ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 7713 1434689 1428351 2026-10-27T03:05:45Z Nandanmwikipedia 96197 /* ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ನಮನ */ 1434689 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader |name = ವಾಲ್ಮೀಕಿ |image = Valmiki Ramayana.jpg |caption = ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿರುವ ವಾಲ್ಮೀಕಿ. |birth_date =ಕ್ರಿ.ಪೂ. 500 |birth_place= |birth_name =ರತ್ನಾಕರ |death_date = |death_place= |known =ಆದಿಕವಿ |philosophy = [[Dharmic]] movement called [[Balmiki|Valmikism]] is based on Valmiki's teachings. |honors = Deepanshu Kulshreshtha |quote = |footnotes = Composed [[Ramayana|Rāmāyaṇa]] and [[Yoga Vasistha|Yoga Vasiṣṭha]] |ನಂಬಿಕೆ,ಧರ್ಮ= ಬೇಡ ಸಮುದಾಯ,ಹಿಂದೂ }} [[File:Ravivarmapressama_family.jpg|thumb|250px|[[Rama]] with [[Sita]] on the throne, their children [[Lava (Ramayana)|Lava]] and [[Kusha (Ramayana)|Kusha]] on their laps. Behind the throne, [[Lakshmana]], Bharata and [[Shatrughna]] stand. [[Hanuman]] bows to Rama before the throne. Valmiki to the left.]] '''ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರು ''' ಒಬ್ಬ ಋಷಿ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿ; [[ರಾಮಾಯಣ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಕರ್ತೃ. ಮೊದಲ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಿದ ಕಾರಣ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರನ್ನು '''ಆದಿಕವಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. == ಹಿನ್ನೆಲೆ == ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಜೀವನದ ಕುರಿತಾಗಿ ಅನೇಕ ದಂತಕಥೆಗಳಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಋಷಿಯಾಗುವ ಮೊದಲು ಒಬ್ಬ [[ಬೇಡ]] ನಾಗಿದ್ದ ಮುಂದೆ ''ರತ್ನಾಕರ''. ನಾರದನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ರತ್ನಾಕರನಿಗೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಯವರು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು (ಶ್ರೀ ರಾಮನನ್ನು) ಕುರಿತು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಸುತ್ತ ಹುತ್ತ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಹುತ್ತ(ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ-ವಲ್ಮೀಕ)ವನ್ನು ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಗೆ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ 'ವಾಲ್ಮೀಕಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. == ರಾಮಾಯಣ ರಚನೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ == [[File:Narada visits Valmiki.jpg|thumb|250px|ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ನಾರದ ಮುನಿಯ ಭೇಟಿ]] ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಮಸಾ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರೌಂಚಪಕ್ಷಿ ಜೋಡಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಬೇಡನೊಬ್ಬನು ಬಂದು ಬಾಣ ಹೂಡಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಸಂಗಾತಿ ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿಯು ಸಂಕಟದಿಂದ ಕೂಗಲಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹೃದಯ ವಿದ್ರಾವಕ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ನೋಡಿ, ಕರುಣೆ, ದುಃಖ, ಕೋಪದಿಂದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಬೇಡನನ್ನು ಶಪಿಸುವಾಗ, ಶೋಕದಿಂದ ಕೆಳಕಂಡ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉದ್ಗರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಗದ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿರದೆ, ಪ್ರಾಸಬದ್ಧವಾಗಿ,ಲಯ-ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. '''ಮಾ ನಿಷಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ತ್ವಮಗಮಃ ಶಾಶ್ವತೀಃ ಸಮಾಃ |''' '''ಯತ್ಕ್ಕ್ರೌಂಚಮಿಥುನಾದೇಕಮವಧೀಃ ಕಾಮಮೋಹಿತಮ್''' || ಇದು ರಾಮಾಯಣ ರಚನೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾದ ಘಟನೆ ಹಾಗೂ ಆ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಶ್ಲೋಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಮಾತುಗಳು. ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥ ಹೀಗಿದೆ : ಅಕಾರಣವಾಗಿ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕೊಂದ ಹೇ ಅನ್ಯಾಯಿ | ನಿನ್ನ ಪಾಪದ ಫಲವಾಗಿ ನೀ ಈ ಕೂಡಲೇ ಸಾಯಿ || ಆ ವೇಳೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ಇದೇ ಶ್ಲೋಕರೂಪದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣ ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಲು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಾರದರು ತಮಗೆ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದ ರಾಮನ ಕಥೆಯನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ೨೪,೦೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾಗಿ ಬರೆದರು. == ಉತ್ತರ ರಾಮಾಯಣದೊಳಗೊಂದು ಪಾತ್ರವಾಗಿ == [[File:Hermitage of Valmiki, Folio from the "Nadaun" Ramayana (Adventures of Rama) LACMA AC1999.127.45.jpg|thumb|250px|ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೀತೆ]] ರಾಮನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು [[ಸೀತೆ]]ಯ ಬಗೆಗೆ ಅರೋಪ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗೂಢಚಾರರ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದು (ಅಗಸನ ಆರೋಪಣೆಗೆ ಎಂದು ಕನ್ನಡ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷೀಶ ಕವಿಯು (ಮೂಲವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾನೆ-ಅಥವಾ ಜೈಮಿನಿ ಋಷಿಯು ತನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂಲವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದಾನೆ) ನೊಂದು ತುಂಬು ಗರ್ಭಿಣಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಪರಿತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಲಕ್ಷಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು (ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತನ್ನ ವಿವೇಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮದ ಹತ್ತಿರ) ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೋಕತಪ್ತಳಾಗಿದ್ದ ಸೀತೆಯನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದು, ಋಷಿಪತ್ನಿಯರ ಮೂಲಕ ಆಕೆಯನ್ನು ಉಪಚರಿಸಿ, ಆದರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲೇ ಲವ-ಕುಶರ ಜನನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ ಗುರುಗಳು. ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಗಾಯನವನ್ನು ಲವ-ಕುಶರಿಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಲವ-ಕುಶರ ಸಂಗಡ ರಾಮನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಗಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನಲ್ಲಿಗೆ ಸೀತೆಯನ್ನೂ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ ಕರೆತರುತ್ತಾರೆ.. == ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ನಮನ == ::''ಕೂಜಂತಂ ರಾಮ ರಾಮೇತಿ | ::'' ಮಧುರ ಮಧುರಾಕ್ಷರಮ್ || ::''ಆರುಹ್ಯ ಕವಿತಾಶಾಖಾಂ | ::''ವಂದೇ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಕೋಕಿಲಮ್ || :ಈ ಸುಂದರವಾದ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿಯನ್ನು ವಂದಿಸುವ, ನಮಸ್ಕರಿಸುವ ಶ್ಲೋಕವು, ಬುಧಕೌಶಿಕ ಮುನಿಯು ರಚಿಸಿರುವ ಶ್ರೀರಾಮರಕ್ಷಾ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿದೆ. :'ಕಾವ್ಯವೆಂಬ ಮರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, 'ರಾಮ ರಾಮಾ' ಎಂದು (ಕೂಜಂತಮ್ ಹಕ್ಕಿಯ ಇಂಪಾದ ಧ್ವನಿ) ಹಾಡುತ್ತಿರುವ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಎಂಬ ಕೋಗಿಲೆಗೆ ವಂದೇ-ನಮಸ್ಕಾರ. :ಚೆನ್ನೈ ಸಮೀಪದ ತಿರುವಣ್ಣಿಯೂರಿನಲ್ಲಿ ೧೩00 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ದೇವಾಲಯ ಇದೆ. == ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಜಯಂತಿ == ಆಶ್ವಯುಜ ಶುದ್ಧ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನವನ್ನ '''ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಆದಿಕವಿ ಜಯಂತಿ''' ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು == # ಆದಿಕವಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ -ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ #ವಾಲ್ಮೀಕಿ -ತ.ಸು. ಶಾಮರಾಯ (ಭಾರತ-ಭಾರತಿ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಪದ) #ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ -ಕೆ.ವಿ. ಚಂದ್ರಜ್ಯೋತಿ (ಪ್ರ: ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಬುಕ್ ಕಂಪನಿ, ತುಮಕೂರು) #ಎಳೆಯರ ರಾಮಾಯಣ -ಮೈ.ನ. ನಾಗರಾಜ #ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಭಾಗ್ಯ -ಕುವೆಂಪು #ಜನಪ್ರಿಯ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ -ಕುವೆಂಪು #ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿ -ಕುವೆಂಪು #ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ -ಕುವೆಂಪು #ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾನ್ವೇಷಣಂ -ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿ #ರಾಮಾಯಣ ವಿಷವೃಕ್ಷ -ಬಂಜಗೆರೆ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ == ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಡಾ|| ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ ಅಭಿನಯದ 'ವಾಲ್ಮೀಕಿ' ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಾಗಿದೆ. ಘಂಟಸಾಲ ಅವರ ಸಂಗೀತವಿದೆ. ಪಿ. ಸುಶೀಲಾ ಹಾಡಿರುವ 'ಜಲಲ ಜಲಲ ಜಲಧಾರೆ' ಹಾಡು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ==ನೋಡಿ== *[[ರಾಮಾಯಣ]] == ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == *[http://www.valmikiramayan.net/ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070113034155/http://www.valmikiramayan.net/ |date=2007-01-13 }} * [http://www.freeindia.org/biographies/valmiki/ Valmiki biography webpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110410165145/http://www.freeindia.org/biographies/valmiki/ |date=2011-04-10 }} * [http://ancientindians.wordpress.com/valmiki-adikavi/ Satya Sarada Kandula, "Valmiki - Adikavi", ''The Ancient Indians''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115040000/http://ancientindians.wordpress.com/valmiki-adikavi/ |date=2010-01-15 }} *0 [http://www.bvsbedford.org.uk/?p=497: Was Bhagwan Valmiki Ji a Dakoo?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024130857/http://www.bvsbedford.org.uk/?p=497%3A |date=2013-10-24 }} * {{wikiquote-inline}} * {{commons category inline}} * {{Gutenberg author | id=Valmiki }} {{ರಾಮಾಯಣ}} {{Authority control}} <br> <br> {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಪುರಾಣ]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಾಕಾವ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಮಾಯಣ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸಂತರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕುಮಾರ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] rcy060gtpgbwkrki7t2y20v1mpt6sb8 10 9422 1434737 1066710 2026-10-27T07:28:18Z ~2026-57308-23 102750 /* */ ಚುಟುಕು ಸಿನಿಮಾ 1434737 wikitext text/x-wiki <includeonly> <br clear="both"> <div align="center" style="padding:7px; border:1px solid #CCCCCC; color:#006699;"> [[Image:Stub-icon.gif|25px]] ಇದೊಂದು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚುಟುಕು|ಚುಟುಕು]] ಸಿನಿಮಾ ಕುರಿತ ಬರಹ. ಈ ಬರಹವನ್ನು [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಕರಿಸಿ]. </div> [[ವರ್ಗ:ಚುಟುಕು ಪುಟಗಳು - ಸಿನಿಮಾ]]</includeonly> <noinclude> ==ಬಳಕೆ== <nowiki>{{ಚುಟುಕು-ಚಲನಚಿತ್ರ}}</nowiki> [[ವರ್ಗ:ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು]]</noinclude> 5vx87ipffpw7snikcrclb46549xmr0x 1434738 1434737 2026-10-27T07:28:49Z ~2026-57308-23 102750 /* ಬಳಕೆ */ ಚುಟುಕು ಸಿನಿಮಾ 1434738 wikitext text/x-wiki <includeonly> <br clear="both"> <div align="center" style="padding:7px; border:1px solid #CCCCCC; color:#006699;"> [[Image:Stub-icon.gif|25px]] ಇದೊಂದು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚುಟುಕು|ಚುಟುಕು]] ಸಿನಿಮಾ ಕುರಿತ ಬರಹ. ಈ ಬರಹವನ್ನು [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಕರಿಸಿ]. </div> [[ವರ್ಗ:ಚುಟುಕು ಪುಟಗಳು - ಸಿನಿಮಾ]]</includeonly> <noinclude> ==ಬಳಕೆ== <nowiki>{{ಚುಟುಕು-ಸಿನಿಮಾ}}</nowiki> [[ವರ್ಗ:ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು]]</noinclude> jz13rb881e2vju18x750cz047eikw1v 0 9484 1434734 1369035 2026-10-27T07:24:48Z ~2026-57308-23 102750 ಹಳ್ಳಿಮೇಸ್ಟ್ರು (ಚಲನಚಿತ್ರ) 1434734 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಚಲನಚಿತ್ರ |ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು = ಹಳ್ಳಿಮೇಷ್ಟ್ರು |ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವರ್ಷ = [[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]] |ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ = ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ |ನಾಯಕ(ರು) = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್ ]] |ನಾಯಕಿ(ಯರು) = [[ಬಿಂದಿಯಾ]], [[ಸಿಲ್ಕ್ ಸ್ಮಿತ]] |ಪೋಷಕ ನಟರು = [[ತೂಗುದೀಪ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]], [[ಗಿರಿಜಾ ಲೋಕೇಶ್]], [[ನೀಗ್ರೋ ಜಾನಿ]], [[ಬಾಲಕೃಷ್ಣ]], [[ಸದಾಶಿವ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ]] |ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] |ಕಥೆ = ಕೆ. ಭಾಗ್ಯರಾಜ್ |ಚಿತ್ರಕಥೆ = |ಸಂಭಾಷಣೆ = |ಚಿತ್ರಗೀತೆ ರಚನೆ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] |ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ = [[ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್]], [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]], [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]] |ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ = [[ಪ್ರಸಾದ್]] |ನೃತ್ಯ = |ಸಾಹಸ = ನೀಗ್ರೋ ಜಾನಿ |ಸಂಕಲನ = |ನಿರ್ದೇಶನ = [[ಮೋಹನ್-ಮಂಜು]] |ನಿರ್ಮಾಪಕರು = [[ಎನ್.ವೀರಾಸ್ವಾಮಿ]] |ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕ = |ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು = |ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿ = |----}} '''ಹಳ್ಳಿಮೇಷ್ಟ್ರು''' - [[೧೯೯೨]]ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಆಕಾಶ್ ವೀಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಶ್ರಿ ಗಣೇಶ್ ವೀಡಿಯೊ ತಂಡದಿಂದ ತಯಾರಾದ "ಹಳ್ಳಿಮೇಷ್ಟ್ರು" ಎಂಬ ಸಿನೆಮಾ ನೂರ ನಲವತ್ತಾರು ನಿಮಿಶಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. {{ಚುಟುಕು-ಸಿನಿಮಾ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಶತದಿನೋತ್ಸವದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳು]] dfnd03w5fgrizpfki95af86c6sumrra 1434736 1434734 2026-10-27T07:26:20Z ~2026-57308-23 102750 ಹಳ್ಳಿಮೇಷ್ಟ್ರು (ಚಲನಚಿತ್ರ) 1434736 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಚಲನಚಿತ್ರ |ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು = ಹಳ್ಳಿಮೇಷ್ಟ್ರು |ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವರ್ಷ = [[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]] |ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ = ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ |ನಾಯಕ(ರು) = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್ ]] |ನಾಯಕಿ(ಯರು) = [[ಬಿಂದಿಯಾ]], [[ಸಿಲ್ಕ್ ಸ್ಮಿತ]] |ಪೋಷಕ ನಟರು = [[ತೂಗುದೀಪ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]], [[ಗಿರಿಜಾ ಲೋಕೇಶ್]], [[ನೀಗ್ರೋ ಜಾನಿ]], [[ಬಾಲಕೃಷ್ಣ]], [[ಸದಾಶಿವ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ]] |ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] |ಕಥೆ = ಕೆ. ಭಾಗ್ಯರಾಜ್ |ಚಿತ್ರಕಥೆ = |ಸಂಭಾಷಣೆ = |ಚಿತ್ರಗೀತೆ ರಚನೆ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] |ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ = [[ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್]], [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]], [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]] |ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ = [[ಪ್ರಸಾದ್]] |ನೃತ್ಯ = |ಸಾಹಸ = ನೀಗ್ರೋ ಜಾನಿ |ಸಂಕಲನ = |ನಿರ್ದೇಶನ = [[ಮೋಹನ್-ಮಂಜು]] |ನಿರ್ಮಾಪಕರು = [[ಎನ್.ವೀರಾಸ್ವಾಮಿ]] |ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕ = |ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು = |ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿ = |----}} '''ಹಳ್ಳಿಮೇಷ್ಟ್ರು''' - [[೧೯೯೨]]ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಆಕಾಶ್ ವೀಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಶ್ರಿ ಗಣೇಶ್ ವೀಡಿಯೊ ತಂಡದಿಂದ ತಯಾರಾದ "ಹಳ್ಳಿಮೇಷ್ಟ್ರು" ಎಂಬ ಸಿನೆಮಾ ನೂರ ನಲವತ್ತಾರು ನಿಮಿಶಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. {{ಚುಟುಕು-ಚಲನಚಿತ್ರ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಶತದಿನೋತ್ಸವದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳು]] 9v3928b7jx0jgudczfoh1vaam88kp5k 0 19918 1434662 1363966 2026-10-26T15:21:39Z A826 72368 A826 [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ]] ಪುಟವನ್ನು [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1363966 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಭಾರತದ ಭೂಪಟ | native_name = ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ | other_name = ವಿಸಾಖ, ವೈಜಾಗ್ | type = | type_2 = | skyline= Vizag aerial view.jpg | skyline_caption= ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದ ಪಕ್ಷಿನೋಟ | locator_position = left | latd = 17.42 | longd = 83.15 | state_name = ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ | district = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ]] | region = [[ಕರಾವಳಿ]] | leader_title = ಮೇಯರ್ | leader_name = | altitude = | population_as_of = 2001 | population_city = 969.608 (2001) | population_rank = | population_total = | population_density = 6,884.2/sq mi | area_magnitude = sq mi | area_total = 208.5 | area_total_cite = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | unlocode = | footnotes = }} '''ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ''' [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಕರಾವಳಿ ನಗರ ಹಾಗೂ ರೇವು ಪಟ್ಟಣ. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ. [[ಭಾರತ]]ದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟ]]ಗಳು ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯಿದೆ. '''ವೈಜಾಗ್''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದನೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ವಾಣಿಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Administration-AP-Financial Capital|url=http://www.uniindia.com/news/other/administration-ap-financial-capital/45016.html|accessdate=13 August 2015|date=29 April 2015|location=Visakhapatnam|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111422/http://www.uniindia.com/news/other/administration-ap-financial-capital/45016.html|archive-date=22 December 2015|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> ಇದು ಭಾರತೀಯ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್ ನ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="city of destiny">{{cite book|last1=Academy|first1=Students'|title=Visakhapatnam-The City of Destiny-India |publisher=Lulu.com|isbn=978-1-257-06510-3|page=4|url=https://books.google.com/?id=WfQGAgAAQBAJ&pg=PA4&dq=vizag+bay+of+bengal+visakhapatnam+district+headquarters#v=onepage&q=vizag%20bay%20of%20bengal%20visakhapatnam%20district%20headquarters&f=false|accessdate=16 May 2017|language=en}}</ref> ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ೨,೦೩೫,೯೨೨ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ೧೪ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಇತಿಹಾಸವು [[ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ|ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವದ]] ವರೆಗೂ ಇದ್ದು [[ಕಳಿಂಗ|ಕಳಿಂಗ ರಾಜ್ಯದ]] ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ವೆಂಗಿ, [[ಪಲ್ಲವ]], ಪೂರ್ವ ಗಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿತ್ತು.<ref name="history3">{{cite web|title=Visakhapatnam District|url=http://visakhapatnam.nic.in/|publisher=Visakhapatnam District|accessdate=9 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507060423/http://visakhapatnam.nic.in/|archive-date=7 May 2015|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> ವಾಸ್ತುದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈಗಿನ ಪಟ್ಟಣವು ೧೧ ಮತ್ತು ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಚೋಳ]] ಹಾಗೂ ಗಜಪತಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ತಿಕ್ಕಾಟದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="history1">{{cite web|title=Maps of India – Visakhapatnam History|url=http://www.mapsofindia.com/visakhapatnam/history.html|publisher=Maps of India|accessdate=9 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20100226134337/http://www.mapsofindia.com/visakhapatnam/history.html|archive-date=26 February 2010|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref><ref name="history2">{{cite web|title=History Of Visakhapatnam|url=http://www.iloveindia.com/travel/visakhapatnam/history-of-visakhapatnam.html|publisher=I Love India|accessdate=9 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518071957/http://www.iloveindia.com/travel/visakhapatnam/history-of-visakhapatnam.html|archive-date=18 May 2015|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> ಅನಂತರ ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲು [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿ ಅನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳು ವ್ಯಾಪಾರಾಸಕ್ತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನೆಲೆಯಾಯಿತು. ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಫ್ರೆಂಚರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ೧೮೦೪ರಿಂದ ೧೯೪೭ರ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಶರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಈ ನಗರವು ಅತಿಹಳೆಯ ಹಡಗುನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಕರಾವಳಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|last1=Gopalakrishnan|first1=Hema|title=A career in Vizag|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-opportunities/a-career-in-vizag/article4072707.ece|accessdate=18 May 2015|work=The Hindu|date=7 November 2012}}</ref> ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಸೇನೆಯ ಪೂರ್ವ ಕಮಾಂಡ್ ನ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಕರಾವಳಿ ರೈಲ್ವೆ ವಲಯದ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] r6mypz5gxdq1red3ef1posuf1fpn9hv 1434665 1434662 2026-10-26T15:34:59Z A826 72368 1434665 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ | native_name = విశాఖపట్నం | native_name_lang = te | other_name = ವೈಜಾಗ್, ವಿಶಾಖ, ವಾಲ್ಟೇರ್<ref name="auto">{{Cite web |url=https://www.yovizag.com/waltair-visakhapatnam-city-of-destiny/ |title=How Waltair flourished to become Visakhapatnam, the City of Destiny |date=18 August 2019 }}</ref> | type = [[ಮಹಾನಗರ]] | image = {{multiple image |border = infobox |total_width = 280 |image_style = |perrow = 1/2/2/1 |image1 = Vizag View from Kailasagiri.jpg |caption1 = ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ನಗರರೇಖೆ |image2 = Damaged lighthouse.jpg {{!}} Old Lighthouse |caption2 = [[ಆರ್. ಕೆ. ಬೀಚ್]]ನಲ್ಲಿನ ಹಳೆಯ ವಿಶಾಖ ದೀಪಗೃಹ |image3 = What is Shipyard.jpg |caption3 = [[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಶಿಪ್ಯಾರ್ಡ್]] |image4 = Kambalakonda wildlife sanctuary Landscape.jpg {{!}} Kambalakonda |caption4 = [[ಕಂಬಾಲಕೊಂಡ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]] |image5 = Shiva and Parvati statues in Kailsagiri park 02.jpg {{!}} Kailasagiri statues |caption5 = [[ಕೈಲಾಸಗಿರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು |image6 = Cargo Ship and breakwaters.jpg {{!}} Vizag port |caption6 = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಬಂದರು]]}} | alt = | caption = | etymology = | nicknames = ಅದೃಷ್ಟದ ನಗರ<br />ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ ರತ್ನ | pushpin_map = India Visakhapatnam#India Andhra Pradesh#India | pushpin_label_position = left | pushpin_alt = | pushpin_caption = | mapframe = yes | coordinates = {{coord|17|41|38|N|83|17|32|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_type2 = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] | subdivision_name2 = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]], [[ಅನಕಪಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಕಪಲ್ಲಿ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | established_title1 = ಸಂಯೋಜಿತ (ಪಟ್ಟಣ) | established_date1 = 1865 | established_title2 = ಸಂಯೋಜಿತ (ನಗರ) | established_date2 = 1979 | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗಳು|ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] | governing_body = [[ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|GVMC]], [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|VMRDA]] | leader_party = | leader_title = [[ಮೇಯರ್]] | leader_name = ''ಖಾಲಿ'' (18 ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರಿಂದ) | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite news |title=Vizag metro gets in-principle nod {{!}} Visakhapatnam News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/Vizag-Metro-Rail-DPR-gets-in-principle-nod/articleshow/28158834.cms |work=The Times of India |archive-date=22 February 2022 |access-date=29 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222084047/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/Vizag-Metro-Rail-DPR-gets-in-principle-nod/articleshow/28158834.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Vizag tops the list of most populated districts in AP {{!}} Visakhapatnam News - Yo Vizag |url=https://www.yovizag.com/vizag-highest-population-rate-andhra-pradesh/ |work=Yo Vizag |archive-date=18 July 2021 |access-date=29 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718113217/https://www.yovizag.com/vizag-highest-population-rate-andhra-pradesh/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Clean Visakha Green Visakha: Abstract |year=2018 |pages=168–172 |url=http://eprints.cmfri.org.in/12946/ |access-date=29 March 2021 |archive-date=26 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926132323/http://eprints.cmfri.org.in/12946/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Now, GVMC area to be reorganised into 98 wards {{!}} Visakhapatnam News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/now-gvmc-area-to-be-reorganised-into-98-wards/articleshow/73103101.cms |work=The Times of India }}</ref><ref>{{cite news |title=Stakes high for 1st GVMC polls following merger of Bheemili&Anakapalli {{!}} Visakhapatnam News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/stakes-high-for-1st-gvmc-polls-following-merger-of-bheemili-anakapalli/articleshow/81317968.cms |work=The Times of India |archive-date=9 March 2021 |access-date=29 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309073317/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/stakes-high-for-1st-gvmc-polls-following-merger-of-bheemili-anakapalli/articleshow/81317968.cms |url-status=live }}</ref> | area_metro_footnotes = <ref>{{cite news |title=Vizag to expand: 13 mandals added to VMRDA, beach corridor and airport prioritised {{!}} The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/vizag-expand-13-mandals-added-vmrda-beach-corridor-and-airport-prioritised-145834 |work=The News Minute |archive-date=24 March 2021 |access-date=29 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210324093019/https://www.thenewsminute.com/article/vizag-expand-13-mandals-added-vmrda-beach-corridor-and-airport-prioritised-145834 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=VMRDA area now 7.3k sq km after addition of 13 mandals {{!}} Visakhapatnam News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/vmrda-area-now-7-3k-sq-km-after-addition-of-13-mandals/articleshow/81657001.cms |work=The Times of India |archive-date=28 March 2021 |access-date=29 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210328132620/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/vmrda-area-now-7-3k-sq-km-after-addition-of-13-mandals/articleshow/81657001.cms |url-status=live }}</ref> | area_note = | area_rank = | area_blank1_title = | area_total_km2 = 640 | area_metro_km2 = 7328.86 | area_urban_km2 = | elevation_footnotes = <ref name="geo">{{cite web |title=Maps, Weather, and Airports for Vishakhapatnam, India |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Vishakhapatnam.html |website=www.fallingrain.com |access-date=11 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712082211/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Vishakhapatnam.html |archive-date=12 July 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="climate">{{cite book |last1=Seta |first1=Fumihiko |last2=Biswas |first2=Arindam |last3=Khare |first3=Ajay |last4=Sen |first4=Joy |title=Understanding Built Environment: Proceedings of the National Conference on Sustainable Built Environment 2015 |date=2016 |publisher=Springer |isbn=9789811021381 |page=98 |url=https://books.google.com/books?id=VZbLDQAAQBAJ&q=visakhapatnam+tropical+climate&pg=PA98 |access-date=11 July 2017 |language=en }}</ref> | elevation_m = | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name=ua2011>{{cite web |title=INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011 |url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 |work=Press Information Bureau, Mumbai |publisher=[[National Informatics Centre]] (NIC) |access-date=7 February 2012 |archive-date=30 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630112755/http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 |url-status=live }}</ref> | population_total = 2091811 | pop_est_as_of = 2021 | pop_est_footnotes = <ref name=ua2021>{{cite news |title=INDIA STATS : Vizag's population to cross 30 lakh mark by 2035 |website=[[The Times of India]] |date=11 July 2021 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/vizags-population-to-cross-30l-mark-by-35/articleshow/84302422.cms |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217113748/https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/vizags-population-to-cross-30l-mark-by-35/articleshow/84302422.cms |url-status=live }}</ref> | population_est = 2358412 | population_rank = [[ಭಾರತದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|17ನೇ]] | population_density_km2 = auto | population_metro_footnotes = | population_metro = | population_demonym = విశాఖవారు, వైజాగ్వాడు (తెలుగు), Vizagite (ಆಂಗ್ಲ) | population_note = | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] | postal_code = 530 0XX, 531 1XX<ref>{{Cite web |title=Pin Codes of Visakhapatnam, Andhra-Pradesh, India, Visakhapatanam Pincode Search |url=https://indiapincodes.net/Andhra-pradesh/Visakhapatanam/ |access-date=25 February 2022 |website=indiapincodes.net |archive-date=27 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127144924/https://indiapincodes.net/Andhra-pradesh/Visakhapatanam/ |url-status=live }}</ref> | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = +91-891 | registration_plate_type = [[ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕ|ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ]] | registration_plate = [[ಭಾರತದ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳು#Current codes|'''AP-31, AP-32, AP-33, AP-34, AP-39''']] | custom_label_sec1 = ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು | custom_data_sec1 = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] | custom_label1_sec1 = [[ನಾಮಮಾತ್ರ GDP]] (2024) | custom_data1_sec1 = US$43 ಬಿಲಿಯನ್<ref>{{Cite news |title=Richest Cities Of India |work=businessworld.in |url=https://www.businessworld.in/article/Richest-Cities-Of-India/28-06-2017-121011/ |access-date=23 March 2022 |archive-date=2 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302220702/http://www.businessworld.in/article/Richest-Cities-Of-India/28-06-2017-121011/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://des.ap.gov.in/MainPage.do?mode=menuBind&tabname=publications |title=:: Des-Ap :: |access-date=16 November 2024 |archive-date=9 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609015545/https://des.ap.gov.in/MainPage.do?mode=menuBind&tabname=publications |url-status=dead }}</ref> | custom_label_sec2 = ರಾಜ್ಯದ GDP ಗೆ ಕೊಡುಗೆ (%) | custom_data_sec2 = {{plainlist| *23.12% }} | custom_label1_sec2 = [[GDP]] (PPP) | custom_data1_sec2 = | website = {{ubl|[https://www.gvmc.gov.in GVMC]{{refn|group=fn|ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ}}|[http://vmrda.gov.in/Default.aspx VMRDA]{{refn|group=fn|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ}}|[https://visakhapatnam.ap.gov.in/ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]}} }} '''ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ''' [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಕರಾವಳಿ ನಗರ ಹಾಗೂ ರೇವು ಪಟ್ಟಣ. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ. [[ಭಾರತ]]ದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟ]]ಗಳು ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯಿದೆ. '''ವೈಜಾಗ್''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದನೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ವಾಣಿಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Administration-AP-Financial Capital|url=http://www.uniindia.com/news/other/administration-ap-financial-capital/45016.html|accessdate=13 August 2015|date=29 April 2015|location=Visakhapatnam|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111422/http://www.uniindia.com/news/other/administration-ap-financial-capital/45016.html|archive-date=22 December 2015|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> ಇದು ಭಾರತೀಯ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್ ನ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="city of destiny">{{cite book|last1=Academy|first1=Students'|title=Visakhapatnam-The City of Destiny-India |publisher=Lulu.com|isbn=978-1-257-06510-3|page=4|url=https://books.google.com/?id=WfQGAgAAQBAJ&pg=PA4&dq=vizag+bay+of+bengal+visakhapatnam+district+headquarters#v=onepage&q=vizag%20bay%20of%20bengal%20visakhapatnam%20district%20headquarters&f=false|accessdate=16 May 2017|language=en}}</ref> ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ೨,೦೩೫,೯೨೨ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ೧೪ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಇತಿಹಾಸವು [[ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ|ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವದ]] ವರೆಗೂ ಇದ್ದು [[ಕಳಿಂಗ|ಕಳಿಂಗ ರಾಜ್ಯದ]] ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ವೆಂಗಿ, [[ಪಲ್ಲವ]], ಪೂರ್ವ ಗಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿತ್ತು.<ref name="history3">{{cite web|title=Visakhapatnam District|url=http://visakhapatnam.nic.in/|publisher=Visakhapatnam District|accessdate=9 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507060423/http://visakhapatnam.nic.in/|archive-date=7 May 2015|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> ವಾಸ್ತುದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈಗಿನ ಪಟ್ಟಣವು ೧೧ ಮತ್ತು ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಚೋಳ]] ಹಾಗೂ ಗಜಪತಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ತಿಕ್ಕಾಟದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="history1">{{cite web|title=Maps of India – Visakhapatnam History|url=http://www.mapsofindia.com/visakhapatnam/history.html|publisher=Maps of India|accessdate=9 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20100226134337/http://www.mapsofindia.com/visakhapatnam/history.html|archive-date=26 February 2010|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref><ref name="history2">{{cite web|title=History Of Visakhapatnam|url=http://www.iloveindia.com/travel/visakhapatnam/history-of-visakhapatnam.html|publisher=I Love India|accessdate=9 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518071957/http://www.iloveindia.com/travel/visakhapatnam/history-of-visakhapatnam.html|archive-date=18 May 2015|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> ಅನಂತರ ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲು [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿ ಅನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳು ವ್ಯಾಪಾರಾಸಕ್ತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನೆಲೆಯಾಯಿತು. ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಫ್ರೆಂಚರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ೧೮೦೪ರಿಂದ ೧೯೪೭ರ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಶರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಈ ನಗರವು ಅತಿಹಳೆಯ ಹಡಗುನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಕರಾವಳಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|last1=Gopalakrishnan|first1=Hema|title=A career in Vizag|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-opportunities/a-career-in-vizag/article4072707.ece|accessdate=18 May 2015|work=The Hindu|date=7 November 2012}}</ref> ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಸೇನೆಯ ಪೂರ್ವ ಕಮಾಂಡ್ ನ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಕರಾವಳಿ ರೈಲ್ವೆ ವಲಯದ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] h7499l12lekuu4pmuhsonk2buslwmtl 0 19970 1434657 1360200 2026-10-26T14:04:05Z RAJUNAIK U 102727 ಕೆ.ಆರ್. ನಗರ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಾಹಿತಿ 1434657 wikitext text/x-wiki ಕೆ.ಆರ್. ನಗರ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಾಹಿತಿ 1. ಪರಿಚಯ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆ.ಆರ್. ನಗರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳೆ ಯಡತೊರೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಧಾರ್ಮಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸವು ಹಳೆ ಯಡತೊರೆ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವವಿತ್ತು ಎಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. 3. ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ಮುಖ್ಯ ದೇವರು: ಶ್ರೀ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ, ಅಂದರೆ ಶಿವಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನು. ಸ್ಥಳ: ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ: ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಪೂಜೆ: ಭಕ್ತರು ಶಿವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ, ಅರ್ಚನೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 4. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಭಕ್ತರು ಶಿವನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಶಿವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. 5. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೇಟಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೆಸರು: ಶ್ರೀ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಳ: ಹಳೆ ಯಡತೊರೆ, ಕೆ.ಆರ್. ನಗರ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ. ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣ: ಕೆ.ಆರ್. ನಗರ. ನದಿ: ಕಾವೇರಿ ನದಿ. ಪ್ರಯಾಣ: ಕೆ.ಆರ್. ನಗರದಿಂದ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಗೂಗಲ್ ಮ್ಯಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೋಡಿ⁠ 6. ಉಪಸಂಹಾರ ಕೆ.ಆರ್. ನಗರದ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಶಿವನ ಆರಾಧನೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಸುಂದರ ಪರಿಸರದಿಂದ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ [[ಮೈಸೂರು]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ, ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯೂ ಆಗಿದೆ. ಈ ನಗರದ ಮೂಲ ಹೆಸರು [[ಮಹಿಷಾಸುರ]] ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನಿಂದ ಪಡೆದ ಮಹಿಷಪುರ. ಮೈಸೂರು ನಗರದ ಸಮೀಪವಿರುವ [[ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ|ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದ]] ಮೇಲಿರುವ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು [[ದುರ್ಗೆ|ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವು ಅದರ ಮೂಲದ ದಂತಕಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Mysore_Palace_Morning.jpg|left|thumb|300x300px| ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ]] ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೆಂದರೆ [[ಗಂಗಾ|ಗಂಗರ]] ರಾಜ ಅವಿನಿತಾ (೪೬೯-೫೨೯ ಸಿ ಇ) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಕೋಲಾರ|ಕೋಲಾರದಿಂದ]] [[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ|ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]] ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ [[ತಲಕಾಡು|ತಲಕಾಡುಗೆ]] ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು.<ref name="talakad">Kamath (2001), p 40</ref> ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಂಗರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ತಲಕಾಡು ಅವರ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿದರು, ನಂತರ ಇದನ್ನು ''ಗಂಗವಾಡಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜ ಧ್ರುವ ಧಾರವರ್ಷನು ಗಂಗ ರಾಜ ಶಿವಮಾರ II ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವನಿಂದ ಗಂಗವಾಡಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡನು. ಗಂಗವಾಡಿಯು ಧ್ರುವ ಧಾರವರ್ಷನ ಮಗನಾದ ಕಂಬರಸನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಗಂಗವಾಡಿಯಿಂದ ಉರುಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಂಗರು, ಅವರ ರಾಜ ನೀತಿಮಾರ್ಗ ಎರೆಗಂಗ (೮೫೩ &ndash; ೮೬೯ ಸಿ ಇ) ರಾಜಾರಾಮುಡುದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ವಿರುದ್ಧ ಗೆಲ್ಲುವವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು. ಗಂಗರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜ [[ಮೊದಲನೇ ಅಮೋಘವರ್ಷ|ಅಮೋಘವರ್ಷ I]] ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ರೇವಕನಿಮ್ಮಡಿಯನ್ನು ಎರೆಗಂಗನ ಮಗನಾದ ಬೂಟುಗ II ನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಗಂಗಾ ರಾಜ, ರಕ್ಕಸ ಗಂಗ (೯೮೫&ndash; ೧೦೨೪ ಸಿ ಇ) ಚೋಳರಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಡುವವರೆಗೂ ಗಂಗರು ಗಂಗವಾಡಿಯನ್ನು ಆಳಿದರು.<ref name="hist">The History of the Gangas is discussed by {{Cite web |last=Arthikaje |title=History of Karnataka: Gangas of Talakad |url=http://www.ourkarnataka.com/states/history/historyofkarnataka12.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311020550/http://www.ourkarnataka.com/states/history/historyofkarnataka12.htm |archive-date=11 March 2007 |access-date=30 March 2007 |website=Webpage of OurKarnataka.com |publisher=1998-00 OurKarnataka.Com, Inc.}}</ref> ೧೧೧೭ರಲ್ಲಿ, [[ಹೊಯ್ಸಳ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾನ್ ರಾಜ [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು]] ಚೋಳರಿಂದ ಗಂಗಾವತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ರಾಜಧಾನಿ [[ತಲಕಾಡು|ತಲಕಾಡನ್ನು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಈ ಸಾಧನೆಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ತಲಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.<ref name="vishnu">The history of Talakad has been presented by {{Cite web |last=Latha Senali |title=Temple Tales |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/nov28/spt6.asp. |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311040000/http://www.deccanherald.com/deccanherald/nov28/spt6.asp |archive-date=11 March 2007 |access-date=29 March 2007 |website=Online Edition of Deccan Herald, dated 2003-11-28 |publisher=1999, The Printers (Mysore) Private Ltd.}}</ref> ಗಂಗವಾಡಿಯನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳರು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ III ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಆಳಿದರು, ನಂತರ ಗಂಗವಾಡಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಭಾಗವಾಯಿತು. ೧೩೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಯದುರಾಯರು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="hist2">A history of Mysore kings is presented by {{Cite web |last=Correspondent |title=Wodeyars of Mysore (1578-1947) |url=http://www.mysoredasara.com/history.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070122172300/http://www.mysoredasara.com/history.htm |archive-date=22 January 2007 |access-date=18 November 2019 |website=MysoreDasara.com |publisher=Organising Committee of Dasara Festivities 2006, Govt. of Karnataka}}</ref> ೧೫೬೫ ಸಿ ಇ ನಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪತನದವರೆಗೂ ಇದು ವಿಜಯನಗರ ರಾಜರು ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ]] ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಮಂತವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ವಿಜಯನಗರದ ಪತನದ ನಂತರ, ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ I (೧೫೭೮-೧೬೧೭) ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಒಡೆಯರ್ ಕುಟುಂಬದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತಗಾರರಾದರು. ಮೈಸೂರಿನ ಬಳಿಯ ಕೆಸರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಕ್ರಿ.ಶ.೧೬೧೦ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದ.<ref name="yadu">A history of the Wodeyar kings of Mysore is presented by {{Cite web |last=Correspondent |title=Kings of Mysore, royal family, heritage |url=http://www.mysoresamachar.com/maharajasofmysore.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070116163038/http://www.mysoresamachar.com/maharajasofmysore.htm |archive-date=16 January 2007 |access-date=30 March 2007 |website=Mysore Samachar, Online Edition |publisher=MysoreSamachar.com}}</ref> [[ಹೈದರಾಲಿ|ಹೈದರ್ ಅಲಿ]] ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಗ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ಮೈಸೂರಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರಾದಾಗ, ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ II (೧೭೩೪-೧೭೬೬) ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯವರೆಗೂ ಒಡೆಯರ್‌ಗಳು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು.<ref name="hist2"/> ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರ್ ಔಪಚಾರಿಕವಗಿ ರಾಜರುಗಳೆನಿಸಿದ್ದರು. ೧೭೯೯ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಮರಣ ಹೋಂದಿದ ಮೇಲೆ, ಒಡೆಯರ್ ರನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಮೈಸೂರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇವಲ ೫ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ರಾಜಕುಮಾರ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ III ರನ್ನು ೧೭೯೯ ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು <ref name="hist2" /> ಒಡೆಯರ್‌ಗಳು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಕಫ್ಫ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ III ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಒಡೆಯರ್ ರಾಜನು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನೆಪದಲ್ಲಿ ೧೮೩೧ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಒಡೆಯರ್‌ರಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref name="herald">A brief description of the British Raj's rule at Mysore is described by {{Cite web |last=Janardhan Roye |title=From Tipu to the Raj Bhavan |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/jul182005/metromon1354182005717.asp |access-date=30 March 2007 |website=Online Edition of the Deccan Herald, dated 2005-07-18 |publisher=2005, The Printers (Mysore) Private Ltd.}}</ref> ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಲು ಕಮಿಷನರ್‌ಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಕ್ ಕಬ್ಬನ್ ( [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕಬ್ಬನ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು ಎಲ್ ಬಿ ಬೌರಿಂಗ್ (ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ [[ಬೌರಿಂಗ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಗೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ) ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಮಿಷನರ್ ಗಳು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಡೆಯರ್ ರಾಜರು ಇವರುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮನವಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಅವರು ಒಡೆಯರುಗಳ ಪರವಾಗಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರು. ೧೮೮೧ ರಲ್ಲಿ, ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ IX (ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ III ಮತ್ತು ೧೮೬೮ ರಿಂದ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ) ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಮರಳಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="herald" /> ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ [[ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್]] ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುವವರೆಗೂ ಒಡೆಯರ್ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಹೊಸ ಅಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದರು. ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಅವರು ಮಹಾರಾಜರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು ನಂತರ ಅವರು ೧೯೫೬ ರವರೆಗೆ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ರಾಜ ಪ್ರಮುಖ್ (ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನ) ಆಗಿ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮರುಸಂಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವು ಹುಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರನ್ನು ಈ ರಾಜ್ಯದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು - ಅವರು ೧೯೬೪ ರವರೆಗೆ ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. == ಭೂಗೋಳ == [[ಚಿತ್ರ:Kabini_Reservoir_South_View_Karnataka_Dec21_D72_21839.jpg|thumb| SW ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ ಜಲಾಶಯದ]] ಬಳಿ ಏರಿಳಿತದ ಭೂಪ್ರದೇಶ]] ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಅಕ್ಷಾಂಶ 11°45' ರಿಂದ 12°40' N ಮತ್ತು ರೇಖಾಂಶ 75°57' ರಿಂದ 77°15' E ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ, ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ [[ಚಾಮರಾಜನಗರ]] ಜಿಲ್ಲೆ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ., ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]] ಜಿಲ್ಲೆ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ]]. ಇದು ೬,೮೫೪ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಚದುರ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ (ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೨ ನೇ ಸ್ಥಾನ). ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಮೈಸೂರು ನಗರ. ಜಿಲ್ಲೆ ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ೧೯೯೮ ರ ಮೊದಲು, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲೆಯು ವಾಯುವ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ]] ಜಲಾನಯನದೊಳಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ [[ದಖ್ಖನ್ ಪೀಠಭೂಮಿ|ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ]] ಅಲೆಅಲೆಯ ಮೇಜು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕಾವೇರಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ರೂಪುಗೊಂಡ [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ]] ಜಲಾಶಯವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. [[ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು]] ಭಾಗಶಃ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಪಕ್ಕದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ]] ( ೧,೦೩೦ ಸೇರಿದೆ MSL ಮೇಲೆ) ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದಪುರ ಬೆಟ್ಟ ( ೧,೩೨೦ಮೀ (೪,೩೩೦ ಅಡಿ) MSL ಮೇಲೆ) ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ. ಎರಡನೆಯದು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. === ಹವಾಮಾನ === ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ15 °C, 35&nbsp;°C ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ. ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ೭೮೫ಮಿ.ಮೀ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ&nbsp;<ref name="rain">Average Rainfall in the districts of Karnataka are specified by {{Cite web |last=National Informatics Centre |title=Rainfall |url=http://raitamitra.kar.nic.in/Statistics/Rainfall.html |access-date=3 April 2007 |website=Webpage of the Agriculture Department |publisher=Govt. of Karnataka |archive-date=20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070420114335/http://raitamitra.kar.nic.in/Statistics/Rainfall.html |url-status=dead }}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ {{Convert|1318|mm|in}} ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು (೫೭% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು). ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಹೋಬಳಿಗಳು: # [[ಮಿರ್ಲೆ]] - {{Convert|1657|mm|in}} # ಬನ್ನೂರು - {{Convert|1481|mm|in}} # ಹೊಸ ಅಗ್ರಹಾರ - {{Convert|1454|mm|in}} <ref>{{Cite web |title=Annual State Report 2022 |url=http://ksndmc.org/en/Root/DownloadFile?path=%5C%5C192.168.2.21%5Ce%24%5CKSNDMC%20REPORTS%5CAnnual%20Report%5CAnnual%20State%20Report%5CAR_2022.pdf&fileName=Annual%20State%20Reports_2022.pdf |access-date=6 July 2023 |website=ksndmc.org }}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಭೂವಿಜ್ಞಾನ === ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರಗಳೆಂದರೆ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು (ಕೆಂಪು ಜಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು, ಕೆಂಪು ಲೋಮ ಮಣ್ಣು, ಕೆಂಪು ಜಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು, ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನ ಮಣ್ಣು), ಲ್ಯಾಟರೈಟಿಕ್ ಮಣ್ಣು, ಆಳವಾದ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣು, ಲವಣಯುಕ್ತ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಂದು ಕಾಡು ಮಣ್ಣು.<ref name="geo">Types of soil found in Karnataka are described by {{Cite web |last=National Informatics Centre |title=Traditional Soil Groups of Karnataka and their Geographic Distribution |url=http://raitamitra.kar.nic.in/agriprofile/table5.htm |website=Webpage of the Agriculture Department |publisher=Govt. of Karnataka |access-date=2024-07-05 |archive-date=2007-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070506164529/http://raitamitra.kar.nic.in/agriprofile/table5.htm |url-status=dead }}</ref> ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಖನಿಜಗಳೆಂದರೆ ಕ್ಯನೈಟ್, ಸಿಲ್ಲಿಮನೈಟ್, [[ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ]], ಮ್ಯಾಗ್ನೆಸೈಟ್, ಕ್ರೋಮೈಟ್, [[ಬಳಪದ ಕಲ್ಲು|ಸೋಪ್‌ಸ್ಟೋನ್]], ಫೆಲ್ಸೈಟ್, ಕೊರಂಡಮ್, [[ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌|ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್]], ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು, ಡಾಲಮೈಟ್, ಸಿಲಿಕಾನೈಟ್ ಮತ್ತು ಡ್ಯುನೈಟ್ <ref name="mines">List of Mining Leases given out by the State of Karnataka is mentioned by {{Cite web |last=National Informatics Centre |title=Mining Leases |url=http://www.kar.nic.in/mines/Mining%20Leases.doc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060411183957/http://www.kar.nic.in/mines/Mining%20Leases.doc |archive-date=11 April 2006 |access-date=31 March 2007 |website=Webpage of the Department of Mines and Geology |publisher=Government of Karnataka}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾ == {{historical populations|11=1901|12=5,89,987|13=1911|14=6,08,961|15=1921|16=6,24,889|17=1931|18=6,78,700|19=1941|20=7,88,657|21=1951|22=9,75,193|23=1961|24=11,37,640|25=1971|26=14,60,736|27=1981|28=18,27,702|29=1991|30=22,81,653|31=2001|32=26,41,027|33=2011|34=30,01,127|percentages=pagr|footnote=source:<ref name="censusindia.gov.in">[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=left}}{{historical populations|11=1901|12=5,89,987|13=1911|14=6,08,961|15=1921|16=6,24,889|17=1931|18=6,78,700|19=1941|20=7,88,657|21=1951|22=9,75,193|23=1961|24=11,37,640|25=1971|26=14,60,736|27=1981|28=18,27,702|29=1991|30=22,81,653|31=2001|32=26,41,027|33=2011|34=30,01,127|percentages=pagr|footnote=source:<ref name="censusindia.gov.in">[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=left}}{{bar box|title=Religions in Mysore district (2011)<ref name="religion"/>|titlebar=#Fcd116|left1=ಧರ್ಮ|right1=ಶೇಖಡ|float=right|bars={{bar percent|[[Hinduism in Karnataka|ಹಿಂದು]]|darkorange|87.70}} {{bar percent|[[ಇಸ್ಲಂ]]|green|9.68}} {{bar percent|[[Christianity in Karnataka|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]]|dodgerblue|1.31}} {{bar percent|[[ಬೌದ್ಧ]]|yellow|0.54}} {{bar percent|[[Jainism in Karnataka|ಜೈನ]]|pink|0.48}} {{bar percent|ಅನ್ಯ|black|0.29}}}}{{bar box|title=Religions in Mysore district (2011)<ref name="religion"/>|titlebar=#Fcd116|left1=Religion|right1=Percent|float=right|bars={{bar percent|[[Hinduism in Karnataka|Hinduism]]|darkorange|87.70}} {{bar percent|[[Islam]]|green|9.68}} {{bar percent|[[Christianity in Karnataka|Christianity]]|dodgerblue|1.31}} {{bar percent|[[Buddhism]]|yellow|0.54}} {{bar percent|[[Jainism in Karnataka|Jainism]]|pink|0.48}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.29}}}}{{Pie chart|caption=ಭಾಷಾವರು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ(2011)<ref name="languages"/>|label1=[[ಕನ್ನಡ]]|value1=80.81|color1=darkslateblue|label2=[[ಉರ್ದು]]|value2=9.27|color2=green|label3=[[Telugu language|ತೆಲಗು]]|value3=2.91|color3=steelblue|label4=[[Tamil language|ತಮಿಳು]]|value4=2.22|color4=royalblue|label5=[[Marathi language|ಮರಾಠಿ]]|value5=1.12|color5=red|label6=[[ಹಿಂದಿ]]|value6=0.92|color6=orange|label7=ಅನ್ಯ|value7=2.75|color7=grey}}{{Pie chart|caption=Languages of Mysore district (2011)<ref name="languages"/>|label1=[[Kannada]]|value1=80.81|color1=darkslateblue|label2=[[Urdu]]|value2=9.27|color2=green|label3=[[Telugu language|Telugu]]|value3=2.91|color3=steelblue|label4=[[Tamil language|Tamil]]|value4=2.22|color4=royalblue|label5=[[Marathi language|Marathi]]|value5=1.12|color5=red|label6=[[Hindi]]|value6=0.92|color6=orange|label7=Others|value7=2.75|color7=grey}}2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು 3,001,127 [[ಭಾರತದ ಜನತೆ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="districtcensus"/> ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು [[ಆರ್ಮೇನಿಯ|ಅರ್ಮೇನಿಯಾ]] ರಾಷ್ಟ್ರ <ref name="cia">{{Cite web |last=US Directorate of Intelligence |title=Country Comparison:Population |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |archive-date=13 June 2007 |access-date=1 October 2011 |quote=Armenia 2,967,975 July 2011 est.}}</ref><ref name="renamed_from_1901_on_20200308060728">{{Cite web |title=Mysore census Hand book |url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/10973/18911/GIPE-261737.pdf?sequence=3&isAllowed=y |access-date=7 March 2020 |publisher=Census Registrar, Government of India}}</ref> ಅಥವಾ ಅಮೇರಿಕ ರಾಜ್ಯವಾದ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=2010 Resident Population Data |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101090833/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=1 January 2011 |access-date=30 September 2011 |publisher=U. S. Census Bureau |quote=Mississippi 2,967,297}}</ref> ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೧೨೫ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ(ಒಟ್ಟು [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|೬೪೦0]] ರಲ್ಲಿ).<ref name="districtcensus" /> ಜಿಲ್ಲೆಯು {{Convert|437|PD/sqkm|PD/sqmi}}.<ref name="districtcensus" /> ೨೦೦೧-೨೦೧೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು 13.39% ಆಗಿತ್ತು.<ref name="districtcensus" /> ಮೈಸೂರು ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೮೨ [[ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಭಾರತ|ಮಹಿಳೆಯರ]] ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="districtcensus" /> ಮತ್ತು ೭೨.೫೬% ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ. ೪೧.೫% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ೧೭.೮೮% ಮತ್ತು ೧೧.೧೫% ಅನುಸೂಚಿತ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು.<ref name="districtcensus" /> ಕೆಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಅರಣ್ಯ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳೆಂದರೆ [[ಜೇನು ಕುರುಬ]], [[ಕುರುಬ|ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಬ]], ಪಣಿಯ, ಯೆರೆವ ಮತ್ತು [[ಸೋಲಿಗ]].<ref name="tribe">A detailed report on the tribes found in the [[ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|Nagarhole]] National Park is presented by {{Cite web |last=The Inspection Panel |title=Report and Recommendation on Request for Inspection, India Ecodevelopment Project, Rajiv Gandhi (Nagarhole) National Park |url=http://siteresources.worldbank.org/EXTINSPECTIONPANEL/Resources/EcoDevelopmentReport.pdf |access-date=3 April 2007 |website=World Bank Internet Resource |publisher=The World Bank}}</ref> [[ಹಿಂದೂ|ಹಿಂದೂಗಳು]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೮೭.೭% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯.೬೮% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧರು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: Karnataka |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11378/download/14491/DDW29C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೮೦.೮೧% ಜನರು [[ಕನ್ನಡ]], ೯.೨೭% [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]], ೨.೯೧% [[ತೆಲುಗು]], ೨.೨೨% [[ತಮಿಳು]], ೧.೧೨% [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು ೦.೯೨% [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿಯನ್ನು]] ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Karnataka |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10208/download/13320/DDW-C16-STMT-MDDS-2900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ == [[ಚಿತ್ರ:Mysore_District_2020.png|thumb|ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಕ್ಷೆ, 2020]] [[File:Hootagalli_Skyline.jpg|thumb|ಮೈಸೂರು ನಗರದ ಉಪನಗರವಾದ ಹೂಟಗಳ್ಳಿಯ ಸ್ಕೈಲೈನ್ ಮತ್ತು ಸಿ.ಎಂ.ಸಿ]] [[ಚಿತ್ರ:ASSEMBLY_CONSTITUENCY_MAP_-_MYSORE_DISTRICT.pdf|thumb|ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು [[ನಂಜನಗೂಡು]], ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು [[ಹುಣಸೂರು|ಹುಣಸೂರು ಎಂಬ]] ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತವು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಹಾಯಕ ಆಯುಕ್ತರು, ತಹಶೀಲ್ದಾರರು, ಶಿರಸ್ತೇದಾರರು (ತಹಶೀಲ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಂದಾಯ ಅಧಿಕಾರಿ), ಕಂದಾಯ ನಿರೀಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಲೆಕ್ಕಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಉಪ ಆಯುಕ್ತರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮೈಸೂರು ನಗರವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸುಂದರವಾದ ಅರಮನೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು ದಸರಾ|ದಸರಾ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: * [[ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ]] * [[ಹುಣಸೂರು]] * [[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ]] * [[ಮೈಸೂರು]] * [[ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ]] * [[ನಂಜನಗೂಡು]] * [[ಸರಗೂರು]] * [[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ|ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ]] * ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ** ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ 1 ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ, 3 ನಗರ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, 5 ಟೌನ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮತ್ತು 6 ಟೌನ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] * ಹೂಟಗಳ್ಳಿ ಸಿ.ಎಂ.ಸಿ * [[ಹುಣಸೂರು|ಹುಣಸೂರು ಸಿ.ಎಂ.ಸಿ]] * [[ನಂಜನಗೂಡು|ನಂಜನಗೂಡು ಸಿ.ಎಂ.ಸಿ]] * [[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ|ಕೆಆರ್ ನಗರ ಟಿಎಂಸಿ]] * [[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ|ತಿ.ನರಸೀಪುರ ಟಿಎಂಸಿ]] * ಬನ್ನೂರು ಟಿಎಂಸಿ * [[ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ|ಎಚ್.ಡಿ.ಕೋಟೆ ಟಿ.ಎಂ.ಸಿ]] * [[ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ|ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ ಟಿಎಂಸಿ]] * ಬೋಗಾಧಿ ಟಿ.ಪಿ * ರಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ಟಿ.ಪಿ * ಶ್ರೀರಾಂಪುರ ಟಿ.ಪಿ * ಕಡಕೋಳ ಟಿ.ಪಿ * [[ಸರಗೂರು|ಸರಗೂರು ಟಿ.ಪಿ]] * ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಟಿ.ಪಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗೆ 11 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 11 ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: * ಚಾಮರಾಜ, ಕೃಷ್ಣರಾಜ, ನರಸಿಂಹರಾಜ ಮತ್ತು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ( [[ಮೈಸೂರು]] ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ) * ವರುಣ ( [[ನಂಜನಗೂಡು]] ಮತ್ತು [[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ|ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದ) * [[ಹುಣಸೂರು]] * [[ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ]] * [[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ]] * [[ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ]] * [[ನಂಜನಗೂಡು]] * [[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ|ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ]] ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕೆಳಮನೆಯಾದ [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಗೆ]] 1 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಚಾಮರಾಜನಗರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಂಜನಗೂಡು, [[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ|ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ]], [[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ|ಕೆಆರ್‌ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ|ಎಚ್‌ಡಿಕೋಟೆ]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. === ಆಡಳಿತದ ಸ್ಥಾನ === [[ಚಿತ್ರ:District_Office,_Mysore.jpg|thumb|ಹಳೆಯ ಡಿಸಿ ಕಚೇರಿ, ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡ]] [[ಚಿತ್ರ:SE_Front_New_DC_Office_Mysore_May23_A7C_04958.jpg|thumb|ಹೊಸ ಡಿಸಿ ಕಚೇರಿ]] 128 ವರ್ಷಗಳ ಆಡಳಿತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸ್ಥಾನವು 1895 ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಬುಲೆವಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಹಳೆಯ ಕಛೇರಿಯ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, 15 acres (6.1 ಹೆ) ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಟ್ ರೂ. 670 ಮಿಲಿಯನ್ (67 ಕೋಟಿ). ಮೂರು ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡವು [[ಲಲಿತ ಮಹಲ್|ಲಲಿತ ಮಹಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಹೋಟೆಲ್ ಅನ್ನು]] ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದು 13,720 ರ ಬಿಲ್ಟ್-ಅಪ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಜೊತೆಗೆ, 9,150 ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಇದೆ . ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 23,000 ಮೀ ಹಳೆಯ ಕಚೇರಿಗಿಂತ 3-4 ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. 2016ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ ನಡೆದಿದ್ದು, 2018ರ ಮಾರ್ಚ್ 10ರಂದು [[ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ]] ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಕಟ್ಟಡ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರ ಬದಲಾದಂತೆ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಚೇರಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು. 8 ಜೂನ್ 2023 ರಂದು, ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದ ನಂತರ, ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Uday Kumar |first=R. |date=24 June 2019 |title=New deputy commissioner's office in Mysuru waits for its occupants |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/new-deputy-commissioners-office-in-mysuru-waits-for-its-occupants/articleshow/69918587.cms |access-date=29 September 2023}}</ref><ref>{{Cite news |last=The Hindu Bureau |date=8 June 2023 |title=Mysuru DC office shifted to new office complex |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/mysuru-dc-office-shifted-to-new-office-complex/article66946838.ece |access-date=29 September 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 June 2023 |title=DC Office shifted to new Complex |work=[[Star of Mysore]] |url=https://starofmysore.com/dc-office-shifted-to-new-complex/ |access-date=29 September 2023}}</ref> === ಉಪ ಆಯುಕ್ತರ ಪಟ್ಟಿ === {| class="wikitable" |+Deputy Commissioners of Mysore District !Name !Tenure !Remarks |- |P. Manivannan<ref>{{Cite news |date=14 November 2007 |title=Manivannan moved to Shimoga as DC &#124; Bengaluru News - Times of India |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/manivannan-moved-to-shimoga-as-dc/articleshow/2539366.cms}}</ref> |28 January 2008 - 26 May 2010 | |- |Harsha Gupta<ref>{{Cite web |title=Harsha Gupta to take over as DC on May 26 |url=https://www.inmysore.com/harsha-gupta-to-take-over-as-dc-on-may-26 |access-date=10 November 2021 |website=www.inmysore.com |language=en-gb }}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |26 May 2010 - 8 June 2011 | |- |P S Vastrad<ref>{{Cite web |last=Lawrence Milton |date=28 February 2013 |title=Ramegowda: Mysore DC unable to occupy official residence 'still occupied' by previous DC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/mysore-dc-unable-to-occupy-official-residence-still-occupied-by-previous-dc/articleshow/18732237.cms |access-date=10 November 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=DC Vastrad transferred |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2012/nov/25/dc-vastrad-transferred-427992.html |access-date=10 November 2021 |website=The New Indian Express}}</ref> |9 June 2011 - 25 November 2012 | |- |Naga Nayak<ref>{{Cite web |date=6 June 2013 |title=Ramegowda is at the helm again, as DC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/ramegowda-is-at-the-helm-again-as-dc/articleshow/20466015.cms |access-date=10 November 2021 |website=The Times of India |language=en |agency=TNN}}</ref> |December 2012 - 30 January 2013 | |- |Dr. Ramegowda<ref name=":0">{{Cite web |date=18 July 2013 |title=Shikha is Mysore DC |url=https://www.inmysore.com/shikha-is-mysore-dc |access-date=10 November 2021 |website=www.inmysore.com |language=en-gb }}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=10 August 2016 |title=Mysuru DC C Shikha transferred |url=https://newskarnataka.com/karnataka/mysuru/mysuru-dc-c-shikha-transferred/ |access-date=10 November 2021 |website=News Karnataka |language=en-US}}</ref> |30 January 2013 - 27 March 2013 | |- |Naga Nayak<ref name=":0" /> |27 March 2013 - 18 July 2013 | |- |C. Shikha<ref>{{Cite web |date=8 March 2018 |title=Farewell to D. Randeep |url=https://starofmysore.com/farewell-d-randeep/ |access-date=10 November 2021 |website=Star of Mysore |language=en-US}}</ref> |18 July 2013 - 8 December 2016 | |- |D. Randeep<ref name="Abhiram Sankar is new Mysuru DC">{{Cite web |date=30 April 2018 |title=Abhiram Sankar is new Mysuru DC |url=https://starofmysore.com/abhiram-sankar-is-new-mysuru-dc/ |access-date=10 November 2021 |website=Star of Mysore |language=en-US}}</ref> |8 December 2016 - 8 March 2018 | |- |T. Yogesh<ref>{{Cite web |date=17 April 2018 |title=Randeep gets relief as CAT sends him to Hassan as DC |url=https://starofmysore.com/randeep-gets-relief-as-cat-sends-him-to-hassan-as-dc/ |access-date=10 November 2021 |website=Star of Mysore |language=en-US}}</ref> |8 March 2018 - 12 March 2018 | |- |K. B. Sivakumar<ref name="Abhiram Sankar is new Mysuru DC" /> |12 March 2018 - 17 April 2018 | |- |Darpan Jain<ref name="Abhiram Sankar is new Mysuru DC" /> |17 April 2018 - 30 April 2018 | |- |Abhiram G. Sankar<ref name=":1">{{Cite web |date=29 September 2020 |title=New DC again ! |url=https://starofmysore.com/new-dc-again/ |access-date=10 November 2021 |website=Star of Mysore |language=en-US}}</ref> |30 April 2018 - 28 August 2020 | |- |B. Sharat<ref name=":1" /> |29 August 2020 - 28 September 2020 | |- |Rohini Sindhuri Dasari<ref name=":1" /> |29 September 2020 - 7 June 2021 | |- |Dr. Bagadi Gautham<ref>{{Cite web |title=Dr Bagadi Gautham takes charge as new DC of Mysuru district – Mysuru Today |url=https://citytoday.news/dr-bagadi-gautham-takes-charge-as-new-dc-of-mysuru-dist/ |access-date=10 November 2021 |language=en-US |archive-date=10 ನವೆಂಬರ್ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110145049/https://citytoday.news/dr-bagadi-gautham-takes-charge-as-new-dc-of-mysuru-dist/ |url-status=dead }}</ref> |7 June 2021 – 27 October 2022 | |- |Dr. Rajendra.K V<ref>{{Cite news |date=28 October 2022 |title=Rajendra takes charge as Mysuru deputy commissioner – Times of India |language=en-IN |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/rajendra-takes-charge-as-mys-dc/articleshow/95133560.cms |access-date=29 December 2022}}</ref> |27 October 2022 - Present | |} == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Banana_Plantation_Bandipur_Kabini_Sep22_A7C_03029.jpg|thumb|ಕಬಿನಿ ಜಲಾಶಯದ ದಡದಲ್ಲಿ ಬಾಳೆ, ತೆಂಗು ಬೆಳೆಯಲಾಗಿದೆ]] === ಕೃಷಿ === ಕೃಷಿಯು ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಂತೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿಯು ಮಳೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸುಮಾರು 45% ಬಿತ್ತನೆ ಪ್ರದೇಶವು ನೀರಾವರಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ]] ನದಿಗಳಿಂದ ಬರುವ ಕಾಲುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳು ನೀರಾವರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="MysDistStats21-22">{{Cite book|url=https://drive.google.com/file/d/1i4nvmdmxv0pLoeqgptpY658YsZVPqVg3/view?usp=share_link|title=Mysuru District at a Glance 2021-22|last=Directorate of Economics and Statistics|publisher=[[Government of Karnataka]]|year=2023}}</ref> {{Rp|pp:74-76}}2001 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,25,823 ರೈತರು ಸಾಗುವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 2001-2002 ರಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ 608,596 ಟನ್‌ಗಳ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು, ಇದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 6.94% ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="agri">Statistics related to Agriculture are presented by {{Cite web |last=National Informatics Centre |title=Agricultural Statistics |url=http://raitamitra.kar.nic.in/statistics.html#B26 |access-date=3 April 2007 |website=Webpage of the Agriculture Department |publisher=Govt. of Karnataka |archive-date=22 ಜೂನ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070622154422/http://raitamitra.kar.nic.in/statistics.html#B26 |url-status=dead }}</ref> ಹತ್ತಿ, [[ಕಡಲೆ|ಗ್ರಾಂ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ಕಡಲೆಕಾಯಿ]], ಜೋಳ, ಜೋಳ, [[ರಾಗಿ]], ಅಕ್ಕಿ, [[ಕಬ್ಬು]], ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಮತ್ತು [[ತೊಗರಿ ಕಾಳು|ಟರ್]] ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು.<ref name="crops">Statistics related to cultivation of various crops in Karnataka are presented by {{Cite web |last=National Informatics Centre |title=Agricultural Statistics |url=http://des.kar.nic.in/mainpage.asp?option=8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070424233445/http://des.kar.nic.in/mainpage.asp?option=8 |archive-date=24 April 2007 |access-date=31 March 2007 |website=Webpage of the Department of Economics and Statistics |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ತೋಟಗಾರಿಕೆಯು ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣ್ಣುಗಳು [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಾವು]]. ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ, ಬಾಳೆ, ಮಾವು, [[ಪಪ್ಪಾಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಪೋಟ]] ಮುಖ್ಯ ಹಣ್ಣುಗಳು.<ref name="MysDistStats21-22" /> {{Rp|pp:83,94}} === ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Infosys_Mysore.jpg|thumb|ಮೈಸೂರಿನ ಹೂಟಗಳ್ಳಿಯ ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್]] ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ನಂಜನಗೂಡು ನಗರಗಳ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ (KIADB) ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ನಂಜನಗೂಡು ಎಂದು ಎರಡು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳು ಮೈಸೂರು ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನ ಬೆಳಗೊಳ, ಬೆಳವಾಡಿ, ಹೆಬ್ಬಾಳ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಿಟಿ) ಮತ್ತು ಹೂಟಗಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂಜನಗೂಡು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶವಾದ ನಂಜನಗೂಡು ಮತ್ತು ತಾಂಡವಪುರದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="indarea">Industrial Areas developed by KIADB in Mysore district are mentioned in the webpage: [http://kiadb.kar.nic.in/industrialareas/industrialareas.htm KIADB Industrial Areas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425004957/http://kiadb.kar.nic.in/industrialareas/industrialareas.htm |date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2012 }}</ref> 1960 ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಇನ್ನೂ ಕೈಗಾರಿಕಾವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವು [[ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ|ಜೆಕೊಸ್ಲೋವಾಕಿಯಾದ]] ಜಾವಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡ [[ಐಡಿಯಲ್ ಜಾವಾ]] ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರು ನಗರದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು: * ಮೈಸೂರು ಪಾಲಿಮರ್ಸ್ & ರಬ್ಬರ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (MYPOL) - ರಬ್ಬರ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಕರು * JK ಟೈರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಟೈರ್‌ಗಳ ತಯಾರಕರು * ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಆಕ್ಸಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಆಕ್ಸಲ್‌ಗಳ ತಯಾರಕರು * ಭಾರತ್ ಅರ್ಥ್ ಮೂವರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (BEML) - ಭಾರೀ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಕ * ಕರ್ನಾಟಕ ಸಿಲ್ಕ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (KSIC) - ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರಗಳ ತಯಾರಕ * TVS Ltd. - ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ತಯಾರಕರು ( [[ನಂಜನಗೂಡು]] ಹತ್ತಿರ, [[ಮೈಸೂರು]] ತಾಲೂಕು) * ಲಾರ್ಸೆನ್ ಮತ್ತು ಟೂಬ್ರೊ (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮೀಟರ್‌ಗಳ ತಯಾರಕರು) ನಂಜನಗೂಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು: * ಡನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್ಸ್ (ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ) * ವಿಕೆಸಿ ಸ್ಯಾಂಡಲ್ಸ್ (ಇಂಡಿಯಾ) ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ * [[ನೆಸ್ಲೆ]] ಇಂಡಿಯಾ ಲಿ. * ರೇ ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ * AT&S ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. * [[ಟಿವಿಎಸ್ ಮೋಟಾರ್ ಕಂಪೆನಿ|ಟಿವಿಎಸ್ ಮೋಟಾರ್]] ಕಂಪನಿ * ಬನ್ನಾರಿ ಅಮ್ಮನ್ ಶುಗರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ * ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್ * ಸಿಂಧೂ ಫಿಲಾ * ಎಸ್ ಕುಮಾರ್ಸ್ ನೌ --> ರೀಡ್ & ಟೇಲರ್ * ರಾಮನ್ ಮಂಡಳಿಗಳು * REI ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ * ಜುಬಿಲೆಂಟ್ ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ * ಬ್ರೇಕ್‌ಗಳು (ಭಾರತ) * ಬಕಾರ್ಡಿ RUM, ಜೆಮಿನಿ ಡಿಸ್ಟಿಲರೀಸ್ ಪ್ರೈ. ಲಿ. * ಜೆನಿತ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ * ಕೊಟ್ಟಕಲ್ ಆರ್ಯ ವೈದ್ಯಶಾಲೆ * ಸುಪ್ರೀಮ್ ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ ಮೈಸೂರು ಪ್ರೈ. ಲಿ. * [[ಐಟಿಸಿ ನಿಯಮಿತ (ಐಟಿಸಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್)|ITC]] (ತಂಬಾಕು ಸಂಸ್ಕರಣೆ) * [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಬ್ರೂವರೀಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌|ಯುನೈಟೆಡ್ ಬ್ರೂವರೀಸ್]] (ಮುಂಬರುವ) === ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ === ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಮೈಸೂರು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಮುಂದಿನ ಐಟಿ ಹಬ್ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಐಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ 20 ಶ್ರೇಣಿ II ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರನ್ನು ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref name="it">Mysore is the number one among Tier II cities for the promotion of IT industry is discussed by {{Cite news |last=Staff Correspondent |date=20 August 2006 |title=Software exports from Mysore to cross Rs. 850 cr. this year |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2006/08/20/stories/2006082014410300.htm |url-status=dead |access-date=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001050411/http://www.hindu.com/2006/08/20/stories/2006082014410300.htm |archive-date=1 October 2007}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ, ಎಲ್ಲಾ ಐಟಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮೈಸೂರು ನಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪಾರ್ಕ್ (STP) ಅನ್ನು 1998 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ]] ಅವರು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 2006 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, STP ಯೊಂದಿಗೆ 42 ಕಂಪನಿಗಳು ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ರಫ್ತು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳಲಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ರೂ. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ರಫ್ತುಗಳಿಂದ 2006-07 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 850 ಕೋಟಿ ರೂ. 400 ಕೋಟಿ.<ref name="it" /> ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳು: * [[ವಿಪ್ರೊ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್|ವಿಪ್ರೋ]] ಇನ್ಫೋಟೆಕ್ * ಆರಿಸ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪ್ರೈ. ಲಿ * WeP ಪೆರಿಫೆರಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. (ಹಿಂದೆ ವಿಪ್ರೋ ಇಪೆರಿಫೆರಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.) * [[ಇನ್ಫೋಸಿಸ್]] * ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮಾದರಿಗಳು (ಭಾರತ) * ಲಾರ್ಸೆನ್ &amp;amp; ಟೂಬ್ರೊ * [https://www.infomazeelite.com/ ಇನ್ಫೋಮೇಜ್] === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === [[ಚಿತ್ರ:N-KA-B159_Srikanteshwara_Temple_Gopuram_Nanjangud.jpg|thumb|ಶ್ರೀಕಂಠೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ನಂಜನಗೂಡು]] ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. 2006 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಟೂರಿಸಂ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದಾಗ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಅದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ <ref name="expo">Tourism Expo in Mysore is described by {{Cite news |last=Staff Correspondent |date=15 May 2006 |title=Karnataka Tourism Expo 2006 begins in Mysore today |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2006/05/15/stories/2006051506340400.htm |url-status=dead |access-date=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001020049/http://www.hindu.com/2006/05/15/stories/2006051506340400.htm |archive-date=1 October 2007}}</ref> ಮೈಸೂರು ನಗರವು ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರ ಭಾಗಗಳು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ನಂಜನಗೂಡು, ಬೆಟ್ಟದಪುರ, ಹೆಡತಳ್ಳಿ, ಕಾಪಾಡಿ, ಮುಡುಕುತೊರೆ ಬೆಟ್ಟ, ಮೂಗೂರು, ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref name="tour">{{Cite web |last=Shankar Bennur |title=A tryst with the wild |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/Mar282006/spectrum1016192006327.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060902150125/http://deccanherald.com/deccanherald/mar282006/spectrum1016192006327.asp |archive-date=2 September 2006 |access-date=1 April 2007 |website=Online Edition of The Deccan Herald, dated 2006-03-28 |publisher=2005, The Printers (Mysore) Private Ltd.}}</ref> == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:A_street_in_Gokulam,_Mysore.jpg|alt=Gokulam, Mysore|ಗೋಕುಲಂ, ಮೈಸೂರು ಚಿತ್ರ:A_rural_road_Antharsanthe_Karnataka_Highway_33_India_sight_2015.jpg|alt=Antharasanthe village|ಅಂತರಸಂತೆ ಗ್ರಾಮ ಚಿತ್ರ:Mysore_Airport.jpg|alt=Mysore Airport|ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಚಿತ್ರ:Mysore_Painting.jpg|alt=Mysore Painting|ಮೈಸೂರು ಚಿತ್ರಕಲೆ ಚಿತ್ರ:Mysore_pak.jpg|alt=Mysore pak|ಮೈಸೂರು ಪಾಕ್ ಚಿತ್ರ:Mysore_university_building.JPG|alt=Mysore university building|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಟ್ಟಡ ಚಿತ್ರ:Palais-Mysore.jpg|alt=Lalitha Mahal Palace|ಲಲಿತ ಮಹಲ್ ಅರಮನೆ ಚಿತ್ರ:Mysore_zoo.jpg|alt=Birds at Chamarajendra Zoological Gardens|ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಚಿತ್ರ:St._Philomenas_Church_in_Mysore.jpg|alt=St. Philomena's Church|ಸೇಂಟ್ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಚರ್ಚ್ ಚಿತ್ರ:Sri_Chamarajendra_Zoological_Gardens_(Mysore_Zoo),_Image_(13),_Mysore,_Karnataka,_India.jpg|alt=Stag at Chamarajendra Zoological Gardens|ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾರಂಗ ಚಿತ್ರ:Sri_Chamarajendra_Zoological_Gardens_(Mysore_Zoo),_Image_(37),_Mysore,_Karnataka,_India.jpg|alt=Giraffe at Chamarajendra Zoological Gardens|ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜಿರಾಫೆ ಚಿತ್ರ:Nanjangud_Junction.jpg|alt=A Junction in Nanjangud|ನಂಜನಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಂಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ:Pillared_entrance_into_the_Srikanteshwara_temple_complex_at_Nanjangud.jpg|alt=Srikanteshwara temple, Nanjangud|ಶ್ರೀಕಂಠೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ನಂಜನಗೂಡು ಚಿತ್ರ:Keshava_Temple-Somanathapur-Mysore.jpg|alt=Channakeshava Temple, Somanathapur|ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸೋಮನಾಥಪುರ ಚಿತ್ರ:Herd_of_Chital_deer_at_entrance_to_Nagarahole_wildlife_sanctuary.jpg|alt=Herd of Deer, Nagarahole|ಜಿಂಕೆಗಳ ಹಿಂಡು, ನಾಗರಹೊಳೆ ಚಿತ್ರ:Hunsur_town.jpg|alt=D. Devaraj Urs Statue at Hunsur Town Entrance|ಹುಣಸೂರು ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಡಿ.ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಪ್ರತಿಮೆ ಚಿತ್ರ:Piriyapatna._Ksrtc-1.jpg|alt=Piriyapatna Bus Stand|ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಚಿತ್ರ:T_Narasipura.jpg|alt=T. Narasipura Bus Stand|ಟಿ.ನರಸೀಪುರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಚಿತ್ರ:Mysore_Rail_Museum_entrance.jpg|alt=Mysore Rail Museum entrance|ಮೈಸೂರು ರೈಲು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಚಿತ್ರ:Mysore_railway_station.JPG|alt=Old Rakes of Mysore Chennai Shatabdi Express|ಮೈಸೂರಿನ ಓಲ್ಡ್ ರೇಕ್ಸ್ ಚೆನ್ನೈ ಶತಾಬ್ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಚಿತ್ರ:City_Bus_Station,_Mysore,_2.jpg|alt=City Bus Station, Mysore|ನಗರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ, ಮೈಸೂರು </gallery> == ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಗುರುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ (1827-1899), ವೀರಶೈವ ಸಂತ, ಲಿಂಗಾಯತ ತಪಸ್ವಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕ * [[ಎಮ್. ಜಯಶ್ರಿ|ಎಂ. ಜಯಶ್ರೀ]], ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದ ಕನ್ನಡ ನಟಿ == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ನಂಜನಗೂಡು]] * == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ: <references /> [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} l36n4xsbsv2nccfjk2vb94e6tj4o6rt 1434658 1434657 2026-10-26T14:07:05Z RAJUNAIK U 102727 ಕೆ.ಆರ್. ನಗರ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಾಹಿತಿ 1434658 wikitext text/x-wiki '''ಕೆ.ಆರ್. ನಗರ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಾಹಿತಿ''' 1. ಪರಿಚಯ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆ.ಆರ್. ನಗರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳೆ ಯಡತೊರೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಧಾರ್ಮಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸವು ಹಳೆ ಯಡತೊರೆ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವವಿತ್ತು ಎಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. 3. ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ಮುಖ್ಯ ದೇವರು: ಶ್ರೀ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ, ಅಂದರೆ ಶಿವಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನು. ಸ್ಥಳ: ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ: ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಪೂಜೆ: ಭಕ್ತರು ಶಿವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ, ಅರ್ಚನೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 4. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಭಕ್ತರು ಶಿವನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಶಿವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. 5. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೇಟಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೆಸರು: ಶ್ರೀ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಳ: ಹಳೆ ಯಡತೊರೆ, ಕೆ.ಆರ್. ನಗರ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ. ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣ: ಕೆ.ಆರ್. ನಗರ. ನದಿ: ಕಾವೇರಿ ನದಿ. ಪ್ರಯಾಣ: ಕೆ.ಆರ್. ನಗರದಿಂದ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಗೂಗಲ್ ಮ್ಯಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೋಡಿ⁠ 6. ಉಪಸಂಹಾರ ಕೆ.ಆರ್. ನಗರದ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಶಿವನ ಆರಾಧನೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಸುಂದರ ಪರಿಸರದಿಂದ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ [[ಮೈಸೂರು]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ, ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯೂ ಆಗಿದೆ. ಈ ನಗರದ ಮೂಲ ಹೆಸರು [[ಮಹಿಷಾಸುರ]] ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನಿಂದ ಪಡೆದ ಮಹಿಷಪುರ. ಮೈಸೂರು ನಗರದ ಸಮೀಪವಿರುವ [[ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ|ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದ]] ಮೇಲಿರುವ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು [[ದುರ್ಗೆ|ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವು ಅದರ ಮೂಲದ ದಂತಕಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Mysore_Palace_Morning.jpg|left|thumb|300x300px| ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ]] ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೆಂದರೆ [[ಗಂಗಾ|ಗಂಗರ]] ರಾಜ ಅವಿನಿತಾ (೪೬೯-೫೨೯ ಸಿ ಇ) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಕೋಲಾರ|ಕೋಲಾರದಿಂದ]] [[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ|ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]] ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ [[ತಲಕಾಡು|ತಲಕಾಡುಗೆ]] ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು.<ref name="talakad">Kamath (2001), p 40</ref> ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಂಗರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ತಲಕಾಡು ಅವರ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿದರು, ನಂತರ ಇದನ್ನು ''ಗಂಗವಾಡಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜ ಧ್ರುವ ಧಾರವರ್ಷನು ಗಂಗ ರಾಜ ಶಿವಮಾರ II ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವನಿಂದ ಗಂಗವಾಡಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡನು. ಗಂಗವಾಡಿಯು ಧ್ರುವ ಧಾರವರ್ಷನ ಮಗನಾದ ಕಂಬರಸನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಗಂಗವಾಡಿಯಿಂದ ಉರುಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಂಗರು, ಅವರ ರಾಜ ನೀತಿಮಾರ್ಗ ಎರೆಗಂಗ (೮೫೩ &ndash; ೮೬೯ ಸಿ ಇ) ರಾಜಾರಾಮುಡುದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ವಿರುದ್ಧ ಗೆಲ್ಲುವವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು. ಗಂಗರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜ [[ಮೊದಲನೇ ಅಮೋಘವರ್ಷ|ಅಮೋಘವರ್ಷ I]] ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ರೇವಕನಿಮ್ಮಡಿಯನ್ನು ಎರೆಗಂಗನ ಮಗನಾದ ಬೂಟುಗ II ನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಗಂಗಾ ರಾಜ, ರಕ್ಕಸ ಗಂಗ (೯೮೫&ndash; ೧೦೨೪ ಸಿ ಇ) ಚೋಳರಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಡುವವರೆಗೂ ಗಂಗರು ಗಂಗವಾಡಿಯನ್ನು ಆಳಿದರು.<ref name="hist">The History of the Gangas is discussed by {{Cite web |last=Arthikaje |title=History of Karnataka: Gangas of Talakad |url=http://www.ourkarnataka.com/states/history/historyofkarnataka12.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311020550/http://www.ourkarnataka.com/states/history/historyofkarnataka12.htm |archive-date=11 March 2007 |access-date=30 March 2007 |website=Webpage of OurKarnataka.com |publisher=1998-00 OurKarnataka.Com, Inc.}}</ref> ೧೧೧೭ರಲ್ಲಿ, [[ಹೊಯ್ಸಳ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾನ್ ರಾಜ [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು]] ಚೋಳರಿಂದ ಗಂಗಾವತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ರಾಜಧಾನಿ [[ತಲಕಾಡು|ತಲಕಾಡನ್ನು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಈ ಸಾಧನೆಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ತಲಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.<ref name="vishnu">The history of Talakad has been presented by {{Cite web |last=Latha Senali |title=Temple Tales |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/nov28/spt6.asp. |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311040000/http://www.deccanherald.com/deccanherald/nov28/spt6.asp |archive-date=11 March 2007 |access-date=29 March 2007 |website=Online Edition of Deccan Herald, dated 2003-11-28 |publisher=1999, The Printers (Mysore) Private Ltd.}}</ref> ಗಂಗವಾಡಿಯನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳರು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ III ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಆಳಿದರು, ನಂತರ ಗಂಗವಾಡಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಭಾಗವಾಯಿತು. ೧೩೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಯದುರಾಯರು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="hist2">A history of Mysore kings is presented by {{Cite web |last=Correspondent |title=Wodeyars of Mysore (1578-1947) |url=http://www.mysoredasara.com/history.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070122172300/http://www.mysoredasara.com/history.htm |archive-date=22 January 2007 |access-date=18 November 2019 |website=MysoreDasara.com |publisher=Organising Committee of Dasara Festivities 2006, Govt. of Karnataka}}</ref> ೧೫೬೫ ಸಿ ಇ ನಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪತನದವರೆಗೂ ಇದು ವಿಜಯನಗರ ರಾಜರು ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ]] ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಮಂತವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ವಿಜಯನಗರದ ಪತನದ ನಂತರ, ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ I (೧೫೭೮-೧೬೧೭) ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಒಡೆಯರ್ ಕುಟುಂಬದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತಗಾರರಾದರು. ಮೈಸೂರಿನ ಬಳಿಯ ಕೆಸರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಕ್ರಿ.ಶ.೧೬೧೦ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದ.<ref name="yadu">A history of the Wodeyar kings of Mysore is presented by {{Cite web |last=Correspondent |title=Kings of Mysore, royal family, heritage |url=http://www.mysoresamachar.com/maharajasofmysore.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070116163038/http://www.mysoresamachar.com/maharajasofmysore.htm |archive-date=16 January 2007 |access-date=30 March 2007 |website=Mysore Samachar, Online Edition |publisher=MysoreSamachar.com}}</ref> [[ಹೈದರಾಲಿ|ಹೈದರ್ ಅಲಿ]] ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಗ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ಮೈಸೂರಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರಾದಾಗ, ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ II (೧೭೩೪-೧೭೬೬) ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯವರೆಗೂ ಒಡೆಯರ್‌ಗಳು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು.<ref name="hist2"/> ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರ್ ಔಪಚಾರಿಕವಗಿ ರಾಜರುಗಳೆನಿಸಿದ್ದರು. ೧೭೯೯ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಮರಣ ಹೋಂದಿದ ಮೇಲೆ, ಒಡೆಯರ್ ರನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಮೈಸೂರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇವಲ ೫ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ರಾಜಕುಮಾರ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ III ರನ್ನು ೧೭೯೯ ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು <ref name="hist2" /> ಒಡೆಯರ್‌ಗಳು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಕಫ್ಫ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ III ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಒಡೆಯರ್ ರಾಜನು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನೆಪದಲ್ಲಿ ೧೮೩೧ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಒಡೆಯರ್‌ರಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref name="herald">A brief description of the British Raj's rule at Mysore is described by {{Cite web |last=Janardhan Roye |title=From Tipu to the Raj Bhavan |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/jul182005/metromon1354182005717.asp |access-date=30 March 2007 |website=Online Edition of the Deccan Herald, dated 2005-07-18 |publisher=2005, The Printers (Mysore) Private Ltd.}}</ref> ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಲು ಕಮಿಷನರ್‌ಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಕ್ ಕಬ್ಬನ್ ( [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕಬ್ಬನ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು ಎಲ್ ಬಿ ಬೌರಿಂಗ್ (ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ [[ಬೌರಿಂಗ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಗೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ) ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಮಿಷನರ್ ಗಳು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಡೆಯರ್ ರಾಜರು ಇವರುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮನವಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಅವರು ಒಡೆಯರುಗಳ ಪರವಾಗಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರು. ೧೮೮೧ ರಲ್ಲಿ, ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ IX (ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ III ಮತ್ತು ೧೮೬೮ ರಿಂದ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ) ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಮರಳಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="herald" /> ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ [[ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್]] ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುವವರೆಗೂ ಒಡೆಯರ್ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಹೊಸ ಅಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದರು. ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಅವರು ಮಹಾರಾಜರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು ನಂತರ ಅವರು ೧೯೫೬ ರವರೆಗೆ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ರಾಜ ಪ್ರಮುಖ್ (ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನ) ಆಗಿ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮರುಸಂಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವು ಹುಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರನ್ನು ಈ ರಾಜ್ಯದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು - ಅವರು ೧೯೬೪ ರವರೆಗೆ ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. == ಭೂಗೋಳ == [[ಚಿತ್ರ:Kabini_Reservoir_South_View_Karnataka_Dec21_D72_21839.jpg|thumb| SW ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ ಜಲಾಶಯದ]] ಬಳಿ ಏರಿಳಿತದ ಭೂಪ್ರದೇಶ]] ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಅಕ್ಷಾಂಶ 11°45' ರಿಂದ 12°40' N ಮತ್ತು ರೇಖಾಂಶ 75°57' ರಿಂದ 77°15' E ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ, ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ [[ಚಾಮರಾಜನಗರ]] ಜಿಲ್ಲೆ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ., ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]] ಜಿಲ್ಲೆ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ]]. ಇದು ೬,೮೫೪ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಚದುರ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ (ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೨ ನೇ ಸ್ಥಾನ). ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಮೈಸೂರು ನಗರ. ಜಿಲ್ಲೆ ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ೧೯೯೮ ರ ಮೊದಲು, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲೆಯು ವಾಯುವ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ]] ಜಲಾನಯನದೊಳಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ [[ದಖ್ಖನ್ ಪೀಠಭೂಮಿ|ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ]] ಅಲೆಅಲೆಯ ಮೇಜು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕಾವೇರಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ರೂಪುಗೊಂಡ [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ]] ಜಲಾಶಯವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. [[ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು]] ಭಾಗಶಃ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಪಕ್ಕದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ]] ( ೧,೦೩೦ ಸೇರಿದೆ MSL ಮೇಲೆ) ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದಪುರ ಬೆಟ್ಟ ( ೧,೩೨೦ಮೀ (೪,೩೩೦ ಅಡಿ) MSL ಮೇಲೆ) ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ. ಎರಡನೆಯದು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. === ಹವಾಮಾನ === ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ15 °C, 35&nbsp;°C ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ. ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ೭೮೫ಮಿ.ಮೀ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ&nbsp;<ref name="rain">Average Rainfall in the districts of Karnataka are specified by {{Cite web |last=National Informatics Centre |title=Rainfall |url=http://raitamitra.kar.nic.in/Statistics/Rainfall.html |access-date=3 April 2007 |website=Webpage of the Agriculture Department |publisher=Govt. of Karnataka |archive-date=20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070420114335/http://raitamitra.kar.nic.in/Statistics/Rainfall.html |url-status=dead }}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ {{Convert|1318|mm|in}} ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು (೫೭% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು). ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಹೋಬಳಿಗಳು: # [[ಮಿರ್ಲೆ]] - {{Convert|1657|mm|in}} # ಬನ್ನೂರು - {{Convert|1481|mm|in}} # ಹೊಸ ಅಗ್ರಹಾರ - {{Convert|1454|mm|in}} <ref>{{Cite web |title=Annual State Report 2022 |url=http://ksndmc.org/en/Root/DownloadFile?path=%5C%5C192.168.2.21%5Ce%24%5CKSNDMC%20REPORTS%5CAnnual%20Report%5CAnnual%20State%20Report%5CAR_2022.pdf&fileName=Annual%20State%20Reports_2022.pdf |access-date=6 July 2023 |website=ksndmc.org }}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಭೂವಿಜ್ಞಾನ === ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರಗಳೆಂದರೆ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು (ಕೆಂಪು ಜಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು, ಕೆಂಪು ಲೋಮ ಮಣ್ಣು, ಕೆಂಪು ಜಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು, ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನ ಮಣ್ಣು), ಲ್ಯಾಟರೈಟಿಕ್ ಮಣ್ಣು, ಆಳವಾದ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣು, ಲವಣಯುಕ್ತ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಂದು ಕಾಡು ಮಣ್ಣು.<ref name="geo">Types of soil found in Karnataka are described by {{Cite web |last=National Informatics Centre |title=Traditional Soil Groups of Karnataka and their Geographic Distribution |url=http://raitamitra.kar.nic.in/agriprofile/table5.htm |website=Webpage of the Agriculture Department |publisher=Govt. of Karnataka |access-date=2024-07-05 |archive-date=2007-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070506164529/http://raitamitra.kar.nic.in/agriprofile/table5.htm |url-status=dead }}</ref> ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಖನಿಜಗಳೆಂದರೆ ಕ್ಯನೈಟ್, ಸಿಲ್ಲಿಮನೈಟ್, [[ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ]], ಮ್ಯಾಗ್ನೆಸೈಟ್, ಕ್ರೋಮೈಟ್, [[ಬಳಪದ ಕಲ್ಲು|ಸೋಪ್‌ಸ್ಟೋನ್]], ಫೆಲ್ಸೈಟ್, ಕೊರಂಡಮ್, [[ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌|ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್]], ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು, ಡಾಲಮೈಟ್, ಸಿಲಿಕಾನೈಟ್ ಮತ್ತು ಡ್ಯುನೈಟ್ <ref name="mines">List of Mining Leases given out by the State of Karnataka is mentioned by {{Cite web |last=National Informatics Centre |title=Mining Leases |url=http://www.kar.nic.in/mines/Mining%20Leases.doc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060411183957/http://www.kar.nic.in/mines/Mining%20Leases.doc |archive-date=11 April 2006 |access-date=31 March 2007 |website=Webpage of the Department of Mines and Geology |publisher=Government of Karnataka}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾ == {{historical populations|11=1901|12=5,89,987|13=1911|14=6,08,961|15=1921|16=6,24,889|17=1931|18=6,78,700|19=1941|20=7,88,657|21=1951|22=9,75,193|23=1961|24=11,37,640|25=1971|26=14,60,736|27=1981|28=18,27,702|29=1991|30=22,81,653|31=2001|32=26,41,027|33=2011|34=30,01,127|percentages=pagr|footnote=source:<ref name="censusindia.gov.in">[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=left}}{{historical populations|11=1901|12=5,89,987|13=1911|14=6,08,961|15=1921|16=6,24,889|17=1931|18=6,78,700|19=1941|20=7,88,657|21=1951|22=9,75,193|23=1961|24=11,37,640|25=1971|26=14,60,736|27=1981|28=18,27,702|29=1991|30=22,81,653|31=2001|32=26,41,027|33=2011|34=30,01,127|percentages=pagr|footnote=source:<ref name="censusindia.gov.in">[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=left}}{{bar box|title=Religions in Mysore district (2011)<ref name="religion"/>|titlebar=#Fcd116|left1=ಧರ್ಮ|right1=ಶೇಖಡ|float=right|bars={{bar percent|[[Hinduism in Karnataka|ಹಿಂದು]]|darkorange|87.70}} {{bar percent|[[ಇಸ್ಲಂ]]|green|9.68}} {{bar percent|[[Christianity in Karnataka|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]]|dodgerblue|1.31}} {{bar percent|[[ಬೌದ್ಧ]]|yellow|0.54}} {{bar percent|[[Jainism in Karnataka|ಜೈನ]]|pink|0.48}} {{bar percent|ಅನ್ಯ|black|0.29}}}}{{bar box|title=Religions in Mysore district (2011)<ref name="religion"/>|titlebar=#Fcd116|left1=Religion|right1=Percent|float=right|bars={{bar percent|[[Hinduism in Karnataka|Hinduism]]|darkorange|87.70}} {{bar percent|[[Islam]]|green|9.68}} {{bar percent|[[Christianity in Karnataka|Christianity]]|dodgerblue|1.31}} {{bar percent|[[Buddhism]]|yellow|0.54}} {{bar percent|[[Jainism in Karnataka|Jainism]]|pink|0.48}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.29}}}}{{Pie chart|caption=ಭಾಷಾವರು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ(2011)<ref name="languages"/>|label1=[[ಕನ್ನಡ]]|value1=80.81|color1=darkslateblue|label2=[[ಉರ್ದು]]|value2=9.27|color2=green|label3=[[Telugu language|ತೆಲಗು]]|value3=2.91|color3=steelblue|label4=[[Tamil language|ತಮಿಳು]]|value4=2.22|color4=royalblue|label5=[[Marathi language|ಮರಾಠಿ]]|value5=1.12|color5=red|label6=[[ಹಿಂದಿ]]|value6=0.92|color6=orange|label7=ಅನ್ಯ|value7=2.75|color7=grey}}{{Pie chart|caption=Languages of Mysore district (2011)<ref name="languages"/>|label1=[[Kannada]]|value1=80.81|color1=darkslateblue|label2=[[Urdu]]|value2=9.27|color2=green|label3=[[Telugu language|Telugu]]|value3=2.91|color3=steelblue|label4=[[Tamil language|Tamil]]|value4=2.22|color4=royalblue|label5=[[Marathi language|Marathi]]|value5=1.12|color5=red|label6=[[Hindi]]|value6=0.92|color6=orange|label7=Others|value7=2.75|color7=grey}}2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು 3,001,127 [[ಭಾರತದ ಜನತೆ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="districtcensus"/> ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು [[ಆರ್ಮೇನಿಯ|ಅರ್ಮೇನಿಯಾ]] ರಾಷ್ಟ್ರ <ref name="cia">{{Cite web |last=US Directorate of Intelligence |title=Country Comparison:Population |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |archive-date=13 June 2007 |access-date=1 October 2011 |quote=Armenia 2,967,975 July 2011 est.}}</ref><ref name="renamed_from_1901_on_20200308060728">{{Cite web |title=Mysore census Hand book |url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/10973/18911/GIPE-261737.pdf?sequence=3&isAllowed=y |access-date=7 March 2020 |publisher=Census Registrar, Government of India}}</ref> ಅಥವಾ ಅಮೇರಿಕ ರಾಜ್ಯವಾದ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=2010 Resident Population Data |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101090833/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=1 January 2011 |access-date=30 September 2011 |publisher=U. S. Census Bureau |quote=Mississippi 2,967,297}}</ref> ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೧೨೫ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ(ಒಟ್ಟು [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|೬೪೦0]] ರಲ್ಲಿ).<ref name="districtcensus" /> ಜಿಲ್ಲೆಯು {{Convert|437|PD/sqkm|PD/sqmi}}.<ref name="districtcensus" /> ೨೦೦೧-೨೦೧೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು 13.39% ಆಗಿತ್ತು.<ref name="districtcensus" /> ಮೈಸೂರು ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೮೨ [[ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಭಾರತ|ಮಹಿಳೆಯರ]] ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="districtcensus" /> ಮತ್ತು ೭೨.೫೬% ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ. ೪೧.೫% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ೧೭.೮೮% ಮತ್ತು ೧೧.೧೫% ಅನುಸೂಚಿತ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು.<ref name="districtcensus" /> ಕೆಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಅರಣ್ಯ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳೆಂದರೆ [[ಜೇನು ಕುರುಬ]], [[ಕುರುಬ|ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಬ]], ಪಣಿಯ, ಯೆರೆವ ಮತ್ತು [[ಸೋಲಿಗ]].<ref name="tribe">A detailed report on the tribes found in the [[ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|Nagarhole]] National Park is presented by {{Cite web |last=The Inspection Panel |title=Report and Recommendation on Request for Inspection, India Ecodevelopment Project, Rajiv Gandhi (Nagarhole) National Park |url=http://siteresources.worldbank.org/EXTINSPECTIONPANEL/Resources/EcoDevelopmentReport.pdf |access-date=3 April 2007 |website=World Bank Internet Resource |publisher=The World Bank}}</ref> [[ಹಿಂದೂ|ಹಿಂದೂಗಳು]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೮೭.೭% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯.೬೮% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧರು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: Karnataka |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11378/download/14491/DDW29C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೮೦.೮೧% ಜನರು [[ಕನ್ನಡ]], ೯.೨೭% [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]], ೨.೯೧% [[ತೆಲುಗು]], ೨.೨೨% [[ತಮಿಳು]], ೧.೧೨% [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು ೦.೯೨% [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿಯನ್ನು]] ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Karnataka |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10208/download/13320/DDW-C16-STMT-MDDS-2900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ == [[ಚಿತ್ರ:Mysore_District_2020.png|thumb|ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಕ್ಷೆ, 2020]] [[File:Hootagalli_Skyline.jpg|thumb|ಮೈಸೂರು ನಗರದ ಉಪನಗರವಾದ ಹೂಟಗಳ್ಳಿಯ ಸ್ಕೈಲೈನ್ ಮತ್ತು ಸಿ.ಎಂ.ಸಿ]] [[ಚಿತ್ರ:ASSEMBLY_CONSTITUENCY_MAP_-_MYSORE_DISTRICT.pdf|thumb|ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು [[ನಂಜನಗೂಡು]], ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು [[ಹುಣಸೂರು|ಹುಣಸೂರು ಎಂಬ]] ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತವು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಹಾಯಕ ಆಯುಕ್ತರು, ತಹಶೀಲ್ದಾರರು, ಶಿರಸ್ತೇದಾರರು (ತಹಶೀಲ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಂದಾಯ ಅಧಿಕಾರಿ), ಕಂದಾಯ ನಿರೀಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಲೆಕ್ಕಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಉಪ ಆಯುಕ್ತರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮೈಸೂರು ನಗರವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸುಂದರವಾದ ಅರಮನೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು ದಸರಾ|ದಸರಾ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: * [[ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ]] * [[ಹುಣಸೂರು]] * [[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ]] * [[ಮೈಸೂರು]] * [[ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ]] * [[ನಂಜನಗೂಡು]] * [[ಸರಗೂರು]] * [[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ|ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ]] * ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ** ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ 1 ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ, 3 ನಗರ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, 5 ಟೌನ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮತ್ತು 6 ಟೌನ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] * ಹೂಟಗಳ್ಳಿ ಸಿ.ಎಂ.ಸಿ * [[ಹುಣಸೂರು|ಹುಣಸೂರು ಸಿ.ಎಂ.ಸಿ]] * [[ನಂಜನಗೂಡು|ನಂಜನಗೂಡು ಸಿ.ಎಂ.ಸಿ]] * [[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ|ಕೆಆರ್ ನಗರ ಟಿಎಂಸಿ]] * [[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ|ತಿ.ನರಸೀಪುರ ಟಿಎಂಸಿ]] * ಬನ್ನೂರು ಟಿಎಂಸಿ * [[ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ|ಎಚ್.ಡಿ.ಕೋಟೆ ಟಿ.ಎಂ.ಸಿ]] * [[ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ|ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ ಟಿಎಂಸಿ]] * ಬೋಗಾಧಿ ಟಿ.ಪಿ * ರಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ಟಿ.ಪಿ * ಶ್ರೀರಾಂಪುರ ಟಿ.ಪಿ * ಕಡಕೋಳ ಟಿ.ಪಿ * [[ಸರಗೂರು|ಸರಗೂರು ಟಿ.ಪಿ]] * ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಟಿ.ಪಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗೆ 11 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 11 ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: * ಚಾಮರಾಜ, ಕೃಷ್ಣರಾಜ, ನರಸಿಂಹರಾಜ ಮತ್ತು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ( [[ಮೈಸೂರು]] ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ) * ವರುಣ ( [[ನಂಜನಗೂಡು]] ಮತ್ತು [[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ|ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದ) * [[ಹುಣಸೂರು]] * [[ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ]] * [[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ]] * [[ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ]] * [[ನಂಜನಗೂಡು]] * [[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ|ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ]] ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕೆಳಮನೆಯಾದ [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಗೆ]] 1 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಚಾಮರಾಜನಗರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಂಜನಗೂಡು, [[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ|ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ]], [[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ|ಕೆಆರ್‌ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ|ಎಚ್‌ಡಿಕೋಟೆ]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. === ಆಡಳಿತದ ಸ್ಥಾನ === [[ಚಿತ್ರ:District_Office,_Mysore.jpg|thumb|ಹಳೆಯ ಡಿಸಿ ಕಚೇರಿ, ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡ]] [[ಚಿತ್ರ:SE_Front_New_DC_Office_Mysore_May23_A7C_04958.jpg|thumb|ಹೊಸ ಡಿಸಿ ಕಚೇರಿ]] 128 ವರ್ಷಗಳ ಆಡಳಿತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸ್ಥಾನವು 1895 ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಬುಲೆವಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಹಳೆಯ ಕಛೇರಿಯ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, 15 acres (6.1 ಹೆ) ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಟ್ ರೂ. 670 ಮಿಲಿಯನ್ (67 ಕೋಟಿ). ಮೂರು ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡವು [[ಲಲಿತ ಮಹಲ್|ಲಲಿತ ಮಹಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಹೋಟೆಲ್ ಅನ್ನು]] ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದು 13,720 ರ ಬಿಲ್ಟ್-ಅಪ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಜೊತೆಗೆ, 9,150 ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಇದೆ . ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 23,000 ಮೀ ಹಳೆಯ ಕಚೇರಿಗಿಂತ 3-4 ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. 2016ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ ನಡೆದಿದ್ದು, 2018ರ ಮಾರ್ಚ್ 10ರಂದು [[ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ]] ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಕಟ್ಟಡ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರ ಬದಲಾದಂತೆ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಚೇರಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು. 8 ಜೂನ್ 2023 ರಂದು, ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದ ನಂತರ, ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Uday Kumar |first=R. |date=24 June 2019 |title=New deputy commissioner's office in Mysuru waits for its occupants |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/new-deputy-commissioners-office-in-mysuru-waits-for-its-occupants/articleshow/69918587.cms |access-date=29 September 2023}}</ref><ref>{{Cite news |last=The Hindu Bureau |date=8 June 2023 |title=Mysuru DC office shifted to new office complex |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/mysuru-dc-office-shifted-to-new-office-complex/article66946838.ece |access-date=29 September 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 June 2023 |title=DC Office shifted to new Complex |work=[[Star of Mysore]] |url=https://starofmysore.com/dc-office-shifted-to-new-complex/ |access-date=29 September 2023}}</ref> === ಉಪ ಆಯುಕ್ತರ ಪಟ್ಟಿ === {| class="wikitable" |+Deputy Commissioners of Mysore District !Name !Tenure !Remarks |- |P. Manivannan<ref>{{Cite news |date=14 November 2007 |title=Manivannan moved to Shimoga as DC &#124; Bengaluru News - Times of India |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/manivannan-moved-to-shimoga-as-dc/articleshow/2539366.cms}}</ref> |28 January 2008 - 26 May 2010 | |- |Harsha Gupta<ref>{{Cite web |title=Harsha Gupta to take over as DC on May 26 |url=https://www.inmysore.com/harsha-gupta-to-take-over-as-dc-on-may-26 |access-date=10 November 2021 |website=www.inmysore.com |language=en-gb }}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |26 May 2010 - 8 June 2011 | |- |P S Vastrad<ref>{{Cite web |last=Lawrence Milton |date=28 February 2013 |title=Ramegowda: Mysore DC unable to occupy official residence 'still occupied' by previous DC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/mysore-dc-unable-to-occupy-official-residence-still-occupied-by-previous-dc/articleshow/18732237.cms |access-date=10 November 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=DC Vastrad transferred |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2012/nov/25/dc-vastrad-transferred-427992.html |access-date=10 November 2021 |website=The New Indian Express}}</ref> |9 June 2011 - 25 November 2012 | |- |Naga Nayak<ref>{{Cite web |date=6 June 2013 |title=Ramegowda is at the helm again, as DC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/ramegowda-is-at-the-helm-again-as-dc/articleshow/20466015.cms |access-date=10 November 2021 |website=The Times of India |language=en |agency=TNN}}</ref> |December 2012 - 30 January 2013 | |- |Dr. Ramegowda<ref name=":0">{{Cite web |date=18 July 2013 |title=Shikha is Mysore DC |url=https://www.inmysore.com/shikha-is-mysore-dc |access-date=10 November 2021 |website=www.inmysore.com |language=en-gb }}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=10 August 2016 |title=Mysuru DC C Shikha transferred |url=https://newskarnataka.com/karnataka/mysuru/mysuru-dc-c-shikha-transferred/ |access-date=10 November 2021 |website=News Karnataka |language=en-US}}</ref> |30 January 2013 - 27 March 2013 | |- |Naga Nayak<ref name=":0" /> |27 March 2013 - 18 July 2013 | |- |C. Shikha<ref>{{Cite web |date=8 March 2018 |title=Farewell to D. Randeep |url=https://starofmysore.com/farewell-d-randeep/ |access-date=10 November 2021 |website=Star of Mysore |language=en-US}}</ref> |18 July 2013 - 8 December 2016 | |- |D. Randeep<ref name="Abhiram Sankar is new Mysuru DC">{{Cite web |date=30 April 2018 |title=Abhiram Sankar is new Mysuru DC |url=https://starofmysore.com/abhiram-sankar-is-new-mysuru-dc/ |access-date=10 November 2021 |website=Star of Mysore |language=en-US}}</ref> |8 December 2016 - 8 March 2018 | |- |T. Yogesh<ref>{{Cite web |date=17 April 2018 |title=Randeep gets relief as CAT sends him to Hassan as DC |url=https://starofmysore.com/randeep-gets-relief-as-cat-sends-him-to-hassan-as-dc/ |access-date=10 November 2021 |website=Star of Mysore |language=en-US}}</ref> |8 March 2018 - 12 March 2018 | |- |K. B. Sivakumar<ref name="Abhiram Sankar is new Mysuru DC" /> |12 March 2018 - 17 April 2018 | |- |Darpan Jain<ref name="Abhiram Sankar is new Mysuru DC" /> |17 April 2018 - 30 April 2018 | |- |Abhiram G. Sankar<ref name=":1">{{Cite web |date=29 September 2020 |title=New DC again ! |url=https://starofmysore.com/new-dc-again/ |access-date=10 November 2021 |website=Star of Mysore |language=en-US}}</ref> |30 April 2018 - 28 August 2020 | |- |B. Sharat<ref name=":1" /> |29 August 2020 - 28 September 2020 | |- |Rohini Sindhuri Dasari<ref name=":1" /> |29 September 2020 - 7 June 2021 | |- |Dr. Bagadi Gautham<ref>{{Cite web |title=Dr Bagadi Gautham takes charge as new DC of Mysuru district – Mysuru Today |url=https://citytoday.news/dr-bagadi-gautham-takes-charge-as-new-dc-of-mysuru-dist/ |access-date=10 November 2021 |language=en-US |archive-date=10 ನವೆಂಬರ್ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110145049/https://citytoday.news/dr-bagadi-gautham-takes-charge-as-new-dc-of-mysuru-dist/ |url-status=dead }}</ref> |7 June 2021 – 27 October 2022 | |- |Dr. Rajendra.K V<ref>{{Cite news |date=28 October 2022 |title=Rajendra takes charge as Mysuru deputy commissioner – Times of India |language=en-IN |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/rajendra-takes-charge-as-mys-dc/articleshow/95133560.cms |access-date=29 December 2022}}</ref> |27 October 2022 - Present | |} == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Banana_Plantation_Bandipur_Kabini_Sep22_A7C_03029.jpg|thumb|ಕಬಿನಿ ಜಲಾಶಯದ ದಡದಲ್ಲಿ ಬಾಳೆ, ತೆಂಗು ಬೆಳೆಯಲಾಗಿದೆ]] === ಕೃಷಿ === ಕೃಷಿಯು ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಂತೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿಯು ಮಳೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸುಮಾರು 45% ಬಿತ್ತನೆ ಪ್ರದೇಶವು ನೀರಾವರಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ]] ನದಿಗಳಿಂದ ಬರುವ ಕಾಲುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳು ನೀರಾವರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="MysDistStats21-22">{{Cite book|url=https://drive.google.com/file/d/1i4nvmdmxv0pLoeqgptpY658YsZVPqVg3/view?usp=share_link|title=Mysuru District at a Glance 2021-22|last=Directorate of Economics and Statistics|publisher=[[Government of Karnataka]]|year=2023}}</ref> {{Rp|pp:74-76}}2001 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,25,823 ರೈತರು ಸಾಗುವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 2001-2002 ರಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ 608,596 ಟನ್‌ಗಳ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು, ಇದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 6.94% ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="agri">Statistics related to Agriculture are presented by {{Cite web |last=National Informatics Centre |title=Agricultural Statistics |url=http://raitamitra.kar.nic.in/statistics.html#B26 |access-date=3 April 2007 |website=Webpage of the Agriculture Department |publisher=Govt. of Karnataka |archive-date=22 ಜೂನ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070622154422/http://raitamitra.kar.nic.in/statistics.html#B26 |url-status=dead }}</ref> ಹತ್ತಿ, [[ಕಡಲೆ|ಗ್ರಾಂ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ಕಡಲೆಕಾಯಿ]], ಜೋಳ, ಜೋಳ, [[ರಾಗಿ]], ಅಕ್ಕಿ, [[ಕಬ್ಬು]], ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಮತ್ತು [[ತೊಗರಿ ಕಾಳು|ಟರ್]] ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು.<ref name="crops">Statistics related to cultivation of various crops in Karnataka are presented by {{Cite web |last=National Informatics Centre |title=Agricultural Statistics |url=http://des.kar.nic.in/mainpage.asp?option=8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070424233445/http://des.kar.nic.in/mainpage.asp?option=8 |archive-date=24 April 2007 |access-date=31 March 2007 |website=Webpage of the Department of Economics and Statistics |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ತೋಟಗಾರಿಕೆಯು ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣ್ಣುಗಳು [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಾವು]]. ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ, ಬಾಳೆ, ಮಾವು, [[ಪಪ್ಪಾಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಪೋಟ]] ಮುಖ್ಯ ಹಣ್ಣುಗಳು.<ref name="MysDistStats21-22" /> {{Rp|pp:83,94}} === ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Infosys_Mysore.jpg|thumb|ಮೈಸೂರಿನ ಹೂಟಗಳ್ಳಿಯ ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್]] ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ನಂಜನಗೂಡು ನಗರಗಳ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ (KIADB) ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ನಂಜನಗೂಡು ಎಂದು ಎರಡು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳು ಮೈಸೂರು ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನ ಬೆಳಗೊಳ, ಬೆಳವಾಡಿ, ಹೆಬ್ಬಾಳ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಿಟಿ) ಮತ್ತು ಹೂಟಗಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂಜನಗೂಡು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶವಾದ ನಂಜನಗೂಡು ಮತ್ತು ತಾಂಡವಪುರದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="indarea">Industrial Areas developed by KIADB in Mysore district are mentioned in the webpage: [http://kiadb.kar.nic.in/industrialareas/industrialareas.htm KIADB Industrial Areas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425004957/http://kiadb.kar.nic.in/industrialareas/industrialareas.htm |date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2012 }}</ref> 1960 ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಇನ್ನೂ ಕೈಗಾರಿಕಾವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವು [[ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ|ಜೆಕೊಸ್ಲೋವಾಕಿಯಾದ]] ಜಾವಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡ [[ಐಡಿಯಲ್ ಜಾವಾ]] ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರು ನಗರದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು: * ಮೈಸೂರು ಪಾಲಿಮರ್ಸ್ & ರಬ್ಬರ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (MYPOL) - ರಬ್ಬರ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಕರು * JK ಟೈರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಟೈರ್‌ಗಳ ತಯಾರಕರು * ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಆಕ್ಸಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಆಕ್ಸಲ್‌ಗಳ ತಯಾರಕರು * ಭಾರತ್ ಅರ್ಥ್ ಮೂವರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (BEML) - ಭಾರೀ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಕ * ಕರ್ನಾಟಕ ಸಿಲ್ಕ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (KSIC) - ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರಗಳ ತಯಾರಕ * TVS Ltd. - ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ತಯಾರಕರು ( [[ನಂಜನಗೂಡು]] ಹತ್ತಿರ, [[ಮೈಸೂರು]] ತಾಲೂಕು) * ಲಾರ್ಸೆನ್ ಮತ್ತು ಟೂಬ್ರೊ (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮೀಟರ್‌ಗಳ ತಯಾರಕರು) ನಂಜನಗೂಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು: * ಡನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್ಸ್ (ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ) * ವಿಕೆಸಿ ಸ್ಯಾಂಡಲ್ಸ್ (ಇಂಡಿಯಾ) ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ * [[ನೆಸ್ಲೆ]] ಇಂಡಿಯಾ ಲಿ. * ರೇ ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ * AT&S ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. * [[ಟಿವಿಎಸ್ ಮೋಟಾರ್ ಕಂಪೆನಿ|ಟಿವಿಎಸ್ ಮೋಟಾರ್]] ಕಂಪನಿ * ಬನ್ನಾರಿ ಅಮ್ಮನ್ ಶುಗರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ * ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್ * ಸಿಂಧೂ ಫಿಲಾ * ಎಸ್ ಕುಮಾರ್ಸ್ ನೌ --> ರೀಡ್ & ಟೇಲರ್ * ರಾಮನ್ ಮಂಡಳಿಗಳು * REI ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ * ಜುಬಿಲೆಂಟ್ ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ * ಬ್ರೇಕ್‌ಗಳು (ಭಾರತ) * ಬಕಾರ್ಡಿ RUM, ಜೆಮಿನಿ ಡಿಸ್ಟಿಲರೀಸ್ ಪ್ರೈ. ಲಿ. * ಜೆನಿತ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ * ಕೊಟ್ಟಕಲ್ ಆರ್ಯ ವೈದ್ಯಶಾಲೆ * ಸುಪ್ರೀಮ್ ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ ಮೈಸೂರು ಪ್ರೈ. ಲಿ. * [[ಐಟಿಸಿ ನಿಯಮಿತ (ಐಟಿಸಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್)|ITC]] (ತಂಬಾಕು ಸಂಸ್ಕರಣೆ) * [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಬ್ರೂವರೀಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌|ಯುನೈಟೆಡ್ ಬ್ರೂವರೀಸ್]] (ಮುಂಬರುವ) === ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ === ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಮೈಸೂರು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಮುಂದಿನ ಐಟಿ ಹಬ್ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಐಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ 20 ಶ್ರೇಣಿ II ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರನ್ನು ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref name="it">Mysore is the number one among Tier II cities for the promotion of IT industry is discussed by {{Cite news |last=Staff Correspondent |date=20 August 2006 |title=Software exports from Mysore to cross Rs. 850 cr. this year |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2006/08/20/stories/2006082014410300.htm |url-status=dead |access-date=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001050411/http://www.hindu.com/2006/08/20/stories/2006082014410300.htm |archive-date=1 October 2007}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ, ಎಲ್ಲಾ ಐಟಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮೈಸೂರು ನಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪಾರ್ಕ್ (STP) ಅನ್ನು 1998 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ]] ಅವರು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 2006 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, STP ಯೊಂದಿಗೆ 42 ಕಂಪನಿಗಳು ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ರಫ್ತು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳಲಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ರೂ. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ರಫ್ತುಗಳಿಂದ 2006-07 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 850 ಕೋಟಿ ರೂ. 400 ಕೋಟಿ.<ref name="it" /> ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳು: * [[ವಿಪ್ರೊ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್|ವಿಪ್ರೋ]] ಇನ್ಫೋಟೆಕ್ * ಆರಿಸ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪ್ರೈ. ಲಿ * WeP ಪೆರಿಫೆರಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. (ಹಿಂದೆ ವಿಪ್ರೋ ಇಪೆರಿಫೆರಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.) * [[ಇನ್ಫೋಸಿಸ್]] * ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮಾದರಿಗಳು (ಭಾರತ) * ಲಾರ್ಸೆನ್ &amp;amp; ಟೂಬ್ರೊ * [https://www.infomazeelite.com/ ಇನ್ಫೋಮೇಜ್] === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === [[ಚಿತ್ರ:N-KA-B159_Srikanteshwara_Temple_Gopuram_Nanjangud.jpg|thumb|ಶ್ರೀಕಂಠೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ನಂಜನಗೂಡು]] ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. 2006 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಟೂರಿಸಂ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದಾಗ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಅದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ <ref name="expo">Tourism Expo in Mysore is described by {{Cite news |last=Staff Correspondent |date=15 May 2006 |title=Karnataka Tourism Expo 2006 begins in Mysore today |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2006/05/15/stories/2006051506340400.htm |url-status=dead |access-date=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001020049/http://www.hindu.com/2006/05/15/stories/2006051506340400.htm |archive-date=1 October 2007}}</ref> ಮೈಸೂರು ನಗರವು ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರ ಭಾಗಗಳು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ನಂಜನಗೂಡು, ಬೆಟ್ಟದಪುರ, ಹೆಡತಳ್ಳಿ, ಕಾಪಾಡಿ, ಮುಡುಕುತೊರೆ ಬೆಟ್ಟ, ಮೂಗೂರು, ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref name="tour">{{Cite web |last=Shankar Bennur |title=A tryst with the wild |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/Mar282006/spectrum1016192006327.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060902150125/http://deccanherald.com/deccanherald/mar282006/spectrum1016192006327.asp |archive-date=2 September 2006 |access-date=1 April 2007 |website=Online Edition of The Deccan Herald, dated 2006-03-28 |publisher=2005, The Printers (Mysore) Private Ltd.}}</ref> == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:A_street_in_Gokulam,_Mysore.jpg|alt=Gokulam, Mysore|ಗೋಕುಲಂ, ಮೈಸೂರು ಚಿತ್ರ:A_rural_road_Antharsanthe_Karnataka_Highway_33_India_sight_2015.jpg|alt=Antharasanthe village|ಅಂತರಸಂತೆ ಗ್ರಾಮ ಚಿತ್ರ:Mysore_Airport.jpg|alt=Mysore Airport|ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಚಿತ್ರ:Mysore_Painting.jpg|alt=Mysore Painting|ಮೈಸೂರು ಚಿತ್ರಕಲೆ ಚಿತ್ರ:Mysore_pak.jpg|alt=Mysore pak|ಮೈಸೂರು ಪಾಕ್ ಚಿತ್ರ:Mysore_university_building.JPG|alt=Mysore university building|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಟ್ಟಡ ಚಿತ್ರ:Palais-Mysore.jpg|alt=Lalitha Mahal Palace|ಲಲಿತ ಮಹಲ್ ಅರಮನೆ ಚಿತ್ರ:Mysore_zoo.jpg|alt=Birds at Chamarajendra Zoological Gardens|ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಚಿತ್ರ:St._Philomenas_Church_in_Mysore.jpg|alt=St. Philomena's Church|ಸೇಂಟ್ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಚರ್ಚ್ ಚಿತ್ರ:Sri_Chamarajendra_Zoological_Gardens_(Mysore_Zoo),_Image_(13),_Mysore,_Karnataka,_India.jpg|alt=Stag at Chamarajendra Zoological Gardens|ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾರಂಗ ಚಿತ್ರ:Sri_Chamarajendra_Zoological_Gardens_(Mysore_Zoo),_Image_(37),_Mysore,_Karnataka,_India.jpg|alt=Giraffe at Chamarajendra Zoological Gardens|ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜಿರಾಫೆ ಚಿತ್ರ:Nanjangud_Junction.jpg|alt=A Junction in Nanjangud|ನಂಜನಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಂಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ:Pillared_entrance_into_the_Srikanteshwara_temple_complex_at_Nanjangud.jpg|alt=Srikanteshwara temple, Nanjangud|ಶ್ರೀಕಂಠೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ನಂಜನಗೂಡು ಚಿತ್ರ:Keshava_Temple-Somanathapur-Mysore.jpg|alt=Channakeshava Temple, Somanathapur|ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸೋಮನಾಥಪುರ ಚಿತ್ರ:Herd_of_Chital_deer_at_entrance_to_Nagarahole_wildlife_sanctuary.jpg|alt=Herd of Deer, Nagarahole|ಜಿಂಕೆಗಳ ಹಿಂಡು, ನಾಗರಹೊಳೆ ಚಿತ್ರ:Hunsur_town.jpg|alt=D. Devaraj Urs Statue at Hunsur Town Entrance|ಹುಣಸೂರು ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಡಿ.ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಪ್ರತಿಮೆ ಚಿತ್ರ:Piriyapatna._Ksrtc-1.jpg|alt=Piriyapatna Bus Stand|ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಚಿತ್ರ:T_Narasipura.jpg|alt=T. Narasipura Bus Stand|ಟಿ.ನರಸೀಪುರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಚಿತ್ರ:Mysore_Rail_Museum_entrance.jpg|alt=Mysore Rail Museum entrance|ಮೈಸೂರು ರೈಲು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಚಿತ್ರ:Mysore_railway_station.JPG|alt=Old Rakes of Mysore Chennai Shatabdi Express|ಮೈಸೂರಿನ ಓಲ್ಡ್ ರೇಕ್ಸ್ ಚೆನ್ನೈ ಶತಾಬ್ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಚಿತ್ರ:City_Bus_Station,_Mysore,_2.jpg|alt=City Bus Station, Mysore|ನಗರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ, ಮೈಸೂರು </gallery> == ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಗುರುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ (1827-1899), ವೀರಶೈವ ಸಂತ, ಲಿಂಗಾಯತ ತಪಸ್ವಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕ * [[ಎಮ್. ಜಯಶ್ರಿ|ಎಂ. ಜಯಶ್ರೀ]], ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದ ಕನ್ನಡ ನಟಿ == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ನಂಜನಗೂಡು]] * == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ: <references /> [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} pezpdiwes4xzdcx163wbg2asyamoylp 0 20285 1434675 1371920 2026-10-26T18:35:23Z Successalltime87 90571 1434675 wikitext text/x-wiki {{Infobox ನಟ | name = ಕತ್ರೀನ ಕೈಫ್ | image = [[File:Katrina-Kaif.jpg|thumb|ಕತ್ರಿನಾ ಕೈಫ್]] | imagesize = | caption = ಕತ್ರೀನ ಕೈಫ್ (೨೦೦೮) | birthname = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1984|7|16}} | birth_place = [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] | occupation = [[ರೂಪದರ್ಶಿ]], [[ನಟಿ]] | yearsactive = ೨೦೦೨ – ಪ್ರಸ್ತಕ | domestic partner = ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್ | homepage = }} ತನ್ನ ಮುಗ್ಧ ಮುಗುಳ್ನಗೆ, ಸಿಘ್ದ ಲಾವಣ್ಯ, ಹಾಗೂ ಅಪರಿಮಿತ ಸಂದರ್ಯಗಳ ಖಣಿಯಾಗಿರುವ '''ಕತ್ರೀನ ಕೈಫ್''' ಚಿತ್ರರಸಿಕರ ಮನವನ್ನು ಸೂರೆಗೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಅತಿ-ಸೆಕ್ಸೀ ಕನ್ಯೆ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಅವಳಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಚಿತ್ರ-ನಟನೆ, ಇನ್ನೂ ಅವರು ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಪಾಠವಾಗಿದೆ. ==ಜನನ ಹಾಗೂ ಬಾಲ್ಯ== ಕತ್ರೀನಾರ ತಂದೆ, 'ಕೈಫ್'. ಅಪ್ಪಟ [[ಕಾಶ್ಮೀರ]]ದ [[ಮುಸಲ್ಮಾನ]]ರು. ತಾಯಿ, 'ಸುಸಾನ್,' ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೂಲದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು. ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ಹಾಂಕಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ. ೧೯೮೪ ರ ಜುಲೈ, ೧೬ ರಂದು. ಬೆಳೆದದ್ದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ನಲ್ಲಿ. ಈಗ ಕತ್ರೀನಾ, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬೈ]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಬಾಲಿವುಡ್ ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಟನೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಅಮ್ಮ, 'ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಾನೂನು ಪದವೀಧರೆ,' ಕತ್ರೀನಾ ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕವಳಿದ್ದಾಗಲೇ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಬೇರೆಯಾದರು. ಅದರ ತರುವಾಯ ಕತ್ರೀನಾ, ಅಮ್ಮನ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದಳು. ಅವಳಿಗೆ, ೭ ಜನ ಸಹೋದರಿಯರಿದ್ದಾರೆ. ೧೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ 'ಮಾಡಲಿಂಗ್,' ಮಾಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದಳು. ಮನೆಯ ಅಸ್ಥಿರ-ಪರಿತ್ಶಿತಿ, ಮತ್ತು ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ವಾತಾವರಣದಿಂದಾಗಿ, ಸ್ಕೂಲ್ ನಂತರ ಕಾಲೆಜ್ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಲೇ ಇಲ್ಲ. =='ಕೈಝಾದ್ ಗುಸ್ತಾದ್' ರವರು,ಕತ್ರೀನಾಗೆ, ಬಾಲಿವುಡ್ ಗೆ, ಬರಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು== 'ಕೈಝಾದ್ ಗುಸ್ತಾದ್', 'ಬೂಮ್,' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬೈ]]ನ ಬಾಲಿವುಡ್ ಗೆ ಬರಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಅವಕಾಶಗಳು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. '[[ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್]]', ಜೊತೆಗಿನ ಗೆಳೆತನದಿಂದ ಅವಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಪಡೆದಳು. ಅವಳ ಹಿಂದಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶೈಲಿಯದಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ ಮಾತಾಡಲು ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ, ಕತ್ರಿನಾಗೆ ನೆರವಾದವರು, '[[ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್]]'. ಅವರ ಜೊತೆ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರಗಳು ಜನರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ-ಪ್ರಿಯವಾದವು. ಕತ್ರೀನಾ-ಸಲ್ಮಾನ್ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ 'ಯುವರಾಜ್,' ಚಿತ್ರ, ನಿರೀಕ್ಷಿಗೆ ತಕ್ಕಂತಿರದ 'ಫ್ಲಾಪ್,' ಆಯಿತು. ಇತ್ತೀಚಿಗಷ್ಟೇ ತೆರೆಕಂಡ 'ಜಾನ್, 'ನೀಲ್ ನಿತಿನ್,' ಜೊತೆಗೆ ನಟಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಬಾಕ್ಸ-ಆಫೀಸ್ ನಲ್ಲಿ, ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡು ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿದೆ.ಕತ್ರೀನಾಗೆ, ನಟನೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಭಾಷೆ ಅಷ್ಟಕ್ಕಷ್ಟೆ, ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಮೂಗುಮುರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಅವರು ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ==೨೦೦೮ ರ ಏಷ್ಯಾದ 'ಅತಿ ಸೆಕ್ಸೀ-ಯುವನಟಿ,'ಕತ್ರೀನಾ'== ೨೦೦೮ ರ ಏಷ್ಯಾದ 'ಅತಿ ಸೆಕ್ಸೀ ಯುವ-ನಟಿ,' ಯೆಂದು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಕ್ರಮ ಅವಳಿಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಂತೆ ಅಂಟಿದ್ದು, 'ಇಂಟರ್ನೆಟ್' ನ, 'ಗೋಗಲ್ ಶೋಧ,' ದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಹುಡುಕಿದ 'ಭಾರತೀಯ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ,' ಯ ಖ್ಯಾತಿ ಅವಳಿಗಿದೆ. ಭಾರತದ 'ಬಾರ್ಬಿ ರೂಪದರ್ಶಿ,' ಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. 'ಯುವ-ಹೃದಯಗಳ ಮಿಡಿತಗಳ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪಟ್ಟದರಸಿ,' ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಹಿಂದಿ ಚಲನ-ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಸರುಮಾಡುವುದಿದೆ== ಕತ್ರೀನಾ, ಒಬ್ಬ ಅಂದ-ಚೆಂದದ, ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ಅಂಗಸೌಷ್ಟವದ, ಚೆಲುವಿನ ನಗೆಮೊಗದ, ಯುವತಿ. ಅವರು ಜಾಹಿರಾತ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಂಡ ಚನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಟನಾಭಿನಯಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಳಕೆಯ ಹಿಂದಿಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable sortable " |+Key | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not been released yet |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |+ |- ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" |ನಿರ್ದೇಶಕ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿ ! scope="col" class="unsortable" |ಉಲ್ಲೇಖಗಳು |- |- ! scope="row" |ಬೂಮ್ |೨೦೦೩ |ರೀನಾ ಕೈಫ್ / ಪೋಪ್ಡಿ ಚಿಂಚ್ಪೋಕ್ಲಿ |ಕೈಸದ್ ಗುಸ್ತಾದ್ | | style="text-align: center;" | |- ! scope="row" | ''[[:en:Malliswari (2004 film)|ಮಲ್ಲೀಸ್ವರೀ]]'' | ೨೦೦೪ |ಮಲ್ಲೀಶ್ವರೀ | ಕೆ.ವಿಜಯ್ ಭಾಸ್ಕರ್ | [[ತೆಲುಗು]] ಸಿನಿಮಾ | style="text-align: center;" |<ref name="Malliswari"/> |- ! scope="row" | ''[[:en:Sarkar (2005 film)|ಸರ್ಕಾರ್]]'' | ೨೦೦೫ | ಪೂಜಾ | ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Sarkar (2005) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540345 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722192320/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540345 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಮೈನೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕ್ಯುನ್ ಕಿಯಾ | | ಸೋನಿಯಾ | ಡೇವಿಡ್ ಧವನ್ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Maine Pyaar Kyun Kiya (2005) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54551 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722205901/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54551 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಅಲ್ಲಾರಿ ಪಿಡುಗು | ೨೦೦೫ | ಸ್ವಾತಿ | ಜಯಂತ್ ಸಿ ಪರಂಜಿ |ತೆಲುಗು ಸಿನಿಮಾ | style="text-align: center;" | |- ! scope="row" | ಹಮ್ಕೋ ದೀವಾನಾ ಕರ್ ಗಯೆ | ೨೦೦೬ |ಜಿಯಾ ಎಸ್. ಯಶ್ವರ್ಧನ್ |ರಾಜ್ ಕಣ್ವರ್ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Humko Deewana Kar Gaye (2006) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508850 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722203748/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508850 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಬಲರಾಮ್ vs. ಥಾರ್ದಾಸ್ | ೨೦೦೬ | ಸುಪ್ರಿಯಾ ಮೆನನ್ | ಐ.ವಿ.ಸಸಿ |ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ | style="text-alitext-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Good cinema should excite the minds|url=http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=14196231&cid=2406|publisher=Sify|accessdate=22 September 2013|archivedate=24 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141024045841/http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=14196231&cid=2406}}</ref> |- ! scope="row" | ನಮಸ್ತೇ ಲಂಡನ್ | ೨೦೦೭ |ಜಸ್ಮೀತ್ ಜ್ಯಾಸ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಸಿಂಗ್ |ವಿಪುಲ್ ಅಮೃತ್ಲಾಲ್ ಶಾ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Namastey London (2007) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/531205 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722184125/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/531205 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಅಪ್ನೇ | ೨೦೦೭ | ನಂದಿನಿ | ಅನಿಲ್ ಶರ್ಮಾ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Apne (2007) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55706 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722210421/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55706 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಪಾರ್ಟ್ನರ್ | ೨೦೦೭ | ಪ್ರಿಯಾ ಜಯ್ಸಿಂಗ್ | ಡೇವಿಡ್ ಧವನ್ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Partner(2007) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538407 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150330135353/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538407 |archivedate=30 March 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ವೆಲ್ಕಮ್ | ೨೦೦೭ | ಸಂಜನಾ ಶಂಕರ್ ಶೆಟ್ಟಿ | ಅನೀಸ್ ಬಾಸ್ಮೀ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Welcome (2007) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508650 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722185449/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508650 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ರೇಸ್ | ೨೦೦೮ | ಸೋಫಿಯಾ | ಅಬ್ಬಾಸ್ - ಮುಸ್ತಾನ್ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Race (2008) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201619 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905124137/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201619 |archivedate= 5 September 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಸಿಂಗ್ ಈಸ್ ಕಿಂಗ್ | ೨೦೦೮ | ಸೋನಿಯಾ ಸಿಂಗ್ |ಅನೀಸ್ ಬಾಸ್ಮೀ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Singh Is Kinng (2008) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/531032 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722201642/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/531032 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ''[[:en:Hello (2008 film)|ಹೆಲ್ಲೋ]]'' | ೨೦೦೮ | ಕಥೆಗಾರ್ತಿ | ಅತುಲ್ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿ | ಕಿರು ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Hello (2008) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/58517 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901061623/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/58517 |archivedate= 1 September 2014 |df= }}</ref> |- ! scope="row" |ಯುವ್ರಾಜ್ | ೨೦೦೮ |ಅನುಷ್ಕಾ ಬನ್ಟನ್ |ಸುಭಾಷ್ ಘಾಯ್ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Yuvvraaj (2008) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/56206 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722210046/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/56206 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ''[[:en:New York (2009 film)|ನ್ಯಾಯಾರ್ಕ್]]'' | ೨೦೦೯ | ಮಾಯಾ ಶೇಕ್ | ಕಬೀರ್ ಖಾನ್ |ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ - ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟ್ರೆಸ್ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=New York (2009) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/64814 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722203923/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/64814 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ''[[:en:Blue (2009 film)|ಬ್ಲೂ]]'' | ೨೦೦೯ | ನಿಖಿತಾ ನಿಖಿ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ | ಆಂಥೊನಿ ಅವರು ಡಿಸೋಜ | ಕಿರು ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Blue (2009) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65165 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722213024/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65165 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಅಜಬ್ ಪ್ರೇಮ್ ಕೀ ಗಜಬ್ ಕಹಾನಿ | ೨೦೦೯ | ಜೆನಿಫರ್ ಜೆನ್ನಿ ಪಿಂಟೋ |ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ ಸಂತೋಷಿ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Ajab Prem Ki Ghazab Kahani (2009) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510223 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901091748/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510223 |archivedate= 1 September 2014 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ದೇ ದನಾ ದನ್ | ೨೦೦೯ | ಅಂಜಲಿ ಕಕ್ಕಡ್ | ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=De Dana Dan (2009) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/502796 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722191135/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/502796 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ರಾಜ್ನೀತಿ | ೨೦೧೦ | ಇಂದು ಪ್ರತಾಪ್ | ಪ್ರಕಾಶ್ ಝಾ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Raajneeti (2010) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508306 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722212801/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508306 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ''[[:en:Tees Maar Khan (2010 film)|ತೀಸ್ ಮಾರ್ ಖಾನ್]]'' | ೨೦೧೦ | ಅನ್ಯಾ ಖಾನ್ | |ಫರಾ ಖಾನ್ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Tees Maar Khan (2018) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/523357 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905111756/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/523357 |archivedate= 5 September 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಜಿಂದ್ಗೀ ನಾ ಮಿಲೇಗೀ ದೊಬಾರಾ |೨೦೧೧ | ಲೈಲಾ | ಝೋಯಾ ಅಖ್ತರ್ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Zindagi Na Milegi Dobara (2011) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/535587 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722200328/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/535587 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ''[[:en:Bodyguard (2011 Hindi film)|ಬಾಡಿಗಾರ್ಡ್]]'' | ೨೦೧೧ |ಸ್ವ | ಸಿದ್ದೀಕ್ | ಬಾಡಿಗಾರ್ಡ್ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Bodyguard (2011) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537944 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141214032752/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537944 |archivedate=14 December 2014 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಮೇರೇ ಬ್ರದರ್ ಕೀ ದುಲ್ಹನಿಯಾ | ೨೦೧೧ |ಡಿಂಪಲ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ | ಅಲಿ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಜಫರ್ | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ- ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Mere Brother Ki Dulhan (2011) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537952 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722191827/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537952 |archivedate=22 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಅಗ್ನೀಪತ್ | ೨೦೧೨ | ಚಿಕ್ನೀ ಚಮೇಲಿ | ಕರಣ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರ | ಚಿಕ್ನಿ ಚಮೆಲಿ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Agneepath (2012) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/503039 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130624131535/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/503039 |archivedate=24 June 2013 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಏಕ್ ಥಾ ಟೈಗರ್ | ೨೦೧೨ | ಜೋಯಾ ಝೀ ಹುಮೈನಿ | ಕಬೀರ್ ಖಾನ್ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Ek Tha Tiger (2012) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/545809 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402211617/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/545809 |archivedate= 2 April 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಜಬ್ ಥಕ್ ಹೇ ಜಾನ್ | ೨೦೧೨ | ಮೀರಾ ಥಾಪರ್ | ಯಶ್ ಚೋಪ್ರಾ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Jab Tak Hai Jaan (2012) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/548942 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150716171437/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/548942/ |archivedate=16 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಮೈ ಕೃಷ್ಣಾ ಹೂ | ೨೦೧೩ | ಸ್ವತಃ | ರಾಜೀವ್ ಎಸ್ |ಕಿರು ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Main Krishna Hoon (2013) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540663 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721051920/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540663 |archivedate=21 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಬಾಂಬೆ ಟಾಕೀಸ್ | ೨೦೧೩ | ಸ್ವತಃ | ಜೋಯಾ ಅಖ್ತರ್ | ಶೀಲಾ ಕಿ ಜವಾನಿ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Bombay Talkies (2013) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/588998 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130707001430/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/588998 |archivedate= 7 July 2013 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಧೂಮ್ ೩ | ೨೦೧೩ | ಆಲಿಯಾ | ವಿಜಯ್ ಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್ಯ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Dhoom 3 (2013) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/542148 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150715053512/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/542148 |archivedate=15 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಬ್ಯಾಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್ | ೨೦೧೪ | ಹರ್ಲೀನ್ ಸಾಹ್ನೀ | ಸಿದ್ದಾರ್ಥ್ ಆನಂದ್ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Bang Bang! (2014) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/594271 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150710224128/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/594271 |archivedate=10 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಫಾಂಟಮ್ | ೨೦೧೫ | ನವಾಜ್ | ಕಬೀರ್ ಖಾನ್ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Phantom (2015) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/673371 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=22 July 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721054853/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/673371 |archivedate=21 July 2015 |df= }}</ref> |- ! scope="row" |ಫಿತೂರ್ | ೨೦೧೬ | ಫಿರ್ದೌಸ್ ಜಾಣ್ | ಅಭಿಷೇಕ್ ಕಪೂರ್ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Fitoor (2016) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/674561 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=12 February 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160210094129/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/674561 |archivedate=10 February 2016 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಬಾರ್ ಬಾರ್ ದೇಖೋ | ೨೦೧೬ | ದಿಯಾ ವರ್ಮಾ | ನಿತ್ಯಾ ಮೆಹೆರಾ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Baar Baar Dekho (2016) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/4135231 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=10 September 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160909144000/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/4135231/ |archivedate= 9 September 2016 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ಜಗ್ಗಾ ಜಾಸೂಸ್ | ೨೦೧೭ | ಶ್ರುತಿ ಸೇನ್ಗುಪ್ತಾ | ಅನುರಾಗ್ ಬಸು | | style="text-align: center;" |<ref name="filming">{{cite news|title='Fitoor' wraps shooting |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Fitoor-wraps-shooting/articleshow/49196486.cms |work=The Times of India |date=2 October 2014 |accessdate=5 October 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160102180237/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Fitoor-wraps-shooting/articleshow/49196486.cms |archivedate= 2 January 2016 |df= }}</ref> |- ! scope="row" |ಟೈಗರ್ ಜಿಂದಾ ಹೆ | ೨೦೧೭ | ಝೋಯಾ | ಅಲಿ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಜಫರ್ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=http://m.mid-day.com/articles/salman-khan-katrina-kaif-movies-ali-abbas-zafar-tiger-zinda-hai-bollywood-news/17952161 |title=Tiger Zinda Hai shooting to start in March |work=Mid Day |accessdate=31 January 2017 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170131042933/http://m.mid-day.com/articles/salman-khan-katrina-kaif-movies-ali-abbas-zafar-tiger-zinda-hai-bollywood-news/17952161 |archivedate=31 January 2017 |df= }}</ref> |- ! scope="row" | ವೆಲ್ಕಮ್ ಟು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ | ೨೦೧೮ |ಕತ್ರೀನಾ ಕೈಫ್ | ಚಾಕ್ರಿ ಟೊಲೇಟಿ | ಕಿರು ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/katrina-kaif-will-seen-sonakshi-sinha-starrer-welcome-new-york-details/ |title=Katrina Kaif will be seen in Sonakshi Sinha starrer Welcome To New York and we have the details |publisher=Bollywood Hungama |date=17 February 2018|accessdate=26 February 2018}}</ref> |- ! scope="row" | ಥಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ | ೨೦೧೮ |ಸುರಯ್ಯಾ‌ ಜಾನ್ | ವಿಜಯ್ ಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್ಯ |style="text-align: center;" | |- ! scope="row" | ''[[:en:Zero (2018 film)|ಜೀರೋ]]'' | ೨೦೧೮ |ಬಬೀತಾ ಕುಮಾರಿ | ಆನಂದ್ ಎಲ್.ರೈ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/photo-katrina-kaif-and-shah-rukh-khan-begin-shoot-for-aanand-l-rai-film-4855911/ |title=Katrina Kaif begins shoot for Aanand L Rai film}}</ref><br/><ref>{{cite news |url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-32898-1.html|title=Nominations for the 64th Vimal Filmfare Awards 2019 |work=Filmfare |date=12 March 2019 |access-date=13 March 2019}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[:en:Bharat (film)|ಭಾರತ್]]'' | ೨೦೧೯ |ಕುಮುದ್ ರೈನಾ | ಅಲಿ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಜಫರ್ | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/salman-khan-welcomes-katrina-kaif-onboard-bharat-after-priyanka-chopra-quits-1892308|title=Salman Khan Welcomes Katrina Kaif Onboard Bharat After Priyanka Chopra Quits}}</ref> |- ! scope="row" style="background: #FFFFCC; "| ''ಸೂರ್ಯವಂಶಿ''{{dagger|alt=Film has yet to be released}} | ೨೦೨೦ |ವೀರ್ ನ ಹೆಂಡತಿ | ರೋಹಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ |ಫಿಲ್ಮಿಂಗ್ | style= "text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/confirmed-akshay-kumar-will-romance-katrina-kaif-in-rohit-shetty-s-sooryavanshi-1507084-2019-04-22|title=Confirmed: Akshay Kumar will romance Katrina Kaif in Rohit Shetty's Sooryavanshi|website=India Today|access-date=22 April 2019|date=22 April 2019}}</ref> |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ===ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ=== {| class="wikitable sortable " style="width:100%;" |- style="background:#cfc; text-align:center;" | scope="col" style="width:4%;"| '''ವರ್ಷ''' | scope="col" style="width:35%;"| '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೆಲಸ''' | scope="col" style="width:50%;"| '''ವರ್ಗ''' | scope="col" style="width:6%;"| '''ಫಲಿತಾಂಸ''' | scope="col" style="width:5%;"| '''ಉಲ್ಲೇಖಗಳು''' |- | rowspan="2"| ೨೦೧೦ | ''ರಾಜ್ನೀತಿ'' |ಹೆಚ್ಚು ಮನರಂಜನೆ ನೀಡಿದ ನಟಿ - ಸ್ತ್ರೀ | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="bollywoodhungama">{{cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2010/12/16/6934/index.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110424094313/http://www.bollywoodhungama.com/features/2010/12/16/6934/index.html |archivedate=24 April 2011 |title=Nominations of BIG Star Entertainment Awards |publisher=Bollywood Hungama |date=16 December 2010 |accessdate=25 July 2011}}</ref> |- | {{n/a}} | ದಶಕದ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆ | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="bollywoodhungama"/> |- | rowspan="3"| ೨೦೧೨ | ''ಏಕ್ ಥಾ ಟೈಗರ್'' | ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮನರಂಜನೆ ನೀಡಿದ ನಟಿ - ಸ್ತ್ರೀ | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="bigstar">{{cite web|title=Big Star Awards 2012 / 2013|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/big-star-awards-2012-2013-winners-nominations/|date=17 December 2012|accessdate=12 November 2014|archive-date=25 ಮಾರ್ಚ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325084118/http://www.indicine.com/movies/bollywood/big-star-awards-2012-2013-winners-nominations/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2"| ''ಜಬ್ ತಕ್ ಹೆ ಜಾನ್'' | ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮನರಂಜನೆ ನೀಡಿದ ನಟಿ - ಸ್ತ್ರೀ | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="bigstar"/> |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆನ್-ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಜೋಡಿ<small>(ಶಾರುಖಾನ್ ಜೊತೆ)</small> | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="bigstar"/> |- | rowspan="2"| ೨೦೧೪ | ''ಧೂಮ್ ೩'' | ಹೆಚ್ಚು ಮನರಂಜನೆ ನೀಡಿದ ನರ್ತಕಿ | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="bigstar14">{{cite web|title=Big Star Entertainment Awards Nominations List 2014 |url=http://www.927bigfm.com/bsea2014/nomination_list.php |accessdate=24 December 2014 |publisher=Reliance Broadcast Network |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151216084934/http://www.927bigfm.com/bsea2014/nomination_list.php |archivedate=16 December 2015 }}</ref> |- | ''ಬ್ಯಾಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್'' | ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮನರಂಜನೆ ನೀಡಿದ ನಟಿ - ಸ್ತ್ರೀ | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="bigstar14"/> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೪ ಜನನ]] [[oc:Katrina Kaif]] kjr7dbr1g8ccg64z8mqrhr0xx2lfqkp 0 20590 1434677 1355988 2026-10-26T18:40:54Z Prasadchandu 56721 /* */ 1434677 wikitext text/x-wiki [[File:Bangalore Rural Lok Sabha Constituency Map with district boundary (2009 - Present).pdf|thumb|ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] '''ರಾಮನಗರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ :''' ಇದು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ೨೮ ಲೋಕಸಭೆ (ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕೆಳಮನೆ) ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಯ ನಂತರ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಎಂಟು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಏಳು ಹಿಂದಿನ [[:en:Kanakapura Lok Sabha constituency|ಕನಕಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ]] (೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು) ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3939-dpaco-1976/ |title=The Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 1976 |publisher=[[Election Commission of India]] |date=1 December 1976 |access-date=13 October 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&type=order&filename=Delimitation%20Order,2008.pdf |title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008 |date=26 November 2008 |access-date= 24 June 2021}}</ref> ಇದು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೊದಲ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ (ಎಂಪಿ) [[:en: Janata Dal (Secular)|ಜನತಾದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ)]] ಪಕ್ಷದ [[ಹೆಚ್.ಡಿ.ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ|ಹೆಚ್.ಡಿ.ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯವರು]] ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/kumaraswamy-cheluvarayaswamy-to-resign-from-lok-sabha/article4704681.ece|title=Kumaraswamy, Cheluvarayaswamy to resign from Lok Sabha|work=[[The Hindu]]|publisher=[[The Hindu Group]]|date=11 May 2013|access-date=30 November 2013}}</ref> ನಂತರದ, ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] (ಐಎನ್ ಸಿ) ನ [[:en: D. K. Suresh |ಡಿ.ಕೆ.ಸುರೇಶ್‌ರವರು]] ಗೆದ್ದರು. ೨೦೧೯ ರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚುನಾವಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸುರೇಶ್‌ರವರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಕನಕಪುರ ಲೋಕಸಭೆ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಕನಕಪುರ]], [[ರಾಮನಗರ]], [[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]], [[ಮಾಗಡಿ]], [[ಸಾತನೂರು]], [[ಉತ್ತರಹಳ್ಳಿ]], [[ಮಳವಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಆನೇಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಆನೇಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] ಸೇರಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಕನಕಪುರ]], [[ರಾಮನಗರ]], [[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]], [[ಮಾಗಡಿ]] ಮತ್ತು [[ಆನೇಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಆನೇಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು]] ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಡಿಲಿಮಿಟೇಶನ್ ಭಾಗವಾಗಿ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ರಚಿಸಲಾದ ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಸಾತನೂರು]], [[ಕನಕಪುರ]], [[ರಾಮನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿದೆ. [[ಮಳವಳ್ಳಿ]] [[:en:Mandya constituency|ಮಂಡ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ]] ಭಾಗವಾಯಿತು. [[ಉತ್ತರಹಳ್ಳಿ|ಉತ್ತರಹಳ್ಳಿಯನ್ನು]] ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಉತ್ತರಹಳ್ಳಿ ವೃತ್ತವನ್ನು ಹೊಸ [[:en: Bangalore South|ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ]] ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ :en:Bangalore South|ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ]], [[ಆನೇಕಲ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ನಗರ|ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿನಗರ]] ಹೊಸ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು [[ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಕುಣಿಗಲ್]] ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ [[ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರದ]] ಭಾಗವಾಯಿತು. ==ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು== ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಎಂಟು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: {| class="wikitable" !ಸಂ. !ಹೆಸರು !ಜಿಲ್ಲೆ !ಸದಸ್ಯ |- |೧೩೧ |[[:en:Kunigal Assembly constituency|ಕುಣಿಗಲ್]] |[[:en:Tumakuru district|ತುಮಕೂರು]] |ಎಚ್ ಡಿ ರಂಗನಾಥ್ |- |೧೫೪ |[[:en:Rajarajeshwarinagar Assembly constituency|ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿನಗರ]] | rowspan="3" |[[:en:Bangalore Urban district|ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ]] |[[ಮುನಿರತ್ನ]] |- |೧೭೬ |[[:en:Bangalore South Assembly constituency|ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ]] |[[:en:M. Krishnappa (politician, born 1962)|ಎಂ.ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ]] |- |೧೭೭ |[[:en:Anekal Assembly constituency|ಆನೇಕಲ್]] (ಎಸ್‌ಸಿ) |ಬಿ.ಶಿವಣ್ಣ |- |೧೮೨ |[[:en:Magadi Assembly constituency|ಮಾಗಡಿ]] | rowspan="4" |[[:en:Ramanagara district|ರಾಮನಗರ]] |ಎಚ್ ಸಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ |- |೧೮೩ |[[:en:Ramanagara Assembly constituency|ರಾಮನಗರ]] |[[:en:H. A. Iqbal Hussain|ಎಚ್.ಎ.ಇಕ್ಬಾಲ್ ಹುಸೇನ್]] |- |೧೮೪ |[[:en:Kanakapura Assembly constituency|ಕನಕಪುರ]] |[[ಡಿ.ಕೆ ಶಿವಕುಮಾರ್]] |- |೧೮೫ |[[:en:Channapatna Assembly constituency|ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]] |colspan=3|- |} ==ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು== {| class="wikitable" !ವರ್ಷ !ಹೆಸರು !Colspan=2|ಪಕ್ಷ |- |colspan=4| {{center|''೨೦೦೮ ರ ಮೊದಲು: ನೋಡಿ [[:en:Kanakapura Lok Sabha constituency|ಕನಕಪುರ]]''}} |- |[[:en:2009 Indian general election|೨೦೦೯]] |[[:en:Haradanahalli Devegowda Kumaraswamy|ಎಚ್ ಡಿ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ]] |- |೨೦೧೩^ | rowspan="3" |[[:en:Doddaalahalli Kempegowda Suresh|ಡಿ ಕೆ ಸುರೇಶ್]] |- |[[:en:2014 Indian general election|೨೦೧೪]] |- |[[:en:2019 Indian general election|೨೦೧೯]] |- |[[:en:2024 Indian general election|೨೦೨೪]] |[[:en:C. N. Manjunath|ಸಿ.ಎನ್.ಮಂಜುನಾಥ್]] |- |} ^ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ==ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು== === ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೨೪ === {{Election box begin | title=[[:en:Next Indian general election|೨೦೨೪ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]]: [[:en:Bangalore Rural|ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]<ref>{{cite news |last1=Election Commission of India |title=2024 Loksabha Elections Results - Bangalore Rural |url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S1023.htm |access-date=30 July 2024 |date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730041311/https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S1023.htm |archive-date=30 July 2024}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link||candidate=[[:en:C. N. Manjunath|ಡಾ.ಸಿ.ಎನ್.ಮಂಜುನಾಥ್]]|party=Bharatiya Janata Party|votes=10,79,002 |percentage=೫೬.೨೧|change={{increase}}೧೪.೮೧}} {{Election box candidate with party link||candidate=[[:en:D. K. Suresh|ಡಿ ಕೆ ಸುರೇಶ್]]|votes=೮,೦೯,೩೫೫|percentage=೪೨.೧೬|change={{decrease}}೧೧.೯೯}} {{Election box candidate with party link|candidate=[[:en:NOTA|ಮೇಲಿನ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ]]|votes=೧೦,೬೪೯|percentage=೦.೫೫|change={{decrease}}೦.೨೨}} {{Election box majority||votes=೨,೬೯,೬೪೭|percentage=೧೪.೦೫|change={{increase}}೧.೩೦}} {{Election box turnout||votes=೧೯,೧೯,೫೪೦|percentage=೬೮.೩೦|change={{increase}}೩.೩೨}} {{Election box end}} === ೨೦೧೯=== {{Election box begin | title=[[:en:2019 Indian general election|೨೦೧೯ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]]: [[:en:Bangalore Rural|ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]] }} {{Election box winning candidate with party link| |candidate = [[:en:D. K. Suresh|ಡಿ ಕೆ ಸುರೇಶ್]] |votes = ೮,೭೮,೨೫೮ |percentage = ೫೪.೧೫ |change = +೯.೩೦ }} {{Election box candidate with party link| |candidate = ಅಶ್ವತ್ಥ ನಾರಾಯಣಗೌಡ |party = Bharatiya Janata Party |votes = ೬೭೧,೩೮೮ |percentage = ೪೧.೪೦ |change = +೧೨.೪೫ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bahujan Samaj Party |candidate = ಡಾ.ಚಿನಪ್ಪ ವೈ.ಚಿಕ್ಕಹಾಗಡೆ |votes = ೧೯,೯೭೨ |percentage = ೧.೨೩ |change = +೦.೪೩ }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = [[:en:None of the Above|ಮೇಲಿನ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ]] |votes = ೧೨,೪೫೪ |percentage = ೦.೭೭ |change = +೦.೦೯ }} {{Election box turnout| |votes = ೧೬,೨೨,೮೨೪ |percentage = ೬೪.೯೮ |change = -೧.೪೬ }} {{Election box end}} ===ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೪=== {{Election box begin | title=[[:en:2014 Indian general election|೨೦೧೪ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ ]]: [[:en:Bangalore Rural|ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]<ref>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main1/GE2014/PC_WISE_TURNOUT.htm|title=Parliamentary Constituency wise Turnout for General Election - 2014|publisher=Election Commission of India|access-date=31 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702210941/http://eci.nic.in/eci_main1/GE2014/PC_WISE_TURNOUT.htm|archive-date=2 July 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS1023.htm?ac=23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517135229/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS1023.htm?ac=23|archive-date=17 May 2014|date=17 May 2014|access-date=17 May 2014|title=Bangalore Rural|publisher=Election Commission of India}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link| |candidate = [[:en:D. K. Suresh|ಡಿ ಕೆ ಸುರೇಶ್]] |votes = ೬,೫೨,೭೨೩ |percentage = ೪೪.೮೫ |change = -೧೦.೦೭ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = [[:en:P Muniraju Gowda|ಮುನಿರಾಜು ಗೌಡ ಪಿ.]] |votes = ೪,೨೧,೨೪೩ |percentage = ೨೮.೯೫ |change = N/A }} {{Election box candidate with party link| |candidate = ಆರ್.ಪ್ರಭಾಕರ ರೆಡ್ಡಿ |votes = ೩,೧೭,೮೭೦ |percentage = ೨೧.೮೪ |change = -೨೦.೦೮ }} {{Election box candidate with party link| |party = Aam Aadmi Party |candidate = ರವಿ ಕೃಷ್ಣಾ ರೆಡ್ಡಿ |votes = ೧೭,೧೯೫ |percentage = ೧.೧೮ |change = N/A }} {{Election box candidate with party link| |party = Bahujan Samaj Party |candidate = ಸಿ.ತೋಪಯ್ಯ |votes = ೧೧,೫೯೪ |percentage = ೦.೮೦ |change = N/A }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ಮೇಲಿನ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ |votes = ೯,೮೭೧ |percentage = ೦.೬೮ |change = N/A }} {{Election box turnout| |votes = ೧೪,೫೫,೬೧೦ |percentage = ೬೬.೪೫ |change = +೧೪.೪೧ }} {{Election box end}} ===೨೦೧೩ ರ ಚುನಾವಣೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ=== {{Election box begin | title=ಉಪಚುನಾವಣೆ, ೨೦೧೩: ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ <ref>{{cite web|url=http://ceokarnataka.kar.nic.in/Pdfs_NewWebsite/23-Bangalore%20Rural.pdf|title=Bangalore Rural|publisher=Chief Electoral Officer Karnataka|date=24 August 2013|access-date=30 November 2014}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link| |candidate = [[:en:D. K. Suresh|ಡಿ ಕೆ ಸುರೇಶ್]] |votes = ೫,೭೮,೬೦೮ |percentage = ೫೪.೯೨ |change = +೩೭.೪೪ }} {{Election box candidate with party link| |candidate = [[:en:Anitha Kumaraswamy|ಅನಿತಾ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ]] |votes = ೪,೪೧,೬೦೧ |percentage = ೪೧.೯೨ |change = -೨.೮೧ }} {{Election box candidate with party link| |candidate = ಕುಣಿಗಲ್ ಶಿವಣ್ಣ |votes = ೯,೩೯೯ |percentage = ೦.೮೯ |change = N/A }} {{Election box candidate | |party = [[:en:Independent (politician)|IND.]] |candidate = ಎಸ್.ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ (ಹೆಗ್ಗಡೆ) |votes = ೬,೦೫೭ |percentage = ೦.೫೮ |change = N/A }} {{Election box candidate with party link| |candidate = ಜೆ ಟಿ ಪ್ರಕಾಶ್ |votes = ೩,೨೪೫ |percentage = ೦.೩೧ |change = -೦.೧೫ }} {{Election box turnout| |votes = ೧೦,೫೩,೭೪೫ |percentage = ೫೨.೦೪ |change = -೫.೮೮ }} {{Election box end}} ===ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೦೯=== {{Election box begin | title=[[:en:2009 Indian general election|೨೦೦೯ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]]: [[:en:Bangalore Rural|ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]<ref>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2009/Stats/VOLI/25_ConstituencyWiseDetailedResult.pdf|title=Constituency Wise Detailed Results |pages=61–62|publisher=Election Commission of India|access-date=30 April 2014}}</ref> }} {{Election box winning candidate with party link| |candidate = [[:en:H. D. Kumaraswamy|ಹೆಚ್ ಡಿ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ]] |votes = ೪,೯೩,೩೦೨ |percentage = ೪೪.೭೩ |change = N/A }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = [[:en:C. P. Yogeshwar|ಸಿ ಪಿ ಯೋಗೀಶ್ವರ]] |votes = ೩,೬೩,೦೨೭ |percentage = ೩೨.೯೨ |change = N/A }} {{Election box candidate with party link| |candidate = [[:en:Tejashwini Gowda|ತೇಜಶ್ವಿನಿ ಗೌಡ]] |votes = ೧,೯೨,೮೨೨ |percentage = ೧೭.೪೮ |change = N/A }} {{Election box candidate with party link| |party = Bahujan Samaj Party |candidate = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಫೀಜ್ ಉಲ್ಲಾ |votes = ೧೨,೯೦೯ |percentage = ೧.೧೭ |change = N/A }} {{Election box candidate | |party = [[:en:Independent (politician)|IND.]] |candidate = ಟಿ.ಎಂ.ಮಂಚೇಗೌಡ |votes = ೧೦,೭೩೯ |percentage = ೦.೯೭ |change = N/A }} {{Election box turnout| |votes = ೧೧,೦೨,೮೩೩ |percentage = ೫೭.೯೨ |change = N/A }} {{Election box end}} ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:Ramanagaram district|ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[:en:List of constituencies of the Lok Sabha|ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ== {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] ohvxr6o1rhpba1l6p3so05wpqphvea4 0 23322 1434681 1429499 2026-10-26T19:38:02Z TshrinivasanBOT 102736 ಚಿತ್ರ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ (via WikiPhotoFinder) 1434681 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | image = Enya - The Orlando Sentinel (1989) (cropped).jpg | Name = Enya | Alias = Enya Brennan | Background = solo_singer | Img = enyasweet.jpg | Img_capt = Enya in 2001 at the premiere of ''[[Sweet November]]''. | Birth_name = Eithne Ní Bhraonáin | Born = {{birth date and age|df=yes|1961|05|17}} [[Gweedore]], [[County Donegal]], [[Republic of Ireland|Ireland]] |image_flag=Flag of Ireland.svg | Occupation = [[vocalist]], [[instrumentalist]], [[composer]], [[Record producer|producer]] | Instruments = [[Singer|vocals]], [[piano]] | Voice_type = [[Mezzo-soprano]] <ref name="torrentdownloads.net"/> | Genre = [[New Age music|New Age]], [[Celtic music|Celtic]], [[World music|World]] | Years_active = 1982 - present | Label = [[Warner Music Group|WEA]], [[Warner Music Group|Warner Music UK]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros. Records UK]], [[Reprise Records|Reprise]], [[Geffen Records|Geffen]] | Associated_acts= [[Clannad]], [[Moya Brennan]], [[Brídín Brennan]] | URL = [http://www.enya.com www.enya.com] | Notable_instruments = [[Piano]] }} '''ಎನ್ಯಾ''', ಎಂದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ '''ಐಥ್ನೆ ನಿ ಭ್ರಾವೊನೈನ್‌''' <ref>{{IPA-ga|ˈɛnʲə pəˈtrɪʃə nʲiː ˈvˠɾˠiːn̪ˠaːnʲ}}</ref> (ಜನನ 17 ಮೇ 1961),ರವರು ಓರ್ವ [[ಐರಿಷ್]]‌ [[ಗಾಯಕಿ]], [[ವಾದಕಿ]] ಹಾಗೂ [[ಸಂಯೋಜಕಿ]]ಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಧ್ಯಮವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರನ್ನು [[ಆಂಗ್ಲೀಕೃತ]] ಹೆಸರಾದ, '''ಎನ್ಯಾ ಬ್ರೆನ್ನಾನ್‌''' ಎಂದು ಅವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ; ''ಎನ್ಯಾ'' ಎಂಬುದು ಆಕೆಯ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆ]]ಯಾದ [[ಐರಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ''[[ಐಥ್ನೆ]]'' ಅನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವಿಕೆಯ ಅಂದಾಜು ಲಿಪ್ಯಂತರಣವಾಗಿದೆ. ಆಕೆ ತನ್ನ ಸಂಗೀತಮಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು 1980ರಲ್ಲಿ, ತನಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮುನ್ನ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಕ್ಲಾನ್ನಾಡ್‌]]ಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸೇರಿದಾಗ ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1986ರ [[BBC]] ಸರಣಿ [[ದ ಕೆ/ಸೆಲ್ಟ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅದಾದ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯ 1988ರ ''[[ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್‌]]'' ಆಲ್ಬಂ ಆಕೆಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತಲ್ಲದೇ ಆಕೆ ದನಿಯ-ಏರಿಳಿತ, ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ, ಸಂಯೋಜಿತ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಲಘು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತನ್ನ ಏಕೈಕ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.warnermusic.com.au/enya |title=Warner Music Australia - Enya &#124; Warner Music Australia &#124; Official Site |publisher=Warnermusic.com.au |date= |accessdate=2009-08-14 |archive-date=2009-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090703130406/http://www.warnermusic.com.au/enya |url-status=dead }}</ref> ಆಕೆ 1990ರ ದಶಕ ಹಾಗೂ 2000ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾ ನಡೆದರು; ಆಕೆಯ 2000ನೇ ಇಸವಿಯ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಎ ಡೇ ವಿಥೌಟ್‌ ರೇನ್‌]]'' ನ 15 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳು<ref name="enya.sk">{{Cite web |url=http://enya.sk/enya-faq.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-13 |archive-date=2012-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321135211/http://enya.sk/enya-faq.htm |url-status=dead }}</ref> ಮಾರಾಟವಾದವಲ್ಲದೇ ಆಕೆಯನ್ನು 2001ರ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಕೃತಿಗಳ ಕಲಾವಿದೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.theonering.net/torwp/2002/03/08/14783-enya-wins-best-selling-female-at-world-music-awards/ |title=Enya Wins Best Selling Female At World Music Awards &#124; Hobbit Movie News and Rumors |publisher=Theonering.net |date=2002-03-08 |accessdate=2009-08-14}}</ref> ಆಕೆಯು [[ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಕೃತಿಗಳ ತನಿ ಕಲಾವಿದೆ<ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=99190609 |title=Enya's New Album Celebrates Winter |publisher=NPR |date= |accessdate=2009-08-14}}</ref> ಹಾಗೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ [[U2]]ನ ನಂತರದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತೋತ್ಪನ್ನ ರಫ್ತುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.alibris.com/search/music/artist/Enya |title=Enya Music (Used, New, Hard-to-Find) |publisher=Alibris |date= |accessdate=2009-08-14}}</ref> ಆಕೆಯ ಆಲ್ಬಂ ಮಾರಾಟವು 2009ರ,<ref name="Enya talks about her new album And Winter Came">{{Cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3562058/Enya-talks-about-her-new-album-And-Winter-Came.html|title=Enya talks about her new album And Winter Came|publisher=[[The Daily Telegraph]]|date=2010-01-12}}</ref> ಹಾಗೆ 70 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದ್ದು 26 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಲ್ಬಂ ಮಾರಾಟ USನಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=tblTopArt|title=RIAA: Top Selling Artists|publisher=[[RIAA]]|accessdate=2010-01-12}}</ref> ಆಕೆಯ ಸಾಧನೆಯು ಆಕೆಗೆ, ಇತರ ಅನುಕೂಲಗಳೊಡನೆ, ನಾಲ್ಕು [[ಗ್ರಾಮ್ಮಿ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆ ನಾಮಾಂಕಿತಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಗೌರವ ದೊರಕಿಸಿದೆ. ತನ್ನ ಇದುವರೆಗಿನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆಕೆ 10 ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://worldmusic.about.com/od/bandsartistsaz/p/Enya.htm |title=Enya Profile - Celtic New Age Music Star Enya |publisher=Worldmusic.about.com |date=1961-05-17 |accessdate=2009-08-14 |archive-date=2009-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090713094248/http://worldmusic.about.com/od/bandsartistsaz/p/Enya.htm |url-status=dead }}</ref> ==ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಕ್ಲಾನ್ನಾಡ್‌== ಎನ್ಯಾ [[ಡೊನೆಗಲ್‌ ಕೌಂಟಿ]]ಯಲ್ಲಿನ (ಐರಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಾವೋತ್‌ ಡೋಬೈರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ‌) [[ಗ್ವೀಡೋರ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಐರಿಷ್]]‌-ಭಾಷಿಕ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತಪ್ರಿಯ ಕುಟುಂಬದ ಒಂಬತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಆರನೆಯವರಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="Enyafaq"/> ಆಕೆಯ ಹಿರಿಯರು ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ‌ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಪಬ್‌ವೊಂದನ್ನು ತೆರೆಯುವ ಮುನ್ನ ಸ್ಲೀವ್‌ ಫಾಯ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ತಾಯಿ ನೃತ್ಯ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ ನಂತರ [[ಪೋಬಾಲ್ಸ್‌ಕಾಯಿಲ್‌ ಘಾವೋತ್‌ ಡೋಬೈರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ, ಎನ್ಯಾ ಅನೇಕ ಮೂಕಾಭಿನಯಗಳ ಮೂಲಕ ಗ್ವೀಡೋರ್‌'ನ [[ಸ್ಥಳೀಯ ರಂಗಮಂದಿರ]]ದಲ್ಲಿ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರಲ್ಲದೇ ತನ್ನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರೊಡನೆ ಡೆರ್ರಿಬೆಗ್‌ನ St. ಮೇರಿ'ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ಸಂಗೀತವೃಂದದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಕೆ [[ಡೊನೆಗಲ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿಯ ಮಿಲ್‌ಫರ್ಡ್‌‌]]ನ ಲೊರೆಟೊ ಸಮುದಾಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ನಂತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕಿಯಾಗಲು ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ಜಲವರ್ಣ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಹೊರಗೆ ಹೋದರು. ಎನ್ಯಾರಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಸಹೋದರರು ಹಾಗೂ ನಾಲ್ವರು ಸಹೋದರಿಯರಿದ್ದಾರೆ, ಇವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸೇರಿ 1968ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಆನ್‌ ಕ್ಲಾಮ್‌ ಆಸ್‌ ಡೋಭರ್‌ ಅನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ಅವರು 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು [[ಕ್ಲಾನ್ನಾಡ್‌]] ಎಂಬುದಾಗಿ ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. 1980ರಲ್ಲಿ, ಎನ್ಯಾ ಕ್ಲಾನ್ನಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರಾದ [[ಮೈರೆ (ಮೋಯಾ)]], [[ಪೊಲ್]]‌, ಹಾಗೂ [[ಸಿಯಾರನ್]]‌ರಲ್ಲದೇ ಅವಳಿ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ/ದೊಡ್ಡಪ್ಪ/ಮಾವಂದಿರಾದ [[ನೋಯೆಲ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಪಾಡ್ರಾಯ್ಗ್‌ ಡುಗ್ಗನ್‌]]ರವರುಗಳಿದ್ದರು. ಎನ್ಯಾ 1981ರಲ್ಲಿ ''[[ಫುಯೈಮ್‌]]'' ನ ಬಿಡುಗಡೆಯವರೆಗೆ ಆಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿರದಿದ್ದರೂ, ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಾವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಕ್ರಾನ್‌‌ ಉಲ್ಲ್‌‌‌]]'' (1980)ನಲ್ಲಿ, [[ಕೀಬೋರ್ಡ್‌]] ನುಡಿಸಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯನ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಎನ್ಯಾರವರು [[ಮೈರಿಯೆಡ್‌ ನಿ ಮ್ಹಾವಾನೈ]] ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಆಲ್ಟನ್]]‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ''ರಾಗೈರ್ನೆ'' ಯ ಸದಸ್ಯೆಯೂ ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="Ragairne">{{cite web |url=http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/artist/content.artist/altan |title=Altan: National Geographic Music |publisher=Worldmusic.nationalgeographic.com |date=2002-10-17 |accessdate=2009-08-14 |archive-date=2012-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729183551/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/artist/content.artist/altan |url-status=dead }}</ref> 1982ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಾನ್ನಾಡ್‌ "[[ಥೀಮ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹ್ಯಾರಿ'ಸ್‌ ಗೇಮ್]]‌‌,"ನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುವ ಕೆಲ ಕಾಲ ಮುನ್ನ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಾಹಕ [[ನಿಕಿ ರ್ರ್ಯಾನ್‌]] ಗುಂಪನ್ನು ತೊರೆದರು ಹಾಗೂ ಎನ್ಯಾ ತನ್ನದೇ ಆದ ತನಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ಎನ್ಯಾ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಹದ್ದು" ಎಂಬರ್ಥದ "ಐಗಲ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತದ್ದಾದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ತೆರೆದರು. == ತನಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭ : ''ದ ಫ್ರಾಗ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌‌'' ಹಾಗೂ ''ದ ಕೆ/ಸೆಲ್ಟ್ಸ್‌'' == ಎನ್ಯಾ "ಎನ್‌ ಘಾವೊತ್‌ ಆನ್‌ ಘ್ರಿಯನ್‌" (ಐರಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ "ಸೌರ ಮಾರುತ" ಎಂಬರ್ಥದ) ಹಾಗೂ "ಮಿಸ್‌ ಕ್ಲೇರ್‌ ರಿಮೆಂಬರ್ಸ್‌" ಎಂಬೆರಡು ತನಿ ವಾದ್ಯಗೀತೆಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಅವನ್ನು 1984ರ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಟಚ್‌ ಟ್ರಾವೆಲ್‌]]'' <ref>{{Cite web |url=http://discography.enya.com/miscellaneous/A01.html |title=discography.enya.com |access-date=2010-05-13 |archive-date=2012-07-07 |archive-url=https://archive.today/20120707232038/http://discography.enya.com/miscellaneous/A01.html |url-status=dead }}</ref> ನೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಆಕೆಯನ್ನು 1984ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ದ ಫ್ರಾಗ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌]]'' ‌ಗೆಂದು [[ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಗೀತೆಗಳ]] ಆಲ್ಬಂನ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕೆಲ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾಗ, ಮೊದಲಿಗೆ ''ಎನ್ಯಾ'' (ಐಥ್ನೆನ ಬದಲಾಗಿ) ಎಂದೇ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1987ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಂಚಿನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಎನ್ಯಾ [[ಸಿನೆಯಡ್‌ O'ಕಾನ್ನರ್‌']]ರ ಪದಾರ್ಪಣೆಯ ಆಲ್ಬಂ, ''[[ದ ಲಯನ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಕೋಬ್ರಾ]]'' ದಲ್ಲಿ (ಹಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲ) ಗದ್ಯವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಆಲ್ಬಂನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು "ನೆವರ್‌ ಗೆಟ್‌ ಓಲ್ಡ್‌" ಗೀತೆಯಲ್ಲಿನ ಎನ್ಯಾ'ರ ಐರಿಷ್‌ ಗದ್ಯ [[ಪ್ಸಾಮ್ಸ್‌‌]] 91:13 ([[KJV:]] "ದೌ ಷಲ್ಟ್‌ ಟ್ರೆಡ್‌ ಆನ್‌ ದ ಲಯನ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಆಡರ್...")ನ ಭಾಗಶಃ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ. 1986ರ [[BBC]] [[ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ]] ''[[ದ ಕೆ/ಸೆಲ್ಟ್ಸ್‌]]'' ನ ಧ್ವನಿಸರಣಿ/ಧ್ವನಿಪಥಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡಲು ಎನ್ಯಾರೊಂದಿಗೆ ಕರಾರು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆಕೆ ನೀಡಿದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಆಕೆಯ ಪ್ರಥಮ ತನಿ ಆಲ್ಬಂ, ''ಎನ್ಯಾ'' (1987)ದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಷ್ಟೇನೂ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://www.artistdirect.com/artist/bio/enya/427862 |title=Enya Biography - ARTISTdirect Music |publisher=Artistdirect.com |date= |accessdate=2009-08-14 |archive-date=2015-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708185035/http://www.artistdirect.com/artist/bio/enya/427862 |url-status=dead }}</ref> [[B-ಬದಿ/ಭಾಗ]]ದ ಏಕಗೀತೆ "ಎಕ್ಲಿಪ್ಸ್‌‌" ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎನ್ಯಾ'ರ ಈ 1987ರ ಆಲ್ಬಂ ''ಎನ್ಯಾ'' ದ ಗೀತೆ "ಡೇಯ್‌ರೀಧ್‌ ಎನ್‌ ಟುವಾತ್‌‌"ನ ಹಿಂದುಮುಂದಾದ ಹಾಗೂ ಬದಲಾಯಿಸಲಾದ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://discography.enya.com/tracks/E02.asp |title='ಎಕ್ಲಿಪ್ಸ್‌‌'ನ ಹಿಂದುಮುಂದಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಎನ್ಯಾ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2006-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061111212510/http://discography.enya.com/tracks/E02.asp |url-status=dead }}</ref> "ಬೋಡಿಸಿಯಾ", ಎಂಬ ಗೀತೆ ಕೂಡಾ ಇದೇ ಆಲ್ಬಂನದಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ [[ದ ಫ್ಯೂಜೀಸ್]]‌ ತಂಡವು ತಮ್ಮ ಏಕಗೀತೆ "ರೆಡಿ ಆರ್‌ ನಾಟ್‌"ನಲ್ಲಿ (1996), ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕದಡಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ತಂಡವು ಮೊದಲಿಗೆ ಎನ್ಯಾರಿಂದ ಹಾಗೂ ಆಕೆಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ [[ಮಾರಿಯೋ ವಿನಾನ್ಸ್]]‌ರವರ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯದೇ ಅವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ([[P. ಡಿಡ್ಡಿ]]ರವರ [[ರ್ರ್ಯಾಪ್]]‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿನಾನ್ಸ್‌ರ ಗೀತೆ, "I ಡೋಂಟ್‌ ವಾನ್ನಾ ನೋ"ನ ಶ್ರೇಯವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಮೂವರು ಕಲಾವಿದರಿಗೂ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, 2004ರಲ್ಲಿ [[ಹಾಟ್‌‌ 100]]ರ #2ನೇ ಸ್ಥಾನದಷ್ಟು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿದಾಗ U.S.ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತವಾದ ಎನ್ಯಾ'ರ ಏಕಗೀತೆಯಾಗಿತ್ತು).<ref name="Enyafaq"/> ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಗತಿ/ಮುನ್ನಡೆ: ''ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್‌, ಷೆಫರ್ಡ್‌ ಮೂನ್ಸ್'' ‌‌ ಹಾಗೂ ''ದ ಮೆಮೋರಿ ಆಫ್‌ ಟ್ರೀಸ್‌'' == {{listen |filename= enyalaetha.ogg |title= "Na Laetha Geal M'Óige" (1988) |description= Irish language song from her album ''[[Watermark (Enya album)|Watermark]]''. |format= [[Ogg]]}} ಎನ್ಯಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆ "[[ಒರಿನೋಕೋ ಫ್ಲೋ]]" (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಪ್ಪಾಗಿ "ಸೇಯ್ಲ್‌ ಅವೇ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ)ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಲ್ಬಂ ''[[ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್]]'' ‌ನ ಮೂಲಕ 1988ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಜೇ ಟೈರೀರ/ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಒರಿನೋಕೋ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ (ಈಗ [[ಮಿಲೋಕೋ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌]])ನಲ್ಲೇ ರಚಿತವಾದ ಕಾರಣ ಅದರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ "ಒರಿನೋಕೋ ಫ್ಲೋ", [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]]‌ನ ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುದದಲ್ಲದೇ‌, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ 2ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು ಹಾಗೂ ''ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್‌'' ಆಲ್ಬಂನ ಹನ್ನೊಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದುವು.<ref name="Enyafaq"/> ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಆಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಲ್ಬಂ, ''[[ಷೆಫರ್ಡ್‌ ಮೂನ್ಸ್‌‌]]'' ಅನ್ನು, ರಚಿಸಿದಾಗ ಅದು ಹನ್ನೆರಡು ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವಲ್ಲದೇ ಎನ್ಯಾಗೆ ಅವರ ಪ್ರಥಮ [[ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. "ಆನ್‌ ಯುವರ್‌ ಶೋರ್‌" ಹಾಗೂ "[[ಎಕ್ಸೈಲ್]]‌" (''ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್‌'' ನಿಂದ) ಹಾಗೂ "ಎಪೋನಾ" (''ಎನ್ಯಾ'' ದಿಂದ) ಗೀತೆಗಳನ್ನು 1991ರ ಚಿತ್ರ ''[[L.A. ಸ್ಟೋರಿ]]'' ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ರಾಬಿನ್‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]]‌‌ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಟಾಯ್ಸ್‌‌]]'' ನ ಧ್ವನಿಸರಣಿ/ಧ್ವನಿಪಥದಲ್ಲಿ "ಎಬುಡೇ"ಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, 1990ರ ''[[ಗ್ರೀನ್‌ ಕಾರ್ಡ್]]'' ‌‌‌ ಚಲನಚಿತ್ರವು "ರಿವರ್‌", "ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್‌", ಹಾಗೂ "ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಆಫ್ರಿಕಾ"ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0099699/soundtrack |title=Soundtracks for Green Card (1990) |accessdate=14 February 2007 |work=[[Internet Movie Database|IMDb]]}}</ref> "[[ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಡೇಸ್]]‌‌"ಅನ್ನು ''[[ಫಾರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅವೇ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿದುದಲ್ಲದೇ, ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆಂದೇ ಆಂಗ್ಲ-ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ 1993ರ ನಂತರದ ''ಷೆಫರ್ಡ್‌ ಮೂನ್ಸ್‌‌'' ಆಲ್ಬಂನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಗೇಲಿಕ್‌-ಭಾಷಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1993ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯ ''ಷೆಫರ್ಡ್‌ ಮೂನ್ಸ್‌‌'' ನ "[[ಮಾರ್ಬಲ್‌ ಹಾಲ್ಸ್]]‌"ನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಸ್ಕಾರ್ಸೆಸೆ]]ರವರ ಚಲನಚಿತ್ರ, ''[[ದ ಏಜ್‌ ಆಫ್‌ ಇನ್ನೋಸೆನ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1992ರಲ್ಲಿ, "ಪೋಟ್ರೈಟ್‌ (ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಬ್ಲ್ಯೂ)" ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಳಿಸಿದ "ಪೋಟ್ರೈಟ್‌"ನ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಬದಲಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ''ಎನ್ಯಾ'' ಆಲ್ಬಂನ ಮರು-ಪ್ರತೀಕರಣವನ್ನು ''[[ದ ಕೆ/ಸೆಲ್ಟ್ಸ್‌]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ''ಷೆಫರ್ಡ್‌ ಮೂನ್ಸ್‌'' ‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಆಕೆ ''[[ದ ಮೆಮೋರಿ ಆಫ್‌ ಟ್ರೀಸ್‌]]'' (1995)ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು, UK ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿಗಳಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಅಗ್ರ ಐದು/ಟಾಪ್‌ ಫೈವ್‌, ಅಲ್ಲದೇ U.S. ಏಕಗೀತೆಗಳ ಆಕೆಯ ಪ್ರಥಮ ಅಗ್ರ 10 ಆಲ್ಬಂಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ಆಲ್ಬಂನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವೆಂದರೆ "[[ಎನಿವೇರ್‌ ಈಸ್]]‌‌" ಹಾಗೂ "[[ಆನ್‌ ಮೈ ವೇ ಹೋಮ್]]‌". {{listen |filename= enyaonlyif.ogg |title= "Only If..." (1997) |description= Hit song from her greatest hits compilation, ''[[Paint the Sky with Stars]]''. |format= [[Ogg]]}} 1997ರಲ್ಲಿ, ಎನ್ಯಾ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾದ, ಎರಡು ಹೊಸಗೀತೆಗಳಾದ : "ಪೇಂಟ್‌ ದ ಸ್ಕೈ ವಿತ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಸ್‌" ಹಾಗೂ "ಓನ್ಲೀ ಇಫ್‌‌..."ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು UK ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅಗ್ರ ಐದು/ಟಾಪ್‌ ಫೈವ್ ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸಾದ ''[[ಪೇಂಟ್‌ ದ ಸ್ಕೈ ವಿತ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಸ್‌: ದ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಎನ್ಯಾ]]'' ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು; ನಂತರ "ಓನ್ಲೀ ಇಫ್‌‌..." ಏಕಗೀತೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ("''ಓನ್ಲೀ ಇಫ್‌ ಯೂ ವಾಂಟ್‌ ಟು'' ", "ಓನ್ಲೀ ಇಫ್‌..."ನ ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ''ದ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಎನ್ಯಾ'', ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ [[ಫ್ರೆಂಚ್‌‌]] ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳದ ಪ್ರಚಾರದುದ್ದೇಶದ [[ಜಪಾನ್‌]]ನ CDಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref name="Enyafaqh">[https://web.archive.org/web/20061105073259/http://fansites.hollywood.com/~enya/enya/music_faqs.html fansites.hollywood.comನಲ್ಲಿ ಎನ್ಯಾ FAQ]{{Dead link|date=August 2009}}</ref>) [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾಮರೂನ್‌]]'ರ 1997ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಟೈಟಾನಿಕ್‌]]'' ಗೆ, ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಆಕೆಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ಆಕೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು. ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗೀತೆಗಳ ಸಂಗೀತವನ್ನು [[ಕ್ಲಾನ್ನಾಡ್‌]]ದೆಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಶ್ರೇಯ ನೀಡಿದ್ದರೂ ಎನ್ಯಾ'ರನ್ನು ಹೋಲುವ ಶೈಲಿಯ ನಾರ್ವೆಯ ಗಾಯಕಿ [[ಸಿಸ್ಸೆಲ್‌ ಕಿರ್ಕ್‌ಜೆಬೋ]]ರ, ಅಂತಿಮವಾದ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ತಪ್ಪಾಗಿ ಎನ್ಯಾ{{Citation needed|date=December 2009}}ರದೆಂದು ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು. (ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ರಜೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದ ಎನ್ಯಾರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದ) ''ದ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ EP'' ಹಾಗೂ ದತ್ತಿ ಉದ್ದೇಶದ ಆಲ್ಬಂ ''[[A ವೆರಿ ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್]]'' ‌ನ 1997ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ 1989ರ "ಸೈಲೆಂಟ್‌ ನೈಟ್‌"ನ ("ಆಯ್ಚೆ ಚಿಯುಯಿನ್‌") ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯ ಎನ್ಯಾರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಮರುಪ್ರಕಟಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಸೆಟ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ವಿಮಾನಸಂಸ್ಥೆಯು ವ್ಯಾಪಾರೀ-ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಾಗ "ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಆಫ್ರಿಕಾ"ವನ್ನು ಪ್ರಚಾರದುದ್ದೇಶಗಳಿಗೆಂದು ಬಹಳವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. [[YouTube]]ನಲ್ಲಿ ಈ ಗೀತೆಯ ಕೆಲಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಹಿರಾತುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. 1992ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಸ್ಲೀಪ್‌ವಾಕರ್ಸ್'' ‌ "ಬೋಡಿಸಿಯಾ"ವನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರ'ದ ಅಂಕಿತರಾಗವಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ. ==''ಎ ಡೇ ವಿಥೌಟ್‌ ರೇನ್'' ‌ ಹಾಗೂ ''ಲಾರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ದ ರಿಂಗ್ಸ್'' ‌== ಐದು-ವರ್ಷಗಳ ಬಿಡುವಿನ ನಂತರ, ಎನ್ಯಾ 37 ನಿಮಿಷಗಳಷ್ಟು ಹೊಸ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ (U.S. ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ 34 ನಿಮಿಷಗಳು) ''[[ಎ ಡೇ ವಿಥೌಟ್‌ ರೇನ್‌]]'' ಎಂಬ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು 2000ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದು ಎನ್ಯಾ'ರ ಇದುವರೆಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವೀ ಆಲ್ಬಂ ಆಗಿದ್ದು U.S. [[ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌‌ 200]] ಚಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದೆ. ಮೊದಲ ಏಕಗೀತೆ, "[[ಓನ್ಲೀ ಟೈಮ್‌]]"ಅನ್ನು, ''[[ಸ್ವೀಟ್‌ ನವೆಂಬರ್‌]]'' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದು 2000ರ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ U.S. ರೇಡಿಯೋ ಏರ್‌ಪ್ಲೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದೆ/ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಸಾರ ಗಳಿಸಿದೆ. ಮೇ 2001ರಲ್ಲಿ, [[NBC]]ಯು "ಓನ್ಲೀ ಟೈಮ್‌"ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿ ''[[ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'' ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸರಿಸಲಾಗುವ ಜಾಹಿರಾತಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದುದು, ಗೀತೆಯು ಅಗ್ರ-40 ರೇಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಹೊಂದಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 11, 2001ರ ದಾಳಿಗಳ]] ನಂತರ, "[[ಓನ್ಲೀ ಟೈಮ್‌]]"ಅನ್ನು ದಾಳಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅನೇಕ ರೇಡಿಯೋ ಹಾಗೂ ಕಿರುತೆರೆ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಸರಣಿ/ಧ್ವನಿಪಥವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://disquiet.com/2002/02/01/into-the-mystic/ |title=Into The mystic by Marc Weidenbaum (Feb, 2002) |publisher=Disquiet.com |date= |accessdate=2009-08-14}}</ref> ಎನ್ಯಾ ಮೊದಲಿಗೆ ವಿಶೇಷತಃ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ದಾಳಿಗಳ ಧ್ವನಿಸ್ಫುರಣಗಳ ಹೊಂದಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೂಡಿಸಿದ "ಓನ್ಲೀ ಟೈಮ್‌"ನ ಕಳ್ಳತಯಾರಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://enya.sk/articles/awc-pr.htm |title=And Winter Came Press Release |publisher=Enya.sk |date= |accessdate=2009-08-14 |archive-date=2010-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100921142634/http://enya.sk/articles/awc-pr.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.last.fm/music/Enya/+wiki |title=Enya’s Biography – Discover music, videos, concerts, & pictures at |publisher=Last.fm |date=2008-11-21 |accessdate=2009-08-14}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mp3proradio.com/act/act/?iActID=163 |title=Phonogenics.com :: Acts/Artists : Enya |publisher=Mp3proradio.com |date= |accessdate=2009-08-14 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಎನ್ಯಾ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗೀತೆಯ ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿ, ಹಾಗೂ ಪಾಪ್‌ ಮಿಕ್ಸ್‌ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸಿ ಏಕಗೀತೆ]]ಗಳನ್ನು 20 ನವೆಂಬರ್‌ 2001ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಅದರ ಆದಾಯವನ್ನು ಬಲಿಯಾದವರ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ದಾನಮಾಡಿದರು. "ಓನ್ಲೀ ಟೈಮ್‌" U.S. ಹಾಟ್‌‌ 100ನಲ್ಲಿ 10ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಪಾಪ್‌ ಚಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ 12ನೇ ಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಅಡಲ್ಟ್‌ ಕಾಂಟೆಂಪೋರರಿ ಹಾಗೂ ಹಾಟ್‌ ಅಡಲ್ಟ್‌ ಕಾಂಟೆಂಪೋರರಿ ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ, "ಓನ್ಲೀ ಟೈಮ್‌" ಜರ್ಮನ್‌ ಏಕಗೀತೆ ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 1ನೇ<ref>{{cite web |url=http://ki.informatik.uni-wuerzburg.de/~topsi/deu2001/deu_2001t.html |title=INFINITY CHARTS: German Top 20 |publisher=Ki.informatik.uni-wuerzburg.de |date=2001-03-05 |accessdate=2009-08-14 |archive-date=2012-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218165740/http://ki.informatik.uni-wuerzburg.de/~topsi/deu2001/deu_2001t.html |url-status=dead }}</ref> ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರುಪ್ರವೇಶಿಸಿತಲ್ಲದೇ ''ಎ ಡೇ ವಿಥೌಟ್‌ ರೇನ್‌'' ಆಲ್ಬಂ ಕೆಲ ವಾರಗಳ ನಂತರ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನ ತಲುಪಿತು. ಎನ್ಯಾ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ 2001ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕಗೀತೆಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ [[ಎಕೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರಲ್ಲದೇ, ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಆಲ್ಬಂನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮಾಂಕಿತ ಪಡೆದಿದ್ದರು. 2001ರಲ್ಲಿ, ''ಲಾರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ದ ರಿಂಗ್ಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ತ್ರಯಗಳ'' ಮೊದಲ ಕಂತಾದ ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring|ಫೆಲೋಷಿಪ್‌ ಆಫ್‌‌ ದ ರಿಂಗ್‌‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ, ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನ್‌ ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಎರಡನೇ ಅನುಗತ ಏಕಗೀತೆಯಾಗಿದ್ದ ಎನ್ಯಾ "[[ಮೇ ಇಟ್‌ ಬಿ]]"ಅನ್ನು, ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸಿದರು. ಇದರ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ [[ಪೀಟರ್‌ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>VH1.com - [http://www.vh1.com/video/play.jhtml?artist=828&amp;vid=32167 ಎನ್ಯಾ - ಮೇ ಇಟ್‌ ಬಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091002091249/http://www.vh1.com/video/play.jhtml?artist=828&vid=32167 |date=2009-10-02 }}</ref> ಎನ್ಯಾ, ತಾವೇ-ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಹಾಗೆ ಸಾವಕಾಶವಾಗಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Enya bio">{{cite web |author=Steve Watt |url=http://www.thejoyluckclub.com/Ecards/Heartfelt/Card13/enya.htm |title=Enya ecard was brought to you by the Joy Luck Club |publisher=Thejoyluckclub.com |date=1961-05-17 |accessdate=2009-08-14 |archive-date=2008-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921204514/http://www.thejoyluckclub.com/Ecards/Heartfelt/Card13/enya.htm |url-status=dead }}</ref> "[[wiktionary:菫草|ಸುಮಿರೆಗ್ಯುಸಾ]]" ("ವೈಲ್ಡ್‌ ವಯೊಲೆಟ್‌") ಎಂಬ ನವೀನ ಗೀತೆಯು ರೋಮಾ ರ್ರ್ಯಾನ್‌ರ ಜಪಾನೀ ಕವಿತೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2004ರಲ್ಲಿ, [[ಜಪಾನ್‌‌‌]]ನ [[ಪ್ಯಾನಾಸೋನಿಕ್‌/ಪೆನಾಸೋನಿಕ್]]‌ನ ಜಾಹಿರಾತು ಅಭಿಯಾನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಗೀತೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ವಾರ್ನರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಜಪಾನ್‌‌]] ಎನ್ಯಾ'ರ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು ಜಪಾನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್‌ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಎನ್ಯಾ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 19ರಂದು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಇದೊಂದು ತಪ್ಪು ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊರತರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |author= |url=http://www.enya.com/ |title=Official announcement |publisher=Enya.com |date=2004-09-19 |accessdate=2004-09-19 |archive-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080910040022/http://www.enya.com/ |url-status=dead }}</ref> ==''ಅಮರಂಟೈನ್‌'', ''ಅಂಡ್‌ ವಿಂಟರ್‌ ಕೇಮ್‌'' ಮತ್ತು ''ದ ವೆರಿ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಎನ್ಯಾ'' == ನವೆಂಬರ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ, ''[[ಅಮರಂಟೈನ್‌]]'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೊಸ ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು UK ಹಾಗೂ U.S.ಗಳೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಅಗ್ರ 10ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ 3ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದೆ. 2007ರ ಸಾಲಿನ, ''[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನವಯುಗೀಯ ಆಲ್ಬಂ]]'' ಆಗಿ ಈ ಆಲ್ಬಂ [[ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು ಎನ್ಯಾ'ರಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ, ಎನ್ಯಾರು ಹೊಸದಾಗಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಅಂಶಗಳೊಡನೆ ಅನೇಕ [[ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌]]-ವಿಷಯವಸ್ತುವಿನ CDಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದರು. 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2006ರಂದು, ಆರು ಗೀತೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ''[[Sounds of the Season: The Enya Holiday Collection]]'' ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಹಿಂದೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾದ "ಆಯ್ಚೆ ಚಿಯುಯಿನ್‌" (a.k.a. ""[[ಸೈಲೆಂಟ್‌‌ ನೈಟ್]]‌‌") ಮತ್ತು "ಅಮಿಡ್‌ ದ ಫಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ನೋ", "[[ಅಡೆಸ್ಟೆ ಫೆಡೆಲೆಸ್]]‌" (a.k.a. ""ಓಹ್‌ ಕಮ್‌ ಆಲ್‌ ಯೆ ಫೇಯ್ತ್‌ಫುಲ್‌") ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹೊಸ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು "[[ವೀ ವಿಷ್‌ ಯೂ ಎ ಮೆರ್ರಿ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್]]‌" ಅಲ್ಲದೇ "ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್‌" ಹಾಗೂ "ದ ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ದ ನೈಟ್‌" ಎಂಬೆರಡು ಮೂಲ ಗೀತೆಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ CDಯನ್ನು [[NBC]] ಕಿರುತೆರೆ ಜಾಲ ಹಾಗೂ [[ಟಾರ್ಗೆಟ್‌]] ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅಂಗಡಿಸರಣಿಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ವಿಶ್ವ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿತರಣಾ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ [[ಲಂಡನ್]]‌ನಲ್ಲಿ 19 ನವೆಂಬರ್‌ 2006ರಂದು ನಡೆದ ಎನ್ಯಾರಿಗೆ ''ವಿಶ್ವ'ದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಕೃತಿಗಳ ಐರಿಷ್‌ ಕಲಾವಿದೆ/ನಟಿ'' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್‌ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ''ಅಮರಂಟೈನ್‌'' ನ ಎರಡು ಹೊಸ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. UKಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ''ಸೌಂಡ್ಸ್‌‌ ಆಫ್‌ ದ ಸೀಸನ್'' ‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ (ಮೂಲ ಆಲ್ಬಂ ಈಗಾಗಲೇ "ಅಮಿಡ್‌ ದ ಫಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ನೋ"ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ "ಆಯ್ಚೆ ಚಿಯುಯಿನ್‌" 1988ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು) ನಾಲ್ಕು ಹೊಸ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಎರಡನೇ ಡಿಸ್ಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ''ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಎಡಿಟ್‌: ಅಮರಂಟೈನ್‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಹೊರತರಲಾಯಿತು. U.S. ಮೂರು ಅಂಚೆಪತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಮೂಲ ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದ್ದ ರೋಮಾ ರ್ರ್ಯಾನ್‌'ರ ಪುಸ್ತಕ ''ವಾಟರ್‌ ಷೋಸ್‌ ದ ಹಿಡನ್‌ ಹಾರ್ಟ್'' ‌ನ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿ (''ಅಮರಂಟೈನ್‌ - ಡಿಲಕ್ಸ್‌ ಕಲೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಎಡಿಷನ್'' ‌)ಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಕೆನಡಾದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ''ಅಮರಂಟೈನ್‌'' ನ ''ವಿಶೇಷ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ'' ಅಥವಾ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಹೊಸ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ''ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್‌'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ EPಗಳಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು. ಈ ಬಿಡುಗಡೆಗಳ ಏಕಕಾಲೀನವಾಗಿ ನಡೆದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂದರ್ಭವೆಂದರೆ 2 ನವೆಂಬರ್‌ 2006ರಂದು ನಡೆದ ಎನ್ಯಾ'ರ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣದ ಮರು-ಉದ್ಘಾಟನೆ. 16 ನವೆಂಬರ್‌ 2006ರಂದು, ಎನ್ಯಾ ITV1'ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಾನೊಂದು ಹೊಸ ಆಲ್ಬಂನ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರಳಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದಿದ್ದರು. ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಜಪಾನೀ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಎನ್ಯಾ ಆ ಆಲ್ಬಂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಆಲ್ಬಂ ಆಗಿರುತ್ತದೆಂದು ಹಾಗೂ 2007ರಲ್ಲಿ{{Citation needed|date=November 2007}} ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಅಧಿಕೃತ enya.com ಫೋರಮ್‌ನಂತಹವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದರೂ ; ಕೊನೆಗೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬಿಡುಗಡೆ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. 2007ರ ಮಧ್ಯದ, ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎನ್ಯಾ ತಮ್ಮ 80 ದಶಲಕ್ಷ ಆಲ್ಬಂಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ಓರ್ವ [[ಅಮೇರಿಕನ್]]‌ ಉದ್ಯಮಿ "ಎನ್ಯಾನಾಮಿಕ್ಸ್‌" ಎಂಬ ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಲೈವ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡದೆಯೇ ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು ಸಂಗೀತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ಎನ್ಯಾ'ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಲು ಟಂಕಿಸಿದ್ದರು.<ref name="Indcouk">{{cite web |url=http://news.independent.co.uk/europe/article317211.ece |title=Article at |publisher=News.independent.co.uk |date=2005-10-05 |accessdate=2009-08-14 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121041311/http://news.independent.co.uk/europe/article317211.ece |url-status=dead }}</ref> 29 ಜೂನ್‌ 2007ರಂದು, ಎನ್ಯಾ [[ಗಾಲ್ವೇಯಲ್ಲಿರುವ ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ [[ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟೋರೇಟ್‌]] ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref name="Doctorate">{{cite web|url=http://www.johnbreslin.com/blog/2007/06/29/enya-receives-honorary-doctorate-from-the-national-university-of-ireland-galway/ |title=Enya received honorary doctorate from NUI |publisher=Johnbreslin.com |date=2007-06-29 |accessdate=2009-08-14}}</ref> ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ, 10 ಜುಲೈ 2007ರಂದು (ಎನ್ಯಾ'ರ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ ಎಂಬ ತಲೆಬರಹದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಈ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ), ಎನ್ಯಾ ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟೋರೇಟ್‌ ಪದವಿಯನ್ನು [[ಅಲ್‌ಸ್ಟರ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ ಪಡೆದರು.<ref>[http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/education/article2751156.ece ಎನ್ಯಾ ಎರಡನೇ ಡಾಕ್ಟೋರೇಟ್‌ ಅನ್ನು ಪಡೆದರು]</ref><ref>{{cite web |url=http://news.ulster.ac.uk/releases/2007/3306.html |title=UU Honours Musician Enya |publisher=News.ulster.ac.uk |date=2007-07-11 |accessdate=2009-08-14 |archive-date=2015-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150224183841/http://news.ulster.ac.uk/releases/2007/3306.html |url-status=dead }}</ref> 1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು, ಎನ್ಯಾ'ರ ಜಾಲತಾಣವು "ದ ಲಾಕ್ಸಿಯನ್‌ ಗೇಮ್ಸ್‌" ಎಂಬ ಆಟಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಎನ್ಯಾರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ನಂತರವೇ ತಿಳಿದುಬರುವ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಧಾನ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ರನ್ನರ್ಸ್‌-ಅಪ್‌ಗಳಾಗುವವರಿಗೆ ಮತ್ತೂ ಮೂವತ್ತು ‌ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ Enya.com ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಜೇತರಿಗೆ ಎನ್ಯಾರ ಸ್ವಹಸ್ತಾಕ್ಷರ ಹೊಂದಿರುವ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಬಹುಮಾನವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. "ದ ಲಾಕ್ಸಿಯನ್‌ ಗೇಮ್ಸ್‌" ಆಟದ ಉಪಕ್ರಮಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಹೊಚ್ಚಹೊಸ ಜಾಲತಾಣವೊಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೊರಬಂದಿದೆ. 7 ನವೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು, ''[[ಅಂಡ್‌ ವಿಂಟರ್‌ ಕೇಮ್‌...]]'' ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಆಲ್ಬಂ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಹಾಗೂ ಚಳಿಗಾಲ ವಿಷಯವಸ್ತುವಿನ ಆಲ್ಬಂ ಆಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಇದೊಂದು ಬೃಹತ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಲ್ಬಂ ಆಯಿತಲ್ಲದೇ, ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಋತುಯೋಗ್ಯ ಆಲ್ಬಂಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾಧನೆಯಾದಂತಹಾ ಅಗ್ರ 10ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.{{Citation needed|date=December 2009}} ಮಾರ್ಚ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ, ವಾರ್ನರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಜಪಾನ್‌‌‌ ಎನ್ಯಾ'ರ ಪ್ರಥಮ 4 ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು SHM-CD ಎಂಬ ನವೀನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಸ್ವರೂಪವು ನುಡಿಸಿದಾಗ ಉತ್ತಮ ಧ್ವನಿಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನೀಡುವುದಲ್ಲದೇ ಚಾಲಕದ ಲೇಸರ್‌ ಹೆಡ್‌ಗೆ ಉತ್ತಮ ದತ್ತ ಪಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ. "ದ ಕೆ/ಸೆಲ್ಟ್ಸ್‌", "ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್‌", "ಷೆಫರ್ಡ್‌ ಮೂನ್ಸ್‌‌" ಹಾಗೂ "ದ ಮೆಮೋರಿ ಆಫ್‌ ಟ್ರೀಸ್‌"ಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಮರು-ಪ್ರತೀಕರಿಸಿದುದಲ್ಲದೇ ಮರುಪ್ರತೀಕರಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಈ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳು ಹೊಸ ಆಲ್ಬಂ ಕಲೆಗಳನ್ನೂ ಸಹಾ ಮೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. "ದ ಕೆ/ಸೆಲ್ಟ್ಸ್‌"ನ ಮರು-ಪ್ರತೀಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯು 1987ರಲ್ಲಿ "ಎನ್ಯಾ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿಸುವುದಲ್ಲದೇ ಆಕೆಯ ಯಾವತ್ತೂ ಪ್ರಥಮ ಆಲ್ಬಂಗೆ ಕ್ಲಿನ್‌ ಡೋಯಿಲ್‌ ಆಗಿ "ಎನ್ಯಾ"ದ ಮೊದಲಿನ ಆಲ್ಬಂ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಿರುಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಗೀತೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ: ಆಲ್ಬಂ "ದ ಕೆ/ಸೆಲ್ಟ್ಸ್" WPCR-13297 <ref>{{Cite web |url=http://wmg.jp/artist/enya/WPCR000013297.html |title=ವಾರ್ನರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಜಪಾನ್‌‌‌ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219212437/http://wmg.jp/artist/enya/WPCR000013297.html |url-status=dead }}</ref> * ಎಕ್ಲಿಪ್ಸ್‌‌ (1:32) ಆಲ್ಬಂ "ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್‌" WPCR-13298 <ref>{{Cite web |url=http://wmg.jp/artist/enya/WPCR000013298.html |title=ವಾರ್ನರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಜಪಾನ್‌‌‌ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2009-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090314200919/http://wmg.jp/artist/enya/WPCR000013298.html |url-status=dead }}</ref> * ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಆಫ್ರಿಕಾ (ಭಾಗ II) (3:04) * ಮಾರ್ನಿಂಗ್‌ ಗ್ಲೋರಿ (2:27) ಆಲ್ಬಂ "ಷೆಫರ್ಡ್‌ ಮೂನ್ಸ್‌‌" WPCR-13299 <ref>{{Cite web |url=http://wmg.jp/artist/enya/WPCR000013299.html |title=ವಾರ್ನರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಜಪಾನ್‌‌‌ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2009-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226192825/http://wmg.jp/artist/enya/WPCR000013299.html |url-status=dead }}</ref> * ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಡೇಸ್‌‌ (ಗೇಲಿಕ್‌ ಆವೃತ್ತಿ) (2:35) * ಆಸ್‌ ಬೈಲ್‌ (4:06) * ಓರಿಯೆಲ್‌ ವಿಂಡೋ (2:22) ಆಲ್ಬಂ "ದ ಮೆಮೋರಿ ಆಫ್‌ ಟ್ರೀಸ್‌" WPCR-13300 <ref>{{Cite web |url=http://wmg.jp/artist/enya/WPCR000013300.html |title=ವಾರ್ನರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಜಪಾನ್‌‌‌ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2011-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913025407/http://wmg.jp/artist/enya/WPCR000013300.html |url-status=dead }}</ref> * ಎನಿವೇರ್‌ ಈಸ್‌‌ (ಏಕಗೀತೆ ಸಂಪಾದನೆ) (3:47) * ಆನ್‌ ಮೈ ವೇ ಹೋಮ್‌ (ರೀಮಿಕ್ಸ್‌) (3:38) * I ಮೇ ನಾಟ್‌ ಅವೇಕನ್‌ (4:23) ಸೂಚನೆ : ಎನಿವೇರ್‌ ಈಸ್‌‌ (ಏಕಗೀತೆ ಸಂಪಾದನೆ) ಮತ್ತು ಆನ್‌ ಮೈ ವೇ ಹೋಮ್‌ (ರೀಮಿಕ್ಸ್‌)ಗಳನ್ನೂ ಕೂಡಾ "ಪೇಂಟ್‌ ದ ಸ್ಕೈ ವಿತ್‌ ದ ಸ್ಟಾರ್ಸ್‌" ಹಾಗೂ "A ಬಾಕ್ಸ್‌‌ ಆಫ್‌ ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌‌" ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 23 ನವೆಂಬರ್‌ 2009ರಂದು, ಎನ್ಯಾರವರು ''[[ದ ವೆರಿ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಎನ್ಯಾ]]'' ಎಂಬ ನವೀನ ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ 1988ರಿಂದ 2008ರವರೆಗಿನ ಆಕೆಯ ಬಹುತೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]'' ಗೆಂದು ಮೂಲಸಂಗೀತವನ್ನು ಧ್ವನಿಸರಣಿ/ಧ್ವನಿಪಥದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಹಿಂದೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸದ "ಅನಿರಾನ್‌"ನ ಪರ್ಯಾಯ ಟೇಕ್‌ಅನ್ನು/ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ಗೀತೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಡೀಲಕ್ಸ್‌ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ರೂಪಾಂತರವೊಂದು ಆಕೆಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಸಂಗೀತ ವಿಡಿಯೋಗಳು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ DVDಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಸಂಗೀತದ ಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಯೋಜನೆಗಳು== ಆಕೆಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐರಿಷ್‌, ಕೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಹಾಗೂ ಅಭಿಜಾತ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. {{Citation needed|date=December 2009}} ಸಂಗೀತ ತಂಡವಾಗಿ, ''ಎನ್ಯಾ'' ಮೂರು ಮಂದಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ : ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಸ್ವಯಂ ಎನ್ಯಾ; ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ [[ನಿಕಿ ರ್ರ್ಯಾನ್‌]]; ಹಾಗೂ ಎನ್ಯಾ ತಾವೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸುವ ಗೇಲಿಕ್‌ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ವಿವಿಧ [[ಭಾಷೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವನ್ನು ರಚಿಸುವ [[ರೋಮಾ ರ್ರ್ಯಾನ್]].<ref name="Enyafaq">{{Cite web |url=http://www.enya.com/helpdesk/faq.php |title=enya.comನಲ್ಲಿ ಎನ್ಯಾ FAQ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2008-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080130062412/http://www.enya.com/helpdesk/faq.php |url-status=dead }}</ref> ಎನ್ಯಾ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸದ ಹೊರತು ಎಲ್ಲಾ ತಾಳವಾದ್ಯಗಳು, ವಾದ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="Enyafaq"/> ಕೆಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ತಂತಿ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಆಕೆಯ ಬಹುತೇಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಕ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ವಾದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಮೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಛಾಪನ್ನು 80ರಷ್ಟು ಬಾರಿ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Imdb">[http://www.imdb.com/name/nm0258216/bio IMDBನಲ್ಲಿ ಎನ್ಯಾ]</ref> ಆಕೆಯ ಅಂಕಿತ ರಾಗವು ವ್ಯಾಪಕ [[ಬಹು-ಪಥೀಯ]] ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸರಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆಕೆ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದನಿಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಸುಮಾರು 500 ಬಾರಿ ಏರಿಳಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಡೆಸಿದರೂ, ಎಲ್ಲಾ ದನಿಗಳೂ ಎನ್ಯಾರದ್ದೇ ಆದರೂ ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಅವಾಸ್ತವ ಸಂಗೀತ ಮಂಡಲಿಯೆಂಬಂತೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''[[ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್‌]]'' ಆಲ್ಬಂನ "ಕರ್ಸಮ್‌ ಫರ್ಫಿಷಿಯೋ"ದಲ್ಲಿ, ಎನ್ಯಾರು ಮಧ್ಯಂತರ C/ಸ ಕೆಳಗಿನ [[ಅಷ್ಟಮ]]ವಾದ C/ಸವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಆ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ತ್ರಿಗುಣ ಸ್ಥಾಯಿಯ ಉನ್ನತ A-ಅರ್ಧಮಂದ್ರ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>BBC.co.uk - [http://www.bbc.co.uk/dna/collective/A16290434 ಅಮರಂಟೈನ್‌ - ಎನ್ಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110627113048/http://www.bbc.co.uk/dna/collective/A16290434 |date=2011-06-27 }}</ref><ref>BBC.co.uk - [http://www.bbc.co.uk/music/reviews/zgcz BBC ವಿಮರ್ಶೆ - ನಿಮ್ಮ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಅಮಾಂಟಿಲ್ಲಾಡೋನ ಒಂದು ಲೋಟದೊಂದಿಗೆ ಮರದ ಅಗ್ಗಿಷ್ಟಿಕೆ ಸುತ್ತುವರೆದು ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿರುವಂತಿರುತ್ತದೆ]</ref> ಆಕೆಯನ್ನು [[ಮಧ್ಯಮ-ಶಾರೀರದ ಗಾಯಕಿ]] ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಅಮರಂಟೈನ್'' ‌ ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ, ಎನ್ಯಾ [[ಜಪಾನೀ]] ಹಾಗೂ [[ರೋಮಾ ರ್ರ್ಯಾನ್]]‌ರು ಶೋಧಿಸಿದ [[ಲಾಕ್ಸಿಯನ್‌]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Enyafaq"/> ಆಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಗೀತೆಗಳು [[ಆಂಗ್ಲ]]ದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದರೂ, ಎನ್ಯಾ'ರ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಐರಿಷ್‌]] ಅಥವಾ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗಿದೆ. ಎನ್ಯಾ [[ವೆಲ್ಷ್]]‌, [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌]], [[ಫ್ರೆಂಚ್]]‌‌, ಹಾಗೂ [[J. R. R. ಟೋಲ್ಕಿಯೆನ್‌/ಟೋಲ್ಕೇನ್]]‌ರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ರಚಿತವಾದ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಎನ್ಯಾ 1991'ರ "[[ಲಾಥ್ಲಾರಿಯೆನ್‌]]" (ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ), 2001'ರ "[[ಮೇ ಇಟ್‌ ಬಿ]]" (ಆಂಗ್ಲ ಹಾಗೂ [[ಕ್ವೆನ್ಯಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾದ), ಹಾಗೂ "[[ಅನಿರಾನ್‌]]" ([[ಸಿಂಡರಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿ)ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ [[J. R. R. ಟೋಲ್ಕಿಯೆನ್‌/ಟೋಲ್ಕೇನ್‌]]'ರ ''[[ದ ಲಾರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ದ ರಿಂಗ್ಸ್]]'' ‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಆಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಗೀತೆಗಳನ್ನು [[ಪೀಟರ್‌ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌]]'ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (film)|ದ ಲಾರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ದ ರಿಂಗ್ಸ್‌: ದ ಫೆಲೋಷಿಪ್‌ ಆಫ್‌‌ ದ ರಿಂಗ್‌‌]]'' ನ ಧ್ವನಿಸರಣಿ/ಧ್ವನಿಪಥದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎನ್ಯಾ ಅನೇಕ ಕಿರುತೆರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಭೆ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಲೈವ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ (ಲೆಟರ್‌ಕೆನ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಬ್ರೆನ್ನಾನ್‌ ಕುಟುಂಬ]]ಕ್ಕೆ ಅಭಿನಂದನೆ/ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿ [[ಗಾವೋತ್‌ ಡೋಬೈರ್‌]]ನಲ್ಲಿ 2005ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಕೆಯ ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ), ಆದರೂ ಆಕೆ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ನೀಡಿಲ್ಲ. ಎಂದಾದರೊಮ್ಮೆ ಮಾಡಲು ಉತ್ಸುಕವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರೂ ಅದು ತನಗೆ ಸವಾಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿದ್ದ "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನವಯುಗೀಯ ಆಲ್ಬಂ"ಗಾಗಿಯಾದರೂ, ಎನ್ಯಾ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತವನ್ನು [[ನವಯುಗೀಯ]] [[ಪ್ರಭೇದ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಿಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಯಾವ ಪ್ರಭೇದವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸುವಿರಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಆಕೆ "ಎನ್ಯಾ" ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="Enyafaq"/> ==ಆಯ್ದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ == :''ಆಲ್ಬಂಗಳು, ಏಕಗೀತೆಗಳ ಹಾಗೂ ಚಾರ್ಟ್‌ ಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ [[ಎನ್ಯಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ.'' {{col-begin}} {{col-2}} ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಂಗಳು *''[[ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್‌]]'' (1988) *''[[ಷೆಫರ್ಡ್‌ ಮೂನ್ಸ್‌‌]]'' (1993) *''[[ದ ಮೆಮೋರಿ ಆಫ್‌ ಟ್ರೀಸ್‌]]'' (1995) *''[[ಎ ಡೇ ವಿಥೌಟ್‌ ರೇನ್‌]]'' (2000) *''[[Christmas Edit: Amarantine]]'' (2006) *''[[ಪಿಲ್‌ಗ್ರಿಮ್‌]]'' (2001) *''[[ಅಂಡ್‌ ವಿಂಟರ್‌ ಕೇಮ್‌]]'' (2008) ===DVD ಬಿಡುಗಡೆಗಳು=== 2000ರಲ್ಲಿ, "ಒರಿನೋಕೋ ಫ್ಲೋ"ದಿಂದ "ವೈಲ್ಡ್‌ ಚೈಲ್ಡ್‌"ಅನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಆವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ''[[ಫಾರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅವೇ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕಾರಣ ಪರವಾನಗಿ ಜಟಿಲತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಲೈವ್‌ TV ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದ "ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಡೇಸ್‌‌"ದ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ''ಎನ್ಯಾ: ದ ವಿಡಿಯೋ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌'' ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು [[DVD]]ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಏಷ್ಯಾಗಳಲ್ಲಿ, ವಾರ್ನರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. [[VHS]] ಹಾಗೂ [[ಲೇಸರ್‌ಡಿಸ್ಕ್‌]] ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ 1992ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದ ''ಮೂನ್‌ ಷಾಡೋಸ್'' ‌, ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ವಿಡಿಯೋಗಳ ಸಂಗ್ರಹದ ಮುಂದಿನ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿತ್ತು. ಈ DVD ಆವೃತ್ತಿಯು ಎರಡೂ ವಿಡಿಯೋಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಸಂದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ''ವಿಡಿಯೋ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌'' DVDಯ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ([[ವಲಯ 1]]) ಆವೃತ್ತಿಯ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು 2000-2001ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಹಾಗಾಗಲಿಲ್ಲ; ಇದರ ಕಾರಣವನ್ನು ಎಂದೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ "ಮೇ ಇಟ್‌ ಬಿ"ಯ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ವಿಳಂಬವಾಯಿತೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಅನೇಕ (ಈಗ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ) ಅಭಿಮಾನಿ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಆವೃತ್ತಿಯ ಧ್ವನಿಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಗೆಗಿನ ತಕರಾರು ಅದನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದವು. ವಲಯ 1ರ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ 2000ರಿಂದಲೇ ಏಷ್ಯಾದ ಆವೃತ್ತಿಯ [[ಕಳ್ಳತಯಾರಿಕೆಯ]] ಪ್ರತಿಗಳು ಚಲಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. 2005ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೂಡಾ Amazon.comನಂತಹಾ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಮಾರಾಟಗಾರರು DVDಯನ್ನು "ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ಬರಲಿದೆ" ಎಂದು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದರು. ನವೆಂಬರ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ, ''[[ದ ವೆರಿ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಎನ್ಯಾ]]'' ಸಂಗ್ರಹದ ಡಿಲಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯು 2001ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಿಂದ ಬಹುತೇಕ (ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲ) ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು, ಎನ್ಯಾ'ರ 2001ರ ನಂತರದ ಆಲ್ಬಂಗಳು ಹಾಗೂ ಆ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ DVDಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಡಿಸ್ಕ್‌ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಬಾರಿ DVDಯ ([[ವಲಯ 0]] ಎಂದು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದ) ಪರಿಷ್ಕರಣವು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಕ್ಲಾನ್ನಾಡ್‌ನ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಎನ್ಯಾ ನಿರ್ಮಾಪಕ/ನಿರ್ವಾಹಕ ನಿಕಿ ರ್ರ್ಯಾನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ರ್ರ್ಯಾನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಕ್ಲಾನ್ನಾಡ್‌ ಮತ್ತೋರ್ವ ನಿರ್ಮಾಪಕರನ್ನು ಹುಡುಕತೊಡಗಿತು. ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಚಾರದ ಬಗೆಗಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವು ತಂಡದಲ್ಲಿ ಉಗ್ರ ಒಡಕು ತಂದಿತ್ತು ರ್ರ್ಯಾನ್‌ ಹಾಗೂ ಎನ್ಯಾರು ಕ್ಲಾನ್ನಾಡ್‌ನ ಸಖ್ಯ ತೊರೆದು ತನಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಒಡಕಿನ ನಂತರ ನಿಕಿ ಹಾಗೂ ರೋಮಾ ರ್ರ್ಯಾನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಹೊರನಡೆದು ಷೆಡ್‌ವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸ್ಟುಡಿಯೋವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಎನ್ಯಾ ಕೊಂಚ ಆದಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪಿಯಾನೋ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಕೊಡತೊಡಗಿದರೆ, ರ್ರ್ಯಾನ್‌ಗಳು ಪ್ರೇರಣೆಗೋಸುಗ ಕಾಯತೊಡಗಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[BBC]]ನಿಂದ ಬಂದ ಕರೆ ''ದ ಸೆಲ್ಟ್ಸ್‌'' ಕಿರುತೆರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಸರಣಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಲು, ಹಾಗೂ ಸಾವಕಾಶವಾಗಿ ಬೃಹತ್‌ ಯಶಸ್ಸು ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ''ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್‌'' ನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿ, ಎನ್ಯಾ ದುಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಗಮನ ಸಳೆಯಲು ತೊಡಗಿದಾಗ, ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಆಕೆಯ ಕೋಟೆಮನೆಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಿಸಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4305058.stm | title=Enya's castle invaded by stalker | accessdate=14 February 2007 | date=3 October 2005 | publisher=[[BBC News Online]] }}</ref> ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಎನ್ಯಾ ಅಂದಾಜು €250,000ರಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು [[ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಕೌಂಟಿ]]ಯ [[ಕಿಲ್ಲಿನೇ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಮಾಂಡರ್ಲೆ ಕ್ಯಾಸಲ್‌]] (ಆಕೆಯ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಕಾದಂಬರಿ ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್‌ ಡೇ ವಿಂಟರ್‌'ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ರೆಬೆಕ್ಕಾ]]'' ದ ಹೆಸರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿದ್ದ) ಎಂಬ ಆಕೆಯ ಗೃಹಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಲು ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.<ref name="Enyafaq"/> 1996ರಲ್ಲಿ, [[ಡಬ್ಲಿನ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ತನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಆಕೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೋರ್ವ [[ಡೊನೆಗಲ್‌ ಕೌಂಟಿ]]ಯ [[ಗಾವೋತ್‌ ಡೋಬೈರ್‌]]ನಲ್ಲಿಯ ಆಕೆಯ ಪೋಷಕರ ಕ್ಲಬ್‌ನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಇರಿದುಕೊಂಡ.<ref name="Enyafaq"/><ref name="Indcouk"/> 2006ರಲ್ಲಿ, ಎನ್ಯಾ ಶ್ರೀಮಂತ [[ಐರಿಷ್‌]] ಮನರಂಜನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಅಂದಾಜು €109 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು (i.e., £75 ದಶಲಕ್ಷ ಅಥವಾ US$165 ದಶಲಕ್ಷ) ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು. 250 ಶ್ರೀಮಂತ ಐರಿಷ್‌ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ 2006ರ [[ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಶ್ರೀಮಂತರ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ 95ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಇದು ಶಕ್ತವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://business.timesonline.co.uk/section/0,,29049,00.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061008174912/http://business.timesonline.co.uk/section/0,,29049,00.html |date=2006-10-08 }} ಟೈಮ್ಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಲೇಖನ - 14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007ರಂದು ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ</ref> ಎನ್ಯಾ [[ಬೆಕ್ಕು]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. 1988ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, "ನಾನೊಂದು ಬೆಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಬೆಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತೇನೆ; ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಾನು 12 ಬೆಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೆ. ಅದೊಂದು ಪರಮಾನಂದಕರ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಬಿಸಿಲು ಕಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಅಡ್ಡಾಡಿದ ನಂತರ ನನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಜೋತು ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದವು" ಎಂದು ಆಕೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರಿಸಿದ್ದರು."<ref>''ನಂಬರ್‌ ಒನ್‌'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ, 2 ನವೆಂಬರ್‌ 1988.</ref> ಎನ್ಯಾ'ರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಯೋಜಕ/ಕಿ ಎಂದರೆ [[ಸರ್ಗೈ ರಾಚ್‌ಮಾನಿನಾಫ್‌]]. ಪ್ರಣಯಭರಿತ ಕಪ್ಪುಬಿಳುಪು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನೋಡುವಿಕೆ, ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಿಕೆ, ಓದುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಜಲವರ್ಣ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳು ಆಕೆಯ ಹವ್ಯಾಸಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Enyafaqh"/> ==ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ===ಸೌತ್‌ಪಾರ್ಕ್‌ ವಿಡಂಬನೆ === ಎನ್ಯಾ'ರ ಸಂಗೀತದ ಶೈಲಿಯನ್ನು [[ಸೌತ್‌ಪಾರ್ಕ್‌]]ನ [[ಡೆತ್‌]] ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಡಂಬಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಷ್‌ ಅಜ್ಜ ಸ್ಟಾನ್‌ನನ್ನು ತಾನು ಮರಣಹೊಂದಲು ನೆರವಾಗಲು ಒಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನಂತೆ ಬದುಕುವುದೆಂದರೆ ಏನೆಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಸ್ಟಾನ್‌ನನ್ನು ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಕೂಡಿಹಾಕಿ ಎನ್ಯಾಳ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅದಾದ ನಂತರ ಆತ ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ಹುಡುಗರು ತಾವು ಅದನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ==ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಎನ್ಯಾ ಇದುವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕು [[ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನವಯುಗೀಯ ಆಲ್ಬಂ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ: #[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನವಯುಗೀಯ ಆಲ್ಬಂ]] ''[[ಷೆಫರ್ಡ್‌ ಮೂನ್ಸ್‌]]'' ‌ಗಾಗಿ [[1993ರ ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] #ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನವಯುಗೀಯ ಆಲ್ಬಂ ''[[ದ ಮೆಮೋರಿ ಆಫ್‌ ಟ್ರೀಸ್‌]]'' ಗಾಗಿ [[1997ರ ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] #ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನವಯುಗೀಯ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಎ ಡೇ ವಿಥೌಟ್‌ ರೇನ್‌]]'' ಗಾಗಿ [[2002ರ ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] #ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನವಯುಗೀಯ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಅಮರಂಟೈನ್‌]]'' ಗಾಗಿ [[2007ರ ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] &nbsp; ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, "ಮೇ ಇಟ್‌ ಬಿ"ಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತೆಯ [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆಂದು 2002ರ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಮಾಂಕಿತಗೊಂಡಿತ್ತಾದರೂ, [[ರ್ರ್ಯಾಂಡಿ ನ್ಯೂಮನ್‌]]ರ ''[[ಮಾನ್‌ಸ್ಟರ್ಸ್‌, Inc]]'' ನ "ಇಫ್‌ I ಡಿಡಂಟ್‌ ಹ್ಯಾವ್‌ ಯೂ" ಅದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಮಾನಾನಿಮಸ್‌ ವ್ಯಕ್ತಿ]]ಗಳು *[[ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಸಂಗೀತ ಕೃತಿಗಳ ಕಲಾವಿದರ ಪಟ್ಟಿ.]] ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.enya.com/ Enya.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910040022/http://www.enya.com/ |date=2008-09-10 }} — ಎನ್ಯಾರ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ * [[ಆಲ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ [http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&amp;sql=11:0ifoxqe5ldhe ಎನ್ಯಾ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ [http://www.billboard.com/#/artist/enya/4557 ಎನ್ಯಾ] * [[ಬ್ಲೆಂಡರ್‌]]ನಲ್ಲಿ [http://www.blender.com/guide/48545/enya.html ಎನ್ಯಾ] * {{Dmoz|Arts/Music/Bands_and_Artists/E/Enya|Enya}} {{wikiquote}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತಗಾರರು]] dxoh5y2ey3gqpgpgvnehl7f6fn60wnc 0 23554 1434733 1379366 2026-10-27T07:20:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434733 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} [[ಚಿತ್ರ:Camp Worship.JPG|thumb]] '''ಭಾವನೆ''' ಯು [[ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿ]], [[ಮನೋಧರ್ಮ]], [[ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಭಾವ]] ಹಾಗೂ [[ಪ್ರೇರಣೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದ 'ಇಮೋಷನ್'ಅನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪದ ''ಇಮೌವಾಯರ್'' ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಪದ ''ಇಮೋವೀರ್'' ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ''e-'' (''ex'' -ನ ರೂಪಾಂತರ) ಅಂದರೆ 'ಹೊರಗೆ' ಮತ್ತು ''ಮೋವೂರ್'' ಅಂದರೆ 'ಚಲನೆ' ಎಂದರ್ಥ.<ref>[http://www.emotionalcompetency.com/emotion.htm ಭಾವನೆಯ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯತೆಯ ಚರ್ಚೆ]</ref> ಸಂಬಂಧಿತ ಪದ "ಮೋಟಿವೇಶನ್"ಅನ್ನೂ ಸಹ ''ಮೋವೀರ್'' ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಭಾವನೆಗಳ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಯಾವುದೇ [[ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಗೀಕರಣಗಳು ಹೀಗಿವೆ: * 'ಗ್ರಹಿಕೆ' ಮತ್ತು 'ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಲ್ಲದ' ಭಾವನೆಗಳು * ಸಹಜ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಭಾವನೆಗಳು ([[ಅಮಿಗ್ಡಲ]]ದಿಂದ ಬರುವ) ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಭಾವನೆಗಳು ([[ಪ್ರಿಫ್ರಂಟಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್(ಮಿದುಳಿನ ಮುನ್‌ಹಾಲೆಯ ಮುಂಭಾಗ)]]ದಿಂದ ಬರುವ). * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಭಾವನೆಗಳು: ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. * ಅವಧಿಯ ಆಧಾರದ ವರ್ಗೀಕರಣ: ಕೆಲವು ಭಾವನೆಗಳು ಕೆಲವು ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ಇರುತ್ತವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಆಶ್ಚರ್ಯ]]), ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ವರ್ಷಾನುಗಟ್ಟಲೆ ಇರುತ್ತವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಪ್ರೀತಿ]]). ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಯಿಂದಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳ, ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳ, ಮಧ್ಯೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಭಿನ್ನತೆ ಇದೆ. ಜನರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ನೇರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೆಲವು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಳುವುದು, ಜಗಳವಾಡುವುದು ಅಥವಾ ತೊರೆದುಬಿಡುವುದು. ಅನುಗುಣವಾದ ವರ್ತನೆಯಿಲ್ಲದ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಭಾವನೆಗೆ ವರ್ತನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಯೋಚನೆಯೊಂದನ್ನು ಪಡೆದು ಅದು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಮೊದಲು ಒಂದು "ಅದ್ಭುತವಾದ ಕಾಲು ಸೆಕೆಂಡು" ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.<ref>[http://www.emotionalalchemy.com/book/ "ಎಮೋಷನಲ್ ಆಲ್ಕೆಮಿ: ಹೌ ದ ಮೈಂಡ್ ಕ್ಯಾನ್ ಹೀಲ್ ದ ಹಾರ್ಟ್ ಬೈ ಟ್ಯಾರ-ಬೆನ್ನೆಟ್ ಗೋಲ್‌ಮ್ಯಾನ್"]</ref> ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅನುಭವವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೈಹಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು [[ಜೇಮ್ಸ್-ಲ್ಯಾಂಗ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾವನೆಗಳ '''ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಾದಿ''' ಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ನಿಕೊ ಫ್ರಿಜ್ಡ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರೈಟಾಸ್-ಮ್ಯಾಗಲ್ಹೇಸ್]]), ಭಾವನೆಗಳು ವಸ್ತುವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಡುವಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. == ವರ್ಗೀಕರಣ == ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಭಾವನೆಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳು ಯಾವುದೋ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕೀರ್ಣ ಭಾವನೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಬಹುದು (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಪಾಲ್ ಎಕ್ಮ್ಯಾನ್]]). ಒಂದು ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂಕೀರ್ಣ ಭಾವನೆಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬಣ್ಣ]] ಸಂಯೋಜನೆ ರೀತಿಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ, ''ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳು'' ಮಾನವನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ [[ಕೋಪ]] ಮತ್ತು [[ಜಿಗುಪ್ಸೆ]]ಯು [[ತಿರಸ್ಕಾರ]]ವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.{{citation needed|date=March 2009}} [[ರಾಬರ್ಟ್ ಪ್ಲಟ್ಚಿಕ್]] ಭಾವನೆಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ತ್ರಿವಿಮಿತೀಯ "ಸರ್ಕಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಮಾದರಿ"ಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮಾದರಿಯು ಬಣ್ಣದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಲಂಬವಾಗಿರುವ ಪರಿಮಾಣವು ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ವೃತ್ತವು ಭಾವನೆಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಹೋಲುವಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ನಾಲ್ಕು ಜತೆ ವಿರೋಧಗಳಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ ಎಂಟು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾವನೆಯ ಪರಿಮಾಣಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. ಭಾವನೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಭಾವನೆಗಳಾದ [[ಆನಂತರದ-ಭಾವನೆ]]ಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕೆಲವರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{citation needed|date=March 2009}} ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವು ಅವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಭಾವನೆಗಳು ಕೆಲವು ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಆಶ್ಚರ್ಯ]]). ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ವರ್ಷಾನುಗಟ್ಟಲೆ ಇರುತ್ತವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಪ್ರೀತಿ]]). ವರ್ಷಾನುಗಟ್ಟಲೆ ಇರುವ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು, ಯೋಗ್ಯವಾದ ಭಾವನೆಗಿಂತ ಕೆಲವು ವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದುವ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ''ಒಲವು'' ಎನ್ನಬಹುದು. ಭಾವನೆಯ ಘಟನೆಗಳ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ವಭಾವಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಭೇದವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಭಾವಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೂ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವರು ಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಸಿಡುಕಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರರಿಗಿಂತ ಅತಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಥವಾ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ [[ಸಿಟ್ಟು]]ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಕೆಲವು ತಾತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಕ್ಲಾಸ್ ಸ್ಕೆರೆರ್]], 2005) ಭಾವನೆಗಳನ್ನು 'ಭಾವಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳ' ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾವಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ನೋವು, ಪ್ರೇರಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಹಸಿವು]] ಅಥವಾ [[ಕುತೂಹಲ]]), ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿ, ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳಂತಹ ಭಾವನೆ-ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.{{citation needed|date=March 2009}} ದ್ವೇಷದೊಂದಿಗಿನ ನರವ್ಯೂಹದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು fMRI ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಜನರ ಮಿದುಳನ್ನು ಅವರು ದ್ವೇಷಿಸಿದವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಹಣೆಯ ಸುತ್ತು, ಬಲ ಪುಟಮೆನ್, ಪ್ರಿಮೋಟರ್ ಹೊರಪದರದ ಇಬ್ಬದಿ, ಫ್ರಂಟಲ್ ಪೋಲ್ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಮಿದುಳಿನ ಇನ್ಸುಲದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದುದನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ. ಜನರು ದ್ವೇಷವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಾಗ ಅವರ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. {{Emotion}} == ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು{{anchor|theory}} == ಭಾವನೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಕ್ [[ಸ್ಟೋಯಿಕ್]]ಗಳಷ್ಟು ಅಲ್ಲದೆ [[ಪ್ಲೇಟೋ]] ಮತ್ತು [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್]]ನಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. [[ರೇನೆ ಡೆಸ್ಕಾರ್ಟಸ್]]<ref>ಪೀಠಿಕೆಗಾಗಿ ಫಿಲಿಪ್ ಫಿಶರ್‌ನ (1999) ''ವಂಡರ್, ದ ರೈನ್‌ಬೊ ಆಂಡ್ ದ ಆಸ್ಥೆಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ರೇರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸಸ್'' ಅನ್ನು ಗಮನಿಸಿ</ref>, [[ಬಾರುಚ್ ಸ್ಪಿನೋಜ]]<ref>ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಆಂಟೋನಿಯೊ ಡ್ಯಾಮ್ಯಾಸಿಯೊನ (2005) ''ಲುಕಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಸ್ಪಿನೋಜ'' ವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.</ref> ಮತ್ತು [[ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯೂಮ್]] ಮೊದಲಾದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಭಾವನೆಗಳ ನಂತರದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಪ್ರಯೋಗವಾದಿ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧಕರು ಅವರ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಬಹು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ದೈಹಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು === ಭಾವನೆಯ [[ದೈಹಿಕ]] ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು, ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ವಿವೇಚನ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗಿಂತ ಶಾರೀರಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯು ವಿಲಿಯಂ ಜೇಮ್ಸ್‌ನಿಂದ 1880ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದಿತು. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ [[ಜಾನ್ ಕ್ಯಾಸಿಯೊಪ್ಪೊ]], [[ಆಂಟೋನಿಯೊ ಡ್ಯಾಮಸಿಯೊ]], [[ಜಾಸೆಫ್ E. ಲಿಡೌಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಜ್ಯಜಾಂಕ್]] ಮೊದಲಾದ ನರವ್ಯೂಹದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಥನೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ ತಾತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪುನಃಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ==== ಜೇಮ್ಸ್-ಲ್ಯಾಂಗ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ==== {{Main|James-Lange theory}} [[ವಿಲಿಯಂ ಜೇಮ್ಸ್]] 'ವಾಟ್ ಈಸ್ ಆನ್ ಎಮೋಷನ್?' ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, (''ಮೈಂಡ್'' , 9, 1884: 188-205) ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅನುಭವವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೈಹಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಕಾರ್ಲ್ ಲ್ಯಾಂಗ್]] ಸಹ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂತಹುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು [[ಜೇಮ್ಸ್-ಲ್ಯಾಂಗ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಪಡೆದ ವಿಷಯಗಳು, ಬದಲಾದ ಸ್ಥಿತಿಯು ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಜೇಮ್ಸ್ ಹೇಳುವಂತೆ - "ದೈಹಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಇರುವಂತೆಯೇ ಮಾಡುವ ''ಗ್ರಹಿಕೆಯು'' ಭಾವನೆಯಾಗಿದೆ" ಜೇಮ್ಸ್ ಹೀಗೆಂದೂ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ - "ನಾವು ಅತ್ತಾಗ ಬೇಸರ ಪಡುತ್ತೇವೆ, ಪೆಟ್ಟು ಬಿದ್ದಾಗ ಸಿಟ್ಟುಗೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ, ದಿಗಿಲುಗೊಂಡಾಗ ಭಯ ಪಡುತ್ತೇವೆ. ಬೇಸರ, ಸಿಟ್ಟು ಅಥವಾ ಭಯಗೊಂಡಾಗ ಅಳುವುದಿಲ್ಲ, ಹೊಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ದಿಗಿಲುಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ".<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ವಿಲಿಯಂ, 1884. “ವಾಟ್ ಈಸ್ ಆನ್ ಎಮೋಷನ್?” ''ಮೈಂಡ್'' , 9: 188–205.</ref> ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯಿತು.<ref>ಲೈರ್ಡ್, ಜೇಮ್ಸ್, ''ಫೀಲಿಂಗ್ಸ್: ದ ಪರ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಆಫ್ ಸೆಲ್ಫ್'' , ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್</ref> ಅಂತಹ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಔಷಧೀಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ [[ನಗಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]], [[ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]). ಜೇಮ್ಸ್-ಲ್ಯಾಂಗ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಪ್ಪು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅಂತರ್ಬೋಧೆಯಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಭಾವನೆಗಳು ಭಾವನಾ-ವಿಶಿಷ್ಟ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ: ಅಂದರೆ "ನಾನು ದುಃಖಿತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ" ಅಥವಾ "ನಾನು ಭೀತಿಗೊಳಗಾದ್ದರಿಂದ ಓಡಿ ಹೋದೆ". ನಾವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ''ಮೊದಲು'' ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತೋರುತ್ತೇವೆ (ಭಾವನೆಗಿಂತ ಮೊದಲು ಓಡಿಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ಅಳುವುದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ), ''ನಂತರ'' ನಮ್ಮ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಜೇಮ್ಸ್-ಲ್ಯಾಂಗ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಯೋಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೇಮ್ಸ್-ಲ್ಯಾಂಗ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಈಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಂಡಿತರಿಂದ ಪರಿತ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref name="Golightly">[http://www.jstor.org/stable/185033 jstor.com], ಕಾರ್ನೆಲಿಯಸ್ L. ಗೊಲಿಟ್ಲಿ, ದ ಜೇಮ್ಸ್-ಲ್ಯಾಂಗ್ ಥಿಯರಿ: ಎ ಲಾಜಿಕಲ್ ಪೋಸ್ಟ್-ಮಾರ್ಟೆಮ್.</ref> ಟಿಮ್ ಡ್ಯಾಲ್ಗೀಶ್ (2004)<ref>ಡ್ಯಾಲ್ಗೀಶ್, T. (2004). ದ ಎಮೋಷನಲ್ ಬ್ರೈನ್. ನೇಚರ್: ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ಸ್, 5, 582-89.</ref> ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ: {{cquote|<blockquote>The James-Lang theory has remained influential. Its main contribution is the emphasis it places on the embodiment of emotions, especially the argument that changes in the bodily concomitants of emotions can alter their experienced intensity. Most contemporary neuroscientists would endorse a modified James-Lang view in which bodily feedback modulates the experience of emotion." (p. 583)</blockquote>}} ಜೇಮ್ಸ್-ಲ್ಯಾಂಗ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದೊಂದಿಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಅದರ ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ (ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯೋರಿಯಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ), ಅದರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅನುಭವದ ಮೇಲಿನ ದೈಹಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳಲ್ಲ (ಇದು ಇಂದು ಜೈವಿಕ ಪುನರಾಧಾನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮ‌ೂರ್ತೀಕರಣ ಸಿದ್ದಾಂತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ). === ನರ-ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು === [[ಲಿಂಬಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ನರಗಳ ರಚನೆಯ ಮ‌ೂಲಕ ಮಾಡಿದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ಮಾನವನ ಭಾವನೆಯ [[ನರ-ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ವಿವರಣೆಯು ಹೀಗಿದೆ - ಭಾವನೆ ಎಂದರೆ [[ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮಿದುಳಿ]]ನ ಲಿಂಬಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಿತಕರವಾದ ಅಥವಾ ಅಹಿತಕರವಾದ ಮಿದುಳಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. [[ಸರೀಸೃಪ]]ಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೆ, ಭಾವನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಕಶೇರುಕ]]-ಪ್ರೇರಕ ಮಾದರಿಗಳ ಸಸ್ತನಿಯ-ಅಂಶಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನರ-ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಡೊಪಮೈನ್]], [[ನೊರಡ್ರೆನಲೈನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೆರಟೋನಿನ್]]) ಮಿದುಳಿನ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇದು ದೇಹದ ಚಲನೆ, ಹಾವಭಾವ ಮತ್ತು ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಪ್ರೀತಿ]]ಯ ಭಾವನೆಯು ಮಗುವಿನ ಆರೈಕೆ ಮಾಡಲು, ಆಹಾರ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮಿದುಳಿನ [[ಪೇಲಿಯೊಸರ್ಕಿಟ್]]‌ಗಳಿಂದ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಸಿಂಗ್ಯುಲೇಟ್ ಗೈರಸ್]]) ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪೇಲಿಯೊಸರ್ಕಿಟ್‌ಗಳು, ಮಾತನಾಡಲು [[ಕಾರ್ಟಿಕಲ್]] [[ಸರ್ಕಿಟ್‌]]ಗಳು ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು ರೂಪುಗೊಂಡ ದೈಹಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ನರವ್ಯೂಹದ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಅವು [[ಮುಮ್ಮೆದುಳು]], [[ಮಿದುಳು-ಕಾಂಡ]] ಮತ್ತು [[ಬೆನ್ನು ಹುರಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ನರ ಜೀವಕೋಶ]]ಗಳ ಸರಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಸರಣಿ ಅಥವಾ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಚಲನ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಆರಂಭಿಕ ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮ‌ೂಲರೂಪಗಳಿಗಿಂತಲೂ, [[ದವಡೆಗಳಿಲ್ಲದ ಮೀನು]]ಗಳಷ್ಟು, ಹಿಂದೆ ವಿಕಾಸವಾಗಿವೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮಿದುಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೀವನವು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ, ಅಧಃಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ ಹೇಳಲು ಸಾದ್ಯವಾಗುವಂತಿತ್ತು. [[ಸರೀಸೃಪ]]ಗಳ ಚಲನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ದೃಶ್ಯ, ಶಬ್ಧ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರಾಸಾಯನಿಕ, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವಸಂಯೋಜಿತ ದೇಹದ ಚಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಯೋಜಿತ ನಿಲುವಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು 180 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರಾತ್ರಿ-ಸಂಚರಿಸುವ [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳು ಬಂದ ನಂತರ, ದೃಶ್ಯದ ಬದಲಿಗೆ ವಾಸನೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಸಂವೇದನೆಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ [[ಘ್ರಾಣ ಸಂಬಂಧಿ]] ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಒಂದು ಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತು. ಅದು [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ಮರಣೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. [[ಜುರ‌್ಯಾಸಿಕ್ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮಿದುಳು [[ಆಘ್ರಾಣ ಶಕ್ತಿ]]ಯನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸರೀಸೃಪಗಳು ನಿದ್ರಿಸಿದ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡವು - ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಘ್ರಾಣ ಸಂಬಂಧಿ ಹಾಲೆಗಳು ಸರೀಸೃಪಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿವರಣೆ. ಈ ವಾಸನೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಸರಣಿಯು ಕ್ರಮೇಣ ನಂತರ ನಮ್ಮ ಲಿಂಬಿಕ್ ಮಿದುಳು ರಚನೆಯಾದುದಕ್ಕೆ ನರವ್ಯೂಹದ ರೂಪುರೇಖೆಗಳಾದವು. [[ಘ್ರಾಣ ಮತ್ತು ರುಚಿ]] ಸಸ್ತನಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ. ಭಾವನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ, ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಮಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಮಿದುಳಿನ ಭಾಗಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. [[ಬ್ರೋಕ]] (1878), [[ಪ್ಯಾಪೆಜ್]] (1937), ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಲೀನ್]] (1952) ಮೊದಲಾದವರ ಮೊದಲ ಶೋಧಕ ಕೆಲಸಗಳು, ಭಾವನೆಯು [[ಹೈಪೊಥಲಾಮಸ್(ಕೆಳಮಿದುಳುಕುಳಿ)]], [[ಸಿಂಗ್ಯುಲೇಟ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್]], [[ಹಿಪ್ಪೊಕ್ಯಾಂಪಿ]] ಮತ್ತು ಇತರ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಲಿಂಬಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮಿದುಳಿನ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರಚನೆಗಳ ಸಮ‌ೂಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಈ [[ಲಿಂಬಿಕ್ ರಚನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಇತರೆಗಳಂತೆ ಭಾವನೆಗೆ ನೇರವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಲಿಂಬಿಕ್-ಅಲ್ಲದ ರಚನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ. ==== ಪ್ರಿಫ್ರಂಟಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ ==== ಎಡ ಪ್ರಿಫ್ರಂಟಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್‌ ಧನಾತ್ಮತ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರಚೋದಕಗಳಿಂದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಆಧಾರವಿದೆ.<ref>ಕ್ರಿಂಗೆಲ್‌ಬ್ಯಾಚ್, M. L., ಒಡೊಹರ್ಟಿ, J. O., ರೋಲ್ಸ್, E. T., &amp; ಆಂಡ್ರಿವ್ಸ್, C. (2003). ದ್ರವ ಆಹಾರ ಪ್ರೇರಕಕ್ಕೆ ಮಾನವನ ಆರ್ಬಿಟೊಫ್ರಂಟಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್‌ನ ಚುರುಕುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಅದರ ಮಾನಸಿಕ ಭಾವನೆಯ ಹಿತಕರವಾಗಿರುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸೆರೆಬ್ರಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್‌, 13, 1064-1071.</ref> ಆಕರ್ಷಕ ಪ್ರಚೋದಕವು ಮಿದುಳಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕಗೊಳಿಸಿದರೆ, ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಿಯೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಮಿದುಳಿನ ಭಾಗದ ಆಯ್ದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯು ಪ್ರಚೋದಕತೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವ ಪ್ರಚೋದಕಗಳಿಗಾಗಿ<ref>ಡ್ರೇಕ್, R. A. (1987). ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಗೇಜ್ ಮ್ಯಾನಿಪುಲೇಶನ್ ಆನ್ ಆಸ್ಥೆಟಿಕ್ ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್: ಹೆಮಿಸ್ಪಿಯರ್ ಪ್ರೈಮಿಂಗ್ ಆಫ್ ಎಫೆಕ್ಟ್. ಆಕ್ಟಾ ಸೈಕಾಲಜಿಕ, 65, 91-99.</ref> ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರಚೋದಕಗಳಿಗಾಗಿ ನಕಲು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು.<ref>ಮರ್ಕೆಲ್‌ಬ್ಯಾಚ್, H., &amp; ವ್ಯಾನ್ ಓಪೆನ್, P. (1989). ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಗೇಜ್ ಮ್ಯಾನಿಪುಲೇಶನ್ ಆನ್ ಸಬ್ಜೆಕ್ಟಿವ್ ಇವ್ಯಾಲ್ಯುವೇಶನ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ಆಂಡ್ ಫೋಬಿಯ-ರಿಲವೆಂಟ್ ಸ್ಟಿಮ್ಯುಲಿ: ಡ್ರೇಕ್‌ನ (1987) 'ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಗೇಜ್ ಮ್ಯಾನಿಪುಲೇಶನ್ ಆನ್ ಆಸ್ಥೆಟಿಕ್ ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್: ಹೆಮಿಸ್ಪಿಯರ್ ಪ್ರೈಮಿಂಗ್ ಆಫ್ ಎಫೆಕ್ಟ್'ನ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶೆ ಆಕ್ಟಾ ಸೈಕೊಲಾಜಿಕ, 70, 147-151.</ref> ಪ್ರಿಫ್ರಂಟಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಭಾವನೆಯ ಎರಡು ನರವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾದರಿಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವು. ವ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಮಾದರಿಯು, ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಯಾದ ಕೋಪವು ಬಲ ಪ್ರಿಫ್ರಂಟಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ಅನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಿತು. ಡೈರೆಕ್ಷನ್ ಮಾದರಿಯು, ಭಾವನೆಯ ಒಂದು ಮಾರ್ಗ ಕೋಪವು ಎಡ ಪ್ರಿಫ್ರಂಟಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ಅನ್ನು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಎರಡನೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಹಾರ್ಮನ್-ಜೋನ್ಸ್, E., ವಾಘ್ನ್-ಸ್ಕಾಟ್, K., ಮೋಹ್ರ್, S., ಸಿಗೆಲ್‌ಮ್ಯಾನ್, J., &amp; ಹಾರ್ಮನ್-ಜೋನ್ಸ್, C. (2004). ಉದ್ರೇಕಿತ ಅನುಕಂಪ ಮತ್ತು ಕೋಪದ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಫ್ರಂಟಲ್ ಕಾರ್ಟಿಕಲ್ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ. ಭಾವನೆ, 4, 95-101.</ref> ಪ್ರಿಫ್ರಂಟಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ತೀರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವುದನ್ನು ದೂರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ (ಡೈರೆಕ್ಷನ್ ಮಾದರಿ), ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿರೋಧದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವಂತೆ (ಮ‌ೂಮೆಂಟ್ ಮಾದರಿ) ಅಥವಾ ಜಡವಾಗಿ ಸೋಲುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವಂತೆ (ಆಕ್ಷನ್ ಟೆಂಡೆನ್ಸಿ ಮಾದರಿ) ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನೂ ಇದೆ. ಆಕ್ಷನ್ ಟೆಂಡೆನ್ಸಿ ಮಾದರಿಗೆ (ಜಡತ್ವವು ಬಲ ಪ್ರಿಫ್ರಂಟಲ್ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ) ನಾಚಿಕೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆ<ref>ಸ್ಕ್ಮಿಡ್ತ್, L. A. (1999). ಫ್ರಂಟಲ್ ಬ್ರೈನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟಿ ಇನ್ ಶೈನೆಸ್ ಆಂಡ್ ಸೋಶಿಯಾಬಿಲಿಟಿ. ಸೈಕಾಲಜಿ ಸೈನ್ಸ್, 10, 316-320.</ref> ಹಾಗೂ ವರ್ತನೆಯ ನಿಗ್ರಹದ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿವೆ.<ref>ಗ್ಯಾರವನ್, H., ರೋಸ್, T. J., &amp; ಸ್ಟೈನ್, E. A. (1999). ರೈಟ್ ಹೆಮಿಸ್ಫೆರಿಕ್ ಡಾಮಿನೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್: ಆನ್ ಈವೆಂಟ್ ರಿಲೇಟೆಡ್ ಖಂಕ್ಷನಲ್ MRI ಸ್ಟಡಿ. ಪ್ರೊಸೀಂಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್, 96, 8301-8306.</ref> ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ರಚನೆಯಾದ ಪೈಪೋಟಿಯ ಊಹನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಸಂಶೋಧನೆಯ‌ೂ ಸಹ ಆಕ್ಷನ್ ಟೆಂಡೆನ್ಸಿ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.<ref>ಡ್ರೇಕ, R. A., &amp; ಮೈಯರ್ಸ್, L. R. (2006). ವಿಶ್ವಲ್ ಅಟೆನ್ಶನ್, ಎಮೋಷನ್ ಆಂಡ್ ಆಕ್ಷನ್ ಟೆಂಡೆನ್ಸಿ: ಫೀಲಿಂಗ್ ಆಕ್ಟಿವ್ ಆರ್ ಪ್ಯಾಸಿವ್. ಗ್ರಹಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಾವನೆ, 20, 608-622.</ref><ref>ವೇಕರ್, J., ಚ್ಯಾವನನ್, M.-L., ಲ್ಯೂ, A., &amp; ಸ್ಟೆಮ್ಲರ್, G. (2008). ಈಸ್ ರನ್ನಿಂಗ್ ಎವೇ ರೈಟ್? ದ ಬಿಹೇವಿಯರ್ ಆಕ್ಟಿವೇಶನ್-ಬಿಹೇವಿಯರಲ್ ಇನ್ಹಿಬಿಶನ್ ಮಾಡೆಲ್ ಆಫ್ ಆಂಟೀರಿಯರ್ ಅಸಿಮ್ಮೆಟ್ರಿ. ಭಾವನೆ, 8, 232-249.</ref> ==== ಸಂತುಲನ ಭಾವನೆ ==== [http://www.thebarrow.org/Research_and_Clinical_Trials/Basic_Research_Laboratories/Atkinson_Pain_Research_Lab/index.htm ಬಡ್ ಕ್ರೈಗ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402183507/http://www.thebarrow.org/Research_and_Clinical_Trials/Basic_Research_Laboratories/Atkinson_Pain_Research_Lab/index.htm |date=2015-04-02 }} 2003ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ನರವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾರ್ಗವು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ. "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾವನೆಗಳು" ಕಾಮಾಸಕ್ತಿ, ಸಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅವು ನಮ್ಮ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ''ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಚೋದಕ'' ಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಭಾವನೆಗಳಾಗಿವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಭೋಗಿಸುವ/ಹೊಡೆದಾಡುವುದು/ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋಗುವುದು). "[[ಸಂತುಲನ]] ಭಾವನೆಗಳು" ನಮ್ಮ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ''ಆಂತರಿಕ ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿ'' ಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಭಾವನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಹಸಿವು, ಬಿಸಿ ಅಥವಾ ತಣ್ಣಗಿನ ಅನುಭವ, ನಿದ್ರೆ ಬರದಿರುವ ಭಾವನೆ, ಸಾಲ್ಟ್ ಹಂಗರ್ (ಉಪ್ಪಿನ ಹಸಿವು) ಅಥವಾ ಏರ್ ಹಂಗರ್ (ಗಾಳಿಯ ಹಸಿವು) ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಸಂತುಲನ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು - "ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಕುಡಿಯಿರಿ/ತಿನ್ನಿ/ನೆರಳಿಗೆ ಹೋಗಿ/ಬೆಚ್ಚಗಿನ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಿ/ನಿದ್ರಿಸಿ/ಉಪ್ಪನ್ನು ಸೇವಿಸಿ/ಉಸಿರಾಡಿ" ಹೀಗೆ ಹೇಳುವ ದೈಹಿಕ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿವೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾದರೆ ನಾವು ಸಂತುಲನ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತೇವೆ ಹಾಗೂ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನಃನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತರಲು ಏನು ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಭಾವನೆಯು ನಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. [[ನೋವು]] ಒಂದು ಸಂತುಲನ ಭಾವನೆ, ಇದು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ - "ಇಲ್ಲಿಯ ಅಂಶಗಳು ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರಕ್ಷಿಸಿ."<ref>{{cite book|last= [http://www.cba.arizona.edu/People/Faculty/Craig-A.htm Craig]|first= A. D. (Bud)|editor1-last= Lewis|editor1-first= M.|editor2-last= Haviland-Jones|editor2-first= J. M.|editor3-last= Feldman Barrett |editor3-first= L.|title= Handbook of Emotion|edition= 3|year= 2008|publisher= The Guildford Press|location= New York|isbn= 978-1-59385-650-2|pages= 272–288|chapter= Interoception and emotion: A neuroanatomical perspective|chapterurl= https://books.google.com.au/books?id=DFK1QwlrOUAC&pg=PA272&lpg=PA272&dq=%22bud+craig%22+handbook+of+emotion&source=bl&ots=3ljxPnCCaC&sig=zUq3VSW-JgnOPN_684nDvTOLQBI&hl=en&ei=hGSjSu_2CceCkQX7pdiBBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1#v=onepage&q=&f=false|accessdate= 6 September 2009}}</ref><ref>{{cite journal| last= [http://www.cba.arizona.edu/People/Faculty/Craig-A.htm Craig]| first= A. D. (Bud)| year= 2003| title= Interoception: The sense of the physiological condition of the body| journal= Current Opinion in Neurobiology| volume= 13| pages= 500–505| pmid= 12965300| doi= 10.1016/S0959-4388(03)00090-4| url= http://www.jsmf.org/meetings/2007/oct-nov/CONB%20Craig%202003.pdf}}</ref> === ಗ್ರಹಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು === ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಟೀಕೆ, ಯೋಗ್ಯತೆ ನಿರ್ಣಯ ಅಥವಾ ಚಿಂತನೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಾವನೆ ಉಂಟಾಗಲು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುವ ಕೆಲವು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿವೆ. [[ರಿಚಾರ್ಡ್ ಲಜಾರಸ್]] ವಾದಿಸಿದಂತೆ, ಇದು ಭಾವನೆಗಳು ಕೆಲವುದರ ಬಗ್ಗೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ [[ಉದ್ಧೇಶ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದ್ದಾಗಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಪಡೆಯದಿರಬಹುದು. ಲಜಾರಸ್‌ನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದು ಇಲ್ಲಿದೆ: ಭಾವನೆಯು ಒಂದು ಶಾಂತಿಭಂಗದಂತೆ, ಅದು ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ: 1.) ಗ್ರಹಿಕೆ ಅಂದಾಜಿಸುವಿಕೆ - ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾರೆ. 2.) ಮಾನಸಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು — ಗ್ರಹಿಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಹೃದಯ ಬಡಿತವನ್ನು ಅಥವಾ ಪಿಟ್ಯುಟರಿ ಅಡ್ರೀನಲ್ ಗ್ರಂಥಿಗಳ ಪ್ರತಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತಹ ಜೈವಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. 3.) ಕ್ರಿಯೆ - ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಭಾವನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ: ಜೆನ್ನಿಯು ಹಾವೊಂದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ. 1.) ಜೆನ್ನಿಯು ಹಾವನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಗೊತ್ತುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ, ಅದು ಭಯವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. 2.) ಅವಳ ಹೃದಯ ವೇಗವಾಗಿ ಬಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅಡ್ರೆನಲಿನ್ ಅವಳ ರಕ್ತ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸ್ರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. 3.) ಜೆನ್ನಿಯು ಕಿರಿಚಿಕೊಂಡು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಭಾವನೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಯು ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಲಜಾರಸ್ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗುವ ನಕಲು ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಆಧಾರಭೂತವಾಗಿವೆ. ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಟೀಕೆ, ಯೋಗ್ಯತೆ ನಿರ್ಣಯ ಅಥವಾ ಚಿಂತನೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಾವನೆ ಉಂಟಾಗಲು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುವ ಭಾವನೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಕೆಲವು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿವೆ. ಈ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕ [[ರಾಬರ್ಟ್ C. ಸೋಲೊಮನ್]] (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ''ದ ಪ್ಯಾಶನ್ಸ್, ಎಮೋಷನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ದ ಮೀನಿಂಗ್ ಆಫ್ ಲೇಫ್'' , 1993). ಅಂದಾಜಿಸುವಿಕೆಯು ಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ [[ನಿಕೊ ಫ್ರಿಜ್ಡಾ]] ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾವನೆಗಳನ್ನು (ಸ್ವಯಂಅನ್ವೇಷಣೆ, ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ) ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಕಿರುದಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[[ವರ್ತನೆ ಬದಲಾವಣೆ]]ಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹ್ಯುಯರಿಸ್ಟಿಕ್-ಸಿಸ್ಟೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಮಾದರಿ ಅಥವಾ HSM, (ಚೈಕನ್, ಲಿಬರ್ಮ್ಯಾನ್ &amp; ಈಗ್ಲಿ, 1989)ಅನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. "ಭಾವನೆ"ಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ನಮ‌ೂದಿಗಾಗಿ ಕೆನ್ನೆತ್ R. ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌ನ "ಬಿಯಾಂಡ್ ರೇಶನಾಲಿಟಿ: ದ ಸರ್ಚ್ ಫಾರ್ ವಿಸ್ಡಮ್ ಇನ್ ಎ ಟ್ರಬಲ್ಡ್ ಟೈಮ್" ಮತ್ತು ನ್ಯಾಸಿಮ್ ನಿಕೋಲಸ್ ಟ್ಯಾಲೆಬ್‌ನ "ಫೂಲ್ಡ್ ಬೈ ರ‌್ಯಾಂಡಮ್ನೆಸ್: ದ ಹಿಡಲ್ ರೋಲ್ ಆಫ್ ಚ್ಯಾನ್ಸ್ ಇನ್ ಲೈಫ್ ಆಂಡ್ ಇನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್"ಅನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.</ref> ==== ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಭವಾತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ ==== ಭಾವನೆಗಳ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಿಶ್ರಣವೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಭವಾತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಜೇಮ್ಸ್‌ನ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಹೊಸರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ದೈಹಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿವೆ ಆದರೂ ಇದು ಭಾವನೆಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅಥವಾ ಗ್ರಹಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಅಂಗೀಕಾರವಾದಂತೆ ಭಾವನೆಗಳು ಕೆಲವುದರ ಬಗ್ಗೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಸಮರ್ಥನೆಯೆಂದರೆ ಭಾವನೆಗಳ ಆಧಾರಿತ ಗ್ರಹಿಕೆಯು ಅಂತಹ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಅನಾವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕೆಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಭಾವನೆಯ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಅಂಶವನ್ನು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ''ಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ'' . ಈ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ, ಭಾವನೆಗಳು ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಶದಂತಹ ಸಹಜ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಮರ್ಥನೆಯೊಂದು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಜೆಸ್ಸೆ ಪ್ರಿಂಜ್‌ನ ಪುಸ್ತಕ ''ಗಟ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಲೈರ್ಡ್‌ನ ಪುಸ್ತಕ ''ಫೀಲಿಂಗ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ==== ಭಾವಸೂಚಕ ಘಟನೆಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತ ==== ಇದು ಹೊವಾರ್ಡ್ M. ವೈಸ್‌ ಮತ್ತು ರಸ್ಸೆಲ್ ಕ್ರೊಪ್ಯಾಂಜನೊ (1996) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ ಸಂವಹನ-ಆಧಾರಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅನುಭವದ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೆಲಸದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ) ಕಾರಣಗಳು, ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾವನೆಗಳು ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ, ಇದು ನಂತರ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಾತ್ವಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ಮಾನವನು ಭಾವನಾ ಸರಣಿಗಳನ್ನು -"ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇರುವ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಭಾವನಾ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿ"- ಅನುಭವಿಸುವ ''ಕಾಲ'' ದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಶೀಲ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯಿಂದ ಭಾವನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧಕರು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಹೊವಾರ್ಡ್ M. ವೈಸ್‌ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯಲ್ J. ಬೀಲ್ 2005ರಲ್ಲಿ ''ರಿಸರ್ಚ್ ಆನ್ ಎಮೋಷನ್ ಇನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಅವರ ಲೇಖನ ''ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಆನ್ ಎಫೆಕ್ಟಿವ್ ಈವೆಂಟ್ಸ್ ಥಿಯರಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪುನಃಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==== ಕ್ಯಾನನ್-ಬ್ಯಾರ್ಡ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ==== [[ಕ್ಯಾನನ್-ಬ್ಯಾರ್ಡ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದಲ್ಲಿ, [[ವಾಲ್ಟರ್ ಬ್ರ್ಯಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಕ್ಯಾನನ್‌]] ಭಾವನೆಗಳ ಮಾನಸಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜೇಮ್ಸ್-ಲ್ಯಾಂಗ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ''ಬಾಡಿಲಿ ಚೇಂಜಸ್ ಇನ್ ಪೈನ್, ಹಂಗರ್, ಫಿಯರ್ ಆಂಡ್ ರೇಜ್‌'' ‌ನ ಎರಡನೆ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವರ್ತನೆಯು ಭಾವನೆಗಿಂತ ಮೊದಲು ಬರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜೇಮ್ಸ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟರೆ, ಕ್ಯಾನನ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರ್ಡ್ ಭಾವನೆಯು ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಂತರ ಅದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ==== ಎರಡು-ಅಂಶಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತ ==== ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಹಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತವೆಂದರೆ [[ಸಿಂಗರ್-ಸ್ಕ್ಯಾಚ್ಟರ್‌ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]. ಇದು ಅಡ್ರೆನಲಿನ್‌ನ ಒಳಸೇರುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟರೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಭಾವನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕೋಪ ಅಥವಾ ಖುಷಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಿತಿಯ ಅಂದಾಜಿಸುವಿಕೆ (ಗ್ರಹಿಕೆ) ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸಿದವರ ಅಡ್ರೆನಲಿನ್‌‌ ಅಥವಾ ಪ್ಲೇಸೆಬೊದ ಗ್ರಹಣದ ಸಂಯೋಗವು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದವು. ಈ ಪ್ರಯೋಗವು ಜೆಸ್ಸೆ ಪ್ರಿಂಜ್‌‌ನ (2004) ''ಗಟ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್ಸ್'' ‌ನಲ್ಲಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ==== ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಾದರಿ ==== ಗ್ರಹಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಯು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿವಿಧ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಕೆ ಅಂಶಗಳ ಸಮನ್ವಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಮ‌ೂಲಕ ಕಡಿಮೆ-ಮಟ್ಟದ ಗ್ರಹಿಕೆ ಅಂದಾಜಿಸುವಿಕೆಯು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಸಕ್ತಕತೆಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯು, ದೈಹಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ವರ್ತನೆ, ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. == ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮಗಳು == ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ವಿವಿಧ ಶಿಸ್ತುಗಳು ಭಾವನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. [[ಮಾನವ ವಿಜ್ಞಾನ]]ವು ಮಾನಸಿಕ ಕ್ರಿಯೆ, ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ನರವ್ಯೂಹದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮನೋವೈದ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ, ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಶಿಸ್ತಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಮತ್ತು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ]]ವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ನರವ್ಯೂಹದ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸಾಮಾಜಿಕ ನರವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನರವಿಜ್ಞಾನ]]ದಂತಹ [[ನರವಿಜ್ಞಾನ]] ಉಪವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನರವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿಯ ಮಾನಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನದೊಂದಿಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಭಾವನೆಯ ನರವ್ಯೂಹದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಭಾಷಾಧ್ಯಯನ]]ದಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಧ್ವನಿಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. [[ಶಿಕ್ಷಣ]]ದಲ್ಲಿ, ಭಾವನೆಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪರಾಮರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ]]ವು ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮಾನವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವ ಅಂಶವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸಮಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ, ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮಾನವ ಸಮಾಜ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಹಿಸುವ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಮಾನವ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ, ಪಂಡಿತರು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮಿಶ್ರ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಜನಾಂಗ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವು ಮಾನವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತವೆ. [[ಸಂವಹನ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪಂಡಿತರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಭಾವನೆಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಾಹಕರ, ಉದ್ಯೋಗಿಗಗಳ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು [[ಆರ್ಲೀ ರಸ್ಸೆಲ್ ಹಾಚ್ಸ್‌ಚಿಲ್ಡ್‌]]‌ನ [[ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಮಿಕ]]ರ ವಿಷಯವು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‍ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಈಮೊನೆಟ್ಅನ್ನು<ref>{{Cite web |url=http://www.uq.edu.au/emonet/ |title=EmoNet |access-date=2010-06-04 |archive-date=2013-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218131800/http://www.uq.edu.au/emonet/ |url-status=dead }}</ref> ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ವರೂಪಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಈಮೇಲ್ ಹಂಚಿಕೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿ. ಈ ಪಟ್ಟಿಯು 1997ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಸುಮಾರು 700 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವಾದ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ, ಖರೀದಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೆಲವು ಉಪ-ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಪರಾಧದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ [[ಅಪರಾಧ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ, ಪಂಡಿತರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಮಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಭಾವನೆಗಳನ್ನು [[ಕಟ್ಟುಪಾಡಿಲ್ಲದಿರುವ]] ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು "ಒರಟಾಗಿರುವಿಕೆಯ" ಅಧ್ಯಯನ, ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಗೂಂಡಾಗಿರಿಯಂತಹ ಅಪರಾಧ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಗರಿಕ ವಿಧೇಯತೆ, ರಾಜಕಾರಣ, ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ [[ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ]], ಜನರ ಭಾವನೆಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಪರಾಧ ಕಾನೂನು]] ಆಪಾದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಅಪರಾಧ ಕಾನೂನು]] ಆರೋಪದಲ್ಲಿ ಆಪಾದಿತ ಕಾನೂನು-ಉಲ್ಲಂಘಿತರ ವಿರುದ್ಧ (ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುವಾಗ ಮತ್ತು ಪೆರೋಲ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಪಾದಿತನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ) ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ರಾಜಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ, ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಚುನಾವಣೆಯ ನಿರ್ಧಾರ-ಮಾಡುವ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಂತಹ ಅನೇಕ ಉಪ-ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ, ಭಾವನೆಗಳನ್ನು [[ನೈತಿಕತೆ]], [[ಕಲೆಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ]] (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಸಂವೇದನದ-ಭಾವನಾತ್ಮಕ]] ಮೌಲ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ [[ರುಚಿ]] ಮತ್ತು [[ಭಾವುಕತೆಯ]] ಅಂಶಗಳು), ಮತ್ತು [[ಸಂಗೀತದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಂತಹ ([[ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಭಾವನೆ]]ಯನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ) ಉಪ-ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚರಿತ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಪಂಡಿತರು ಹಿಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಲೇಖಕರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಊಹನೆಯು ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ-ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಭಾವನೆಗಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ನಾಟಕ, ಭಾವಾವೇಶ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ರೋಮಾಂಚಕಾರಿಯಂಹ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. [[ಸಂವಹನ ಅಧ್ಯಯನ]]ದಲ್ಲಿ, ಪಂಡಿತರು ಭಾವನೆಯು ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಗಳ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ವಹಿಸುವ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವರ್ತನೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ವಿಭಾಗ [[ಈತಾಲಜಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾನವರಲ್ಲದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈತಾಲಜಿಯು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನಗಳೆರಡರ ಸಂಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಈತನಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದ ವರ್ತನೆಯನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆ]]) ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Expression of the Emotions Figure 15.png|thumb|225px|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್‌ನ ದ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್ ಆಫ್ ದ ಎಮೋಷನ್ಸ್ ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್ ಆಂಡ್ ಆನಿಮಲ್ಸ್‌ನ ನಿದರ್ಶನ.]] === ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ === {{Main|Evolution of emotion}} ವಿಕಾಸವಾದದಿಂದ ಭಾವನೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಮೊದಲು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ ಡಾರ್ವಿನ್]]ನ ಪುಸ್ತಕ ''ದ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್ ಆಫ್ ಎಮೋಶನ್ಸ್ ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್ ಆಂಡ್ ಆನಿಮಲ್ಸ್'' ಒಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>ಡಾರ್ವಿನ್, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ (1872). ''ದ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಮೋಷನ್ಸ್ ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್ ಆಂಡ್ ಆನಿಮಲ್ಸ್'' . ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಮ‌ೂಲತಃ 1872ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಆ ನಂತರ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಟಕರಿಂದ ಹಲವು ಬಾರಿ ಮರುಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು.</ref> ಭಾವನೆಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಮಿಶ್ರ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ಡಾರ್ವಿನ್‌ನ ಮೂಲ ಪ್ರಮೇಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಮ್ಮಂತೆಯೇ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ ([[ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವನೆ]]ಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ). ಮಾನವನಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕತ್ವದ ಆಧಾರವನ್ನು [[ಪಾಲ್ ಏಕ್‌ಮ್ಯಾನ್]]ನ ಮುಖಭಾವದ ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮತ್ತು ಮಾನವರ ಆಂಗಿಕ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಭಾವನೆಗಳ ದೈಹಿಕ ಪ್ರಕಟಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ ([[ಭಾವನೆ ಪ್ರಕಟಣೆ]]ಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ). [[ನರವ್ಯೂಹದ-ರೂಪಿಸುವಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರಬಲತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವಿಕೆಯೂ, ಮಿದುಳಿನ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಪುರಾತನ ಭಾಗಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ನರವ್ಯೂಹದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು 1990ರಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಜಾಸೆಫ್ E. ಲಿಡೌಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಆಂಟೋನಿಯೊ ಡ್ಯಾಮಾಸಿಯೊ]]ರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಮೆರಿಕಾದ ವಿಕಾಸನದ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಟ್ರೈವರ್ಸ್]], ನಡತೆಯ ಭಾವನೆಗಳು [[ಪರಸ್ಪರ ಪರಹಿತ ಚಿಂತನೆ]] ನೀತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. [[ಗುಂಪು ಆಯ್ಕೆ]]ಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಸಕ್ತಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಭಿನ್ನ ಭಾವನೆಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪರಸ್ಪರ-ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅನುಕಂಪವು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನೆರವಿನ ಅಗತ್ಯದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ಮೊದಲು ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಪವು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನೀಡದೆ ನೆರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವಂಚಕರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೃತಘನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೃತಜ್ಞತೆಯು ಫಲಾನುಭವಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅಪರಾಧಿ ಮನೋಭಾವನೆಯು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲ್ಪಡುವ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ವಂಚಕರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವರನ್ನು, ಅಪರಾಧವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಲು ಬಯಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಭಾವನೆಯು, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ಮಾತು ಕೊಡಲು ಅಥವಾ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಲು ನಿಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಂಚಕರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. === ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ === {{main|Sociology of emotions}} ನಾವು ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ರೂಢಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ, ಅನೇಕ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ನಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ಅನೇಕ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇದನ್ನು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ-ಪ್ರತಿದಿನದ ಸಮಾಜಿಕ ಸಂವಹನಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಸಮಾಜ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು 'ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಿಯಮ'ಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಂಭಾಷಣೆ, ಆಲೋಚನಾ ಸರಣಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಆಧುನಿಕ [[ವಿವಾಹ]]ವು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಪ್ರೀತಿಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಗಾಢ ಭಾವನೆಯು ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಭಾವನೆಗಳ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರವು ಜನರಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ [[ವರ್ತನೆ ಬದಲಾವಣೆ]]ಯನ್ನೂ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾಹೀರಾತು, ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ - ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡಬಾರದ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಭಯದ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಜಾಹೀರಾತು. === ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ === ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶಾಲೆಯ, ಭಾವನೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಅಂಶ, ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಭಾವನೆಯ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಮುಖಭಾವದ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ,<ref>ಫ್ರೈಟಸ್-ಮ್ಯಾಗಲ್ಹೇಸ್, A., &amp; ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊ, E. (2009). ಫೇಶಿಯಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್: ದ ಇಫೆಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಮೈಲ್ ಇನ್ ದ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್. ಎಂಪಿರಿಕಲ್ ಸ್ಟಡಿ ವಿದ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್. A. ಫ್ರೈಟಸ್-ಮ್ಯಾಗಲ್ಹೇಸ್ (Ed.), ಎಮೋಷನಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್: ದ ಬ್ರೈನ್ ಆಂಡ್ ದ ಫೇಸ್ (ಪುಟ 127-140). ಪೋರ್ಟೊ: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಫರ್ನ್ಯಾಂಡೊ ಪೆಸ್ಸೋವ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 978-989-643-034-4</ref> [[ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶಾಲೆಗಳು ಮಾನವನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಪುನರ್ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸಮಾಲೋಚನೆ]] ನಡೆಸುವ ಶಾಲೆಗಳು, ವೇದನೆಯ ಭಾವನೆಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು "ಹೊರಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದರಿಂದ" -ಅಂದರೆ ಅಳುವುದು, ನಗುವುದು, ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುವುದು, ನಡುಗುವುದು, ಕಂಪಿಸುವುದು- ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ;<ref>{{Cite web |url=http://www.rc.org/theory/recovery.html |title=ಕೌನ್ಸಲಿಂಗ್ ರಿಕವರಿ ಪ್ರೊಸೆಸಸ್ - RC ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ |access-date=2010-06-04 |archive-date=2006-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061211193250/http://www.rc.org/theory/recovery.html |url-status=dead }}</ref> ಇತರ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಶಾಲೆಗಳು ಅವುಗಳ [[ವಿವೇಚನಾಶೀಲ ಭಾವೋತ್ತೇಜಕ ವರ್ತನೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯಂತಹ ಗ್ರಹಿಕೆ ಅಂಶಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇತರೆಗಳು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಮುಖಭಾವದ ಮ‌ೂಲಕ ತಲುಪುತ್ತವೆ (ಆಧುನಿಕ [[ಗೆಸ್ಟಾಲ್ಟ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ).<ref>{{Cite web |url=http://www.123webpages.co.uk/user/index.php?user=mgc&pn=10713 |title=ಆನ್ ಎಮೋಷನ್ - ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಗೆಸ್ಟಾಲ್ಟ್ ಸೆಂಟರ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನ ಒಂದು ಲೇಖನ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2012-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512181355/http://www.123webpages.co.uk/user/index.php?user=mgc&pn=10713 |url-status=dead }}</ref> === ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ === {{main|Affective computing}} 2000ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನರವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಮಾನವನ ಭಾವನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾದರಿ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>ಫೆಲ್ಲಸ್, ಆರ್ಮನಿ &amp; ಲಿಡೌಕ್ಸ್, 2002</ref> ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, [[ಭಾವನಾತ್ಮತೆಯ ಗಣನೆ ಮಾಡುವಿಕೆಯು]] ಮಾನವನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ, ಅರ್ಥ ವಿವರಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ]]ಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರಹಿಕೆ ವಿಜ್ಞಾನ]]ಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಂತರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name="TaoTan">{{cite conference |first=Jianhua |last=Tao |coauthors=Tieniu Tan |title=Affective Computing: A Review |booktitle=Affective Computing and Intelligent Interaction |title=[[Lecture Notes in Computer Science|LNCS]] volume = 3784 |pages=981–995 |publisher=Springer |year=2005 |doi=10.1007/11573548 }}</ref> ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮ‌ೂಲವು ಭಾವನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ತಾತ್ವಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|last=James|first=William|year=1884|title=What is Emotion|url=https://archive.org/details/sim_mind_1884-04_9_34/page/188|journal=Mind|volume=9|pages=188–205}} ಟಾವೊ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾನ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದು.</ref> ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನದ ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕ ವಿಭಾಗವು [[ರೊಸಲಿಂಡ್ ಪಿಕಾರ್ಡ್‌]]ನ ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆಯ ಗಣನೆ ಮಾಡುವಿಕೆಯ ಬಗೆಗಿನ 1995ರ ಲೇಖನ<ref>[http://affect.media.mit.edu/pdfs/95.picard.pdf "ಎಫೆಕ್ಟಿವ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್"] MIT ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್#321 ([http://vismod.media.mit.edu/pub/tech-reports/TR-321-ABSTRACT.html ಅಬ್‌ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್]), 1995</ref> ದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url= http://ls12-www.cs.tu-dortmund.de//~fink/lectures/SS06/human-robot-interaction/Emotion-RecognitionAndSimulation.pdf |title= Recognition and Simulation of Emotions |dateformat= mdy |accessdate= May 13, 2008 |last= Kleine-Cosack |first= Christian |year= 2006 |month= October |format= [[PDF]] |quote= The introduction of emotion to computer science was done by Pickard (sic) who created the field of affective computing. |archive-date= ಮೇ 28, 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080528135730/http://ls12-www.cs.tu-dortmund.de/~fink/lectures/SS06/human-robot-interaction/Emotion-RecognitionAndSimulation.pdf |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.wired.com/wired/archive/11.12/love.html |title= The Love Machine; Building computers that care. |dateformat= mdy |accessdate= May 13, 2008 |last= Diamond |first= David |year= 2003 |month= December |publisher= Wired |quote= Rosalind Picard, a genial [[MIT]] professor, is the field's godmother; her 1997 book, Affective Computing, triggered an explosion of interest in the emotional side of computers and their users. }}</ref> ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯು ಜಡ [[ಸಂವೇದಕ]]ಗಳಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇವು ಬಳಕೆದಾರರ ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ವರ್ತನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇನ್‌ಪುಟ್ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸದೆ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಪಡೆಯಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯು ಮಾನವರು ಇತರರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅರಿಯಲು ಬಳಸುವ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆಯ ಗಣನೆ ಮಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದರೆ ಆಂತರಿಕ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಮನವೊಪ್ಪಿಸುವಂತೆ ಅನುಕರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿದ ಗಣನೆ ಮಾಡುವ ಸಾಧನಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮಾತಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಬಳಕೆದಾರರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮಾತಿನ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಮುಖಭಾವ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ಭಾವಸೂಚಕಗಳ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಶೋಧಕ ಮತ್ತು ಸಂವೇದಕಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು == ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ತಾತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳೆಂದರೆ [[ವಿಲಿಯಂ ಜೇಮ್ಸ್]] (1842–1910) ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಲ್ ಲ್ಯಾಂಗ್]] (1834–1900). ಅಮೆರಿಕಾದ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಜೇಮ್ಸ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಅನುಭವದ/ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಲ್ಯಾಂಗ್ ಒಬ್ಬ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ಸ್ವಸಂತ್ರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವರು, ಭಾವನೆಗಳ ಮ‌ೂಲ ಮತ್ತು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಒಂದು ಆಧಾರ ಕಲ್ಪನೆ [[ಜೇಮ್ಸ್-ಲ್ಯಾಂಗ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಮಾನವನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಿಂದ ಆಗುವ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಸ್ವನಿಯಂತ್ರಿತ ನರವ್ಯೂಹವು ಸ್ನಾಯುವಿನ ಉದ್ವೇಗ, ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಏರಿಕೆ, ಬೆವರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಾಯಿ ಒಣಗುವಿಕೆಯಂತಹ ಮಾನಸಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭಾವನೆಗಳು ಅವುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಲ್ಲದೆ ಈ ಮಾನಸಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾವನೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ತಾತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಅವರೆಂದರೆ - ಭಾವನೆಗಳ [[ಅಂದಾಜಿಸುವಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಮ್ಯಾಗ್ದಾ B. ಆರ್ನಾಲ್ಡ್]] (1903–2002); ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ರಿಚಾರ್ಡ್ ಲಜಾರಸ್]] (1922–2002); ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯ-ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ [[ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಸೈಮನ್]] (1916–2001); ಭಾವನೆಯ ಮಾನಸಿಕ-ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಪ್ಲಟ್ಚಿಕ್]] (1928–2006); ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಂತಹ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾದ ಪೋಲಿಷ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಜ್ಯಜಾಂಕ್]] (1923–2008). ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕಾದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ರಾಬರ್ಟ್ C. ಸೋಲೊಮನ್]] (1942–2007), ''ವಾಟ್ ಈಸ್ ಆನ್ ಎಮೋಷನ್?: ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಆಂಡ್ ಕಂಟೆಂಪರರಿ ರೀಡಿಂಗ್ಸ್'' (ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, 2003)ನಂತಹ ಪುಸ್ತಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾವನೆಗಳ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಗಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ನರತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಈಗಲೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ತಾತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳೆಂದರೆ: * [[ಲಿಸಾ ಫೆಲ್ಡ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಬ್ಯಾರೆಟ್]] - [[ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ಮಾನವ ಭಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. * [[ಜಾನ್ ಕ್ಯಾಸಿಯೊಪ್ಪೊ]] - [[ಚಿಕಾಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದವನಾದ ಈತನು [[ಗ್ಯಾರಿ ಬರ್ನ್‌ಸ್ಟನ್]]ನೊಂದಿಗೆ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ನರವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಸ್ಥಾಪಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. * [[ಆಂಟೋನಿಯೊ ಡ್ಯಮಾಸಿಯೊ]] (1944- ) - USನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವರ್ತನೆಯ ನರತಜ್ಞ ಮತ್ತು ನರವಿಜ್ಞಾನಿ. * [[ರಿಚಾರ್ಡ್ ಡೇವಿಡ್ಸನ್]] (1951- ) - ಅಮೆರಿಕಾದ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ನರವಿಜ್ಞಾನಿ; [[ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನರವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಮ‌ೂಲಶೋಧಕ. * [[ಪಾಲ್ ಏಕ್‌ಮ್ಯಾನ್]] (1934- ) - ಭಾವನೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಖಭಾವದೊಂದಿಗಿನ ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರುವ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ * [[ಬಾರ್ಬರ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ಸನ್]] - ಭಾವನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧನಾತ್ಮಕ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ತಜ್ಞನಾಗಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ. * [[ನಿಕೊ ಫ್ರಿಜ್ಡಾ]] (1927- ) - ಮಾನವನ ಭಾವನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಖಭಾವದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರುವ ಡಚ್ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ * [[ಪೀಟರ್ ಗೋಲ್ಡೀ]] - ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಭಾವನೆ, ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಗುಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ * [[ಆರ್ಲೀ ರಸ್ಸೆಲ್ ಹಾಚ್ಸ್‌ಚಿಲ್ಡ್‌]] (1940- ) - ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದೊಳಗೆ ಆಧುನಿಕ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯಿಂದ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೈಲಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. * [[ಜೋಸೆಫ್ E. ಲಿಡೌಕ್ಸ್]] (1949- ) - ನೆನಪು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಯದ, ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಅಮೆರಿಕಾದ ನರವಿಜ್ಞಾನಿ. * [[ಜ್ಯಾಕ್ ಪ್ಯಾಂಕ್ಸೆಪ್]] 1943- ) - ಎಸ್ಟೋನಿಯನ್-ಜನ್ಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಮಾನಸಿಕ-ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ನರವಿಜ್ಞಾನಿ; ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನರವಿಜ್ಞಾನದ ಮ‌ೂಲಶೋಧಕ. * [[ಜೆಸ್ಸೆ ಪ್ರಿಂಜ್‌]] - ಭಾವನೆ, ನೈತಿಕ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ * [[ಕ್ಲಾಸ್ ಸ್ಕೆರೆರ್]] (1943- ) - ಸ್ವಿಸ್ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಜಿನೇವಾದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಿಸ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಅಫೆಕ್ಟಿವ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕ; ಈತನು ಭಾವನೆಯ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. * [[ರೊನಾಲ್ಡ್ ಡಿ ಸೌಸ]] (1940- ) - ಭಾವನೆಗಳ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಮನಸ್ಸಿನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ತಜ್ಞನಾಗಿರುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಕೆನಡಿಯನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{col-begin}}{{col-break}} * [[ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮಾಪನಗಳು]] * [[ಭಾವ (ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ)]] * [[ಭಾವಾತ್ಮಕ ನರವಿಜ್ಞಾನ]] {{nb10}} * [[ಭಾವಾತ್ಮಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] * [[ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ಭಾವನೆ]] * [[ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] {{col-break}} * [[ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ನೆನಪು]] * [[ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆ]] {{nb10}} * [[ಅನುಭೂತಿ]] * ಭಾವನೆ * [[ಭಾವನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿ (ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ)]] {{col-break}} * [[ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] * [[ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ಭಾವನೆ]] * [[ಭಾವನೆಗಳ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ಸಾಮಾಜಿಕ ನರವಿಜ್ಞಾನ]] * [[ದೈಹಿಕ ಗುರುತುಗಾರರ ಊಹನ]] {{col-end}} {{wikiversity}} == ಆಕರಗಳು == === ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು === {{reflist|2}} === ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ === {{refbegin}} * ಕಾರ್ನೆಲಿಯಸ್, R. (1996). ''ದ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಮೋಷನ್'' . ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ: [[ಪ್ರೆಂಟಿಸ್ ಹಾಲ್]]. * ಫ್ರೈಟಸ್-ಮ್ಯಾಗಲ್ಹೇಸ್, A. (ಆವೃತ್ತಿ). ( 2009). ಎಮೋಷನಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್: ದ ಬ್ರೈನ್ ಆಂಡ್ ದ ಫೇಸ್. ಪೋರ್ಟೊ: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಫರ್ನ್ಯಾಂಡೊ ಪೆಸ್ಸೋವ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 978-989-643-034-4. * ಫ್ರೈಟಸ್-ಮ್ಯಾಗಲ್ಹೇಸ್, A. (2007).''ದ ಸೈಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ಎಮೋಷನ್ಸ್: ದ ಅಲ್ಯೂರ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಫೇಸ್'' . ಒಪೋರ್ಟೊ: [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಫರ್ನ್ಯಾಂಡೊ ಪೆಸ್ಸೋವ ಪ್ರೆಸ್]]. * ಏಕ್ಮ್ಯಾನ್, P. (1999). "[http://www.paulekman.com/pdfs/basic_emotions.pdf ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808074248/http://www.paulekman.com/pdfs/basic_emotions.pdf |date=2007-08-08 }}". T. ಡ್ಯಾಲ್ಗೀಶ್ ಮತ್ತು M. ಪವರ್ (ಸಂಪಾದಕರು). ''ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ಕಾಗ್ನಿಶನ್ ಆಂಡ್ ಎಮೋಷನ್'' . ಜಾನ್ ವಿಲೆ & ಸನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಸಸ್ಸೆಕ್ಸ್, UK:. * ಫ್ರಿಜ್ಡಾ, N. H. (1986). ''ದ ಎಮೋಷನ್ಸ್'' . ಮೈಸನ್ ಡೆಸ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಡಿ ಐಹೋಮ್ಮೆ ಮತ್ತು [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]]. [http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521316006 ] * ಹಾಚ್ಸ್‌ಚಿಲ್ಡ್, A. R. (1983). ದ ಮೇನೇಜ್ಡ್ ಹಾರ್ಟ್: ಕಮರ್ಷಿಯಲೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಫೀಲಿಂಗ್ಸ್. ಬರ್ಕೆಲಿ: ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್, 1979. * ಲಿಡಾಕ್ಸ್, J. E. (1986). ದ ನ್ಯೂರೊಬಯಾಲಜಿ ಆಪ್ ಎಮೋಷನ್. ವಿಭಾಗ 15. J E. ಲಿಡಾಕ್ಸ್ & W. ಹರ್ಸ್ಟ್ (ಸಂಪಾದಕರು) ''ಮೈಂಡ್ ಆಂಡ್ ಬ್ರೈನ್: ಡೈಲಾಗ್ಸ್ ಇನ್ ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ನ್ಯೂರೊಸೈನ್ಸ್'' . ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್. * ಪ್ಲಟ್ಚಿಕ್, R. (1980). ಎ ಜನರಲ್ ಸೈಕೊಎವಲ್ಯೂಷನರಿ ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ಎಮೋಷನ್. R. ಪ್ಲಟ್ಚಿಕ್ & H. ಕೆಲ್ಲರ್‌ಮ್ಯಾನ್ (ಸಂಪಾದಕರು), ''ಎಮೋಷನ್: ಥಿಯರಿ, ರಿಸರ್ಚ್ ಆಂಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್: ಸಂಪುಟ 1. '' ''ಥಿಯರೀಸ್ ಆಫ್ ಎಮೋಷನ್'' (ಪುಟ&nbsp;3–33). ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಅಕಾಡೆಮಿಕ್. * ಸ್ಕೆರೆರ್, K. (2005).[http://www.affective-sciences.org/system/files/2005_Scherer_SSI.pdf ವಾಟ್ ಆರ್ ಎಮೋಷನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಹೌ ಕ್ಯಾನ್ ಬಿ ಮಿಜರ್ಡ್?] ''ಸೋಷಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್'' ಸಂಪುಟ 44, ಸಂ. 4: 695-729. * ಸೋಲೊಮನ್, R. (1993). ''ದ ಪೇಶನ್ಸ್: ಎಮೋಷನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ದ ಮೀನಿಂಗ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್'' . ಇಂಡಿಯಾನಪೊಲಿಸ್: [[ಹ್ಯಾಕೆಟ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್]]. * [http://en.wikibooks.org/wiki/Cognitive_Psychology_and_Cognitive_Neuroscience/Motivation_and_Emotion ವಿಕಿಬುಕ್ ಗ್ರಹಿಕೆ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಕೆ ನರವಿಜ್ಞಾನ] {{refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wiktionary}} * [http://feelab.ufp.pt/index.swf ಫೇಶಿಯಲ್ ಎಮೋಷನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್ ಲ್ಯಾಬ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208131810/http://feelab.ufp.pt/index.swf |date=2015-12-08 }} * [http://www.cnx.org/content/m14358/latest CNX.ORG: ದ ಸೈಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ಎಮೋಷನ್ಸ್, ಫೀಲಿಂಗ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಥಾಟ್ಸ್ (ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬುಕ್)] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20090725131903/http://cnx.org/content/m14358/latest/ |date=2009-07-25 }} * [https://web.archive.org/web/20150523170122/http://www.qmul.ac.uk/emotions/ ಕ್ವೀನ್ ಮೇರಿ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಎಮೋಷನ್ಸ್] * [http://emotion-research.net/ ಹ್ಯುಮೇನ್ ಎಮೋಷನ್-Research.net: ದ ಹ್ಯುಮೇನ್ ಪೋರ್ಟಲ್: ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ-ಯಂತ್ರಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂಶೋಧನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181221002651/http://emotion-research.net/ |date=2018-12-21 }} * [http://www.philosophyofmind.net PhilosophyofMind.net: ಭಾವನೆಗಳ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪೋರ್ಟಲ್] * [http://www.affective-sciences.org/ ಸ್ವಿಸ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಎಫೆಕ್ಟಿವ್ ಸೈನ್ಸಸ್] * [http://www.iep.utm.edu/e/emotion.htm ದ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ ಆಫ್ ಫಿಲಾಸಫಿ: ಥಿಯರೀಸ್ ಆಫ್ ಎಮೋಷನ್] * [http://plato.stanford.edu/entries/emotion/ ದ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ ಆಫ್ ಫಿಲಾಸಫಿ: ಎಮೋಷನ್] * [http://emotion.nsma.arizona.edu/emotion.html ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಅರಿಜೋನ: ಸಾಲ್ಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್: ಎಮೋಷನ್ ಹೋಮ್ ಪೇಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513061944/http://emotion.nsma.arizona.edu/emotion.html |date=2012-05-13 }} * [http://www.artandemotion.de ಕಲೆ ಮತ್ತು ಭಾವನೆ] {{emotion-footer}} {{Psychology}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾವನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಲಿಂಬಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕಲ್ಪನೆಗಳು]] 44jaot682a7v3fp0354mwx0fzm5fken 0 24078 1434676 1429949 2026-10-26T18:40:53Z Successalltime87 90571 1434676 wikitext text/x-wiki '''ಭಾರತೀಯ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ''' ಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರ್ಭಂಧಗಳಡಿ [[ಭಾರತ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಸಾವಿರಾರು ಪಂಗಡದ ಪ್ರವರ್ಗಗಳನ್ನು, ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನೇ ''[[ಜಾತಿ ]]'' ಗಳು ಅಥವಾ ಕೋಮು ಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅನ್ಯಗೋತ್ರ ಗುಂಪುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇದೆ,ಇದನ್ನು ಗೋತ್ರಗಳು,ವಂಶವಾಹಿನಿ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ಕುಲಗೋತ್ರವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಉಪ-ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಕಾದ್ವಿಪಿ,ಕೂಡಾ ಒಂದು,ಒಂದೇ ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ಅನುಮತಿಸಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ನಿರ್ಭಂದಿತ ಸಗೋತ್ರ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ನಿಷಿದ್ದದ ನಿಯಮ ಉಂಟು) [[ಹಿಂದುತ್ವ]]ದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಇತರ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ರು ಕೂಡಾ ಇದೇ ತೆರನಾದ ಗುಂಪು ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ <ref>ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬುಚನನ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್, 1883</ref> ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ <ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/living/caste.shtml |title=BBC, ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಎಥಿಕ್ಸ್, ಹಿಂದುಯಿಸಮ್ |access-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521225627/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/living/caste.shtml |archive-date=2009-05-21 |url-status=dead}}</ref> ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ನಿರ್ಭಂಧಗಳು ಅಷ್ಟೊಂದು ಬಿಗಿಯಾಗಿಲ್ಲ;ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟು ನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಆದರೆ ಭಾರತದ 72% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಂಥವು ಜಾತಿ-ಆಧಾರದ<ref name="axel">ಎಕ್ಸೆಲ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್Axel Michaels, ''ಹಿಂದುಯಿಸಮ್: ಪಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಸೆಂಟ್ '' 188-97 (ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟೊನ್ 2004) ISBN 0-691-08953-1</ref><ref name="wisdom">{{cite web |title=Hindu Wisdom: The Caste System |url=http://www.hinduwisdom.info/Caste_System.htm |accessdate=2006-12-08 |archive-date=2011-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820095649/http://www.hinduwisdom.info/Caste_System.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="guardian">{{cite web |title=Caste prejudice has nothing to do with the Hindu scriptures |url=https://www.theguardian.com/india/story/0,,1967446,00.html |author=Nitin Mehta |publisher=The Guardian |date=2006-12-08 |accessdate=2006-12-08 }}</ref><ref name="epw">{{cite web |title=Is Caste System Intrinsic to Hinduism? Demolishing a Myth |url=http://www.epw.org.in/showArticles.php?root=2003&leaf=11&filename=6474&filetype=html |author=M V Nadkarni |publisher=Economic and Political Weekly |date=2003-11-08 |accessdate=2006-12-08 |archive-date=2007-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312101009/http://www.epw.org.in/showArticles.php?root=2003&leaf=11&filename=6474&filetype=html |url-status=dead }}</ref> ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವುದಿಲ್ಲ,ಅಲ್ಲದೇ [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]] ಕೂಡಾ ಜಾತಿ-ಆಧಾರದ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಪುಷ್ಟಿಕರಿಸಲಾರದು,ಅದು ಸಮಗ್ರ ಜಾತ್ಯಾತೀತತೆಯನ್ನು [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ದ ತತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ದೇಶದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1154019.stm BBC ಪ್ರೊಫೈಲ್ ], ಇಂಡಿಯಾ</ref> ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದೆ. ಏನೇಯಾದರೂ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ವಿವಿಧ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು;ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ <ref>{{cite book |last=Bayly |first=Susan |title=Caste, Society and Politics in India from the Eighteenth Century to the Modern Age |url=http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521264340 |year=1999 |month=July |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521264341 |doi=10.2277/0521264340 |access-date=2010-07-27 |archive-date=2007-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013192735/http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521264340 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/india/116.htm |title=Caste-Based Parties |accessdate=2007-05-17 }}</ref> ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಾದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿದ ನಿಯಮಗಳಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಪ್ರಾಚೀನ ಇರಾನಿನ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.("''ಪಿಸ್ತ್ರಾಗಳು'' ")ಅಂದರೆ ಅರ್ಚಕವರ್ಗವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾದರೆ,ಯೋಧರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆನಿಸುತ್ತಾರೆ,ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ವೈಶ್ಯರು ಅಥವಾ ವಸ್ತ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ವರ್ಗ ಹ್ಯುತಿಗಳೆಂದು <ref>''ದಿ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇರಾನ್'' ಬೈ ಇಲ್ಯಾ ಗೆರ್ಶ್ವಿಸವಿಕ್ , p. 651.</ref><ref>''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಇಯರ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್'' ಬೈ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯುನ್ವಸಿಟಿ. ಟೀಚಫ್ರ್ ಕಾಲೇಜ್, ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್, p. 226.</ref><ref>''ಒರಿಜಿನ್ ಅಂಡ್ ಗ್ರೊತ್ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ '' ಬೈ ನೃಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ ದತ್ತ, p. 39.</ref> ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಜಾತಿ=== ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದು ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು "ವರ್ಣ"ಗಳಿವೆ. [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]] ಹೇಳುವಂತೆ ವರ್ಣಗಳನ್ನು [[ಗುಣ]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ಮ]]ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [[ಮನುಸ್ಮೃತಿ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ [[ಶಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ:[[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] (ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಅರ್ಚಕರು),[[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]] (ರಾಜರು ಮತ್ತು ಯೋಧರು),[[ವೈಶ್ಯ]] (ಕೃಷಿಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು)ಮತ್ತು [[ಶೂದ್ರ]] (ಕುಶಲ ಕಲೆಗಾರರು,ಸೇವಾಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರು) ಈ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪದ್ದತಿಯು ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮಾದರಿ ತಾರ್ಕಿಕ ಆಧಾರವನ್ನಾಗಿ ಪಡೆದು, ಸಾವಿರಾರು [[ಜಾತಿ]]ಗಳ ಆಧಾರಿತ ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿಯಾಗಿದೆ.ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ವರ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಮತ್ತು ''ವರ್ಣಸಂಕರ'' ದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ "ಶುದ್ಧ" ವರ್ಣಗಳ ವಿವರವೂ ಇದೆ. ಹಿಂದು ಸಮಾಜದ ನೀತಿ-ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ದರಾಗಿಲ್ಲದ ವಿದೇಶಿಯರು,ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು ಮತ್ತು ಅಲೆಮಾರಿಗಳನ್ನು ಪರಕೀಯರು ಹಾಗು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರೆಂದು ಅದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿರುವವರನ್ನು ಪರಜನ್ಯ(ನ) ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯಜರು ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಈ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಗುಂಪನ್ನು [[ದಲಿತ]]ರು ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದು ಇವರು ಶೂದ್ರರಲ್ಲಿಯೇ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನವರು ಅಥವಾ ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿರುವವರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಸ್ಮೃತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಯು ಮೂಲತಃ <ref>''ಮನುಸ್ಮೃತಿ X:65'' : "ಶೂದ್ರನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜನಿಸಬಹುದು,ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಪುತ್ರ ಶೂದ್ರನ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಜನಿಸಬಹುದು." ಹೀಗಾದರೆ ವೈಶ್ಯ ಅಥವಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಯಾರಲ್ಲಿ ಜನಿಸುವರು."</ref> ವಂಶಪಾರಂಪರಿಕವಾದುದಲ್ಲ. ಹಲವಾರು ಹಿಂದುತ್ವದ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುರುವಂತೆ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು <ref>{{cite web |title=Face to faith |url=https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1951144,00.html |author=David Haslam |publisher=The Guardian |date=2006-11-18 |accessdate=2006-12-08 }}</ref> ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಹಲವಾರು ಗುಂಪುಗಳು ಅಂದರೆ ಇಸ್ಕಾನ್ ISKCONದಂತಹವುಗಳು ಆಧುನಿಕ (ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸಮಾಜ)ಭಾರತೀಯ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಾಗಿ <ref>{{cite web |title=Varnashrama-dharma and Caste |url=http://hinduism.iskcon.com/lifestyle/901.htm |publisher=[[ISKCON]] |accessdate=2007-04-12 |archive-date=2010-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100524014234/http://hinduism.iskcon.com/lifestyle/901.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=The Varnasrama Social System |url=http://krishna.org/ctfote/varnash.html |publisher=Hare Krishna News Network |accessdate=2007-04-12 |archive-date=2007-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208084028/http://krishna.org/ctfote/varnash.html |url-status=dead }}</ref> ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ವಸಾಹತು ಶಾಹಿಯ ಯುಗದ ಹಲವಾರು ಯುರೊಪಿಯನ್ ಆಡಳಿತಗಾರರು [[ಮನುಸ್ಮೃತಿ]]ಯನ್ನು ಹಿಂದುಗಳ "ಕಾನೂನು ಗ್ರಂಥ" ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿದ್ದರು.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು;ಆದರಿಂದು ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರು,ಇದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಯೇ ಹೊರತೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬುಗೆಯಲ್ಲ ಎಂದು <ref name="axel" /><ref name="wisdom" /><ref name="guardian" /><ref name="epw" /> ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.. [[ಮನುಸ್ಮೃತಿ]]ಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಾಗಿರುವ ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖನಾ ಕೃತಿ,ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬೆಂಗಾಲಿಗಳಿಗೆ,ಆದರೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ಹಲವಾರು ಹಿಂದು ಗ್ರಂಥ ಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಭಾಗವಲ್ಲ. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ಮಹತ್ವವನ್ನೇ ನೀಡಿಲ್ಲ ಆದರೆ (ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತ)ದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಾರಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಉಪವಿಷಯವಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಕೃತಕವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ;ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರೂ ಕೂಡ ವಿವರ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಳಿಕ ಇದನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ವೇದದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಯಾರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಷೇಧವಿರಲಿಲ್ಲ,ಶೂದ್ರರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಯಾವುದೇ ನಿಷಿದ್ದ <ref>ವೈಟ್ ಯಜುರ್ವೇದಾ 26.2</ref> ಇರಲಿಲ್ಲ. ''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಬಗೆಗಿನ ಪುರಾವೆ'' ಎಂದರೆ,ಜಾರ್ಜ್ ಎಲ್ ಹಾರ್ಟ್ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ "ಆರಂಭಿಕ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿರುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇದೆ;ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮತ್ತು ಹಿಂದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಆಚರಣೆಗಳು" ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆತ ನಂಬುವಂತೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಮೂಲವು "ಕೃಷಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪದ್ದತಿ ಬೆಳೆಯಿತು."ನಂತರ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಗಳು ಅದನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದವು." ಆರಂಭಿಕ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇದೆ. ಸಂತ ವಲ್ಲುವರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ "ಪಿರಾಪೊಕ್ಕುಮ್ ಎಲ್ಲಾ ಉಯಿರ್ಕುಮ್ "ಅಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು." ಇದೇ ತೆರನಾಗಿ ಸಂತ ಔವೈಯಾರ್ ಕೂಡಾ ತಮ್ಮ ವಿಚಾರ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎರಡೇ ಎರಡು ಜಾತಿಗಳಿವೆ,ಅವೆಂದರೆ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಎನ್ನಬಹುದು. ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಂದ ನಾವು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುವುದೆಂದರೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ವರ್ಗೀಕರಣವಾಗಿದೆ. ===ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ=== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವು ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು,ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಇದರ ರಕ್ಷಾಕವಚವಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವ ಕಾರ್ಯ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ <ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9016155/Brahman |title=Brahman |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=2007-04-24 }}</ref> ಪಡೆದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಚೀನಾ]]ದ [[ಬೌದ್ದ ಮತ]]ದ [[ಫಾ ಹಿಯನ್]] ಎಂಬ ಧರ್ಮಯಾತ್ರಿಕ ಸುಮಾರು 400 AD ಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]ಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ."ಆತ ಬಹು ಸಂಖ್ಯಾತ ಬಹಿಷ್ಕೃತ [[ಚಾಂಡಾಲಗಳ]] ವರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡ,ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾದವರು.ಶವ ಸಾಗಿಸುವಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಅವರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ದೂರಿಡಲಾಗಿತ್ತು... ಆದರೆ ಸಮಾಜದ ಇತರ ಸ್ತರದ ಜನರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕುಂದು ಇತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಆತ ಗುರುತಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದ.ಇದಲ್ಲದೇ ಇನ್ಯಾವದೇ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ 'ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ'ಯ ಜನಾಂಗ ಆ ಯಾತ್ರಿಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದಿದ್ದುದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ <ref>ಜಾನ್ ಕಿಯೆ, ''ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ '' , ಹಾರ್ಪರ್ ಕೊಲಿನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಲಿ, ಲಂಡನ್, 2000. p. 145.</ref> ವಿಷಯ.. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಶೂದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಮೂಲದವರೂ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು,ಇದು [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]]''[[ವರ್ಣ]]'' ದವರದಾದರೂ ಆಗ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ನಿಷೇಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲದೇ <ref>ಜಾನ್ ಕಿಯೆ, ''ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ '' , ಹಾರ್ಪರ್ ಕೊಲಿನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಲಿ, ಲಂಡನ್, '''' 2000. p. 189.</ref> ದಮನಕಾರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ವೃತ್ತಿಪರತೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಲಾರದು ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರದು. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಮಾಜ ಹೇಗೆ ವರ್ಗಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿತೋ ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಿಟಿಶರು ತಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲು ಯೋಚಿಸಿದರು. ಜಾತಿಯು ವೃತ್ತಿಯ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಸಮಾಜದ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ ಮತ್ತು ಬುದ್ದಿಮತ್ತೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವರು <ref name="infinityfoundation.com">{{cite web |url=http://www.infinityfoundation.com/mandala/h_es/h_es_hobso_caste_frameset.htm |title=The Indian Caste System and The British: Ethnographic Mapping and the Construction of the British Census in India |author=Kevin Hobson |accessdate=2007-05-04 }}</ref> ಮನಗಂಡರು. ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅನುದ್ದೇಶಿತವಾಗಿ [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಜ್]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು.ಯಾವಾಗ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಜನಗಣತಿ ಮಾಡಿದರೋ ಆಗ ಈ ಜಾತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬದಲಿಸಿದರು.[[ಹರಿಜನ]]ರು ಅಥವಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದ ಜನರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕೀಳು ದರ್ಜೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಜನರನ್ನು ''[[ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು ]]'' ಎಂದು ಕೆಲವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಇವರು ಅನಾರೋಗ್ಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಾಲಿನ್ತ್ಯದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಹಿಂದೆ ಹರಿಜನರು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಂದಗಳಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಿದರು;ಇದರೊಂದಿಗೆ ಬಡತನವೂ ಅವರಿಗೆ ಶತ್ರುವಾಗಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ಬಿಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನೀರು ಕೂಡಾ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಿಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯವರು ಇವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯವನೊಬ್ಬ ಇವರೊಂದಿಗೆ ಶಾರೀರಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆ ಮೈಲಿಗೆಯಾದಂತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಚವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುದ್ದೀಕರಿಸಬೇಕು ಇದಲ್ಲದೇ ಹರಿಜನರಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯಗಳು ಬೆಳೆದವು;ಉಪಜಾತಿಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ''[[ಧೋಬಿ ]]'' ಮತ್ತು ''[[ನಾಯಿದ]]'' ರು(ಸವಿತಾ ಸಮಾಜ) ಇತರ ಕೀಳು ಅಂದರೆ [[ಭಂಗಿ]]ಗಳ ಜಾತಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.ಇವರು ಹರಿಜನರಲ್ಲಿಯೇ "ಅತ್ಯಂತ ಕೀಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು".ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ,ಸಾಮಾಜಿಕ ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟಳೆಬದ್ದ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅದರ ದೋಷಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಆಯಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ತೋರಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಇಲ್ಲದೇ ಈ ಜಾತಿ ಆಧಾರ <ref name="Klatt">ಡಬ್ಲು. ಕ್ಲಾಟ್, ಕಾಸ್ಟ್,ಕ್ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ಕಮುನಿಸಮ್ ಇನ್ ಕೇರಳ, ಏಷಿಯನ್ ಅಫೇರ್ಸ್, Volume 3, Issue 3 ಅ.1972, pp. 275–287, DOI: 10.1080/03068377208729634.</ref> ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತಿತ್ತು;ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ,ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ,ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತ ವಿಚಾರಗಳು ಉಪಜಾತಿಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು,ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾವ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮತ್ತು ಯಾವ ಜನಾಂಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧ ಪಡೆದ ಎಂಬುದು ಆತನ ಬದುಕಿನ ಪರ್ಯಂತ ಇರುವ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು.ಅಂತರ್ಜಾತೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ದರ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮಕ್ಕಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಪದ್ದತಿಯು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬನೆಯು ಸಮೂದಾಯದ ಒಟ್ಟಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು <ref name="Klatt" /><ref>[http://www.csuchico.edu/~cheinz/syllabi/asst001/spring98/india.htm ದಿ ವರ್ಣಾ ಅಂಡ್ ಜಾತಿ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801121154/http://www.csuchico.edu/~cheinz/syllabi/asst001/spring98/india.htm |date=2010-08-01 }} ಬೈ ಟ್ರೆನ್ಸ್ ಕಾಲ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಅಂಡ್ ರೊಕ್ಸಾನಾ ಪವಿಚ್.</ref> ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗದ ವಿಭಜನೆ ನಂತರ ಆಯಾ ಪದ್ದತಿಯ ಆಧಾರ ಮೂಲದ ಮೇಲೆ ವಲಸೆಗಾರರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ <ref>ನೆಹರೂ,ಜೆ "ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ", ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪೇಪರ್ ಬ್ಯಾಕ್ಸ್.</ref> ಅಂಟಿಕೊಂಡರು. ಆರ್ಥಿಕ <ref name="sankaran-1">{{cite book | author=Sankaran, S | title=Indian Economy: Problems, Policies and Development | publisher=Margham Publications | year=1994 | id=ISBN | chapter = 3 | page = 50}}</ref> ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆವರಿಸಿದೆ,ಇದು ಯುರೊಪಿಯನ್ ನ ಮಧ್ಯಮ [[ಕೂಟಗಳ]]ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು.ಈ ಮೂಲಕ [[ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ]]ಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.ಕುಶಲ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ತರಬೇತಿ,ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಾಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇನ್ನಿತರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿತ ತರಬೇತನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಉಪಜಾತಿಯ ಜನಾಂಗ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೇಯ್ಗೆಯ ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಕೆಲವು {{Who|date=July 2010}}ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿನ ಸಗೋತ್ರ ವಿವಾಹ ಹಾಗು ಇನ್ನಿತರ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆರಾಮವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.ಅವರು ಈ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಚೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದ್ದರೋ ಈಗಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಯಲು <ref>[http://philosophy.lander.edu/oriental/caste.html ಒರಿಯಂಟಲ್ ಫಿಲಾಸಫಿ],''lander.edu'' .</ref> ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ===ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಅಥವಾ ಚಲನಶೀಲತೆ=== ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಇನ್ನುಳಿದ ಜಾತಿಗಳ ಜನರು ತಮ್ಮ ವರ್ಗೀಕೃತ ಜಾತಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.ಇದು [[ಬ್ರಿಟಿಶ]]ರ ಆಗಮನದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊದಲು ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ <ref>{{cite web |url=http://www.ncert.nic.in/textbooks/XI/Un_socity_XI/Chapter%2010.pdf |title=Govind Sadashiv Ghurye: Ghurye's Views about Indian Society |accessdate=2007-05-04 |format=PDF}}</ref> ಇತ್ತು. ಕೆಲವು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯು ಅಲ್ಲಿನ ನೀತಿ-ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಆ ಪದ್ದತಿಯ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವೆನಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ವೈ.ಬಿ ದಾಮಲೆಯಂತವರು ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಚಲನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು <ref name="Silverberg Paper">{{cite journal |author = James Silverberg |year = 1969 |month = November |title = Social Mobility in the Caste System in India: An Interdisciplinary Symposium |url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_1969-11_75_3/page/443 |journal = The American Journal of Sociology |volume = 75 |issue = 3 |pages = 443–444 }}</ref> ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಳಜಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜನರು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯವರ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದರೆ ಅದೂ ಕೂಡಾ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾತಿಯಲ್ಲಿನ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾರತೆ ತೋರಿದ್ದರಿಂದಲೇ [[ವಾಲ್ಮಿಕಿ]]ಯಂತಹ ಸಂತರ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇಂದು ಹಿಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥ [[ರಾಮಾಯಣ]]ವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವ]] ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶೂದ್ರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯವರೊಂದಿಗೂಡಿ ತಮ್ಮ ಜಾತಿಯನ್ನು ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸಿಕೊಂಡ <ref name="Silverberg Paper" /> ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಜನಾಂಗದ ಜಾತಿಯ ಚಲನಶೀಲತೆ ಕಡಿಮೆ ಆದರೆ ಉಪಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ (ಕೋಮುಗಳು)ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನೂ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅವರಿರುವ ಸ್ಥಳದ ಪುನಃ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದಳನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.ಹೊಸ ಆಚರಣೆಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ ಅಲ್ಲದೇ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಉಪಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ <ref>''ಸೊಸಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್ &#x26; ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಇನ್ ಎಕಾನೊಮಿಕ್ ಡೆವಲಪ್ ಮೆಂಟ್'' , ಬೈ[[ನೇಲ್ ಜೆ. ಸ್ಮೆಲ್ಸರ್]], ಸೆಯ್ ಮೌರ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲಿಪ್ ಸೆಟ್, ಪಬ್ಲಿಶಡ್ 2005.</ref> ಇವೆ. ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಎಂ.ಎನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಕೂರ್ಗ್]] ದ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಉದಾರತೆ ಮತ್ತು ಚಲನಶೀಲತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು <ref name="Srinivas, M.N 1952">ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಎಂ.ಎನ್, ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅಮಂಗ್ ದಿ ಕೂರ್ಗಾಸ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬೈ ಬೈ}ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಎಂ.ಎನ್ , p. 32 (ಆಕ್ಸಫರ್ಡ್, 1952).</ref><ref name="Modern India p. 48">ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಮಾಡೆರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ; ಅಂಡ್ ಅದರ್ ಎಸ್ಸೆಸ್: p. 48. (ಮಿಡಿಯಾ ಪ್ರೊಮೊಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್ ಪ್ರೈ ಲಿ., ಬೊಂಬೆ; ಫಸ್ಟ್ ಪಬ್ಲಿಶ್ಡ್ : 1962, 11ನೆ ಮರುಮುದ್ರಣ: 1994).</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಯನಗಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಈ ಜನಾಂಗೀಯ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಕಟ್ಟಳೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ,ಈ ಜಾತಿಯ ಚಲನಶೀಲತೆಯೂ ಒಂದು ಸರಳ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಜನಾಂಗೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಾರರು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೀಳು ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಜನರು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಗಳ "ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ದುಶ್ಚಟಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸದೇ" ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಏರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯ ನಿಯಮಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ನಿಷೇಧಿತ" ಈ ಆಚರಣೆಯು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. [[ಸಂಕರಿತೈಜೇಶನ್ ]](ಸಂಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯ ನಿಯಮಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯು ಸಣ್ಣ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ, ಚಲನಶೀಲತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.ಹಲವಾರು ಆಳ್ವಿಕೆಗಳು ಮೂಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜಾತಿ ಸಮೂದಾಯ,ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ,ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ನಂತರ ಕೆಳಸ್ತರದವರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಮುಂದಾಗಬಹುದು.ಹೀಗೆ ಕೀಳು ಜಾತಿಯ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಲ್ಲಟತೆ ತರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜಾತಿಗಳು ಉಗಮ ಕಂಡವು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕಾಯಸ್ಥ ]](ಬರಹಗಾರರು)ಮತ್ತು [[ಖತ್ರಿ]]ಗಳು (ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು) ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಾಯಕಲ್ಪ ಕಂಡವು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಲಯದ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ,ಅವರು ಅಂತರಜಾತೀಯ ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಕಂಡುಕೊಂಡರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕುರಿತಾದ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವರವೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಖತ್ರಿಯರು ಮಾತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿನ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆಂದು ಹೇಳುವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರೆಂದೂ ಅವರನ್ನು [[ವಿಂಗಡಣೆ]]<ref>"ಗ್ಲಾಸರಿ ಆಫ್ ದಿ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪಂಜಾಬ್ ಅಂಡ್ ಎನ್ ಡಬ್ಲು ಫ್ರಂಟೀಯರ್ ಪ್ರೊವಿನ್ಸ್." vol. 2, p. 501, ಬೈ ಎಚ್ .ಎ.ರೊಸ್, ಫಸ್ಟ್ ed. 1911.</ref> ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.(ಪ್ರಕ್ರಿತಿಸೈಡ್ ) ಇಂಥ ಹೊಸ ಜಾತಿಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಜಾತಿಗಳ ವರ್ಗವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಮರೂಪದಲ್ಲಿ <ref>[60] ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ 2008. ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್. 4 ಜೂನ್ 2008</ref> ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ===ಸುಧಾರಣೆಗಳು=== ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ [[ಬುದ್ದ|<ref>[http://www.buddhanet.net/bud_lt21.htm ದಿ ಬುದ್ದ- ಕಾಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಬಲಮ್ ].</ref> ಬುದ್ದ]][[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ#cite note-34|<span class="mw-reflink-text">[34]</span>]] ಬುದ್ದ[[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ#cite note-34|<span class="mw-reflink-text">[34]</span>]] ಬುದ್ದ,[[ಮಹಾವೀರ]] ಮತ್ತು ಗೊಸಾಲಾ ಮಸ್ಕರಿನ್ ನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಒಂದು ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಗೆ ಯೋಗ ಉಪನಿಶಿತ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕಿಲ್ಲ,ಇದು ಚೀನಾ-ಆಕಾರದ(ಕ್ರಾಂತಿ) ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತನ್ನ ಲಕ್ಷಣ ತೋರಿದೆ.ಇದು ಚೀನಾದ ಕ್ರಾಂತಿ ಆಸಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡದ್ದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು ಬಹುತೇಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. [[ನಾಥ]] ಭಕ್ತಿ ಪಂಥವು ಮತ್ಸ್ಯ-ಇಂದ್ರ ನಾಥ ಮತ್ತು ಗೊ-ರಕ್ಷಾ ನಾಥ ಪಂಥದಿಂದ ಅದೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.ಇದು ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬಿತಲ್ಲದೇ ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಗೆ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.ಹಲವಾರು [[ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಕಾಲ]]ದ ಸಂತರು ಈ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತಮ್ಮ ವಲಯದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಜ್]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ಪಡೆದು ಹಲವಾರು [[ಹಿಂದು ಸುಧಾರಣೆ ಕ್ರಾಂತಿಗಳು]] ಕಾಣಿಸಿದವು;ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬ್ರಹ್ಮೊ ಸಮಾಜ]] ಮತ್ತು [[ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ]]ದಂತಹುಗಳು ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ಕೊನೆ ಹಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದವು. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವವರನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಈ ಚಳವಳಿಗಳು ಹಲವಾರು ಸುಧಾರಣಾ ವಾದಿಗಳಿಂದ ಟೀಕೆ,ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಗಾದವು.(ಇದಕ್ಕಾಗಿ ''ನೋಡಿ '' [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ]],ಕೆಳಗಿರುವಂತೆ,) [[ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ]] ಇವರನ್ನು "[[ಹರಿಜನ]]ರು"(ದೇವರ ಮಕ್ಕಳು)ಎಂದು ಕರೆದರು,ಸದ್ಯ ಆ ಪದವು ಒಂದು ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಕರ,ಪೋಷಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.ಸದ್ಯ [[ದಲಿತ ]](''ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ'' ) ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗಾಂಧಿಯವರ ಈ ಕೊಡುಗೆಯು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಬಗೆಗಿರುವ ಕಾಳಜಿ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದೆ,ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ಡಾ.[[ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರ ವಾದವು ಗಾಂಧಿಯವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ತಮ್ಮ ಈ ಜನರನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಲು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವೂ {{Citation needed|70|date=October 2007}}ಇದೆ. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಆಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ 1950 ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ,ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ 1997ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ]]ರಾಗಿದ್ದ [[ಕೆ.ಆರ್ ನಾರಾಯಣನ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆ.ಜಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] (ಹಿಂದಿನ [[ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ]])ಇವರುಗಳು ಈ ಹಿಂದೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರೆಂದು {{Citation needed|date=June 2010}}ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತ=== [[ಬ್ರಿಟಿಶ್]] ರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಯಿತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಜಾತಿವರ್ಗಗಳ ಶ್ರೇಣಿಕರಣವು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ <ref>{{cite web |url=http://www.ncert.nic.in/textbooks/XI/Un_socity_XI/Chapter%2010.pdf |title=Govind Sadashiv Ghurye: Ghurye's Views about Indian Society |accessdate=2007-05-04 |format=PDF}}</ref> ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಜಾತಿಗಳು ವೃತ್ತಿಪರತೆಯನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ವರ್ಗದ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಯತ್ನಿಸಿದರು,ಜಾತಿಯು ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಸೂಚಕವಾಗಿರಲಿ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು.ವೃತ್ತಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ದರ್ಜೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ದಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತೋರಲಿ ಎಂದು ಅವರು <ref name="infinityfoundation.com" /> ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಜಾತಿಯು ಸೂಚಕಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು.ಆದರೆ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕಾನೂನು <ref> {{cite book |last = Alavi |first = Seema |title = Sepoys And The Company Tradition and transition in Northern India 1770–1830 |year = 1998 |publisher = Oxford University Press India |isbn = 0-195-63484-5 |page=5 }}</ref> ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರ [[ಒಡೆದು ಆಳುವ ನೀತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಜನರನ್ನು ಜಾತಿ ಕಟ್ಟಳೆಗೆ ಈಡು ಮಾಡಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರ 10 ವರ್ಷಗಳ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರವು <ref>{{cite book |last=Corbridge |first=Staurt |coauthors=Harriss, John |title= Reinventing India: Liberalization, Hindu Nationalism and Popular Democracy|url=https://archive.org/details/reinventingindia0000corb |year=2000 |publisher= Polity press |page=[https://archive.org/details/reinventingindia0000corb/page/8 8]}}</ref> ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಜಾತಿ ಜನಾಂಗವು ಸಿಡಿದೆದ್ದಿತು.ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ದ ತಿರುಗಿ ಬಿದ್ದರು. ಅವೆಂದರೆ:<ref>{{Cite web |url=http://www.chhattisgarhnris.com/chhattisgarh_heaven.htm |title="ಟ್ರೈಬಲ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬಂಡುಕೋರರು' |access-date=2010-07-27 |archive-date=2008-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080304221551/http://www.chhattisgarhnris.com/chhattisgarh_heaven.htm |url-status=dead }}</ref> #ಹಲ್ಬಾ ಬಂಡುಕೋರರು (1774–79) #ಭೂಪಾಲ್ ಪಟ್ನಮ್ ಹೋರಾಟ(1795) #ಭಿಲ್ ಬಂಡುಕೋರರು(1822–1857)<ref>''ದಿ ಫ್ರೀಡಮ್ ಸ್ಟ್ರಗಲ್ ಇನ್ ಹೈದರಾಬಾದ : ಎ ಕನೆಕ್ಟೆಡ್ ಅಕೌಂಟ್ಸ್ '' ಬೈ ಹೈದರಾಬಾದ , (India : State), p. 111.</ref> #ಪರಾಲ್ ಕೋಟ್ ಬಂಡುಕೋರರು (1825) #ತಾರಾಪುರ್ ಬಂಡುಕೋರರು (1842–54) #ಮರಿಯಾ ಬಂಡುಕೋರರು (1842–63) #ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ (1856–57) #ಭಿಲ್ ಬಂಡುಕೋರರು, ಬನ್ಸವಾರಾದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ಯಾ ಟೋಪಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಆರಂಭಿಸಿದರು.(1858)<ref>''ಸೊಸಿಯಲ್ ಅಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಅವೇಕನಿಂಗ್ ಅಮಂಗ್ ದಿ ಟ್ರೈಬಲ್ಸ್ ಆಫ್ ರಾಜಸ್ಥಾನ್ '' ಬೈ ಗೋಪಿನಾಥ್ ಶರ್ಮಾ, p. 32.</ref> #ಕೊಯಿ ದಂಗೆ (1859) #ಗೊಂಡ್ ಬಂಡುಕೋರರು,ಅದಿಲಾಬಾದ್ ನಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ಜಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದಂಗೆ ಎದ್ದರು.(1860)<ref>''ಹೂ ಈಸ್ ಹು ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್ ಸ್ಟ್ರಗಲ್ ಇನ್ ಆಂಧ್ರಾ ಪ್ರದೇಶ '' ಬೈ ಸರೋಜನಿ ರಿಗಾನಿ, p. 420.</ref> #ಮುರಿಯಾ ಬಂಡುಕೋರರು (1876) #ರಾಣಿ ಬಂಡುಕೋರರು (1878–82) #ಭೂಮ್ಕಾಲ್(1910) ==ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ== ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ. [[ಭಾರತದ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ]]ವಾಗಿದೆ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿ ಅದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಳಲ್ಲಿ [[ಮೀಸಲಾತಿ]] ನೀಡಲು ([[ಧನಾತ್ಮಕ ತಾರತಮ್ಯ-ವಿಭಜನೆ]])ಮಾಡಿ [[ಜನಗಣತಿ]]ಯನ್ನು ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿಸಿದೆ. ಭಾರತದ ಮೀಸಲಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಹಕ್ಕುಳ್ಳ ಪಾಲ]]ನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು,ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ: ;ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು (ಎಸ್ .ಸಿ) :[[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು]] ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಹಿಂದಿನ"ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರನ್ನು"ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.(ಸದ್ಯ "[[ದಲಿತ]]" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಸದ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 16% ರಷ್ಟಿದ್ದು (ಸುಮಾರು 160 ದಶಲಕ್ಷ) ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ದೆಹಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 49 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಎಸ.ಸಿ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ <ref name="DelhiGovt">[http://www.delhigovt.nic.in/dept/district/anx25.pdf ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಶೆಡ್ಯುಲ್ಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090924030603/http://www.delhigovt.nic.in/dept/district/anx25.pdf |date=2009-09-24 }} ಡೆಲ್ಲಿ ಗ.</ref> ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ;ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು(ಎಸ್ .ಟಿ) :[[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಗುಂಪನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸದ್ಯ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 7% ರಷ್ಟು ಇದೆ,ಅಂದರೆ 70 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು. ;ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು (ಒಬಿಸಿ) :[[ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗ]]ವು ಸುಮಾರು 3000ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಬಿಸಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 52% ರಷ್ಟನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾದರಿ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಇದನ್ನು 32% ಎಂದು <ref>[http://www.tribuneindia.com/2006/20060611/main2.htm ರಿಪ್ಲೈ ಟು ಡಾಂಟಿಂಗ್ ಟಾಸ್ಕ್ ಫಾರ್ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ SC ], ''ಟ್ರಿಬೂನ್ ಇಂಡಿಯಾ'' .</ref> ತೋರಿಸಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಒಬಿಸಿಗಳಿದ್ದಾರೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆಗಳಿವೆ;ಇದು ಸುಮಾರಾಗಿ ಹೆಚ್ಚೇ ಇದೆ ಆದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಇದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ವರದಿಗಳ ನೀಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಸಮಂಜಸ ಸಂಖ್ಯಾಬಲವಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವೂ <ref>[http://in.news.yahoo.com/060524/43/64i2a.html ವಾಟ್ ಈಸ್ ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಪಪುಲೇಶನ್ ಆಫ್ ಅದರ್ ಬ್ಯಾಕ್ ವರ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸಿಸ್?],''ಯಾಹೂ ನಿವ್ಸ್'' .</ref> ಇದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ [[ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿಗಳು]] ವ್ಯಾಪಕ ವಿರೋಧವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[2006 ರಲ್ಲಿನ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು]],ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಮುಂದುವರೆದ ಜಾತಿ]]ಗಳ ವಿರುದ್ದದ ಭೇದಭಾವ ಇದು [[ಹಿಮ್ಮುಖ ತಾರತಮ್ಯ]] ಎಂಬ ವಾದವೂ ಇದೆ.(ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಒಳಪಡದ ಜಾತಿಗಳು) ಹಲವರ ಪ್ರಕಾರ ಮುಂದುವರೆದ ಜಾತಿಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಜನೆಯು ಋಣಾತ್ಮಕವಲ್ಲದೇ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ತಪ್ಪು ಅರ್ಥ ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಹಿಂದುಯೇತರರಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ== ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರನ್ನು ವಿಭಾಗ,ಸ್ಥಳೀಯತೆ ಮತ್ತು ಅವರ <ref name="britannica">[http://concise.britannica.com/ebc/article-9360711/Christian-caste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129202451/http://concise.britannica.com/ebc/article-9360711/Christian-caste|date=2006-11-29}}[http://concise.britannica.com/ebc/article-9360711/Christian-caste ಕ್ರಿಸ್ಚೇಯನ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129202451/http://concise.britannica.com/ebc/article-9360711/Christian-caste|date=2006-11-29}} ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ.</ref> ಹಿಂದಿನವರ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ;ಉನ್ನತ ವರ್ಗ [[ಸಿರಿಯನ್ ಮಲ್ಬಾರ್ ನಸ್ರಾನಿ]]ಗಳ ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರನ್ನು ಕೆಲವು ಸಮೂದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ;ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್]],ಮತ್ತು "ಲ್ಯಾಟಿನ್ "ಅಥವಾ "ನಿವ್ ರೈಟ್ "ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು]] [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ]] ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ [[ನಂಬೂದ್ರಿ]]ಗಳೆಂದು ಮತ್ತು [[ಜಿವ್ಸ್ ]],ಇವರು [[ಸೇಂಟ್ .ಥಾಮಸ್]] ಅವರಿಂದ [[ದೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಟ್ಟರೆಂಬ]] ಉಲ್ಲೇಖವು <ref>ಫುಲ್ಲರ್ ಸಿ.ಜೆ.<u>ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್: ಪೊಲುಶನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಒರಿಜಿನ್ಸ್.</u>''ಮ್ಯಾನ್'' , ನಿವ್ ಸಿರೀಸ್,, Vol. 12, No. 3/4. (Dec., 1977), pp. 528–529.</ref> ಇದೆ. ಬರಹಗಾರರಾದ {{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/115071/Christian-caste |title= Caste among Syrian Christians |publisher=Encyclopedia Britannica}}ಆರುಂಧತಿ ರಾಯ್ ಮತ್ತು {{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/115071/Christian-caste |title= Caste among Syrian Christians |publisher=Encyclopedia Britannica}}ಆನಂದ್ ಕುರಿಯನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮೂದಾಯದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ಉಲ್ಲೇಖ ಹೆಸರು="ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/115071/Christian-caste |title= Caste among Syrian Christians |publisher=Encyclopedia Britannica}}|ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ=19 ಮಾರ್ಚ್ 2010}}</ಉಲ್ಲೇಖ><ref name="The Caste System">{{cite web |url=http://www.hvk.org/articles/0606/16.html |title=Racing on the fast track |publisher=Hindustan Times |access-date=2010-07-27 |archive-date=2010-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620112818/http://hvk.org/articles/0606/16.html |url-status=dead }}</ref><ref>ಫುಲ್ಲರ್ ಸಿ.ಜೆ.<u>ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್: ಪೊಲುಶನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಒರಿಜಿನ್ಸ್.</u>''ಮ್ಯಾನ್'' , ನಿವ್ ಸಿರೀಸ್, Vol. 12, No. 3/4. (Dec., 1977), pp. 528–529.</ref><ಉಲ್ಲೇಖ ಹೆಸರು="ಹಿಂದುತ್ವ">{{cite web |url= http://www.hindutva.org/christianity.html |title= Nambudiri origin |publisher= www.hindutva.org |access-date= 2010-07-27 |archive-date= 2007-08-15 |archive-url= https://archive.is/20070815073058/http://www.hindutva.org/christianity.html |url-status= dead }} |ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ=19 ಮಾರ್ಚ್ 2010}}</ಉಲ್ಲೇಖ> ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು,ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಕ್ನಾನಯಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್]] ರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮೊಳಗೇ ವಿವಾಹ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾರಲ್ಲದೇ ಇನ್ನುಳಿದ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಅಂತರ್ ವಿವಾಹ]]ಕ್ಕೆ <ref name="ReferenceA">ರಾವ್ ಬಬಾದುರ್ ಎಲ್ .ಕೆ.ಅನಂತಕೃಷ್ಣನ್ ಅಯ್ಯರ್, ''ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿ ಆಫ್ ದಿ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್'' . ಕೋಚಿನ್ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೆಸ್ 1926</ref> ಸಮ್ಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇರಳದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೈಟ್]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು 16 ನೆಯ ಮತ್ತು 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಶನರಿಗಳಿಂದ ಮತಾಂತರಗೊಂಡವರು ಈ ಮಿಶನರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೈಟ್ ಮಿಶನರಿಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಬಗೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ;ಆದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಕುರಿತಾದ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೂರಿತ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಿಗೆ {{Citation needed|date=July 2010}}ಬಂದಿದ್ದವು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ನಂತರ ಈ ಗುಂಪಿಗೆ ಒಬಿಸಿ (OBC) ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೈಟ್]] ನಡುವಿನ ವಿವಾಹ ಬಂಧನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು.ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ [[ಕೇರಳ]]ದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಹಿಂದು ಆಚರಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ [[ಜಾತಿ]]ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಹ ಮಹತ್ವದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಇವರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಹ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಅದರ [[ಪಂಥ]]ದ [[ನಿಷ್ಟೆಯು ]](ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ದಿಂದ [[ಸಿರಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ]]ವನ್ನು <ref name="fuller"><u>ಕೇರಳಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್</u> ಸಿ.ಜೆ ಫುಲ್ಲರ್. ''ಮ್ಯಾನ್'' , ನಿವ್ ಸಿರೀಸ್ , Vol. 11, No. 1. (Mar., 1976), pp. 53–70.</ref> ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ.) ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಗೋವಾ]]ದಲ್ಲಿ 16 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೊರ್ಚ್ ಗೀಸ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮಿಶನರಿಗಳಿಂದ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಮತಾಂತರ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಆದರೆ ಹಿಂದು ಮತಾಂತರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜಾತಿ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಟ್ಟರು. ಗೋವಾದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗೇ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನೇ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮತಾಂತರಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು,ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿಕರಣ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪೊರ್ಚ್ ಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳು [[ಗೋವಾದವರ ಸಂಶೋಧನೆ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಗೋಜಿಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಗೋವಾದಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಹಿಂದು [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ''[[ಬಾಮೊನ್ಸ್]]'' ಆದರೆ [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]]ರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ''ಚಾರ್ಡೊಸ್ '' ಎಂದು ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಉನ್ನತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಹೀಗೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಯವಾಯಿತು. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗೆ ಮತಾಂತರವಾದ [[ವೈಶ್ಯ]]ರು ''ಗೌಡ್ಡೊಸ್ '' ಆದರೆ [[ಶೂದ್ರ]]ರು ''ಸುದೀರ್ '' ರಾಗಿ ನಾಮಕರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ [[ದಲಿತ]]ರು ಅಥವಾ "ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗೆ"ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ''ಮಹಾರ್ಸ್ '' ಮತ್ತು ''ಚಮಾರ್ಸ್ '' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು,ನಂತರ ''ಚಮಾರ '' ಬಗ್ಗೆ ದಲಿತ ವಿರೋಧಿ ಎಂಬ ದೋಷಾರೋಪಣವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆಯಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ "ಜಾತಿಗಳು" ತಮ್ಮ ಘಟಕಗಳ ಮೂಲಕ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರ]]ಲ್ಲೂ ಈ ತೆರನಾದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಸಂಗತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ <ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/eb/article-9042918 "ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾಸ್ಟ್."] ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ 2006. ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್. 18 ಅ. 2006.</ref><ref name="EoI">ಬರ್ಟನ್ -ಪೇಜ್, ಜೆ. [http://www.brillonline.nl/subscriber/entry?entry=islam_SIM-2884 "]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[http://www.brillonline.nl/subscriber/entry?entry=islam_SIM-2884 ಹಿಂದು."]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾ ಆಫ್ ಇಸ್ಲಾಮ್. ಎಡಿಟೆಡ್ ಬೈ : ಪಿ. ಬಿಯರ್ ಮನ್, . ಬಿಯಂಕಿಸ್, ಸಿ.ಇ. ಬೊಸ್ ವರ್ತ್, E. van ಡೊಂಜಿಲಾ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡಬ್ಲು.ಪಿ.ಹೆನ್ರಿಚಿಸ್. ಬ್ರಿಲ್, 2006. ಬ್ರಿಲ್ ಆನ್‌ಲೈನ್.</ref> ನಡೆಯಿತು. ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಂದುಗಳೊಂದಿಗಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮ್ ಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಹಿಂದುಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ಜಾಗೃತಿ <ref name="Britannica" /><ref name="EoI" /><ref>ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ್ (ಎ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರ್ ಕಾಂಟಾಕ್ಟ್ ), ಘೌಸ್ ಅನ್ಸಾರಿ , ಲಖನೌ, 1960, p. 66.</ref><ref name="Sikand">{{cite web|last = Singh Sikand|first = Yoginder|title = Caste in Indian Muslim Society|publisher = Hamdard University|url = http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm|accessdate = 2006-10-18|archive-date = 2011-08-11|archive-url = https://web.archive.org/web/20110811072216/http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm|url-status = dead}}</ref> ಬೆಳೆಯಿತು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಿಸಿದ [[ಸಾಚಾರ್ ಸಮಿತಿ]]ಯ ವರದಿ 2006 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಫ್ಸ್ ಎಂಬ ಪಂಗಡವು ತಾವು ಅರಬ್ ನ <ref name="pratap_caste">{{cite book| last = Aggarwal|first = Patrap|authorlink = Patrap C. Aggarwal|title = Caste and Social Stratification Among Muslims in India|publisher = Manohar|year=1978 }}</ref><ref name="anti_caste_muslim">[http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html ಸೊಸಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಿಫಿಕೇಶನ್ ಅಮಂಗ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312061216/http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html |date=2007-03-12 }} ಬೈ ಝರೀನಾ ಭಾಟ್ಟಿ.</ref> ಪ್ರಾಚೀನತೆಗೆ ಸೇರಿದವರು, ಅಲ್ಲದೇ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ ತಮಗಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅದೇ ರೀತಿ ಅಜ್ಲಫ್ಸ್ ಗಳು ಹಿಂದುತ್ವದಿಂದ ಮತಾಂತರಗೊಂಡವರಲ್ಲದೇ ಕೆಳದರ್ಜೆಯವರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ''ಅರ್ಜಲ್ '' ಜಾತಿಯು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೇ ಇದರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಇರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜನಾಂಗವೆಂಬಂತೆ <ref name="Ambedkar_Pakistan">{{cite book |last = Ambedkar |first = Bhimrao |authorlink = B.R. Ambedkar |title = Pakistan or the Partition of India |publisher = Thackers Publishers }}</ref><ref name="Ambedkar_Pakistan_online">[http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_partition/410.html ವೆಬ್ ರಿಸೊರ್ಸ್ ಫಾರ್ ''ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಆರ್ ದಿ ಪಾರ್ಟಿಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ '' ].</ref> ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಬಂಗಾಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರನ್ನು ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿ ಪ್ರಕಾರ 'ಕೋಮ್ಸ್ 'ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮೂಲದ ಇವರನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿಭಾಗವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಅವರದೇ ಬೇರೆ ವರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಕೂಡಾ <ref>{{cite book |last = Leach |first = Edmund Ronald|authorlink = Edmund Leach |title = Aspects of Caste in South India, Ceylon and North-West Pakistan (p. 113)|publisher = Cambridge University Press|date=1971-11-24 }}</ref> ಅಪರೂಪವೆನ್ನಬಹುದು. ಆದರೆ ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ <ref name="Sikand" />"ಹಿಂದು ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗದು".ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರಂತಹ <ref>''ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕಮುನಿಟೀಸ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ: ಕಲ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ'' ಐಡಿಟೆಡ್ ಬೈ ಟಿ.ಎನ್ ಮದನ್. ನಿವ್ ಡೆಲ್ಹಿ: ವಿಕಾಸ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಹೌಸ್, 1976 p. 114.</ref> ಕೆಲವರು ವಾದ ಮಂಡಿಸುವಂತೆ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾತಿ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿವೆ ಎಂದೂ <ref name="Ambedkar_Pakistan" /><ref name="Ambedkar_Pakistan_online" /> ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ನಾಸ್ತಿಕ]] ಬೌದ್ದರೂ ಕೂಡಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿನ ರೊಡಿಸ್ ವರ್ಗದವರು ಬೌದ್ದ ಧರ್ಮೀಯರಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ ಬೌದ್ದರಲ್ಲಿರುವ ''[[ಅಹಿಂಸಾ ]]'' (''ಅಹಿಂಸಾ ಆಚರಣೆ'' )ಬುದ್ದನ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ತತ್ವಗಳ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬರಹಗಾರ ರಾಘವನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ "ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಕುರಿತ ಬೇಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಆಚರಣೆಯು ಬೌದ್ದರಲ್ಲಿದೆ.ಆದರೆ ಈ ವರ್ಗವು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಬದುಕಿನ ಎಲ್ಲಾ ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೌದ್ದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ತರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ;ಈ ವರ್ಗದ ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಯಾವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲ.ಸಂಘದವರಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ (ಅಂದರೆ ಬೌದ್ದ ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ)ಇವರನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರದಿಂದ ದೂರ ಇಡಲಾಗಿದೆ) ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಚಮ್ಮಾರ]]ರು ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೂ ಅದು ಸಮಂಜಸ {{Clarify|date=July 2010}}<ref>[http://www.voiceofdharma.com/books/wiah/ch11.htm "ಆರ್ ನಿಯೊ ಬುದ್ಧಿಸ್ಟ್ಸ್ ಹಿಂದೂಸ್ ?"] ಬೈ ಕೊನೆರಾಡ್ ಎಲ್ಸ್ಟ್.</ref> ರೂಪದಲ್ಲಿರದು) ಯಾನ್ ಚಾಂಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಬೌದ್ದರು ಮತ್ತು ಜೈನ್ ರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಇತ್ತೆಂದು <ref>ದುರ್ಗಾ ಪ್ರಸಾದ , p. 115, ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಆಂಧ್ರಾಸ್ ಅಪ್ ಟು 1565 A. D.'' .</ref> ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.ಜೈನ್ ರೂ ಕೂಡಾ ಬಿಹಾರ್ ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಂಡೆಲಾ ಗ್ರಾಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು "''ಜಾತ್ ಗಳು'' "(ಜೈನ್ ನರಲ್ಲಿನ ''ಗುಂಪುಗಳು'' ) ಒಂದು "''ಜಾತ್ '' " ಗೆ ಸೇರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಇನ್ನೊಂದು ಜೈನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು "''ಜಾತ್ '' "ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಲಾರ. ಅದಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೊಬ್ಬ "''ಜಾತ್ '' "ನೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಕುಳಿತು ಭೋಜನವನ್ನೂ <ref>ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಮೊಂಟೆಗ್ಬರಿ, p. 216, ''ದಿ ಹಿಸ್ತರಿ ಎಂಟಿಕುಟೀಸ್ ಟೊಪೊಗ್ರಫಿ,ಅಂಡ್ ಸ್ಟಾಟಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ '' .</ref> ಮಾಡಲಾರರು. ಆದರೆ [[ಸಿಖ್ ಗುರುಗಳು]] ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು ತಾವು ಇತರರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದವರೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರು)ಆದರೆ ಅವರ ಭೋದನೆ ಪ್ರಕಾರ ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತರಗಳು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದವುಗಳೇ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮದ ಕೆಲಸ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದಾಗಿದೆ. [[ಶಿರೊಮಣಿ ಗುರುದ್ವಾರಾ ಪ್ರಬಂಧಕ ಕಮೀಟಿ]]ಯಲ್ಲಿನ 140 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 20ನ್ನು ಕೆಳಜಾತಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಪ್ರತಿಭಾವಂತಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಪ್ರತಿಭೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ <ref>{{cite web |url=http://web.uni-marburg.de/religionswissenschaft/journal/diskus/kalsi_2.html |title=Problems of Defining Authority in Sikhism |author=Dr. Sewa Singh Kalsi |publisher=DISKUS Vol.3 No.2 (1995) pp. 43–58 |accessdate=2007-04-24 |archive-date=2007-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070605165347/http://web.uni-marburg.de/religionswissenschaft/journal/diskus/kalsi_2.html |url-status=dead }}</ref> ಅಂಶವಾಗಿದೆ. [[ಬಹಾ'ಇ ಪಂಥ]]ವು ಅದರ [[ಮಾನವೀಯ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿ]]ನ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಹಲವಾರು ಕೆಳಜಾತಿಗಳನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ <ref>[http://bahai-library.com/nolley_bahai_population_india ನೋಟ್ಸ್ ಆನ್ ಬಹಾಯಿ ಪಾಪುಲೇಶನ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ] ಬೈ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನೊಲ್ಲಿ ಅಂಡ್ ವಿಲಿಯಮ್ ಗಾರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್, 1997-03</ref> ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ==ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರ== ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತವು ಬಹಳಷ್ಟು [[ದ್ವೇಷದ ಅಪರಾಧ]]ಗಳನ್ನು ಜಾತಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಹಲವಾರು ಹಿಂಸಾಚಾರಗಳು [[ದಲಿತ]]ರ ವಿರುದ್ದ ನಡೆದಿದ್ದು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಖೆರಲಾಂಜಿ ನರಮೇಧ]] ಪ್ರಕರಣಗಳಂತವು ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಿಂದ ವರದಿಯಾಗಿವೆ. ದಲಿತರಿಂದ ಕೂಡಾ ಹಲವಾರು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು [[2006 ರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ದಲಿತ]]ರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ.ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಅಗ್ರ [[ಜಾತಿ]] ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ [[ಬಿಹಾರ]]ದ [[ರಣ್ ವೀರ್ ಸೇನಾ]]ವು ತನ್ನ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ [[ದಲಿತರ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ವಿರುದ್ದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ನೆನಪಿಸಬಹುದು. [[ಫೂಲನ್ ದೇವಿ]] ಕೂಡಾ ''ಮಲ್ಹಾ '' ಎಂಬ ಕೀಳು ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವಳೆಂದು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ [[ಠಾಕುರ]]ಗಳು ಆಕೆಯ ಯುವತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರವೆಸಗಿದ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. ನಂತರ ಆಕೆ ದರೋಡೆಕೋರಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಎಸಗಿದಳು. ಅದೇ 1981 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಆಕೆಯ ತಂಡ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಠಾಕುರ್ ಗಳನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿತು,ಆದರೆ ಇವರಾರೂ ಅವಳ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಅಥವಾ ಅಪಹರಣದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಆಕೆ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾದಳಲ್ಲದೇ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ==ಜಾತಿ ರಾಜಕಾರಣ== [[ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಮತ್ತು [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ]] ಅವರ ನಡುವೆ ಜಾತಿ ಬಗೆಗಿನ ತತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ತಾತ್ವಿಕ ಅಂತರ ಮೂಡಿತ್ತು.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ <ref name="caste_aditya_nigam">{{cite web |title=Book review of Caste, Society and Politics in India: From the Eighteenth Century to the Modern Age |author=Danny Yee |url=http://dannyreviews.com/h/Caste_India.html |accessdate=2006-12-11 }}</ref> ಬಂತು. ಸುಮಾರು 1980 ರ ವರೆಗೆ ಜಾತಿಯು [[ಭಾರತದ ರಾಜಕಾರಣ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ <ref name="caste_aditya_nigam"/> ವಿಷಯವಾಯಿತು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ 1979ರಲ್ಲಿ [[ಮಂಡಲ್ ಕಮೀಶನ್]] (ಆಯೋಗ)ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ "ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವರಿಗೆ [[ಸ್ಥಾನ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಕೋಟಾಗಳ]] ನಿಗದಿ ಮಾಡಿ ಆ ಜನರ [[ಜಾತಿ]] ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಲ್ಲಿ <ref name="Bhattacharya">ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಅಮಿತ್, . {{cite web|url=http://www.theotherindia.org/caste/who-are-the-obcs.html|title="Who are the OBCs?"|accessdate=2006-04-19|archive-date=2006-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20060627065912/http://www.theotherindia.org/caste/who-are-the-obcs.html|url-status=dead}} ''ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ '' , ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 2006.</ref> ಸಫಲವಾಯಿತು. ಮುಂದೆ 1980 ರಲ್ಲಿ ಈ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನನ್ವಯ [[ಸಮರ್ಥನಾ ಕ್ರಮ]] ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು.ಇದರಿಂದ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಜಾತಿಯ ಜನರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ವಿ.ಪಿ ಸಿಂಗ್]] ಅವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ 1989ರಲ್ಲಿ ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ವಿರೋಧ ಕಂಡುಬಂತು. ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಜಾತಿ ಮೂಲದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಬೇಳೆ ಬೇಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಹಲವರು ಟೀಕಿಸಿದರು,ಇದು ಚುನಾವಣಾ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೈಗೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವೆಂದು ವಾದ ಮಂಡಿಸಲಾಯಿತು. [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಪಕ್ಷಗಳು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೇ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ [[ಮತ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಕ್ಷ]] (ಬಿ.ಎಸ್ .ಪಿ),[[ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ]] ಮತ್ತು [[ಜನತಾ ದಳ]] ಪಕ್ಷಗಳು ತಾವು ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡವಲ್ಲದೇ ಆಗಿದ್ದಾಗೆ ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಗೆದ್ದು ಬರುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲು <ref name="country_studies_caste">{{cite web |title=Caste-Based Parties |url=http://countrystudies.us/india/116.htm |publisher= Country Studies US |accessdate=2006-12-12 }}</ref> ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಕಂಡರಿಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದು ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು,ಅದೆಂದರೆ ಭಾರತದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|{{By whom|date=July 2010}}ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ [[ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಕ್ಷ]]ವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮಾಜದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗದಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಪಡೆಯಲು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು.. ==ಟೀಕೆಗಳು== ಭಾರತದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಕೂಡಾ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು <ref>[http://aad.english.ucsb.edu/docs/georgesept62001.html ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಟ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420014042/http://aad.english.ucsb.edu/docs/georgesept62001.html |date=2006-04-20 }}.</ref> ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಬಗೆಗಿನ ಟೀಕೆಗಳು ಹಿಂದು ಸಮೂದಾಯ ಮತ್ತು ದಲಿತ ಸಮೂದಾಯದಿಂದಲೂ ಕೇಳಿ ಬಂತು. ===ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಟೀಕೆ=== ಹಲವಾರು [[ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ]] ಸಂತರು, [[ನಾನಕ್]], [[ಕಬೀರ್]], [[ಚೈತನ್ಯ]], [[ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ್ ]], [[ಏಕನಾಥ್]], [[ರಾಮಾನುಜ]],[[ತುಕಾರಾಮ್|ತುಕಾರಾಮ ಮತ್ತು]] ಮಹಾತ್ಮ ಬಸವೇಶ್ವರರು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ವರ್ಗದ ಜನರ ಶಿಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು [[ಹಿಂದು ಧರ್ಮ ಸುಧಾರಕರು]] ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]] ರಂತವರು ಹಿಂದು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆಗಿನ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಂತ [[ರಮಾನಂದ]] ಅವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ಜನರನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಂಥದೊಳಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಲವಾರು ಇಂಥ ಸಂತರು ಹಿಂದು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ [[ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಗಳಿ]]ಗೆ ಬದ್ದರಾಗಿ ಆಗಿನ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಜಾತಿ ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದ್ದರು. [[ನಂದನಾರ್]] ಎಂಬ ಕೆಳಜಾತಿಯ ಸಂತನೊಬ್ಬ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ದಲಿತರನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡ ಉದಾಹರಣೆ <ref>[http://www.shaivam.org/nanaalai.html Shaivam.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214005900/https://www.shaivam.org/nanaalai.html |date=2021-02-14 }}.</ref> ಇದೆ. ಹಿಂದು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ ಇನ್ನುಳಿದ ಚಳವಳಿಗಳು ಕೆಳಜಾತಿಯವರನ್ನು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡವು.ಆರಂಭಿಕ [[ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಗಳು]] ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದವು. ಆರಂಭಿಕ ದಲಿತ ರಾಜಕಾರಣವು ಹಲವಾರು ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು.ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಗ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಿಶನರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗಟ್ಟಿ ಪಾದ ಊರಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಕಾಲ ಅದಾಗಿತ್ತು,ಅವರು ದಲಿತರನ್ನು ಮತಾಂತರಗೊಳಿಸುವ ಹುನ್ನಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು,ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಲಿತರು ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಸಂಕೋಲೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದರೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. ಆಗಿನ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಬ್ರಹ್ಮೊ ಸಮಾಜ]]ವು [[ರಾಜಾರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್]] ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯತೆಯ ವಿರುದ್ದ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನ ಕೈಗೊಂಡಿತು. [[ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದ]]ರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತ [[ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ]] ಕೂಡಾ ದಲಿತರೊಂದಿಗಿನ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿತು. [[ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಅನುಯಾಯಿ [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]] ಅವರು ದಲಿತರ ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಶನ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಈ ಸಮಾನತೆಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾವೂ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಹಿಂದುಗಳಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರೆನಿಸಿದ್ದ [[ಮನ್ನಥು ಪದ್ಮನಾಭನ್]] ಅವರೂ ಕೂಡಾ ಈ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ದಲಿತರ,ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ತಮ್ಮದೇ ಕುಟುಂಬದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ಅರ್ಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಶೃದ್ಧಾಳು [[ನಾರಾಯಣ ಗುರು]] ಅವರು [[ವೇದಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತೆ ಪಡೆದಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿ ಹಿಂದುಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಳ ಜಾತಿಯವರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು. ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರ ದೇವಾಲಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ವಾರ್ಧಾ]]ದಲ್ಲಿ ದಲಿತರನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು.ಈ ಕಾರ್ಯವು 1928ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ [[ಜಮನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್]] ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ {{Citation needed|date=July 2010}}ನಡೆಯಿತು.ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರಿಂದ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು ಉದಾಹರಣೆಗೆ[[ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಫುಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಐಥೀ ಠಾಸ್]] ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಳಜಾತಿಯ ಜನರೇ ಭಾರತದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ "[[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಾಳಿಕೋರರಿಂದ ]]"ಇದು ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಅವರು ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗಾಗಿ ''ಹರಿಜನ '' ಎಂಬ [[ಸೌಮ್ಯೋಕ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು,ಇದರರ್ಥ ''ದೇವರ ಮಕ್ಕಳು'' . ಹಿಂದು [[ದಲಿತ]] ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ [[ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ದಲಿತ ಬೌದ್ದ ಚಳವಳಿ]]ಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿ ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಹಿಂದುತ್ವ ಬಿಟ್ಟು ಬೌದ್ದ ಮತಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ]] ಅವರು ದಲಿತ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿ ದಲಿತ ಸಮಾಜದ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ನೆರವಾದರು. ಆಗಿನ ಮಹಾರಾಜಾ 1936 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿ "ಜಾತಿಯ ಹೊರಗಿರುವವರನ್ನು ಹಿಂದು ನಂಬಿಗೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡಬೇಡಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ಇಂದೂ ಕೂಡಾ ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ [[ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ]] ದೇವಾಲಯವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದಲಿತರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುದಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಂದು ದಲಿತರ ಸಮಾಜದ ಸುಪರ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ===ಸಮಕಾಲೀನ ಟೀಕೆಗಳು=== {{POV|date=April 2010}} [[ಕಾಂಚಾ ಇಲ್ಹೈ]] ಎಂಬ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ [[ಒಸ್ಮಾನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್.ಇವರು ಈ ಮೊದಲು ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿನ ಕುರುಬ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು;ಹಿದುತ್ವದ ಕಟು ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲದೇ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು.ತಮ್ಮ [[ಹಿಂದು ವಿರೋಧಿ]] ಟೀಕೆಗಳಿಂದ ಅವರು {{Citation needed|date=February 2010}}ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ದಲಿತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಉದಿತ್ ರಾಜ್|{{Citation needed|date=February 2010}}ಉದಿತ್ ರಾಜ್]] ಅವರಂತವರು ಇನ್ನೂ ಜಾತಿಯತೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಹಿಂದುಗಳನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅದರಲ್ಲೂ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ {{Citation needed|date=February 2010}}ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗುಂಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾತಿಯತೆ ತೋರುವುದನ್ನು[[ದಲಿತ ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಾಲ]]ದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕಡುವಿರೋಧವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಲವಾರು ಹಿಂದುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ,ಆದರೆ ಹಿಂದುತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ;ಯಾಕೆಂದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಆಳವಾಗಿ {{Citation needed|date=July 2009}}ಬೇರೂರಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಂಘಟನೆಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ]] ಕೂಡಾ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು <ref> http://www.sanghparivar.org/wiki/rashtriya-swayamsevak-sangh</ref> ಟೀಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಒಂದು [[ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ]] <ref name="npr">[http://www.npr.org/programs/specials/racism/010828.caste.html ಆನ್ ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ?]</ref> ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮಾರ್ಚ್ 2001ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕೆ]]ಯ [[ಡರ್ಬನ್]] ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್]] ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲಾಯಿತು.ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು [[ವಿಭಜನೆ]]ಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ ಇದು [[ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನೀತಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬರಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಮಾನ <ref>[http://www.hri.ca/racism/Submitted/Theme/castedeclaration.shtml ಫೈನಲ್ ಡಿಕ್ಲೇರೇಶನ್ ಆಫ್ ಗ್ಲೊಬಲ್ ಕಾನ್ ಫೆರೆನ್ಸ್ ಅಗೇನಸ್ಟ್ ರೇಸಿಸಮ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ-ಬೇಸ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಶನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304160927/http://www.hri.ca/racism/Submitted/Theme/castedeclaration.shtml |date=2008-03-04 }}.</ref> ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದಲಿತರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವುದನ್ನು ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು "ಭಾರತದ ತೆರೆ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನೀತಿ"ಎಂದು <ref>ಗೋಪಾಲ್ ಗುರು ಉಯಿತ್ ಸಿರಾಜ್ ಸಿದ್ವಾ. [http://www.unesco.org/courier/2001_09/uk/doss22.htm ಇಂಡಿಯಾಸ್ "ಹಿಡನ್ ಅಪರ್ಥೈಡ್" ].</ref><ref>ರಾಜೀವ್ ಧವನ್. [http://www.hinduonnet.com/2001/08/24/stories/05242523.htm ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಅಪರ್ಥೈಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215001552/http://www.hinduonnet.com/2001/08/24/stories/05242523.htm |date=2008-02-15 }}.</ref> ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಟೀಕಾಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದ ಕೆಲವರು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ನಂತರ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ದಲಿತರ ಸ್ಥಿತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದು,ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯ 1955ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹಲವರು <ref>ದಿ ಕಾನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬೈ ಪಿ.ಎಂ.ಬಕ್ಷಿ ಯುನ್ವರ್ಸಲ್ ಲಾ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಕಂ, ISBN 81-7534-500-4.</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಭಾರತವು ದಲಿತ ಸಮೂದಾಯದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ]][[ಕೆ.ಆರ್ .ನಾರಾಯಣನ್]] ಅವರನ್ನು ನೀಡಿದೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ನಗರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ದತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ <ref name="Mendelsohn">ಮೆಂಡೆಲ್ ಸೊಹನ್, ಆಲಿವರ್&amp; ವಿಸ್ಜೈನಿ, ಮಾರಿಯಾ, "ದಿ ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ಸ್, ಸಬಾರ್ಡಿನೇಶನ್, ಪಾವರ್ಟಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಇನ್ ಮೊಡೆರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ", ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1998.{{page number}}</ref> ನಿರ್ನಾಮಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಲಿಯಮ್ ಎ. ಹವಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರ ಪ್ರಕಾರ, ಹೇಗೆಯಾದರೂ: <blockquote>ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ 1950 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರೂ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ.ಹಿಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ, ಅದನ್ನು "ಗೌಪ್ಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನೀತಿ"ಎಂದು ಕರೆಯುವಂತೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಇಂದೂ ಕೂಡಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟಿವೆ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 15ರಷ್ಟು ಅಥವಾ 160 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ದಲಿತ ಸಮೂದಾಯದವರಾಗಿದ್ದು,ಇಂದಿಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕೃತೆ,ತೇಜೋವಧೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನದ ಮೇಲೆಯೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಓರ್ವ ದಲಿತನ ನೆರಳು ಕೂಡಾ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವನನ್ನು ಮೈಲಿಗೆಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಗೆ ಇದೆ. ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರು ಹಾಕಿದ ಗೆರೆ ದಾಟಬಾರದು ಎಂಬ ನಿರ್ಭಂದವಿದೆ.ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾವಿಗಳಿಂದ ನೀರು ಕುಡಿಯಲಾಗದು,ಅಥವಾ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರು ಹೋಗುವ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅವರು ಭೇಟಿ ನೀಡಬಾರದು. ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರ ಮಕ್ಕಳು ಹಿಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ <ref>ವಿಲಿಯಮ್ ಎ. ಹವಿಲ್ಯಾಂಡ್, ''ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿ: ದಿ ಹುಮನ್ ಚಾಲೇಂಜ್'' , 10th ಸಂಪುಟ, ಥಾಮ್ಸನ್ ವಡ್ಸ್ ವರ್ತ್, 2005, ISBN 0-534-62361-1, p. 575.</ref> ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.</blockquote> ಆದರೆ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಕೆವಿನ್ ರೆಲ್ಲಿ,ಸ್ಟಿಫೆನ್ ಕೌಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಎಂಜಿಲಾ ಬೊಡಿನೊ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಟೀಕೆ ಮಾಡುವರಲ್ಲದೇ,ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ಧೋರಣೆ ಮಾಯವಾಗಿದೆ <ref name="Reilley et al.">ಕೆವಿನ್ ರೆಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಕೌಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಎಂಜಿಲಾ ಬೊಡಿನೊ, ರೇಸಿಸಮ್: ಎ ಗ್ಲೊಬಲ್ ರೀಡರ್ P21, M.E. ಶರ್ಪೆ, 2003 ISBN 0-7656-1060-4.</ref> ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸದ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿಯತೆಗೆ "ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನೀತಿ"ಯಿಲ್ಲ. ಸದ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು,ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಮತ್ತು ಕೆಳಜಾತಿಯವರು ವ್ಯಾಪಕ ವಿಶಾಲ ತಳಹದಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳಡಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರಲ್ಲದೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಿದೆ.ಈಗ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಅಚರಣೆ <ref>[http://www.leftjustified.com/leftjust/lib/sc/ht/wtp/india.html ಎಕ್ಸಸರ್ಪ್ಟ್ಸ್ರ್ ಫ್ರಾಮ್ ದಿ ಕಾನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ].</ref> ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಭಾರತದ ಪೀನಲ್ ಕೋಡ್ ಕೂಡಾ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ದಲಿತ-ವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಭೇದಭಾವವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿತ್ತು.ಚಿಕ್ಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಈ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದಾಗಿತ್ತು.ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗೆ {{Citation needed|date=July 2010}}ಒಳಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ====ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ==== ಜಾತಿ ಭೇದಭಾವವು ಜನಾಂಗೀಯ ಭೇದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಲಿತರ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಈ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ದ ಸಮರ ಸಾರಿದರು. ಅವರು ಬರೆಯುವ ಪ್ರಕಾರ ಪಂಜಾಬದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ನು ವಂಶೀಯವಾಗಿ ಅದೇ ಜನಾಂಗದ [[ಪಂಜಾಬ್]] ನ ಚಮ್ಮಾರನಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಜನಾಂಗೀಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ವಿಭಜಿಸದು. ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಒಂದೇ ಜನಾಂಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ <ref>[[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]], ದಿ ಅನ್ನಿಹಿಲೇಶನ್ ಅಫ್ ಕಾಸ್ಟ್. p. 49 ಆಫ್ ಹೀಸ್ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೀಚಿಸ್, vol.1, ಎಜುಕೇಶನ್ ಡಿಪಾ. Dpt., ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ 1979.</ref> ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ತೆರನಾದ ಖಂಡನೆಯನ್ನು [[ಆಂಡ್ರೆ ಬೆಟಿಲ್ಲೆ]]ಯಂತಹ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿಯನ್ನು ಒಂದು ಜನಾಂಗೀಯತೆಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು "ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕುಚೋದ್ಯದ"ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ;ಯಾಕೆಂದರೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ಮತ್ತು [[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ]] ಮಧ್ಯೆ ಯಾವುದೇ ಅಂತರ ಕಾಣದು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ"ಪ್ರತಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪೊಂದು ಕೇವಲ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೀಡಿತ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯ"ವೆಸಗುವದರ ವಿರುದ್ಧ ಇದನ್ನು ಜನಾಂಗೀಯ ವಾದ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ತ್ಯಾನಿಸುವುದು <ref>[http://wcar.alrc.net/mainfile2.php/For+the+negative/14/ ರೇಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128174356/http://wcar.alrc.net/mainfile2.php/For+the+negative/14/ |date=2011-01-28 }} ಬೈ[[ಅಂಡ್ರೆ ಬೆಟಿಲ್ಲೆ]].</ref> ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕೂಡ ಇಂತಹ ವಾದಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ,ಜಾತಿಯತೆ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಭೇದವನ್ನು ಅದು ಸಮೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಜಾತಿ ವಿಷಯಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಜನಾಂಗದೊಳಗಿನ ಹಾಗು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗಿನವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಆಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಸೊಲಿ ಸೊರ್ಬ್ಜಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಅದರ ಭೇದಭಾವಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ವಿನಹ ಅದನ್ನು ಜನಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿಸಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗದು ಆದರೆ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯತೆಯು <ref name="npr" /> ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಜಾತಿಯತೆಯು ಜನಾಂಗೀಯ ಭೇದಕ್ಕೆ ಚರ್ಮದ ಹೊದಿಕೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನೂ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಎಂ.ಎನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಕಾಠಿಣ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ <ref name="Srinivas, M.N 1952" /><ref name="Modern India p. 48" /> ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನುಳಿದವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿನ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಉದಾರತೆಯನ್ನೂ ಕೆಲ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ <ref name="Silverberg Paper" /> ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಳಜಾತಿಯವರು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ಜನರನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಬೇಕೆಂಬ ವಾದ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೂಲದ ಲೇಖಕಿ [[ಆಯೇಶಾ ಜಲಾಲ್]] ಅವರ ಕೃತಿ ''ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಅಂಡ್ ಅಥಾರಿಟರಿಯನಿಸಮ್'' ನಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ [["ಹಿಂದು ಧರ್ಮ]]ವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತತ್ವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಒಳಪಂಗಡಳಲ್ಲೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಆಯಾ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಆಯಾ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ <ref>ಎ. ಜಲಾಲ್,ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಅಂಡ್ ಅಥಾರಿಟೇರಿಯನಿಸಮ್ ಇನ್ [[ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ]]: ಎ ಕಂಪೇರೇಟಿವ್ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಪರಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್(ಕಾಂಟೆಂಪೊರರಿ ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ), ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್(ಮೇ 26, 1995), ISBN 0-521-47862-6.</ref> ಕಂಡಿವೆ". ಕೆಲವು ನೀರೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರು ಕೆಳಗಿನ ಜಾತಿಯವರನ್ನು ಶೋಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ,ಇಲ್ಲಿ ಗುಂಪುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾತ್ರ ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ,ಎಂಬ <ref>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/intoc.html ಇಂಡಿಯಾ– ಎ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಟಡಿ, USA ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, 1995, ಚಾಪ್ಟರ್ 5].</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರಿಂದಲೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭೂ ಒಡೆತನವಿದೆ,ಇನ್ನುಳಿದ ಕೆಳ ಜಾತಿಯ ಭೂರಹಿತರನ್ನು ಇವರು ಶೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಜನರು ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಈ ಪದ್ದತಿಗೆ {{Citation needed|date=July 2010}}ಈಡಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಟ್ ಚೆರ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಕರ್ಮ]] ಎಂಬುದು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾತಿಯೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆತನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ,ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಆಕೆ ಅಥವಾ ಆತ ಯಾರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆತನ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಕರ್ಮದಿಂದ ಆತ ಯಾವ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ (ಮರು)ಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬುದು <ref>[http://www.secularhumanism.org/library/fi/cherry_16_4.html ಮ್ಯಾಟ್ ಚೆರ್ರಿ, "ಹುಮ್ಯಾನಿಸಮ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ", ಫ್ರೀ ಇಂಕ್ವೈರಿ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್, Vol 16 Num 4].</ref> ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಮಾರ್ಚ್ 29,2007ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ 27% ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಮಧ್ಯಂತರ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲಿಸಿದ್ದ [[ಅಶೋಕ ಕುಮಾರ ಠಾಕುರ್ ಮತ್ತು ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ದ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಜ್ಯದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ 1931 ರ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.OBCs ಗಳನ್ನು ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣಿತ ಮಾಡಲಾಗದೆಂದು ಅದು ಹೇಳಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ "ಮೀಸಲಾತಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದು ಹಿಂದುಳಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಕ್ರಮವಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು <ref name="interimstay">{{cite news | title = Supreme Court stays OBC quota in IITs, IIMs | url = http://in.rediff.com/news/2007/mar/29quota.htm | work = rediff.com | publisher = Rediff.com India Limited | date = 2007-03-29 | accessdate = 2007-04-01 | language = | quote = }}</ref> ಹೇಳಿತು. ಹೇಗೆಯಾಗಲಿ ತರುವಾಯ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ <ref>http://sify.com/news/sc-upholds-27-pc-obc-quota-news-national-jegnGRdgjda.html</ref> ಹಿಡಿಯಿತು.. ==ವಂಶಾವಳಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ== ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ,ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಅವರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಗೆ ವಿವಿಧ ಅಂತರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಟಿ.ಕಿವಿಸಿಲ್ಡ್ ಅವರ 2002-03 ರ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ "ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಜನಾಂಗಗಳು ಒಂದೇ[[ಭೂ ಪ್ರದೇಶ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವುಗಳಾಗಿವೆ.ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯನ್ ರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಪ್ರವೇಶವು [[ಮಾನವ ಕುಲಕೋಟಿ ಅಳಿದ]] ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ,<ref>{{cite journal | last = Kivisild | first = T. | coauthors = S. Rootsi, M. Metspalu, S. Mastana, K. Kaldma, J. Parik, E. Metspalu, M. Adojaan, H.-V. Tolk, V. Stepanov, M. Gölge, E. Usanga, S. S. Papiha, C. Cinnioglu, R. King, L. Cavalli-Sforza, P. A. Underhill, and R. Villems | month = February | year = 2003 | title = The Genetic Heritage of the Earliest Settlers Persists Both in Indian Tribal and Caste Populations | journal = [[American Journal of Human Genetics]] | volume = 72 | issue = 2 | pages = 313–332 | pmid = 12536373 | doi = 10.1086/346068 | url = http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=379225&blobtype=pdf | accessdate = 2007-09-09 | pmc = 379225 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಎಂದಿದ್ದಾರೆ ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಜಾತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ <ref name="pnas.org">{{Cite web |url=http://www.pnas.org/content/103/4/843.full.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-27 |archive-date=2014-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104162205/http://www.pnas.org/content/103/4/843.full.pdf |url-status=dead }}</ref> ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಹೊರಭಾಗದ ವಂಶಗಳು ಬಂದಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ <ref name="pnas.org" /> ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಏಕೈಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದ್ದು,ಇದರ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ <ref>{{cite journal | last = Basu | first = Analabha | coauthors = Namita Mukherjee, Sangita Roy, Sanghamitra Sengupta, Sanat Banerjee, Madan Chakraborty, Badal Dey, Monami Roy, Bidyut Roy, Nitai P. Bhattacharyya, Susanta Roychoudhury and Partha P. Majumder | year = 2003 | title = Ethnic India: A Genomic View, With Special Reference to Peopling and Structure | journal = Genome Research | volume = 13 | issue = 10 | pages = 2277–2290 | pmid = 14525929 | doi = 10.1101/gr.1413403 | url = http://www.genome.org/cgi/reprint/13/10/2277 | accessdate = 2007-09-09 | pmc = 403703 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ ಫೊರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಜೊನ್ನಾ ಎಲ್ .ಮೌಂಟೇನ್ ಅವರ 1995ರ ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ "ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಂಗಡಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಭಾಗ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ,ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಹ ವಂಶಾವಳಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಲ್ಲ"ಇವುಗಳ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಶಾಖೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೋಡಿದರೆ ಜಾತಿಯ ಸಂಬಂಧ <ref>{{cite journal | last = Mountain | first = Joanna L. | coauthors = J M Hebert, S Bhattacharyya, P A Underhill, C Ottolenghi, M Gadgil, and L L Cavalli-Sforza | month = April | year = 1995 | title = Demographic history of India and mtDNA-sequence diversity | journal = [[American Journal of Human Genetics]] | volume = 56 | issue = 4 | pages = 979–992 | issn = 0002-9297 | pmid = 7717409 | url = http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=1801212&blobtype=pdf | accessdate = 2007-09-09 | pmc = 1801212 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸೆಲ್ಲುಲರ್ ಅಂಡ್ ಮೊಲೆಕುಲರ್ ಬಯೊಲಜಿ]] (ಇಂಡಿಯ)ದ ಇಸ್ಮೇಲ್ ಥಾನ್ಸೀಮ್ ಅವರ 2006ರ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ "ಕೆಳ ದರ್ಜೆಯ ಜಾತಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅದರಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದಿಂದಲೇ ಮೂಲ ಪಡೆದ ಪೀಳಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು,ಇದು [[ನವಯುಗ]]ದ ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಜನರಿಂದಲೇ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ.ಇವರು ಆರ್ಯನ್ ರು ಬರುವ ತುಂಬಾ ಮುಂಚೆಯೇ ಈ ಸಂತತಿಯ ಮೂಲಬೇರುಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ.ಅಲ್ಲದೇ "ಆಗ ಬಂದ [[ಇಂಡೊ-ಯುರೊಪಿಯನ್]] ರು ತಾವೇ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರೆಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು <ref>{{cite journal | last = Thanseem | first = Ismail | coauthors = Kumarasamy Thangaraj, Gyaneshwer Chaubey, Vijay Kumar Singh, Lakkakula VKS Bhaskar, B Mohan Reddy, Alla G Reddy, and Lalji Singh | month = August | year = 2006 | title = Genetic affinities among the lower castes and tribal groups of India: inference from Y chromosome and mitochondrial DNA | journal = BMC Genetics | volume = 7 | pages = 42 | doi = 10.1186/1471-2156-7-42 | url = http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1471-2156-7-42.pdf | accessdate = 2007-09-09 |format=PDF | pmid = 16893451 | pmc = 1569435}}</ref> ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಿದರು. ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು [[ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ಸ್]] ಗಳು ಬರುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿತ್ತು;ಹೀಗೆ ಬರಬರುತ್ತಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಕೃಷಿ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆಗಿಂತ ಮೊದಲು ತನ್ನ ಬೇರು ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು.ಅದರ ನಂತರ ಇಂಡೊ-ಅರ್ಯನ್ಸ್ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಈ ಜಾತಿ ವಿಂಗಡನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರಾವಾಗಿ <ref>{{cite web | url = http://www.telegraphindia.com/1070101/asp/knowhow/story_7203802.asp | title = Caste in the genes | author = G.S. Mudur | publisher = The Telegraph, Calcutta | accessdate = 2007-08-31 | date = 2007-01-01 | archive-date = 2007-09-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930041020/http://www.telegraphindia.com/1070101/asp/knowhow/story_7203802.asp | url-status = dead }}</ref> ಬೆಳೆಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಸುಮಾರು 2006ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಂಶಾವಳಿಯ ಬಗೆಗೆ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟೂಟ್ ಆಫ್ ಬಯೊಲಜಿಕಲ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ 32 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 45 ಜಾತಿ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು.ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಾತ್ರ [[ಇಂಡೊ-ಯುರೊಪಿಯನ್]] ನಿಂದ <ref>{{cite web |title=India Acquired Language, Not Genes, From West, Study Says |author=Brian Handwerk |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/01/0110_060110_india_genes.html |publisher=National Geographic News |date=2006-01-10 |accessdate=2006-12-08 }}</ref> ಬಂದವುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಆರ್ಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡರ ನಡುವೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಭೇದ ಇತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿವೆ. [[ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸೆಲ್ಲುಲರ್ ಅಂಡ್ ಮೊಲೆಕುಲರ್ ಬಯೊಲಜಿ]] ಗಾಗಿ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು 2009ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.(ಸಹಯೋಗ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ]],[[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ಥ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಾಡ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟೂಟ್ ಆಫ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್]] ಅಲ್ಲದೇ [[MIT]])ಇದು ಭಾರತಾದಾದ್ಯಂತದ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ವಂಶಾವಳಿಯ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು ಸುಮಾರು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ 13 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ 25 ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ 132 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ವಂಶಾವಳಿಯು ಜಾತಿಯ ಮೂಲಾಧಾರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೇ ಒಟ್ಟಾರೆ ಫಲಿತಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಜನಾಂಗ ಪ್ರಗತಿ ಕಂಡಿದೆ.ಇದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮೂಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದಿದೆಯೇ ವಿನಹಃ ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಕಾರಣವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಗೊಳಿಸಿದೆ.ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಭಾರತದ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಹ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೆರನಾದ ಆರ್ಯನ್ ಆಕ್ರಮಣವಾಗಲೀ ಅಥವಾ ದ್ರಾವಿಡ್ ಜನರ ಬಗೆಗಿನ ಯಾವುದೇ ನಿಂದನೆ, ಉಪೇಕ್ಷೆಗೆ <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/news/india/Aryan-Dravidian-divide-a-myth-Study/articleshow/5053274.cms ಆರ್ಯನ್ -ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ ಡಿವೈಡ್ ಒಂದು ಮಿಥ್ಯ: ಸ್ಟಡಿ], [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]</ref> ಸಂಬಂಧಿಸಿದಲ್ಲ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಭಾರತದ ಜಾತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಬೆಲಿನಿಯನರ್ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ (ಬಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಾಂಗ)]] * [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ]] * [[ನೆವಾರ್ ರ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ]] ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಆಕರಗಳು== *ಅಗ್ರವಾಲ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಾಪ್. ''ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ '' . ಮನೋಹರ್. 1978. *ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಭೀಮರಾವ್. ''ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಅಥವಾ ದಿ ಪಾರ್ಟಿಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ '' . ಥ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್. *ಅನ್ಸಾರಿ, ಘೌಸ್. ''ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ್: ಎ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರ್ ಕಾಂಟಾಕ್ಟ್'' . ಲಖನೌ, 1960. *ಬೈಲಿ, ಸುಸನ್. ''ಕಾಸ್ಟ್, ಸೊಸೈಟಿ ಅಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫ್ರಾಮ್ ದಿ ಎಟೀನ್ ಸೆಂಚುರಿ ಟು ದಿ ಮಾಡೆರ್ನ್ ಏಜ್'' . ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. 1999. DOI:10.2277/0521264340. ISBN 978-0-521-26434-1. *ಮೈಕೆಲ್ಸ್, ಎಕ್ಸೆಲ್, ಹಿಂದುಯಿಸಮ್: ಪಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಸೆಂಟ್ 188-97 (ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟೊನ್ 2004) ISBN 0-691-08953-1. *ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಎಂ. ಎನ್. ''ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅಮಂಗ್ ದಿ ಕೂರ್ಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'' . ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್, 1952. ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== * ''[[ಸ್ವಾಮಿ ಸಹಜಾನಂದ ಸರ್ಸ್ವತಿ]] ರಚ್ನವಾಲಿ'' (ಸೆಲೆಕ್ಟೆಡ್ ವರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ವಾಮಿ ಸಹಜಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ), ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥಾನ, [[ದೆಲ್ಹಿ]], 2003. * [[ಬಲದೇವ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ]], ಕಾಶಿ ಕಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪರಂಪರಾ, ಶಾರದಾ ಸಂಸ್ಥಾನ, [[ವಾರಾಣಸಿ]], 1985. * ಎಂ.ಎ. ಷೆರಿಂಗ್, ಹಿಂದೂ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆಸ್ ರಿಪ್ರೊಡ್ಯೂಸ್ಡ್ ಇನ್ ಬನಾರಸ್, ಏಷ್ಯನ್ ಎಜುಕೇಷನಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್, ನವದೆಹಲಿ, ಮೊದಲನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ 1872, ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿ 2008. * ಜೊಗೆಂದ್ರನಾಥ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ, ಹಿಂದು ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಟ್ಸ್, ಮುನಶಿರಾಮ್ ಮನೋಹರಲಾಲ್, ಡೆಲ್ಹಿ, ಫಸ್ಟ್ ಎಡಿಶನ್ 1896, ನಿವ್ ಎಡಿಶನ್ 1995. * ಈ.ಎ.ಎಚ್.ಬ್ಲಂಟ್, ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಫಸ್ಟ್ ಎಡಿಶನ್ ಇನ್ 1931 ಬೈ [[ಆಕ್ಸಫರ್ಡ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]], ನಿವ್ ಎಡಿಶನ್ ಬೈ ಎಸ್.ಚಾಂದ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್, 1969. * [[ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್ ಅಲನ್ ಬಯಲಿ]], ರೂಲರ್ಸ್, ಟೌನ್ಸ್ ಮೆನ್, ಅಂಡ್ ಬಜಾರ್ಸ: ನಾರ್ತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ದಿ ಏಜ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಎಕ್ಸಾಪಾನ್ಸನ್, 1770–1870, [[ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]], 1983. * ಆನಂದ್ ಎ. ಯಾಂಗ್, ಬಝಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್, ಸೊಸೈಟಿ, ಎಂಡ್ ದ ಕಾಲೋನಿಯಲ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಇನ್ ಬಿಹಾರ್, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1999. * ಆಚಾರ್ಯ ಹಝಾರಿ ಪ್ರಸಾದ್ ದ್ವಿವೇದಿ ರಚನಾವಳಿ, ರಾಜ್ ಕಮಲ್ ಪ್ರಕಾಶನ, ದೆಹಲಿ. * ಬಿಭಾ ಝಾ ಅವರ [[Ph.]]ಡಿ ವಿಷಯ ಭೂಮಿಹಾರ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು: ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿತ. * [[ಅರವಿಂದ ನಾರಾಯಣ ದಾಸ್]], ಅಗ್ರೆರೇರಿಯನ್ ಮೂಮೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಸ್ಟಡೀಸ್ ಆಬ್ನ್ 20 ಥ ಸೆಂಚುರಿ ಬಿಹಾರ್(ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಪೀಜಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್), ರೂಟ್ ಲೆಜ್, [[ಲಂಡನ್]], 1982. * ಎಂ.ಎನ್.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ, ಓರಿಯೆಂಟ್ ಲಾಂಗ್ ಮನ್, ದೆಹಲಿ, 1995. * [[ಮಹಾವೀರ್ ಪ್ರಸಾದ ದ್ವಿವೇದಿ]] ಎಸ್ಸೇಸ್. *ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಬಿ.ಆರ್. (1946). [http://www.ambedkar.org/ambcd/39A.Untouchables%20who%20were%20they_why%20they%20became%20PART%20I.htm ''ದಿ ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ಸ್: ಹು ವೇರ್ ದೆ ಅಂಡ್ ವೈ ದೆ ಬಿಕೇಮ್ ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ಸ್ ?'' ] ಆಸ್ ರಿಪ್ರಿಂಟೆಡ್ ಇನ್ ವ್ಯಾಲೂಮ್ 7 ಆಫ್ ''ಡಾ. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೀಚಿಸ್'' , ಪಬ್ಲಿಶಡ್ ಬೈ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಾ 1990; ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್. *Ambedkar, B.R. (1946) ''[[ಹೂ ವೇರ್ ದಿ ಶೂದ್ರಾಸ್ ]]'' ([http://www.ambedkar.org/ambcd/38A.%20Who%20were%20the%20Shudras%20Preface.htm ರೀಡ್ ಆನ್ ಲೈನ್]). * ಅಟಲ್, ಯೋಗೇಶ್ (1968) "[[ದಿ ಚೇಂಜಿಂಗ್ ಫ್ರಂಟೀಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಟ್ ]]" ಡೆಲ್ಹಿ, ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಹೌಸ್. * ಅಟಲ್, ಯೋಗೇಶ್ , (2006) "[[ಚೇಂಜಿಂಗ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ]]" ಚಾಪ್ಟರ್ ಆನ್ ವರ್ಣಾ ಅಂಡ್ ಜಾತಿ. ಜೈಪುರ್, ರಾವತ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್. *ಬೇನ್ಸ್, ಜೆರ್ವೈಸ್ ಅಥೆಲ್ಸ್ಟೇನ್ (1893). ''ಜನರಲ್ ರಿಪೊರ್ಟ್ ಆನ್ ದಿ ಸೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, 1891'' , ಲಂಡನ್, ಹರ್ ಮೆಜೆಸ್ಟೀಸ್ ಸ್ಟೇಶನರಿ ಆಫೀಸ್. *ಬ್ಲಂಟ್, ಇ. ಎ. ಎಚ್. (1931). ''ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಆಫ್ ನಾದರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ '' , ರಿಪಬ್ಲಿಶಡ್ 1964, ಎಸ್. ಚಾಂದ್, ಡೆಲ್ಹಿ. *ಕ್ರೂಕ್, ವಿಲಿಯಮ್(1896). ''ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ -ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಪ್ರೊವಿನ್ಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ಔಧ್ '' , 4 vols. *ಡುಕೆರ್/ಸ್ಪಿಲ್ವೊಗಲ್. ''ದಿ ಎಸೆನ್ಸ್ಸಿಯಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ Vol I: to 1800'' . 2nd ಎಡಿಶನ್ 2005. *[[ಡುಮೊಂಟ್, ಲೂಯಿಸ್]]. ''[[ಹೊಮೊ ಹಿರಾಚಿಯಸ್Homo: ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಇಂಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್]]'' . ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಡಿಶನ್, ರಿವೈಸ್ಡ್. 540 p.&nbsp;1970, 1980 ಸಿರೀಸ್: (ನೇಚರ್ ಆಫ್ ಹುಮನ್ ಸೊಸೈಟಿ ). *ಘುರೆ, ಜಿ. ಎಸ್. (1961). ''ಕಾಸ್ಟ್, ಕ್ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ಆಕುಪೇಶನ್'' . ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಬುಕ್ ಡಿಪೊಟ್ . ಬಾಂಬೆ. *ಘುರೆ, ಜಿ. ಎಸ್. (1969). ಕಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ರೇಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಪಾಪುಲರ್ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮುಂಬಯಿ 1969 (1932). *ಜಾಫರ್ಲೊಟ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫೆ (2003). ''ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಸೈಲೆಂಟ್ ರೆವುಲುಶನ್: ದಿ ರೈಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಲೊವರ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್'' , C. ಹರ್ಸ್ಟ್&amp; ಸಿ ಕಂ. *[[ಕಾನೆ, ಪಾಂಡುರಂಗ್ ವಾಮನ್ ]]: ''ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ: (ಎನ್ಸಿಯಂಟ್ ಅಂಡ್ ಮೆಡಿಯವಲ್, ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಅಂಡ್ ಸಿವಿಲ್ ಲಾ)'' &nbsp;— ಪೂನಾ: ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಒರಿಯಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್, 1962–1975. *[[ಲಾಲ್ , ಕೆ. ಎಸ್.]] ಗ್ರೊತ್ ಆಫ್ ಶೆಡುಲ್ಸ್ಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ ಮಿಡಿವಲ್ ಇಂಡಿಯಾ (1995). *ಮುರೆ ಮಿಲ್ನರ್ , ಜೂ. (1994). ''ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ರೆಡ್ ನೆಸ್ : ಎ ಜನರಲ್ ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟಸ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಆನ್ ಅನಲ್ಲೈಸಿಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಕಲ್ಚರ್'' , ನಿವ್ ಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. *ರಾಜ್, ಪಪಿಯಾ&amp; ಆದಿತ್ಯ್ ರಾಜ್ (2004) "ಕಾಸ್ಟ್ ವೇರಿಯೇಶನ್ ಇನ್ ರಿಪ್ರೊಡಕ್ಟಿವ್ ಹೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಉಮೆನ್ ಇನ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ರೀಜನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಸ್ಟ್ಡಿ ಬೇಸ್ಡ್ ಆನ್ NFHS ಡಾಟಾ" ಸೊಸಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಬುಲೆಟಿನ್ 53 (3): 326–346. *ರಂಗನಾಯಕಮ್ಮಾ (2001). ''ಫಾರ್ ದಿ ಸಾಲುಶನ್ ಆಫ್ ದಿ "ಕಾಸ್ಟ್ "ಕೊಶ್ಚೆನ್, ಬುದ್ದಾ ಈಸ್ ನಾಟ್ ಇನಫ್ ಈಸ್ ನಾಟ್ ಇನಫ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ,ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಈಸ್ ಮಸ್ಟ್'' , ಹೈದರಾಬಾದ್: ಸ್ವೀಟ್ ಹೋಮ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್. *ರಸೆಲ್, ಆರ್.ವಿ. ಅಂಡ್ ಆರ್.ಬಿ. ಹೀರಾ ಲಾಲ್ (1916). ''ದಿ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪ್ರೊವಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'' , 4 vols., ಲಂಡನ್. *ಲಿಜ್ ಸ್ಟೌರ್ಟ್, ಇನ್ ಗಟಾಡಿಯನ್ ವೀಕ್ಲಿ, ಜನವರಿ 10, 2002 ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://codesign.scu.edu/hinduism/ ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415112417/http://codesign.scu.edu/hinduism/ |date=2008-04-15 }} *''ಎನ್ನಿಹೇಲೇಶನ್ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಉಯಿತ್ ಎ ರಿಪ್ಲೈ ಟು ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ '' [http://wcar.alrc.net/mainfile2.php/Documents/76/ ಪಾರ್ಟ್ I] &amp; [http://wcar.alrc.net/mainfile2.php/Documents/77/ ಪಾರ್ಟ್ II] ಬೈ''[[ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್ .ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ]]'' * [http://www.hindu-international.org/books/articles/varna_jaati_or_caste.pdf ವರ್ಣ ಅಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಹಿಂದು ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್ಸ್ (pdf)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013101013/http://www.hindu-international.org/books/articles/varna_jaati_or_caste.pdf |date=2006-10-13 }} * ''ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್ ಆನ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಬೈ[[ಕೊಯೆನ್ ರಾಡ್ ಎಲ್ಸ್ಟ್ ]]:'' [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch1.htm#16a ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070207175444/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch1.htm#16a |date=2007-02-07 }}, [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch11.htm#49a ಬುದ್ಧಿಸಮ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120714182547/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch11.htm#49a |date=2012-07-14 }}, [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch9.htm#78a ಇಂಡಿಯನ್ ಟ್ರೈಬಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109205643/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch9.htm#78a |date=2008-01-09 }}, [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/ait/ch49.htm ಫಿಸಿಕಲ್ ಆಂಥ್ರಿಪೊಲಾಜಿ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130908073234/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/ait/ch49.htm |date=2013-09-08 }}, [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/ait/ch48.htm#68a ಎಟಿಮೊಲಾಜಿ ಆಫ್ ವರ್ಣಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130908073529/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/ait/ch48.htm#68a |date=2013-09-08 }} * [http://www.kamat.com/indica/caste/ ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್] ಆಟ್ ಕಾಮತ್ಸ್ ಪೊಟ್ ಪುರಿ * [https://www.hrw.org/reports/2007/india0207/ ಹಿಡನ್ ಅಪರ್ಥೈಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಶನ್ಸ್ ಅಗೇನ್ಸ್ಟ್ "ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ಸ್ "] *[https://share.acrobat.com/adc/document.do?docid=0925fce8-835d-4bc7-a14f-50122ee9e5e4 The Castes, Culture, and Hedonism: An abstract of the ideology by: Nevill Kumar]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Reservation in India}} {{Life in India}} {{DEFAULTSORT:Caste System In India}} [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[en:Indian caste system]] [[es:Sistema de castas de la India]] [[fr:Système de castes en Inde]] [[hi:हिन्दू वर्ण व्यवस्था]] [[nl:Kaste]] [[nn:Det indiske kastesystemet]] [[pt:Sistema de castas da Índia]] [[zh:种姓制度]] mdtsvgf50f0vztaaeahdpixd773r60o 1434678 1434676 2026-10-26T18:44:06Z Successalltime87 90571 1434678 wikitext text/x-wiki '''ಭಾರತೀಯ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ''' ಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರ್ಭಂಧಗಳಡಿ [[ಭಾರತ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಸಾವಿರಾರು ಪಂಗಡದ ಪ್ರವರ್ಗಗಳನ್ನು, ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನೇ ''[[ಜಾತಿ ]]'' ಗಳು ಅಥವಾ ಕೋಮು ಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅನ್ಯಗೋತ್ರ ಗುಂಪುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇದೆ,ಇದನ್ನು ಗೋತ್ರಗಳು,ವಂಶವಾಹಿನಿ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ಕುಲಗೋತ್ರವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಉಪ-ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಕಾದ್ವಿಪಿ,ಕೂಡಾ ಒಂದು,ಒಂದೇ ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ಅನುಮತಿಸಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ನಿರ್ಭಂದಿತ ಸಗೋತ್ರ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ನಿಷಿದ್ದದ ನಿಯಮ ಉಂಟು) [[ಹಿಂದುತ್ವ]]ದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಇತರ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ರು ಕೂಡಾ ಇದೇ ತೆರನಾದ ಗುಂಪು ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ <ref>ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬುಚನನ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್, 1883</ref> ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ <ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/living/caste.shtml |title=BBC, ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಎಥಿಕ್ಸ್, ಹಿಂದುಯಿಸಮ್ |access-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521225627/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/living/caste.shtml |archive-date=2009-05-21 |url-status=dead}}</ref> ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ನಿರ್ಭಂಧಗಳು ಅಷ್ಟೊಂದು ಬಿಗಿಯಾಗಿಲ್ಲ;ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟು ನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಆದರೆ ಭಾರತದ 72% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಂಥವು ಜಾತಿ-ಆಧಾರದ<ref name="axel">ಎಕ್ಸೆಲ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್Axel Michaels, ''ಹಿಂದುಯಿಸಮ್: ಪಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಸೆಂಟ್ '' 188-97 (ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟೊನ್ 2004) ISBN 0-691-08953-1</ref><ref name="wisdom">{{cite web |title=Hindu Wisdom: The Caste System |url=http://www.hinduwisdom.info/Caste_System.htm |accessdate=2006-12-08 |archive-date=2011-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820095649/http://www.hinduwisdom.info/Caste_System.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="guardian">{{cite web |title=Caste prejudice has nothing to do with the Hindu scriptures |url=https://www.theguardian.com/india/story/0,,1967446,00.html |author=Nitin Mehta |publisher=The Guardian |date=2006-12-08 |accessdate=2006-12-08 }}</ref><ref name="epw">{{cite web |title=Is Caste System Intrinsic to Hinduism? Demolishing a Myth |url=http://www.epw.org.in/showArticles.php?root=2003&leaf=11&filename=6474&filetype=html |author=M V Nadkarni |publisher=Economic and Political Weekly |date=2003-11-08 |accessdate=2006-12-08 |archive-date=2007-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312101009/http://www.epw.org.in/showArticles.php?root=2003&leaf=11&filename=6474&filetype=html |url-status=dead }}</ref> ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವುದಿಲ್ಲ,ಅಲ್ಲದೇ [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]] ಕೂಡಾ ಜಾತಿ-ಆಧಾರದ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಪುಷ್ಟಿಕರಿಸಲಾರದು,ಅದು ಸಮಗ್ರ ಜಾತ್ಯಾತೀತತೆಯನ್ನು [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ದ ತತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ದೇಶದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1154019.stm BBC ಪ್ರೊಫೈಲ್ ], ಇಂಡಿಯಾ</ref> ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದೆ. ಏನೇಯಾದರೂ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ವಿವಿಧ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು;ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ <ref>{{cite book |last=Bayly |first=Susan |title=Caste, Society and Politics in India from the Eighteenth Century to the Modern Age |url=http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521264340 |year=1999 |month=July |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521264341 |doi=10.2277/0521264340 |access-date=2010-07-27 |archive-date=2007-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013192735/http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521264340 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/india/116.htm |title=Caste-Based Parties |accessdate=2007-05-17 }}</ref> ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಾದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿದ ನಿಯಮಗಳಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಪ್ರಾಚೀನ ಇರಾನಿನ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.("''ಪಿಸ್ತ್ರಾಗಳು'' ")ಅಂದರೆ ಅರ್ಚಕವರ್ಗವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾದರೆ,ಯೋಧರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆನಿಸುತ್ತಾರೆ,ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ವೈಶ್ಯರು ಅಥವಾ ವಸ್ತ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ವರ್ಗ ಹ್ಯುತಿಗಳೆಂದು <ref>''ದಿ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇರಾನ್'' ಬೈ ಇಲ್ಯಾ ಗೆರ್ಶ್ವಿಸವಿಕ್ , p. 651.</ref><ref>''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಇಯರ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್'' ಬೈ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯುನ್ವಸಿಟಿ. ಟೀಚಫ್ರ್ ಕಾಲೇಜ್, ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್, p. 226.</ref><ref>''ಒರಿಜಿನ್ ಅಂಡ್ ಗ್ರೊತ್ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ '' ಬೈ ನೃಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ ದತ್ತ, p. 39.</ref> ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಜಾತಿ=== ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದು ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು "ವರ್ಣ"ಗಳಿವೆ. [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]] ಹೇಳುವಂತೆ ವರ್ಣಗಳನ್ನು [[ಗುಣ]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ಮ]]ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [[ಮನುಸ್ಮೃತಿ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ [[ಶಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ:[[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] (ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಅರ್ಚಕರು),[[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]] (ರಾಜರು ಮತ್ತು ಯೋಧರು),[[ವೈಶ್ಯ]] (ಕೃಷಿಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು)ಮತ್ತು [[ಶೂದ್ರ]] (ಕುಶಲ ಕಲೆಗಾರರು,ಸೇವಾಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರು) ಈ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪದ್ದತಿಯು ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮಾದರಿ ತಾರ್ಕಿಕ ಆಧಾರವನ್ನಾಗಿ ಪಡೆದು, ಸಾವಿರಾರು [[ಜಾತಿ]]ಗಳ ಆಧಾರಿತ ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿಯಾಗಿದೆ.ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ವರ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಮತ್ತು ''ವರ್ಣಸಂಕರ'' ದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ "ಶುದ್ಧ" ವರ್ಣಗಳ ವಿವರವೂ ಇದೆ. ಹಿಂದು ಸಮಾಜದ ನೀತಿ-ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ದರಾಗಿಲ್ಲದ ವಿದೇಶಿಯರು,ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು ಮತ್ತು ಅಲೆಮಾರಿಗಳನ್ನು ಪರಕೀಯರು ಹಾಗು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರೆಂದು ಅದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿರುವವರನ್ನು ಪರಜನ್ಯ(ನ) ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯಜರು ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಈ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಗುಂಪನ್ನು [[ದಲಿತ]]ರು ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದು ಇವರು ಶೂದ್ರರಲ್ಲಿಯೇ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನವರು ಅಥವಾ ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿರುವವರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಸ್ಮೃತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಯು ಮೂಲತಃ <ref>''ಮನುಸ್ಮೃತಿ X:65'' : "ಶೂದ್ರನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜನಿಸಬಹುದು,ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಪುತ್ರ ಶೂದ್ರನ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಜನಿಸಬಹುದು." ಹೀಗಾದರೆ ವೈಶ್ಯ ಅಥವಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಯಾರಲ್ಲಿ ಜನಿಸುವರು."</ref> ವಂಶಪಾರಂಪರಿಕವಾದುದಲ್ಲ. ಹಲವಾರು ಹಿಂದುತ್ವದ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುರುವಂತೆ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು <ref>{{cite web |title=Face to faith |url=https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1951144,00.html |author=David Haslam |publisher=The Guardian |date=2006-11-18 |accessdate=2006-12-08 }}</ref> ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಹಲವಾರು ಗುಂಪುಗಳು ಅಂದರೆ ಇಸ್ಕಾನ್ ISKCONದಂತಹವುಗಳು ಆಧುನಿಕ (ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸಮಾಜ)ಭಾರತೀಯ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಾಗಿ <ref>{{cite web |title=Varnashrama-dharma and Caste |url=http://hinduism.iskcon.com/lifestyle/901.htm |publisher=[[ISKCON]] |accessdate=2007-04-12 |archive-date=2010-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100524014234/http://hinduism.iskcon.com/lifestyle/901.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=The Varnasrama Social System |url=http://krishna.org/ctfote/varnash.html |publisher=Hare Krishna News Network |accessdate=2007-04-12 |archive-date=2007-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208084028/http://krishna.org/ctfote/varnash.html |url-status=dead }}</ref> ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ವಸಾಹತು ಶಾಹಿಯ ಯುಗದ ಹಲವಾರು ಯುರೊಪಿಯನ್ ಆಡಳಿತಗಾರರು [[ಮನುಸ್ಮೃತಿ]]ಯನ್ನು ಹಿಂದುಗಳ "ಕಾನೂನು ಗ್ರಂಥ" ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿದ್ದರು.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು;ಆದರಿಂದು ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರು,ಇದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಯೇ ಹೊರತೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬುಗೆಯಲ್ಲ ಎಂದು <ref name="axel" /><ref name="wisdom" /><ref name="guardian" /><ref name="epw" /> ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.. [[ಮನುಸ್ಮೃತಿ]]ಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಾಗಿರುವ ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖನಾ ಕೃತಿ,ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬೆಂಗಾಲಿಗಳಿಗೆ,ಆದರೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ಹಲವಾರು ಹಿಂದು ಗ್ರಂಥ ಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಭಾಗವಲ್ಲ. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ಮಹತ್ವವನ್ನೇ ನೀಡಿಲ್ಲ ಆದರೆ (ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತ)ದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಾರಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಉಪವಿಷಯವಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಕೃತಕವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ;ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರೂ ಕೂಡ ವಿವರ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಳಿಕ ಇದನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ವೇದದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಯಾರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಷೇಧವಿರಲಿಲ್ಲ,ಶೂದ್ರರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಯಾವುದೇ ನಿಷಿದ್ದ <ref>ವೈಟ್ ಯಜುರ್ವೇದಾ 26.2</ref> ಇರಲಿಲ್ಲ. ''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಬಗೆಗಿನ ಪುರಾವೆ'' ಎಂದರೆ,ಜಾರ್ಜ್ ಎಲ್ ಹಾರ್ಟ್ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ "ಆರಂಭಿಕ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿರುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇದೆ;ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮತ್ತು ಹಿಂದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಆಚರಣೆಗಳು" ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆತ ನಂಬುವಂತೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಮೂಲವು "ಕೃಷಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪದ್ದತಿ ಬೆಳೆಯಿತು."ನಂತರ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಗಳು ಅದನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದವು." ಆರಂಭಿಕ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇದೆ. ಸಂತ ವಲ್ಲುವರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ "ಪಿರಾಪೊಕ್ಕುಮ್ ಎಲ್ಲಾ ಉಯಿರ್ಕುಮ್ "ಅಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು." ಇದೇ ತೆರನಾಗಿ ಸಂತ ಔವೈಯಾರ್ ಕೂಡಾ ತಮ್ಮ ವಿಚಾರ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎರಡೇ ಎರಡು ಜಾತಿಗಳಿವೆ,ಅವೆಂದರೆ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಎನ್ನಬಹುದು. ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಂದ ನಾವು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುವುದೆಂದರೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ವರ್ಗೀಕರಣವಾಗಿದೆ. ===ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ=== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವು ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು,ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಇದರ ರಕ್ಷಾಕವಚವಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವ ಕಾರ್ಯ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ <ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9016155/Brahman |title=Brahman |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=2007-04-24 }}</ref> ಪಡೆದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಚೀನಾ]]ದ [[ಬೌದ್ದ ಮತ]]ದ [[ಫಾ ಹಿಯನ್]] ಎಂಬ ಧರ್ಮಯಾತ್ರಿಕ ಸುಮಾರು 400 AD ಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]ಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ."ಆತ ಬಹು ಸಂಖ್ಯಾತ ಬಹಿಷ್ಕೃತ [[ಚಾಂಡಾಲಗಳ]] ವರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡ,ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾದವರು.ಶವ ಸಾಗಿಸುವಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಅವರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ದೂರಿಡಲಾಗಿತ್ತು... ಆದರೆ ಸಮಾಜದ ಇತರ ಸ್ತರದ ಜನರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕುಂದು ಇತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಆತ ಗುರುತಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದ.ಇದಲ್ಲದೇ ಇನ್ಯಾವದೇ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ 'ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ'ಯ ಜನಾಂಗ ಆ ಯಾತ್ರಿಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದಿದ್ದುದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ <ref>ಜಾನ್ ಕಿಯೆ, ''ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ '' , ಹಾರ್ಪರ್ ಕೊಲಿನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಲಿ, ಲಂಡನ್, 2000. p. 145.</ref> ವಿಷಯ.. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಶೂದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಮೂಲದವರೂ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು,ಇದು [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]]''[[ವರ್ಣ]]'' ದವರದಾದರೂ ಆಗ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ನಿಷೇಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲದೇ <ref>ಜಾನ್ ಕಿಯೆ, ''ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ '' , ಹಾರ್ಪರ್ ಕೊಲಿನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಲಿ, ಲಂಡನ್, '''' 2000. p. 189.</ref> ದಮನಕಾರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ವೃತ್ತಿಪರತೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಲಾರದು ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರದು. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಮಾಜ ಹೇಗೆ ವರ್ಗಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿತೋ ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಿಟಿಶರು ತಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲು ಯೋಚಿಸಿದರು. ಜಾತಿಯು ವೃತ್ತಿಯ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಸಮಾಜದ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ ಮತ್ತು ಬುದ್ದಿಮತ್ತೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವರು <ref name="infinityfoundation.com">{{cite web |url=http://www.infinityfoundation.com/mandala/h_es/h_es_hobso_caste_frameset.htm |title=The Indian Caste System and The British: Ethnographic Mapping and the Construction of the British Census in India |author=Kevin Hobson |accessdate=2007-05-04 }}</ref> ಮನಗಂಡರು. ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅನುದ್ದೇಶಿತವಾಗಿ [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಜ್]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು.ಯಾವಾಗ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಜನಗಣತಿ ಮಾಡಿದರೋ ಆಗ ಈ ಜಾತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬದಲಿಸಿದರು.[[ಹರಿಜನ]]ರು ಅಥವಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದ ಜನರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕೀಳು ದರ್ಜೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಜನರನ್ನು ''[[ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು ]]'' ಎಂದು ಕೆಲವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಇವರು ಅನಾರೋಗ್ಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಾಲಿನ್ತ್ಯದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಹಿಂದೆ ಹರಿಜನರು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಂದಗಳಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಿದರು;ಇದರೊಂದಿಗೆ ಬಡತನವೂ ಅವರಿಗೆ ಶತ್ರುವಾಗಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ಬಿಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನೀರು ಕೂಡಾ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಿಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯವರು ಇವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯವನೊಬ್ಬ ಇವರೊಂದಿಗೆ ಶಾರೀರಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆ ಮೈಲಿಗೆಯಾದಂತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಚವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುದ್ದೀಕರಿಸಬೇಕು ಇದಲ್ಲದೇ ಹರಿಜನರಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯಗಳು ಬೆಳೆದವು;ಉಪಜಾತಿಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ''[[ಧೋಬಿ ]]'' ಮತ್ತು ''[[ನಾಯಿದ]]'' ರು(ಸವಿತಾ ಸಮಾಜ) ಇತರ ಕೀಳು ಅಂದರೆ ಭಂಗಿಗಳ ಜಾತಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.ಇವರು ಹರಿಜನರಲ್ಲಿಯೇ "ಅತ್ಯಂತ ಕೀಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು".ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ,ಸಾಮಾಜಿಕ ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟಳೆಬದ್ದ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅದರ ದೋಷಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಆಯಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ತೋರಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಇಲ್ಲದೇ ಈ ಜಾತಿ ಆಧಾರ <ref name="Klatt">ಡಬ್ಲು. ಕ್ಲಾಟ್, ಕಾಸ್ಟ್,ಕ್ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ಕಮುನಿಸಮ್ ಇನ್ ಕೇರಳ, ಏಷಿಯನ್ ಅಫೇರ್ಸ್, Volume 3, Issue 3 ಅ.1972, pp. 275–287, DOI: 10.1080/03068377208729634.</ref> ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತಿತ್ತು;ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ,ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ,ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತ ವಿಚಾರಗಳು ಉಪಜಾತಿಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು,ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾವ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮತ್ತು ಯಾವ ಜನಾಂಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧ ಪಡೆದ ಎಂಬುದು ಆತನ ಬದುಕಿನ ಪರ್ಯಂತ ಇರುವ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು.ಅಂತರ್ಜಾತೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ದರ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮಕ್ಕಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಪದ್ದತಿಯು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬನೆಯು ಸಮೂದಾಯದ ಒಟ್ಟಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು <ref name="Klatt" /><ref>[http://www.csuchico.edu/~cheinz/syllabi/asst001/spring98/india.htm ದಿ ವರ್ಣಾ ಅಂಡ್ ಜಾತಿ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801121154/http://www.csuchico.edu/~cheinz/syllabi/asst001/spring98/india.htm |date=2010-08-01 }} ಬೈ ಟ್ರೆನ್ಸ್ ಕಾಲ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಅಂಡ್ ರೊಕ್ಸಾನಾ ಪವಿಚ್.</ref> ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗದ ವಿಭಜನೆ ನಂತರ ಆಯಾ ಪದ್ದತಿಯ ಆಧಾರ ಮೂಲದ ಮೇಲೆ ವಲಸೆಗಾರರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ <ref>ನೆಹರೂ,ಜೆ "ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ", ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪೇಪರ್ ಬ್ಯಾಕ್ಸ್.</ref> ಅಂಟಿಕೊಂಡರು. ಆರ್ಥಿಕ <ref name="sankaran-1">{{cite book | author=Sankaran, S | title=Indian Economy: Problems, Policies and Development | publisher=Margham Publications | year=1994 | id=ISBN | chapter = 3 | page = 50}}</ref> ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆವರಿಸಿದೆ,ಇದು ಯುರೊಪಿಯನ್ ನ ಮಧ್ಯಮ ಕೂಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು.ಈ ಮೂಲಕ ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.ಕುಶಲ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ತರಬೇತಿ,ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಾಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇನ್ನಿತರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿತ ತರಬೇತನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಉಪಜಾತಿಯ ಜನಾಂಗ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೇಯ್ಗೆಯ ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಕೆಲವು {{Who|date=July 2010}}ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿನ ಸಗೋತ್ರ ವಿವಾಹ ಹಾಗು ಇನ್ನಿತರ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆರಾಮವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.ಅವರು ಈ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಚೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದ್ದರೋ ಈಗಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಯಲು <ref>[http://philosophy.lander.edu/oriental/caste.html ಒರಿಯಂಟಲ್ ಫಿಲಾಸಫಿ],''lander.edu'' .</ref> ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ===ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಅಥವಾ ಚಲನಶೀಲತೆ=== ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಇನ್ನುಳಿದ ಜಾತಿಗಳ ಜನರು ತಮ್ಮ ವರ್ಗೀಕೃತ ಜಾತಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.ಇದು ಬ್ರಿಟಿಶರ ಆಗಮನದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊದಲು ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ <ref>{{cite web |url=http://www.ncert.nic.in/textbooks/XI/Un_socity_XI/Chapter%2010.pdf |title=Govind Sadashiv Ghurye: Ghurye's Views about Indian Society |accessdate=2007-05-04 |format=PDF}}</ref> ಇತ್ತು. ಕೆಲವು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯು ಅಲ್ಲಿನ ನೀತಿ-ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಆ ಪದ್ದತಿಯ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವೆನಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ವೈ.ಬಿ ದಾಮಲೆಯಂತವರು ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಚಲನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು <ref name="Silverberg Paper">{{cite journal |author = James Silverberg |year = 1969 |month = November |title = Social Mobility in the Caste System in India: An Interdisciplinary Symposium |url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_1969-11_75_3/page/443 |journal = The American Journal of Sociology |volume = 75 |issue = 3 |pages = 443–444 }}</ref> ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಳಜಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜನರು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯವರ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದರೆ ಅದೂ ಕೂಡಾ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾತಿಯಲ್ಲಿನ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾರತೆ ತೋರಿದ್ದರಿಂದಲೇ ವಾಲ್ಮಿಕಿಯಂತಹ ಸಂತರ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇಂದು ಹಿಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥ [[ರಾಮಾಯಣ]]ವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವ]] ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶೂದ್ರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯವರೊಂದಿಗೂಡಿ ತಮ್ಮ ಜಾತಿಯನ್ನು ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸಿಕೊಂಡ <ref name="Silverberg Paper" /> ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಜನಾಂಗದ ಜಾತಿಯ ಚಲನಶೀಲತೆ ಕಡಿಮೆ ಆದರೆ ಉಪಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ (ಕೋಮುಗಳು)ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನೂ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅವರಿರುವ ಸ್ಥಳದ ಪುನಃ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದಳನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.ಹೊಸ ಆಚರಣೆಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ ಅಲ್ಲದೇ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಉಪಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ <ref>''ಸೊಸಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್ &#x26; ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಇನ್ ಎಕಾನೊಮಿಕ್ ಡೆವಲಪ್ ಮೆಂಟ್'' , ಬೈ[[ನೇಲ್ ಜೆ. ಸ್ಮೆಲ್ಸರ್]], ಸೆಯ್ ಮೌರ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲಿಪ್ ಸೆಟ್, ಪಬ್ಲಿಶಡ್ 2005.</ref> ಇವೆ. ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಎಂ.ಎನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಕೂರ್ಗ್]] ದ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಉದಾರತೆ ಮತ್ತು ಚಲನಶೀಲತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು <ref name="Srinivas, M.N 1952">ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಎಂ.ಎನ್, ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅಮಂಗ್ ದಿ ಕೂರ್ಗಾಸ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬೈ ಬೈ}ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಎಂ.ಎನ್ , p. 32 (ಆಕ್ಸಫರ್ಡ್, 1952).</ref><ref name="Modern India p. 48">ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಮಾಡೆರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ; ಅಂಡ್ ಅದರ್ ಎಸ್ಸೆಸ್: p. 48. (ಮಿಡಿಯಾ ಪ್ರೊಮೊಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್ ಪ್ರೈ ಲಿ., ಬೊಂಬೆ; ಫಸ್ಟ್ ಪಬ್ಲಿಶ್ಡ್ : 1962, 11ನೆ ಮರುಮುದ್ರಣ: 1994).</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಯನಗಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಈ ಜನಾಂಗೀಯ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಕಟ್ಟಳೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ,ಈ ಜಾತಿಯ ಚಲನಶೀಲತೆಯೂ ಒಂದು ಸರಳ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಜನಾಂಗೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಾರರು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೀಳು ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಜನರು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಗಳ "ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ದುಶ್ಚಟಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸದೇ" ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಏರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯ ನಿಯಮಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ನಿಷೇಧಿತ" ಈ ಆಚರಣೆಯು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಸಂಕರಿತೈಜೇಶನ್ (ಸಂಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯ ನಿಯಮಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯು ಸಣ್ಣ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ, ಚಲನಶೀಲತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.ಹಲವಾರು ಆಳ್ವಿಕೆಗಳು ಮೂಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜಾತಿ ಸಮೂದಾಯ,ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ,ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ನಂತರ ಕೆಳಸ್ತರದವರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಮುಂದಾಗಬಹುದು.ಹೀಗೆ ಕೀಳು ಜಾತಿಯ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಲ್ಲಟತೆ ತರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜಾತಿಗಳು ಉಗಮ ಕಂಡವು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕಾಯಸ್ಥ ]](ಬರಹಗಾರರು)ಮತ್ತು ಖತ್ರಿಗಳು (ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು) ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಾಯಕಲ್ಪ ಕಂಡವು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಲಯದ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ,ಅವರು ಅಂತರಜಾತೀಯ ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಕಂಡುಕೊಂಡರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕುರಿತಾದ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವರವೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಖತ್ರಿಯರು ಮಾತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿನ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆಂದು ಹೇಳುವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರೆಂದೂ ಅವರನ್ನು ವಿಂಗಡಣೆ<ref>"ಗ್ಲಾಸರಿ ಆಫ್ ದಿ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪಂಜಾಬ್ ಅಂಡ್ ಎನ್ ಡಬ್ಲು ಫ್ರಂಟೀಯರ್ ಪ್ರೊವಿನ್ಸ್." vol. 2, p. 501, ಬೈ ಎಚ್ .ಎ.ರೊಸ್, ಫಸ್ಟ್ ed. 1911.</ref> ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.(ಪ್ರಕ್ರಿತಿಸೈಡ್ ) ಇಂಥ ಹೊಸ ಜಾತಿಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಜಾತಿಗಳ ವರ್ಗವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಮರೂಪದಲ್ಲಿ <ref>[60] ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ 2008. ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್. 4 ಜೂನ್ 2008</ref> ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ===ಸುಧಾರಣೆಗಳು=== ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ [[ಬುದ್ದ|<ref>[http://www.buddhanet.net/bud_lt21.htm ದಿ ಬುದ್ದ- ಕಾಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಬಲಮ್ ].</ref> ಬುದ್ದ]][[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ#cite note-34|<span class="mw-reflink-text">[34]</span>]] ಬುದ್ದ[[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ#cite note-34|<span class="mw-reflink-text">[34]</span>]] ಬುದ್ದ,[[ಮಹಾವೀರ]] ಮತ್ತು ಗೊಸಾಲಾ ಮಸ್ಕರಿನ್ ನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಒಂದು ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಗೆ ಯೋಗ ಉಪನಿಶಿತ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕಿಲ್ಲ,ಇದು ಚೀನಾ-ಆಕಾರದ(ಕ್ರಾಂತಿ) ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತನ್ನ ಲಕ್ಷಣ ತೋರಿದೆ.ಇದು ಚೀನಾದ ಕ್ರಾಂತಿ ಆಸಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡದ್ದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು ಬಹುತೇಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ನಾಥ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥವು ಮತ್ಸ್ಯ-ಇಂದ್ರ ನಾಥ ಮತ್ತು ಗೊ-ರಕ್ಷಾ ನಾಥ ಪಂಥದಿಂದ ಅದೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.ಇದು ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬಿತಲ್ಲದೇ ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಗೆ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.ಹಲವಾರು ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಕಾಲದ ಸಂತರು ಈ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತಮ್ಮ ವಲಯದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಜ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ಪಡೆದು ಹಲವಾರು ಹಿಂದು ಸುಧಾರಣೆ ಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಕಾಣಿಸಿದವು;ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮೊ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು [[ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ]]ದಂತಹುಗಳು ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ಕೊನೆ ಹಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದವು. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವವರನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಈ ಚಳವಳಿಗಳು ಹಲವಾರು ಸುಧಾರಣಾ ವಾದಿಗಳಿಂದ ಟೀಕೆ,ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಗಾದವು.(ಇದಕ್ಕಾಗಿ ''ನೋಡಿ '' ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ,ಕೆಳಗಿರುವಂತೆ,) [[ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ]] ಇವರನ್ನು "[[ಹರಿಜನ]]ರು"(ದೇವರ ಮಕ್ಕಳು)ಎಂದು ಕರೆದರು,ಸದ್ಯ ಆ ಪದವು ಒಂದು ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಕರ,ಪೋಷಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.ಸದ್ಯ [[ದಲಿತ ]](''ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ'' ) ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗಾಂಧಿಯವರ ಈ ಕೊಡುಗೆಯು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಬಗೆಗಿರುವ ಕಾಳಜಿ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದೆ,ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ವಾದವು ಗಾಂಧಿಯವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ತಮ್ಮ ಈ ಜನರನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಲು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವೂ {{Citation needed|70|date=October 2007}}ಇದೆ. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಆಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ 1950 ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ,ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ 1997ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಕೆ.ಆರ್ ನಾರಾಯಣನ್ ಮತ್ತು ಕೆ.ಜಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ (ಹಿಂದಿನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ)ಇವರುಗಳು ಈ ಹಿಂದೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರೆಂದು {{Citation needed|date=June 2010}}ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತ=== ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಯಿತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಜಾತಿವರ್ಗಗಳ ಶ್ರೇಣಿಕರಣವು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ <ref>{{cite web |url=http://www.ncert.nic.in/textbooks/XI/Un_socity_XI/Chapter%2010.pdf |title=Govind Sadashiv Ghurye: Ghurye's Views about Indian Society |accessdate=2007-05-04 |format=PDF}}</ref> ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಜಾತಿಗಳು ವೃತ್ತಿಪರತೆಯನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ವರ್ಗದ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಯತ್ನಿಸಿದರು,ಜಾತಿಯು ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಸೂಚಕವಾಗಿರಲಿ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು.ವೃತ್ತಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ದರ್ಜೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ದಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತೋರಲಿ ಎಂದು ಅವರು <ref name="infinityfoundation.com" /> ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಜಾತಿಯು ಸೂಚಕಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು.ಆದರೆ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕಾನೂನು <ref> {{cite book |last = Alavi |first = Seema |title = Sepoys And The Company Tradition and transition in Northern India 1770–1830 |year = 1998 |publisher = Oxford University Press India |isbn = 0-195-63484-5 |page=5 }}</ref> ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರ ಒಡೆದು ಆಳುವ ನೀತಿಯೊಂದಿಗೆ ಜನರನ್ನು ಜಾತಿ ಕಟ್ಟಳೆಗೆ ಈಡು ಮಾಡಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರ 10 ವರ್ಷಗಳ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರವು <ref>{{cite book |last=Corbridge |first=Staurt |coauthors=Harriss, John |title= Reinventing India: Liberalization, Hindu Nationalism and Popular Democracy|url=https://archive.org/details/reinventingindia0000corb |year=2000 |publisher= Polity press |page=[https://archive.org/details/reinventingindia0000corb/page/8 8]}}</ref> ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಜಾತಿ ಜನಾಂಗವು ಸಿಡಿದೆದ್ದಿತು.ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ದ ತಿರುಗಿ ಬಿದ್ದರು. ಅವೆಂದರೆ:<ref>{{Cite web |url=http://www.chhattisgarhnris.com/chhattisgarh_heaven.htm |title="ಟ್ರೈಬಲ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬಂಡುಕೋರರು' |access-date=2010-07-27 |archive-date=2008-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080304221551/http://www.chhattisgarhnris.com/chhattisgarh_heaven.htm |url-status=dead }}</ref> #ಹಲ್ಬಾ ಬಂಡುಕೋರರು (1774–79) #ಭೂಪಾಲ್ ಪಟ್ನಮ್ ಹೋರಾಟ(1795) #ಭಿಲ್ ಬಂಡುಕೋರರು(1822–1857)<ref>''ದಿ ಫ್ರೀಡಮ್ ಸ್ಟ್ರಗಲ್ ಇನ್ ಹೈದರಾಬಾದ : ಎ ಕನೆಕ್ಟೆಡ್ ಅಕೌಂಟ್ಸ್ '' ಬೈ ಹೈದರಾಬಾದ , (India : State), p. 111.</ref> #ಪರಾಲ್ ಕೋಟ್ ಬಂಡುಕೋರರು (1825) #ತಾರಾಪುರ್ ಬಂಡುಕೋರರು (1842–54) #ಮರಿಯಾ ಬಂಡುಕೋರರು (1842–63) #ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ (1856–57) #ಭಿಲ್ ಬಂಡುಕೋರರು, ಬನ್ಸವಾರಾದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ಯಾ ಟೋಪಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಆರಂಭಿಸಿದರು.(1858)<ref>''ಸೊಸಿಯಲ್ ಅಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಅವೇಕನಿಂಗ್ ಅಮಂಗ್ ದಿ ಟ್ರೈಬಲ್ಸ್ ಆಫ್ ರಾಜಸ್ಥಾನ್ '' ಬೈ ಗೋಪಿನಾಥ್ ಶರ್ಮಾ, p. 32.</ref> #ಕೊಯಿ ದಂಗೆ (1859) #ಗೊಂಡ್ ಬಂಡುಕೋರರು,ಅದಿಲಾಬಾದ್ ನಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ಜಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದಂಗೆ ಎದ್ದರು.(1860)<ref>''ಹೂ ಈಸ್ ಹು ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್ ಸ್ಟ್ರಗಲ್ ಇನ್ ಆಂಧ್ರಾ ಪ್ರದೇಶ '' ಬೈ ಸರೋಜನಿ ರಿಗಾನಿ, p. 420.</ref> #ಮುರಿಯಾ ಬಂಡುಕೋರರು (1876) #ರಾಣಿ ಬಂಡುಕೋರರು (1878–82) #ಭೂಮ್ಕಾಲ್(1910) ==ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ== ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ. [[ಭಾರತದ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ]]ವಾಗಿದೆ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿ ಅದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಳಲ್ಲಿ [[ಮೀಸಲಾತಿ]] ನೀಡಲು ([[ಧನಾತ್ಮಕ ತಾರತಮ್ಯ-ವಿಭಜನೆ]])ಮಾಡಿ [[ಜನಗಣತಿ]]ಯನ್ನು ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿಸಿದೆ. ಭಾರತದ ಮೀಸಲಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಹಕ್ಕುಳ್ಳ ಪಾಲ]]ನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು,ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ: ;ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು (ಎಸ್ .ಸಿ) :[[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು]] ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಹಿಂದಿನ"ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರನ್ನು"ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.(ಸದ್ಯ "[[ದಲಿತ]]" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಸದ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 16% ರಷ್ಟಿದ್ದು (ಸುಮಾರು 160 ದಶಲಕ್ಷ) ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ದೆಹಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 49 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಎಸ.ಸಿ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ <ref name="DelhiGovt">[http://www.delhigovt.nic.in/dept/district/anx25.pdf ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಶೆಡ್ಯುಲ್ಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090924030603/http://www.delhigovt.nic.in/dept/district/anx25.pdf |date=2009-09-24 }} ಡೆಲ್ಲಿ ಗ.</ref> ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ;ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು(ಎಸ್ .ಟಿ) :[[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಗುಂಪನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸದ್ಯ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 7% ರಷ್ಟು ಇದೆ,ಅಂದರೆ 70 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು. ;ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು (ಒಬಿಸಿ) :[[ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗ]]ವು ಸುಮಾರು 3000ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಬಿಸಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 52% ರಷ್ಟನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾದರಿ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಇದನ್ನು 32% ಎಂದು <ref>[http://www.tribuneindia.com/2006/20060611/main2.htm ರಿಪ್ಲೈ ಟು ಡಾಂಟಿಂಗ್ ಟಾಸ್ಕ್ ಫಾರ್ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ SC ], ''ಟ್ರಿಬೂನ್ ಇಂಡಿಯಾ'' .</ref> ತೋರಿಸಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಒಬಿಸಿಗಳಿದ್ದಾರೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆಗಳಿವೆ;ಇದು ಸುಮಾರಾಗಿ ಹೆಚ್ಚೇ ಇದೆ ಆದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಇದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ವರದಿಗಳ ನೀಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಸಮಂಜಸ ಸಂಖ್ಯಾಬಲವಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವೂ <ref>[http://in.news.yahoo.com/060524/43/64i2a.html ವಾಟ್ ಈಸ್ ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಪಪುಲೇಶನ್ ಆಫ್ ಅದರ್ ಬ್ಯಾಕ್ ವರ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸಿಸ್?],''ಯಾಹೂ ನಿವ್ಸ್'' .</ref> ಇದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ [[ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿಗಳು]] ವ್ಯಾಪಕ ವಿರೋಧವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[2006 ರಲ್ಲಿನ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು]],ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಮುಂದುವರೆದ ಜಾತಿ]]ಗಳ ವಿರುದ್ದದ ಭೇದಭಾವ ಇದು [[ಹಿಮ್ಮುಖ ತಾರತಮ್ಯ]] ಎಂಬ ವಾದವೂ ಇದೆ.(ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಒಳಪಡದ ಜಾತಿಗಳು) ಹಲವರ ಪ್ರಕಾರ ಮುಂದುವರೆದ ಜಾತಿಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಜನೆಯು ಋಣಾತ್ಮಕವಲ್ಲದೇ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ತಪ್ಪು ಅರ್ಥ ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಹಿಂದುಯೇತರರಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ== ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರನ್ನು ವಿಭಾಗ,ಸ್ಥಳೀಯತೆ ಮತ್ತು ಅವರ <ref name="britannica">[http://concise.britannica.com/ebc/article-9360711/Christian-caste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129202451/http://concise.britannica.com/ebc/article-9360711/Christian-caste|date=2006-11-29}}[http://concise.britannica.com/ebc/article-9360711/Christian-caste ಕ್ರಿಸ್ಚೇಯನ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129202451/http://concise.britannica.com/ebc/article-9360711/Christian-caste|date=2006-11-29}} ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ.</ref> ಹಿಂದಿನವರ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ;ಉನ್ನತ ವರ್ಗ [[ಸಿರಿಯನ್ ಮಲ್ಬಾರ್ ನಸ್ರಾನಿ]]ಗಳ ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರನ್ನು ಕೆಲವು ಸಮೂದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ;ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್]],ಮತ್ತು "ಲ್ಯಾಟಿನ್ "ಅಥವಾ "ನಿವ್ ರೈಟ್ "ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು]] [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ]] ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ [[ನಂಬೂದ್ರಿ]]ಗಳೆಂದು ಮತ್ತು [[ಜಿವ್ಸ್ ]],ಇವರು [[ಸೇಂಟ್ .ಥಾಮಸ್]] ಅವರಿಂದ [[ದೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಟ್ಟರೆಂಬ]] ಉಲ್ಲೇಖವು <ref>ಫುಲ್ಲರ್ ಸಿ.ಜೆ.<u>ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್: ಪೊಲುಶನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಒರಿಜಿನ್ಸ್.</u>''ಮ್ಯಾನ್'' , ನಿವ್ ಸಿರೀಸ್,, Vol. 12, No. 3/4. (Dec., 1977), pp. 528–529.</ref> ಇದೆ. ಬರಹಗಾರರಾದ {{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/115071/Christian-caste |title= Caste among Syrian Christians |publisher=Encyclopedia Britannica}}ಆರುಂಧತಿ ರಾಯ್ ಮತ್ತು {{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/115071/Christian-caste |title= Caste among Syrian Christians |publisher=Encyclopedia Britannica}}ಆನಂದ್ ಕುರಿಯನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮೂದಾಯದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ಉಲ್ಲೇಖ ಹೆಸರು="ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/115071/Christian-caste |title= Caste among Syrian Christians |publisher=Encyclopedia Britannica}}|ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ=19 ಮಾರ್ಚ್ 2010}}</ಉಲ್ಲೇಖ><ref name="The Caste System">{{cite web |url=http://www.hvk.org/articles/0606/16.html |title=Racing on the fast track |publisher=Hindustan Times |access-date=2010-07-27 |archive-date=2010-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620112818/http://hvk.org/articles/0606/16.html |url-status=dead }}</ref><ref>ಫುಲ್ಲರ್ ಸಿ.ಜೆ.<u>ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್: ಪೊಲುಶನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಒರಿಜಿನ್ಸ್.</u>''ಮ್ಯಾನ್'' , ನಿವ್ ಸಿರೀಸ್, Vol. 12, No. 3/4. (Dec., 1977), pp. 528–529.</ref><ಉಲ್ಲೇಖ ಹೆಸರು="ಹಿಂದುತ್ವ">{{cite web |url= http://www.hindutva.org/christianity.html |title= Nambudiri origin |publisher= www.hindutva.org |access-date= 2010-07-27 |archive-date= 2007-08-15 |archive-url= https://archive.is/20070815073058/http://www.hindutva.org/christianity.html |url-status= dead }} |ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ=19 ಮಾರ್ಚ್ 2010}}</ಉಲ್ಲೇಖ> ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು,ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಕ್ನಾನಯಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್]] ರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮೊಳಗೇ ವಿವಾಹ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾರಲ್ಲದೇ ಇನ್ನುಳಿದ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಅಂತರ್ ವಿವಾಹ]]ಕ್ಕೆ <ref name="ReferenceA">ರಾವ್ ಬಬಾದುರ್ ಎಲ್ .ಕೆ.ಅನಂತಕೃಷ್ಣನ್ ಅಯ್ಯರ್, ''ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿ ಆಫ್ ದಿ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್'' . ಕೋಚಿನ್ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೆಸ್ 1926</ref> ಸಮ್ಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇರಳದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೈಟ್]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು 16 ನೆಯ ಮತ್ತು 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಶನರಿಗಳಿಂದ ಮತಾಂತರಗೊಂಡವರು ಈ ಮಿಶನರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೈಟ್ ಮಿಶನರಿಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಬಗೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ;ಆದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಕುರಿತಾದ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೂರಿತ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಿಗೆ {{Citation needed|date=July 2010}}ಬಂದಿದ್ದವು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ನಂತರ ಈ ಗುಂಪಿಗೆ ಒಬಿಸಿ (OBC) ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೈಟ್]] ನಡುವಿನ ವಿವಾಹ ಬಂಧನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು.ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ [[ಕೇರಳ]]ದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಹಿಂದು ಆಚರಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ [[ಜಾತಿ]]ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಹ ಮಹತ್ವದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಇವರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಹ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಅದರ [[ಪಂಥ]]ದ [[ನಿಷ್ಟೆಯು ]](ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ದಿಂದ [[ಸಿರಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ]]ವನ್ನು <ref name="fuller"><u>ಕೇರಳಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್</u> ಸಿ.ಜೆ ಫುಲ್ಲರ್. ''ಮ್ಯಾನ್'' , ನಿವ್ ಸಿರೀಸ್ , Vol. 11, No. 1. (Mar., 1976), pp. 53–70.</ref> ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ.) ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಗೋವಾ]]ದಲ್ಲಿ 16 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೊರ್ಚ್ ಗೀಸ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮಿಶನರಿಗಳಿಂದ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಮತಾಂತರ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಆದರೆ ಹಿಂದು ಮತಾಂತರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜಾತಿ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಟ್ಟರು. ಗೋವಾದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗೇ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನೇ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮತಾಂತರಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು,ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿಕರಣ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪೊರ್ಚ್ ಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳು [[ಗೋವಾದವರ ಸಂಶೋಧನೆ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಗೋಜಿಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಗೋವಾದಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಹಿಂದು [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ''[[ಬಾಮೊನ್ಸ್]]'' ಆದರೆ [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]]ರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ''ಚಾರ್ಡೊಸ್ '' ಎಂದು ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಉನ್ನತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಹೀಗೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಯವಾಯಿತು. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗೆ ಮತಾಂತರವಾದ [[ವೈಶ್ಯ]]ರು ''ಗೌಡ್ಡೊಸ್ '' ಆದರೆ [[ಶೂದ್ರ]]ರು ''ಸುದೀರ್ '' ರಾಗಿ ನಾಮಕರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ [[ದಲಿತ]]ರು ಅಥವಾ "ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗೆ"ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ''ಮಹಾರ್ಸ್ '' ಮತ್ತು ''ಚಮಾರ್ಸ್ '' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು,ನಂತರ ''ಚಮಾರ '' ಬಗ್ಗೆ ದಲಿತ ವಿರೋಧಿ ಎಂಬ ದೋಷಾರೋಪಣವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆಯಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ "ಜಾತಿಗಳು" ತಮ್ಮ ಘಟಕಗಳ ಮೂಲಕ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರ]]ಲ್ಲೂ ಈ ತೆರನಾದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಸಂಗತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ <ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/eb/article-9042918 "ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾಸ್ಟ್."] ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ 2006. ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್. 18 ಅ. 2006.</ref><ref name="EoI">ಬರ್ಟನ್ -ಪೇಜ್, ಜೆ. [http://www.brillonline.nl/subscriber/entry?entry=islam_SIM-2884 "]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[http://www.brillonline.nl/subscriber/entry?entry=islam_SIM-2884 ಹಿಂದು."]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾ ಆಫ್ ಇಸ್ಲಾಮ್. ಎಡಿಟೆಡ್ ಬೈ : ಪಿ. ಬಿಯರ್ ಮನ್, . ಬಿಯಂಕಿಸ್, ಸಿ.ಇ. ಬೊಸ್ ವರ್ತ್, E. van ಡೊಂಜಿಲಾ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡಬ್ಲು.ಪಿ.ಹೆನ್ರಿಚಿಸ್. ಬ್ರಿಲ್, 2006. ಬ್ರಿಲ್ ಆನ್‌ಲೈನ್.</ref> ನಡೆಯಿತು. ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಂದುಗಳೊಂದಿಗಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮ್ ಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಹಿಂದುಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ಜಾಗೃತಿ <ref name="Britannica" /><ref name="EoI" /><ref>ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ್ (ಎ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರ್ ಕಾಂಟಾಕ್ಟ್ ), ಘೌಸ್ ಅನ್ಸಾರಿ , ಲಖನೌ, 1960, p. 66.</ref><ref name="Sikand">{{cite web|last = Singh Sikand|first = Yoginder|title = Caste in Indian Muslim Society|publisher = Hamdard University|url = http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm|accessdate = 2006-10-18|archive-date = 2011-08-11|archive-url = https://web.archive.org/web/20110811072216/http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm|url-status = dead}}</ref> ಬೆಳೆಯಿತು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಿಸಿದ [[ಸಾಚಾರ್ ಸಮಿತಿ]]ಯ ವರದಿ 2006 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಫ್ಸ್ ಎಂಬ ಪಂಗಡವು ತಾವು ಅರಬ್ ನ <ref name="pratap_caste">{{cite book| last = Aggarwal|first = Patrap|authorlink = Patrap C. Aggarwal|title = Caste and Social Stratification Among Muslims in India|publisher = Manohar|year=1978 }}</ref><ref name="anti_caste_muslim">[http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html ಸೊಸಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಿಫಿಕೇಶನ್ ಅಮಂಗ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312061216/http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html |date=2007-03-12 }} ಬೈ ಝರೀನಾ ಭಾಟ್ಟಿ.</ref> ಪ್ರಾಚೀನತೆಗೆ ಸೇರಿದವರು, ಅಲ್ಲದೇ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ ತಮಗಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅದೇ ರೀತಿ ಅಜ್ಲಫ್ಸ್ ಗಳು ಹಿಂದುತ್ವದಿಂದ ಮತಾಂತರಗೊಂಡವರಲ್ಲದೇ ಕೆಳದರ್ಜೆಯವರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ''ಅರ್ಜಲ್ '' ಜಾತಿಯು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೇ ಇದರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಇರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜನಾಂಗವೆಂಬಂತೆ <ref name="Ambedkar_Pakistan">{{cite book |last = Ambedkar |first = Bhimrao |authorlink = B.R. Ambedkar |title = Pakistan or the Partition of India |publisher = Thackers Publishers }}</ref><ref name="Ambedkar_Pakistan_online">[http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_partition/410.html ವೆಬ್ ರಿಸೊರ್ಸ್ ಫಾರ್ ''ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಆರ್ ದಿ ಪಾರ್ಟಿಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ '' ].</ref> ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಬಂಗಾಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರನ್ನು ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿ ಪ್ರಕಾರ 'ಕೋಮ್ಸ್ 'ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮೂಲದ ಇವರನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿಭಾಗವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಅವರದೇ ಬೇರೆ ವರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಕೂಡಾ <ref>{{cite book |last = Leach |first = Edmund Ronald|authorlink = Edmund Leach |title = Aspects of Caste in South India, Ceylon and North-West Pakistan (p. 113)|publisher = Cambridge University Press|date=1971-11-24 }}</ref> ಅಪರೂಪವೆನ್ನಬಹುದು. ಆದರೆ ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ <ref name="Sikand" />"ಹಿಂದು ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗದು".ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರಂತಹ <ref>''ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕಮುನಿಟೀಸ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ: ಕಲ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ'' ಐಡಿಟೆಡ್ ಬೈ ಟಿ.ಎನ್ ಮದನ್. ನಿವ್ ಡೆಲ್ಹಿ: ವಿಕಾಸ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಹೌಸ್, 1976 p. 114.</ref> ಕೆಲವರು ವಾದ ಮಂಡಿಸುವಂತೆ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾತಿ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿವೆ ಎಂದೂ <ref name="Ambedkar_Pakistan" /><ref name="Ambedkar_Pakistan_online" /> ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ನಾಸ್ತಿಕ]] ಬೌದ್ದರೂ ಕೂಡಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿನ ರೊಡಿಸ್ ವರ್ಗದವರು ಬೌದ್ದ ಧರ್ಮೀಯರಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ ಬೌದ್ದರಲ್ಲಿರುವ ''[[ಅಹಿಂಸಾ ]]'' (''ಅಹಿಂಸಾ ಆಚರಣೆ'' )ಬುದ್ದನ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ತತ್ವಗಳ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬರಹಗಾರ ರಾಘವನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ "ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಕುರಿತ ಬೇಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಆಚರಣೆಯು ಬೌದ್ದರಲ್ಲಿದೆ.ಆದರೆ ಈ ವರ್ಗವು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಬದುಕಿನ ಎಲ್ಲಾ ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೌದ್ದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ತರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ;ಈ ವರ್ಗದ ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಯಾವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲ.ಸಂಘದವರಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ (ಅಂದರೆ ಬೌದ್ದ ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ)ಇವರನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರದಿಂದ ದೂರ ಇಡಲಾಗಿದೆ) ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಚಮ್ಮಾರ]]ರು ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೂ ಅದು ಸಮಂಜಸ {{Clarify|date=July 2010}}<ref>[http://www.voiceofdharma.com/books/wiah/ch11.htm "ಆರ್ ನಿಯೊ ಬುದ್ಧಿಸ್ಟ್ಸ್ ಹಿಂದೂಸ್ ?"] ಬೈ ಕೊನೆರಾಡ್ ಎಲ್ಸ್ಟ್.</ref> ರೂಪದಲ್ಲಿರದು) ಯಾನ್ ಚಾಂಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಬೌದ್ದರು ಮತ್ತು ಜೈನ್ ರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಇತ್ತೆಂದು <ref>ದುರ್ಗಾ ಪ್ರಸಾದ , p. 115, ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಆಂಧ್ರಾಸ್ ಅಪ್ ಟು 1565 A. D.'' .</ref> ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.ಜೈನ್ ರೂ ಕೂಡಾ ಬಿಹಾರ್ ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಂಡೆಲಾ ಗ್ರಾಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು "''ಜಾತ್ ಗಳು'' "(ಜೈನ್ ನರಲ್ಲಿನ ''ಗುಂಪುಗಳು'' ) ಒಂದು "''ಜಾತ್ '' " ಗೆ ಸೇರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಇನ್ನೊಂದು ಜೈನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು "''ಜಾತ್ '' "ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಲಾರ. ಅದಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೊಬ್ಬ "''ಜಾತ್ '' "ನೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಕುಳಿತು ಭೋಜನವನ್ನೂ <ref>ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಮೊಂಟೆಗ್ಬರಿ, p. 216, ''ದಿ ಹಿಸ್ತರಿ ಎಂಟಿಕುಟೀಸ್ ಟೊಪೊಗ್ರಫಿ,ಅಂಡ್ ಸ್ಟಾಟಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ '' .</ref> ಮಾಡಲಾರರು. ಆದರೆ [[ಸಿಖ್ ಗುರುಗಳು]] ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು ತಾವು ಇತರರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದವರೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರು)ಆದರೆ ಅವರ ಭೋದನೆ ಪ್ರಕಾರ ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತರಗಳು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದವುಗಳೇ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮದ ಕೆಲಸ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದಾಗಿದೆ. [[ಶಿರೊಮಣಿ ಗುರುದ್ವಾರಾ ಪ್ರಬಂಧಕ ಕಮೀಟಿ]]ಯಲ್ಲಿನ 140 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 20ನ್ನು ಕೆಳಜಾತಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಪ್ರತಿಭಾವಂತಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಪ್ರತಿಭೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ <ref>{{cite web |url=http://web.uni-marburg.de/religionswissenschaft/journal/diskus/kalsi_2.html |title=Problems of Defining Authority in Sikhism |author=Dr. Sewa Singh Kalsi |publisher=DISKUS Vol.3 No.2 (1995) pp. 43–58 |accessdate=2007-04-24 |archive-date=2007-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070605165347/http://web.uni-marburg.de/religionswissenschaft/journal/diskus/kalsi_2.html |url-status=dead }}</ref> ಅಂಶವಾಗಿದೆ. [[ಬಹಾ'ಇ ಪಂಥ]]ವು ಅದರ [[ಮಾನವೀಯ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿ]]ನ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಹಲವಾರು ಕೆಳಜಾತಿಗಳನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ <ref>[http://bahai-library.com/nolley_bahai_population_india ನೋಟ್ಸ್ ಆನ್ ಬಹಾಯಿ ಪಾಪುಲೇಶನ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ] ಬೈ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನೊಲ್ಲಿ ಅಂಡ್ ವಿಲಿಯಮ್ ಗಾರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್, 1997-03</ref> ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ==ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರ== ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತವು ಬಹಳಷ್ಟು [[ದ್ವೇಷದ ಅಪರಾಧ]]ಗಳನ್ನು ಜಾತಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಹಲವಾರು ಹಿಂಸಾಚಾರಗಳು [[ದಲಿತ]]ರ ವಿರುದ್ದ ನಡೆದಿದ್ದು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಖೆರಲಾಂಜಿ ನರಮೇಧ]] ಪ್ರಕರಣಗಳಂತವು ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಿಂದ ವರದಿಯಾಗಿವೆ. ದಲಿತರಿಂದ ಕೂಡಾ ಹಲವಾರು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು [[2006 ರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ದಲಿತ]]ರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ.ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಅಗ್ರ [[ಜಾತಿ]] ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ [[ಬಿಹಾರ]]ದ [[ರಣ್ ವೀರ್ ಸೇನಾ]]ವು ತನ್ನ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ [[ದಲಿತರ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ವಿರುದ್ದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ನೆನಪಿಸಬಹುದು. [[ಫೂಲನ್ ದೇವಿ]] ಕೂಡಾ ''ಮಲ್ಹಾ '' ಎಂಬ ಕೀಳು ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವಳೆಂದು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ [[ಠಾಕುರ]]ಗಳು ಆಕೆಯ ಯುವತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರವೆಸಗಿದ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. ನಂತರ ಆಕೆ ದರೋಡೆಕೋರಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಎಸಗಿದಳು. ಅದೇ 1981 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಆಕೆಯ ತಂಡ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಠಾಕುರ್ ಗಳನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿತು,ಆದರೆ ಇವರಾರೂ ಅವಳ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಅಥವಾ ಅಪಹರಣದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಆಕೆ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾದಳಲ್ಲದೇ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ==ಜಾತಿ ರಾಜಕಾರಣ== [[ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಮತ್ತು [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ]] ಅವರ ನಡುವೆ ಜಾತಿ ಬಗೆಗಿನ ತತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ತಾತ್ವಿಕ ಅಂತರ ಮೂಡಿತ್ತು.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ <ref name="caste_aditya_nigam">{{cite web |title=Book review of Caste, Society and Politics in India: From the Eighteenth Century to the Modern Age |author=Danny Yee |url=http://dannyreviews.com/h/Caste_India.html |accessdate=2006-12-11 }}</ref> ಬಂತು. ಸುಮಾರು 1980 ರ ವರೆಗೆ ಜಾತಿಯು [[ಭಾರತದ ರಾಜಕಾರಣ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ <ref name="caste_aditya_nigam"/> ವಿಷಯವಾಯಿತು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ 1979ರಲ್ಲಿ [[ಮಂಡಲ್ ಕಮೀಶನ್]] (ಆಯೋಗ)ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ "ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವರಿಗೆ [[ಸ್ಥಾನ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಕೋಟಾಗಳ]] ನಿಗದಿ ಮಾಡಿ ಆ ಜನರ [[ಜಾತಿ]] ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಲ್ಲಿ <ref name="Bhattacharya">ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಅಮಿತ್, . {{cite web|url=http://www.theotherindia.org/caste/who-are-the-obcs.html|title="Who are the OBCs?"|accessdate=2006-04-19|archive-date=2006-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20060627065912/http://www.theotherindia.org/caste/who-are-the-obcs.html|url-status=dead}} ''ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ '' , ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 2006.</ref> ಸಫಲವಾಯಿತು. ಮುಂದೆ 1980 ರಲ್ಲಿ ಈ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನನ್ವಯ [[ಸಮರ್ಥನಾ ಕ್ರಮ]] ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು.ಇದರಿಂದ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಜಾತಿಯ ಜನರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ವಿ.ಪಿ ಸಿಂಗ್]] ಅವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ 1989ರಲ್ಲಿ ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ವಿರೋಧ ಕಂಡುಬಂತು. ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಜಾತಿ ಮೂಲದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಬೇಳೆ ಬೇಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಹಲವರು ಟೀಕಿಸಿದರು,ಇದು ಚುನಾವಣಾ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೈಗೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವೆಂದು ವಾದ ಮಂಡಿಸಲಾಯಿತು. [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಪಕ್ಷಗಳು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೇ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ [[ಮತ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಕ್ಷ]] (ಬಿ.ಎಸ್ .ಪಿ),[[ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ]] ಮತ್ತು [[ಜನತಾ ದಳ]] ಪಕ್ಷಗಳು ತಾವು ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡವಲ್ಲದೇ ಆಗಿದ್ದಾಗೆ ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಗೆದ್ದು ಬರುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲು <ref name="country_studies_caste">{{cite web |title=Caste-Based Parties |url=http://countrystudies.us/india/116.htm |publisher= Country Studies US |accessdate=2006-12-12 }}</ref> ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಕಂಡರಿಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದು ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು,ಅದೆಂದರೆ ಭಾರತದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|{{By whom|date=July 2010}}ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ [[ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಕ್ಷ]]ವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮಾಜದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗದಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಪಡೆಯಲು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು.. ==ಟೀಕೆಗಳು== ಭಾರತದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಕೂಡಾ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು <ref>[http://aad.english.ucsb.edu/docs/georgesept62001.html ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಟ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420014042/http://aad.english.ucsb.edu/docs/georgesept62001.html |date=2006-04-20 }}.</ref> ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಬಗೆಗಿನ ಟೀಕೆಗಳು ಹಿಂದು ಸಮೂದಾಯ ಮತ್ತು ದಲಿತ ಸಮೂದಾಯದಿಂದಲೂ ಕೇಳಿ ಬಂತು. ===ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಟೀಕೆ=== ಹಲವಾರು [[ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ]] ಸಂತರು, [[ನಾನಕ್]], [[ಕಬೀರ್]], [[ಚೈತನ್ಯ]], [[ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ್ ]], [[ಏಕನಾಥ್]], [[ರಾಮಾನುಜ]],[[ತುಕಾರಾಮ್|ತುಕಾರಾಮ ಮತ್ತು]] ಮಹಾತ್ಮ ಬಸವೇಶ್ವರರು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ವರ್ಗದ ಜನರ ಶಿಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು [[ಹಿಂದು ಧರ್ಮ ಸುಧಾರಕರು]] ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]] ರಂತವರು ಹಿಂದು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆಗಿನ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಂತ [[ರಮಾನಂದ]] ಅವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ಜನರನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಂಥದೊಳಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಲವಾರು ಇಂಥ ಸಂತರು ಹಿಂದು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ [[ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಗಳಿ]]ಗೆ ಬದ್ದರಾಗಿ ಆಗಿನ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಜಾತಿ ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದ್ದರು. [[ನಂದನಾರ್]] ಎಂಬ ಕೆಳಜಾತಿಯ ಸಂತನೊಬ್ಬ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ದಲಿತರನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡ ಉದಾಹರಣೆ <ref>[http://www.shaivam.org/nanaalai.html Shaivam.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214005900/https://www.shaivam.org/nanaalai.html |date=2021-02-14 }}.</ref> ಇದೆ. ಹಿಂದು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ ಇನ್ನುಳಿದ ಚಳವಳಿಗಳು ಕೆಳಜಾತಿಯವರನ್ನು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡವು.ಆರಂಭಿಕ [[ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಗಳು]] ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದವು. ಆರಂಭಿಕ ದಲಿತ ರಾಜಕಾರಣವು ಹಲವಾರು ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು.ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಗ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಿಶನರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗಟ್ಟಿ ಪಾದ ಊರಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಕಾಲ ಅದಾಗಿತ್ತು,ಅವರು ದಲಿತರನ್ನು ಮತಾಂತರಗೊಳಿಸುವ ಹುನ್ನಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು,ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಲಿತರು ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಸಂಕೋಲೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದರೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. ಆಗಿನ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಬ್ರಹ್ಮೊ ಸಮಾಜ]]ವು [[ರಾಜಾರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್]] ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯತೆಯ ವಿರುದ್ದ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನ ಕೈಗೊಂಡಿತು. [[ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದ]]ರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತ [[ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ]] ಕೂಡಾ ದಲಿತರೊಂದಿಗಿನ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿತು. [[ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಅನುಯಾಯಿ [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]] ಅವರು ದಲಿತರ ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಶನ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಈ ಸಮಾನತೆಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾವೂ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಹಿಂದುಗಳಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರೆನಿಸಿದ್ದ [[ಮನ್ನಥು ಪದ್ಮನಾಭನ್]] ಅವರೂ ಕೂಡಾ ಈ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ದಲಿತರ,ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ತಮ್ಮದೇ ಕುಟುಂಬದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ಅರ್ಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಶೃದ್ಧಾಳು [[ನಾರಾಯಣ ಗುರು]] ಅವರು [[ವೇದಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತೆ ಪಡೆದಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿ ಹಿಂದುಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಳ ಜಾತಿಯವರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು. ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರ ದೇವಾಲಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ವಾರ್ಧಾ]]ದಲ್ಲಿ ದಲಿತರನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು.ಈ ಕಾರ್ಯವು 1928ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ [[ಜಮನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್]] ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ {{Citation needed|date=July 2010}}ನಡೆಯಿತು.ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರಿಂದ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು ಉದಾಹರಣೆಗೆ[[ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಫುಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಐಥೀ ಠಾಸ್]] ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಳಜಾತಿಯ ಜನರೇ ಭಾರತದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ "[[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಾಳಿಕೋರರಿಂದ ]]"ಇದು ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಅವರು ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗಾಗಿ ''ಹರಿಜನ '' ಎಂಬ [[ಸೌಮ್ಯೋಕ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು,ಇದರರ್ಥ ''ದೇವರ ಮಕ್ಕಳು'' . ಹಿಂದು [[ದಲಿತ]] ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ [[ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ದಲಿತ ಬೌದ್ದ ಚಳವಳಿ]]ಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿ ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಹಿಂದುತ್ವ ಬಿಟ್ಟು ಬೌದ್ದ ಮತಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ]] ಅವರು ದಲಿತ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿ ದಲಿತ ಸಮಾಜದ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ನೆರವಾದರು. ಆಗಿನ ಮಹಾರಾಜಾ 1936 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿ "ಜಾತಿಯ ಹೊರಗಿರುವವರನ್ನು ಹಿಂದು ನಂಬಿಗೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡಬೇಡಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ಇಂದೂ ಕೂಡಾ ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ [[ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ]] ದೇವಾಲಯವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದಲಿತರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುದಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಂದು ದಲಿತರ ಸಮಾಜದ ಸುಪರ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ===ಸಮಕಾಲೀನ ಟೀಕೆಗಳು=== {{POV|date=April 2010}} [[ಕಾಂಚಾ ಇಲ್ಹೈ]] ಎಂಬ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ [[ಒಸ್ಮಾನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್.ಇವರು ಈ ಮೊದಲು ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿನ ಕುರುಬ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು;ಹಿದುತ್ವದ ಕಟು ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲದೇ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು.ತಮ್ಮ [[ಹಿಂದು ವಿರೋಧಿ]] ಟೀಕೆಗಳಿಂದ ಅವರು {{Citation needed|date=February 2010}}ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ದಲಿತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಉದಿತ್ ರಾಜ್|{{Citation needed|date=February 2010}}ಉದಿತ್ ರಾಜ್]] ಅವರಂತವರು ಇನ್ನೂ ಜಾತಿಯತೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಹಿಂದುಗಳನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅದರಲ್ಲೂ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ {{Citation needed|date=February 2010}}ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗುಂಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾತಿಯತೆ ತೋರುವುದನ್ನು[[ದಲಿತ ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಾಲ]]ದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕಡುವಿರೋಧವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಲವಾರು ಹಿಂದುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ,ಆದರೆ ಹಿಂದುತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ;ಯಾಕೆಂದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಆಳವಾಗಿ {{Citation needed|date=July 2009}}ಬೇರೂರಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಂಘಟನೆಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ]] ಕೂಡಾ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು <ref> http://www.sanghparivar.org/wiki/rashtriya-swayamsevak-sangh</ref> ಟೀಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಒಂದು [[ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ]] <ref name="npr">[http://www.npr.org/programs/specials/racism/010828.caste.html ಆನ್ ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ?]</ref> ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮಾರ್ಚ್ 2001ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕೆ]]ಯ [[ಡರ್ಬನ್]] ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್]] ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲಾಯಿತು.ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು [[ವಿಭಜನೆ]]ಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ ಇದು [[ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನೀತಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬರಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಮಾನ <ref>[http://www.hri.ca/racism/Submitted/Theme/castedeclaration.shtml ಫೈನಲ್ ಡಿಕ್ಲೇರೇಶನ್ ಆಫ್ ಗ್ಲೊಬಲ್ ಕಾನ್ ಫೆರೆನ್ಸ್ ಅಗೇನಸ್ಟ್ ರೇಸಿಸಮ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ-ಬೇಸ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಶನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304160927/http://www.hri.ca/racism/Submitted/Theme/castedeclaration.shtml |date=2008-03-04 }}.</ref> ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದಲಿತರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವುದನ್ನು ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು "ಭಾರತದ ತೆರೆ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನೀತಿ"ಎಂದು <ref>ಗೋಪಾಲ್ ಗುರು ಉಯಿತ್ ಸಿರಾಜ್ ಸಿದ್ವಾ. [http://www.unesco.org/courier/2001_09/uk/doss22.htm ಇಂಡಿಯಾಸ್ "ಹಿಡನ್ ಅಪರ್ಥೈಡ್" ].</ref><ref>ರಾಜೀವ್ ಧವನ್. [http://www.hinduonnet.com/2001/08/24/stories/05242523.htm ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಅಪರ್ಥೈಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215001552/http://www.hinduonnet.com/2001/08/24/stories/05242523.htm |date=2008-02-15 }}.</ref> ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಟೀಕಾಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದ ಕೆಲವರು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ನಂತರ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ದಲಿತರ ಸ್ಥಿತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದು,ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯ 1955ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹಲವರು <ref>ದಿ ಕಾನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬೈ ಪಿ.ಎಂ.ಬಕ್ಷಿ ಯುನ್ವರ್ಸಲ್ ಲಾ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಕಂ, ISBN 81-7534-500-4.</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಭಾರತವು ದಲಿತ ಸಮೂದಾಯದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ]][[ಕೆ.ಆರ್ .ನಾರಾಯಣನ್]] ಅವರನ್ನು ನೀಡಿದೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ನಗರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ದತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ <ref name="Mendelsohn">ಮೆಂಡೆಲ್ ಸೊಹನ್, ಆಲಿವರ್&amp; ವಿಸ್ಜೈನಿ, ಮಾರಿಯಾ, "ದಿ ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ಸ್, ಸಬಾರ್ಡಿನೇಶನ್, ಪಾವರ್ಟಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಇನ್ ಮೊಡೆರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ", ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1998.{{page number}}</ref> ನಿರ್ನಾಮಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಲಿಯಮ್ ಎ. ಹವಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರ ಪ್ರಕಾರ, ಹೇಗೆಯಾದರೂ: <blockquote>ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ 1950 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರೂ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ.ಹಿಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ, ಅದನ್ನು "ಗೌಪ್ಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನೀತಿ"ಎಂದು ಕರೆಯುವಂತೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಇಂದೂ ಕೂಡಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟಿವೆ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 15ರಷ್ಟು ಅಥವಾ 160 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ದಲಿತ ಸಮೂದಾಯದವರಾಗಿದ್ದು,ಇಂದಿಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕೃತೆ,ತೇಜೋವಧೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನದ ಮೇಲೆಯೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಓರ್ವ ದಲಿತನ ನೆರಳು ಕೂಡಾ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವನನ್ನು ಮೈಲಿಗೆಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಗೆ ಇದೆ. ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರು ಹಾಕಿದ ಗೆರೆ ದಾಟಬಾರದು ಎಂಬ ನಿರ್ಭಂದವಿದೆ.ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾವಿಗಳಿಂದ ನೀರು ಕುಡಿಯಲಾಗದು,ಅಥವಾ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರು ಹೋಗುವ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅವರು ಭೇಟಿ ನೀಡಬಾರದು. ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರ ಮಕ್ಕಳು ಹಿಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ <ref>ವಿಲಿಯಮ್ ಎ. ಹವಿಲ್ಯಾಂಡ್, ''ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿ: ದಿ ಹುಮನ್ ಚಾಲೇಂಜ್'' , 10th ಸಂಪುಟ, ಥಾಮ್ಸನ್ ವಡ್ಸ್ ವರ್ತ್, 2005, ISBN 0-534-62361-1, p. 575.</ref> ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.</blockquote> ಆದರೆ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಕೆವಿನ್ ರೆಲ್ಲಿ,ಸ್ಟಿಫೆನ್ ಕೌಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಎಂಜಿಲಾ ಬೊಡಿನೊ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಟೀಕೆ ಮಾಡುವರಲ್ಲದೇ,ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ಧೋರಣೆ ಮಾಯವಾಗಿದೆ <ref name="Reilley et al.">ಕೆವಿನ್ ರೆಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಕೌಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಎಂಜಿಲಾ ಬೊಡಿನೊ, ರೇಸಿಸಮ್: ಎ ಗ್ಲೊಬಲ್ ರೀಡರ್ P21, M.E. ಶರ್ಪೆ, 2003 ISBN 0-7656-1060-4.</ref> ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸದ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿಯತೆಗೆ "ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನೀತಿ"ಯಿಲ್ಲ. ಸದ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು,ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಮತ್ತು ಕೆಳಜಾತಿಯವರು ವ್ಯಾಪಕ ವಿಶಾಲ ತಳಹದಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳಡಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರಲ್ಲದೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಿದೆ.ಈಗ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಅಚರಣೆ <ref>[http://www.leftjustified.com/leftjust/lib/sc/ht/wtp/india.html ಎಕ್ಸಸರ್ಪ್ಟ್ಸ್ರ್ ಫ್ರಾಮ್ ದಿ ಕಾನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ].</ref> ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಭಾರತದ ಪೀನಲ್ ಕೋಡ್ ಕೂಡಾ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ದಲಿತ-ವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಭೇದಭಾವವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿತ್ತು.ಚಿಕ್ಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಈ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದಾಗಿತ್ತು.ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗೆ {{Citation needed|date=July 2010}}ಒಳಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ====ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ==== ಜಾತಿ ಭೇದಭಾವವು ಜನಾಂಗೀಯ ಭೇದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಲಿತರ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಈ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ದ ಸಮರ ಸಾರಿದರು. ಅವರು ಬರೆಯುವ ಪ್ರಕಾರ ಪಂಜಾಬದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ನು ವಂಶೀಯವಾಗಿ ಅದೇ ಜನಾಂಗದ [[ಪಂಜಾಬ್]] ನ ಚಮ್ಮಾರನಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಜನಾಂಗೀಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ವಿಭಜಿಸದು. ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಒಂದೇ ಜನಾಂಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ <ref>[[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]], ದಿ ಅನ್ನಿಹಿಲೇಶನ್ ಅಫ್ ಕಾಸ್ಟ್. p. 49 ಆಫ್ ಹೀಸ್ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೀಚಿಸ್, vol.1, ಎಜುಕೇಶನ್ ಡಿಪಾ. Dpt., ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ 1979.</ref> ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ತೆರನಾದ ಖಂಡನೆಯನ್ನು [[ಆಂಡ್ರೆ ಬೆಟಿಲ್ಲೆ]]ಯಂತಹ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿಯನ್ನು ಒಂದು ಜನಾಂಗೀಯತೆಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು "ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕುಚೋದ್ಯದ"ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ;ಯಾಕೆಂದರೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ಮತ್ತು [[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ]] ಮಧ್ಯೆ ಯಾವುದೇ ಅಂತರ ಕಾಣದು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ"ಪ್ರತಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪೊಂದು ಕೇವಲ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೀಡಿತ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯ"ವೆಸಗುವದರ ವಿರುದ್ಧ ಇದನ್ನು ಜನಾಂಗೀಯ ವಾದ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ತ್ಯಾನಿಸುವುದು <ref>[http://wcar.alrc.net/mainfile2.php/For+the+negative/14/ ರೇಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128174356/http://wcar.alrc.net/mainfile2.php/For+the+negative/14/ |date=2011-01-28 }} ಬೈ[[ಅಂಡ್ರೆ ಬೆಟಿಲ್ಲೆ]].</ref> ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕೂಡ ಇಂತಹ ವಾದಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ,ಜಾತಿಯತೆ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಭೇದವನ್ನು ಅದು ಸಮೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಜಾತಿ ವಿಷಯಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಜನಾಂಗದೊಳಗಿನ ಹಾಗು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗಿನವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಆಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಸೊಲಿ ಸೊರ್ಬ್ಜಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಅದರ ಭೇದಭಾವಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ವಿನಹ ಅದನ್ನು ಜನಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿಸಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗದು ಆದರೆ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯತೆಯು <ref name="npr" /> ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಜಾತಿಯತೆಯು ಜನಾಂಗೀಯ ಭೇದಕ್ಕೆ ಚರ್ಮದ ಹೊದಿಕೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನೂ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಎಂ.ಎನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಕಾಠಿಣ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ <ref name="Srinivas, M.N 1952" /><ref name="Modern India p. 48" /> ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನುಳಿದವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿನ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಉದಾರತೆಯನ್ನೂ ಕೆಲ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ <ref name="Silverberg Paper" /> ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಳಜಾತಿಯವರು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ಜನರನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಬೇಕೆಂಬ ವಾದ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೂಲದ ಲೇಖಕಿ [[ಆಯೇಶಾ ಜಲಾಲ್]] ಅವರ ಕೃತಿ ''ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಅಂಡ್ ಅಥಾರಿಟರಿಯನಿಸಮ್'' ನಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ [["ಹಿಂದು ಧರ್ಮ]]ವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತತ್ವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಒಳಪಂಗಡಳಲ್ಲೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಆಯಾ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಆಯಾ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ <ref>ಎ. ಜಲಾಲ್,ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಅಂಡ್ ಅಥಾರಿಟೇರಿಯನಿಸಮ್ ಇನ್ [[ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ]]: ಎ ಕಂಪೇರೇಟಿವ್ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಪರಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್(ಕಾಂಟೆಂಪೊರರಿ ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ), ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್(ಮೇ 26, 1995), ISBN 0-521-47862-6.</ref> ಕಂಡಿವೆ". ಕೆಲವು ನೀರೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರು ಕೆಳಗಿನ ಜಾತಿಯವರನ್ನು ಶೋಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ,ಇಲ್ಲಿ ಗುಂಪುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾತ್ರ ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ,ಎಂಬ <ref>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/intoc.html ಇಂಡಿಯಾ– ಎ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಟಡಿ, USA ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, 1995, ಚಾಪ್ಟರ್ 5].</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರಿಂದಲೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭೂ ಒಡೆತನವಿದೆ,ಇನ್ನುಳಿದ ಕೆಳ ಜಾತಿಯ ಭೂರಹಿತರನ್ನು ಇವರು ಶೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಜನರು ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಈ ಪದ್ದತಿಗೆ {{Citation needed|date=July 2010}}ಈಡಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಟ್ ಚೆರ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಕರ್ಮ]] ಎಂಬುದು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾತಿಯೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆತನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ,ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಆಕೆ ಅಥವಾ ಆತ ಯಾರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆತನ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಕರ್ಮದಿಂದ ಆತ ಯಾವ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ (ಮರು)ಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬುದು <ref>[http://www.secularhumanism.org/library/fi/cherry_16_4.html ಮ್ಯಾಟ್ ಚೆರ್ರಿ, "ಹುಮ್ಯಾನಿಸಮ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ", ಫ್ರೀ ಇಂಕ್ವೈರಿ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್, Vol 16 Num 4].</ref> ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಮಾರ್ಚ್ 29,2007ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ 27% ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಮಧ್ಯಂತರ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲಿಸಿದ್ದ [[ಅಶೋಕ ಕುಮಾರ ಠಾಕುರ್ ಮತ್ತು ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ದ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಜ್ಯದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ 1931 ರ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.OBCs ಗಳನ್ನು ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣಿತ ಮಾಡಲಾಗದೆಂದು ಅದು ಹೇಳಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ "ಮೀಸಲಾತಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದು ಹಿಂದುಳಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಕ್ರಮವಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು <ref name="interimstay">{{cite news | title = Supreme Court stays OBC quota in IITs, IIMs | url = http://in.rediff.com/news/2007/mar/29quota.htm | work = rediff.com | publisher = Rediff.com India Limited | date = 2007-03-29 | accessdate = 2007-04-01 | language = | quote = }}</ref> ಹೇಳಿತು. ಹೇಗೆಯಾಗಲಿ ತರುವಾಯ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ <ref>http://sify.com/news/sc-upholds-27-pc-obc-quota-news-national-jegnGRdgjda.html</ref> ಹಿಡಿಯಿತು.. ==ವಂಶಾವಳಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ== ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ,ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಅವರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಗೆ ವಿವಿಧ ಅಂತರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಟಿ.ಕಿವಿಸಿಲ್ಡ್ ಅವರ 2002-03 ರ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ "ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಜನಾಂಗಗಳು ಒಂದೇ[[ಭೂ ಪ್ರದೇಶ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವುಗಳಾಗಿವೆ.ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯನ್ ರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಪ್ರವೇಶವು [[ಮಾನವ ಕುಲಕೋಟಿ ಅಳಿದ]] ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ,<ref>{{cite journal | last = Kivisild | first = T. | coauthors = S. Rootsi, M. Metspalu, S. Mastana, K. Kaldma, J. Parik, E. Metspalu, M. Adojaan, H.-V. Tolk, V. Stepanov, M. Gölge, E. Usanga, S. S. Papiha, C. Cinnioglu, R. King, L. Cavalli-Sforza, P. A. Underhill, and R. Villems | month = February | year = 2003 | title = The Genetic Heritage of the Earliest Settlers Persists Both in Indian Tribal and Caste Populations | journal = [[American Journal of Human Genetics]] | volume = 72 | issue = 2 | pages = 313–332 | pmid = 12536373 | doi = 10.1086/346068 | url = http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=379225&blobtype=pdf | accessdate = 2007-09-09 | pmc = 379225 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಎಂದಿದ್ದಾರೆ ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಜಾತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ <ref name="pnas.org">{{Cite web |url=http://www.pnas.org/content/103/4/843.full.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-27 |archive-date=2014-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104162205/http://www.pnas.org/content/103/4/843.full.pdf |url-status=dead }}</ref> ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಹೊರಭಾಗದ ವಂಶಗಳು ಬಂದಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ <ref name="pnas.org" /> ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಏಕೈಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದ್ದು,ಇದರ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ <ref>{{cite journal | last = Basu | first = Analabha | coauthors = Namita Mukherjee, Sangita Roy, Sanghamitra Sengupta, Sanat Banerjee, Madan Chakraborty, Badal Dey, Monami Roy, Bidyut Roy, Nitai P. Bhattacharyya, Susanta Roychoudhury and Partha P. Majumder | year = 2003 | title = Ethnic India: A Genomic View, With Special Reference to Peopling and Structure | journal = Genome Research | volume = 13 | issue = 10 | pages = 2277–2290 | pmid = 14525929 | doi = 10.1101/gr.1413403 | url = http://www.genome.org/cgi/reprint/13/10/2277 | accessdate = 2007-09-09 | pmc = 403703 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ ಫೊರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಜೊನ್ನಾ ಎಲ್ .ಮೌಂಟೇನ್ ಅವರ 1995ರ ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ "ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಂಗಡಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಭಾಗ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ,ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಹ ವಂಶಾವಳಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಲ್ಲ"ಇವುಗಳ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಶಾಖೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೋಡಿದರೆ ಜಾತಿಯ ಸಂಬಂಧ <ref>{{cite journal | last = Mountain | first = Joanna L. | coauthors = J M Hebert, S Bhattacharyya, P A Underhill, C Ottolenghi, M Gadgil, and L L Cavalli-Sforza | month = April | year = 1995 | title = Demographic history of India and mtDNA-sequence diversity | journal = [[American Journal of Human Genetics]] | volume = 56 | issue = 4 | pages = 979–992 | issn = 0002-9297 | pmid = 7717409 | url = http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=1801212&blobtype=pdf | accessdate = 2007-09-09 | pmc = 1801212 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸೆಲ್ಲುಲರ್ ಅಂಡ್ ಮೊಲೆಕುಲರ್ ಬಯೊಲಜಿ]] (ಇಂಡಿಯ)ದ ಇಸ್ಮೇಲ್ ಥಾನ್ಸೀಮ್ ಅವರ 2006ರ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ "ಕೆಳ ದರ್ಜೆಯ ಜಾತಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅದರಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದಿಂದಲೇ ಮೂಲ ಪಡೆದ ಪೀಳಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು,ಇದು [[ನವಯುಗ]]ದ ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಜನರಿಂದಲೇ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ.ಇವರು ಆರ್ಯನ್ ರು ಬರುವ ತುಂಬಾ ಮುಂಚೆಯೇ ಈ ಸಂತತಿಯ ಮೂಲಬೇರುಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ.ಅಲ್ಲದೇ "ಆಗ ಬಂದ [[ಇಂಡೊ-ಯುರೊಪಿಯನ್]] ರು ತಾವೇ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರೆಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು <ref>{{cite journal | last = Thanseem | first = Ismail | coauthors = Kumarasamy Thangaraj, Gyaneshwer Chaubey, Vijay Kumar Singh, Lakkakula VKS Bhaskar, B Mohan Reddy, Alla G Reddy, and Lalji Singh | month = August | year = 2006 | title = Genetic affinities among the lower castes and tribal groups of India: inference from Y chromosome and mitochondrial DNA | journal = BMC Genetics | volume = 7 | pages = 42 | doi = 10.1186/1471-2156-7-42 | url = http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1471-2156-7-42.pdf | accessdate = 2007-09-09 |format=PDF | pmid = 16893451 | pmc = 1569435}}</ref> ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಿದರು. ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು [[ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ಸ್]] ಗಳು ಬರುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿತ್ತು;ಹೀಗೆ ಬರಬರುತ್ತಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಕೃಷಿ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆಗಿಂತ ಮೊದಲು ತನ್ನ ಬೇರು ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು.ಅದರ ನಂತರ ಇಂಡೊ-ಅರ್ಯನ್ಸ್ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಈ ಜಾತಿ ವಿಂಗಡನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರಾವಾಗಿ <ref>{{cite web | url = http://www.telegraphindia.com/1070101/asp/knowhow/story_7203802.asp | title = Caste in the genes | author = G.S. Mudur | publisher = The Telegraph, Calcutta | accessdate = 2007-08-31 | date = 2007-01-01 | archive-date = 2007-09-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930041020/http://www.telegraphindia.com/1070101/asp/knowhow/story_7203802.asp | url-status = dead }}</ref> ಬೆಳೆಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಸುಮಾರು 2006ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಂಶಾವಳಿಯ ಬಗೆಗೆ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟೂಟ್ ಆಫ್ ಬಯೊಲಜಿಕಲ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ 32 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 45 ಜಾತಿ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು.ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಾತ್ರ [[ಇಂಡೊ-ಯುರೊಪಿಯನ್]] ನಿಂದ <ref>{{cite web |title=India Acquired Language, Not Genes, From West, Study Says |author=Brian Handwerk |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/01/0110_060110_india_genes.html |publisher=National Geographic News |date=2006-01-10 |accessdate=2006-12-08 }}</ref> ಬಂದವುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಆರ್ಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡರ ನಡುವೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಭೇದ ಇತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿವೆ. [[ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸೆಲ್ಲುಲರ್ ಅಂಡ್ ಮೊಲೆಕುಲರ್ ಬಯೊಲಜಿ]] ಗಾಗಿ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು 2009ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.(ಸಹಯೋಗ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ]],[[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ಥ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಾಡ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟೂಟ್ ಆಫ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್]] ಅಲ್ಲದೇ [[MIT]])ಇದು ಭಾರತಾದಾದ್ಯಂತದ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ವಂಶಾವಳಿಯ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು ಸುಮಾರು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ 13 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ 25 ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ 132 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ವಂಶಾವಳಿಯು ಜಾತಿಯ ಮೂಲಾಧಾರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೇ ಒಟ್ಟಾರೆ ಫಲಿತಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಜನಾಂಗ ಪ್ರಗತಿ ಕಂಡಿದೆ.ಇದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮೂಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದಿದೆಯೇ ವಿನಹಃ ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಕಾರಣವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಗೊಳಿಸಿದೆ.ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಭಾರತದ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಹ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೆರನಾದ ಆರ್ಯನ್ ಆಕ್ರಮಣವಾಗಲೀ ಅಥವಾ ದ್ರಾವಿಡ್ ಜನರ ಬಗೆಗಿನ ಯಾವುದೇ ನಿಂದನೆ, ಉಪೇಕ್ಷೆಗೆ <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/news/india/Aryan-Dravidian-divide-a-myth-Study/articleshow/5053274.cms ಆರ್ಯನ್ -ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ ಡಿವೈಡ್ ಒಂದು ಮಿಥ್ಯ: ಸ್ಟಡಿ], [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]</ref> ಸಂಬಂಧಿಸಿದಲ್ಲ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಭಾರತದ ಜಾತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಬೆಲಿನಿಯನರ್ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ (ಬಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಾಂಗ)]] * [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ]] * [[ನೆವಾರ್ ರ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ]] ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಆಕರಗಳು== *ಅಗ್ರವಾಲ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಾಪ್. ''ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ '' . ಮನೋಹರ್. 1978. *ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಭೀಮರಾವ್. ''ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಅಥವಾ ದಿ ಪಾರ್ಟಿಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ '' . ಥ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್. *ಅನ್ಸಾರಿ, ಘೌಸ್. ''ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ್: ಎ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರ್ ಕಾಂಟಾಕ್ಟ್'' . ಲಖನೌ, 1960. *ಬೈಲಿ, ಸುಸನ್. ''ಕಾಸ್ಟ್, ಸೊಸೈಟಿ ಅಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫ್ರಾಮ್ ದಿ ಎಟೀನ್ ಸೆಂಚುರಿ ಟು ದಿ ಮಾಡೆರ್ನ್ ಏಜ್'' . ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. 1999. DOI:10.2277/0521264340. ISBN 978-0-521-26434-1. *ಮೈಕೆಲ್ಸ್, ಎಕ್ಸೆಲ್, ಹಿಂದುಯಿಸಮ್: ಪಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಸೆಂಟ್ 188-97 (ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟೊನ್ 2004) ISBN 0-691-08953-1. *ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಎಂ. ಎನ್. ''ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅಮಂಗ್ ದಿ ಕೂರ್ಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'' . ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್, 1952. ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== * ''[[ಸ್ವಾಮಿ ಸಹಜಾನಂದ ಸರ್ಸ್ವತಿ]] ರಚ್ನವಾಲಿ'' (ಸೆಲೆಕ್ಟೆಡ್ ವರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ವಾಮಿ ಸಹಜಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ), ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥಾನ, [[ದೆಲ್ಹಿ]], 2003. * [[ಬಲದೇವ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ]], ಕಾಶಿ ಕಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪರಂಪರಾ, ಶಾರದಾ ಸಂಸ್ಥಾನ, [[ವಾರಾಣಸಿ]], 1985. * ಎಂ.ಎ. ಷೆರಿಂಗ್, ಹಿಂದೂ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆಸ್ ರಿಪ್ರೊಡ್ಯೂಸ್ಡ್ ಇನ್ ಬನಾರಸ್, ಏಷ್ಯನ್ ಎಜುಕೇಷನಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್, ನವದೆಹಲಿ, ಮೊದಲನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ 1872, ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿ 2008. * ಜೊಗೆಂದ್ರನಾಥ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ, ಹಿಂದು ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಟ್ಸ್, ಮುನಶಿರಾಮ್ ಮನೋಹರಲಾಲ್, ಡೆಲ್ಹಿ, ಫಸ್ಟ್ ಎಡಿಶನ್ 1896, ನಿವ್ ಎಡಿಶನ್ 1995. * ಈ.ಎ.ಎಚ್.ಬ್ಲಂಟ್, ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಫಸ್ಟ್ ಎಡಿಶನ್ ಇನ್ 1931 ಬೈ [[ಆಕ್ಸಫರ್ಡ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]], ನಿವ್ ಎಡಿಶನ್ ಬೈ ಎಸ್.ಚಾಂದ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್, 1969. * [[ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್ ಅಲನ್ ಬಯಲಿ]], ರೂಲರ್ಸ್, ಟೌನ್ಸ್ ಮೆನ್, ಅಂಡ್ ಬಜಾರ್ಸ: ನಾರ್ತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ದಿ ಏಜ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಎಕ್ಸಾಪಾನ್ಸನ್, 1770–1870, [[ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]], 1983. * ಆನಂದ್ ಎ. ಯಾಂಗ್, ಬಝಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್, ಸೊಸೈಟಿ, ಎಂಡ್ ದ ಕಾಲೋನಿಯಲ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಇನ್ ಬಿಹಾರ್, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1999. * ಆಚಾರ್ಯ ಹಝಾರಿ ಪ್ರಸಾದ್ ದ್ವಿವೇದಿ ರಚನಾವಳಿ, ರಾಜ್ ಕಮಲ್ ಪ್ರಕಾಶನ, ದೆಹಲಿ. * ಬಿಭಾ ಝಾ ಅವರ [[Ph.]]ಡಿ ವಿಷಯ ಭೂಮಿಹಾರ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು: ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿತ. * [[ಅರವಿಂದ ನಾರಾಯಣ ದಾಸ್]], ಅಗ್ರೆರೇರಿಯನ್ ಮೂಮೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಸ್ಟಡೀಸ್ ಆಬ್ನ್ 20 ಥ ಸೆಂಚುರಿ ಬಿಹಾರ್(ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಪೀಜಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್), ರೂಟ್ ಲೆಜ್, [[ಲಂಡನ್]], 1982. * ಎಂ.ಎನ್.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ, ಓರಿಯೆಂಟ್ ಲಾಂಗ್ ಮನ್, ದೆಹಲಿ, 1995. * [[ಮಹಾವೀರ್ ಪ್ರಸಾದ ದ್ವಿವೇದಿ]] ಎಸ್ಸೇಸ್. *ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಬಿ.ಆರ್. (1946). [http://www.ambedkar.org/ambcd/39A.Untouchables%20who%20were%20they_why%20they%20became%20PART%20I.htm ''ದಿ ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ಸ್: ಹು ವೇರ್ ದೆ ಅಂಡ್ ವೈ ದೆ ಬಿಕೇಮ್ ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ಸ್ ?'' ] ಆಸ್ ರಿಪ್ರಿಂಟೆಡ್ ಇನ್ ವ್ಯಾಲೂಮ್ 7 ಆಫ್ ''ಡಾ. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೀಚಿಸ್'' , ಪಬ್ಲಿಶಡ್ ಬೈ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಾ 1990; ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್. *Ambedkar, B.R. (1946) ''[[ಹೂ ವೇರ್ ದಿ ಶೂದ್ರಾಸ್ ]]'' ([http://www.ambedkar.org/ambcd/38A.%20Who%20were%20the%20Shudras%20Preface.htm ರೀಡ್ ಆನ್ ಲೈನ್]). * ಅಟಲ್, ಯೋಗೇಶ್ (1968) "[[ದಿ ಚೇಂಜಿಂಗ್ ಫ್ರಂಟೀಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಟ್ ]]" ಡೆಲ್ಹಿ, ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಹೌಸ್. * ಅಟಲ್, ಯೋಗೇಶ್ , (2006) "[[ಚೇಂಜಿಂಗ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ]]" ಚಾಪ್ಟರ್ ಆನ್ ವರ್ಣಾ ಅಂಡ್ ಜಾತಿ. ಜೈಪುರ್, ರಾವತ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್. *ಬೇನ್ಸ್, ಜೆರ್ವೈಸ್ ಅಥೆಲ್ಸ್ಟೇನ್ (1893). ''ಜನರಲ್ ರಿಪೊರ್ಟ್ ಆನ್ ದಿ ಸೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, 1891'' , ಲಂಡನ್, ಹರ್ ಮೆಜೆಸ್ಟೀಸ್ ಸ್ಟೇಶನರಿ ಆಫೀಸ್. *ಬ್ಲಂಟ್, ಇ. ಎ. ಎಚ್. (1931). ''ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಆಫ್ ನಾದರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ '' , ರಿಪಬ್ಲಿಶಡ್ 1964, ಎಸ್. ಚಾಂದ್, ಡೆಲ್ಹಿ. *ಕ್ರೂಕ್, ವಿಲಿಯಮ್(1896). ''ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ -ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಪ್ರೊವಿನ್ಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ಔಧ್ '' , 4 vols. *ಡುಕೆರ್/ಸ್ಪಿಲ್ವೊಗಲ್. ''ದಿ ಎಸೆನ್ಸ್ಸಿಯಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ Vol I: to 1800'' . 2nd ಎಡಿಶನ್ 2005. *[[ಡುಮೊಂಟ್, ಲೂಯಿಸ್]]. ''[[ಹೊಮೊ ಹಿರಾಚಿಯಸ್Homo: ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಇಂಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್]]'' . ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಡಿಶನ್, ರಿವೈಸ್ಡ್. 540 p.&nbsp;1970, 1980 ಸಿರೀಸ್: (ನೇಚರ್ ಆಫ್ ಹುಮನ್ ಸೊಸೈಟಿ ). *ಘುರೆ, ಜಿ. ಎಸ್. (1961). ''ಕಾಸ್ಟ್, ಕ್ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ಆಕುಪೇಶನ್'' . ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಬುಕ್ ಡಿಪೊಟ್ . ಬಾಂಬೆ. *ಘುರೆ, ಜಿ. ಎಸ್. (1969). ಕಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ರೇಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಪಾಪುಲರ್ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮುಂಬಯಿ 1969 (1932). *ಜಾಫರ್ಲೊಟ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫೆ (2003). ''ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಸೈಲೆಂಟ್ ರೆವುಲುಶನ್: ದಿ ರೈಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಲೊವರ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್'' , C. ಹರ್ಸ್ಟ್&amp; ಸಿ ಕಂ. *[[ಕಾನೆ, ಪಾಂಡುರಂಗ್ ವಾಮನ್ ]]: ''ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ: (ಎನ್ಸಿಯಂಟ್ ಅಂಡ್ ಮೆಡಿಯವಲ್, ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಅಂಡ್ ಸಿವಿಲ್ ಲಾ)'' &nbsp;— ಪೂನಾ: ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಒರಿಯಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್, 1962–1975. *[[ಲಾಲ್ , ಕೆ. ಎಸ್.]] ಗ್ರೊತ್ ಆಫ್ ಶೆಡುಲ್ಸ್ಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ ಮಿಡಿವಲ್ ಇಂಡಿಯಾ (1995). *ಮುರೆ ಮಿಲ್ನರ್ , ಜೂ. (1994). ''ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ರೆಡ್ ನೆಸ್ : ಎ ಜನರಲ್ ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟಸ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಆನ್ ಅನಲ್ಲೈಸಿಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಕಲ್ಚರ್'' , ನಿವ್ ಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. *ರಾಜ್, ಪಪಿಯಾ&amp; ಆದಿತ್ಯ್ ರಾಜ್ (2004) "ಕಾಸ್ಟ್ ವೇರಿಯೇಶನ್ ಇನ್ ರಿಪ್ರೊಡಕ್ಟಿವ್ ಹೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಉಮೆನ್ ಇನ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ರೀಜನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಸ್ಟ್ಡಿ ಬೇಸ್ಡ್ ಆನ್ NFHS ಡಾಟಾ" ಸೊಸಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಬುಲೆಟಿನ್ 53 (3): 326–346. *ರಂಗನಾಯಕಮ್ಮಾ (2001). ''ಫಾರ್ ದಿ ಸಾಲುಶನ್ ಆಫ್ ದಿ "ಕಾಸ್ಟ್ "ಕೊಶ್ಚೆನ್, ಬುದ್ದಾ ಈಸ್ ನಾಟ್ ಇನಫ್ ಈಸ್ ನಾಟ್ ಇನಫ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ,ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಈಸ್ ಮಸ್ಟ್'' , ಹೈದರಾಬಾದ್: ಸ್ವೀಟ್ ಹೋಮ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್. *ರಸೆಲ್, ಆರ್.ವಿ. ಅಂಡ್ ಆರ್.ಬಿ. ಹೀರಾ ಲಾಲ್ (1916). ''ದಿ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪ್ರೊವಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'' , 4 vols., ಲಂಡನ್. *ಲಿಜ್ ಸ್ಟೌರ್ಟ್, ಇನ್ ಗಟಾಡಿಯನ್ ವೀಕ್ಲಿ, ಜನವರಿ 10, 2002 ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://codesign.scu.edu/hinduism/ ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415112417/http://codesign.scu.edu/hinduism/ |date=2008-04-15 }} *''ಎನ್ನಿಹೇಲೇಶನ್ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಉಯಿತ್ ಎ ರಿಪ್ಲೈ ಟು ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ '' [http://wcar.alrc.net/mainfile2.php/Documents/76/ ಪಾರ್ಟ್ I] &amp; [http://wcar.alrc.net/mainfile2.php/Documents/77/ ಪಾರ್ಟ್ II] ಬೈ''[[ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್ .ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ]]'' * [http://www.hindu-international.org/books/articles/varna_jaati_or_caste.pdf ವರ್ಣ ಅಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಹಿಂದು ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್ಸ್ (pdf)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013101013/http://www.hindu-international.org/books/articles/varna_jaati_or_caste.pdf |date=2006-10-13 }} * ''ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್ ಆನ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಬೈ[[ಕೊಯೆನ್ ರಾಡ್ ಎಲ್ಸ್ಟ್ ]]:'' [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch1.htm#16a ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070207175444/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch1.htm#16a |date=2007-02-07 }}, [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch11.htm#49a ಬುದ್ಧಿಸಮ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120714182547/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch11.htm#49a |date=2012-07-14 }}, [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch9.htm#78a ಇಂಡಿಯನ್ ಟ್ರೈಬಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109205643/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch9.htm#78a |date=2008-01-09 }}, [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/ait/ch49.htm ಫಿಸಿಕಲ್ ಆಂಥ್ರಿಪೊಲಾಜಿ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130908073234/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/ait/ch49.htm |date=2013-09-08 }}, [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/ait/ch48.htm#68a ಎಟಿಮೊಲಾಜಿ ಆಫ್ ವರ್ಣಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130908073529/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/ait/ch48.htm#68a |date=2013-09-08 }} * [http://www.kamat.com/indica/caste/ ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್] ಆಟ್ ಕಾಮತ್ಸ್ ಪೊಟ್ ಪುರಿ * [https://www.hrw.org/reports/2007/india0207/ ಹಿಡನ್ ಅಪರ್ಥೈಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಶನ್ಸ್ ಅಗೇನ್ಸ್ಟ್ "ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ಸ್ "] *[https://share.acrobat.com/adc/document.do?docid=0925fce8-835d-4bc7-a14f-50122ee9e5e4 The Castes, Culture, and Hedonism: An abstract of the ideology by: Nevill Kumar]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Reservation in India}} {{Life in India}} {{DEFAULTSORT:Caste System In India}} [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[en:Indian caste system]] [[es:Sistema de castas de la India]] [[fr:Système de castes en Inde]] [[hi:हिन्दू वर्ण व्यवस्था]] [[nl:Kaste]] [[nn:Det indiske kastesystemet]] [[pt:Sistema de castas da Índia]] [[zh:种姓制度]] t3anm2pbt6oq9kn228o9d7cdwwtustn 1434679 1434678 2026-10-26T18:47:50Z Successalltime87 90571 1434679 wikitext text/x-wiki '''ಭಾರತೀಯ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ''' ಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರ್ಭಂಧಗಳಡಿ [[ಭಾರತ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಸಾವಿರಾರು ಪಂಗಡದ ಪ್ರವರ್ಗಗಳನ್ನು, ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನೇ ''[[ಜಾತಿ ]]'' ಗಳು ಅಥವಾ ಕೋಮು ಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅನ್ಯಗೋತ್ರ ಗುಂಪುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇದೆ,ಇದನ್ನು ಗೋತ್ರಗಳು,ವಂಶವಾಹಿನಿ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ಕುಲಗೋತ್ರವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಉಪ-ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಕಾದ್ವಿಪಿ,ಕೂಡಾ ಒಂದು,ಒಂದೇ ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ಅನುಮತಿಸಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ನಿರ್ಭಂದಿತ ಸಗೋತ್ರ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ನಿಷಿದ್ದದ ನಿಯಮ ಉಂಟು) [[ಹಿಂದುತ್ವ]]ದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಇತರ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ರು ಕೂಡಾ ಇದೇ ತೆರನಾದ ಗುಂಪು ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ <ref>ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬುಚನನ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್, 1883</ref> ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ <ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/living/caste.shtml |title=BBC, ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಎಥಿಕ್ಸ್, ಹಿಂದುಯಿಸಮ್ |access-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521225627/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/living/caste.shtml |archive-date=2009-05-21 |url-status=dead}}</ref> ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ನಿರ್ಭಂಧಗಳು ಅಷ್ಟೊಂದು ಬಿಗಿಯಾಗಿಲ್ಲ;ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟು ನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಆದರೆ ಭಾರತದ 72% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಂಥವು ಜಾತಿ-ಆಧಾರದ<ref name="axel">ಎಕ್ಸೆಲ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್Axel Michaels, ''ಹಿಂದುಯಿಸಮ್: ಪಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಸೆಂಟ್ '' 188-97 (ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟೊನ್ 2004) ISBN 0-691-08953-1</ref><ref name="wisdom">{{cite web |title=Hindu Wisdom: The Caste System |url=http://www.hinduwisdom.info/Caste_System.htm |accessdate=2006-12-08 |archive-date=2011-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820095649/http://www.hinduwisdom.info/Caste_System.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="guardian">{{cite web |title=Caste prejudice has nothing to do with the Hindu scriptures |url=https://www.theguardian.com/india/story/0,,1967446,00.html |author=Nitin Mehta |publisher=The Guardian |date=2006-12-08 |accessdate=2006-12-08 }}</ref><ref name="epw">{{cite web |title=Is Caste System Intrinsic to Hinduism? Demolishing a Myth |url=http://www.epw.org.in/showArticles.php?root=2003&leaf=11&filename=6474&filetype=html |author=M V Nadkarni |publisher=Economic and Political Weekly |date=2003-11-08 |accessdate=2006-12-08 |archive-date=2007-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312101009/http://www.epw.org.in/showArticles.php?root=2003&leaf=11&filename=6474&filetype=html |url-status=dead }}</ref> ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವುದಿಲ್ಲ,ಅಲ್ಲದೇ [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]] ಕೂಡಾ ಜಾತಿ-ಆಧಾರದ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಪುಷ್ಟಿಕರಿಸಲಾರದು,ಅದು ಸಮಗ್ರ ಜಾತ್ಯಾತೀತತೆಯನ್ನು [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ದ ತತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ದೇಶದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1154019.stm BBC ಪ್ರೊಫೈಲ್ ], ಇಂಡಿಯಾ</ref> ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದೆ. ಏನೇಯಾದರೂ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ವಿವಿಧ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು;ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ <ref>{{cite book |last=Bayly |first=Susan |title=Caste, Society and Politics in India from the Eighteenth Century to the Modern Age |url=http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521264340 |year=1999 |month=July |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521264341 |doi=10.2277/0521264340 |access-date=2010-07-27 |archive-date=2007-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013192735/http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521264340 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/india/116.htm |title=Caste-Based Parties |accessdate=2007-05-17 }}</ref> ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಾದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿದ ನಿಯಮಗಳಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಪ್ರಾಚೀನ ಇರಾನಿನ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.("''ಪಿಸ್ತ್ರಾಗಳು'' ")ಅಂದರೆ ಅರ್ಚಕವರ್ಗವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾದರೆ,ಯೋಧರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆನಿಸುತ್ತಾರೆ,ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ವೈಶ್ಯರು ಅಥವಾ ವಸ್ತ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ವರ್ಗ ಹ್ಯುತಿಗಳೆಂದು <ref>''ದಿ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇರಾನ್'' ಬೈ ಇಲ್ಯಾ ಗೆರ್ಶ್ವಿಸವಿಕ್ , p. 651.</ref><ref>''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಇಯರ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್'' ಬೈ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯುನ್ವಸಿಟಿ. ಟೀಚಫ್ರ್ ಕಾಲೇಜ್, ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್, p. 226.</ref><ref>''ಒರಿಜಿನ್ ಅಂಡ್ ಗ್ರೊತ್ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ '' ಬೈ ನೃಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ ದತ್ತ, p. 39.</ref> ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಜಾತಿ=== ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದು ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು "ವರ್ಣ"ಗಳಿವೆ. [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]] ಹೇಳುವಂತೆ ವರ್ಣಗಳನ್ನು [[ಗುಣ]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ಮ]]ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [[ಮನುಸ್ಮೃತಿ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ [[ಶಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ:[[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] (ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಅರ್ಚಕರು),[[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]] (ರಾಜರು ಮತ್ತು ಯೋಧರು),[[ವೈಶ್ಯ]] (ಕೃಷಿಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು)ಮತ್ತು [[ಶೂದ್ರ]] (ಕುಶಲ ಕಲೆಗಾರರು,ಸೇವಾಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರು) ಈ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪದ್ದತಿಯು ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮಾದರಿ ತಾರ್ಕಿಕ ಆಧಾರವನ್ನಾಗಿ ಪಡೆದು, ಸಾವಿರಾರು [[ಜಾತಿ]]ಗಳ ಆಧಾರಿತ ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿಯಾಗಿದೆ.ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ವರ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಮತ್ತು ''ವರ್ಣಸಂಕರ'' ದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ "ಶುದ್ಧ" ವರ್ಣಗಳ ವಿವರವೂ ಇದೆ. ಹಿಂದು ಸಮಾಜದ ನೀತಿ-ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ದರಾಗಿಲ್ಲದ ವಿದೇಶಿಯರು,ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು ಮತ್ತು ಅಲೆಮಾರಿಗಳನ್ನು ಪರಕೀಯರು ಹಾಗು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರೆಂದು ಅದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿರುವವರನ್ನು ಪರಜನ್ಯ(ನ) ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯಜರು ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಈ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಗುಂಪನ್ನು [[ದಲಿತ]]ರು ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದು ಇವರು ಶೂದ್ರರಲ್ಲಿಯೇ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನವರು ಅಥವಾ ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿರುವವರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಸ್ಮೃತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಯು ಮೂಲತಃ <ref>''ಮನುಸ್ಮೃತಿ X:65'' : "ಶೂದ್ರನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜನಿಸಬಹುದು,ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಪುತ್ರ ಶೂದ್ರನ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಜನಿಸಬಹುದು." ಹೀಗಾದರೆ ವೈಶ್ಯ ಅಥವಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಯಾರಲ್ಲಿ ಜನಿಸುವರು."</ref> ವಂಶಪಾರಂಪರಿಕವಾದುದಲ್ಲ. ಹಲವಾರು ಹಿಂದುತ್ವದ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುರುವಂತೆ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು <ref>{{cite web |title=Face to faith |url=https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1951144,00.html |author=David Haslam |publisher=The Guardian |date=2006-11-18 |accessdate=2006-12-08 }}</ref> ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಹಲವಾರು ಗುಂಪುಗಳು ಅಂದರೆ ಇಸ್ಕಾನ್ ISKCONದಂತಹವುಗಳು ಆಧುನಿಕ (ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸಮಾಜ)ಭಾರತೀಯ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಾಗಿ <ref>{{cite web |title=Varnashrama-dharma and Caste |url=http://hinduism.iskcon.com/lifestyle/901.htm |publisher=[[ISKCON]] |accessdate=2007-04-12 |archive-date=2010-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100524014234/http://hinduism.iskcon.com/lifestyle/901.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=The Varnasrama Social System |url=http://krishna.org/ctfote/varnash.html |publisher=Hare Krishna News Network |accessdate=2007-04-12 |archive-date=2007-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208084028/http://krishna.org/ctfote/varnash.html |url-status=dead }}</ref> ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ವಸಾಹತು ಶಾಹಿಯ ಯುಗದ ಹಲವಾರು ಯುರೊಪಿಯನ್ ಆಡಳಿತಗಾರರು [[ಮನುಸ್ಮೃತಿ]]ಯನ್ನು ಹಿಂದುಗಳ "ಕಾನೂನು ಗ್ರಂಥ" ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿದ್ದರು.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು;ಆದರಿಂದು ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರು,ಇದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಯೇ ಹೊರತೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬುಗೆಯಲ್ಲ ಎಂದು <ref name="axel" /><ref name="wisdom" /><ref name="guardian" /><ref name="epw" /> ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.. [[ಮನುಸ್ಮೃತಿ]]ಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಾಗಿರುವ ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖನಾ ಕೃತಿ,ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬೆಂಗಾಲಿಗಳಿಗೆ,ಆದರೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ಹಲವಾರು ಹಿಂದು ಗ್ರಂಥ ಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಭಾಗವಲ್ಲ. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ಮಹತ್ವವನ್ನೇ ನೀಡಿಲ್ಲ ಆದರೆ (ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತ)ದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಾರಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಉಪವಿಷಯವಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಕೃತಕವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ;ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರೂ ಕೂಡ ವಿವರ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಳಿಕ ಇದನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ವೇದದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಯಾರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಷೇಧವಿರಲಿಲ್ಲ,ಶೂದ್ರರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಯಾವುದೇ ನಿಷಿದ್ದ <ref>ವೈಟ್ ಯಜುರ್ವೇದಾ 26.2</ref> ಇರಲಿಲ್ಲ. ''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಬಗೆಗಿನ ಪುರಾವೆ'' ಎಂದರೆ,ಜಾರ್ಜ್ ಎಲ್ ಹಾರ್ಟ್ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ "ಆರಂಭಿಕ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿರುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇದೆ;ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮತ್ತು ಹಿಂದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಆಚರಣೆಗಳು" ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆತ ನಂಬುವಂತೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಮೂಲವು "ಕೃಷಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪದ್ದತಿ ಬೆಳೆಯಿತು."ನಂತರ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಗಳು ಅದನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದವು." ಆರಂಭಿಕ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇದೆ. ಸಂತ ವಲ್ಲುವರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ "ಪಿರಾಪೊಕ್ಕುಮ್ ಎಲ್ಲಾ ಉಯಿರ್ಕುಮ್ "ಅಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು." ಇದೇ ತೆರನಾಗಿ ಸಂತ ಔವೈಯಾರ್ ಕೂಡಾ ತಮ್ಮ ವಿಚಾರ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎರಡೇ ಎರಡು ಜಾತಿಗಳಿವೆ,ಅವೆಂದರೆ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಎನ್ನಬಹುದು. ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಂದ ನಾವು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುವುದೆಂದರೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ವರ್ಗೀಕರಣವಾಗಿದೆ. ===ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ=== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವು ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು,ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಇದರ ರಕ್ಷಾಕವಚವಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವ ಕಾರ್ಯ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ <ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9016155/Brahman |title=Brahman |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=2007-04-24 }}</ref> ಪಡೆದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಚೀನಾ]]ದ ಬೌದ್ದ ಮತದ ಫಾ ಹಿಯನ್ ಎಂಬ ಧರ್ಮಯಾತ್ರಿಕ ಸುಮಾರು 400 AD ಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]ಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ."ಆತ ಬಹು ಸಂಖ್ಯಾತ ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಚಾಂಡಾಲಗಳ ವರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡ,ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾದವರು.ಶವ ಸಾಗಿಸುವಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಅವರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ದೂರಿಡಲಾಗಿತ್ತು... ಆದರೆ ಸಮಾಜದ ಇತರ ಸ್ತರದ ಜನರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕುಂದು ಇತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಆತ ಗುರುತಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದ.ಇದಲ್ಲದೇ ಇನ್ಯಾವದೇ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ 'ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ'ಯ ಜನಾಂಗ ಆ ಯಾತ್ರಿಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದಿದ್ದುದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ <ref>ಜಾನ್ ಕಿಯೆ, ''ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ '' , ಹಾರ್ಪರ್ ಕೊಲಿನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಲಿ, ಲಂಡನ್, 2000. p. 145.</ref> ವಿಷಯ.. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಶೂದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಮೂಲದವರೂ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು,ಇದು [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]]''ವರ್ಣ'' ದವರದಾದರೂ ಆಗ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ನಿಷೇಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲದೇ <ref>ಜಾನ್ ಕಿಯೆ, ''ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ '' , ಹಾರ್ಪರ್ ಕೊಲಿನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಲಿ, ಲಂಡನ್, '''' 2000. p. 189.</ref> ದಮನಕಾರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ವೃತ್ತಿಪರತೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಲಾರದು ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರದು. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಮಾಜ ಹೇಗೆ ವರ್ಗಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿತೋ ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಿಟಿಶರು ತಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲು ಯೋಚಿಸಿದರು. ಜಾತಿಯು ವೃತ್ತಿಯ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಸಮಾಜದ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ ಮತ್ತು ಬುದ್ದಿಮತ್ತೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವರು <ref name="infinityfoundation.com">{{cite web |url=http://www.infinityfoundation.com/mandala/h_es/h_es_hobso_caste_frameset.htm |title=The Indian Caste System and The British: Ethnographic Mapping and the Construction of the British Census in India |author=Kevin Hobson |accessdate=2007-05-04 }}</ref> ಮನಗಂಡರು. ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅನುದ್ದೇಶಿತವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಜ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು.ಯಾವಾಗ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಜನಗಣತಿ ಮಾಡಿದರೋ ಆಗ ಈ ಜಾತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬದಲಿಸಿದರು.[[ಹರಿಜನ]]ರು ಅಥವಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದ ಜನರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕೀಳು ದರ್ಜೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಜನರನ್ನು ''ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು '' ಎಂದು ಕೆಲವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಇವರು ಅನಾರೋಗ್ಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಾಲಿನ್ತ್ಯದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಹಿಂದೆ ಹರಿಜನರು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಂದಗಳಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಿದರು;ಇದರೊಂದಿಗೆ ಬಡತನವೂ ಅವರಿಗೆ ಶತ್ರುವಾಗಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ಬಿಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನೀರು ಕೂಡಾ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಿಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯವರು ಇವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯವನೊಬ್ಬ ಇವರೊಂದಿಗೆ ಶಾರೀರಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆ ಮೈಲಿಗೆಯಾದಂತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಚವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುದ್ದೀಕರಿಸಬೇಕು ಇದಲ್ಲದೇ ಹರಿಜನರಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯಗಳು ಬೆಳೆದವು;ಉಪಜಾತಿಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ''[[ಧೋಬಿ ]]'' ಮತ್ತು ''ನಾಯಿದ'' ರು(ಸವಿತಾ ಸಮಾಜ) ಇತರ ಕೀಳು ಅಂದರೆ ಭಂಗಿಗಳ ಜಾತಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.ಇವರು ಹರಿಜನರಲ್ಲಿಯೇ "ಅತ್ಯಂತ ಕೀಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು".ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ,ಸಾಮಾಜಿಕ ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟಳೆಬದ್ದ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅದರ ದೋಷಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಆಯಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ತೋರಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಇಲ್ಲದೇ ಈ ಜಾತಿ ಆಧಾರ <ref name="Klatt">ಡಬ್ಲು. ಕ್ಲಾಟ್, ಕಾಸ್ಟ್,ಕ್ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ಕಮುನಿಸಮ್ ಇನ್ ಕೇರಳ, ಏಷಿಯನ್ ಅಫೇರ್ಸ್, Volume 3, Issue 3 ಅ.1972, pp. 275–287, DOI: 10.1080/03068377208729634.</ref> ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತಿತ್ತು;ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ,ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ,ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತ ವಿಚಾರಗಳು ಉಪಜಾತಿಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು,ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾವ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮತ್ತು ಯಾವ ಜನಾಂಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧ ಪಡೆದ ಎಂಬುದು ಆತನ ಬದುಕಿನ ಪರ್ಯಂತ ಇರುವ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು.ಅಂತರ್ಜಾತೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ದರ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮಕ್ಕಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಪದ್ದತಿಯು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬನೆಯು ಸಮೂದಾಯದ ಒಟ್ಟಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು <ref name="Klatt" /><ref>[http://www.csuchico.edu/~cheinz/syllabi/asst001/spring98/india.htm ದಿ ವರ್ಣಾ ಅಂಡ್ ಜಾತಿ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801121154/http://www.csuchico.edu/~cheinz/syllabi/asst001/spring98/india.htm |date=2010-08-01 }} ಬೈ ಟ್ರೆನ್ಸ್ ಕಾಲ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಅಂಡ್ ರೊಕ್ಸಾನಾ ಪವಿಚ್.</ref> ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗದ ವಿಭಜನೆ ನಂತರ ಆಯಾ ಪದ್ದತಿಯ ಆಧಾರ ಮೂಲದ ಮೇಲೆ ವಲಸೆಗಾರರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ <ref>ನೆಹರೂ,ಜೆ "ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ", ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪೇಪರ್ ಬ್ಯಾಕ್ಸ್.</ref> ಅಂಟಿಕೊಂಡರು. ಆರ್ಥಿಕ <ref name="sankaran-1">{{cite book | author=Sankaran, S | title=Indian Economy: Problems, Policies and Development | publisher=Margham Publications | year=1994 | id=ISBN | chapter = 3 | page = 50}}</ref> ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆವರಿಸಿದೆ,ಇದು ಯುರೊಪಿಯನ್ ನ ಮಧ್ಯಮ ಕೂಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು.ಈ ಮೂಲಕ ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.ಕುಶಲ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ತರಬೇತಿ,ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಾಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇನ್ನಿತರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿತ ತರಬೇತನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಉಪಜಾತಿಯ ಜನಾಂಗ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೇಯ್ಗೆಯ ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಕೆಲವು {{Who|date=July 2010}}ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿನ ಸಗೋತ್ರ ವಿವಾಹ ಹಾಗು ಇನ್ನಿತರ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆರಾಮವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.ಅವರು ಈ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಚೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದ್ದರೋ ಈಗಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಯಲು <ref>[http://philosophy.lander.edu/oriental/caste.html ಒರಿಯಂಟಲ್ ಫಿಲಾಸಫಿ],''lander.edu'' .</ref> ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ===ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಅಥವಾ ಚಲನಶೀಲತೆ=== ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಇನ್ನುಳಿದ ಜಾತಿಗಳ ಜನರು ತಮ್ಮ ವರ್ಗೀಕೃತ ಜಾತಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.ಇದು ಬ್ರಿಟಿಶರ ಆಗಮನದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊದಲು ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ <ref>{{cite web |url=http://www.ncert.nic.in/textbooks/XI/Un_socity_XI/Chapter%2010.pdf |title=Govind Sadashiv Ghurye: Ghurye's Views about Indian Society |accessdate=2007-05-04 |format=PDF}}</ref> ಇತ್ತು. ಕೆಲವು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯು ಅಲ್ಲಿನ ನೀತಿ-ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಆ ಪದ್ದತಿಯ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವೆನಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ವೈ.ಬಿ ದಾಮಲೆಯಂತವರು ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಚಲನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು <ref name="Silverberg Paper">{{cite journal |author = James Silverberg |year = 1969 |month = November |title = Social Mobility in the Caste System in India: An Interdisciplinary Symposium |url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_1969-11_75_3/page/443 |journal = The American Journal of Sociology |volume = 75 |issue = 3 |pages = 443–444 }}</ref> ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಳಜಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜನರು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯವರ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದರೆ ಅದೂ ಕೂಡಾ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾತಿಯಲ್ಲಿನ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾರತೆ ತೋರಿದ್ದರಿಂದಲೇ ವಾಲ್ಮಿಕಿಯಂತಹ ಸಂತರ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇಂದು ಹಿಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥ [[ರಾಮಾಯಣ]]ವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವ]] ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶೂದ್ರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯವರೊಂದಿಗೂಡಿ ತಮ್ಮ ಜಾತಿಯನ್ನು ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸಿಕೊಂಡ <ref name="Silverberg Paper" /> ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಜನಾಂಗದ ಜಾತಿಯ ಚಲನಶೀಲತೆ ಕಡಿಮೆ ಆದರೆ ಉಪಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ (ಕೋಮುಗಳು)ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನೂ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅವರಿರುವ ಸ್ಥಳದ ಪುನಃ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದಳನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.ಹೊಸ ಆಚರಣೆಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ ಅಲ್ಲದೇ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಉಪಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ <ref>''ಸೊಸಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್ &#x26; ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಇನ್ ಎಕಾನೊಮಿಕ್ ಡೆವಲಪ್ ಮೆಂಟ್'' , ಬೈ[[ನೇಲ್ ಜೆ. ಸ್ಮೆಲ್ಸರ್]], ಸೆಯ್ ಮೌರ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲಿಪ್ ಸೆಟ್, ಪಬ್ಲಿಶಡ್ 2005.</ref> ಇವೆ. ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಎಂ.ಎನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಕೂರ್ಗ್]] ದ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಉದಾರತೆ ಮತ್ತು ಚಲನಶೀಲತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು <ref name="Srinivas, M.N 1952">ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಎಂ.ಎನ್, ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅಮಂಗ್ ದಿ ಕೂರ್ಗಾಸ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬೈ ಬೈ}ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಎಂ.ಎನ್ , p. 32 (ಆಕ್ಸಫರ್ಡ್, 1952).</ref><ref name="Modern India p. 48">ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಮಾಡೆರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ; ಅಂಡ್ ಅದರ್ ಎಸ್ಸೆಸ್: p. 48. (ಮಿಡಿಯಾ ಪ್ರೊಮೊಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್ ಪ್ರೈ ಲಿ., ಬೊಂಬೆ; ಫಸ್ಟ್ ಪಬ್ಲಿಶ್ಡ್ : 1962, 11ನೆ ಮರುಮುದ್ರಣ: 1994).</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಯನಗಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಈ ಜನಾಂಗೀಯ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಕಟ್ಟಳೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ,ಈ ಜಾತಿಯ ಚಲನಶೀಲತೆಯೂ ಒಂದು ಸರಳ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಜನಾಂಗೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಾರರು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೀಳು ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಜನರು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಗಳ "ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ದುಶ್ಚಟಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸದೇ" ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಏರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯ ನಿಯಮಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ನಿಷೇಧಿತ" ಈ ಆಚರಣೆಯು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಸಂಕರಿತೈಜೇಶನ್ (ಸಂಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯ ನಿಯಮಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯು ಸಣ್ಣ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ, ಚಲನಶೀಲತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.ಹಲವಾರು ಆಳ್ವಿಕೆಗಳು ಮೂಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜಾತಿ ಸಮೂದಾಯ,ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ,ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ನಂತರ ಕೆಳಸ್ತರದವರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಮುಂದಾಗಬಹುದು.ಹೀಗೆ ಕೀಳು ಜಾತಿಯ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಲ್ಲಟತೆ ತರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜಾತಿಗಳು ಉಗಮ ಕಂಡವು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕಾಯಸ್ಥ ]](ಬರಹಗಾರರು)ಮತ್ತು ಖತ್ರಿಗಳು (ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು) ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಾಯಕಲ್ಪ ಕಂಡವು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಲಯದ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ,ಅವರು ಅಂತರಜಾತೀಯ ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಕಂಡುಕೊಂಡರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕುರಿತಾದ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವರವೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಖತ್ರಿಯರು ಮಾತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿನ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆಂದು ಹೇಳುವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರೆಂದೂ ಅವರನ್ನು ವಿಂಗಡಣೆ<ref>"ಗ್ಲಾಸರಿ ಆಫ್ ದಿ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪಂಜಾಬ್ ಅಂಡ್ ಎನ್ ಡಬ್ಲು ಫ್ರಂಟೀಯರ್ ಪ್ರೊವಿನ್ಸ್." vol. 2, p. 501, ಬೈ ಎಚ್ .ಎ.ರೊಸ್, ಫಸ್ಟ್ ed. 1911.</ref> ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.(ಪ್ರಕ್ರಿತಿಸೈಡ್ ) ಇಂಥ ಹೊಸ ಜಾತಿಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಜಾತಿಗಳ ವರ್ಗವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಮರೂಪದಲ್ಲಿ <ref>[60] ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ 2008. ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್. 4 ಜೂನ್ 2008</ref> ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ===ಸುಧಾರಣೆಗಳು=== ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ಬುದ್ದ[[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ#cite note-34|<span class="mw-reflink-text">[34]</span>]] ಬುದ್ದ[[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ#cite note-34|<span class="mw-reflink-text">[34]</span>]] ಬುದ್ದ,[[ಮಹಾವೀರ]] ಮತ್ತು ಗೊಸಾಲಾ ಮಸ್ಕರಿನ್ ನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಒಂದು ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಗೆ ಯೋಗ ಉಪನಿಶಿತ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕಿಲ್ಲ,ಇದು ಚೀನಾ-ಆಕಾರದ(ಕ್ರಾಂತಿ) ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತನ್ನ ಲಕ್ಷಣ ತೋರಿದೆ.ಇದು ಚೀನಾದ ಕ್ರಾಂತಿ ಆಸಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡದ್ದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು ಬಹುತೇಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ನಾಥ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥವು ಮತ್ಸ್ಯ-ಇಂದ್ರ ನಾಥ ಮತ್ತು ಗೊ-ರಕ್ಷಾ ನಾಥ ಪಂಥದಿಂದ ಅದೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.ಇದು ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬಿತಲ್ಲದೇ ವರ್ಣ ಪದ್ದತಿಗೆ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.ಹಲವಾರು ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಕಾಲದ ಸಂತರು ಈ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತಮ್ಮ ವಲಯದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಜ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ಪಡೆದು ಹಲವಾರು ಹಿಂದು ಸುಧಾರಣೆ ಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಕಾಣಿಸಿದವು;ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮೊ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು [[ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ]]ದಂತಹುಗಳು ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ಕೊನೆ ಹಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದವು. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವವರನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಈ ಚಳವಳಿಗಳು ಹಲವಾರು ಸುಧಾರಣಾ ವಾದಿಗಳಿಂದ ಟೀಕೆ,ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಗಾದವು.(ಇದಕ್ಕಾಗಿ ''ನೋಡಿ '' ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ,ಕೆಳಗಿರುವಂತೆ,) [[ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ]] ಇವರನ್ನು "[[ಹರಿಜನ]]ರು"(ದೇವರ ಮಕ್ಕಳು)ಎಂದು ಕರೆದರು,ಸದ್ಯ ಆ ಪದವು ಒಂದು ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಕರ,ಪೋಷಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.ಸದ್ಯ [[ದಲಿತ ]](''ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ'' ) ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗಾಂಧಿಯವರ ಈ ಕೊಡುಗೆಯು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಬಗೆಗಿರುವ ಕಾಳಜಿ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದೆ,ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ವಾದವು ಗಾಂಧಿಯವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ತಮ್ಮ ಈ ಜನರನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಲು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವೂ {{Citation needed|70|date=October 2007}}ಇದೆ. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಆಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ 1950 ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ,ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ 1997ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಕೆ.ಆರ್ ನಾರಾಯಣನ್ ಮತ್ತು ಕೆ.ಜಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ (ಹಿಂದಿನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ)ಇವರುಗಳು ಈ ಹಿಂದೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರೆಂದು {{Citation needed|date=June 2010}}ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತ=== ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಯಿತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಜಾತಿವರ್ಗಗಳ ಶ್ರೇಣಿಕರಣವು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ <ref>{{cite web |url=http://www.ncert.nic.in/textbooks/XI/Un_socity_XI/Chapter%2010.pdf |title=Govind Sadashiv Ghurye: Ghurye's Views about Indian Society |accessdate=2007-05-04 |format=PDF}}</ref> ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಜಾತಿಗಳು ವೃತ್ತಿಪರತೆಯನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ವರ್ಗದ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಯತ್ನಿಸಿದರು,ಜಾತಿಯು ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಸೂಚಕವಾಗಿರಲಿ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು.ವೃತ್ತಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ದರ್ಜೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ದಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತೋರಲಿ ಎಂದು ಅವರು <ref name="infinityfoundation.com" /> ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಜಾತಿಯು ಸೂಚಕಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು.ಆದರೆ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕಾನೂನು <ref> {{cite book |last = Alavi |first = Seema |title = Sepoys And The Company Tradition and transition in Northern India 1770–1830 |year = 1998 |publisher = Oxford University Press India |isbn = 0-195-63484-5 |page=5 }}</ref> ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರ ಒಡೆದು ಆಳುವ ನೀತಿಯೊಂದಿಗೆ ಜನರನ್ನು ಜಾತಿ ಕಟ್ಟಳೆಗೆ ಈಡು ಮಾಡಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರ 10 ವರ್ಷಗಳ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರವು <ref>{{cite book |last=Corbridge |first=Staurt |coauthors=Harriss, John |title= Reinventing India: Liberalization, Hindu Nationalism and Popular Democracy|url=https://archive.org/details/reinventingindia0000corb |year=2000 |publisher= Polity press |page=[https://archive.org/details/reinventingindia0000corb/page/8 8]}}</ref> ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಜಾತಿ ಜನಾಂಗವು ಸಿಡಿದೆದ್ದಿತು.ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ದ ತಿರುಗಿ ಬಿದ್ದರು. ಅವೆಂದರೆ:<ref>{{Cite web |url=http://www.chhattisgarhnris.com/chhattisgarh_heaven.htm |title="ಟ್ರೈಬಲ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬಂಡುಕೋರರು' |access-date=2010-07-27 |archive-date=2008-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080304221551/http://www.chhattisgarhnris.com/chhattisgarh_heaven.htm |url-status=dead }}</ref> #ಹಲ್ಬಾ ಬಂಡುಕೋರರು (1774–79) #ಭೂಪಾಲ್ ಪಟ್ನಮ್ ಹೋರಾಟ(1795) #ಭಿಲ್ ಬಂಡುಕೋರರು(1822–1857)<ref>''ದಿ ಫ್ರೀಡಮ್ ಸ್ಟ್ರಗಲ್ ಇನ್ ಹೈದರಾಬಾದ : ಎ ಕನೆಕ್ಟೆಡ್ ಅಕೌಂಟ್ಸ್ '' ಬೈ ಹೈದರಾಬಾದ , (India : State), p. 111.</ref> #ಪರಾಲ್ ಕೋಟ್ ಬಂಡುಕೋರರು (1825) #ತಾರಾಪುರ್ ಬಂಡುಕೋರರು (1842–54) #ಮರಿಯಾ ಬಂಡುಕೋರರು (1842–63) #ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ (1856–57) #ಭಿಲ್ ಬಂಡುಕೋರರು, ಬನ್ಸವಾರಾದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ಯಾ ಟೋಪಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಆರಂಭಿಸಿದರು.(1858)<ref>''ಸೊಸಿಯಲ್ ಅಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಅವೇಕನಿಂಗ್ ಅಮಂಗ್ ದಿ ಟ್ರೈಬಲ್ಸ್ ಆಫ್ ರಾಜಸ್ಥಾನ್ '' ಬೈ ಗೋಪಿನಾಥ್ ಶರ್ಮಾ, p. 32.</ref> #ಕೊಯಿ ದಂಗೆ (1859) #ಗೊಂಡ್ ಬಂಡುಕೋರರು,ಅದಿಲಾಬಾದ್ ನಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ಜಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದಂಗೆ ಎದ್ದರು.(1860)<ref>''ಹೂ ಈಸ್ ಹು ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್ ಸ್ಟ್ರಗಲ್ ಇನ್ ಆಂಧ್ರಾ ಪ್ರದೇಶ '' ಬೈ ಸರೋಜನಿ ರಿಗಾನಿ, p. 420.</ref> #ಮುರಿಯಾ ಬಂಡುಕೋರರು (1876) #ರಾಣಿ ಬಂಡುಕೋರರು (1878–82) #ಭೂಮ್ಕಾಲ್(1910) ==ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ== ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿ ಅದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಲು (ಧನಾತ್ಮಕ ತಾರತಮ್ಯ-ವಿಭಜನೆ)ಮಾಡಿ [[ಜನಗಣತಿ]]ಯನ್ನು ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿಸಿದೆ. ಭಾರತದ ಮೀಸಲಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಕ್ಕುಳ್ಳ ಪಾಲನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು,ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ: ;ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು (ಎಸ್ .ಸಿ) :ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಹಿಂದಿನ"ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರನ್ನು"ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.(ಸದ್ಯ "[[ದಲಿತ]]" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಸದ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 16% ರಷ್ಟಿದ್ದು (ಸುಮಾರು 160 ದಶಲಕ್ಷ) ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ದೆಹಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 49 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಎಸ.ಸಿ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ <ref name="DelhiGovt">[http://www.delhigovt.nic.in/dept/district/anx25.pdf ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಶೆಡ್ಯುಲ್ಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090924030603/http://www.delhigovt.nic.in/dept/district/anx25.pdf |date=2009-09-24 }} ಡೆಲ್ಲಿ ಗ.</ref> ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ;ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು(ಎಸ್ .ಟಿ) :ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಗುಂಪನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸದ್ಯ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 7% ರಷ್ಟು ಇದೆ,ಅಂದರೆ 70 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು. ;ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು (ಒಬಿಸಿ) :ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗವು ಸುಮಾರು 3000ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಬಿಸಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 52% ರಷ್ಟನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾದರಿ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಇದನ್ನು 32% ಎಂದು <ref>[http://www.tribuneindia.com/2006/20060611/main2.htm ರಿಪ್ಲೈ ಟು ಡಾಂಟಿಂಗ್ ಟಾಸ್ಕ್ ಫಾರ್ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ SC ], ''ಟ್ರಿಬೂನ್ ಇಂಡಿಯಾ'' .</ref> ತೋರಿಸಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಒಬಿಸಿಗಳಿದ್ದಾರೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆಗಳಿವೆ;ಇದು ಸುಮಾರಾಗಿ ಹೆಚ್ಚೇ ಇದೆ ಆದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಇದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ವರದಿಗಳ ನೀಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಸಮಂಜಸ ಸಂಖ್ಯಾಬಲವಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವೂ <ref>[http://in.news.yahoo.com/060524/43/64i2a.html ವಾಟ್ ಈಸ್ ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಪಪುಲೇಶನ್ ಆಫ್ ಅದರ್ ಬ್ಯಾಕ್ ವರ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸಿಸ್?],''ಯಾಹೂ ನಿವ್ಸ್'' .</ref> ಇದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ವಿರೋಧವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ 2006 ರಲ್ಲಿನ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು,ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದ ಜಾತಿಗಳ ವಿರುದ್ದದ ಭೇದಭಾವ ಇದು ಹಿಮ್ಮುಖ ತಾರತಮ್ಯ ಎಂಬ ವಾದವೂ ಇದೆ.(ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಒಳಪಡದ ಜಾತಿಗಳು) ಹಲವರ ಪ್ರಕಾರ ಮುಂದುವರೆದ ಜಾತಿಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಜನೆಯು ಋಣಾತ್ಮಕವಲ್ಲದೇ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ತಪ್ಪು ಅರ್ಥ ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಹಿಂದುಯೇತರರಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ== ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರನ್ನು ವಿಭಾಗ,ಸ್ಥಳೀಯತೆ ಮತ್ತು ಅವರ <ref name="britannica">[http://concise.britannica.com/ebc/article-9360711/Christian-caste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129202451/http://concise.britannica.com/ebc/article-9360711/Christian-caste|date=2006-11-29}}[http://concise.britannica.com/ebc/article-9360711/Christian-caste ಕ್ರಿಸ್ಚೇಯನ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129202451/http://concise.britannica.com/ebc/article-9360711/Christian-caste|date=2006-11-29}} ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ.</ref> ಹಿಂದಿನವರ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ;ಉನ್ನತ ವರ್ಗ ಸಿರಿಯನ್ ಮಲ್ಬಾರ್ ನಸ್ರಾನಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರನ್ನು ಕೆಲವು ಸಮೂದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ;ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್,ಮತ್ತು "ಲ್ಯಾಟಿನ್ "ಅಥವಾ "ನಿವ್ ರೈಟ್ "ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ನಂಬೂದ್ರಿಗಳೆಂದು ಮತ್ತು ಜಿವ್ಸ್ ,ಇವರು ಸೇಂಟ್ .ಥಾಮಸ್ ಅವರಿಂದ ದೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಟ್ಟರೆಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವು <ref>ಫುಲ್ಲರ್ ಸಿ.ಜೆ.<u>ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್: ಪೊಲುಶನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಒರಿಜಿನ್ಸ್.</u>''ಮ್ಯಾನ್'' , ನಿವ್ ಸಿರೀಸ್,, Vol. 12, No. 3/4. (Dec., 1977), pp. 528–529.</ref> ಇದೆ. ಬರಹಗಾರರಾದ {{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/115071/Christian-caste |title= Caste among Syrian Christians |publisher=Encyclopedia Britannica}}ಆರುಂಧತಿ ರಾಯ್ ಮತ್ತು {{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/115071/Christian-caste |title= Caste among Syrian Christians |publisher=Encyclopedia Britannica}}ಆನಂದ್ ಕುರಿಯನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮೂದಾಯದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ಉಲ್ಲೇಖ ಹೆಸರು="ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/115071/Christian-caste |title= Caste among Syrian Christians |publisher=Encyclopedia Britannica}}|ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ=19 ಮಾರ್ಚ್ 2010}}</ಉಲ್ಲೇಖ><ref name="The Caste System">{{cite web |url=http://www.hvk.org/articles/0606/16.html |title=Racing on the fast track |publisher=Hindustan Times |access-date=2010-07-27 |archive-date=2010-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620112818/http://hvk.org/articles/0606/16.html |url-status=dead }}</ref><ref>ಫುಲ್ಲರ್ ಸಿ.ಜೆ.<u>ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್: ಪೊಲುಶನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಒರಿಜಿನ್ಸ್.</u>''ಮ್ಯಾನ್'' , ನಿವ್ ಸಿರೀಸ್, Vol. 12, No. 3/4. (Dec., 1977), pp. 528–529.</ref><ಉಲ್ಲೇಖ ಹೆಸರು="ಹಿಂದುತ್ವ">{{cite web |url= http://www.hindutva.org/christianity.html |title= Nambudiri origin |publisher= www.hindutva.org |access-date= 2010-07-27 |archive-date= 2007-08-15 |archive-url= https://archive.is/20070815073058/http://www.hindutva.org/christianity.html |url-status= dead }}<nowiki> |ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ=19 ಮಾರ್ಚ್ 2010}}</ಉಲ್ಲೇಖ> ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು,ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕ್ನಾನಯಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್ ರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮೊಳಗೇ ವಿವಾಹ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾರಲ್ಲದೇ ಇನ್ನುಳಿದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ </nowiki><ref name="ReferenceA">ರಾವ್ ಬಬಾದುರ್ ಎಲ್ .ಕೆ.ಅನಂತಕೃಷ್ಣನ್ ಅಯ್ಯರ್, ''ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿ ಆಫ್ ದಿ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್'' . ಕೋಚಿನ್ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೆಸ್ 1926</ref> ಸಮ್ಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇರಳದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೈಟ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು 16 ನೆಯ ಮತ್ತು 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಶನರಿಗಳಿಂದ ಮತಾಂತರಗೊಂಡವರು ಈ ಮಿಶನರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೈಟ್ ಮಿಶನರಿಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಬಗೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ;ಆದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಕುರಿತಾದ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೂರಿತ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಿಗೆ {{Citation needed|date=July 2010}}ಬಂದಿದ್ದವು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ನಂತರ ಈ ಗುಂಪಿಗೆ ಒಬಿಸಿ (OBC) ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೈಟ್ ನಡುವಿನ ವಿವಾಹ ಬಂಧನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು.ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ [[ಕೇರಳ]]ದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಹಿಂದು ಆಚರಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ [[ಜಾತಿ]]ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಹ ಮಹತ್ವದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಇವರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಹ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಪಂಥದ ನಿಷ್ಟೆಯು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ದಿಂದ ಸಿರಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು <ref name="fuller"><u>ಕೇರಳಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್</u> ಸಿ.ಜೆ ಫುಲ್ಲರ್. ''ಮ್ಯಾನ್'' , ನಿವ್ ಸಿರೀಸ್ , Vol. 11, No. 1. (Mar., 1976), pp. 53–70.</ref> ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ.) ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಗೋವಾ]]ದಲ್ಲಿ 16 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೊರ್ಚ್ ಗೀಸ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮಿಶನರಿಗಳಿಂದ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಮತಾಂತರ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಆದರೆ ಹಿಂದು ಮತಾಂತರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜಾತಿ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಟ್ಟರು. ಗೋವಾದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗೇ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನೇ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮತಾಂತರಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು,ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿಕರಣ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪೊರ್ಚ್ ಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳು [[ಗೋವಾದವರ ಸಂಶೋಧನೆ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಗೋಜಿಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಗೋವಾದಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಹಿಂದು [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ''[[ಬಾಮೊನ್ಸ್]]'' ಆದರೆ [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]]ರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ''ಚಾರ್ಡೊಸ್ '' ಎಂದು ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಉನ್ನತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಹೀಗೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಯವಾಯಿತು. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗೆ ಮತಾಂತರವಾದ [[ವೈಶ್ಯ]]ರು ''ಗೌಡ್ಡೊಸ್ '' ಆದರೆ [[ಶೂದ್ರ]]ರು ''ಸುದೀರ್ '' ರಾಗಿ ನಾಮಕರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ [[ದಲಿತ]]ರು ಅಥವಾ "ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗೆ"ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ''ಮಹಾರ್ಸ್ '' ಮತ್ತು ''ಚಮಾರ್ಸ್ '' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು,ನಂತರ ''ಚಮಾರ '' ಬಗ್ಗೆ ದಲಿತ ವಿರೋಧಿ ಎಂಬ ದೋಷಾರೋಪಣವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆಯಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ "ಜಾತಿಗಳು" ತಮ್ಮ ಘಟಕಗಳ ಮೂಲಕ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರ]]ಲ್ಲೂ ಈ ತೆರನಾದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಸಂಗತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ <ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/eb/article-9042918 "ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾಸ್ಟ್."] ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ 2006. ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್. 18 ಅ. 2006.</ref><ref name="EoI">ಬರ್ಟನ್ -ಪೇಜ್, ಜೆ. [http://www.brillonline.nl/subscriber/entry?entry=islam_SIM-2884 "]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[http://www.brillonline.nl/subscriber/entry?entry=islam_SIM-2884 ಹಿಂದು."]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾ ಆಫ್ ಇಸ್ಲಾಮ್. ಎಡಿಟೆಡ್ ಬೈ : ಪಿ. ಬಿಯರ್ ಮನ್, . ಬಿಯಂಕಿಸ್, ಸಿ.ಇ. ಬೊಸ್ ವರ್ತ್, E. van ಡೊಂಜಿಲಾ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡಬ್ಲು.ಪಿ.ಹೆನ್ರಿಚಿಸ್. ಬ್ರಿಲ್, 2006. ಬ್ರಿಲ್ ಆನ್‌ಲೈನ್.</ref> ನಡೆಯಿತು. ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಂದುಗಳೊಂದಿಗಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮ್ ಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಹಿಂದುಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ಜಾಗೃತಿ <ref name="Britannica" /><ref name="EoI" /><ref>ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ್ (ಎ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರ್ ಕಾಂಟಾಕ್ಟ್ ), ಘೌಸ್ ಅನ್ಸಾರಿ , ಲಖನೌ, 1960, p. 66.</ref><ref name="Sikand">{{cite web|last = Singh Sikand|first = Yoginder|title = Caste in Indian Muslim Society|publisher = Hamdard University|url = http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm|accessdate = 2006-10-18|archive-date = 2011-08-11|archive-url = https://web.archive.org/web/20110811072216/http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm|url-status = dead}}</ref> ಬೆಳೆಯಿತು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಿಸಿದ [[ಸಾಚಾರ್ ಸಮಿತಿ]]ಯ ವರದಿ 2006 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಫ್ಸ್ ಎಂಬ ಪಂಗಡವು ತಾವು ಅರಬ್ ನ <ref name="pratap_caste">{{cite book| last = Aggarwal|first = Patrap|authorlink = Patrap C. Aggarwal|title = Caste and Social Stratification Among Muslims in India|publisher = Manohar|year=1978 }}</ref><ref name="anti_caste_muslim">[http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html ಸೊಸಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಿಫಿಕೇಶನ್ ಅಮಂಗ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312061216/http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html |date=2007-03-12 }} ಬೈ ಝರೀನಾ ಭಾಟ್ಟಿ.</ref> ಪ್ರಾಚೀನತೆಗೆ ಸೇರಿದವರು, ಅಲ್ಲದೇ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ ತಮಗಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅದೇ ರೀತಿ ಅಜ್ಲಫ್ಸ್ ಗಳು ಹಿಂದುತ್ವದಿಂದ ಮತಾಂತರಗೊಂಡವರಲ್ಲದೇ ಕೆಳದರ್ಜೆಯವರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ''ಅರ್ಜಲ್ '' ಜಾತಿಯು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೇ ಇದರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಇರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜನಾಂಗವೆಂಬಂತೆ <ref name="Ambedkar_Pakistan">{{cite book |last = Ambedkar |first = Bhimrao |authorlink = B.R. Ambedkar |title = Pakistan or the Partition of India |publisher = Thackers Publishers }}</ref><ref name="Ambedkar_Pakistan_online">[http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_partition/410.html ವೆಬ್ ರಿಸೊರ್ಸ್ ಫಾರ್ ''ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಆರ್ ದಿ ಪಾರ್ಟಿಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ '' ].</ref> ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಬಂಗಾಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರನ್ನು ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿ ಪ್ರಕಾರ 'ಕೋಮ್ಸ್ 'ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮೂಲದ ಇವರನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿಭಾಗವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಅವರದೇ ಬೇರೆ ವರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಕೂಡಾ <ref>{{cite book |last = Leach |first = Edmund Ronald|authorlink = Edmund Leach |title = Aspects of Caste in South India, Ceylon and North-West Pakistan (p. 113)|publisher = Cambridge University Press|date=1971-11-24 }}</ref> ಅಪರೂಪವೆನ್ನಬಹುದು. ಆದರೆ ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ <ref name="Sikand" />"ಹಿಂದು ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗದು".ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರಂತಹ <ref>''ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕಮುನಿಟೀಸ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ: ಕಲ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ'' ಐಡಿಟೆಡ್ ಬೈ ಟಿ.ಎನ್ ಮದನ್. ನಿವ್ ಡೆಲ್ಹಿ: ವಿಕಾಸ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಹೌಸ್, 1976 p. 114.</ref> ಕೆಲವರು ವಾದ ಮಂಡಿಸುವಂತೆ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾತಿ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿವೆ ಎಂದೂ <ref name="Ambedkar_Pakistan" /><ref name="Ambedkar_Pakistan_online" /> ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ನಾಸ್ತಿಕ]] ಬೌದ್ದರೂ ಕೂಡಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿನ ರೊಡಿಸ್ ವರ್ಗದವರು ಬೌದ್ದ ಧರ್ಮೀಯರಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ ಬೌದ್ದರಲ್ಲಿರುವ ''[[ಅಹಿಂಸಾ ]]'' (''ಅಹಿಂಸಾ ಆಚರಣೆ'' )ಬುದ್ದನ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ತತ್ವಗಳ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬರಹಗಾರ ರಾಘವನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ "ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಕುರಿತ ಬೇಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಆಚರಣೆಯು ಬೌದ್ದರಲ್ಲಿದೆ.ಆದರೆ ಈ ವರ್ಗವು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಬದುಕಿನ ಎಲ್ಲಾ ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೌದ್ದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ತರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ;ಈ ವರ್ಗದ ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಯಾವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲ.ಸಂಘದವರಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ (ಅಂದರೆ ಬೌದ್ದ ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ)ಇವರನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರದಿಂದ ದೂರ ಇಡಲಾಗಿದೆ) ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಚಮ್ಮಾರ]]ರು ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೂ ಅದು ಸಮಂಜಸ {{Clarify|date=July 2010}}<ref>[http://www.voiceofdharma.com/books/wiah/ch11.htm "ಆರ್ ನಿಯೊ ಬುದ್ಧಿಸ್ಟ್ಸ್ ಹಿಂದೂಸ್ ?"] ಬೈ ಕೊನೆರಾಡ್ ಎಲ್ಸ್ಟ್.</ref> ರೂಪದಲ್ಲಿರದು) ಯಾನ್ ಚಾಂಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಬೌದ್ದರು ಮತ್ತು ಜೈನ್ ರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಇತ್ತೆಂದು <ref>ದುರ್ಗಾ ಪ್ರಸಾದ , p. 115, ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಆಂಧ್ರಾಸ್ ಅಪ್ ಟು 1565 A. D.'' .</ref> ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.ಜೈನ್ ರೂ ಕೂಡಾ ಬಿಹಾರ್ ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಂಡೆಲಾ ಗ್ರಾಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು "''ಜಾತ್ ಗಳು'' "(ಜೈನ್ ನರಲ್ಲಿನ ''ಗುಂಪುಗಳು'' ) ಒಂದು "''ಜಾತ್ '' " ಗೆ ಸೇರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಇನ್ನೊಂದು ಜೈನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು "''ಜಾತ್ '' "ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಲಾರ. ಅದಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೊಬ್ಬ "''ಜಾತ್ '' "ನೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಕುಳಿತು ಭೋಜನವನ್ನೂ <ref>ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಮೊಂಟೆಗ್ಬರಿ, p. 216, ''ದಿ ಹಿಸ್ತರಿ ಎಂಟಿಕುಟೀಸ್ ಟೊಪೊಗ್ರಫಿ,ಅಂಡ್ ಸ್ಟಾಟಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ '' .</ref> ಮಾಡಲಾರರು. ಆದರೆ ಸಿಖ್ ಗುರುಗಳು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು ತಾವು ಇತರರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದವರೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರು)ಆದರೆ ಅವರ ಭೋದನೆ ಪ್ರಕಾರ ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತರಗಳು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದವುಗಳೇ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮದ ಕೆಲಸ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದಾಗಿದೆ. ಶಿರೊಮಣಿ ಗುರುದ್ವಾರಾ ಪ್ರಬಂಧಕ ಕಮೀಟಿಯಲ್ಲಿನ 140 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 20ನ್ನು ಕೆಳಜಾತಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಪ್ರತಿಭಾವಂತಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಪ್ರತಿಭೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ <ref>{{cite web |url=http://web.uni-marburg.de/religionswissenschaft/journal/diskus/kalsi_2.html |title=Problems of Defining Authority in Sikhism |author=Dr. Sewa Singh Kalsi |publisher=DISKUS Vol.3 No.2 (1995) pp. 43–58 |accessdate=2007-04-24 |archive-date=2007-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070605165347/http://web.uni-marburg.de/religionswissenschaft/journal/diskus/kalsi_2.html |url-status=dead }}</ref> ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಬಹಾ'ಇ ಪಂಥವು ಅದರ ಮಾನವೀಯ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಹಲವಾರು ಕೆಳಜಾತಿಗಳನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ <ref>[http://bahai-library.com/nolley_bahai_population_india ನೋಟ್ಸ್ ಆನ್ ಬಹಾಯಿ ಪಾಪುಲೇಶನ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ] ಬೈ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನೊಲ್ಲಿ ಅಂಡ್ ವಿಲಿಯಮ್ ಗಾರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್, 1997-03</ref> ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ==ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರ== ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತವು ಬಹಳಷ್ಟು ದ್ವೇಷದ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಜಾತಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಹಲವಾರು ಹಿಂಸಾಚಾರಗಳು [[ದಲಿತ]]ರ ವಿರುದ್ದ ನಡೆದಿದ್ದು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಖೆರಲಾಂಜಿ ನರಮೇಧ ಪ್ರಕರಣಗಳಂತವು ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಿಂದ ವರದಿಯಾಗಿವೆ. ದಲಿತರಿಂದ ಕೂಡಾ ಹಲವಾರು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು 2006 ರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ದಲಿತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ.ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಅಗ್ರ [[ಜಾತಿ]] ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ [[ಬಿಹಾರ]]ದ ರಣ್ ವೀರ್ ಸೇನಾವು ತನ್ನ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ದಲಿತರ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ವಿರುದ್ದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ನೆನಪಿಸಬಹುದು. ಫೂಲನ್ ದೇವಿ ಕೂಡಾ ''ಮಲ್ಹಾ '' ಎಂಬ ಕೀಳು ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವಳೆಂದು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಠಾಕುರಗಳು ಆಕೆಯ ಯುವತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರವೆಸಗಿದ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. ನಂತರ ಆಕೆ ದರೋಡೆಕೋರಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಎಸಗಿದಳು. ಅದೇ 1981 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಆಕೆಯ ತಂಡ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಠಾಕುರ್ ಗಳನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿತು,ಆದರೆ ಇವರಾರೂ ಅವಳ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಅಥವಾ ಅಪಹರಣದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಆಕೆ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾದಳಲ್ಲದೇ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ==ಜಾತಿ ರಾಜಕಾರಣ== ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರ ನಡುವೆ ಜಾತಿ ಬಗೆಗಿನ ತತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ತಾತ್ವಿಕ ಅಂತರ ಮೂಡಿತ್ತು.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ <ref name="caste_aditya_nigam">{{cite web |title=Book review of Caste, Society and Politics in India: From the Eighteenth Century to the Modern Age |author=Danny Yee |url=http://dannyreviews.com/h/Caste_India.html |accessdate=2006-12-11 }}</ref> ಬಂತು. ಸುಮಾರು 1980 ರ ವರೆಗೆ ಜಾತಿಯು [[ಭಾರತದ ರಾಜಕಾರಣ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ <ref name="caste_aditya_nigam"/> ವಿಷಯವಾಯಿತು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ 1979ರಲ್ಲಿ [[ಮಂಡಲ್ ಕಮೀಶನ್]] (ಆಯೋಗ)ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ "ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವರಿಗೆ [[ಸ್ಥಾನ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಕೋಟಾಗಳ]] ನಿಗದಿ ಮಾಡಿ ಆ ಜನರ [[ಜಾತಿ]] ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಲ್ಲಿ <ref name="Bhattacharya">ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಅಮಿತ್, . {{cite web|url=http://www.theotherindia.org/caste/who-are-the-obcs.html|title="Who are the OBCs?"|accessdate=2006-04-19|archive-date=2006-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20060627065912/http://www.theotherindia.org/caste/who-are-the-obcs.html|url-status=dead}} ''ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ '' , ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 2006.</ref> ಸಫಲವಾಯಿತು. ಮುಂದೆ 1980 ರಲ್ಲಿ ಈ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನನ್ವಯ [[ಸಮರ್ಥನಾ ಕ್ರಮ]] ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು.ಇದರಿಂದ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಜಾತಿಯ ಜನರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ವಿ.ಪಿ ಸಿಂಗ್]] ಅವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ 1989ರಲ್ಲಿ ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ವಿರೋಧ ಕಂಡುಬಂತು. ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಜಾತಿ ಮೂಲದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಬೇಳೆ ಬೇಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಹಲವರು ಟೀಕಿಸಿದರು,ಇದು ಚುನಾವಣಾ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೈಗೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವೆಂದು ವಾದ ಮಂಡಿಸಲಾಯಿತು. [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಪಕ್ಷಗಳು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೇ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ [[ಮತ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಕ್ಷ]] (ಬಿ.ಎಸ್ .ಪಿ),[[ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ]] ಮತ್ತು [[ಜನತಾ ದಳ]] ಪಕ್ಷಗಳು ತಾವು ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡವಲ್ಲದೇ ಆಗಿದ್ದಾಗೆ ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಗೆದ್ದು ಬರುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲು <ref name="country_studies_caste">{{cite web |title=Caste-Based Parties |url=http://countrystudies.us/india/116.htm |publisher= Country Studies US |accessdate=2006-12-12 }}</ref> ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಕಂಡರಿಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದು ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು,ಅದೆಂದರೆ ಭಾರತದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|{{By whom|date=July 2010}}ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ [[ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಕ್ಷ]]ವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮಾಜದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗದಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಪಡೆಯಲು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು.. ==ಟೀಕೆಗಳು== ಭಾರತದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಕೂಡಾ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು <ref>[http://aad.english.ucsb.edu/docs/georgesept62001.html ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಟ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420014042/http://aad.english.ucsb.edu/docs/georgesept62001.html |date=2006-04-20 }}.</ref> ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಬಗೆಗಿನ ಟೀಕೆಗಳು ಹಿಂದು ಸಮೂದಾಯ ಮತ್ತು ದಲಿತ ಸಮೂದಾಯದಿಂದಲೂ ಕೇಳಿ ಬಂತು. ===ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಟೀಕೆ=== ಹಲವಾರು [[ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ]] ಸಂತರು, [[ನಾನಕ್]], [[ಕಬೀರ್]], [[ಚೈತನ್ಯ]], [[ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ್ ]], [[ಏಕನಾಥ್]], [[ರಾಮಾನುಜ]],[[ತುಕಾರಾಮ್|ತುಕಾರಾಮ ಮತ್ತು]] ಮಹಾತ್ಮ ಬಸವೇಶ್ವರರು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ವರ್ಗದ ಜನರ ಶಿಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು [[ಹಿಂದು ಧರ್ಮ ಸುಧಾರಕರು]] ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]] ರಂತವರು ಹಿಂದು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆಗಿನ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಂತ [[ರಮಾನಂದ]] ಅವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ಜನರನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಂಥದೊಳಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಲವಾರು ಇಂಥ ಸಂತರು ಹಿಂದು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ [[ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಗಳಿ]]ಗೆ ಬದ್ದರಾಗಿ ಆಗಿನ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಜಾತಿ ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದ್ದರು. [[ನಂದನಾರ್]] ಎಂಬ ಕೆಳಜಾತಿಯ ಸಂತನೊಬ್ಬ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ದಲಿತರನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡ ಉದಾಹರಣೆ <ref>[http://www.shaivam.org/nanaalai.html Shaivam.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214005900/https://www.shaivam.org/nanaalai.html |date=2021-02-14 }}.</ref> ಇದೆ. ಹಿಂದು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ ಇನ್ನುಳಿದ ಚಳವಳಿಗಳು ಕೆಳಜಾತಿಯವರನ್ನು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡವು.ಆರಂಭಿಕ [[ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಗಳು]] ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದವು. ಆರಂಭಿಕ ದಲಿತ ರಾಜಕಾರಣವು ಹಲವಾರು ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು.ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಗ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಿಶನರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗಟ್ಟಿ ಪಾದ ಊರಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಕಾಲ ಅದಾಗಿತ್ತು,ಅವರು ದಲಿತರನ್ನು ಮತಾಂತರಗೊಳಿಸುವ ಹುನ್ನಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು,ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಲಿತರು ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಸಂಕೋಲೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದರೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. ಆಗಿನ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಬ್ರಹ್ಮೊ ಸಮಾಜ]]ವು [[ರಾಜಾರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್]] ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯತೆಯ ವಿರುದ್ದ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನ ಕೈಗೊಂಡಿತು. [[ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದ]]ರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತ [[ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ]] ಕೂಡಾ ದಲಿತರೊಂದಿಗಿನ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿತು. [[ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಅನುಯಾಯಿ [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]] ಅವರು ದಲಿತರ ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಶನ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಈ ಸಮಾನತೆಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾವೂ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಹಿಂದುಗಳಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರೆನಿಸಿದ್ದ [[ಮನ್ನಥು ಪದ್ಮನಾಭನ್]] ಅವರೂ ಕೂಡಾ ಈ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ದಲಿತರ,ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ತಮ್ಮದೇ ಕುಟುಂಬದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ಅರ್ಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಶೃದ್ಧಾಳು [[ನಾರಾಯಣ ಗುರು]] ಅವರು [[ವೇದಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತೆ ಪಡೆದಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿ ಹಿಂದುಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಳ ಜಾತಿಯವರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು. ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರ ದೇವಾಲಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ವಾರ್ಧಾ]]ದಲ್ಲಿ ದಲಿತರನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು.ಈ ಕಾರ್ಯವು 1928ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ [[ಜಮನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್]] ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ {{Citation needed|date=July 2010}}ನಡೆಯಿತು.ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರಿಂದ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು ಉದಾಹರಣೆಗೆ[[ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಫುಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಐಥೀ ಠಾಸ್]] ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಳಜಾತಿಯ ಜನರೇ ಭಾರತದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ "[[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಾಳಿಕೋರರಿಂದ ]]"ಇದು ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಅವರು ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗಾಗಿ ''ಹರಿಜನ '' ಎಂಬ [[ಸೌಮ್ಯೋಕ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು,ಇದರರ್ಥ ''ದೇವರ ಮಕ್ಕಳು'' . ಹಿಂದು [[ದಲಿತ]] ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ [[ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ದಲಿತ ಬೌದ್ದ ಚಳವಳಿ]]ಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿ ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಹಿಂದುತ್ವ ಬಿಟ್ಟು ಬೌದ್ದ ಮತಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ]] ಅವರು ದಲಿತ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿ ದಲಿತ ಸಮಾಜದ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ನೆರವಾದರು. ಆಗಿನ ಮಹಾರಾಜಾ 1936 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿ "ಜಾತಿಯ ಹೊರಗಿರುವವರನ್ನು ಹಿಂದು ನಂಬಿಗೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡಬೇಡಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ಇಂದೂ ಕೂಡಾ ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ [[ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ]] ದೇವಾಲಯವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದಲಿತರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುದಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಂದು ದಲಿತರ ಸಮಾಜದ ಸುಪರ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ===ಸಮಕಾಲೀನ ಟೀಕೆಗಳು=== {{POV|date=April 2010}} [[ಕಾಂಚಾ ಇಲ್ಹೈ]] ಎಂಬ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ [[ಒಸ್ಮಾನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್.ಇವರು ಈ ಮೊದಲು ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿನ ಕುರುಬ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು;ಹಿದುತ್ವದ ಕಟು ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲದೇ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು.ತಮ್ಮ [[ಹಿಂದು ವಿರೋಧಿ]] ಟೀಕೆಗಳಿಂದ ಅವರು {{Citation needed|date=February 2010}}ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ದಲಿತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಉದಿತ್ ರಾಜ್|{{Citation needed|date=February 2010}}ಉದಿತ್ ರಾಜ್]] ಅವರಂತವರು ಇನ್ನೂ ಜಾತಿಯತೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಹಿಂದುಗಳನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅದರಲ್ಲೂ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ {{Citation needed|date=February 2010}}ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗುಂಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾತಿಯತೆ ತೋರುವುದನ್ನು[[ದಲಿತ ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಾಲ]]ದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕಡುವಿರೋಧವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಲವಾರು ಹಿಂದುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ,ಆದರೆ ಹಿಂದುತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ;ಯಾಕೆಂದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಆಳವಾಗಿ {{Citation needed|date=July 2009}}ಬೇರೂರಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಂಘಟನೆಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ]] ಕೂಡಾ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು <ref> http://www.sanghparivar.org/wiki/rashtriya-swayamsevak-sangh</ref> ಟೀಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಒಂದು [[ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ]] <ref name="npr">[http://www.npr.org/programs/specials/racism/010828.caste.html ಆನ್ ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ?]</ref> ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮಾರ್ಚ್ 2001ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕೆ]]ಯ [[ಡರ್ಬನ್]] ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್]] ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲಾಯಿತು.ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು [[ವಿಭಜನೆ]]ಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ ಇದು [[ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನೀತಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬರಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಮಾನ <ref>[http://www.hri.ca/racism/Submitted/Theme/castedeclaration.shtml ಫೈನಲ್ ಡಿಕ್ಲೇರೇಶನ್ ಆಫ್ ಗ್ಲೊಬಲ್ ಕಾನ್ ಫೆರೆನ್ಸ್ ಅಗೇನಸ್ಟ್ ರೇಸಿಸಮ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ-ಬೇಸ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಶನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304160927/http://www.hri.ca/racism/Submitted/Theme/castedeclaration.shtml |date=2008-03-04 }}.</ref> ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದಲಿತರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವುದನ್ನು ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು "ಭಾರತದ ತೆರೆ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನೀತಿ"ಎಂದು <ref>ಗೋಪಾಲ್ ಗುರು ಉಯಿತ್ ಸಿರಾಜ್ ಸಿದ್ವಾ. [http://www.unesco.org/courier/2001_09/uk/doss22.htm ಇಂಡಿಯಾಸ್ "ಹಿಡನ್ ಅಪರ್ಥೈಡ್" ].</ref><ref>ರಾಜೀವ್ ಧವನ್. [http://www.hinduonnet.com/2001/08/24/stories/05242523.htm ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಅಪರ್ಥೈಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215001552/http://www.hinduonnet.com/2001/08/24/stories/05242523.htm |date=2008-02-15 }}.</ref> ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಟೀಕಾಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದ ಕೆಲವರು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ನಂತರ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ದಲಿತರ ಸ್ಥಿತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದು,ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯ 1955ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹಲವರು <ref>ದಿ ಕಾನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬೈ ಪಿ.ಎಂ.ಬಕ್ಷಿ ಯುನ್ವರ್ಸಲ್ ಲಾ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಕಂ, ISBN 81-7534-500-4.</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಭಾರತವು ದಲಿತ ಸಮೂದಾಯದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ]][[ಕೆ.ಆರ್ .ನಾರಾಯಣನ್]] ಅವರನ್ನು ನೀಡಿದೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ನಗರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ದತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ <ref name="Mendelsohn">ಮೆಂಡೆಲ್ ಸೊಹನ್, ಆಲಿವರ್&amp; ವಿಸ್ಜೈನಿ, ಮಾರಿಯಾ, "ದಿ ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ಸ್, ಸಬಾರ್ಡಿನೇಶನ್, ಪಾವರ್ಟಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಇನ್ ಮೊಡೆರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ", ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1998.{{page number}}</ref> ನಿರ್ನಾಮಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಲಿಯಮ್ ಎ. ಹವಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರ ಪ್ರಕಾರ, ಹೇಗೆಯಾದರೂ: <blockquote>ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ 1950 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರೂ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ.ಹಿಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ, ಅದನ್ನು "ಗೌಪ್ಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನೀತಿ"ಎಂದು ಕರೆಯುವಂತೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಇಂದೂ ಕೂಡಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟಿವೆ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 15ರಷ್ಟು ಅಥವಾ 160 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ದಲಿತ ಸಮೂದಾಯದವರಾಗಿದ್ದು,ಇಂದಿಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕೃತೆ,ತೇಜೋವಧೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನದ ಮೇಲೆಯೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಓರ್ವ ದಲಿತನ ನೆರಳು ಕೂಡಾ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವನನ್ನು ಮೈಲಿಗೆಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಗೆ ಇದೆ. ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರು ಹಾಕಿದ ಗೆರೆ ದಾಟಬಾರದು ಎಂಬ ನಿರ್ಭಂದವಿದೆ.ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾವಿಗಳಿಂದ ನೀರು ಕುಡಿಯಲಾಗದು,ಅಥವಾ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರು ಹೋಗುವ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅವರು ಭೇಟಿ ನೀಡಬಾರದು. ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರ ಮಕ್ಕಳು ಹಿಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ <ref>ವಿಲಿಯಮ್ ಎ. ಹವಿಲ್ಯಾಂಡ್, ''ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿ: ದಿ ಹುಮನ್ ಚಾಲೇಂಜ್'' , 10th ಸಂಪುಟ, ಥಾಮ್ಸನ್ ವಡ್ಸ್ ವರ್ತ್, 2005, ISBN 0-534-62361-1, p. 575.</ref> ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.</blockquote> ಆದರೆ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಕೆವಿನ್ ರೆಲ್ಲಿ,ಸ್ಟಿಫೆನ್ ಕೌಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಎಂಜಿಲಾ ಬೊಡಿನೊ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಟೀಕೆ ಮಾಡುವರಲ್ಲದೇ,ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ಧೋರಣೆ ಮಾಯವಾಗಿದೆ <ref name="Reilley et al.">ಕೆವಿನ್ ರೆಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಕೌಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಎಂಜಿಲಾ ಬೊಡಿನೊ, ರೇಸಿಸಮ್: ಎ ಗ್ಲೊಬಲ್ ರೀಡರ್ P21, M.E. ಶರ್ಪೆ, 2003 ISBN 0-7656-1060-4.</ref> ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸದ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿಯತೆಗೆ "ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನೀತಿ"ಯಿಲ್ಲ. ಸದ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು,ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಮತ್ತು ಕೆಳಜಾತಿಯವರು ವ್ಯಾಪಕ ವಿಶಾಲ ತಳಹದಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳಡಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರಲ್ಲದೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಿದೆ.ಈಗ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಅಚರಣೆ <ref>[http://www.leftjustified.com/leftjust/lib/sc/ht/wtp/india.html ಎಕ್ಸಸರ್ಪ್ಟ್ಸ್ರ್ ಫ್ರಾಮ್ ದಿ ಕಾನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ].</ref> ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಭಾರತದ ಪೀನಲ್ ಕೋಡ್ ಕೂಡಾ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ದಲಿತ-ವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಭೇದಭಾವವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿತ್ತು.ಚಿಕ್ಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಈ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದಾಗಿತ್ತು.ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗೆ {{Citation needed|date=July 2010}}ಒಳಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ====ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ==== ಜಾತಿ ಭೇದಭಾವವು ಜನಾಂಗೀಯ ಭೇದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಲಿತರ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಈ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ದ ಸಮರ ಸಾರಿದರು. ಅವರು ಬರೆಯುವ ಪ್ರಕಾರ ಪಂಜಾಬದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ನು ವಂಶೀಯವಾಗಿ ಅದೇ ಜನಾಂಗದ [[ಪಂಜಾಬ್]] ನ ಚಮ್ಮಾರನಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಜನಾಂಗೀಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ವಿಭಜಿಸದು. ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಒಂದೇ ಜನಾಂಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ <ref>[[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]], ದಿ ಅನ್ನಿಹಿಲೇಶನ್ ಅಫ್ ಕಾಸ್ಟ್. p. 49 ಆಫ್ ಹೀಸ್ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೀಚಿಸ್, vol.1, ಎಜುಕೇಶನ್ ಡಿಪಾ. Dpt., ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ 1979.</ref> ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ತೆರನಾದ ಖಂಡನೆಯನ್ನು [[ಆಂಡ್ರೆ ಬೆಟಿಲ್ಲೆ]]ಯಂತಹ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿಯನ್ನು ಒಂದು ಜನಾಂಗೀಯತೆಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು "ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕುಚೋದ್ಯದ"ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ;ಯಾಕೆಂದರೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ಮತ್ತು [[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ]] ಮಧ್ಯೆ ಯಾವುದೇ ಅಂತರ ಕಾಣದು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ"ಪ್ರತಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪೊಂದು ಕೇವಲ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೀಡಿತ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯ"ವೆಸಗುವದರ ವಿರುದ್ಧ ಇದನ್ನು ಜನಾಂಗೀಯ ವಾದ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ತ್ಯಾನಿಸುವುದು <ref>[http://wcar.alrc.net/mainfile2.php/For+the+negative/14/ ರೇಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128174356/http://wcar.alrc.net/mainfile2.php/For+the+negative/14/ |date=2011-01-28 }} ಬೈ[[ಅಂಡ್ರೆ ಬೆಟಿಲ್ಲೆ]].</ref> ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕೂಡ ಇಂತಹ ವಾದಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ,ಜಾತಿಯತೆ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಭೇದವನ್ನು ಅದು ಸಮೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಜಾತಿ ವಿಷಯಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಜನಾಂಗದೊಳಗಿನ ಹಾಗು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗಿನವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಆಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಸೊಲಿ ಸೊರ್ಬ್ಜಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಅದರ ಭೇದಭಾವಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ವಿನಹ ಅದನ್ನು ಜನಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿಸಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗದು ಆದರೆ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯತೆಯು <ref name="npr" /> ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಜಾತಿಯತೆಯು ಜನಾಂಗೀಯ ಭೇದಕ್ಕೆ ಚರ್ಮದ ಹೊದಿಕೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನೂ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಎಂ.ಎನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಕಾಠಿಣ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ <ref name="Srinivas, M.N 1952" /><ref name="Modern India p. 48" /> ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನುಳಿದವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿನ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಉದಾರತೆಯನ್ನೂ ಕೆಲ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ <ref name="Silverberg Paper" /> ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಳಜಾತಿಯವರು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ಜನರನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಬೇಕೆಂಬ ವಾದ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೂಲದ ಲೇಖಕಿ [[ಆಯೇಶಾ ಜಲಾಲ್]] ಅವರ ಕೃತಿ ''ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಅಂಡ್ ಅಥಾರಿಟರಿಯನಿಸಮ್'' ನಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ [["ಹಿಂದು ಧರ್ಮ]]ವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತತ್ವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಒಳಪಂಗಡಳಲ್ಲೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಆಯಾ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಆಯಾ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ <ref>ಎ. ಜಲಾಲ್,ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಅಂಡ್ ಅಥಾರಿಟೇರಿಯನಿಸಮ್ ಇನ್ [[ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ]]: ಎ ಕಂಪೇರೇಟಿವ್ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಪರಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್(ಕಾಂಟೆಂಪೊರರಿ ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ), ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್(ಮೇ 26, 1995), ISBN 0-521-47862-6.</ref> ಕಂಡಿವೆ". ಕೆಲವು ನೀರೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರು ಕೆಳಗಿನ ಜಾತಿಯವರನ್ನು ಶೋಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ,ಇಲ್ಲಿ ಗುಂಪುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾತ್ರ ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ,ಎಂಬ <ref>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/intoc.html ಇಂಡಿಯಾ– ಎ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಟಡಿ, USA ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, 1995, ಚಾಪ್ಟರ್ 5].</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರಿಂದಲೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭೂ ಒಡೆತನವಿದೆ,ಇನ್ನುಳಿದ ಕೆಳ ಜಾತಿಯ ಭೂರಹಿತರನ್ನು ಇವರು ಶೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಜನರು ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಈ ಪದ್ದತಿಗೆ {{Citation needed|date=July 2010}}ಈಡಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಟ್ ಚೆರ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಕರ್ಮ]] ಎಂಬುದು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾತಿಯೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆತನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ,ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಆಕೆ ಅಥವಾ ಆತ ಯಾರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆತನ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಕರ್ಮದಿಂದ ಆತ ಯಾವ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ (ಮರು)ಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬುದು <ref>[http://www.secularhumanism.org/library/fi/cherry_16_4.html ಮ್ಯಾಟ್ ಚೆರ್ರಿ, "ಹುಮ್ಯಾನಿಸಮ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ", ಫ್ರೀ ಇಂಕ್ವೈರಿ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್, Vol 16 Num 4].</ref> ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಮಾರ್ಚ್ 29,2007ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ 27% ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಮಧ್ಯಂತರ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲಿಸಿದ್ದ [[ಅಶೋಕ ಕುಮಾರ ಠಾಕುರ್ ಮತ್ತು ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ದ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಜ್ಯದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ 1931 ರ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.OBCs ಗಳನ್ನು ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣಿತ ಮಾಡಲಾಗದೆಂದು ಅದು ಹೇಳಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ "ಮೀಸಲಾತಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದು ಹಿಂದುಳಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಕ್ರಮವಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು <ref name="interimstay">{{cite news | title = Supreme Court stays OBC quota in IITs, IIMs | url = http://in.rediff.com/news/2007/mar/29quota.htm | work = rediff.com | publisher = Rediff.com India Limited | date = 2007-03-29 | accessdate = 2007-04-01 | language = | quote = }}</ref> ಹೇಳಿತು. ಹೇಗೆಯಾಗಲಿ ತರುವಾಯ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ <ref>http://sify.com/news/sc-upholds-27-pc-obc-quota-news-national-jegnGRdgjda.html</ref> ಹಿಡಿಯಿತು.. ==ವಂಶಾವಳಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ== ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ,ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಅವರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಗೆ ವಿವಿಧ ಅಂತರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಟಿ.ಕಿವಿಸಿಲ್ಡ್ ಅವರ 2002-03 ರ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ "ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಜನಾಂಗಗಳು ಒಂದೇ[[ಭೂ ಪ್ರದೇಶ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವುಗಳಾಗಿವೆ.ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯನ್ ರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಪ್ರವೇಶವು [[ಮಾನವ ಕುಲಕೋಟಿ ಅಳಿದ]] ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ,<ref>{{cite journal | last = Kivisild | first = T. | coauthors = S. Rootsi, M. Metspalu, S. Mastana, K. Kaldma, J. Parik, E. Metspalu, M. Adojaan, H.-V. Tolk, V. Stepanov, M. Gölge, E. Usanga, S. S. Papiha, C. Cinnioglu, R. King, L. Cavalli-Sforza, P. A. Underhill, and R. Villems | month = February | year = 2003 | title = The Genetic Heritage of the Earliest Settlers Persists Both in Indian Tribal and Caste Populations | journal = [[American Journal of Human Genetics]] | volume = 72 | issue = 2 | pages = 313–332 | pmid = 12536373 | doi = 10.1086/346068 | url = http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=379225&blobtype=pdf | accessdate = 2007-09-09 | pmc = 379225 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಎಂದಿದ್ದಾರೆ ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಜಾತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ <ref name="pnas.org">{{Cite web |url=http://www.pnas.org/content/103/4/843.full.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-27 |archive-date=2014-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104162205/http://www.pnas.org/content/103/4/843.full.pdf |url-status=dead }}</ref> ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಹೊರಭಾಗದ ವಂಶಗಳು ಬಂದಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ <ref name="pnas.org" /> ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಏಕೈಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದ್ದು,ಇದರ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ <ref>{{cite journal | last = Basu | first = Analabha | coauthors = Namita Mukherjee, Sangita Roy, Sanghamitra Sengupta, Sanat Banerjee, Madan Chakraborty, Badal Dey, Monami Roy, Bidyut Roy, Nitai P. Bhattacharyya, Susanta Roychoudhury and Partha P. Majumder | year = 2003 | title = Ethnic India: A Genomic View, With Special Reference to Peopling and Structure | journal = Genome Research | volume = 13 | issue = 10 | pages = 2277–2290 | pmid = 14525929 | doi = 10.1101/gr.1413403 | url = http://www.genome.org/cgi/reprint/13/10/2277 | accessdate = 2007-09-09 | pmc = 403703 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ ಫೊರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಜೊನ್ನಾ ಎಲ್ .ಮೌಂಟೇನ್ ಅವರ 1995ರ ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ "ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಂಗಡಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಭಾಗ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ,ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಹ ವಂಶಾವಳಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಲ್ಲ"ಇವುಗಳ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಶಾಖೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೋಡಿದರೆ ಜಾತಿಯ ಸಂಬಂಧ <ref>{{cite journal | last = Mountain | first = Joanna L. | coauthors = J M Hebert, S Bhattacharyya, P A Underhill, C Ottolenghi, M Gadgil, and L L Cavalli-Sforza | month = April | year = 1995 | title = Demographic history of India and mtDNA-sequence diversity | journal = [[American Journal of Human Genetics]] | volume = 56 | issue = 4 | pages = 979–992 | issn = 0002-9297 | pmid = 7717409 | url = http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=1801212&blobtype=pdf | accessdate = 2007-09-09 | pmc = 1801212 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸೆಲ್ಲುಲರ್ ಅಂಡ್ ಮೊಲೆಕುಲರ್ ಬಯೊಲಜಿ]] (ಇಂಡಿಯ)ದ ಇಸ್ಮೇಲ್ ಥಾನ್ಸೀಮ್ ಅವರ 2006ರ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ "ಕೆಳ ದರ್ಜೆಯ ಜಾತಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅದರಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದಿಂದಲೇ ಮೂಲ ಪಡೆದ ಪೀಳಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು,ಇದು [[ನವಯುಗ]]ದ ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಜನರಿಂದಲೇ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ.ಇವರು ಆರ್ಯನ್ ರು ಬರುವ ತುಂಬಾ ಮುಂಚೆಯೇ ಈ ಸಂತತಿಯ ಮೂಲಬೇರುಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ.ಅಲ್ಲದೇ "ಆಗ ಬಂದ [[ಇಂಡೊ-ಯುರೊಪಿಯನ್]] ರು ತಾವೇ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರೆಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು <ref>{{cite journal | last = Thanseem | first = Ismail | coauthors = Kumarasamy Thangaraj, Gyaneshwer Chaubey, Vijay Kumar Singh, Lakkakula VKS Bhaskar, B Mohan Reddy, Alla G Reddy, and Lalji Singh | month = August | year = 2006 | title = Genetic affinities among the lower castes and tribal groups of India: inference from Y chromosome and mitochondrial DNA | journal = BMC Genetics | volume = 7 | pages = 42 | doi = 10.1186/1471-2156-7-42 | url = http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1471-2156-7-42.pdf | accessdate = 2007-09-09 |format=PDF | pmid = 16893451 | pmc = 1569435}}</ref> ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಿದರು. ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು [[ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ಸ್]] ಗಳು ಬರುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿತ್ತು;ಹೀಗೆ ಬರಬರುತ್ತಾ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಕೃಷಿ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆಗಿಂತ ಮೊದಲು ತನ್ನ ಬೇರು ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು.ಅದರ ನಂತರ ಇಂಡೊ-ಅರ್ಯನ್ಸ್ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಈ ಜಾತಿ ವಿಂಗಡನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರಾವಾಗಿ <ref>{{cite web | url = http://www.telegraphindia.com/1070101/asp/knowhow/story_7203802.asp | title = Caste in the genes | author = G.S. Mudur | publisher = The Telegraph, Calcutta | accessdate = 2007-08-31 | date = 2007-01-01 | archive-date = 2007-09-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930041020/http://www.telegraphindia.com/1070101/asp/knowhow/story_7203802.asp | url-status = dead }}</ref> ಬೆಳೆಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಸುಮಾರು 2006ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಂಶಾವಳಿಯ ಬಗೆಗೆ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟೂಟ್ ಆಫ್ ಬಯೊಲಜಿಕಲ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ 32 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 45 ಜಾತಿ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು.ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಾತ್ರ [[ಇಂಡೊ-ಯುರೊಪಿಯನ್]] ನಿಂದ <ref>{{cite web |title=India Acquired Language, Not Genes, From West, Study Says |author=Brian Handwerk |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/01/0110_060110_india_genes.html |publisher=National Geographic News |date=2006-01-10 |accessdate=2006-12-08 }}</ref> ಬಂದವುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಆರ್ಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡರ ನಡುವೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಭೇದ ಇತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿವೆ. [[ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸೆಲ್ಲುಲರ್ ಅಂಡ್ ಮೊಲೆಕುಲರ್ ಬಯೊಲಜಿ]] ಗಾಗಿ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು 2009ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.(ಸಹಯೋಗ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ]],[[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ಥ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಾಡ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟೂಟ್ ಆಫ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್]] ಅಲ್ಲದೇ [[MIT]])ಇದು ಭಾರತಾದಾದ್ಯಂತದ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ವಂಶಾವಳಿಯ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು ಸುಮಾರು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ 13 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ 25 ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ 132 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ವಂಶಾವಳಿಯು ಜಾತಿಯ ಮೂಲಾಧಾರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೇ ಒಟ್ಟಾರೆ ಫಲಿತಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಜನಾಂಗ ಪ್ರಗತಿ ಕಂಡಿದೆ.ಇದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮೂಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದಿದೆಯೇ ವಿನಹಃ ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಕಾರಣವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಗೊಳಿಸಿದೆ.ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಭಾರತದ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಹ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೆರನಾದ ಆರ್ಯನ್ ಆಕ್ರಮಣವಾಗಲೀ ಅಥವಾ ದ್ರಾವಿಡ್ ಜನರ ಬಗೆಗಿನ ಯಾವುದೇ ನಿಂದನೆ, ಉಪೇಕ್ಷೆಗೆ <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/news/india/Aryan-Dravidian-divide-a-myth-Study/articleshow/5053274.cms ಆರ್ಯನ್ -ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ ಡಿವೈಡ್ ಒಂದು ಮಿಥ್ಯ: ಸ್ಟಡಿ], [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]</ref> ಸಂಬಂಧಿಸಿದಲ್ಲ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಭಾರತದ ಜಾತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಬೆಲಿನಿಯನರ್ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ (ಬಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಾಂಗ)]] * [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ]] * [[ನೆವಾರ್ ರ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ]] ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಆಕರಗಳು== *ಅಗ್ರವಾಲ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಾಪ್. ''ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ '' . ಮನೋಹರ್. 1978. *ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಭೀಮರಾವ್. ''ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಅಥವಾ ದಿ ಪಾರ್ಟಿಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ '' . ಥ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್. *ಅನ್ಸಾರಿ, ಘೌಸ್. ''ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ್: ಎ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರ್ ಕಾಂಟಾಕ್ಟ್'' . ಲಖನೌ, 1960. *ಬೈಲಿ, ಸುಸನ್. ''ಕಾಸ್ಟ್, ಸೊಸೈಟಿ ಅಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫ್ರಾಮ್ ದಿ ಎಟೀನ್ ಸೆಂಚುರಿ ಟು ದಿ ಮಾಡೆರ್ನ್ ಏಜ್'' . ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. 1999. DOI:10.2277/0521264340. ISBN 978-0-521-26434-1. *ಮೈಕೆಲ್ಸ್, ಎಕ್ಸೆಲ್, ಹಿಂದುಯಿಸಮ್: ಪಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಸೆಂಟ್ 188-97 (ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟೊನ್ 2004) ISBN 0-691-08953-1. *ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಎಂ. ಎನ್. ''ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅಮಂಗ್ ದಿ ಕೂರ್ಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'' . ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್, 1952. ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== * ''[[ಸ್ವಾಮಿ ಸಹಜಾನಂದ ಸರ್ಸ್ವತಿ]] ರಚ್ನವಾಲಿ'' (ಸೆಲೆಕ್ಟೆಡ್ ವರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ವಾಮಿ ಸಹಜಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ), ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥಾನ, [[ದೆಲ್ಹಿ]], 2003. * [[ಬಲದೇವ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ]], ಕಾಶಿ ಕಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪರಂಪರಾ, ಶಾರದಾ ಸಂಸ್ಥಾನ, [[ವಾರಾಣಸಿ]], 1985. * ಎಂ.ಎ. ಷೆರಿಂಗ್, ಹಿಂದೂ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆಸ್ ರಿಪ್ರೊಡ್ಯೂಸ್ಡ್ ಇನ್ ಬನಾರಸ್, ಏಷ್ಯನ್ ಎಜುಕೇಷನಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್, ನವದೆಹಲಿ, ಮೊದಲನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ 1872, ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿ 2008. * ಜೊಗೆಂದ್ರನಾಥ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ, ಹಿಂದು ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಟ್ಸ್, ಮುನಶಿರಾಮ್ ಮನೋಹರಲಾಲ್, ಡೆಲ್ಹಿ, ಫಸ್ಟ್ ಎಡಿಶನ್ 1896, ನಿವ್ ಎಡಿಶನ್ 1995. * ಈ.ಎ.ಎಚ್.ಬ್ಲಂಟ್, ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಫಸ್ಟ್ ಎಡಿಶನ್ ಇನ್ 1931 ಬೈ [[ಆಕ್ಸಫರ್ಡ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]], ನಿವ್ ಎಡಿಶನ್ ಬೈ ಎಸ್.ಚಾಂದ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್, 1969. * [[ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್ ಅಲನ್ ಬಯಲಿ]], ರೂಲರ್ಸ್, ಟೌನ್ಸ್ ಮೆನ್, ಅಂಡ್ ಬಜಾರ್ಸ: ನಾರ್ತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ದಿ ಏಜ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಎಕ್ಸಾಪಾನ್ಸನ್, 1770–1870, [[ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]], 1983. * ಆನಂದ್ ಎ. ಯಾಂಗ್, ಬಝಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್, ಸೊಸೈಟಿ, ಎಂಡ್ ದ ಕಾಲೋನಿಯಲ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಇನ್ ಬಿಹಾರ್, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1999. * ಆಚಾರ್ಯ ಹಝಾರಿ ಪ್ರಸಾದ್ ದ್ವಿವೇದಿ ರಚನಾವಳಿ, ರಾಜ್ ಕಮಲ್ ಪ್ರಕಾಶನ, ದೆಹಲಿ. * ಬಿಭಾ ಝಾ ಅವರ [[Ph.]]ಡಿ ವಿಷಯ ಭೂಮಿಹಾರ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು: ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿತ. * [[ಅರವಿಂದ ನಾರಾಯಣ ದಾಸ್]], ಅಗ್ರೆರೇರಿಯನ್ ಮೂಮೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಸ್ಟಡೀಸ್ ಆಬ್ನ್ 20 ಥ ಸೆಂಚುರಿ ಬಿಹಾರ್(ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಪೀಜಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್), ರೂಟ್ ಲೆಜ್, [[ಲಂಡನ್]], 1982. * ಎಂ.ಎನ್.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ, ಓರಿಯೆಂಟ್ ಲಾಂಗ್ ಮನ್, ದೆಹಲಿ, 1995. * [[ಮಹಾವೀರ್ ಪ್ರಸಾದ ದ್ವಿವೇದಿ]] ಎಸ್ಸೇಸ್. *ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಬಿ.ಆರ್. (1946). [http://www.ambedkar.org/ambcd/39A.Untouchables%20who%20were%20they_why%20they%20became%20PART%20I.htm ''ದಿ ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ಸ್: ಹು ವೇರ್ ದೆ ಅಂಡ್ ವೈ ದೆ ಬಿಕೇಮ್ ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ಸ್ ?'' ] ಆಸ್ ರಿಪ್ರಿಂಟೆಡ್ ಇನ್ ವ್ಯಾಲೂಮ್ 7 ಆಫ್ ''ಡಾ. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೀಚಿಸ್'' , ಪಬ್ಲಿಶಡ್ ಬೈ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಾ 1990; ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್. *Ambedkar, B.R. (1946) ''[[ಹೂ ವೇರ್ ದಿ ಶೂದ್ರಾಸ್ ]]'' ([http://www.ambedkar.org/ambcd/38A.%20Who%20were%20the%20Shudras%20Preface.htm ರೀಡ್ ಆನ್ ಲೈನ್]). * ಅಟಲ್, ಯೋಗೇಶ್ (1968) "[[ದಿ ಚೇಂಜಿಂಗ್ ಫ್ರಂಟೀಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಟ್ ]]" ಡೆಲ್ಹಿ, ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಹೌಸ್. * ಅಟಲ್, ಯೋಗೇಶ್ , (2006) "[[ಚೇಂಜಿಂಗ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ]]" ಚಾಪ್ಟರ್ ಆನ್ ವರ್ಣಾ ಅಂಡ್ ಜಾತಿ. ಜೈಪುರ್, ರಾವತ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್. *ಬೇನ್ಸ್, ಜೆರ್ವೈಸ್ ಅಥೆಲ್ಸ್ಟೇನ್ (1893). ''ಜನರಲ್ ರಿಪೊರ್ಟ್ ಆನ್ ದಿ ಸೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, 1891'' , ಲಂಡನ್, ಹರ್ ಮೆಜೆಸ್ಟೀಸ್ ಸ್ಟೇಶನರಿ ಆಫೀಸ್. *ಬ್ಲಂಟ್, ಇ. ಎ. ಎಚ್. (1931). ''ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಆಫ್ ನಾದರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ '' , ರಿಪಬ್ಲಿಶಡ್ 1964, ಎಸ್. ಚಾಂದ್, ಡೆಲ್ಹಿ. *ಕ್ರೂಕ್, ವಿಲಿಯಮ್(1896). ''ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ -ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಪ್ರೊವಿನ್ಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ಔಧ್ '' , 4 vols. *ಡುಕೆರ್/ಸ್ಪಿಲ್ವೊಗಲ್. ''ದಿ ಎಸೆನ್ಸ್ಸಿಯಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ Vol I: to 1800'' . 2nd ಎಡಿಶನ್ 2005. *[[ಡುಮೊಂಟ್, ಲೂಯಿಸ್]]. ''[[ಹೊಮೊ ಹಿರಾಚಿಯಸ್Homo: ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಇಂಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್]]'' . ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಡಿಶನ್, ರಿವೈಸ್ಡ್. 540 p.&nbsp;1970, 1980 ಸಿರೀಸ್: (ನೇಚರ್ ಆಫ್ ಹುಮನ್ ಸೊಸೈಟಿ ). *ಘುರೆ, ಜಿ. ಎಸ್. (1961). ''ಕಾಸ್ಟ್, ಕ್ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ಆಕುಪೇಶನ್'' . ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಬುಕ್ ಡಿಪೊಟ್ . ಬಾಂಬೆ. *ಘುರೆ, ಜಿ. ಎಸ್. (1969). ಕಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ರೇಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಪಾಪುಲರ್ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮುಂಬಯಿ 1969 (1932). *ಜಾಫರ್ಲೊಟ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫೆ (2003). ''ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಸೈಲೆಂಟ್ ರೆವುಲುಶನ್: ದಿ ರೈಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಲೊವರ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್'' , C. ಹರ್ಸ್ಟ್&amp; ಸಿ ಕಂ. *[[ಕಾನೆ, ಪಾಂಡುರಂಗ್ ವಾಮನ್ ]]: ''ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ: (ಎನ್ಸಿಯಂಟ್ ಅಂಡ್ ಮೆಡಿಯವಲ್, ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಅಂಡ್ ಸಿವಿಲ್ ಲಾ)'' &nbsp;— ಪೂನಾ: ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಒರಿಯಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್, 1962–1975. *[[ಲಾಲ್ , ಕೆ. ಎಸ್.]] ಗ್ರೊತ್ ಆಫ್ ಶೆಡುಲ್ಸ್ಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ ಮಿಡಿವಲ್ ಇಂಡಿಯಾ (1995). *ಮುರೆ ಮಿಲ್ನರ್ , ಜೂ. (1994). ''ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ರೆಡ್ ನೆಸ್ : ಎ ಜನರಲ್ ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟಸ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಆನ್ ಅನಲ್ಲೈಸಿಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಕಲ್ಚರ್'' , ನಿವ್ ಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. *ರಾಜ್, ಪಪಿಯಾ&amp; ಆದಿತ್ಯ್ ರಾಜ್ (2004) "ಕಾಸ್ಟ್ ವೇರಿಯೇಶನ್ ಇನ್ ರಿಪ್ರೊಡಕ್ಟಿವ್ ಹೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಉಮೆನ್ ಇನ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ರೀಜನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಸ್ಟ್ಡಿ ಬೇಸ್ಡ್ ಆನ್ NFHS ಡಾಟಾ" ಸೊಸಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಬುಲೆಟಿನ್ 53 (3): 326–346. *ರಂಗನಾಯಕಮ್ಮಾ (2001). ''ಫಾರ್ ದಿ ಸಾಲುಶನ್ ಆಫ್ ದಿ "ಕಾಸ್ಟ್ "ಕೊಶ್ಚೆನ್, ಬುದ್ದಾ ಈಸ್ ನಾಟ್ ಇನಫ್ ಈಸ್ ನಾಟ್ ಇನಫ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ,ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಈಸ್ ಮಸ್ಟ್'' , ಹೈದರಾಬಾದ್: ಸ್ವೀಟ್ ಹೋಮ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್. *ರಸೆಲ್, ಆರ್.ವಿ. ಅಂಡ್ ಆರ್.ಬಿ. ಹೀರಾ ಲಾಲ್ (1916). ''ದಿ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪ್ರೊವಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'' , 4 vols., ಲಂಡನ್. *ಲಿಜ್ ಸ್ಟೌರ್ಟ್, ಇನ್ ಗಟಾಡಿಯನ್ ವೀಕ್ಲಿ, ಜನವರಿ 10, 2002 ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://codesign.scu.edu/hinduism/ ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415112417/http://codesign.scu.edu/hinduism/ |date=2008-04-15 }} *''ಎನ್ನಿಹೇಲೇಶನ್ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಉಯಿತ್ ಎ ರಿಪ್ಲೈ ಟು ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ '' [http://wcar.alrc.net/mainfile2.php/Documents/76/ ಪಾರ್ಟ್ I] &amp; [http://wcar.alrc.net/mainfile2.php/Documents/77/ ಪಾರ್ಟ್ II] ಬೈ''[[ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್ .ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ]]'' * [http://www.hindu-international.org/books/articles/varna_jaati_or_caste.pdf ವರ್ಣ ಅಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಹಿಂದು ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್ಸ್ (pdf)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013101013/http://www.hindu-international.org/books/articles/varna_jaati_or_caste.pdf |date=2006-10-13 }} * ''ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್ ಆನ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಬೈ[[ಕೊಯೆನ್ ರಾಡ್ ಎಲ್ಸ್ಟ್ ]]:'' [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch1.htm#16a ಕಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070207175444/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch1.htm#16a |date=2007-02-07 }}, [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch11.htm#49a ಬುದ್ಧಿಸಮ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120714182547/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch11.htm#49a |date=2012-07-14 }}, [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch9.htm#78a ಇಂಡಿಯನ್ ಟ್ರೈಬಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109205643/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/wiah/ch9.htm#78a |date=2008-01-09 }}, [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/ait/ch49.htm ಫಿಸಿಕಲ್ ಆಂಥ್ರಿಪೊಲಾಜಿ ಅಂಡ್ ಕಾಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130908073234/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/ait/ch49.htm |date=2013-09-08 }}, [http://koenraadelst.bharatvani.org/books/ait/ch48.htm#68a ಎಟಿಮೊಲಾಜಿ ಆಫ್ ವರ್ಣಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130908073529/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/ait/ch48.htm#68a |date=2013-09-08 }} * [http://www.kamat.com/indica/caste/ ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್] ಆಟ್ ಕಾಮತ್ಸ್ ಪೊಟ್ ಪುರಿ * [https://www.hrw.org/reports/2007/india0207/ ಹಿಡನ್ ಅಪರ್ಥೈಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಶನ್ಸ್ ಅಗೇನ್ಸ್ಟ್ "ಅನ್ ಟಚೇಬಲ್ಸ್ "] *[https://share.acrobat.com/adc/document.do?docid=0925fce8-835d-4bc7-a14f-50122ee9e5e4 The Castes, Culture, and Hedonism: An abstract of the ideology by: Nevill Kumar]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Reservation in India}} {{Life in India}} {{DEFAULTSORT:Caste System In India}} [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[en:Indian caste system]] [[es:Sistema de castas de la India]] [[fr:Système de castes en Inde]] [[hi:हिन्दू वर्ण व्यवस्था]] [[nl:Kaste]] [[nn:Det indiske kastesystemet]] [[pt:Sistema de castas da Índia]] [[zh:种姓制度]] oivvlkcgocfmo5k27jl0einzcbftbyp 0 24269 1434693 1429884 2026-10-27T06:20:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434693 wikitext text/x-wiki {{two other uses|the city in Maryland|the surrounding county|Baltimore County, Maryland}} {{Infobox settlement |official_name = City of Baltimore |settlement_type = [[Independent city|Independent City]] |nickname = ''Charm City'',<ref name=nicknames>{{cite web |url=http://www.redorbit.com/news/business/511672/baltimores_new_bait_the_city_is_about_to_unveil_a/index.html |title=Baltimore's New Bait: The City is About to Unveil a New [[Slogan]], 'Get In On It,' Meant to Intrigue Visitors |accessdate=2008-11-28 |last=Donovan |first=Doug |date=2006-05-20 |work=The Baltimore Sun |archive-url=https://web.archive.org/web/20090922093735/http://www.redorbit.com/news/business/511672/baltimores_new_bait_the_city_is_about_to_unveil_a/index.html |archive-date=2009-09-22 |url-status=dead}}</ref> ''Mobtown'',<ref>{{cite web|url=http://www.citypaper.com/arts/story.asp?id=9176|title=Mob Rules|last=Smith|first=Van|date=2004-10-06|work=Baltimore City Paper|accessdate=2009-01-24|archive-date=2009-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090112080752/http://www.citypaper.com/arts/story.asp?id=9176|url-status=dead}}</ref> ''B'more'', ''Bodymore'',<ref>{{cite news | last=Kane | first=Gregory | url=http://www.washingtonexaminer.com/opinion/columns/gregory-kane/Dispatch-from-Bodymore-Murderland-48061142.html | work=Washington Examiner | title=Dispatch from Bodymore, Murderland | date=June 15, 2009 | access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 11, 2010 | archive-date=ಜನವರಿ 17, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100117090911/http://www.washingtonexaminer.com/opinion/columns/gregory-kane/Dispatch-from-Bodymore-Murderland-48061142.html | url-status=dead }}</ref> ''The City of Firsts'',<ref>{{cite web |url=http://www.baltimorecity.gov/answers/index.php?action=artikel&cat=2&id=3&artlang=en |title=Why is Baltimore known as The City of Firsts? |accessdate=2008-09-30 |publisher=City of Baltimore, Maryland }}</ref> ''Monument City'',<ref>{{cite web |url=http://www.citypaper.com/bob/story.asp?id=10574 |title=Best Monument |accessdate=2007-09-19 |date=2005-09-21 |work=2005 Baltimore Living Winners |publisher=Baltimore City Paper |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012081217/http://citypaper.com/bob/story.asp?id=10574 |url-status=dead }}</ref><ref name="salgaz">{{cite news | title = Baltimore, October 17 |url=http://docs.newsbank.com/openurl?ctx_ver=z39.88-2004&rft_id=info:sid/iw.newsbank.com:EANX&rft_val_format=info:ofi/fmt:kev:mtx:ctx&rft_dat=10C5DE501F137990&svc_dat=HistArchive:ahnpdoc&req_dat=0F418C809CE5EA70 |work = Salem Gazette| location = [[Salem, Massachusetts|Salem]], [[Massachusetts]] | page = 2 | date = 1827-10-23 | accessdate = 2008-10-27 }}</ref> ''Ravenstown''<ref>{{cite web |url=http://preview.baltimoreravens.com/Ravenstown/Ravenstown.aspx |title=Ravenstown |accessdate=2008-06-07 |publisher=Baltimore Ravens |archive-date=2008-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723122211/http://preview.baltimoreravens.com/Ravenstown/Ravenstown.aspx |url-status=dead }}</ref> |motto = "The Greatest City in America",<ref name=nicknames /><br /> "Get in on it."<ref name=nicknames /> "The city that reads."<ref>{{cite web|url=http://www.citypaper.com/news/story.asp?id=8702|title=More Literate than Akron|accessdate=2010-02-10|date=2004-08-18|publisher=Baltimore City Paper|archive-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100818014454/http://www2.citypaper.com/news/story.asp?id=8702|url-status=dead}}</ref> |image_skyline = Bmore skyline inner harbor.jpg |imagesize = |image_caption = Baltimore skyline from the [[Inner Harbor]] |image_map = Map of Maryland highlighting Baltimore City.svg |mapsize = 250x200px |map_caption = Location of Baltimore in [[Maryland]] |image_flag = Flag of Baltimore City.svg |image_seal = Seal of Baltimore.jpg |pushpin_map = USA |pushpin_label_position =left |pushpin_mapsize = 250 |pushpin_map_caption = Location of Baltimore in the United States |coordinates_region = US-MD |subdivision_type = [[Country]] |subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] |subdivision_name = {{flag|United States}} |subdivision_name1 = {{flag|Maryland}} |established_title = [[Municipal corporation|Founded]] |established_date = 1729 |established_title2 = Incorporation |established_date2 = 1797 |named_for = [[Cecilius Calvert, 2nd Baron Baltimore]] |government_type = [[Independent city|Independent City]] |leader_title =[[List of mayors of Baltimore, Maryland|Mayor]] |leader_name =[[Stephanie C. Rawlings-Blake]] (D) |leader_title1 = [[Baltimore City Council]] |leader_name1 = {{Collapsible list |title = Council members |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:left;display:none; |1 = [[James B. Kraft]] (1) |2 = [[Nicholas D'Adamo, Jr.]] (2) |3 = [[Robert W. Curran]] (3) |4 = [[Bill Henry (politician)|Bill Henry]] (4) |5 = [[Rochelle Spector|Rochelle "Rikki" Spector]] (5) |6 = [[Sharon Green Middleton]] (6) |7 = [[Belinda Conaway]] (7) |8 = [[Helen L. Holton]] (8) |9 = [[Agnes Welch]] (9) |10 = [[Edward L. Reisinger]] (10) |11 = [[William H. Cole IV]] (11) |12 = [[Bernard C. Young]] (12) |13 = [[Warren Branch]] (13) |14 = [[Mary Pat Clarke]] (14) }} |leader_title2 = [[Baltimore City Delegation|Houses of Delegates]] |leader_name2 = {{Collapsible list |title = Delegates |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:left;display:none; |1 = [[Frank M. Conaway, Jr.]] (40) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |2 = [[Barbara A. Robinson]] (40) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |3 = [[Shawn Z. Tarrant]] (40) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |4 = [[Jill P. Carter]] (41) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |5 = [[Nathaniel T. Oaks]] (41) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |6 = [[Samuel I. Rosenberg]] (41) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |7 = [[Curt Anderson]] (43) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |8 = [[Ann Marie Doory]] (43) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |9 = [[Maggie McIntosh]] (43) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |10 = [[Keith E. Haynes]] (44) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |11 = [[Ruth M. Kirk]] (44) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |12 = [[Melvin L. Stukes]] (44) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |13 = [[Talmadge Branch]] (45) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |14 = [[Cheryl Glenn]] (45) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |15 = [[Hattie N. Harrison]] (45) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |16 = [[Peter A. Hammen]] (46) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |17 = [[Carolyn J. Krysiak]] (46) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |18 = [[Brian K. McHale]] (46) ([[Democratic Party (United States)|D]]) }} |leader_title3 = [[Baltimore City Senate Delegation|State Senate]] |leader_name3 = {{Collapsible list |title = State senators |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:left;display:none; |1 = [[Catherine E. Pugh]] (40) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |2 = [[Lisa A. Gladden]] (41) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |3 = [[Joan Carter Conway]] (43) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |4 = [[Verna L. Jones]] (44) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |5 = [[Nathaniel J. McFadden]] (45) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |6 = [[George W. Della, Jr.]] (46) ([[Democratic Party (United States)|D]]) }} |leader_title4 = [[United States House of Representatives|U.S. House]] |leader_name4 = {{Collapsible list |title = Representatives |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:left;display:none; |1 = [[Dutch Ruppersberger]] (2) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |2 = [[John Sarbanes]] (3) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |3 = [[Elijah Cummings]] (7) ([[Democratic Party (United States)|D]]) }} |unit_pref = Imperial |area_magnitude = 1 E+8 |area_total_sq_mi =92.07 |area_total_km2 = 238.5 |area_land_sq_mi = 80.8 |area_land_km2 = 209.3 |area_water_sq_mi = 11.27 |area_water_km2 = 29.2 |area_water_percent = 12.2 |area_urban_sq_mi = 3104.46 |area_urban_km2 = 8040.5 |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |elevation_footnotes=<ref name=elevation>{{cite web | url ={{Gnis3|0597040}} | title=USGS detail on Baltimore | accessdate=2008-10-23 }}</ref> |elevation_ft = 33 |elevation_m = 10 |population_as_of=2009 |population_footnotes = <ref name="metropop">{{cite web | title = Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2009 | publisher = US Census Bureau | date = 2003-10-20 | url = http://www.census.gov/popest/metro/tables/2009/CBSA-EST2009-01.csv | accessdate = 2010-03-31 }}</ref><ref name="BAL2009pop">{{cite web | title = Baltimore city, Maryland | work = Table 1. Annual Estimates of the Resident Population for Counties of Maryland: April 1, 2000 to July 1, 2009 | publisher = US Census Bureau | date = 2010-03-31 | url = http://www.census.gov/popest/counties/tables/CO-EST2009-03-24.csv | accessdate = 2003-10-20 }}</ref> |population_total = 637,418 ([[List of United States cities by population|20th]]) |population_metro = 2,690,886 ([[Table of United States Metropolitan Statistical Areas|20th]]) |population_density_sq_mi = 7889.3 |population_density_km2 = 3045.7 |population_blank1_title = [[Demonym]] |population_blank1 = Baltimorean |timezone = [[Eastern Time Zone|EST]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Eastern Time Zone|EDT]] |utc_offset_DST = -4 |latd = 39 | latm = 17 | latNS = N |longd = 76 | longm = 37 | longEW = W |coordinates_type = type:city(650000)_region:US |coordinates_display = inline,title |postal_code_type = [[ZIP Code]] |postal_code = 21201–21231, 21233–21237, 21239–21241, 21244, 21250–21252, 21263–21265, 21268, 21270, 21273–21275, 21278–21290, 21297–21298 |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 24-04000 |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 0597040 |website = [http://www.baltimorecity.gov/ www.baltimorecity.gov] |footnotes = }} '''ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್''' ({{pronEng|ˈbɒltɨmɔr}}) [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಟ್ಟಣ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇದು[[ಯು.ಎಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]]ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, [[ಚೆಸಾಪೀಕ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ]] ಒಂದು ಭಾಗವಾದ [[ಪಟಾಸ್ಕೊ ನದಿಯ]] ದಂಡೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿದೆ. [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ]] ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು '''ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪಟ್ಟಣ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 1729ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ [[ರೇವು ಪಟ್ಟಣ]] ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ರೇವು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಇತರ [[ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ]] ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳಿಗಿಂತ [[ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಒಳಬಂದರು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬರುವವರಿಗೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಈ ಬಂದರು, ವ್ಯಾಪಾರ, ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸ ಕೇಂದ್ರದ ಒಂದು [[ಬಂದರು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]]ನ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಕಂಡ ನಂತರ, [[ಸೇವಾ]]- ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಡೆಗೆ ಮುಖಮಾಡಿತು. [[ಜಾನ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಮತ್ತು[[ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]] ಇಂದು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮಗಳಾಗಿವೆ. 2009ರಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 637,418.<ref name="BAL2009pop"/> [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವು]] ಸುಮಾರು 2.7 ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ದೇಶದ [[20ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ]] ನಗರವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸುಮಾರು 8.4 ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ [[ಸಂಬಂಧಿತ ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref name="PopEstCSA">{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/metro/tables/2009/CBSA-EST2009-02.csv|title=Annual Estimates of the Population of Combined Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2009|format=[[comma-separated values|CSV]]|work=2009 Population Estimates|publisher=[[United States Census Bureau]], Population Division|date=March, 2010|accessdate=March 31, 2010}}</ref> [[ಐರಿಷ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್‌]]ನ [[ಲಾರ್ಡ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]]ನಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಈತನು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲೊನಿ]]ಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಮಾಲೀಕನಾಗಿದ್ದನು. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು [[ಬೊರ್ನಾಕೂಲ ಪ್ಯಾರಿಶ್]], [[ಕೌಂಟಿ ಲೀಟ್ರಿಮ್]] ಮತ್ತು [[ಕೌಂಟಿ ಲಾಂಗ್ ಫೋರ್ಡ್]], ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>ಸೌಹಾರ್ದಯುತ ಚಿಹ್ನೆಯಂತೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಲೇಡಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ 1974ರಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು, ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ನೋಡಿ [43]</ref> ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಎಂಬುದು [[ಐರಿಷ್]]ನ [[ನುಡಿಗಟ್ಟಿನ]] ರೂಪವಾದ ''Baile an Tí Mhóir'' ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ "ದೊಡ್ಡ ಬಂಗಲೆಯ ನಗರ",<ref>{{cite web | url=http://www.n-ireland.co.uk/genealogy/placenames/placenamesb2.htm | title=Placenames | publisher=n-ireland.co.uk | accessdate=March 29, 2007 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070430160651/http://www.n-ireland.co.uk/genealogy/placenames/placenamesb2.htm | url-status=dead }}</ref> ಇದು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್, ಕೌಂಟಿ ಕಾರ್ಕ್]], ಎಂಬ ಐರಿಷ್‌ನ ಹೆಸರಾದ ''Dún na Séad'' ಎಂಬುದರೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಥೈಸಬಾರದು.<ref>{{cite web |url= http://www.logainm.ie/?text=baltimore&uiLang=en&placeID=13321 |title= Placenames Database of Ireland |accessdate= April 4, 2009}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Baltimore}} ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ವಸಹಾತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯು 1706ರಲ್ಲಿ [[ಲೊಕಸ್ಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್]] ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ [[ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್]]ನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1729, ಜುಲೈ30ರಂದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದ [[ಪ್ರೊಪ್ರಿಯೆಟರಿ ಗವರ್ನರ್]] ಆದ ಲಾರ್ಡ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ([[ಸಿಲಿಸಿಯಸ್ ಕಾಲ್ವರ್ಟ್)]] ಹೆಸರನ್ನು ನಂತರ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು. [[ಜಾರ್ಜ್ ಕಾಲ್ವರ್ಟ್‌]]ನ ಮಗನಾದ ಸಿಲಿಸಿಯಸ್ ಕಾಲ್ವರ್ಟ್ 1625 ರಲ್ಲಿ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ [[ಕೌಂಟಿ ಕಾರ್ಕ್‌]]ಗೆ [[ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್]] ಆದನು.<ref>{{cite book |last=Krugler |first=John D |title=English and Catholic: the Lords Baltimore in the Seventeenth Century |publisher=Johns Hopkins University Press |year=2004 | location=Baltimore |page= 74|url=https://books.google.com/books?id=Lo5Bbf1AqYAC&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=&f=false |isbn=0801879639 }}</ref> 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ [[ಕೆರೆಬಿಯನ್]] ವಸಹಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಣಜವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿತು. ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಲಾಭ ಕಬ್ಬಿನ ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಆಮದಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Balt Battle Monument 1a.jpg|thumb|upright|left|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಯುದ್ಧ ಜ್ಞಾಪಿಸುವ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕ.]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ]] ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ನಗರದ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾದ [[ಜೊನಾತನ್ ಪ್ಲೊವ್ ಮಾನ್ ಜೂನಿಯರ್]] ನಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರತಿಭಟನಕಾರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬ್ರಿಟೀಷರ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಬ್ರಿಟನ್‌ನ್ನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸದಿರಲು ಅಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.{{Citation needed|date=August 2008}} ಡಿಸೆಂಬರ್ 1776 ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ 1777ರವರೆಗೆ ಹೆನ್ರಿ ಫೈಟ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ]] ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಯುದ್ದದ ನಂತರ 1797ರಲ್ಲಿ [[ಜೋನ್ಸ್ ಟೌನ್]] ಎಂಬ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನ ಹತ್ತಿರದ ನಗರ ಹಾಗೂ [[ಫೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್]] ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 1851ರ ವರೆಗೆ ಇದು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ]] ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.ನಂತರ ಇದನ್ನು [[ಸ್ವತಂತ್ರ ನಗರವನ್ನಾಗಿ]]ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.msa.md.gov/msa/mdmanual/36loc/bcity/html/bcity.html|title=Baltimore, Maryland—Government|work=Maryland Manual On-Line: A Guide to Maryland Government|publisher=Maryland State Archives|date=2008-10-23|accessdate=2008-10-27|archive-date=2008-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919221820/http://www.msa.md.gov/msa/mdmanual/36loc/bcity/html/bcity.html|url-status=dead}}</ref> [[1812ರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ]] ಈ ನಗರವು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಕದನದ]] ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್. ಡಿ.ಸಿ.ಯ ದಹನದ]] ನಂತರ, ಬ್ರಿಟೀಷರು ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 13,1814ರಂದು ರಾತ್ರಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದರು [[ಫೋರ್ಟ್ ಮೆಕ್ ಹೆನ್ರಿ]] ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಗರದ ಬಂದರನ್ನು ಬ್ರಿಟೀಷರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿತು. ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ವಕೀಲರಾದ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಸ್ಕಾಟ್ ಕೀ]]ಯವರು ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಅಮೇರಿಕಾದ ಖೈದಿಯಾದ ಡಾ. ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಬೇನ್ಸ್‌ರವರ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಈ ಗುಂಡಿನ ಸುರಿಮಳೆಗೆ ಕೀ ಯವರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಈ ದಾಳಿಯನ್ನು ಸಾಕ್ಷೀಕರಿಸುವಂತೆ "[[ದಿ ಸ್ಟಾರ್-ಸ್ಪಾಂಗಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾನರ್]]" ಎಂಬ ಕವನವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. 1780ರಲ್ಲಿ ಕೀ ರವರ ಈ ಕವನಕ್ಕೆ [[ಜಾನ್ ಸ್ಟಾಫೋರ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್]] ರಾಗ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ದಿ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪಾಂಗಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾನರ್ 1931ರಂದು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕೃತ [[ರಾಷ್ಟ್ರ ಗೀತೆ]]ಯಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Harpers 8 11 1877 6th Regiment Fighting Baltimore.jpg|thumb|upright|right|ಆರನೆಯ ರೆಜಿಮೆಂಟ್, ಜುಲೈ 20, 1877<ref>[20]</ref>]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಕದನದ ನಂತರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಫೆಡರಲ್ ಫಂಡ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಸ್ತೆ]] (ಈಗಿನ [[ಯು.ಎಸ್. ರಸ್ತೆ 40]]) ಮತ್ತು [[ಖಾಸಗಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮತ್ತು ಓಹಿಯೊ ರೈಲು ರಸ್ತೆ]] (B&amp;O)ಗಳು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಹಡಗು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.ಇದು [[ಮಧ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮದ]] ಪ್ರಮುಖ ನಗರಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಜಾನ್ ಕ್ವಿನ್ಸಿ ಆಡಮ್ಸ್‌]]ರವರು 1827ರಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ "ಸ್ಮಾರಕಗಳ ನಗರ" ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಒಂದು ಸಂಜೆಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಡಮ್ಸ್ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉದ್ಗರಿಸಿದರು, "ಸ್ಮಾರಕ ನಗರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸುರಕ್ಷಿತ ದಿನಗಳು ಸಂತೋಷಕರವಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಏಳಿಗೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಗಲಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಕಷ್ಟಕರ ದಿನಗಳು ಜಯಪ್ರದವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆ."<ref name="salgaz"/> 1835ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಂಟೆಬೆಲ್ಲಮ್ ದಂಗೆಯಿಂದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅಪಾರ ಹಾನಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಆಗ ಹೂಡಿದ ಬಂಡವಾಳಗಳು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಆಂಟಿ-ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಂಗೆ]]ಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.press.uillinois.edu/books/catalog/34gcw3dk9780252034800.html | title=The Baltimore Bank Riot | publisher=University of Illinois Press | accessdate=5 Jan 2010}}</ref> [[ಅಮೇರಿಕಾ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ದ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ [[ಒಕ್ಕೂಟ ಸೈನಿಕರು]] ಯುದ್ದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಾಗ, ಜೊತೆಗೂಡಿದ ಅನುಕಂಪಿಗಳು ದಳಗಳ ಮೇಲೆರೆಗಿದರು. ಇದು [[1861ರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ದಂಗೆ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು 12 ನಾಗರೀಕರು ಹತ್ಯೆಯಾದರು. ಇದರಿಂದ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡವು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದ ತಡೆಯಲು ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು 1865 ಏಪ್ರಿಲ್ ಯುದ್ದದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಫೆಡರಲ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. [[1873ರ ಪ್ಯಾನಿಕ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ನಂತರ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮತ್ತು ಒಹಿಯೊ ರೈಲು ರಸ್ತೆ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೂಲಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದವು.ಇದು 1877ರ ಮಹಾ ರೈಲು ರಸ್ತೆ ಧರಣಿಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. 1877 ಜುಲೈ20, ರಂದು ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ [[ಜಾನ್ ಲೀ ಕ್ಯಾರೊಲ್]] ರವರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವಾದಳದ]] 5 ಮತ್ತು 6ನೇ ಸೈನ್ಯಗಳಿಗೆ ಧರಣಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಇದು ಪಶ್ಛಿಮದ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕುಂಬರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ ರೈಲು ಸೇವೆಯನ್ನು ಅಸ್ತ್ಯ ವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸಿತು. ರೈಲುರಸ್ತೆ ಕೆಲಸಗಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕಂಪ ಹೊಂದಿದ ನಾಗರೀಕರು ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಿಂದ [[ಕ್ಯಾಮ್ಡನ್ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದವರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. 6ನೇ ಸೇನೆ ಪಡೆಯಿಂದ ಹಾರಿದ ಗುಂಡು ಗುಂಪಿನ 10 ಜನರನ್ನು ಕೊಂದಿತು ಮತ್ತು 25 ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು. ದಂಗೆಕೋರರು B&amp;O ರೈಲುಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಿದರು. ಜುಲೈ21-22 ರಂದು ಫೆಡರಲ್ ದಳವು ರೈಲು ರಸ್ತೆಯ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮುಂದೆ ಬಂದಾಗ ಆದೇಶವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಯಿತು.ಇದರಿಂದ ಧರಣಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite book|last=Scharf|first=J. Thomas|title=History of Maryland From the Earliest Period to the Present Day|publisher=Tradition Press|location=Hatboro, PA|year=1967|edition=2nd|volume=3|pages=733–42}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Baltimore Fire 1904 - West from Pratt and Gay Streets 3a.jpg|thumb|left|1904ರ ಗ್ರೇಟ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಬೆಂಕಿ]] 1904 ಫೆಬ್ರವರಿ 7 ರಂದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜ್ವಾಲೆ 1500 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಕೇವಲ 30ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶಪಡಿಸಿತು. ಇದು ನಗರದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗದ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 1906 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 10 ರಂದು ''[[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅಮೇರಿಕನ್]]'' ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಈ ರೀತಿ ವರದಿ ಮಾಡಿತು, "ನಗರವು ಬೂದಿಯಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದಿದೆ, ಇದು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ದುರಂತವೊಂದು ಶುಭವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ."{{Citation needed|date=September 2008}} ತನ್ನ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ಪಟ್ಟಣದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 1918ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪಟ್ಟಣ ಕಡೆಯದಾಗಿದೆ. 1948ರ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಯಾವುದೇ ಪ್ರದೇಶದ ಗಡಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ನಾಗರಿಕರ ವಿಶೇಷ ಮತಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Baltimore seals its borders|last=Duffy|first=James|date=December 2007|work=Baltimore Magazine|pages=124–27}}</ref> 1950ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 23.8% ರಷ್ಟಿದ್ದ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1970 ರಲ್ಲಿ 46.4% ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=vhc9YTPkYwYC&amp;pg=PA142&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ಅಲಬಸ್ಟರ್ ನಗರಗಳು: ಅರ್ಬನ್ ಯು.ಎಸ್. 1950ರಿಂದ]'' ". ಜಾನ್ ಆರ್. ಶಾರ್ಟ್ (2006). [[ಸಿರಾಕುಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]]. ಪು.142. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0791067726</ref> [[1968ರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ದಂಗೆ]] ಯು ಏಪ್ರಿಲ್ 4, 1968ರಲ್ಲಿ [[ಮೆಂಫಿಸ್ ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ]]ನಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ಕಿಂಗ್ ಜೂನಿಯರ್]] ನ ಹತ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1968 ಏಪ್ರಿಲ್, 12ರ ವರೆಗೆ ಬೇರೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ದಂಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆದೇಶವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ದಂಗೆಯಿಂದ ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ $10 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟು (US$ {{formatnum:{{Inflation|US|10|1968|r=0}}}} ಮಿಲಿಯನ್ {{CURRENTYEAR}}) ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ದಳ ಹಾಗೂ 1,900 ಫೆಡರಲ್ ದಳಗಳನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. [[ಉತ್ತರದ ರಸ್ತೆ]], [[ಹೊವಾರ್ಡ್ ರಸ್ತೆ]], ಮತ್ತು [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ರಸ್ತೆ]]ಗಳು ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಖಾಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ದಂಗೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.ubalt.edu/template.cfm?page=1639|title=Baltimore Riots of 1968: A Timeline|publisher=University of Baltimore|accessdate=2008-09-11|archive-date=2008-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080127050525/http://www.ubalt.edu/template.cfm?page=1639|url-status=dead}}</ref> 1970ರಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶವಾದ [[ಇನ್ನರ್ ಹಾರ್ಬರ್]] ಅನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಕೈಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಉಗ್ರಾಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತವಾದ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. 1979ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸಭಾಂಗಣ]] ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪುನರ್ ಅಭಿವೃದ್ದಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. 1980ರಲ್ಲಿ [[ಬಂದರು ಸ್ಥಳ]]ದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪಹಾರ ಮಂದಿರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಳಿಗೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.ಇದರ ನಂತರ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವಾದ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ]]ಯನ್ನು 1981ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. 1992ರಲ್ಲಿ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಓರಿಯೊಲ್ಸ್]] [[ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ತಂಡ]] [[ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] ದಿಂದ ಬಂದರಿನ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ಕ್ಯಾಮ್ಡನ್‌ನ ಓರಿಯೊಲ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಗೆ ಆಗಮಿಸಿತು. ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ರಾವೆನ್ಸ್]] [[ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ತಂಡ]] [[ಎಮ್.ಮತ್ತು ಟಿ.ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]ಗೆ ಬಂದಿತು, ನಂತರ ಕ್ಯಾಮ್ಡನ್ ಯಾರ್ಡ್ಸ್ ವರ್ಗಾವಣೆ ಹೊಂದಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.mdstad.com/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=26|title=Who We Are|work=Maryland Stadium Authority|accessdate=2008-10-26}}</ref> 2007 ಜನವರಿ 17ರಂದು [[ಶೀಲಾ ದೀಕ್ಷನ್]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಮೇಯರ್ ಆದರು.<ref>{{cite news|title=Dixon Takes Oath|last=Fritze|first=John|date=2007-01-19|work=The Baltimore Sun|accessdate=2008-09-11}}</ref> 2009 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1 ರಂದು ಕರ್ತವ್ಯದ ಲೋಪದ ಮೇರೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಈ ಪಟ್ಟಣವು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೊಂದಾಯಿತ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ]] ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="nris">{{cite web|url=http://www.nr.nps.gov/|title=National Register Information System|date=2008-04-15|work=National Register of Historic Places|publisher=National Park Service|access-date=2010-08-11|archive-date=2008-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20081026215351/http://www.nr.nps.gov/|url-status=dead}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Baltimoreharborview.jpg|left|thumb|upright|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಬಂದರಿನ ಪೂರ್ವದ ನೋಟ]] [[ಚಿತ್ರ:Lucas Baltimore 1852 Cityplan.png|thumb|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದ ಯೋಜನೆ(1852)]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಉತ್ತರ-ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಪಟಾಕ್ಸೋ ನದಿಯ]] ಹತ್ತಿರವಿದೆ. ಈ ನದಿಯು [[ಚೆಸಾಪೀಕ್ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ]] ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನಗರವು [[ಪೀಡ್ ಮಾಂಟ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ]], ಸೀಮಾರೇಖೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನ್ನು "ಕೆಳನಗರ" ಮತ್ತು "ಮೇಲ್ ನಗರ" ಎಂದು ವಿಭಾಜಿಸಿದೆ. ನಗರದ ಪರಿಮಿತಿಯು ಬಂದರಿನ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ {{convert|480|ft|m}} ಆಗ್ನೇಯ ಮೂಲೆಯ ಹತ್ತಿರದ [[ಪಿಮ್ಲಿಕೊ]] ವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mgs.md.gov/esic/fs/fs1.html |title=Highest and Lowest Elevations in Maryland's Counties |accessdate=2007-11-14 |work=Maryland Geological Survey |archive-date=2007-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071005233230/http://www.mgs.md.gov/esic/fs/fs1.html |url-status=dead }}</ref> ಯು.ಎಸ್. ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯೂರೊ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಒಟ್ಟು ಭಾಗ{{convert|92.1|mi2|km2|abbr=off}}, {{convert|80.8|mi2|km2|abbr=off}}ನೆಲದಿಂದ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ{{convert|11.3|mi2|km2|abbr=off}} ಕೂಡಿದೆ. ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಶೇಕಡಾ 12.24ರಷ್ಟು ನೀರಿದೆ. === ಹವಾಗುಣ === [[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ವರ್ಗೀಕರಣ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ [[ಆರ್ದ್ರ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯದ]] (''Cfa'' ) ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಜುಲೈ ತಿಂಗಳು ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಿಂಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ {{convert|89|°F|°C|abbr=on}} ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ{{convert|72|°F|°C|abbr=on}}.<ref name="WeatherChannel">{{cite web |url = http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/21211?from=36hr_bottomnav_business |title = Average Monthly High and Low Temperatures for Baltimore, MD (21211) |accessdate = 2007-10-21 |publisher = [[The Weather Channel (United States)|The Weather Channel]]}}</ref> ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 1936 ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಆರ್ದ್ರತೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌{{convert|107|°F|°C|abbr=on}}ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="WeatherChannel"/> ಜನವರಿ ತಿಂಗಳು ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಇರುವ ಮಾಸವಾಗಿದ್ದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಾಸರಿ {{convert|42|°F|°C|abbr=on}} ಮತ್ತು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸರಾಸರಿ ಹೊಂದಿದೆ{{convert|28|°F|°C|abbr=on}}.<ref name="WeatherChannel"/> ಹೇಗೂ, ಚಳಿಗಾಲದ ಬಿಸಿ ಮಾರುತಗಳು ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಕಾಲಗಳ ವಾತಾವರಣವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆರ್ಕಟಿಕ್ ಮಾರುತಗಳು ರಾತ್ರಿಗಳ ಉಷ್ಣತೆ 20 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. 1934ರಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆ {{convert|-7|°F|°C|abbr=on}} ದಾಖಲಾಯಿತು.<ref name="WeatherChannel"/> [[ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] [[ಅರ್ಬ್ ನ್ ಹೀಟ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು [[ಚೆಸಾಪಿಕ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ]], ಸಾಧಾರಣ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮೆಟ್ರೋ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಗಿನ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಭಾಗಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾಗಿದೆ. {{climate chart | Baltimore | 28 | 41.7 | 3.47 | 29.9 | 44.7 | 3.02 | 38.2 | 54.9 | 3.93 | 47.5 | 65.5 | 3.00 | 57.8 | 75.7 | 3.89 | 67.3 | 84.6 | 3.43 | 72.0 | 88.7 | 3.85 | 70.5 | 86.8 | 3.74 | 63.3 | 79.9 | 3.98 | 51.4 | 68.4 | 3.16 | 42.1 | 57.2 | 3.12 | 32.5 | 46.1 | 3.35 |units = imperial |float = right |clear = none }} [[ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ]] ಬಹುಪಾಲು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹಿಮ ಹೇರಳಗಾಗಿದ್ದು ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿಯಂತೆ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು 3-4 ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ಹಿಮಪಾತ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ವಸಂತಕಾಲ, ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲಗಳು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 105 ದಿನಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ತರುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಕೆಲವು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಳೆ ಮತ್ತು ಗುಡುಗ]]ನ್ನು ತರುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಧೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಅಲ್ಪ ಮಳೆಯಿದ್ದು, ಕಡಿಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮೋಡಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಹಿಮಪಾತದಂತೆ{{convert|20.8|in|cm}},<ref>ಎನ್‌ಒಎ‍ಎ, {{cite web | title=Average Snowfall in Inches | url=http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/climate/online/ccd/snowfall.html | access-date=2010-08-11 | archive-date=2011-06-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110619061102/http://www.governor.nh.gov/media/news/2011/061511-hb218.htm | url-status=dead }}</ref> ಸಾಂಧರ್ಬಿಕವಾಗಿ ಹಿಮ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಉಷ್ಣತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದ ಹಿಮಪಾತ ಅತಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಮ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲ್‌ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಮಾರುತಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅತಿವೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಹಿಮಪಾತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಪರ್ವತಗಳು ತಂಪಾದ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಅತಿ ವೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಆಲಿಕಲ್ಲು ಮಳೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. 2009-2010 ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಹಿಮಪಾತವು ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ.ಇದು {{convert|79.7|in|cm}} ಫೆಬ್ರವರಿ 11,2010 ರಂದು ಹಾಗೂ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಿನ {{convert|49.2|in|cm}} ಮೊದಲ 10 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿದಿದೆ.<ref>[http://weblogs.marylandweather.com/2010/02/so_far_this_winter_6_feet_7_in.html Marylandweather.com]</ref> ನವಂಬರ್ 13 ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಏಪ್ರಿಲ್ 2 ಚಳಿಗಾಲದ ಸರಾಸರಿಯ ಅಂತಿಮ ದಿನವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.weather.com/maps/activity/garden/usnationalnormalfirstfreeze_large.html?clip=undefined&region=undefined&collection=localwxforecast&presname=undefined |title = US National Normal First Freeze |accessdate = 2007-09-11 |publisher = [[The Weather Channel (United States)|The Weather Channel]] |archive-date = 2007-10-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071012224312/http://www.weather.com/maps/activity/garden/usnationalnormalfirstfreeze_large.html?clip=undefined&region=undefined&collection=localwxforecast&presname=undefined |url-status = dead }}</ref> ಸೂಚನೆ: ಈ ಕೆಳಗೆ ದಾಖಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳು ಇನ್ನರ್ [[ಹಾರ್ಬರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳು [[ಬಿಡಬ್ಲುಐ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. {{-}}{{Infobox Weather |single_line=Y |location=Baltimore |Jan_Hi_°F = 41.7 |Feb_Hi_°F = 44.7 |Mar_Hi_°F = 54.9 |Apr_Hi_°F = 65.5 |May_Hi_°F = 75.7 |Jun_Hi_°F = 84.6 |Jul_Hi_°F = 88.7 |Aug_Hi_°F = 86.8 |Sep_Hi_°F = 79.9 |Oct_Hi_°F = 68.4 |Nov_Hi_°F = 57.2 |Dec_Hi_°F = 46.1 |Year_Hi_°F = 66.2 |Jan_Lo_°F = 28.0 |Feb_Lo_°F = 29.9 |Mar_Lo_°F = 38.2 |Apr_Lo_°F = 47.5 |May_Lo_°F = 57.8 |Jun_Lo_°F = 67.3 |Jul_Lo_°F = 72.0 |Aug_Lo_°F = 70.5 |Sep_Lo_°F = 63.3 |Oct_Lo_°F = 51.4 |Nov_Lo_°F = 42.1 |Dec_Lo_°F = 32.5 |Year_Lo_°F = 50.0 |scprecip= green |Jan_Precip_inch = 3.47 |Feb_Precip_inch = 3.02 |Mar_Precip_inch = 3.93 |Apr_Precip_inch = 3.00 |May_Precip_inch = 3.89 |Jun_Precip_inch = 3.43 |Jul_Precip_inch = 3.85 |Aug_Precip_inch = 3.74 |Sep_Precip_inch = 3.98 |Oct_Precip_inch = 3.16 |Nov_Precip_inch = 3.12 |Dec_Precip_inch = 3.35 |Jan_Snow_inch = 7.0 |Feb_Snow_inch = 6.4 |Mar_Snow_inch = 2.4 |Apr_Snow_inch = 0.1 |May_Snow_inch = 0 |Jun_Snow_inch = 0 |Jul_Snow_inch = 0 |Aug_Snow_inch = 0 |Sep_Snow_inch = 0 |Oct_Snow_inch = 0 |Nov_Snow_inch = 0.6 |Dec_Snow_inch = 1.7 |Jan_Sun=155.0 |Feb_Sun=166.7 |Mar_Sun=213.9 |Apr_Sun=231.0 |May_Sun=254.2 |Jun_Sun=276.0 |Jul_Sun=291.4 |Aug_Sun=263.5 |Sep_Sun=222.0 |Oct_Sun=204.6 |Nov_Sun=159.0 |Dec_Sun=145.7 |Jan_Snow_days = 3.7 |Jan_Precip_days = 10.8 |Feb_Snow_days = 2.7 |Feb_Precip_days = 9.3 |Mar_Snow_days = 1.3 |Mar_Precip_days = 10.4 |Apr_Snow_days = 0.2 |Apr_Precip_days = 10.2 |May_Snow_days = 0 |May_Precip_days = 11.5 |Jun_Snow_days = 0 |Jun_Precip_days = 10.0 |Jul_Snow_days = 0 |Jul_Precip_days = 10.0 |Aug_Snow_days = 0 |Aug_Precip_days = 9.1 |Sep_Snow_days = 0 |Sep_Precip_days = 8.4 |Oct_Snow_days = 0 |Oct_Precip_days = 8.2 |Nov_Snow_days = 0.5 |Nov_Precip_days = 8.9 |Dec_Snow_days = 1.5 |Dec_Precip_days = 9.7 |source = Weatherbase,<ref name = Weatherbase >{{cite web | url = http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=074081&refer= | title = Weatherbase: Historical Weather for Baltimore - Inner Harbor, Maryland, United States | publisher = Weatherbase | accessdate = 2010-06-14 | archive-date = 2011-11-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111110103045/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=074081&refer= | url-status = dead }}</ref> NOAA,<ref name = NCDC >{{cite web | url = http://cdo.ncdc.noaa.gov/climatenormals/clim20/md/180465.pdf | title = Climatography of the United States No. 20 (1971–2000) | format = PDF | year = 2004 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 2010-06-14 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> HKO <ref name= HKO >{{cite web | url = http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/Baltimore_e.htm | title = Climatological Normals of Baltimore | accessdate = 2010-06-14 | publisher = [[Hong Kong Observatory]] | archive-date = 2012-03-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120319234412/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/baltimore_e.htm | url-status = dead }}</ref> | accessdate = 2010-06-14 }} == ನಗರದೃಶ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Baltimore Inner Harbor Panorama.jpg|thumb|center|750px|ಫೆಡರಲ್ ಹಿಲ್‌ನಿಂದ ಕಾಣುವ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಇನ್ನರ್ ಹಾರ್ಬರ್ ದೃಶ್ಯ.]] [[ಚಿತ್ರ:Bmore-Skyline1.jpg|thumb|center|750px|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಇನ್ನರ್ ಹಾರ್ಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದ ಪನೋರಮಾ]] === ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ === [[ಚಿತ್ರ:BaltimoreNationalAquarium.JPG|thumb|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್, ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವೇರಿಯಂನ ತವರಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:E-mt.vernon.jpg|thumb|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಮೌಂಟ್ ವರ್ನನ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಸ್ಮಾರಕ]] ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಲಾಟ್ರೊಬ್]], [[ಜಾನ್ ರಸೆಲ್ ಪೋಪ್]], [[ಮೀಸ್ ವಾನ್ ಡೆರ್ ರೊಹ್]] ಮತ್ತು [[ಐ. ಎಮ್. ಪೆಯ್]] ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ನಗರವು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದಂತಹ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಬೆಸಿಲಿಕ]] (1806-1821) ಎಂಬ ಕಟ್ಟಡವು [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಲಾಟ್ರೋಬ್]], ರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದ್ದು, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ. 1813 ರಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕೇರಿ ಲಾಂಗ್ ರವರಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ರೆಂಬ್ರಾಂಟ್ ಪೀಲೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಗಣನೀಯ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಾಲಯವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಇದು ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, "[[ಪೀಲೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಾಲಯ]]" ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. 1822ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಮೆಕ್ ಕಿಮ್‌ರವರ ಮಗ [[ಐಸಾಕ್]] ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಮಾಲ್ ರವರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸ ಗೊಂಡ ಮೆಕ್ ಕಿಮ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಕೂಲ್ ಪ್ರಾರಂಭಿದರೂ, ಇದು ಜಾನ್ ಮೆಕ್ ಕಿಮ್‌ರವರ ಸ್ಮಾರಕಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಗ್ರೀಕ್ ದೇಶವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೊಂದಿದಾಗ ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇತ್ತಿಚೆಗೆ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಅಥೆನ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಿತ್ರಗಳು ಅವರಿಗೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ದದ ಕಾಲದವರೆಗೂ [[ಫೊಯೆನಿಕ್ಸ್ ಶಾಟ್ ಟವರ್]] (1828), {{convert|234.25|ft|m}} ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ಸಾರುವೆಯ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. 1851ರಲ್ಲಿ ಆರ್.ಸಿ.ಹ್ಯಾಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ರವರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಸನ್ ಐರನ್ ಕಟ್ಟಡವು ನಗರದ ಮೊದಲ ಉಕ್ಕಿನ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅವನತಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. 1870ರಲ್ಲಿ ದಾನಿಗಳಾದ[[ಜಾರ್ಜ್ ಬ್ರೌನ್ ರವರ]], ಸ್ಮಾರಕಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ [[ಬ್ರೌನ್ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಚರ್ಚ್]], [[ಲೂಯಿಸ್ ಕಂಫಾರ್ಟ್ ಟಿಫ್ಫನಿ]]ಯವರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ [[ಬಣ್ಣದ ಗಾಜುಗಳಿಂದ]] ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಿಟಕಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ''ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯು'' ಹೇಳಿರುವಂತೆ, "ಇದು ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ನಿಧಿಯಾಗಿದೆ."<ref>{{cite web|last=Evitts|first=Elizabeth|title=Window to the Future|work=Baltimore Magazine|month=April|year=2003|url=http://www.browndowntown.org/files/april_balt_magazine.pdf|accessdate=2009-05-06|format=PDF|archive-date=2011-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110911075155/http://www.browndowntown.org/files/april_balt_magazine.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Sun2003">{{cite news|last=Bishop|first=Tricia|title=Illuminated by a jewel|work=[[The Baltimore Sun]]|date=April 7, 2003|url=http://pqasb.pqarchiver.com/baltsun/access/321974201.html?dids=321974201:321974201&FMT=ABS&FMTS|accessdate=2009-05-06|archive-date=2011-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524173047/http://pqasb.pqarchiver.com/baltsun/access/321974201.html?dids=321974201:321974201&FMT=ABS&FMTS|url-status=dead}}</ref> 1845 ರ [[ಗ್ರೀಕ್ ದಂಗೆ]] ಶೈಲಿಯ [[ಲಾಯ್ಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಯೆಹೂದಿ ಮಂದಿರವು]] [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯೆಹೂದಿ ಮಂದಿರವಾಗಿದೆ]].. 1876ರಲ್ಲಿ ಲೆ.ಕರ್ನಲ್ ಜಾನ್.ಎಸ್. ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ರವರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ [[ಜಾನ್ಸ್ ಹೊಪ್ ಕಿನ್ಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು]] ಅಂದಿನ ದಿನದ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ನಿರೋಧ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಗಣನೀಯ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಐ.ಎಮ್.ಪೆಯ್‌ರವರ [[ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]] (1977) ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪಂಚಭುಜಾಕೃತಿಯ ಕಟ್ಟಡವು 405 ಅಡಿ (123.4 ಮೀ) ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ಗೆ ಮೊಂದಿನ ಕೊಡುಗೆಗಳು "[[10 ಇನ್ನರ್ ಹಾರ್ಬರ್]]". <span style="white-space:nowrap">717 ಅಡಿ (218.5 ಮೀ)</span> ಎತ್ತರವಿರುವ ಬೃಹತ್ ಕಟ್ಟಡದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಜನವರಿ 10,2010 ಕ್ಕೆ ARC ಯಂತ್ರ ಭೂ ಅಗೆತದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಒಂದು ಹೋಟೆಲ್, ಉಪಹಾರ ಮಂದಿರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಯಾಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ 300 ಪ್ರ್ಯಾಟ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ 50-60 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಒಂದು ಗೋಪುರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸ ಈಗ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. [[ಪೂರ್ವಒಳ ಬಂದರು]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೊಸ ಗೋಪುರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಂದು [[ಲೆಗ್ ಮ್ಯಾಸನ್]]ನ ಪ್ರಪಂಚದ ಹೊಸ ಕೇಂದ್ರವಾದ 24 ಮಹಡಿಗಳ ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಹವಾಮಾನಗಗಳಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ 24 ಮಹಡಿಗಳ ಹೋಟೆಲ್ ಸಂಕೀರ್ಣ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು [[ಚೌಕಟ್ಟು ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಸಾಲುಮನೆಗಳಿರುವ]] ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಆಕಾರ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ]] ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಲುಮನೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ನಗರದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಾಲು ಮನೆಗಳು 1790 ಯಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿವೆ [[ಕ್ಯಾಮ್ಡೆನ್ ಯಾರ್ಡ್ಸ್‌ನ ಒರಿಯೊಲ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಹಲವಾರು ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ [[ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್‌]]ನ ಅತಿ ಸುಂದರ[[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೆಟ್ರೋ-ಶೈಲಿಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಮ್ಡೆನ್ ಯಾರ್ಡ್ಸ್ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]] ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉಗ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು]] ಅನೇಕ ಬಾರ್ ಗಳು, ಉಪಹಾರ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಸಗಟು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. === ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು === {{Main|List of tallest buildings in Baltimore}} [[ಚಿತ್ರ:Legg Mason Building.jpg|thumb|upright|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಲೆಗ್ ಮಾಸನ್ ಕಟ್ಟಡ]] {| cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:0 1em 1em 0;font-size:90%" |- style="background:#ccc" | ಕಟ್ಟಡ | ಎತ್ತರ | ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ | ಅಂತಸ್ತುಗಳು | |- | 1 | [[ಲೆಗ್ ಮೇಸನ್ ಕಟ್ಟಡ]] | {{convert|529|ft|m|0}} | 40 | 1973 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=leggmasonbuilding-baltimore-md-usa | title=Legg Mason Building | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007 | archive-date=5 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070205174820/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=leggmasonbuilding-baltimore-md-usa | url-status=dead}}</ref> |- style="background:#efefef" | 2 | [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಕಟ್ಟಡ]] | {{convert|509|ft|m|0}} | 37 | 1924 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=bankofamericabuilding-baltimore-md-usa | title=Bank of America Building | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007 | archive-date=14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070214111632/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=bankofamericabuilding-baltimore-md-usa | url-status=dead}}</ref> |- | 3 | [[ವಿಲಿಯಮ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಸ್ಚೇಫರ್ ಕಟ್ಟಡ]] | {{convert|493|ft|m|0}} | 37 | 1992 | <ref>{{cite web| url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=williamdonaldschaefertower-baltimore-md-usa| title=William Donald Schaefer Tower| publisher=Emporis Corporation| accessdate=1 November 2007| archive-date=17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20070217032306/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=williamdonaldschaefertower-baltimore-md-usa| url-status=dead}}</ref> |- style="background:#efefef" | 4 | [[ಕಾಮರ್ಸ್ ಪ್ಲೇಸ್]] | {{convert|454|ft|m|0}} | 31 | 1992 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=commerceplace-baltimore-md-usa | title=Commerce Place | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007 | archive-date=13 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070213235836/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=commerceplace-baltimore-md-usa | url-status=dead}}</ref> |- | 5 | [[100 ಈಸ್ಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] | {{convert|418|ft|m|0}} | 28 | 1992 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=100eastprattstreet-baltimore-md-usa | title=100 East Pratt Street | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007 | archive-date=6 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070206194436/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=100eastprattstreet-baltimore-md-usa | url-status=dead}}</ref> |- style="background:#efefef" | 6 | [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವರ್ಲ್ಡ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್]] | {{convert|405|ft|m|0}} | 32 | 1977 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=worldtradecenter-baltimore-md-usa | title=Trade Center | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007 | archive-date=21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070221161452/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=worldtradecenter-baltimore-md-usa | url-status=dead}}</ref> |- | 7 | [[ಟ್ರೆಮೊಂಟ್ ಪ್ಲಾಝಾ ಹೋಟೆಲ್]] | {{convert|395|ft|m|0}} | 37 | 1967 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=tremontplazahotel-baltimore-md-usa | title=Tremont Plaza Hotel | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007 | archive-date=17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070217030454/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=tremontplazahotel-baltimore-md-usa | url-status=dead}}</ref> |- style="background:#efefef" | 8 | [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಟವರ್ಸ್ ಸೌತ್ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್]] | {{convert|385|ft|m|0}} | 30 | 1969 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=charlestowerssouthapartments-baltimore-md-usa | title=Charles Towers South Apartments | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007 | archive-date=19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070219181921/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=charlestowerssouthapartments-baltimore-md-usa | url-status=dead}}</ref> |- | 9 | [[ಬ್ಲಾಸ್ಟೀನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್]] | {{convert|360|ft|m|0}} | 30 | 1962 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=blausteinbuilding-baltimore-md-usa | title=Blaustein Building | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007 | archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070220090746/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=blausteinbuilding-baltimore-md-usa | url-status=dead}}</ref> |- style="background:#efefef" | 10 | [[250 ವೆಸ್ಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] | {{convert|360|ft|m|0}} | 24 | 1986 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=250westprattstreet-baltimore-md-usa | title=250 West Pratt Street | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007 | archive-date=16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070216195611/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=250westprattstreet-baltimore-md-usa | url-status=dead}}</ref> |} === ನೆರೆಹೊರೆ === {{Main|List of Baltimore neighborhoods}} ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 9 ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಉತ್ತರ, ವಾಯುವ್ಯ, ಈಶಾನ್ಯ, ಪಶ್ಚಿಮ, ಕೇಂದ್ರ, ಪೂರ್ವ, ದಕ್ಷಿಣ, ನೈಋತ್ಯ, ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಪೋಲೀಸ್‌ ಠಾಣೆ]]ಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಗಸ್ತು ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನ್ನು ಸರಹದ್ದಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಈಸ್ಟ್‌ ಅಥವಾ ವೆಸ್ಟ್‌ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರನ್ನು, ಮತ್ತು/ಅಥವಾ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ ಈ ನಗರವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುವುದು ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶವು [[ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. [[ಹಾರ್ಬರ್‌‌ಪ್ಲೇಸ್‌]], ದಿ ಕ್ಯಾಮಡೆನ್‌ ಯಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಸ್ಪೋಟ್ಸ್‌ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌([[ಕ್ಯಾಮಡೇನ್‌ ಯಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಓರಿಯೋಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]] ಮತ್ತು [[M&amp;T ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]), [[ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ ಸೆಂಟರ್]], ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನೈಟ್‌ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ಬಾರ್‌, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು, ಶಾಪಿಂಗ್‌ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಆಕರ್ಷಣೀಯಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ [[ಲೆಗ್‌ ಮಾಸನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ಸ್ಟೆಲ್ಲೇಷನ್‌ ಎನರ್ಜಿ]]ಯಂತಹ ಹಲವಾರು ವ್ಯಾಪಾರೀ ತಾಣಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಇದು ತವರಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೇರಿದಂತೆ, ಶಾಲೆಗೆ ಹತ್ತಿರವೇ ಇರುವ [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮೇರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್]]ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದಿನದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್]] ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ಕೂಡ ಇದೆ. ಮಿತಿಯಾದ ವಾಸ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿರುವ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ ನಗರವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2002ರಿಂದ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನ ನಿವಾಸಿಗಳಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 10,000 ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, 2012ರಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು 7,400 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ವಾಸಿಸಲು ಸಿಗಲಿವೆ.<ref>{{cite news | last=Mirabella | first=Lorraine | url=http://www.ubalt.edu/jfi/jfi/Media/Balto_Sun/sun013007.htm | title=Downtown jobs, housing boom | work=The Baltimore Sun | accessdate=January 30, 2007 | archive-date=ಜನವರಿ 27, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080127050520/http://www.ubalt.edu/jfi/jfi/Media/Balto_Sun/sun013007.htm | url-status=bot: unknown }}</ref> [[ಡ್ರೂಯಿಡ್‌ ಹಿಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]]ನ ಕೊನೆವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವು ಸಹ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆರೆಹೊರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ಮೌಂಟ್‌ ವೆರ್ನಾನ್‌]], ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ನಾರ್ಥ್‌, [[ರಿಸರ್ವಾಯರ್‌ ಹಿಲ್‍]], [[ಬೋಲ್ಟನ್‌ ಹಿಲ್‌]], ಡ್ರೂಯಿಡ್‌ ಹೈಟ್ಸ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನಿತರ ಅನೇಕ ನೆರೆಹೊರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಇವು ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌]], [[ಪೀಬಾಡಿ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]] ಆಫ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌, [[ಲಿರಿಕ್‌ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್‌]], [[ವಾಲ್ಟರ್ಸ್‌ ಆರ್ಟ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]], [[ಜೋಸೆಫ್‌ ಮೆಯಿರ್‌ಹಾಫ್ ಸಿಂಫೋನಿ ಹಾಲ್‌]]ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿವೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನ [[ಇನ್ನರ್‌ ಹಾರ್ಬರ್‌]] ಮತ್ತು ಮೌಂಟ್‌ ವೆರ್ನಾನ್‌ ನೆರೆಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೇಲೆ ಮನಬಂದಂತೆ ಹಲ್ಲೆಯ ವರದಿಗಳಾದಾಗ 2009ರಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ತಡೆಗೆ ಕ್ರಮಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=Fenton|first=Justin|title=Assaults on rise in downtown, Inner Harbor|date=May 31, 2009|work=[[The Baltimore Sun]]|url=http://www.baltimoresun.com/news/local/baltimore_city/bal-md.ci.attacks31may31,0,810921.story?page=1|accessdate=2009-05-31}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|last=Hermann|first=Peter|title=Downtown gets riskier after dark|date=May 31, 2009|work=[[The Baltimore Sun]]|url=http://www.baltimoresun.com/news/local/crime/bal-md.hermann31may31,0,4060018.story|accessdate=2009-05-31}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಗರದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವು ನೇರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಇದು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ದಿ ಅಲಮೇಡಾ]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಫಿಮ್ಲಿಕೋ ರೋಡ್]]ನಿಂದ ಪರಿಮಿತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, [[ರೋನಾಲ್ಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]], [[ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]], [[ಗ್ಯೂಯಿಫೋರ್ಡ್‌]], ಮತ್ತು [[ಸೆಡಾರ್‌ಕ್ರ‍ಾಫ್ಟ್‌]]ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ನೆರೆಪ್ರದೇಶದ, ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ಉನ್ನತ ವರ್ಗದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾಗವು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದಂತಹ [[ಲೊಯಾಲಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ದಿ ಜಾನ್ಸ್‌ ಹಾಪ್‌ಕಿನ್ಸ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ನೋಟರ್‌ ಡೇಮ್‌ ಆಫ್‌ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್]]ಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ನಗರದಲ್ಲಿ, B&amp;O ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ಹಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇನ್ನರ್‌ ಹಾರ್ಬರ್‌ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಹೊಂದಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಳೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, [[ಲ್ಯೂಕಾಸ್ಟ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‍]]ನಂತಹ ನೆರೆಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; [[ಫೆಡರಲ್‌ ಹಿಲ್‌]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಐಷಾರಾಮಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯನಿರತ ವೃತ್ತಿಪರರು, ಪಬ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‍ಗಳು; ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ [[ಚೆರ್ರಿ ಹಿಲ್‌]] ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದ ನಗರವು ಈಶಾನ್ಯ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಗರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ನಗರದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಸರಹದ್ದಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ [[ಮೋರ್ಗ್‍ನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]], ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಸಿನ್‌ಕ್ಲೈರ್‌ ಲೇನ್‌]], [[ಎರ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ]], ಮತ್ತು [[ಪುಲಸ್ಕಿ ಹೈವೇ]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಲಮೇಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈಶಾನ್ಯದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ವಾಸ್ತವ್ಯಯೋಗ್ಯವಾದ ನೆರೆಹೊರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳುಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ವೈರುಧ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಈ ನಗರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನ]]ರ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Profile of General Demographic Charaterics: Hillen|publisher=Baltimore City Planning Department|url= http://censusprofile.bnia.org/Hillen%20Demographic%20Profile.pdf|format=PDF|accessdate=2007-10-27}}</ref><ref>{{cite web|title=Profile of General Demographic Characteristics: New Northwood|publisher=Baltimore City Planning Department|url=http://censusprofile.bnia.org/New%20Northwood%20Demographic%20Profile.pdf|format=PDF|accessdate=2007-10-27}}</ref><ref>{{cite web|title=Profile of General Demographic Characteristics: Stonewood-Pentwood-Winston|publisher=Baltimore City Planning Department|url= http://censusprofile.bnia.org/Stonewood-Pentwood-Winston%20Demographic%20Profile.pdf|format=PDF|accessdate=2007-10-27}}</ref> "ಪೂರ್ವ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್" ಅನ್ನು ಪೂರ್ವದ ಪ್ರದೇಶದ ಹೃದಯ ಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಜಾನ್ಸ್‌ ಹಾಪ್‌ಕಿನ್ಸ್‌ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್ಸ್‌ ಹಾಪ್‌ಕಿನ್ಸ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌]]ಗೆ ಆಶ್ರಯನೀಡಿದೆ. ಎರ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಕೆಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಿನ್‌ಕ್ಲೈರ್‌ ಲೇನ್‌ನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ [[ಆರ್‌ಲೀನ್ಸ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]] ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನ]]ರಿಗೆ ನಿಷೇದಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ವಾಸ್ತವ್ಯದ ನೆರೆಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಜರುಗಿರುವ ಅನೇಕ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರದ ಆಗ್ನೇಯ‌ ಪ್ರದೇಶವು ಇದರ ಪಶ್ಚಿಮ ಇನ್ನರ್‌ ಹಾರ್ಬರ್‌ನ ಆರ್ಲೀನ್ಸ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಈ ನಗರದ ಪೂರ್ವದ ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಬಂದರಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯುವ ವೃತ್ತಿಪರರು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ [[ಪಾಲಿಶ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್‌]], [[ಗ್ರೀಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌]]ರು, [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌]]ರು, [[ಪ್ಯೂರ್ಟೋ ರಿಕಾನ್‌]]ರು, ಮತ್ತು [[ಇಟಾಲಿಯನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್]]ರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಉನ್ನತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ನೆಲೆಗೆ ಇದು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. [[ಲ್ಯಾಟಿನೋ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಫೆಲ್ಸ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್]] ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ನೈರುತ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ನಗರದ ನಾರ್ಥ್‌ವೆಸ್ಟ್ರನ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ಇದರ ನಾರ್ಥರ್ನ್‌ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ರನ್‌ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪಿಮ್ಲಿಕೋ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಗ್ವಿನ್ಸ್‌‍ ಫಲ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ]]ಯು ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿರುವ ಅಲ್ಲಿ [[ಪಿಮ್‌ಲಿಕೋ ರೇಸ್‌ ಕೋರ್ಸ್‌]], [[ಸಿನಾಯ್‌ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸಿನಾಗೋಗ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ [[ಜೀವಿಶ್‌]] ಜನಾಂಗವು, 1960ರಿಂದಲೂ [[ವೈಟ್‌ ಫ್ಲೈಟ್‌]]ನವರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಇದು [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್]]ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಉತ್ತರ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ]]ನ ಮೇಲುಗಡೆ ಅನೇಕ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಡಿಮೆ-ಆದಾಯದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ "ವೆಸ್ಟ್‌ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌"ನ ಹೃದಯಭಾಗವಾಗಿರುವ ಡೌನ್‍ಟೌನ್‌ [[ಗ್ವಿನ್ಸ್‌ ಫಾಲ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ]], [[ಫ್ರೆಮೊಂಟ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ]], ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನಿಂದ ಆವರಿಸಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. [[ಕಾಪಿನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಮತ್ತು ಪೆನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಅವೆನ್ಯೂಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ. ಇದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್]] ಸಂಸ್ಕ್ರತಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ನಗರದ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌]] ನೆರೆಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ಗೆ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಒಂದಾನು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದವರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದ [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್]]ರು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್]] ನಿವಾಸಿಗಳು ಈ ನಗರದ ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದಂತಹ [[ರಾಂಡಾಲ್ಸ್‌ಟೌನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಕೌಂಟಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಓವಿಂಗ್ಸ್‌ ಮಿಲ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹೋವಾರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿ]]ನಲ್ಲಿನ ಕೊಲಂಬಿಯಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಈಗ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌]] ನಿವಾಸಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಅಪಹರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು "ಈಸ್ಟ್‌ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ "ನಂತಹದು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಯಾದಂತಹ ''[[ದಿ ವೈರ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ, ವೆಸ್ಟ್‌ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಾದ ಘಟನೆಗಳ ಆಧಾರಿತ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಪರಾಧದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಭಿತ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ನಗರದ ಸೌತ್‌ವೆಸ್ಟ್ರನ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಕೌಂಟಿ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌, ಮತ್ತು ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ B&amp;O ರೈಲುಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌]]ರ ಪ್ರಭಾವದ ಕುಸಿತದ ನಂತರ ಬಿಳಿಯರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯಾದ ಮಿಶ್ರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. <gallery> File:Parkside1.jpg|ಬಿಲೇರ್-ಎಡಿಸನ್ File:1pondhomeland.jpg|ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ File:Woodberry07.JPG|ವುಡ್‌ಬೆರ್ರಿ File:STWPNTW.jpg|ಸ್ಟೋನ್‌ವುಡ್ File:Guilford.jpg|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವಿಲೇಜ್ File:DSCF1284.JPG|ಕರ್ರೊಲ್ಟನ್ ರಿಡ್ಜ್ File:Station North Arts District Baltimore Chas St.jpg|ಸ್ಟೇಷನ್ ನಾರ್ತ್ File:Fells Point A.JPG|ಫೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್ </gallery> === ನೆರೆಯ ಸಮುದಾಯಗಳು === ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರವು ಕೆಳಕಂಡ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಏಕೀಕೃತವಲ್ಲದ [[ಜನಗಣತಿ-ನಮೂದಿಸಿದ ಸ್ಥಳ]]ಗಳು. ಎಲ್ಲವೂ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪ್ರಾಂತ]]ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿವೆ, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲೆನ್ ಬರ್ನೀಗಳು ಮಾತ್ರ [[ಆ‍ಯ್‌‍ನೆ ಅರುಂಡೆಲ್ ಪ್ರಾಂತ]]ದ ನೆರೆಯಲ್ಲಿದೆ. <div style="float:left;width:33%"> * [[ಆರ್ಬುಟಸ್]] * [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಪಾರ್ಕ್]] * [[ಕ್ಯಾಟೊನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ]] * [[ಡುಂಡ್ಲಕ್]] * [[ಗ್ಲೆನ್ ಬರ್ನೀ]] * [[ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌ಡೌನೆ-ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] * [[ಲೊಚೀರ್ನ್]] </div><div style="float:left;width:33%"> * [[ಓವರ್ಲಿ]] * [[ಪಾರ್ಕ್‌ವಿಲ್ಲೆ]] * [[ಪೈಕ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ]] * [[ರೋಸ್ಡೇಲ್]] * [[ಟೌಸನ್]] * [[ವುಡ್‌ಲಾನ್]] </div>{{-}} == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Citations missing|section|date=January 2009}} {{Main|Culture of Baltimore}} {{See also|Music of Baltimore|List of museums in Baltimore}} [[ಚಿತ್ರ:Converted.png|thumb|upright|ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಸ್ಮಾರಕ]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ-ವರ್ಗದ ಬಂದರು ನಗರ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ "ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರ" ಎಂದು ಕೂಡಾ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸುಮಾರು 300 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Baltimore City Residents | work = | publisher = City of Baltimore, Maryland | date = | url = http://www.ci.baltimore.md.us/residents/ | doi = | accessdate = 2009-06-05 | archive-date = 2009-06-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090621195940/http://www.ci.baltimore.md.us/residents/ | url-status = dead }}</ref> ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂದು ಮೂರು ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಂದರಿನ ಬದಿಯಲ್ಲಿವೇ ಇವೆ: [[ಇನ್ನರ್ ಹಾರ್ಬರ್]], ಅಲ್ಲಿನ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು, ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ; [[ಫೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್]], ಮೊದಲಿಗೆ ನಾವಿಕರ ಮೆಚ್ಚಿನ ಮನೋರಂಜನಾ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಈಗ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ (ಮತ್ತು ಇದು ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಸ್ಲೀಪ್‌ಲೆಸ್ ಇನ್ ಸೀಟಲ್‌]]'' ನಲ್ಲಿದೆ); ಮತ್ತು [[ಲಿಟಲ್ ಇಟಲಿ]], ಉಳಿದ ಎರಡರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಇದೆ, ಇದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಇಟಾಲಿಯನ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯದ ಮೂಲ ಪ್ರದೇಶ&nbsp;– ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯು.ಎಸ್. ಹೌಸ್ ಸ್ಪೀಕರ್ [[ನ್ಯಾನ್ಸಿ ಪೆಲೊಸಿ]] ಇಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದದ್ದು. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಳನಾಡಾದ [[ಮೌಂಟ್ ವೆರ್ನನ್]], ನಗರದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ; ವಿವಿಧ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:BromoSeltzertowerBaltimore.jpg|thumb|left|upright|ಎಮರ್ಸನ್ ಬ್ರೊಮೊ-ಸೆಲ್‌ಟ್ಜರ್ ಟವರ್, 1911ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು "[[ಬಾಲ್ಟಿಮೊರೆಸೆ]]" ಅಥವಾ "ಬಾಲ್ಮೊರೆಸೆ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಅವರ ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು "ಟಿ"ಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು "ಬಾಲಮೆರ್" ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುವುದನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಜನರು ವೇಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯು ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್‌ನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರ ಜನಾಂಗೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ "ಬಿ-ಮೋರ್" ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು "ಟಿ" ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ "ಡಿ" ಎಂಬುದಾಗಿ "ಬಾಲ್ಡಿಮೋರ್" ಎಂದು ಉಚ್ಛರಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಬಾವ್ಲಮೆರ್" ಉಚ್ಚಾರಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಪಂಗಡದ ಜನರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಿಂದ ಹೊರಗಡೆ ಡನ್ಡಾಲ್ಕ್ ಮತ್ತು ಎಸೆಕ್ಸ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರು "ಬಾವ್ಲಮೆರೆಸೆ" ವ್ಯಾಪಾರದ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=February 2009}} ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರವು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬದಲಾಗಿದೆ, ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೊಗಡು ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣಾ ರೀತಿಗಳು ಹೊರ ಸೂಸಿವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ಫೆಡರಲ್ ಹಿಲ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಂಟನ್‌]]ಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಯುವ ವೃತ್ತಿನಿರತರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವೆನಿಸಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಲ್ಯಾಟಿನೋಗಳು ಅವರ ಗುರುತನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ [[ಅಪ್ಪರ್ ಫೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್]] ಕೂಡ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದಂತಹದ್ದು. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ]]ದಿಂದ ಬಂದ [["ಗ್ರೇಟ್ ಮೈಗ್ರೇಶನ್‌"]] ವಲಸೆಗಾರರಿಂದ ಬಂದಹುದಾಗಿದೆ. [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.]]ಯಂತೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಕಪ್ಪು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮತ್ತು ಶತಮಾನದ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=August 2009}}. ಸಿವಿಲ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಮೊದಲೆ, ಅಮೇರಿಕನ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=August 2009}}. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ [[ತುರ್ಗೂಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್‌]]ನು [[ಯು.ಎಸ್. ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್‌]]ನ ಮೊದಲ ಕಪ್ಪು ಅಮೇರಿಕನ್ ನ್ಯಾಯಾದೀಶನಾದನು. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು [[ಬ್ಯಾರಿ ಲೆವಿನ್ಸನ್]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ, ಈತನು ನಗರದ ಯಹೂದಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದಾನೆ. ಆತನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಡೈನೆರ್]]'', ''[[ಟಿನ್ ಮೆನ್]]'', ''[[ಅವಲನ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಲಿಬರ್ಟಿ ಹೈಟ್ಸ್]]'', ಅವನು ನಗರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದಂತಿವೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ [[ಜಾನ್ ವಾಟಾರ್ಸ್]] ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಗರದ ಕಾವ್ಯಪ್ರಹಸನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 1972ರ ''[[ಪಿಂಕ್ ಫ್ಯಾಮಿಂಗೊಸ್]]'' ಸಹ ಸೇರಿದೆ. ಆತನ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಹೇರ್‌ಸ್ಪ್ರೇ]]'' ಮತ್ತು ಅದರ [[ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ರಿಮೇಕ್‌]]ಗಳು ಸಹ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿಯೆ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ [[ಆರ್ಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್ (ಹಬ್ಬ)]]ವು ನಗರದ [[ಬೋಲ್ಟನ್ ಹಿಲ್]] ಸುತ್ತಲಿನಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಅದು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ’ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಫ್ರೀ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಹಬ್ಬ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ''[[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]'' ನೋಡಿ === ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು === [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸಿಂಪೊನಿ ವಾದ್ಯಗೊಸ್ಟಿಯು]] ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೊಂಡ ವಾದ್ಯಗೊಸ್ಟಿಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು 1916ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಂಡವಾಳಹೂಡಿದ್ದ ಪೌರಸಭೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನಾಗು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗಿನ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು [[ಮಾರಿನ್ ಅಲ್ಸೊಪ್]], ಇವರು [[ಲೆಯೊನಾರ್ಡ್ ಬೆರ್ನ್‌ಸ್ಟೈನ್]] ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ವೇದಿಕೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಟ ಥಿಯೇಟರ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಮಾನ್ಯತೆಗೊಳಗಾದ ಪಂಗಡವಾಗಿದೆ. [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಒಪೆರಾ]] ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಒಪೆರಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು 2008ರಲ್ಲಿ ದಿವಾಳಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-te.to.opera09dec09,0,685458.story |title=Baltimore Opera seeks Chapter 11 protection |accessdate=2009-02-21 |last=Smith |first=Tim |date=December 9, 2008 |publisher=[[The Baltimore Sun]] |archive-date=2011-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110523012456/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-te.to.opera09dec09,0,685458.story |url-status=dead }}</ref> [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಕಾನ್‌ಸೊರ್ಟ್]] ಇಪ್ಪತೈದು ವರ್ಷಗಳಿಗು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಸಭೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾನ್ಸ್-ಮೆರ್ರಿಕ್ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ, ಸ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದ [[ಥೋಮಸ್ W. ಲಾಂಬ್‌‌‌]]ರ ಮನೆಯನ್ನು [[ಹಿಪೊಡ್ರಮ್ ಥಿಯೇಟರ]]ನ್ನಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಿದರು, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಇವರಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಿ ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಯುತ್ತಮ ಕಲಾಗಾರನಾಗುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೊರ್ ವೃತ್ತಿಪರ (ಪ್ರಯಾಣವಿಲ್ಲದ) ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಥಿಯೇಟರ್ ಗುಂಪುಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ರಂಗಸ್ಥಳದ ಮದ್ಯದಿಂದ ಒತ್ತಟ್ಟಿಗೆ, ನಗರದಲ್ಲಿನ ನಾಗರಿಕ ತಂಡಗಳು [[ಎವರಿಮೇನ್ ಥಿಯೇಟರ್]], ಸಿಂಗಲ್ ಕೇರಟ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಮೊರ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಪೆಸ್ಟಿವಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸಮುದಾಯದ ರಂಗಮಂಟಪಗಳು ಪೆಲ್ಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಅರೆನ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತೀ ಪುರಾತನ ನಿರಂತರ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಆಪ್ರಿಕಾದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ರಂಗಮಂಟಪವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.baltimore.org/africanamerican/visual_performingarts.htm | title=Baltimore's African American Heritage and Attractions Guide:: Visual and Performing Arts | publisher=Visit Baltimore (affiliated with the Baltimore Convention & Tourism Board) | accessdate=5 Jan 2010 | archive-date=5 ಜುಲೈ 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090705085205/http://www.baltimore.org/africanamerican/visual_performingarts.htm | url-status=dead }}</ref> ಬಾಲ್ಟಿಮೊರ್ [[ಪ್ರತಿಸ್ಟಿತ ಬಾಲ್ಟಿಮೊರ್ ಗಾಯಕ ತಂಡದ]] ತವರಾಗಿದೆ, 3-ಬಾರಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಳ್ಳಿ ಪಧಕವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮಹಿಳಾ ಗಾಯಕಿರ ತಂಡವು [[ಸ್ವೀಟ್ ಅಡೆಲೈನ್ಸ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತ ಗೊಂಡಿದೆ. === ಗಣನೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು === :''ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ [[ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಪೀಪಲ್ ಫ್ರಮ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್]]'' == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಮೊದಲಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಆಧಾರದಮೇಲೆ ಉಕ್ಕಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಹಡಗು ಸಾಗಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮೋಟರುಗಾಡಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ನಗರವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಾಶದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಕಡಿಮೆ ಕೌಶಲ್ಯತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಬಳ ಕೊಡುವ ತೊಂದರಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಈಗ ಆಧುನಿಕ [[ಸೇವಾ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದುವ ಆರ್ಥಿಕ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ಆಧಾರವನ್ನು ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನ ಮಿಡ್-ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗ್ರೇಟರ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಆರು [[ಫಾರ್ಚೂನ್ 1000]] ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ: [[ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆಲೇಷನ್ ಎನೆರ್ಜಿ]], [[ಗ್ರೇಸ್ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್]] (ಕೊಲಂಬಿಯದಲ್ಲಿ), [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ &amp; ಡೆಕ್ಕೆರ್]] (ಟೊವ್‌ಸನ್‌ನಲ್ಲಿ), [[ಲೆಗ್ ಮಾಸೊನ್]], [[ಟಿ. ರೊವೆ ಪ್ರೈಸ್]], ಮತ್ತು [[ಮೆಕ್‌ಕೊರ್ಮಿಕ್ &amp; ಕಂಪನಿ]] (ಹಂಟ್ ವಾಲಿನಲ್ಲಿ). ಬಾಲ್ಟಿಮೋರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳು, AAI ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (ಹಂಟ್ ವಾಲಿನಲ್ಲಿ), ಬ್ರೌನ್ ಅಡ್ವೈಸರಿ, [[ಅಲೆಕ್ಸ್‌]]ಗಲನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. [[ಬ್ರವ್ನ್ &amp; ಸನ್ಸ್]], [[ಡೊಯ್‌ಚ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ]] ಸಹಾಯಕ ಸಂಸ್ಥೆ (ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪ್ರಾಂತದ, ಮತ್ತು ಇದರ ಸ್ವಾಧೀನತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನವಾದ ನಿರಂತರ ನಡೆಯುಇತ್ತಿದ್ದ ಹೂಡಿಕೆಯ ಬ್ಯಾಂಕು ಇದಾಗಿತ್ತು),{{Citation needed|date=January 2009}} FTI ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್, ವೆರ್ಟಿಸ್, [[ಥೊಮ್‌ಸನ್ ಪ್ರೊಮೆಟಿಕ್]], ಪೆರ್ಪೊರ್‌ಮಕ್ಸ್, [[ಸಿಲ್ವನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್]]/ಲವ್‌ರೆಯಟ್ ಎಜ್ಯುಕೇಷನ್, [[ಅಂಡರ್ ಆರ್‌ಮೊರ್]], DAP, 180°, [[ಡಿಬಾಫ್ರೆ ಬಕೆರೀಸ್]], [[Wm.]] [[ಟಿ. ಬರ್ನೆಟ್ &amp; ಕಂ]], ಓಲ್ಡ್ ಮುಚ್ಯುಯಲ್ ಪೈನಾನ್ಸಿಯಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್, ಮತ್ತು [[Advertising.com]]. ನಗರವು [[ಜಾಹ್ನ್‌ಸ್ಶಾಪ್‌ಕಿನ್ಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ]] ಸಹ ತವರಾಗಿದೆ, ಇದು ಹೊಸಾ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪಾರ್ಕಿನ ಕೇಂದ್ರದಂತೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುವುದು, ಈ ತರಹದ ಎರಡು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತುತ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{USCensusPop |1790= 13503 |1800= 26514 |1810= 46555 |1820= 62738 |1830= 80620 |1840= 102313 |1850= 169054 |1860= 212418 |1870= 267354 |1880= 332313 |1890= 434439 |1900= 508957 |1910= 558485 |1920= 733826 |1930= 804874 |1940= 859100 |1950= 949708 |1960= 939024 |1970= 905759 |1980= 786775 |1990= 736014 |2000= 651154 |estyear= 2009 |estimate= 637418 }} [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ದ ನಂತರ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ 100,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಡಿ ದಾಟಿದ ಎರಡನೆಯ ನಗರವಾಗಿತ್ತು ([[ನ್ಯೂ ಓರ್ಲೀನ್ಸ್]], [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]], ಮತ್ತು [[ಬೋಸ್ಟನ್‌]] ನಗರಗಳು ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ).<ref>[http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab06.txt 1830] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307083125/http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab06.txt |date=2008-03-07 }}, [http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab07.txt 1840] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715044414/http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab07.txt |date=2007-07-15 }}, ಮತ್ತು [http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab08.txt 1850] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080420101529/http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab08.txt |date=2008-04-20 }} ಇಸವಿಗಳ ಜನಗಣತಿಯ ದತ್ತಾಂಶಗಳು</ref> 1830, 1840, ಮತ್ತು 1850ರ [[ಜನಗಣತಿ]]ಗಳ ಪ್ರಕಾರ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ]]ದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಯಿತು. 1980ರವರೆಗೆ ಜನಗಣತಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ 10 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ IIರ ನಂತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟಾಯಿತು. ನಗರ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ನ್ ಪ್ರದೇಶವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೊದಲ 20ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಡೆಟ್ರಾಯ್ಟ್ ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 1990ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು, 1990 ಮತ್ತು 2000ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 84,000 ಜನರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.infoplease.com/ipa/A0763098.html | title=Top 50 Cities in the U.S. by Population and Rank (2005 Census) | publisher=Information Please (a division of Pearson Education, Inc.) | accessdate=August 1, 2006}}</ref> ಇಸವಿ 2006-2008 ಅವಧಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಂಶವು ಕೆಳಕಂಡಂತಿತ್ತು: * ಬಿಳಿಯರು: 38.4% (ಹಿಸ್ಪಾನಿಕೇತರ ಬಿ: 36.5%) * ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್: 17.4% * ಬುಡಕಟ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್‌: 0.2% * ಏಷ್ಯನ್‌: 1.9% * ಬುಡಕಟ್ಟು ಹವಾಯಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಶಾಂತ ಸಾಗರ ದ್ವೀಪದವರು: <0.1% * ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು: 12.8% * ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಂಗಗಳು: 3.0% * ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷರು ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದವರಾಗಿರಬಹುದು): 31.5% ಮೂಲ:[62] [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯು ಒಂದು ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 8,058.4 ಜನರಷ್ಟಿದೆ(3,111.5/km²). ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆ 3718.6/ಚದರ ಮೈಲಿ (1,435.8/km²)ಯಷ್ಟಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ 300,477 ಮನೆಗಳಿವೆ ಜನಾಂಗೀಯ ರಚನೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿ 64.85% [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು]], 31.28% [[ಬಿಳಿಯರು]], 0.32% [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು]], 1.53% [[ಏಷಿಯನ್ನರು]], 0.03% [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪೀಯರು]], 0.67% ನಷ್ಟು [[ಇತರ ಜನಾಂಗೀಯರು]], ಮತ್ತು 1.47% ನಷ್ಟು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗಗಳು ಇವೆ. 1.70% ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್]] ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ [[ಲ್ಯಾಟಿನೋ]]. ಈ ಜನಗಣತಿಯು ಹೇಗಾದರೂ ನಗರದ ಲ್ಯಾಟಿನೊ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಸುಮಾರು ಕಳೆದ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಮೇಲಿನ [[ಫೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್]], [[ಪ್ಯಾಟರ್ಸನ್ ಪಾರ್ಕ್]], ಮತ್ತು [[ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಟೌನ್]], ಮತ್ತು ನಗರದ ವಾಯುವ್ಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಫಾಲ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಫ್ ಅಲ್ಲದೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಈಶಾನ್ಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಕೆಲಪ್ರದೇಶಗಳು.<ref>{{cite web|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/24/24510.html|title=Baltimore city QuickFacts from the US Census Bureau|accessdate=2007-04-30|archive-date=2011-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829215608/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/24/24510.html|url-status=dead}}</ref> 6.2% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಜನಗಣತಿ 2000]]ದ ಪ್ರಕಾರ [[ಜರ್ಮನ್]] ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ 257,996 ಮನೆಗಳಿವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 25.5% ನಷ್ಟು 18ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, 26.7% ಜನರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ [[ಮದುವೆಯಾದ ಜೋಡಿಗಳು]], 25.0% ಗಂಡನಿಲ್ಲದೆ ಹೆಂಗಸು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮನೆಗಳು, ಮತ್ತು 43.0% ಜನರು ಕುಟುಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವವರು. 34.9%ರಷ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಮನೆಗಳು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವಾಸಿಸುವಂತಹವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು 11.3% ರಷ್ಟು 65 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಒಬ್ಬರೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸರಾಸರಿ ಮನೆಮಂದಿಯ ಅಳತೆಯು 2.42, ಹಾಗೂ ಸರಾಸರಿ ಕುಟುಂಬದ ಅಳತೆ 3.16. ನಗರದಲ್ಲಿ, 18ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ 24.8%, 18 ರಿಂದ 24 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರು 10.9%, 25 ರಿಂದ 44 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರು 29.9%, 45 ರಿಂದ 64 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ 21.2% , and 65 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಯಸ್ಸಾದವರ ಸಂಖ್ಯೆ 13.2%. ಇಲ್ಲಿನ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 33 ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ 100 ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ 99.7 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. 18 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂಮೀರಿದ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿ 100 ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ 102.5 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮನೆ ಯಜಮಾನನ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ $30,078, ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ $35,438 ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪುರುಷರ ಆದಾಯ $31,767 ಮಹಿಳೆಯ ಆದಾಯ $26,832 ಆಗಿದೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಲಾವ್ಯಕ್ತಿ ಆದಾಯವು 20,101 $ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 18.8%ನಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು 22.9%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಬಡತನ ರೇಖೆ]]ಗಿಂತಲೂ ಕೆಳಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ 30.6% ಮತ್ತು 65 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿರುವ 18.0% ಜನರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. === ಅಪರಾಧಗಳು === {{See also|Baltimore Police Department}} 2009ನೆಯ ಇಸವಿಯು ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 238 ನರಹತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://baltimore.tewspaper.com/police-baltimore-ended-2009-238-homicides-four-08-trying-last-one|title=Baltimore Police: 2009 Ended with 238 Homicides|month=January|year=2010|accessdate=2010-03-02|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716212414/http://baltimore.tewspaper.com/police-baltimore-ended-2009-238-homicides-four-08-trying-last-one|url-status=dead}}</ref> ಇದು 2008ರ 234ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://www.fbi.gov/ucr/cius2008/data/table_08_md.html|title=Offenses Known to Law Enforcement by State by City, 2008|month=September|year=2009|work=Uniform Crime Report, 2009|accessdate=2010-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090923211338/http://www.fbi.gov/ucr/cius2008/data/table_08_md.html|archivedate=2009-09-23|url-status=live}}</ref> ಯು.ಎಸ್‌ನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 250,000 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ-ಅತಿಹೆಚ್ಚು ನರಹತ್ಯೆಗಳಾಗಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.fbi.gov/ucr/cius2006/data/table_08.html|title=Offenses Known to Law Enforcement by State by City, 2006|month=September|year=2007|work=Uniform Crime Report, 2006|accessdate=2008-09-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071010070602/http://www.fbi.gov/ucr/cius2006/data/table_08.html|archivedate=2007-10-10|url-status=live}}</ref> 1993ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯಾದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು 379 ನರಹತ್ಯೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯೇ ಇದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ನರಹತ್ಯೆಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ಏಳು ಪಟ್ಟಿದೆ, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ದ ಆರು ಪಟ್ಟು, ಮತ್ತು [[ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌]]ಗಿಂತಲೂ ಮೂರುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಇತರೆ ವಿವಿಧ ಅಪರಾಧಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ ಒಟ್ಟು ಅಪರಾಧಗಳ ಸರಾಸರಿ ಹೆಚ್ಚೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಾತ್ಕಾರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಇಳಿಮುಖ ಕಂಡಿದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳು, ಕಳ್ಳತನ, ದರೋಡೆಗಳು ಹೆಚ್ಚೇ ಇವೆ.<ref>{{cite web | title=Baltimore Maryland Crime Statistics and Data Resources | url=http://baltimore.areaconnect.com/crime1.htm | access-date=2010-08-11 | archive-date=2011-07-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110707160300/http://baltimore.areaconnect.com/crime1.htm | url-status=dead }}</ref> [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪೋಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ]]ಯ ವರದಿಯ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಶಾಸನಸಭೆಯ ನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | title=State Lawmaker Calls For Investigation Into Police | url=http://www.thewbalchannel.com/news/7057074/detail.html | access-date=2010-08-11 | archive-date=2006-02-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060225001127/http://www.thewbalchannel.com/news/7057074/detail.html | url-status=dead }}, ಡಬ್ಲುಬಿಎ‍ಎಲ್-ಟಿವಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2006)</ref> 2003ರಲ್ಲಿ, ವರದಿಯಾದ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಎಫ್‌ಬಿಐ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ, ಇದನ್ನು ಮೇಯರ್ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಒ’ಮ್ಯಾಲೇ]] ಅವರು ದೃಢೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನರಹತ್ಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.<ref>{{cite web | title=Homicide Rate, Police Procedures Questioned | url=http://www.thewbalchannel.com/news/7056945/detail.html | access-date=2010-08-11 | archive-date=2006-03-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060323083654/http://www.thewbalchannel.com/news/7056945/detail.html | url-status=dead }}, ಡಬ್ಲುಬಿಎ‍ಎಲ್-ಟಿವಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2006)</ref> ಹಿಂದಿನ ಪೋಲೀಸ್ ಕಮಿಷನರ್ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅಪರಾದಗಳ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ತಿದ್ದು ಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ;<ref>{{cite web | title=Ex-Commish Raised Questions During Tenure | url=http://www.thewbalchannel.com/news/7341879/detail.html | access-date=2010-08-11 | archive-date=2006-06-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060614184012/http://www.thewbalchannel.com/news/7341879/detail.html | url-status=dead }}, ಡಬ್ಲುಬಿಎ‍ಎಲ್-ಟಿವಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2006)</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಲೀಸ್ ಕಮಿಷನ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದ ಕೆಲ ಶುಲ್ಕಗಳು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರೆತಂತಾಗಿದೆ.<ref>ಜಾನ್ ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ಮತ್ತು ಟಿಮ್ ಕ್ರೈಗ್, {{cite news | title=Duncan Rebukes O'Malley Over Crime | url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/02/13/AR2006021301857.html | work=The Washington Post | first1=John | last1=Wagner | first2=Tim | last2=Craig | date=February 14, 2006 | accessdate=April 26, 2010}}, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್ (ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2006)</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ದುರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ ಮೇಯರ್ [[ಶೀಲಾ ಡಿಕ್ಸನ್]], (2010ರಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ), ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಹೊಸ ಪೋಲೀಸ್ ಕಮಿಷನರ್ ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, 2007 ರಿಂದ 2008ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 17% ನಷ್ಟು ನರಹತ್ಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ (ಒಟ್ಟು 282).<ref>{{cite web | title=Homicides Down In Many Major Cities | url=http://www.cbsnews.com/stories/2009/01/03/national/main4696974.shtml | access-date=2010-08-11 | archive-date=2010-01-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100114002101/http://www.cbsnews.com/stories/2009/01/03/national/main4696974.shtml | url-status=dead }}, ಸಿಬಿಎಸ್ ನ್ಯೂಸ್ (ಜನವರಿ 3, 2009)</ref> == ಸರ್ಕಾರ == ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಒಂದು [[ಸ್ವತಂತ್ರ ನಗರ]], ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ [[ಪ್ರಾಂತ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ. ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರಾಂತ-ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಜನಗಣತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವಂತಹ ಮೂಲ ಘಟಕವೆಂದರೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ]], ಮತ್ತು ಇದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅನ್ನು ಅದಕ್ಕನುಗುಣವಾದ ಪ್ರಾಂತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸುಮಾರು 150ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಬಲವಾದ [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಎಲ್ಲ ಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾಧಿಸಿದೆ. === ಮೇಯರ್ === [[ಚಿತ್ರ:StephanieRawlingsBlake crop.jpg|thumb|ಶೀಲಾ ಡಿಕ್ಸನ್‌ ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತುಂಬಿದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಮೇಯರ್ ಸ್ಟೀಫಾನಿ ರಾಲಿಂಗ್ಸ್-ಬ್ಲೇಕ್ (D)]] :''ನಗರಕ್ಕಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮೇಯರ್‌ಗಳ ಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ, ನೋಡಿ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮೇಯರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]].'' ನವೆಂಬರ್ 6, 2007ರಂದು, ಹಿಂದಿನ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್ ಮೇಯರ್ [[ಶೀಲಾ ಡಿಕ್ಸನ್]] ಅವರು ಮೇಯರ್ ಆಗಿ [[ಚುನಾಯಿತರಾದರು]]. ಡಿಕ್ಸನ್, ಒಬ್ಬ ನಗರ ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿನ ಮೇಯರ್ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಒ’ಮ್ಯಾಲೇ]] ಅವರು ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಆ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ 17 ಜನವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಡಿಕ್ಸನ್ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜನವರಿ 1, 2009ರಂದು ಮೇಯರ್ ಡಿಕ್ಸನ್ ಅವರು ಅಧಿಕಾರ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವಂಚನೆ ಮಾಡಿರುವರೆಂದು ([[ಹಣ ದುರುಪಯೋಗ]]) ಅಪರಾಧಿಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url=http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-dixon-trial1201,0,2096336.story | work=Baltimore Sun | title=Dixon convicted of embezzlement | first=Julie | last=Bykowicz | coauthors=Annie Linskey | date=December 1, 2009 | access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 11, 2010 | archive-date=ಜೂನ್ 29, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110629173951/http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-dixon-trial1201,0,2096336.story | url-status=dead }}</ref> ಅಭಿಮತ ಹಾಗೂ ಮನವಿಗಳ ಮೇರೆಗೆ [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯ ಸಂವಿಧಾನ]]ವು (ಕಲಮು XV, ವಿಭಾಗ 2)<ref>{{cite news | url=http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-constitution1201,0,3945234.story | title=Maryland Constitution Article XV, Sec. 2: Removal of elected official after a criminal conviction | work=Baltimore Sun | date=December 1, 2009 | access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 11, 2010 | archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110928074814/http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-constitution1201,0,3945234.story | url-status=dead }}</ref> ಮೇಯರ್ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-dixon-trial1201,0,2096336.story?page=2 | title=Dixon convicted of embezzlement | work=Baltimore Sun | first=Julie | last=Bykowicz | coauthors=Annie Linskey | date=December 1, 2009 | access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 11, 2010 | archive-date=ಜೂನ್ 12, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130612024718/http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-dixon-trial1201,0,2096336.story?page=2 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-dixon-legal-1201,0,5245452.story | work=Baltimore Sun | title=The Dixon Legal Battle, Through The Years | date=December 2, 2009 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜನವರಿ 6, 2010ರಂದು ಮೇಯರ್ ಡಿಕ್ಸನ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು, ಅದು ಫೆಬ್ರವರಿ 4, 2010ರಿಂದ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಹಿಂದಿನ ನಗರ ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಸ್ಟಿಫಾನೀ ರಾಲಿಂಗ್ಸ್-ಬ್ಲೇಕ್]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web | url=http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-rawlings-blake-mayor0204,0,4678610.story | title=Rawlings-Blake sworn in as mayor | work=Baltimore Sun | date=February 4, 2010 | first=Ben | last=Nuckols }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರ ಸಮಿತಿ === [[ಚಿತ್ರ:1city hall baltimore.jpg|thumb|left|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]] ನೆಲಮಟ್ಟದ ಜನ ಬೆಂಬಲಿತ ಚಳವಳಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿ ಕೇಳಲಾದ [[ಪ್ರಶ್ನೆ ಪಿ]]ಯಿಂದಾಗಿ ನವೆಂಬರ್ 2002ರಲ್ಲಿ ನಗರ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಮೇಯರ್, ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ ಸಮಿತಿಯ ಇತರೆ ಸದಸ್ಯರ ವಿರುದ್ಧ ಈ ಚಳವಳಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. [[ACORN]]ನಿಂದ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳ ಏಕೀಭವನದ ಪ್ರಯತ್ನವು ಹಿಂದುಳಿಯಿತು. [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರ ಸಮಿತಿ]]ಯು ಈಗ 14 ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಸಿ. "]][[ಜಾಕ್" ಯಂಗ್]] ಅವರು ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಡಬ್ಲು.ಕುರ್ರನ್ ಅವರು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 2010ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಶೀಲಾ ಡಿಕ್ಸನ್ ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ [[ಸ್ಟೆಫಾನೀ ರಾಲಿಂಗ್ಸ್ ಬ್ಲೇಕ್]] ಅವರು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. === ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ === :''ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸಿಟಿ ಡೆಲಿಗೇಶನ್]]'' 1969ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊದಲೆ, ಕೆಲವರು {{Who|date=April 2010}} [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಮಾವೇಶ]]ದಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮತ್ತು ಇದರ ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದಿದರು, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. 1962ರಲ್ಲಿ ''[[ಬಾರ್ಕೆರ್ ವಿ. ಕರ್ರ್]]'' ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮತ್ತು ಇದರ ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ಬಹುಮತದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಕೆಲವರು {{Who|date=April 2010}} ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಏನೇಯಾದರು, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನಾಶದ ಅಧ್ಯಯನವು, ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1980ರಿಂದ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ಸೆನೇಟ್‌]]ನ 47-ಸದಸ್ಯರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಸೆನೆಟರನ್ನು ಮತ್ತು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಡೆಲಿಗೇಟ್ಸ್‌]]ನ 141-ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ನಿಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ==== ರಾಜ್ಯದ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ==== ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನಿರ್ವಾಹಕ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವವೆಂದರೆ [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಏಜಿಂಗ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.mdoa.state.md.us/contact.html | title=MDOA Contact Information | publisher=Maryland Department of Aging | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090406071011/http://www.mdoa.state.md.us/contact.html | url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅಂಡ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.choosemaryland.org/AboutDBED/Contact.html | title=Contact Us | publisher=Maryland Department of Business and Economic Development | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 21, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090421071245/http://www.choosemaryland.org/AboutDBED/Contact.html | url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಡಿಸೇಬಲಿಟೀಸ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.mdod.maryland.gov/ | title=Welcome to the Maryland Department of Disabilities | publisher=Maryland Department of Disabilities | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಸ್ಟೇಟ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.marylandpublicschools.org/MSDE/aboutmsde/department_info.htm | title=About MSDE | publisher=Maryland State Department of Education | accessdate=March 22, 2009 | archive-date=ಜನವರಿ 6, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090106053736/http://www.marylandpublicschools.org./MSDE/aboutmsde/department_info.htm | url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.mde.maryland.gov/ContactUs/index.asp | title=Contact the Office | publisher=Maryland Department of the Environment | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಜನರಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dgs.maryland.gov/overview/index.htm | title=About DGS | publisher=Maryland Department of General Services | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಮೆಂಟಲ್ ಹೈಜಿನ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dhmh.state.md.us/html/stoffbldg.htm | title=Directions—State Office Building in Baltimore | publisher=Maryland Department of Health and Mental Hygiene | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 6, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206153347/http://www.dhmh.state.md.us/html/stoffbldg.htm | url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರೀಸೋರ್ಸಸ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dhr.maryland.gov/index.php | title=Home Page | publisher=Maryland Department of Human Resources | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಜುವೆನಿಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.djs.state.md.us/contact_us.html | title=Contact Us | publisher=Maryland Department of Juvenile Services | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 19, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090319025153/http://www.djs.state.md.us/contact_us.html | url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್, ಲೈಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dllr.state.md.us/ | title=Welcome to the Maryland Department of Labor, Licensing and Regulation | publisher=Maryland Department of Labor, Licensing and Regulation | accessdate=March 23, 2009}}</ref> ಮತ್ತು [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್]].<ref>{{cite web | url=http://www.mdp.state.md.us/contacts.htm | title=Contact Us | publisher=Maryland Department of Planning | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090430050653/http://www.mdp.state.md.us/contacts.htm | url-status=dead }}</ref> ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಬಡ್ಜೆಟ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dbm.maryland.gov/portal/server.pt?open=514&objID=221&cached=true&mode=2 | title=Contact Us | publisher=Maryland Department of Budget and Management | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dhcd.state.md.us/Website/footer_links/contact.aspx | title=Home page | publisher=Maryland Department of Housing and Community Development | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 5, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090305044554/http://www.dhcd.state.md.us/Website/footer_links/contact.aspx | url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]],<ref>{{cite web | url=http://doit.maryland.gov/about/Pages/ContactUs.aspx | title=Contact Us | publisher=Maryland Department of Information Technology | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಅಂಡ್ ಕರೆಕ್ಷನ್ ಸರ್ವಿಸಸ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dpscs.state.md.us/contact_by_agency.shtml | title=Contact Information by Agency | publisher=Maryland Department of Public Safety and Correctional Services | accessdate=March 23, 2009 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.msa.md.gov/msa/mdmanual/22dpscs/html/dpscs.html | title=Maryland Department of Public Safety and Correctional Services | publisher=Maryland State Archives | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100411120236/http://www.msa.md.gov/msa/mdmanual/22dpscs/html/dpscs.html | url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ವೆಟೆರನ್ಸ್ ಅಫೈರ್ಸ್]] ಕಚೇರಿಗಳು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.mdva.state.md.us/contact.html | title=Contact Information | publisher=Maryland Department of Veterans Affairs | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090408081538/http://www.mdva.state.md.us/contact.html | url-status=dead }}</ref> ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳೆಂದರೆ [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಮಿಷನ್ ಆನ್ ಹ್ಯೂಮ ರಿಲೇಶನ್ಸ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dbm.state.md.us/phonebook/Level2Offices.asp?AID=CHR | title=Human Relations, Maryland Commission on (CHR) | publisher=Maryland Department of Budget and Management | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಕಮಿಷನ್]],<ref>{{cite web | url=http://mhcc.maryland.gov/mhccinfo/contacts.html | title=Contact Information | publisher=Maryland Health Care Commission | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಲಾಟರಿ]],<ref>{{cite web | url=http://www.mdlottery.com/contactus.html | title=Contact the Maryland Lottery | publisher=Maryland Office of the Governor | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 15, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090315012930/http://mdlottery.com/contactus.html | url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕೋರ್ಟ್]].<ref>{{cite web | url=http://www.txcrt.state.md.us/ | title=Home page | publisher=Maryland Tax Court | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 5, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090405060152/http://www.txcrt.state.md.us/ | url-status=dead }}</ref> === ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರ === {{See|Maryland's 2nd congressional district|Maryland's 3rd congressional district|Maryland's 7th congressional district}} {{See also|United States Senate election in Maryland, 2006}} ರಾಜ್ಯದ ಎಂಟು [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: [[ಡಟ್ಚ್ ರಪ್ಪೆರ್ಸ್ಬರ್ಗರ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದ, [[2ನೆಯದು]]; [[ಜಾಹ್ನ್ ಸರ್ಬಾನ್ಸ್‌]]ರಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದ, [[3ನೆಯದು]]; ಮತ್ತು [[ಎಲಿಜಾಹ್ ಕಮ್ಮಿನ್ಸ್‌]]ರಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದ [[7ನೆಯದು]]. ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಜನರು ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು; [[ಜಾಹ್ನ್ ಬೊಯ್ನ್‌ಟಾನ್ ಫಿಲಿಪ್ ಕ್ಲಾಯ್‌ಟೊನ್ ಹಿಲ್]] 1927ರಲ್ಲಿ 3ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದಾಗಿದ್ದಾಗಿನಿಂದ [[ರಿಪಬ್ಕಿಕಾನ್‌ರು]] ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ತರವಾದ ಭಾಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮಾಜಿ [[ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ]] [[ರಾಬೆರ್ಟ್ ಎಹ್ರ್‌ಲಿಚ್]] 1995 ರಿಂದ 2003ರ ವರೆಗು 2ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರತಿನಿಶಿಯಾದಾಗಿನಿಂದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/ELECTION/2002/pages/states/MD/index.html | title=Election Results: State Races: Maryland | work=CNN | date=2002}}</ref><ref>{{cite news |title=THE 2002 ELECTIONS: MARYLAND; Ending Era, G.O.P. Underdog Is Elected Maryland Governor |first=Francis X.|last=Clines |newspaper=The New York Times |date=November 6, 2002 |url=https://www.nytimes.com/2002/11/06/us/the-2002-elections-maryland-ending-era-gop-underdog-is-elected-maryland-governor.html?pagewanted=1 |accessdate= }}</ref> ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಇಬ್ಬರು [[ಸೆನೆಟರು]]ಗಳಾದ, [[ಬೆನ್ ಕಾರ್ಡಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಬರ್ಬರ ಮಿಕುಲ್ಸ್ಕಿ]], ಅವರು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನವರು, ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸೆನೆಟರುಗಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು 3ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದರು. ಮಿಕುಲ್ಸ್ಕಿ 1977ರಿಂದ 1987ರ ವರೆಗು 3ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಅವರ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿನ ಸೆನೆಟಿನ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತ, ಕಾರ್ಡಿನ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಂದರು.<ref>{{cite web | http://www.elections.state.md.us/elections/2006/results/general/office_US_Senator.html | title=Official 2006 Gubernatorial General Election results for U.S. Senator | publisher=Maryland State Board of Elections | accessdate=5 Jan 2010}}</ref> [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಅಂಚೆ ಸೇವೆಯು]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಯು [[ಜೊನೆಸ್‌ಟವ್ನ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ 900 ಈಸ್ಟ್ ಪಯೆಟ್ಟೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://usps.whitepages.com/service/post_office/33287?p=1&s=MD&service_name=post_office&z=bALTIMORE | title=Post Office Location—BALTIMORE | publisher=United States Postal Service / WhitePages Inc | accessdate=May 5, 2009 | archive-date=ಜುಲೈ 2, 2012 | archive-url=https://archive.is/20120702215231/http://usps.whitepages.com/service/post_office/33287?p=1&s=MD&service_name=post_office&z=bALTIMORE | url-status=dead }}</ref> == ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧ == * '''ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದ ಪೋಲಿಸ್ ವಿಭಾಗವು''' ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿದ್ದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ವದಗಿಸುತ್ತಿದೆ: ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನವನ್ನು [[ಇಲ್ಲಿ]] ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. * '''ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದ ಶರೀಪ್‌'‍ರ ಕಛೇರಿ''' ಯು (BSO) ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ. ಉಪ ಸರೀಪ್‌ರು ಪ್ರಮಾಣಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಂವಿಧಾನ, [[MPCTC]] ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದ ಶರೀಪ್‌ರಿಂದ ಪಡೆದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | http://www.baltimorecity.gov/government/sheriff/ | title=Baltimore CIty Sheriff's Office | publisher=City of Baltimore | accessdate=5 Jan 2010}}</ref> ** '''ಸಂಸ್ಥೆ''' -ಈಗಿನ ಶೆರಿಪರು ಜಾಹ್ನ್ W. ಆಂಡೆರ್ಸನ್. BCSO ಈ ಕೆಳಗೆ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡನೆಗೊಂಡಿದೆ: *** ಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಭಾಗ *** ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಿಭಾಗ *** ಶಿಶು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ (ನಾಗರಿಕ) ವಿಭಾಗ *** ಶಿಶು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ (ವಾರೆಂಟ್) ವಿಭಾಗ *** ಸಾರಿಗೆ ಘಟಕ *** ವಾರೆಂಟ್ ಘಟಕ *** ವಿಶೇಷ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ತಂಡ *** [[K-9]] ತಂಡ *** ಸಾಕ್ಷಿಗಾರ ರಕ್ಷಣೆಯ ತಂಡ * ** '''ಕರ್ತವ್ಯಗಳು''' -ಶೆರಿಪರು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ: ನಗರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಇದರ ಸ್ವತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅನುಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ ಶಾಸನಗಳ ಸೇವೆ, ಸಂರಕ್ಶಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ಅನುಜ್ಞೆಗಳು, ವಾರೆಂಟುಗಳು, ತೆರಿಗೆ ಶುಲ್ಕಗಳು, ಹಾಗು ಖೈದಿಗಳ ಸಾರಿಗೆ ಮಾತು ಸಾಗಣೆಯ ನಿರ್ಬಂಧ. * [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಪೋಲಿಸ್‌]] ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿನ ಮೆಕ್‌ಹೆನ್ರಿ ಸುರಂಗ ತ್ರೂವೇ (I-95), ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಹರ್ಬರ್ ಸುರಂಗ ತ್ರೂವೇ (I-895) ಮತ್ತು I-395ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇವೆಲ್ಲವು [[MdTA]]ನ ಕಾನೂನುಪರಿಧಿಯ ಒಳಗೆ ಇವೆ ಮತ್ತು ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ [[ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪೋಲಿಸ್‌ದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಮಿತಿಯ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವುಳ್ಳ ಕಾನೂನುಪರಿಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. == ಸಾರಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:BaltimoreLightRail.JPG|thumb|right|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್-ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ತುರ್ಗೂಡ್ ಮಾರ್ಶಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಲೈಟ್ ರೈಲ್.]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಅಂತರ್ ರಾಜ್ಯದ ಹೆದ್ದಾರಿ]]ಗಳು [[I-70]], [[I-83]] (ದಿ [[ಜೊನ್ಸ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ಸ್‌ವೇ]]), [[I-95]] (ದಿ[[ಜಾಹ್ನ್ ಎಪ್. ಕೆನ್ನೆಡಿ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಹೈವೇ)]], [[I-395]], [[I-695]] (ದಿ[[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಬೆಲ್ಟ್‌ವೇ]]), [[I-795 (ದಿ ನಾರ್ತೆಸ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ಸ್‌ವೇ)]], [[I-895 (ದಿ ಹಾರ್‌ಬರ್ ಟನ್ನೆಲ್ ತ್ರುವೇ)]], ಮತ್ತು [[I-97]]. ಹಲವು ಅಂತರ್ ರಾಜ್ಯದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ಉ.ದಾ. I-95, I-83, ಮತ್ತು I-70 ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ನೇರ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದಲ್ಲಿನ [[ಪ್ರೀವೇ (ಕಡಿಮೆ ವಾಹನಗಳ ದಟ್ಟನೆ) ಬಂಡಾಯದ]] ಕಾರಣ I-70 ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಹತ್ತಿರ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಪರಿಮಿತಿಯ ಒಳಗೆಮಾತ್ರ ಸವಾರಿಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮೂಲತಃ ಈ ಬಂಡಾಯಗಳ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು [[ಬಾರ್ಬರ ಮಿಕಿಲ್ಸ್‌ಕಿ]]ರವರಿಂದ ವಹಿಸಿಲಾಗಿತ್ತು, ಈಗ ಇದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟರ್‌]] ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದು ಮೂಲ ಯೋಜನೆಯ ಪರಿತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಭಾಗದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುವ [[ಯು.ಎಸ್. ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ರಸ್ತೆಗಳು [[US 1]], [[US 40]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಸ್ತೆ]], ಮತ್ತು the [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌-ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್‌ರಸ್ತೆ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಹರ್ಬರ್]] ನಗರದ ಒಳಗೆಯೇ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಎರಡು ಸುರಂಗಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ: ನಾಲ್ಕುಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿ-ಕೊರೆದ [[ಪೋರ್ಟ್ Mcಹೆನ್ರಿ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ]] ([[I-95]]ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ) ಮತ್ತು ಎರಡುಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿ-ಕೊರೆದ [[ಹರ್ಬರ್ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ]] ([[I-895]]ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ). [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಬೆಲ್ಟ್‌ವೇ]] [[ಪ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಸ್ಕೋಟ್ ಕೀ ಸೇತಿವೆಯ]]ಮೇಲಿಂದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಹರ್ಬರ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕನ್ನು ಹಾಯ್ದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. [[ವಾಯುವ್ಯ ಕಾರಿಡೊರ್‌]]ದೊಂದಿಗೆ [[ಅಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌]]ಗೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಶಿಖರದ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌’ನ [[ಪೆನ್ನ್ ನಿಲ್ದಾಣವು]] ದೇಶದಲ್ಲೇ ನಿರಂತರ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಎಫ್‌ವೈ 2008ರಲ್ಲಿ, ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸವಾರತ್ವ 1,020,304 ದೊಂದಿಗೆ 8ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.amtrak.com/pdf/factsheets/MARYLAND08.pdf | title=Amtrak Fact Sheet, Fiscal Year 2008: State of Maryland |publisher=Amtrak | accessdate=2009-12-06 |date=November 2008}}</ref> ಕೇವಲ ನಗರದ ಹೊರಗೆ, [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್/ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ (ಬಿಡಬ್ಲುಐ) ಥುರ್ಗೂಡ್ ಮಾರ್ಶಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಅಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌'‍ನ ''[[ಅಸೆಲ್ಲ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ಸ್]]'', ''[[ಪಾಲ್ಮೆಟ್ಟೊ]]'', ''[[ಕರೊಲಿನಿಯನ್]]'', ''[[ಸಿಲ್ವೆರ್ ಸ್ಟಾರ್]]'', ''[[ಸಿಲ್ವೆರ್ ಮೆಟೆಯೊರ್]]'', ''[[ವೆರ್ಮೊಂಟರ್]]'', ''[[ಕ್ರೆಸೆಂಟ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಈಶಾನ್ಯ ಸ್ಥಳೀಯ]]'' ರೈಲುಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಈ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ರೈಲುಗಳು. ಇದರಜೊತೆಗೆ, [[ಎಮ್‍ಎ‍ಆರ್‍ಕೆ ಕಮುಟೆರ್ ರೈಲು ಸೇವೆಯು]] [[ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್, D.C.]]'ನ [[ಯುನಿಯನ್ ನಿಲ್ದಾಣ/6} ಹಾಗು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ನಿಲುಗಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಗರದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಅಂತರ್‌ ನಗರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಾದ, ಕಾಮ್‌ದೇನ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಪೆನ್ನ್ ಸಿಲ್ದಾಣ|ಯುನಿಯನ್ ನಿಲ್ದಾಣ/6} ಹಾಗು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ನಿಲುಗಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಗರದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಅಂತರ್‌ ನಗರದ [[ರೈಲು]] [[ನಿಲ್ದಾಣಗಳಾದ]], [[ಕಾಮ್‌ದೇನ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಪೆನ್ನ್ ಸಿಲ್ದಾಣ]]]]ಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Kbwi.jpg|thumb|left|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್-ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ತರ್ಗೂಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಒಳಾಂಗಣ]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಗಣೆಯನ್ನು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಾಗಣೆ ಆಡಳಿತದಿಂದ]] ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಗರವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ [[ಬಸ್]] ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, [[ಚಿಕ್ಕ ಬೆಳಕಿನ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಜಾಲವು]] ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ಹಂಟ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿನ ಕ್ರೋಮ್‌ವೆಲ್‌ನ್ನು, [[ಬಿಡಬ್ಲುಐ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ]] ಮತ್ತು [[ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ ದಾರಿಯು]] [[ಓವಿಂಗ್ಸ್ ಮಿಲ್ಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಜಾಹ್ನ್‌ಸ್ಶೋಪ್ಕಿನ್ಸ್ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.mtamaryland.com/ | title=Maryland Transit Administration | publisher=Maryland Transit Administration | accessdate=April 5, 2007 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 5, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070405053628/http://www.mtamaryland.com/ | url-status=dead }}</ref> [[ರೆಡ್ ಲೈನ್‌]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಬಸ್ ಶೀಘ್ರ ಸಾಗಣೆ ಅಥವಾ ರೈಲು ದಾರಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಆಡಳಿತದಿಂದ [[ಪೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗೆ]] ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಕಂಟನ್ ಮತ್ತು [[ಡನ್‌ಡಾಲ್ಕ್]] ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದು 2007ರ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು; [[ಗ್ರೀನ್ ಲೈನ್]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಈ ಗಿರುವ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವನ್ನು [[ಮೊರ್ಗಾನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ]]ವರೆಗು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪನೆಯು ಯೋಜನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.baltimoreregiontransitplan.com/ | title=Baltimore Region Rail System Plan | publisher=Maryland Transit Administration | accessdate=April 5, 2007 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 10, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070410080138/http://www.baltimoreregiontransitplan.com/ | url-status=dead }}</ref> ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿನ [[ಅನ್ನೆ ಅರುಂಡೆಲ್ ಪ್ರದೇಶದ]] ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಬಿಡಬ್ಲುಐ," ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್-ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್ ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತರ್‌ಗೂಡ್ ಮರ್ಶಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ]], ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿನ]] ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿಗಿನ [[ಸಮಾನ್ಯ ಆಕಾಶಯಾನ]] ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಿಡಬ್ಲುಐ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ವಾಯುಯಾನ ಆಡಳಿತದಿಂದ ನಿರ್ವಹಣೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಾರಿಗೆ ವಿಭಾಗದ]] ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.marylandaviation.com/ | title=Maryland Aviation Administration | publisher=Maryland Aviation Administration | accessdate=April 5, 2007}}</ref> ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟನೆಯಲ್ಲಿ, ಬಿಡಬ್ಲುಐ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ 24ನೆಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.bwiairport.com/about_bwi/facts_figures/ | title=Facts and Figures | publisher=Baltimore/Washington International Airport | accessdate=January 18, 2009 | archive-date=ಜನವರಿ 16, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090116234435/http://www.bwiairport.com/about_bwi/facts_figures/ | url-status=dead }}</ref> ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಿಡಬ್ಲುಐಗೆ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು (I-95 ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್-ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಮಾರ್ಗ]] [[ಇಂಟೆರ್‌ಸ್ಟೇಟ್ 195]] ಮುಖಾಂತರ), ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪೆನ್ನ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು [[ಬಿಡಬ್ಲುಐ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ]] ನಡುವಿನ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಲೈಟ್ ರೈಲು]] ಮತ್ತು [[ಅಮ್‌ಟ್ರಾಕ್]] ಮತ್ತು [[ಎಮ್‍ಎ‍ಆರ್‍ಕೆ ಕಮ್ಮುಟೆರ್ ರೈಲು ಸೇವೆ]]ಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, I-95 ಮತ್ತು ಯು.ಎಸ್. ಮಾರ್ಗ 40, ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪೆನ್ನ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಇದರ ಹತ್ತಿರದ ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ರೈಲು ನಿಲುಗಡೆಯ ನಡುವಿನ [[ಎಮ್‍ಎ‍ಆರ್‍ಕೆ ಕಮ್ಯುಟರ್ ರೈಲು ಸೇವೆ]] ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. === ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌‌ನ ಬಂದರು === {{Main|Helen Delich Bentley Port of Baltimore}} [[ಚಿತ್ರ:Washington Monument, 1849, from Federal Hill 1a.jpg|thumb|right|ಪ್ರಮುಖ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಸ್ಮಾರಕದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 1849ರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಬಂದರು]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌‌ನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ, 1706ರಲ್ಲಿ ಬಂದರನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ವಸಾಹತಿನ ವಿಧಾನ ಮಂಡಲವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜೊತೆಗಿನ [[ತಂಬಾಕು]]ವಿನ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ [[ಲೊಕಸ್ಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌]]ನ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಬಂದರಿನ ಪ್ರವೇಶಸ್ಥಳ]]ವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. [[ಪೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್]], ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಹರ್ಬರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಳವಾದ ಸ್ಥಳವು, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಸಾಹತಿನ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ನಂತರ ಕ್ಲಿಪ್ಪರ್ ಹಡಗುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.portofbaltimore300.org/history.htm | title=History of the Port of Baltimore | publisher=Port of Baltimore Tricentennial Committee | accessdate=5 Jan 2010 | archive-date=30 ಮೇ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070530070517/http://www.portofbaltimore300.org/history.htm | url-status=dead }}</ref> ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌‌ನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನಂತರ, ಬಂದರು ಕಟ್ಟೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. [[ಕಾಲಿಪೋರ್ನಿಯಾದ ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್]] ಶೀಘ್ರ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ವ್ಯಾಪಾರಾದೇಶಗಳು ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು; ಬಹುತೇಕ ಭೂಮಾರ್ಗದ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಸಹ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌‌‌ನಿಂದ ಬರುವ ಆಹಾರೋತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನೇ ಅವಲಬಿಸಿದ್ದರು. ಸಿವಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಬ್ರೇಜಿಲ್ ನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಕಾಫೀ ಹಡಗನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲಾಯಿತು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಹಡಗು ಸಾಲುಗಳು ವಲಸೆಗಾರರಿಗಾಗಿ ವಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಮತ್ತು ಓಹಿಯೊ ರೈಲುಮಾರ್ಗ]]ಗಳು ಬಂದರನ್ನು ಬೃಹತ್ [[ಸರಕುಸಾಗಾಣಿಕಾ]] ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ.{{Citation needed|date=September 2008}} ಪ್ರಸ್ತುತ, ಬಂದರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ರೋಲ್-ಆನ್ ರೋಲ್-ಆಫ್]] ಸೌಲಭ್ಯ, ಹಾಗು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.mpa.state.md.us/info/cargo.htm | title=The Port of Baltimore's Cargo, Maryland Port Administration | publisher=Maryland Port Authority | accessdate=5 Jan 2010 | archive-date=10 ಮಾರ್ಚ್ 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090310113944/http://mpa.state.md.us/info/cargo.htm | url-status=dead }}</ref> ಹರ್ಬರ್‌ನ ಒಳಗೆ ಜಲ ಟಾಕ್ಸಿಗಳು ಸಹ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. [[ಹೆಲೆನ್ ಡೆಲಿಚ್ ಬೆಂಟ್ಲೆ]] ನಂತರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ ಎಹ್‌ರ್ಲಿಕ್ ಬಂದರಿನ 300ನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಮಾರಂಭದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂದರಿನ ನಾಮಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | url=http://www.teslasociety.com/bentley.htm | title=Governor Ehrlich Names Port Of Baltimore After Helen Delich Bentley | publisher=Tesla Memorial Society of New York | accessdate=5 Jan 2010}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ, ಡುಕ್ ರಿಯಾಲ್ಟಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಬಾಲ್ಡಿಮೊರ್ ಬಂದರಿನ ಹತ್ತಿರ ಚೆಸಪೀಕ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ಅನ್ನುವ ಹೆಸರಿನ, ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ಹೊಸಾ ಔದ್ಯಮಿಕ ಪಾರ್ಕ್‌ನ್ನು, ಹಿಂದೆ ಜೆನೆರಲ್ ಮೊಟರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಇದ್ದಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ಣ ಯೋಜನೆಯು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ನ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ {{convert|184|acre|km2}} ಮತ್ತು ಸ್ಥಳವು ಗುದಾಮು/ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಕಛೇರಿ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ{{convert|2800000|sqft|m2}}. ಚೆಸಪೀಕ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ್‌ ರಾಜ್ಯದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಂದ (I-95 ಮತ್ತು I-895) ನೇರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ಸ್‌ನ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ಬಂದರುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಅತೀದೊಡ್ಡದಾದ ಸರುಕುಗಳನ್ನು ಹಡಗುನಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಳೆತ್ತುವ ಯಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ {{convert|50|ft|m|sing=on}} ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಬಂದರು ಯು.ಎಸ್. ದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಒಳಪ್ರದೇಶದ ಬಂದರಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=September 2008}} == ಶಿಕ್ಷಣ == {{See also|List of high schools in Maryland}} === ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತವರಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: ==== ಖಾಸಗಿ: ==== [[ಚಿತ್ರ:JHU-V.jpg|right|thumb|ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಬಳಿ ಇರುವ ಕೇಸರ್ ಕ್ವಾಡ್ರಾಂಗಲ್]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಹೆಬ್ರೆವ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ]] (ಬಿಎಚ್‌ಯು) * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜ್]] (ಬಿಐಸಿ) * [[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್ ಆಫ್ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್]] (ಸಿಎನ್‌ಡಿ ಅಥವಾ ಎನ್‌ಡಿಎಮ್) * [[ದಿ ಜಾಹ್‌ನ್ಸ್ ಹೊಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ]] (ಜೆ‍ಎಚ್‌ಯು) * [[ಲೊಯಲ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್]] (ಎಲ್‌ಯು‌ಎಮ್) * [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್]] (ಎಮ್‌ಐ‌ಸಿಎ) * [[ಪೆಯ್‌ಬೊಡಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] ಆಫ್ ದಿ ಜಾಹ್‌ನ್ಸ್ ಹೊಪ್‌ಕಿನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ * [[ಸೊಜುರ್‌ನರ್-ಡೊಗ್ಲಾಸ್ ಕಾಲೇಜ್]] ==== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ==== * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸಿಟಿ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್]] (ಬಿಸಿಸಿಸಿ) * [[ಕೊಪ್ಪಿನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ]] * [[ಮೊರ್ಗಾನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ]] * [[ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]] (ಯುಬಿ) * [[ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]] (ಯುಎಮ್‌ಬಿ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಯುಎಮ್‌ಎಬಿ) === ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು === ನಗರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸಿಟಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್‌]]ನಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಇವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಎರಡನೆಯ ಪುರಾತನ ಆಪ್ರಿಕಾ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದ,<ref>{{cite web|url=http://www.globegazette.com/articles/2008/06/21/entertainment/tv/doc485dd0f84f4ed169476907.txt|title=Film shows Baltimore school struggling despite No Child Left Behind law|date=2008-06-21|work=Associated Press|accessdate=2009-01-24|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629082429/https://globegazette.com/entertainment/television/film-shows-baltimore-school-struggling-despite-no-child-left-behind-law/article_ece5cfd3-e574-54ed-866e-fe6d6d588b84.html|url-status=dead}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಪ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಡವ್‌ಗ್ಲಾಸ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್]], ದೇಶದಲ್ಲೇ ಮೂರನೆಯ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ,<ref>{{cite web|url=http://baltimore.bizjournals.com/baltimore/stories/2000/01/31/focus2.html|title=School boundaries|last=Katz-Stone|first=Adam|date=2000-01-28|work=Baltimore Business Journal|accessdate=2009-01-24}}</ref> ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟೆರ್ನ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]], ದಿ ಓಲ್ಡೆಸ್ಟ್ ಆಲ್ಲ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಇನ್ ದಿ ನೇಷನ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.westernhighschool.org/academics/WHS_flyer.pdf|title=WHS Flyer|publisher=Western High School|accessdate=2009-01-24|archive-date=2009-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205000343/http://www.westernhighschool.org/academics/WHS_flyer.pdf|url-status=dead}}</ref> ("ಸಿಟಿ" ಎಂದು ಸಹ ಗುರುತಿಸುವ) ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು("ಪೊಲಿ" ಎಂದು ಸಹ ಗುರುತಿಸುವ) [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]]ಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎರಡನೆಯ ಪುರಾತನ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಾದ [[ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್ ರಿವಲ್‌ರಿ]]ಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book|last=Patterson|first=Ted|title=Football in Baltimore: History and Memorabilia|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore|date=2000|pages=7|url=https://books.google.com/books?id=cZeye8iTWyMC&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=&f=false|isbn=978-0801864247}}</ref> ==== ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ==== ನಗರದಲ್ಲಿರುವ [[ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು]]: * [[ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್ ಕರ್ಲೇ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಆರ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್ ಬಾಪ್‌ಟಿಸ್ಟ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಜೂನಿಯರ್ ಅಕಾಡಮಿ]] * [[ದಿ ಬ್ರೈನ್ ಮಾವ್ರ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಬಾಯ್ಸ್' ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಕಾಲ್ವೆರ್ಟ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಸ್ಕೋಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಥೆಡ್ರಲ್ ಆಫ್ ಮೇರಿ ಅವರ್ ಕ್ವೀನ್]] * [[ಪ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]] * [[ಗಿಲ್ಮನ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ದಿ ಗ್ರೀನ್ ಮೌಂಟ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್]] * [[ಮೌಂಟ್ ಸೈಂಟ್ ಜೊಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜ್]] * [[ರೊಲ್ಯಾಂಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ದಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]] * [[ವಾಲ್ಡೊರ್ಪ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಡಿಮೊರ್]] * [[ಲ್ಯಾಬ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಡಿಮೊರ್]] ==== ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಲೆಗಳು ==== * [[ಆರ್ಕ್‌ಬಿಷಪ್ ಕರ್ಲೆ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಬೈಸ್ ಯಾಕೊವ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]] * [[ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ದಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]] * [[ಸೆಂಟ್. ಪ್ರಾನ್ಸೆಸ್ ಕಾಡೆಮಿ (ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌, ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್)]] * [[ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್]] * [[ಮೆರ್ಸಿ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಮೌಂಟ್ ಸೈಂಟ್ ಜೊಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜ್]] * [[ಸೆತೊನ್ ಕೀಯೊ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಯೆಶಿವತ್ ರಂಬಮ್]] == ಮಾಧ್ಯಮ == {{Main|Media in Baltimore}} ಮಾಲ್ಟಿಮೊರ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಯು ''[[ದಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸನ್]]''. ಇದನ್ನು 1986ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಮಾಲಿಕರಿಂದ ಟೈಮ್ಸ್ ಮಿರ್ರೊರ್ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಮಾರಾಟಮಾಡಲಾಯಿತು,<ref>{{cite web |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/The-Times-Mirror-Company-Company-History.html |title=The Times Mirror Company—Company History |accessdate=2008-09-25 |work=fundinguniverse.com |publisher=Funding Universe }}</ref> ಇದನ್ನು 2000ರಲ್ಲಿ [[ಟ್ರಿಬುನೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು]] ಖರೀದಿಸಿತು.<ref>{{cite news |first=Terence |last=Smith |authorlink=Terence Smith |title=Tribune Buys Times Mirror |url=http://www.pbs.org/newshour/bb/media/jan-june00/tribune_3-21.html |work=pbs.org |publisher=MacNeil/Lehrer Productions |date=2000-03-21 |accessdate=2008-09-25 |archive-date=2008-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907210447/http://www.pbs.org/newshour/bb/media/jan-june00/tribune_3-21.html |url-status=dead }}</ref> ಮಾಲ್ಟಿಮೊರ್ ದೇಶದಲ್ಲಿನ 26ನೆಯ ಅತೀದೊಡ್ಡ [[ದೂರದರ್ಶನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಮತ್ತು 21ನೆಯ-ಅತೀದೊಡ್ಡ [[ರೇಡಿಯೊ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಆಗಿದೆ.{{Citation needed|date=August 2008}} 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ನಗರಗಳಂತೆ, 1986ರಲ್ಲಿ ''[[ಬಾಲ್ಡಿಮೊರ್ ನ್ಯೂಸ್-ಅಮೆರಿಕಾನ್‌]]'' ನ ಪ್ರಕಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ ವರೆಗು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಎರಡು-ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | url=http://www.lib.umd.edu/RARE/MarylandCollection/NewsAmerican/Index.html | title=The Baltimore News American Photograph Collection | publisher=University of Maryland: Libraries | date=December 18, 2009 | accessdate=31 December 2009 | archive-date=30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100430114453/http://www.lib.umd.edu/RARE/MarylandCollection/NewsAmerican/Index.html | url-status=dead }}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ''[[ದಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್‌]]'' ನ್ನು ''ದಿ ಸನ್‌‌'' ದೊಂದಿಗಿನ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ''[[ದಿ ಸಾನ್ ಪ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಎಕ್ಸಾಮಿನೆಯರ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ದಿ ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್ ಎಕ್ಸಾಮಿನೆಯರ್‌]]'' ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚೈನ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ''ಸನ್‌'' ನ ಪಾವತಿಸುವ ಚಂದಾದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ''ದಿ ಎಕ್ಸಾಮಿನೆರ್'' ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಂದ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಏಕೈಕ ಉಚಿತ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ. ಇದರಿಂದ ಲಾಭಗಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿ, ''ದಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಎಕ್ಸಾಮಿನೆರ್‌'' ನ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಫೆಬ್ರವರಿ 15, 2009ರಂದು ಸ್ಥಗಿತಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು. == ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:CamdenYards 2005-05-08.jpg|thumb|right|ಒರಿಯೊಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅಟ್ ಕ್ಯಾಮ್ಡೆನ್ ಯಾರ್ಡ್ಸ್]] {{Main|Sports in Baltimore}} ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವಿವಿಧ ಕಾಲಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ತಂಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರೀಡಾ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1954ರಲ್ಲಿ St. ಲೂಯಿಸ್ ಬ್ರವ್‌ನ್ಸ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದ [[ಬಲ್ಟಿಮೊರ್ ಓರಿಯಲ್ಸ್]] ಸ್ಥಳೀಯ [[ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿತ್ತಿದೆ. ಓರಿಯಲ್ಸ್ ಮೂರು ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೀರೀಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. 1995ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಾರ (ಮತ್ತು ನಂತರದ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಪಾಮೆರ್) [[ಕಲ್ ರಿಪ್ಕೆನ್, Jr.]] [[ಲುಯ್ ಜೆಹ್ರಿಂಗ್‌]]'‍ರವರು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಡಿದ 2,130 ಆಟಗಳ (ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೆ ಅವರಿಗೆ [[ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಇಲುಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್]] ಮಾಗಜೆನ್‌ನಿಂದ [[ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮೇನ್ ಆಫ್ ದಿ ಯಿಯರ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು) "ಮುರಿಯಲಾಗದ" ಅನಿಯಮಿತ ಗೆರೆಯನ್ನು ಮುರಿದರು. ಆರು ಪೂರ್ವ ಓರಿಯಲ್ಸ್‌ರನ್ನು [[ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಪಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. [[1953]] ರಿಂದ [[1984]]ರ ವರೆಗು, [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಕೊಲ್ಟ್ಸ್]] ನಗರದ ಪರವಾಗಿ ಆಡಿ, [[1958]] ಮತ್ತು [[1959]] [[NFL ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು [[ಸುಪೆರ್ ಬವ್ಲ್ V]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. "[[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸಿಎಪ್‌ಎಲ್‌ಗಳು]]", ಅಥವಾ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸ್ಟಲಿಯನ್‌]]ಗಳು 1994ರಲ್ಲಿ [[CFL]]ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ವೃತ್ತಿಪರ ಪುಡ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳಾಗಿವೆ. ಸಿಎಪ್‌ಎಲ್‌ಗಳು 1995ರ ಕ್ರೀಡಾ ಋತುವಿನ ನಂತರ [[ಮೊಂಟ್ರೆಯಲ್ ಅಲೊಯೆಟೆಸ್]] ಆಗಲು ಮೊಂಟ್ರೆಯಲ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳೂವ ಮೊದಲು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕ್ರೀಡಾ ಋತುಗಳ ಕಾಲ ಇದ್ದರು. [[CFL]]ನ ಯಾವುದೇ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ತಂಡದ ಎರಡು ಉತ್ತಮ ಕ್ರೀಡಾ ಋತುಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಿಎಪ್‌ಎಲ್‌ಗಳು ರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಂತಿಮ ಕ್ರೀಡಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಕಾಲ್ಗರಿ ಸ್ಟಾಂಪೆಡರ್ಸ್‌]]ನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೇವಲ ಯು.ಎಸ್. ತಂಡವು [[ಗ್ರೇ ಕಪ್]], ದಿ ಲೆಗ್ಯೂಸ್ ಪ್ಲೇಆಫ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಸಿಎಪ್‌ಎಲ್‌ಗಳು ಬಿಟ್ಟ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ಗೆ ಮರಳಿ ಬಂತು. 1996ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲೆವೆಲಾಂಡ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಟ್‌ಬಾಲ್ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು]] [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ರೆವೆನ್ಸ್]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದೆ. 2000ರಲ್ಲಿನ [[ಸುಪೆರ್ ಬವ್‌ಲ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್, ಎರಡು [[ವಿಭಾಗದ]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳು (2003 ಮತ್ತು 2006), ಮತ್ತು 2000 ಮತ್ತು 2009ರಲ್ಲಿನ ಆವಿಷ್ಕರಣದ ಎರಡು [[AFC ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು, ತಂಡವು ಮಹತ್ತರವಾದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಇತರ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ: [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್]], 1998ರಿಂದ ಇರುವ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಳಾಂಗಣದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟದ ಒಕ್ಕೂಟ]]; [[ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಪಲಸೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]], 2006ರಿಂದ ಇರುವ [[USL ಎರಡನೆಯ ವಿಭಾಗ]]; [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಮಾರಿನೆರ್ಸ್]], 2008ರಿಂದ ಇರುವ[[ಅಮೆರಿಕಾದ ಒಳಾಂಗಣದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಮಿತಿ]]; [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಬರ್ನ್]], 2004ರಿಂದ ಇರುವ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಮಿತಿ]]; [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ನೈಟ್‌ಹವ್‌ಕ್ಸ್]], 2001ರಿಂದ ಇರುವ [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಹಿಳಾ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]; ಮತ್ತು 2006ರಿಂದ ಇರುವ [[ಚಾರ್ಮ್ ನಗರದ ರೊಲೆರ್ಸ್ ಹುಡುಗಿಯರ]] [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ಲಾಟ್ ಟ್ರಾಕ್ ಡರ್ಬಿ ಸಮಿತಿ]]. ಪ್ರಾಂತದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ವಿಲ್ಡ್ ಬಿಲ್ ಹಗಿ]], ಅವರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದಿ ಒಜೊದ್ ಇನ್‌ಡಿ ಕಾರ್ ಸಿರೀಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ 5-7 ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಇನ್ನೆರ್ ಹರ್ಬೊರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿದೆ. == ಅವಳಿ ನಗರಗಳು == {{SisterCities|Baltimore|eleven}}<ref name="Baltimore">{{cite web|url=http://www.baltimorecity.gov/government/intl/sistercities.php|title=Baltimore City Mayor's Office of International and Immigrant Affairs—Sister Cities Program|accessdate=2009-07-18|archive-date=2008-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080807173931/http://www.baltimorecity.gov/government/intl/sistercities.php|url-status=dead}}</ref> <div> * {{flagicon|Egypt}} [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯ]], [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] (1995) * {{flagicon|Israel}} [[ಆಶ್‌ಕ್ವೆಲೊನ್]], [[ಇಸ್ರಾಯಲ್]] (2005) * {{flagicon|Germany}} [[ಬ್ರೆಮೆರ್ಹವೆನ್]], [[ಜೆರ್ಮನಿ]] (2007) * {{flagicon|Liberia}} [[ಗ್ಬರ್ನ್‌ಗ]], [[ಲಿಬೆರಿಯ]] (1973) * {{flagicon|Italy}} [[ಜೆನೊಯ]], {2ಇಟಲಿ{/2} (1985) * {{flagicon|Japan}} [[ಕವಸಕಿ]], [[ಜಪಾನ್]] (1978) * {{flagicon|Egypt}} [[ಲಕ್ಸೊರ್]], [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] (1982) * {{flagicon|Ukraine}} [[ಒಡೆಸ್ಸ]], [[ಯುಕ್ರೈನ್]] (1974) * {{flagicon|Greece}} [[ಪಿರಯುಸ್]], [[ಗ್ರೀಸ್]] (1982) * {{flagicon|Netherlands}} [[ರೊಟೆರ್‌ಡಮ್]], [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] (1985) * {{flagicon|China}} [[ಕ್ಸಿಯಮೆನ್]], [[ಪಿಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನ]] (1985) </div> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == <div> * [[ಅರಬ್ಬರು]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಇನ್ ಫಿಕ್ಷನ್]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸ್ಟೀಮ್ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಕಂಪನಿ]] * [[:ವರ್ಗ:Cemeteries in Baltimore, Maryland|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸಿಮೆಂಟರಿಗಳು]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] * [[ಡಿಕೇವಿಲ್ಲೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಎಲಿಜಾ ರಿಡ್ಜ್‌ಲಿ]] * [[ಎನೊಕ್ ಪ್ರ್ಯಾಟ್ ಫ್ರೀ ಲೈಬ್ರರಿ]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್-ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೊಹೆಮಿಯಾನ್]] * [[ಪ್ಲಗ್ ಅಗ್ಲೀಸ್]] * [[ರಾಯಲ್ ಬ್ಲೂ (ರೈಲು)]] * [[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪೆಯಿಂಟಿಂಗ್]] * [[ದಿ ವೈರ್]] </div> == ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು == <references></references> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Baltimore, Maryland}} * [http://www.baltimorecity.gov/ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [http://www.baltimore.org/ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡೆ - ಅಫಿಷಿಯಲ್ ಡೆಸ್ಟಿನೇಶನ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್] * [http://www.baltimore-maryland.org/history/baltimore-history.html ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಟೈಮ್ ಲೈನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815120046/http://www.baltimore-maryland.org/history/baltimore-history.html |date=2009-08-15 }} * [http://www.visitmybaltimore.com/ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124404/http://www.visitmybaltimore.com/ |date=2016-03-04 }} * [http://www.baltimoregrapevine.com/ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಗ್ರೇಪ್‌ವಿನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100818091938/http://www.baltimoregrapevine.com/ |date=2010-08-18 }} ಸ್ಥಳೀಯ ನಗರದ ಪ್ರತ್ರಿಕೆ {{Start box}} {{Succession box| before=[[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia]] | title=Capital of the United States of America | years=1776–1777 | after=[[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia]] }} {{End box}} {{Template group | title = Articles Relating to the City of Baltimore | list = {{Baltimore}} {{County Seats of Maryland}} {{Maryland}} {{All-American City Award Hall of Fame}} {{Location of US capital}} {{USLargestCities}} {{USLargestMetros}} }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್, ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಚೆಸಪೀಕ್ ಕೊಲ್ಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾರಂಭದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ರೇವುಪಟ್ಟಣದ ವಸಾಹತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೮೪೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸಮುದಾಯಗಳು]] 64ceb9qybbopllbr1qg7dtuixtep0i6 0 24813 1434687 1429628 2026-10-27T02:46:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434687 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = Charlie Sheen | image = CharlieSheenMarch2009.jpg | caption = Sheen in March 2009 | birth_name = Carlos Irwin Estévez | birth_date = ೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೬೫ | birth_place = [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯು.ಎಸ್.ಎ]] | occupation = ನಟ | years_active = 1974–ಪ್ರಸ್ತುತ | spouse = ಡೊನ್ನಾ ಪೀಲೆ (೧೯೯೫-೧೯೯೬)<br />[[m:en:Denise Richards|ಡೆನಿಸ್ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್]] (೨೦೦೨-೨೦೦೬)<br /> [[m:en:Brooke Mueller|ಬ್ರೂಕ್ ಮುಲ್ಲರ್]] (೨೦೦೮-೨೦೧೦) | ಪೋಷಕರು = [[m:en:Martin Sheen|ಮಾರ್ಟಿನ್ ಶೀನ್]]<br />[[Janet Sheen|Janet Templeton]] | website = }} '''ಕಾರ್ಲೊಸ್ ಇರ್ವಿನ್ ಎಸ್ಟಿವೆಝ್''' (ಜನನ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩, ೧೯೬೫), ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ '''ಚಾರ್ಲಿ ಶೀನ್''' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಈತ ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ನಟ. ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ವೈವಿದ್ಯಮಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ೧೯೮೬ ವಿಯಟ್ನಾಮ್ ವಾರ್ ಡ್ರಾಮ ''ಪ್ಲಾಟೂನ್‌'' ನಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಸ್ ಟೈಲರ್, ೧೯೮೬ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ದಿ ವ್ರೈತ್‌ನಲ್ಲಿನ ಜೇಕ್ ಕೆಸೆಯ್,'' ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌'' ನಲ್ಲಿನ ಬಡ್ ಫಾಕ್ಸ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವು, ''ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್, ದಿ ''[[ಹಾಟ್ ಶಾಟ್ಸ್‌!]]'' '' ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ಮತ್ತು ''ಸ್ಕೇರಿ ಮೂವಿ ೩'' ಮತ್ತು ''೪'' ಗಳಂತಹ, ಅನೇಕ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಶೀನ್‌ ಟು ಸಿಟ್‌ಕೊಮ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು: ''ಸ್ಫಿನ್ ಸಿಟಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲಿ ಕ್ರಾಫರ್ಡ್, ಮತ್ತು ''ಟು ಆಂಡ್ ಎ ಹಾಫ್ ಮೆನ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲಿ ಹಾರ್ಪರ್‌‌ ಆಗಿ. == ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ == ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿನ, ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಇರ್ವಿನ್ ಎಸ್ಟಿವೆಝ್‌ನಲ್ಲಿ, ನಟ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಶೀನ್ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದೆ ಜನೆತ್ ಟೆಂಪಲ್ಟನ್ ದಂಪತಿಗಳ ಚಿಕ್ಕ ಮಗನಾಗಿ, ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಜನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವರಾಗಿ ಶೀನ್ ಜನಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಟಿನ್ ಅವರ ಗುಪ್ತನಾಮವನ್ನು ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್ ಆರ್ಕ್‌ಬಿಷಪ್ ಮತ್ತು ಥೆಲೋಗಿಯನ್, ಪಲ್ಟನ್ ಜೆ. ಶೀನ್ರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲಿ ಸಹ ಇದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="actors">[10] ^ ಇನ್‌ಸೈಡ್‌ ದ ಆಕ್ಟರ್ಸ್‌‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋನಲ್ಲಿನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದು, ೨೦೦೭</ref> ಮಾರ್ಟಿನ್ ಶೀನ್’ರ ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ''ದಿ ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ವಾಸ್ ರೋಸೆಸ್‌'' ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಅವರ ಪೋಷಕರು ಕ್ಯಾಲಿಪೋರ್ನಿಯಾದ, ಮಲಿಬುಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಶೀನ್ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರನ್ನು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಹ ನಟರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ: ಎಮಿಲೊ ಎಸ್ಟೆವೆಝ್, ರಮೊನ್ ಎಸ್ಟೆವೆಝ್, ಮತ್ತು ರೆನೀ ಎಸ್ಟೆವೆಝ್. ಶೀನ್ ಕ್ಯಾಲಿಪೋರ್ನಿಯದ, ಸಂತ ಮೊನಿಕದಲ್ಲಿನ ಸಂತ ಮೋನಿಕ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡದ, ಮುಖ್ಯ ಪಿಚ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಶಾರ್ಟ್‌ಸ್ಟಾಪ್(ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಆಟದ ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಬೇಸ್ ನಡುವಿನ ಫೀಲ್ಡ್‌‌ಸ್ಥಾನ) ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="actors"/><ref>{{cite news|url=http://sports.espn.go.com/espn/page3/story?page=sheen/merron|title=How Good Was Charlie Sheen?|last=Merron|first=Jeff|date=2004-02-19|work=Page 3|publisher=ESPN|accessdate=2009-03-21}}</ref> ಅವರು ಮೊದಲೇ ನಟನೆಯಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅವರ ಸಹೋದರ ಎಮಿಲೊ, ಸಹಪಾಠಿಗಳಾದ ರೋಬ್ ಮತ್ತು ಚದ್ ಲೊವೆ, ಮತ್ತು ಹಳೇ ಸ್ನೇಹಿತ ಕ್ರಿಸ್ ಪೆನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಸೂಪೆರ್-೮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಪಧವೀದರನಾಗುವ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ, ಅವರ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ದರ್ಜೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಹಾಜರಾತಿಗಾಗಿ ಶೀನ್‌ರನ್ನು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref name="allmovie">{{cite news|url=http://movies.nytimes.com/person/65046/Charlie-Sheen/biography|title=Charlie Sheen|publisher=allmovie|accessdate=2009-03-21}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಶೀನ್ ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನಟನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು, ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ದಿ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಶನ್ ಆಫ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಸ್ಲೋವಿಕ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆಯವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಶೀನ್‌ರ ಚಲನಚಿತ್ರದ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಸ್ವಯ್ಝ್, [[ಸಿ. ಥಾಮಸ್ ಹವೆಲ್]], [[ಲೀ ಥಾಮ್ಸನ್]], ಮತ್ತು [[ಜೆನಿಫರ್ ಗ್ರೇ]]ರ ಜೊತೆಗೆ ಕೋಲ್ಡ್ ವಾರ್ ಟೀನ್ ಡ್ರಾಮ ''ರೆಡ್ ಡಾನ್‌‌'' ನಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಶೀನ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇ ''ಪೆರ್ರಿಸ್ ಬುಲ್ಲರ್ಸ್ ಡೇ ಆಫ್'' (೧೯೮೬)ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಮರುಕೂಡಿದರು. ಅವರು ಆಂಥಲೋಜಿ ಸೀರೀಸ್‌ನ ''ಅಮೇಜಿಂಗ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್‌'' ನ ಒಂದು ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಸಹ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ವಿಯಟ್ನಮ್ ವಾರ್ ಡ್ರಾಮ ''ಪ್ಲಟೂನ್'' (೧೯೮೬), ಇದರಲ್ಲಿ ಶೀನ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ''ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್'' ಮತ್ತು ''ಪ್ಲಟೂನ್'' ಎರಡನ್ನೂ ಆಲಿವರ್ ಸ್ಟೋನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು; ಅದಾಗ್ಯೂ, ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೋನ್ ತನ್ನ ಹೊಸಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಬೋರ್ನ್ ಆನ್ ದಿ ಪೋರ್ತ್ ಆಫ್ ಜುಲೈ'' (೧೯೮೯) ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವಂತೆ ಶೀನ್‌ರನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು, ಅದರ ನಂತರವಷ್ಟೆ ಶೀನ್‌ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಟೋಮ್ ಕ್ರುಸ್ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಶೀನ್‌ಗೆ ಸ್ಟೋನ್‌ನಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸೂಚನೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ ಎಮಿಲಿಯೊನಿಂದ ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ವಿಷಯ ತಿಳಿಯಿತು. ಸ್ಟೋನ್‌ನ ''ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ'' ಮುಂದುವರಿಕೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕ್ಯಾಮಿಯೊ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಸ್ಟೋನ್‌ನ ಮುಂದಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶೀನ್ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ತಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ, ೧೯೭೬ರ ಕಡಿಮೆ ಬಂಡವಾಳದ ಭಯಾನಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಗ್ರಿಜ್ಲಿ'' ಯಲ್ಲಿ ರೋನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವಂತೆ ಶೀನ್‌ನನ್ನು ಕೇಳಲಾಯಿತು. ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಎಯ್ಟ್ ಮೆನ್ ಔಟ್'' ನಲ್ಲಿ ಔಟ್ ಫೀಲ್ಡರ್ ಹ್ಯಾಪಿ ಫೆಸ್ಚ್‌‍ನಂತೆ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಹಾಗು ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ ಎಮಿಲಿಯೊ ಎಸ್ಟೆವೆರ್ಜ್‌ನ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿ ''ಯಂಗ್ ಗನ್ಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುನಃ ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ''ಮೆನ್ ಅಟ್ ವರ್ಕ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಸಹ, ಅವರ ತಂದೆ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಶೀನ್‌ರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ''ಕ್ಯಾಡೆನ್ಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಮಿಲಟರಿ ಸ್ಟಾಕೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂಡುಕೋರರ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಬ್ಬಿ ಕಾರ್ಪ್ ಯಾಕ್ಷನ್ ಫಿಲ್ಮ್‌ ''ದಿ ರಾಕೀ'' ನಲ್ಲಿ ಕ್ಲೈಂಟ್ ಈಸ್ಟ್‌ವುಡ್‌ ಆಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref name="actors"/> ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಶೀನ್ ಮತ್ತು ಎಸ್ಟ್‌ವೂಡ್‌ರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಬಿಯೋಂಡ್ ದಿ ಲಾ'' ನಲ್ಲಿ ಲಿಂಡ ಫಿಯರೆಂಟಿನೊ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಮಾಡ್ಸನ್‌ರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ, ಶೀನ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ, "ಇಸ್ ದೇರ್ ಲೈಫ್ ಆನ್ ಮಾರ್ಸ್? ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಿರುವ ನೇರ ವೀಡಿಯೊ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ, ''ಡಿಸ್ಕವರಿ ಮಾರ್ಸ್‌'' ನ್ನು ಬರೆದರು. ಮುಂದಿನ್ ವರ್ಷ,ಯಾಕ್ಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ, ''ನೊ ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಕಂಡಕ್ಟ್‌'' ನ್ನು ಶೀನ್ ಬರೆದು, ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರಲ್ಲದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು ಸಹ.<ref name="YH!M">{{cite web|url=https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800020143/filmography|title=Charlie Sheen|publisher=[[Yahoo! Movies]]|accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೩೦|archive-date=2012-02-15|archive-url=https://www.webcitation.org/65T2enKmj?url=http://movies.yahoo.com/person/charlie-sheen/filmography.html|url-status=dead}}</ref> ''ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್'' ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ''ಮನೀ ಟಾಕ್ಸ್'', ಮತ್ತು ದಿ ಸ್ಪೂಫ್ ''ಹಾಟ್ ಷಾಟ್ಸ್‌!'' ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿ, ಶೀನ್ ಅನೇಕ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ, ಶೀನ್ ''ಸುಗರ್ ಹಿಲ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಎ&amp;ಇ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಪೈಲಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ, ''ಬೀಯಿಂಗ್ ಜಾಹ್ನ್ ಮಾಲ್ಕೊವಿಚ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಶೀನ್ ತಾನಾಗಿಯೇ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಸ್ಪೂಫ್ ಶ್ರೇಣಿಯಾದ ''ಸ್ಕ್ರೇ ಮೂವೀ ೩'' ಮತ್ತು ನಂತರದ ''ಸ್ಕಾರಿ ಮೂವೀ ೪'' ನಲ್ಲಿ ಸಹ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು ಸಿಟ್‌ಕಾಮ್ ''ಸ್ಫಿನ್ ಸಿಟಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಮಿಚಾಯಲ್ ಜೆ. ಪಾಕ್ಸ್‌ರ ಬದಲಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು;<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/05/07/arts/charlie-sheen-delivers-a-new-spin-to-spin-city.html?pagewanted=all|title=Charlie Sheen Delivers A New Spin To 'Spin City'|last=Weinraub|first=Bernard|date=2001-05-07|work=The New York Times|page=E1}}</ref> ಶ್ರೆಣಿಯು ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯಿತು. ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ, ಶೀನ್ ಸಿಬಿಎಸ್ ಸಿಟ್‌ಕಾಮ್ ''ಟು ಆಂಡ್ ಎ ಹಾಫ್ ಮೆನ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲೀ ಹಾರ್ಪೆರ್‌ರಂತೆ ನಟಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು, ಇದು ''ಯವರಿಬಡಿ ಲವ್ಸ್ ರೇಮಂಡ್‌'' ನ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಮಂಡೇ ನೈಟ್ ಟೈಮ್ ಸ್ಲಾಟ್‌ನ ನಂತರದ್ದಾಗಿದೆ. ''ಟು ಆಂಡ್ ಎ ಹಾಫ್ ಮೆನ್‌‌'' ನಲ್ಲಿ ಶೀನ್’ರ ಪಾತ್ರವು ಅಸಂಗತವಾಗಿ ಶೀನ್’ರ ಬ್ಯಾಡ್ ಬೋಯ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|last=Heffernan|first=Virginia|title=Swinging Bachelor's Peril: Beware of Geek Bearing Kid|url=https://www.nytimes.com/2003/09/22/arts/television-review-swinging-bachelor-s-peril-beware-of-geek-bearing-kid.html|work=The New York Times|date=2003-09-22|page=E6}}</ref> ಶೀನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಲೈಯನ್ಸ್‌ಗೇಟ್ ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ಹಾಸ್ಯ ''ಫುಡ್‌ಫೈಟ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಡೆಕ್ಸ್ ಡಾಗ್‌ಟೆಕ್ಟಿವ್‌ ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="YH!M"/> == ರಾಜಕೀಯ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == === ಪರೋಪಕಾರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು === ಶೀನ್ ಲೀ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೆನಿಮ್ ದಿನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಧಿಯನ್ನು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಈ ನಿಧಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ಕಾಯಿಲೆಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಶೀನ್ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರೊಬ್ಬರು ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ತಾನು ಈ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಗುಣಮುಖರಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದನು. ೨೦೦೬ರಿಂದ ಏಡ್‌ ಫಾರ್ ಏಯ್ಡ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ದಾನಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿಗನಾದ, ಶೀನ್‌ನ್ನು ಕೆಲವರಿಗೇ ನೀಡುವ ''ಎ‌ಎಫ್‌ಎ ಏಂಜಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' ಯಿಂದ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ''೨೫ನೇ ಬೆಳ್ಳಿ ಮಹೋತ್ಸವ'' ೨೦೦೯ ರಂದು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>ಏಯ್ಡ್ ಫಾರ್ ಏಯ್ಡ್ಸ್ ೨೫ನೆಯ ಸಿಲ್ವರ್ ಆನಿವರ್ಸರಿ ರಿಸೆಪ್ಷನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಾರಂಭ, ನವೆಂಬರ್ ೫, ೨೦೦೯ “[http://www.aidforaids.net/events.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101028083812/http://www.aidforaids.net/events.html |date=2010-10-28 }}”</ref> ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ, ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದನು. ಏಡ್ಸ್ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಲಾಸ ಎಂಜಲೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಬೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಡ್ರಾಗ್ ಶೋ<ref>ಚಾರ್ಲಿ ಶೀನ್ ಏಯ್ಡ್ ಫಾರ್ ಏಯ್ಡ್ಸ್‌ಗೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬”[http://www.tmz.com/2006/10/23/charlie-sheen-does-drag-sort-of/ ]” ಮಾರ್ಚ್ ೨೪, ೨೦೧೦</ref> ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌<ref>ಏಯ್ಡ್ ಫಾರ್ ಏಯ್ಡ್ಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ [http://www.aidforaids.net/events.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101028083812/http://www.aidforaids.net/events.html |date=2010-10-28 }} ಮಾರ್ಚ್ ೨೪, ೨೦೧೦</ref> ನಷ್ಟು ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref>’’ಅಕ್ಸೆಸ್ ಹಾಲಿವುಡ್’’ ವೀಡಿಯೊ ಸಂದರ್ಶನ, ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೮”[http://www.accesshollywood.com/access-extended-maria-menounos-judges-best-in-drag-show_video_775419?__source=omg ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515014852/http://www.accesshollywood.com/access-extended-maria-menounos-judges-best-in-drag-show_video_775419?__source=omg |date=2011-05-15 }}” ಮಾರ್ಚ್ ೨೪, ೨೦೧೦</ref><ref>ಸೌಂಡರ್ಸ್, ಟಿಮ್, ‘’ಚೆಕ್ ಔಟ್ ದಿ ಬೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಡ್ರ್ಯಾಗ್ ದಿಸ್ ವೀಕೆಂಡ್.’’ ''ಲುಕ್ ಟು ದಿ ಸ್ಟಾರ್ಸ್; ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಗಿವಿಂಗ್.'' ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ ೨೪, ೨೦೦೯. "[http://www.looktothestars.org/news/1398-check-out-the-best-in-drag-this-weekend ]”ಮಾರ್ಚ್ ೨೪, ೨೦೧೦</ref> ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ತನ್ನ ತಂದೆಯಾದ ನಟ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಶೀನ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ನಟರನ್ನು ಕರೆತಂದನು.<ref>''ದಿ ಇನ್‌ಸೈಡರ್.'' ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೪, ೨೦೦೭ ‌ಮಾರ್ಚ್‌ ೯, ೨೦೦೯. "[http://www.theinsider.com/news/411727_Martin_Sheen_Beats_Perez_Hilton_in_Popularity_Competition_with_the_Gays ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}"ಮಾರ್ಚ್ ೨೪, ೨೦೧೦</ref> ಶೀನ್‌ನ ಏಡ್ಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದ ಆಸಕ್ತಿ ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ರಯಾನ್ ವೈಟ್ನ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈತನು ಹಿಮೊಫೀಲಿಯಾ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದು ರಕ್ತದಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಏಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸೋಂಕಿತಗೊಂಡು ನಂತರ ಏಡ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಹೊರಟ ಇಂಡಿಯಾನದ ಒಬ್ಬ ಯುವಕ.<ref>ಫ್ರೀಡ್ಮನ್, ಜಾಕ್ ಅಂಡ್ ಬಿಲ್ ಷಾ, ‘’ಅಮೇಜಿಂಗ್ ಗ್ರೇಸ್.’’ ''ಪೀಪಲ್ ಮ್ಯಾಗಝೀನ್,'' ಮೇ ೩೦, ೧೯೮೮. “[http://www.people.com/people/archive/article/0,,20099075,00.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110109142733/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20099075,00.html |date=2011-01-09 }}” ಮಾರ್ಚ್ ೨೪, ೨೦೧೦</ref><ref>ಸಿಟ್ರನ್, ಅಲನ್, ‘’ಚಾರಿಟಿ ರೀಚಸ್ ಫಾರ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್--ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಸೇ ಇಟ್ ಫಾಲ್ಸ್ ಶಾರ್ಟ್.’’ ''ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಟೈಮ್ಸ್,'' ನವೆಂಬರ್ ೨, ೧೯೮೮.“[http://articles.latimes.com/1990-11-02/news/mn-3707_1_hollywood-charity?pg=5 ]”‌ಮಾರ್ಚ್‌ ೯, ೨೦೦೯.</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಶೀನ್ ಮಕ್ಕಳಿಗೋಸ್ಕರ, ಶೀನ್ ಕಿಡ್ಜ್ ಎಂಬ ಬಟ್ಟೆ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.<ref>{{cite web|url=http://www.sheenkidz.com/index2.shtml|title=Official Sheen Kidz website|work=Our Concept|accessdate=2008-07-21|archive-date=2012-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120215134247/http://www.sheenkidz.com/cgi-sys/suspendedpage.cgi|url-status=dead}}</ref> === ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೧ರ ದಾಳಿ === ಮಾರ್ಚ್ ೨೦, ೨೦೦೬ರಂದು ಶೀನ್ ಯು.ಎಸ್.ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧೧ರ ದಾಳಿಯ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |title=Charlie Sheen on The Alex Jones Show |url=http://www.infowars.com/video/clips/news/september_11/032006_charlie_sheen_911_wm.htm |publisher=InfoWars |date=2006-03-20 |accessdate=2008-08-04}}</ref> ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಶೀನ್ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರದ ಗೋಪುರಗಳ ಪತನ ಒಂದು ನಿಯಂತ್ರಿತ ನಾಶದಂತೆ ಕಂಡು ಬಂದಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.<ref>{{cite news |first=Ron |last=Brynaert |url=http://www.rawstory.com/news/2006/Sheen_interview_on_911_garners_media_0323.html |title=Controversial Charlie Sheen 9/11 interview begins to attract media attention |date=2006-03-23 |publisher=[[Raw Story]] |accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೧೭ |archive-date=2008-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080530044634/http://www.rawstory.com/news/2006/Sheen_interview_on_911_garners_media_0323.html |url-status=dead }}</ref> ಆತನು ವಿಮರ್ಶಕರು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವುದರ ಬದಲಾಗಿ, ನೈಜ್ಯತೆಗಳ ಕುರಿತು ತನ್ನ ಮೆಲೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡನು.<ref name="CNN Showbiz March">{{cite news |url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0603/22/sbt.01.html |title=Showbiz Tonight March 22 transcript|publisher=[[CNN]]|date=೨೦೦೮-೦೩-೨೨|accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೧೭}}</ref> ಚಾರ್ಲಿ ಶೀನ್ ಅಂದಿನಿಂದ ೯/೧೧ರ ಘಟನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಕೀಲರಾದರು.<ref>{{cite journal |last1=Keating|first1=Joshua|last2=Downie|first2=James|title=The World's Most Persistent Conspiracy Theories|journal=Foreign Policy|date=2009-09-10 |url=http://www.foreignpolicy.com/articles/2009/09/10/the_worlds_most_popular_conspiracy_theories |accessdate=2009-09-13}}</ref> ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೮, ೨೦೦೯ ಶೀನ್ ದಾಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಯು.ಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ]]ರವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು. ತನ್ನ ನಿಲುವುಗಳು ಒಬಾಮರೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ದಂತಕತೆಯ ದುರಂತ ಎಂದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೯/೧೧ ಆಯೋಗ ಒಂದು ವಿಫಲವಾಗಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕರ್ತೃ ಮಾಜಿ ಯು.ಎಸ್. ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಬುಷ್]]ರವರೇ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಹೊಣೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.<ref>{{cite news |first=Paul |last=Thompson |title='Call me crazy, Mr President': Actor Charlie Sheen provokes outrage over claims of 9/11 'cover-up' |work=[[Daily Mail]] |date=೨೦೦೯-೦೯-೧೦ |url=http://www.dailymail.co.uk/news/worldnews/article-೧೨೧೨೫೪೩/Charlie-Sheen-demands-speak-Barack-Obama-೯-೧೧-government-cover-up.html |accessdate=೨೦೦೯-೦೯-೧೦}}</ref><ref>{{cite news |last=Banerjee |first=Subhajit |work=Daily Telegraph |title=Charlie Sheen urges Barack Obama to reopen 9/11 investigation in video message |date=2009-09-12 |url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/6177194/Charlie-Sheen-urges-Barack-Obama-to-reopen-911-investigation-in-video-message.html |accessdate=2009-09-13 |location=London |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210010937/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/6177194/Charlie-Sheen-urges-Barack-Obama-to-reopen-911-investigation-in-video-message.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Twenty Minutes With The President |url=http://www.prisonplanet.com/twenty-minutes-with-the-president.html |date=2009-09-08|work=Charlie Sheen |publisher=''Prison Planet'' |accessdate=2009-09-08}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಶೀನ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಗೆಳತಿಯಾದ ಪೌಲಾ ಪ್ರಾಫಿಟ್‌ಗೆ, ಕಸ್ಸಾಂಡ ಜೇಡ್ ಎಸ್ಟೆವೆಜ್ (ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನಾಂಕ ಡಿಸೆಂಬರ್೧೨, ೧೯೮೪) ಎಂಬ ಮಗಳು ಹುಟ್ಟಿದಳು.<ref>{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,410161,00.html|title=Charlie Sheen, New Wife Have Baby On the Way|publisher=[[Fox News]]|date=೨೦೦೮-೦೮-೨೫|accessdate=೨೦೦೮-೦೯-೨೦|archive-date=2008-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080826094549/http://www.foxnews.com/story/0,2933,410161,00.html|url-status=dead}}</ref> ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ, ಶೀನ್ ತಾನು ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕಾದ ಕೆಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ಟನ್<ref name="girls"/> ನ ಕಾಲಿಗೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆದಿದ್ದರಿಂದ, ಆಕೆ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಎರಡು ಹೊಲಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು: ಆದರೆ ಈ ಸಂಬಂಧ ಅತಿ ಬೇಗನೆ ಮುರಿದು ಬಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Kelly Preston |url=http://www.hollywood.com/celebrity/Kelly_Preston/190841 |work=Hollywood.com |accessdate=2008-09-20 |archiveurl=https://archive.today/20120629080929/http://www.hollywood.com/celebrity/190841/Kelly_Preston |archivedate=2012-06-29 |url-status=live }}</ref> ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಶೀನ್ ಡೊನ್ನಾ ಪೀಲೆ ಎಂಬಾಕೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು. ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಹೀಡಿ ಫ್ಲೆಯಿಸ್ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ವೇಶ್ಯಾಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಗಿರಾಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೀನ್‌ನ ಹೆಸರೂ ಕೂಡ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url=http://www.news.com.au/new-heidi-fleiss-has-stars-running/story-e6frfkp9-1111113069418 | work=The Australian | title=New 'Heidi Fleiss' has stars running | first=Robert | last=Lusetich | date=2007-02-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101111225745/http://www.news.com.au/new-heidi-fleiss-has-stars-running/story-e6frfkp9-1111113069418 | archive-date=2010-11-11 | access-date=2010-09-21 | url-status=dead}}</ref>. ಇದನ್ನು ಕುರಿತು ಶೀನ್ನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ "ನಾನು ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಪೋರ್ನೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ನಟಿಯಾದ ಜಿಂಜರ್ ಲಿನ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಶೀನ್ನ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಸಂಬಂಧ ೧೯೯೦ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref name="girls">{{Cite web |title=Charlie Sheen |first=Judy |last=Faber |url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/08/24/entertainment/main1931661.shtml |publisher=[[CBS]] |accessdate=೨೦೦೯-೧೦-೩೦}}</ref> ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಈತನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಮಾಜಿ ಪೋರ್ನೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ನಟಿಯಾದ ಹೀತರ್ ಹಂಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಇಟ್ಟು ಕೊಂಡಿದ್ದನು.<ref name="girls"/> ಮೇ ೨೦, ೧೯೯೮ ರಂದು ಶೀನ್ ಕೊಕೇನ್ ಎಂಬ ಮಾದಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು ಆತನನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಿ ನಂತರ, ಬೇಗನೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆತನ ತಂದೆ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೋಸ್ಕರ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮನವಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರೊಲ್‌ನ ಹಿಂಸಾಚರದ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದನು. ಆತನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಒಂದು ವಾರೆಂಟನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ, ಶೀನ್‌ನನ್ನು ರೆಹಾಬ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="telegraph">{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2004/01/19/bfsheen19.xml|publisher=[[Telegraph]]|title=How Charlie Sheen saw the light|accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೧೬|location=London|archive-date=2008-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501143448/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2004%2F01%2F19%2Fbfsheen19.xml|url-status=dead}}</ref><ref name="CNN">{{cite news|url=http://www.cnn.com/SHOWBIZ/Movies/9805/22/charlie.sheen/index.html|publisher=[[CNN]]|title=Charlie Sheen in hospital for drugs, alcohol|accessdate=೧೯೯೮-೦೭-೧೬}}</ref> ಜೂನ್೧೫, ೨೦೦೨ರಂದು ಡೆನ್ಸಿ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ಎಂಬ ನಟಿಯನ್ನು, ''ಗುಡ್ ಅಡ್ವೈಸ್'' ಎಂಬ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮದುವೆಯಾದನು. ಅವರಿಗೆ ಸ್ಯಾಮ್ ಜೆ. ಶೀನ್ (ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನಾಂಕ ಮಾರ್ಚ್ ೯, ೨೦೦೪) ಮತ್ತು ಲೋಲಾ ರೋಸ್ ಶೀನ್ (ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನಾಂಕ ಜೂನ್, ೨೦೦೫) ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/gallery/0,,1066791,00.html|title=Denise Welcomes Baby Lola!|accessdate=2007-06-01|author=Caryn Midler|date=2005-06-02|work=[[People (magazine)|People]]|archive-date=2007-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504084851/http://www.people.com/people/gallery/0,,1066791,00.html|url-status=dead}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೫ ಇನ್ನೂ ಮಗಳಾದ ಲೋಲಾಳ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ, ಶೀನ್ ಮಾದಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಹೆದರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದಳು.<ref>{{cite web |url=http://www.thesmokinggun.com/archive/0421061sheen1.html |title=Charlie Sheen Divorce Bombshell |publisher=[[The Smoking Gun]]|accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೧೬}}</ref> ನವಂಬರ್ ೩೦, ೨೦೦೬ ರಂದು ಶೀನ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ರವರ ವಿಚ್ಛೇದನ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2006-12/13/content_758022.htm |title=Charlie Sheen and Denise Richards|accessdate=2007-06-01|date=2006-12-13 |publisher=[[China Daily]]}}</ref> ಶೀನ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ಸರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ವ್ಯಾಜ್ಯದ ಸಲುವಾಗಿ ಉಗ್ರವಾದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು,<ref name="FOX">{{cite news |first=Roger |last=Friedman |title=Inside Charlie Sheen's and Denise Richard's Divorce |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,299100,00.html |date=2007-10-03 |publisher=[[Fox News]] |accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೧೬ |archive-date=2008-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080515193239/http://www.foxnews.com/story/0,2933,299100,00.html |url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಶೀನ್ ೨೦೦೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ "ನಾವು ನಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೋಸ್ಕರ ನಮ್ಮ ಕೈಲಾದ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು." ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಧಾನವಾದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.intouchweekly.com/2009/04/in_touch_exclusivecharlie_shee.php |title=In Touch Exclusive: Charlie Sheen: "They've made me a better man" |work=In Touch Weekly |date=2009-04-10 |accessdate=2009-06-06 |archive-date=2009-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616003440/http://www.intouchweekly.com/2009/04/in_touch_exclusivecharlie_shee.php |url-status=dead }}</ref> ಮೇ ೩೦, ೨೦೦೮ ರಂದು ಶೀನ್ ಬ್ರೂಕ್ ಮುಲ್ಲರ್ ಎಂಬ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು.<ref>{{cite news|date=2008-05-30|first=Ulrica|last=Wihlborg|url=http://www.people.com/people/article/0,,20203278,00.html|work=[[People (magazine)|People]]|title=Charlie Sheen & Brooke Mueller Get Married|accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೧೭|archive-date=2008-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080601025354/http://www.people.com/people/article/0,,20203278,00.html|url-status=dead}}</ref> ಶೀನ್‌ಗೆ ಇದು ಮೂರನೇ ಮದುವೆ, ಆದರೆ ಮುಲ್ಲರ್‌ಗೆ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news |date=2008-05-30 |first=Natalie|last=Finn|url=http://uk.eonline.com/uberblog/b140223_charlies_got_newlywed_sheen.html|work=[[E! Online]]|title=Charlie's Got That Newlywed Sheen |accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೧೭}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೧೪, ೨೦೦೯ ಬಾಬ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಎಂಬ ಅವಳಿ ಜವಳಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟಿದರು.<ref>{{cite web |title=Charlie Sheen and His Wife Welcome Twins |url=http://www.etonline.com/news/2009/03/71806/index.html |date=2009-03-15 |work=[[E! Online]] |access-date=2010-09-21 |archive-date=2010-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100822171918/http://www.etonline.com/news/2009/03/71806/index.html |url-status=dead }}</ref> ಶೀನ್ ಗೃಹ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಇದು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫, ೨೦೦೯ ಮುಲ್ಲರ್ ವಿರುದ್ಧ ಮಾಡಿದ ಆತನ ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.people.com/people/article/0,,20333226,00.html |title=Charlie Sheen Arrested for Domestic Violence |date=2009-12-25 |accessdate=2009-12-25 |archive-date=2009-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091227181814/http://www.people.com/people/article/0,,20333226,00.html |url-status=dead}}</ref> $ ೮,೫೦೦ ಬಾಂಡ್ ಬರೆದು ಕೊಟ್ಟ ನಂತರ ಆತನನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.usatoday.com/life/people/2009-12-25-sheen-arrest_N.htm?csp=34 |title=Bond Posted |work=[[USA Today]] |date=೨೦೦೯-೧೨-೨೫ |accessdate=೨೦೦೯-೧೨-೨೫}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8433407.stm|title=Charlie Sheen 'threatened to kill wife' |date=December 29, 2009|publisher=BBC News|accessdate=29 December 2009}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೮ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಶೀನ್‌ಗೆ ಬೆದರಿಕೆ, ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ದರ್ಜೆಹಲ್ಲೆ ಅಪರಾಧಿ ಕೃತ್ಯ,, ದುರ್ನಡತೆಯ ಘೋರ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite news |url=http://latimesblogs.latimes.com/lanow/2010/02/charlie-sheen-charged-with-3-felonies-in-alleged-assault-on-wife-in-aspen.html |title=Charlie Sheen charged with felony in alleged assault on wife in Aspen [Updated] |date=2010-02-08 |accessdate=2010-02-09 | work=The Los Angeles Times}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨, ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲಿ ಶೀನ್ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ದುರ್ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಇತರ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ರದ್ದು ಪಡಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಾರ ಸೊಲೊಮನ್ ಬೆಂಡಾರವರು ಬರೆದಿರುವ ಒಂದು ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ "ಆತನನ್ನು ೩೦ದಿನಗಳ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ, ೩೦ದಿನಗಳ ಪೂರ್ವಸೇವೆ, ಮತ್ತು ೩೬ ಗಂಟೆಗಳು ಆಂಗರ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್" ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಬ್ರೂಕ್ ಮುಲ್ಲರ್‌ಗೆ ಗೃಹ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಶೀನ್ ಲಾಂಟನ್‌ಬರ್ಗ್ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ, ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗನ್ ಬಳಸದೇ ಇರುವಂತೆ ತೀರ್ಪು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>[https://news.yahoo.com/s/ap/us_people_charlie_sheen;_ylt=AiL8wPRCLeESZgAwRCMi68qs0NUE;_ylu=X3oDMTNzcGQ3dnV0BGFzc2V0A2FwLzIwMTAwODAzL3VzX3Blb3BsZV9jaGFybGllX3NoZWVuBGNjb2RlA21vc3Rwb3B1bGFyBGNwb3MDMTAEcG9zAzcEcHQDaG9tZV9jb2tlBHNlYwN5bl9oZWFkbGluZV9saXN0BHNsawNjaGFybGllc2hlZW4-Charlie ಶೀನ್ ಪ್ಲೀಡ್ಸ್ ಗಿಲ್ಟಿ ಟು ಆಸ್ಪೆನ್ ಅಸಾಲ್ಟ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್, ಆಗಸ್ಟ್ ೨, ೨೦೧೦ ಸೊಲೊಮನ್ ಬಂದಾ ಅವರು ಬರೆದದ್ದು.</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಶೀನ್ ತಾನು ಸ್ವ ''ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಎರಡುವರೆ ಮನುಷ್ಯರ'''' '' ಸಂಬಂಧದಿಂದ ವಿರಾಮ ಪಡೆದು ರೆಹಾಬ್ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದನು. ಸಿಬಿಎಸ್ ಸಹಕಾರ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>ಲಿನೆಟ್ ರೈಸ್ ಬರೆದ ಲೇಖನ [http://hollywoodinsider.ew.com/2010/02/23/charlie-sheen-rehab/ ಚಾರ್ಲಿ ಶೀನ್ ಟು ಟೇಕ್ ಆಫ್ ಸಿಬಿಎಸ್ ಸೈಟ್‌ಕಾನ್ ಟು ಎಂಟರ್ ರಿಹ್ಯಾಬ್], ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೩, ೨೦೧೦, ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ವೀಕ್ಲಿ</ref> ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ತಾನು ಬೇರೊಂದರ ರೆಹಾಬ್ ಸೌಲಭ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುವುದಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದನು. ಶೀನ್‌ನ ಗೌರವವನ್ನು "ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://abclocal.go.com/kabc/story?section=news/entertainment&amp;id=7293471 ಚಾರ್ಲಿ ಶೀನ್ ಚೆಕ್ಸ್ ಇನ್‌ಟು ರಿಹ್ಯಾಬ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821195132/http://abclocal.go.com/kabc/story?section=news/entertainment&id=7293471 |date=2011-08-21 }} ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೩, ೨೦೧೦, ಕೆ‍ಎ‌ಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್</ref> ಮಾರ್ಚನಲ್ಲಿ ಶೀನ್‌ನ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಆತನು ರೆಹಾಬನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬರಲು ತಯಾರಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಸಿಟ್ಕಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>[http://content.usatoday.com/communities/entertainment/post/2010/03/charlie-sheen-to-return-to-work-next-week-/1 ಚಾರ್ಲಿ ಶೀನ್ ಟು ರಿಟರ್ನ್ ಟು ವರ್ಕ್ ನೆಕ್ಸ್ಟ್ ವೀಕ್] ಮಾರ್ಚ್ ೧೦, ೨೦೧೦, ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೇ</ref> ಮೇ ೧೮, ೨೦೧೦ ರಂದು, ಶೀನ್ ಸಿಟ್ಕಾಮ್‌ಗೆ ವಾಪಸ್ಸು ಬಂದು ಇನ್ನೂ ಎರಡು ವರ್ಷ ಪ್ರತಿ ದಾರವಾಹಿಗೆ $೧.೭೮ ಮಿಲಿಯನ್‌ನಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದನು.<ref>[http://www.usatoday.com/life/television/news/2010-05-19-cbsupfront19_ST_N.htm?csp=hf ಸಿಬಿಎಸ್ ಆಡ್ಸ್ ಸಿಕ್ಸ್ ನ್ಯೂ ಶೋಸ್, ಹ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ಆನ್ ಟು ಚಾರ್ಲಿ ಶೀನ್ಸೇ ] ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೇ, ಮೇ ೨೦, ೨೦೧೦ ಗ್ಯಾರಿ ಲೆವಿನ್ ಬರೆದದ್ದು.</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == {{Main|List of awards and nominations received by Charlie Sheen}} ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ ಫುಸ್ಕೊ, ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್ ಕೆಯ್ನ್, ಲೌ ಡೈಮಂಡ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್, ಎಮಿಲಿಯೊ ಎಸ್ಟಿವೆಝ್, ಮತ್ತು ಕಿಯೆಫರ್ ಸುತರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಶೀನ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ''ಯಂಗ್ ಗನ್ಸ್'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಬ್ರಾಂಝ್ ರ್ಯಾಂಗ್ಲರ್ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ, ೭೦೨೧ ಹಾಲಿವುಡ್ ಬೌಲಿವರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶೀನ್‌ನನ್ನು ಹಾಲಿವುಡ್ ವಾಕ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ತಾರೆಯೆಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://uk.eonline.com/celebrities/profile/index.jsp?uuid=a39d1465-e0d7-4ac7-b922-5691eec471de|title=Charlie Sheen Profile|publisher=''[[E! Online]]''|accessdate=೨೦೦೮-೦೯-೨೦}}</ref> ರಾಜಕೀಯ ಸಂದರ್ಭದ ಹಾಸ್ಯ ''ಸ್ಪಿನ್‌ ಸಿಟಿ'' ಗಾಗಿ ಆತನು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ, ಶೀನ್ ಎರಡು ಅಲ್ಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡನು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ದಾರವಾಹಿಯ ಸಂಗೀತ ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು.<ref name="GG">{{cite web|url=http://www.thegoldenglobes.com/welcome.html?nominee%2Fsheen_charlie.html|title=Charlie Sheen|publisher=[[Golden Globes|TheGoldenGlobes]].com|accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೨೭|archive-date=2012-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210225011/http://www.thegoldenglobes.com/welcome.html?nominee%2Fsheen_charlie.html|url-status=dead}}</ref> ಶೀನ್ ಆಲ್ಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೂಡ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಮೂರು ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು, ಮತ್ತು ಸಿಟ್ಕಾಂ ''ಟು ಅಂಡ್ ಎ ಹಾಫ್ ಮೆನ್‌'' ನಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು<ref name="GG"/> ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! style="background:#B0C4DE;" | ವರ್ಷ ! style="background:#B0C4DE;" | ಚಿತ್ರ ! style="background:#B0C4DE;" | ಪಾತ್ರ ! style="background:#B0C4DE;" |ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 1974 | ''ದಿ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಶನ್ ಆಫ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಸ್ಲೋವಿಕ್'' | ಕಿಡ್ ಅಟ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ | ಎನ್‌ಬಿಸಿ ಟಿವಿ-ಚಲನಚಿತ್ರ; ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲದ ಪಾತ್ರ. |- | 1979 ಈಗಿನ ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸ್ | ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾ<ref>{{cite web|url=http://www.hollywood.com/celebrity/Charlie_Sheen/196651|title=Charlie Sheen's Milestones|publisher=[[Hollywood]].com|accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೧೭|archiveurl=https://archive.today/20121208134114/http://www.hollywood.com/celebrity/196651/Charlie_Sheen|archivedate=2012-12-08|url-status=live}}</ref> | |- |rowspan=೨| ೧೯೯೩ | ''ರೆಡ್ ಡಾನ್'' | ಮ್ಯಾಟ್ ಎಕೆರ್ಟ್ | |- | ''ಸೈಲೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಹಾರ್ಟ್'' | ಕೆನ್ ಕ್ರೂಝ್ | ಸಿಬಿಎಸ್ ಟಿವಿ-ಚಲನಚಿತ್ರ |- |rowspan="೩"| ೨೦೦೫ | ''ದಿ ಫೋರ್ತ್ ವೈಸ್ ಮ್ಯಾನ್'' | ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ (ಹೆರಾಡ್ಸ್ ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್) | ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | ''ಔಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್'' | ಮ್ಯಾನ್ ಶೇವಿಂಗ್ | ಸಿಬಿಎಸ್ ಟಿವಿ-ಚಲನಚಿತ್ರ |- | ''ದಿ ಬಾಯ್ಸ್ ನೆಕ್ಸ್ಟ್ ಡೋರ್‍'' | ಬೊ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ | |- |rowspan="೩"| ೨೦೦೫ | ''ಲ್ಯುಕಾಸ್'' | ಕ್ಯಪ್ಪೀ | |- | ''ಫೆರ್ರಿಸ್ ಬುಯೆಲ್ಲರ್ಸ್ ಡೇ ಆಫ್'' | ಗರ್ತ್ ವೊಲ್ಬೆಕ್-ಬಾಯ್ ಇನ್ ಪೋಲೀಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ | ಕಿರುಪಾತ್ರ |- | ''ಪ್ಲಾಟೂನ್'' | ಪ್ರೈವೇಟ್ ಕ್ರಿಸ್ ಟೇಲರ್ | |- | ''ದಿ ವ್ರೆಯ್ತ್ '' | ಜೇಕ್ ಕೆಸೇ | |- | ವಿಸ್ಡಮ್ | ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗರ್ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ | ಕಿರುಪಾತ್ರ |- | rowspan="೪"| ೨೦೦೪ ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌‌ | ಬಡ್ ಫಾಕ್ಸ್ | |- | ನೋ ಮ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ | ಟೆಡ್ ವೆರ್ರಿಕ್ | |- | ''ಥ್ರೀ ಫಾರ್ ದಿ ರೋಡ್'' |ಪಾಲ್ | |- | ''[[Grizzly II: The Predator|ಗ್ರಿಝ್ಲಿ II: ದಿ ಪ್ರಿಡೇಟರ್ ಕನ್ಸರ್ಟ್]]'' | ರಾನ್ | ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ<br />೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿರುವ |- |rowspan="೩"| ೨೦೦೫ | ನೆವರ್‌ ಆನ್‌ ಟ್ಯೂಸ್‌ಡೇ | ಥೀಫ್ |ಅನ್‌ಕ್ರೆಡಿಟೆಡ್ ಕ್ಯಾಮಿಯೊ |- | ''ಎಯ್ಟ್ ಮೆನ್ ಔಟ್'' | ಆಸ್ಕರ್ 'ಹ್ಯಾಪಿ ಫೆಸ್ಚ್ | |- | ''ಯಂಗ್ ಗನ್ಸ್'' | ರಿಚರ್ಡ್ "ಡಿಕ್" ಬ್ರೆವರ್ | ಬ್ರಾಂಝ್ ರ್ಯಾಂಗ್ಲರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- |rowspan="೩"| ೨೦೦೫ | ''ಟೇಲ್ ಆಫ್ ಟು ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್'' | ನಿರೂಪಕ | ಬರಹಗಾರನೂ ಹೌದು (ಕವನಗಳು) |- | ''ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್'' | ರಿಕಿ 'ವೈಲ್ಡ್ ಥಿಂಗ್' ವಾಗ್ನ್ | |- | ''ಕ್ಯಾಚ್‌ಫೈರ್'' ಬಾಬ್‌‌ | ಕಿರುಪಾತ್ರ |- |rowspan="೩"| ೨೦೦೫ | ''ಕ್ಯಾಡೆನ್ಸ್'' | ಪಿಎಫ್‍ಸಿ. ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಫೇರ್‍‌ಚೈಲ್ಡ್ ಬೀನ್n | |- | ''ಕರೇಜ್ ಮೌಂಟೇನ್'' | ಪೀಟರ್‌ | |- | ''ಮೆನ್ ಅಟ್ ವರ್ಕ್'' | ಕಾರ್ಲ್ ಟೇಲರ್ | |- | ''ನೇವಿ ಸೀಲ್ಸ್'' | Lt. (j.g.) ಡೇಲ್ ಹಾಕಿನ್ಸ್ | |- | ''ದಿ ರೂಕೀ'' | ಡೇವಿಡ್ ಆಕರ್ಮನ್ | |- ೧೯೯೧ | ''ಹಾಟ್ ಶಾಟ್ಸ್!'' | Lt. ಸೀನ್ ಟಾಪನ್ ಹಾರ್ಲೆ | |- |rowspan=೨| ೧೯೯೩ | ''ಬಿಯಾಂಡ್ ದಿ ಲಾ'' | ವಿಲಿಯಮ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಸ್ಟೀನರ್/ಡೇನಿಯಲ್ "ಡ್ಯಾನ್" ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್/ಸಿದ್ | |- | ''ಆಲಿವರ್ ಸ್ಟೋನ್: ಇನ್ಸೈಡ್ ಔಟ್'' | ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ |- | rowspan="೪"| ೨೦೦೪ | ''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲಂಪೂನ್ಸ್ ಲೋಡೆಡ್ ವೆಪನ್ ೧'' | ಜರ್ನ್, ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ವ್ಯಾಲೆಟ್ | ಕಿರುಪಾತ್ರ |- | ಡೆಡ್‌ಫಾಲ್‌ | ಮಾರ್ಗನ್ "ಫ್ಯಾಟ್ಸ್" ಗ್ರಿಪ್ | ಕಿರುಪಾತ್ರ |- | ''ಹಾಟ್ ಶಾಟ್ಸ್! '' ''ಪಾರ್ಟ್ ಡಿಯಕ್ಸ್'' | Lt. ಸೀನ್ ಟಾಪರ್ ಹಾರ್ಲೇ | |- | ''ದಿ ಥ್ರೀ ಮಸ್ಕಿಟೀರ್ಸ್'' | ಅರಾಮಿಸ್ | |- | rowspan="೪"| ೨೦೦೪ | ''ಚಾರ್ಲೀ ಶೀನ್ ಸ್ಟಂಟ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟಾಕ್ಯುಲರ್'' | ತನ್ನದೇ ನಿಜಜೀವನದ ಪಾತ್ರ | ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | ''ಟರ್ಮಿನಲ್ ವೆಲಾಸಿಟಿ '' | ರಿಚರ್ಡ್ 'ಡಿಚ್' ಬ್ರಾಡೀ | |- | ''ದಿ ಚೇಸ್'' | ಜಾಕ್ಸನ್ ಡೇವಿಸ್ "ಜಾಕ್" ಹ್ಯಾಮಂಡ್ | ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಸಹ |- | ''ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ II'' | ರಿಕಿ 'ವೈಲ್ಡ್ ಥಿಂಗ್' ವಾನ್ | |- | rowspan="೪"| ೨೦೦೪ | ''ಲೂಸ್ ವುಮೆನ್'' | ಬಾರ್ಬೀ ಲವಿಂಗ್ ಬಾರ್ಟೆಂಡರ್ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರ |- | ''ಫ್ರೇಮ್ ಬೈ ಫ್ರೇಮ್'' | | |- | ''ಆಲ್ ಡಾಗ್ಸ್ ಗೋ ಟು ದಿ ಹೆವನ್ ೨'' | ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬಿ. "ಚಾರ್ಲಿ" ಬಾರ್ಕಿನ್ | (ಬರೀ ಧ್ವನಿ) |- | ''ದಿ ಅರೈವಲ್'' || ಝೇನ್ ಝಮಿಂಸ್ಕಿ || |- |rowspan="೩"| ೧೯೯೭ || ''ಮನಿ ಟಾಕ್ಸ್'' || ಜೇಮ್ಸ್ ರಸ್ಸೆಲ್ || |- | ''ಶಾಡೋ ಕಾನ್ಸ್‌ಪಿರೆಸಿ'' || ಬಾಬಿ ಬಿಷಪ್ || |- | ''ಬ್ಯಾಡ್ ಡೇ ಆನ್ ದಿ ಬ್ಲಾಕ್'' || ಲೈಲ್ ವೈಲ್ಡರ್ || ಇದನ್ನು ''ಅಂಡಾರ್ ಪ್ರೆಶರ್'' ಎಂದು ಕೂಡಾ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. |- |rowspan="೫"| ೧೯೯೮ || ''ಪೋಸ್ಟ್‌ಮಾರ್ಟಮ್'' || ಜೇಮ್ಸ್ ಮೆಕ್‌ಗ್ರೆಗರ್ || |- | ''ಎ ಲೆಟರ್ ಫ್ರಂ ಡೆತ್ ರೋ'' || ಕಾಪ್ #೧ || ಕ್ಯಾಮಿಯೊ |- | ''ನೊ ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಕಂಡಕ್ಟ್'' || ಜಾಕೊಬ್ "ಜೇಕ್" ಪೀಟರ್ಸನ್ || ಈತ ನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ |- | ''ಫ್ರೀ ಮನಿ'' || ಬಡ್ ಡೈಯರ್ಸನ್ || |- | ''ಜಂಕೆಟ್ ವ್ಹೋರ್'' || ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರ || ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ |- |rowspan="೩"| ೧೯೯೯ || ''ಲಿಸಾ ಪಿಕಾರ್ಡ್ ಈಸ್ ಫೇಮಸ್'' || ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ || |- | ''ಫೈವ್ ಏಸಸ್'' || ಕ್ರಿಸ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ || |- | ''ಬೀಯಿಂಗ್ ಜಾನ್ ಮಾಲ್ಕೊವಿಚ್'' || ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ || ಕ್ಯಾಮಿಯೊ |- | ೨೦೦೦ || ''ರೇಟೆಡ್ ಎಕ್ಸ್'' || ಆರ್ಟೀ ಜೇ "ಆರ್ಟ್" ಮಿಚೆಲ್ || ಶೋಟೈಮ್ ಟಿವಿ-ಚಲನಚಿತ್ರ |- |rowspan="೨"| ೨೦೦೧ || ''ಗುಡ್ ಅಡ್ವೈಸ್'' || ರ್ಯಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಟರ್ನರ್ || |- | ''ಲಾಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ೨೦೦೦'' || ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರ || ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ |- | ೨೦೦೨ || ''ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಬ್ರೆಟ್ ಮೈಕೇಲ್ಸ್'' || ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರ || ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ |- | ೨೦೦೩ || ''ಸ್ಕೇರಿ ಮೂವೀ ೩'' || ಟಾಮ್ ಲೋಗನ್ || |- |rowspan="೨"| ೨೦೦೪ || ''ದಿ ಬಿಗ್ ಬೌನ್ಸ್'' || ಬಾಬ್ ರೋಜರ್ಸ್ ಜೂ. || |- | ''ಪಾಲಿ ಶೋರ್ ಈಸ್ ಡೆಡ್'' || ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರ || ಕ್ಯಾಮಿಯೊ |- | ೨೦೦೫ || ''೩ &amp; ೩: ದಿ ಗಿಲ್ಟಿ ಹಾರ್ಟ್ಸ್'' || ಚಾರ್ಲಿ ಶೀನ್ || segment "ಸ್ಪೆಲಿಂಗ್ ಬೀ" |- | ೨೦೦೬ || ''ಸ್ಕೇರಿ ಮೂವಿ ೪'' || ಟಾಮ್ ಲೋಗನ್ || ಕ್ಯಾಮಿಯೊ |- | ೨೦೧೦ || ''[[Wall Street: Money Never Sleeps]]'' || ಬಡ್ ಫಾಕ್ಸ್ || ಕ್ಯಾಮಿಯೊ |- |} === ಕಿರುಚಿತ್ರ === === ಕಿರುಚಿತ್ರ === {|class="wikitable" style="font-size: ೯೦%;" border="೨" cellpadding="೪" background: #f೯f೯f೯; |- align="center" ! style="background:#B೦C೪DE;" | ವರ್ಷ ! style="background:#B೦C೪DE;" | ಚಿತ್ರ ! style="background:#B೦C೪DE;" | ಪಾತ್ರ ! style="background:#B೦C೪DE;" |ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ೧೯೮೬ || ''ಎ ಲೈಫ್ ಇನ್ ದಿ ಡೇ'' || || |- | ೧೯೮೯ || ''ಕಮಿಸಿಟ್ಸ್'' || ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರ || ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕೂಡಾ |- | ೨೦೦೩ || ''ಡೀಪರ್ ದ್ಯಾನ್ ಡೀಪ್'' || ಚಾರ್ಲ್ಸ್ "ಚಕ್" ಇ. ಟ್ರೇನರ್ || |- | ೨೦೦೪ || ''ಸ್ಪೆಲಿಂಗ್ ಬೀ'' || ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರ || ೩ & ೩ |- |} === ಕಿರುತೆರೆ === {|class="wikitable" style="font-size: ೯೦%;" border="೨" cellpadding="೪" background: #f೯f೯f೯; |- align="center" ! style="background:#B೦C೪DE;" | ವರ್ಷ ! style="background:#B೦C೪DE;" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! style="background:#B೦C೪DE;" | ಪಾತ್ರ ! style="background:#B೦C೪DE;" |ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ೧೯೮೬ || ''ಅಮೇಜಿಂಗ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್: ಬುಕ್ ಥ್ರೀ'' || ಕ್ಯಸೇ || ಎಪಿಸೋಡ್: "ನೊ ಡೇ ಅಟ್ ದಿ ಬೀಚ್" |- | ೧೯೯೬ || ''ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್'' || ರ್ಯಾನ್ || ಎಪಿಸೋಡ್: "ದಿ ಒನ್ ವಿತ್ ದಿ ಚಿಕನ್ ಪಾಕ್ಸ್" |- | ೧೯೯೯ || ''ಶುಗರ್ ಹಿಲ್'' || ಮ್ಯಾಟ್ || ಅನ್‌ಸೋಲ್ಡ್ ಪೈಲಟ್ |- | ೨೦೦೦–೨೦೦೨ || ''ಸ್ಪಿನ್ ಸಿಟಿ'' || ಚಾರ್ಲೀ ಕ್ರಾಫರ್ಡ್ ||, ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ<br />ಎರಡು ಅಲ್ಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ |- | ೨೦೦೩–ಇಂದಿನವರೆಗೆ || ''ಟು ಅಂಡ್ ಎ ಹಾಫ್ ಮೆನ್'' || ಚಾರ್ಲಿ ಹಾರ್ಪರ್ || ಹಲವಾರುಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. $೧.೭೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಪರ್ ಎಪಿಸೋಡ್. |- | ೨೦೦೬ || ಓವರ್‌ಹಾಲಿನ್' || ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರ || ಎಪಿಸೋಡ್: "ಲೆಮಮಾಸ್ ಬಾಯ್" |- | ೨೦೦೮ || ''ದಿ ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್ ಥಿಯರಿ'' || ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರ || ಎಪಿಸೋಡ್: "ದಿ ಗ್ರಿಫನ್ ಈಕ್ವಿವೇಲೆನ್ಸಿ" |- | ೨೦೦೯ || ''ದಿ ಟುನೈಟ್ ಶೋ ವಿತ್ ಜೇ ಲೆನೊ'' || ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರ || |- | ೨೦೦೯ || ''ಲೊಪಿಝ್'' || ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರ || |- | ೨೦೧೦ || ''ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಗೈ'' || ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರ || ಎಪಿಸೋಡ್: "ಬ್ರೈನ್ ಗ್ರಿಫಿನ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಪೇಯ್ನೆ" |- |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Charlie Sheen}} * [http://www.cbs.com/primetime/two_and_a_half_men/bio/charlie_sheen/bio.php ಚಾರ್ಲಿ ಶೀನ್ ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ CBS.comನಲ್ಲಿ - ಟು ಅಂಡ್ ಎ ಹಾಫ್ ಮೆನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211113456/http://www.cbs.com/primetime/two_and_a_half_men/bio/charlie_sheen/bio.php |date=2010-02-11 }} * {{imdb|0000221}} * {{tvtome person|id=1379|name=Charlie Sheen}} {{GoldenGlobeBestActorTVComedy 1990-2009}} {{911ct|type=BLP|cat=yes}} {{Persondata |NAME= Sheen, Charlie |ALTERNATIVE NAMES= Estévez, Carlos Irwin |SHORT DESCRIPTION= Actor |DATE OF BIRTH= September 3, 1965 |PLACE OF BIRTH= [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]], U.S. |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Sheen, Charlie}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೬೫ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:20ನೆಯ-ಶತಮಾನದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:21ನೆಯ-ಶತಮಾನದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಿಂದ ಬಂದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕನ್ ಕ್ರಿಯಾವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬಾಲಕ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಐರಿಷ್‌ ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಮೂಲದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನೊ ಅಮೇರಿಕನ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಿರುತೆರೆ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತಕಾರ ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯ ನಟ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ (ಚಲನಚಿತ್ರ) ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಎಸ್ಟೆವೆಝ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ಯಾಲಿಶಿಯನ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸಾಂತಾ ಮೊನಿಕಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಟೇಟನ್ ದ್ವೀಪದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರು]] pp3mtyv5qp3hhseezc3jyfen3z5ss43 0 25337 1434743 1375664 2026-10-27T10:55:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434743 wikitext text/x-wiki {{POV|date=March 2009}} {{Expert-subject|History|date=April 2008}} {{History of Sri Lanka}} [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ದೇಶವು, ಕಂಡ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು '''ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಇತಿಹಾಸ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ವಿವರಗಳನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನೇತರರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಅವು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. ''ಬಾಲಂಗೊಡ ಮಾನವ'' ‌ನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಶೋಧನೆಯು ಸುಮಾರು 30,000 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ ವರದಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಹಾವಂಶ, ದೀಪವಂಶ, ಕುಲವಂಶ ಮತ್ತು ರಾಜವೆಲಿಯ ಮೊದಲಾದವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 6ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವು ಆರಂಭವಾದಂದಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳ ಆಗಮನ ಮತ್ತು 1815ರಲ್ಲಿ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಪದಚ್ಯುತಿಯವರೆಗಿನ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರ ದಾಖಲಿತ-ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬಗೆಗಿನ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾಣಗಳಾದ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ಮುನಿಯ [[ರಾಮಾಯಣ]], [[ಮಹಾಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ]]ನ ಬೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲೂ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೆಲವು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು, ಡಚ್ಚರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷರು ಆಳಿದರು. 1815ರ ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ನಂತರ 1948ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅದಲ್ಲದೇ 1972ರ ನಂತರ ಇದು ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರು ನಡೆಸಿದ ಸಶಸ್ತ್ರ ದಂಗೆಗಳೆಂದರೆ 1818ರ ''ಯುವ ದಂಗೆ'' ಮತ್ತು 1848ರ ''ಮ್ಯಾಟಲೆ ದಂಗೆ''. ''1971ರ ಎಪ್ರಿಲ್ ದಂಗೆ'' ಎನ್ನುವ ಸಶಸ್ತ್ರ ಯುವ ದಂಗೆಯು ನಡೆದ ನಂತರ 1978ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಅದರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಗೇರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು. ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರ ನಾಗರಿಕ ಕದನವು 1983ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಸಶಸ್ತ್ರ ಯುವ ದಂಗೆಯು 1987-89ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಈ 26 ವರ್ಷಗಳ ನಾಗರಿಕ ಸಂಘರ್ಷ 2009ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತ್ ಮಹಿಂದ (ಭಾರತೀಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನ ಪುತ್ರ) [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]]ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳ ಆಗಮನದ ನಂತರ ಮತ್ತು 1977ರ ನಂತರ ಹೊಸದಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳೂ ಸಹ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು. ==ಇತಿಹಾಸ-ಪೂರ್ವ ಶ್ರೀಲಂಕಾ== [[:en:Main|Prehistory of Sri Lanka|Main|Prehistory of Sri Lanka]] ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ನೆಲೆಸುವಿಕೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಆರಂಭಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದಾಖಲೆಯು ಬಾಲಂಗೊಡದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಬಾಲಂಗೊಡ ಮಾನವರು (ಆದಿ ಮಾನವ ಸಂಕುಲ)ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೩೪,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರನ್ನು ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗದ ಬೇಟೆಗಾರ ಸಂಗ್ರಾಹಕರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.(ಅವರು ಆಗಿನ ವಿಷಯ-ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆನ್ನಲಾಗಿದೆ.) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಾಟದೊಂಬಲೇನ ಮತ್ತು ಫಾ-ಹೈನ್ ರಾಕ್ ಗುಹೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಈ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದ್ವೀಪದ ಮೊದಲ ನಿವಾಸಿಗರೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾದ ಈ ಜನರ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಕ್ತನ (ಹಸ್ತ)ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಬಾಲಂಗೊಡ ಮಾನವರು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಜಾಗ-ಪ್ರಸ್ಥ ಭೂಮಿ ಪಡೆಯಲು ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿನ ಮರಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಕೇಂದ್ರ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಟನ್ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೫,೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಓಟ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಲಿಗಳು, ಅಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ [[ಕೃಷಿ|ಕೃಷಿಯು]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>http://www.lankalibrary.com/geo/prehistory.htm</ref> ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಗ್ರ್ಯಾನೈಟ್ ಪರಿಕರಗಳು (ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ), ಸುಟ್ಟ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಇದ್ದಿಲಾದ ಮರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಹೂತು ಹೋಗಿರುವ ಮಡಿಕೆಗಳು ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬೦೦೦ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಮಾನವನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು, ವಾರಣ ರಾಜ ಮಹಾ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಮತ್ತು ಕಾಲಟುವವ ಪ್ರದೇಶದ ಜಲಸಂಗ್ರಹಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಮೂಲತಃ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ|ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ಚಕ್ಕೆ(ಸಿನ್ನಾಮನ್‌)]]ಯು ಬಹುಹಿಂದೆಯೇ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೫೦೦ರಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌|ಪುರಾತನ ಈಜಿಪ್ಟಿನಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಇದು ಈಜಿಪ್ಟ್ ಮತ್ತು ಈ ದ್ವೀಪದ ನಿವಾಸಿಗರ ಮಧ್ಯೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬೈಬಲ್‌ನ ಟಾರ್ಶಿಶ್ (ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶ) ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. (ಜೇಮ್ಸ್ ಎಮರ್ಸನ್ ಟೆನ್ನೆಂಟ್ ಗ್ಯಾಲ್ಲೆ ಒಂದಿಗೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು).<ref>http://www.lankalibrary.com/heritage/galle6.htm</ref> ಪ್ರೋಟೊಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಆರಂಭಿಕ(ಲೋಹಯುಗ) ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧,೨೦೦ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು (ಪೊಸ್ಸೆಹ್ಲ್ ೧೯೦೦; ದೇರನಿಯಗಲ(ಬರಹಗಾರ್ತಿ-ಕಲಾವಿದೆ-ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ) ೧೯೯೨:೭೩೪). ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಕುರುಹು ಸಿಗಿರಿಯಾದ ಅಲಿಗಲ ಮತ್ತು ಅನುರಾಧಪುರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೦೦೦-೮೦೦ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ (ಗ್ರಂಥಕರ್ತೆ ದೇರನಿಯಗಲ 1992:709-29; ಕರುನಾರಟ್ನೆ ಮತ್ತು ಅದಿಕಾರಿ 1994:58; ಮೋಗ್ರೆನ್ 1994:39; ಅನುರಾಧಪುರ ಕಾಲನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಈಗ ಕೊನಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ 1999ರಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ). ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳು ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲು ಸಮರ್ಪಕವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.lankalibrary.com/geo/dera2.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-08 |archive-date=2014-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140105134736/http://www.lankalibrary.com/geo/dera2.html |url-status=dead }}</ref> ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾಕ್ತನ ಯುಗ)ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗದ ಆರಂಭದ ಬಗೆಗಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಅನುರಾಧಪುರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 900ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನಗರ-ವಹಾಸತು ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಈ ವಹಾಸತು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 900ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 15 ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಷ್ಟಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 700ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇದು 50 ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.[http://www.arkeologi.uu.se/afr/symposium/abstracts/Deraniyagala1.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110054930/http://www.arkeologi.uu.se/afr/symposium/abstracts/Deraniyagala1.htm |date=2007-11-10 }} ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಹುದೇ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವು ಸಿಗಿರಿಯಾದ ಅಲಿಗಲದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.dailynews.lk/2008/11/13/fea06.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-08 |archive-date=2013-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130321030956/http://www.dailynews.lk/2008/11/13/fea06.asp |url-status=dead }}</ref> ವನ್ನಿಯಲ-ಅಯೆಟ್ಟೊ ಅಥವಾ ವೇದಾಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೇಟೆಗಾರ-ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಜನರು (ಇವರು ಈಗಲೂ ದ್ವೀಪದ ಕೇಂದ್ರ, ಯುವ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ) ಬಹುಶಃ ಮೊದಲ ನಿವಾಸಿಗರ (ಬಾಲಂಗೊಡ ಮಾನವ) ಸಂತತಿಯವರಾಗಿರಬಹುದು. ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಮಾನವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹರಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇವರು ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ.500 ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರು (ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಂತ?, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ/ಭಾಷೆಯ ಗುರುತು?) ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಅನನ್ಯ ಜಲೀಯ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.(ನೀರಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪಯೋಗ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು) ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅಪಾರ ಪಿರಮಿಡ್-ರೀತಿಯ ಸ್ಥೂಪ (ಡಗೋಬ) ರಚನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಹಂತದ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಗಾಢವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]]ದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿತ್ತು.<ref>de Silva, Chandra Richard (2011). "A hydraulic civilization". The Sri Lanka reader : history, culture, politics. Holt, John, 1948-. Durham [N.C.]: Duke University Press. </ref> ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬುದ್ಧದೇವನು ನಾಗ ರಾಜರನ್ನು ನೋಡಲು ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದನು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರಾಜರು ಇಷ್ಟಾನುಸಾರ ಮಾನವರ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಬಲ್ಲ ಸರ್ಪಗಳಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಈ ರಾಜರು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿದ್ದರು,ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |last = Ranwella |first = K |authorlink = |coauthors = |title = THE SO-CALLED TAMIL KINGDOM OF JAFFNA |date = 05 - 18 June 2000 |url = http://www.spur.asn.au/naga.htm |accessdate = 2009-07-28 |archive-date = 2009-02-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090211115802/http://spur.asn.au/naga.htm |url-status = dead }}</ref> ದೀಪವಂಶ ಮತ್ತು ಮಹಾವಂಶ ಎಂಬ ಈ ದ್ವೀಪದ ಆರಂಭಿಕ ಈಗಲೂ ಉಳಿದಿರುವ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ ವರದಿಗಳು, ಯಕ್ಷರು (ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧಕರು), ನಾಗಾಗಳು (ಹಾವುಗಳ ಆರಾಧಕರು) ಮತ್ತು ದೇವಾಗಳ (ದೇವರ ಆರಾಧಕರು) ಸಂತತಿಯವರು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಿಯಲ್ಲದ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಕ್ರಿ.ಪೂ. 600ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಅನುರಾಧಪುರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು, ಇದು ಲಿಪಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಹಳೆಯ ಉದಾರಹಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | last = Pichumani | first = K | authorlink = | coauthors = T S Subramanian, S U Deraniyagala | title = Prehistoric basis for the rise of civilisation in Sri Lanka and southern India | journal = Frontline | volume = 21 | issue = 12 | date = 05 - 18 June 2004 | url =http://www.lankalibrary.com/geo/prehistory.htm | accessdate =09-08-2008}}</ref> ==ಪುರಾತನ ಶ್ರೀಲಂಕಾ== [[:en:Ancient history of Sri Lanka|Pre Colonial era (500 BC - 1505 AD)|Ancient history of Sri Lanka|Pre Colonial era (500 BC - 1505 AD)]] ===ಪಾಲಿ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯನ ಆಗಮನ=== *[[:en:Vijaya|Vijaya]] ಭಾರತೀಯ ಶಾಸನಲಿಪಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು, ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ ವರದಿಗಳ ಬರ್ಮಿಭಾಷೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 6ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಾಧಾರಣ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಗೈಗರ್-ಬೋಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಹಾವಂಶ ಮತ್ತು ಚುಲವಂಶ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳ ಭಾರೀ ಸಂಗ್ರಹ, name="sila">ಪಾರಣವಿಧಾನ ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಜೇಲನಿಕ</ref> ದೀಪವಂಶ, ಅಟ್ಟಕಥಾ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಾದ ಇತರ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಂನ್ಯಾಸಿ ನಾಗಸೇನನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೦೦ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಮಹಾವಂಶವು ಆ ಅವಧಿಯ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಮಹಾವಂಶದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಶೋಕನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಿಂತ (ಬುದ್ಧನ ಮರಣದ ೨೧೮ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ) ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಮಹಾವಂಶದ ವಿವರಣೆಯು ಭಾಗಶಃ ದಂತಕಥೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸವು ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಆತನ ೭೦೦ ಮಂದಿ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜಯನು ವಾಂಗದ (ಪುರಾತನ ಭಾರತದ ಬಂಗಾಳ) ರಾಜ. ಆತನು ಸಿಂಘಪುರದಲ್ಲಿ (ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಈಗಿನ ಸಿಂಗೂರು) ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಜ ಸಿಂಹಬಾಹು ("ಸಿಂಹದ ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವ") ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಸಿಂಹಸಿವಾಲಿ ದಂಪತಿಗಳ ಹಿರಿಯ ಮಗ. ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಸಿಂಹಳ ನಾಯಕರು ಒಂದು ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಮಾನವ ರಾಣಿಯ ನಡುವಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಐಕ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರು (ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ದಾಖಲೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಿಜಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ). ಬುದ್ಧನ ಸಾವಿನ ದಿನದಂದೇ ವಿಜಯನು ಆಗಮಿಸಿದನು ಎಂದು ಮಹಾವಂಶವು ಹೇಳುತ್ತದೆ (ಮಹಾವಂಶದ ಗೈಗರ್‌ನ ಮುನ್ನುಡಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ). ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಕುವೇಣಿಯ (ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಣಿ) ಕಥೆಯು ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಪುರಾತನ ಪ್ರೋಟೊ-ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು.<ref>ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫೋಕ್-ಟೇಲ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಗ್ರೀಕ್ ಲೆಜೆಂಡ್ - W. R. ಹ್ಯಾಲಿಡೇ</ref> ಮಹಾವಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಜಯನು ಮಹಾತೀತದ (ಮಂತೋಟ ಅಥವಾ ಮನ್ನಾರ್<ref name="plnm">[https://web.archive.org/web/20070330010211/http://www.geocities.com/place.names/index.html ಸೀ ಪ್ಲೇಸ್ ನೇಮ್ಸ್]</ref>) ಹತ್ತಿರ ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಆ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ "ತಾಂಬಪರ್ಣಿ" ('ತಾಮ್ರ-ಬಣ್ಣದ ಅಂಗೈ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದನು.<ref>Geiger W, Bode M H. (1912) The Mahavamsa or the great chronicle of Ceylon. London: Oxford university press. p. 58.</ref> ಈ ಹೆಸರು ಪುರಾತನ ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ಟೋಲೆಮಿಯ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಹಾವಂಶವು ಬುದ್ಧನು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದುದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಮಾಣಿಕ್ಯ ಖಚಿತ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನಾಗ ರಾಜ ಮತ್ತು ಅವನ ಅಳಿಯನ ನಡುವಿನ ಕದನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದನು. ಬುದ್ಧನು ಕೊನೆಯ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಿರಿಪಾದದಲ್ಲಿ (ಆಡಮ್ಸ್ ಪೀಕ್) ಆತನ ಪಾದದ ಗುರುತನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಮಿರಭರಣಿಯು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ನದಿಗಿರುವ ಹಳೆಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ (ಸಿಂಹಳದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ವಟು ಓಯ ಮತ್ತು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಅರುವಿ ಅರು). ಈ ನದಿಯು ರಾಜಧಾನಿ ಅನುರಾಧಪುರವನ್ನು ಮಹಾತೀತದೊಂದಿಗೆ (ಮನ್ನಾರ್) ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರೈಕೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಜಲಮಾರ್ಗವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದ ಸಿಲ್ಕ್ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಹಡಗುಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಮಹಾತೀತವು ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು.<ref name="kiri">S. ಕಿರಿಬಾಮುನ, "ದಿ ರೋಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಪೋರ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಹಾತಾತಿತ ಇನ್ ದಿ ಟ್ರೇಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಓಶನ್", - "ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಆನ್ ಎ ಹೆರಿಟೇಜ್", ಭಾಗ I ೨೦೦೦</ref> ಈಗಿನ ಸಿಂಹಳೀಯರು (ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಆಧುನಿಕ ತಮಿಳಿಗರು) ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ ಇತರ ಜನರ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಿಂಹಳೀಯರು ವಿಜಯನ್ ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು (ವಿಜಯನ ಆಗಮನಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ) ಹತ್ತಿರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರ ಗುಂಪುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ===ಅನುರಾಧಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Anuradhapura|Anuradhapura}} {{See also|List of monarchs of Sri Lanka}} ಅನುರಾಧಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಿಂಹಳೀಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ವ್ಯವಸಾಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ, ಉತ್ತರ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನದಿಗಳ ಹತ್ತಿರ ತಮ್ಮ ವಾಸ್ತವ್ಯವನ್ನು ಹೂಡಿದ್ದರು. ಈ ನದಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡಲು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ರಾಜನೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಕಾನೂನು, ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದನು. ದೇವನಾಂಪಿಯ ಟಿಸ್ಸನು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೫೦-೨೧೦) ಮೌರ್ಯ ವಂಶದ ಸಿಂಹಳೀಯರ ರಾಜ. ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಆತನ ಸಂಬಂಧದಿಂದಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೪೭ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಂದನು (ಅಶೋಕನ ಪುತ್ರ) [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]]ವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದನು. ಸಂಗಮಿತ (ಮಹಿಂದನ ಸಹೋದರಿ) ಜಂಬುಕೊಲದಲ್ಲಿ (ಸಾಂಬಿಲಿಟುರೈ) ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬೋಧಿಯೊಂದನ್ನು ತಂದಳು. ಈ ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಥೆರವಾಡ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ ಅಸೇಲನನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ ತಮಿಳು ಅರಸ ಎಲಾರನು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೦೫-೧೬೧) "ಪಿಹಿಟಿ ರಾಟ"ವನ್ನು ಆಳಿದನು, ಅಂದರೆ ಮಹಾವೇಲಿಯ ಉತ್ತರದ ಶ್ರೀಲಂಕಾ. ಎಲಾರನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲನಿ ಟಿಸ್ಸನು ಮಾಯ ರಾಟದ (ನೈಋತ್ಯ) ಉಪ-ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಕಾವನ್ ಟಿಸ್ಸನು ರುಹುನಾದ (ಆಗ್ನೇಯ) ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪ-ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು. ಕಾವನ್ ಟಿಸ್ಸನು ಟಿಸ್ಸ ಮಹಾ ವಿಹಾರ, ದಿಘಾವಪಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಸೆರುವಿಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ರಾಜ ಕಾವನ್ ಟಿಸ್ಸನ ಪುತ್ರ ದುತುಗೆಮುನು (೧೬೧-೧೩೭ BC) ೨೫ ವರ್ಷದ ಯುವಕನಾಗಿರುವಾಗ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತಮಿಳು ಆಕ್ರಮಿ ಎಲಾರನನ್ನು (ಸುಮಾರು ೬೪ ವರ್ಷದ) ಏಕ ಕದನದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು ಎಂದು ಮಹಾವಂಶದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದುತುಗೆಮುನು ರಾಜನನ್ನು ಸಿಂಹಳ "ಅಶೋಕ" ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ರುವಾನ್ವೆಲಿಸಾಯವು ಪಿರಮಿಡ್-ರೀತಿಯ ದಗಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಪುಲಹಟ್ಟನನ್ನು (ಅಥವಾ ಪುಲಹತ) ಬಾಹಿಯನು, ಈತನನ್ನು ಪಾನಯ ಮಾರನು, ನಂತರ ಈತನನ್ನು ಪಿಲಯ ಮಾರನು ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ ಪಿಲಯನನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೮೮ರಲ್ಲಿ ದಾತಿಯನು ಕೊಂದನು. ಈ ದಾತಿಯನನ್ನು ವಾಲಗಂಬಾಹು ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಳಿಸಿದನು, ಈತನ ನಂತರ ತಮಿಳು ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ವಾಲಂಗಬಾಹು I (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೮೯-೭೭) ದುತುಗಮುನು ರಾಜಸಂತತಿಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಾವಿಹಾರ ಥೆರವಾಡ - ಅಭಯಗಿರಿ (ಹಿಂದಿನ-ಮಹಾಯಾನ) ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವಿವಾದಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ತ್ರಿಪಿಟಕವನ್ನು ಮಾಟಲೆಯ ಅಲುವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು. ಚೋರ ನಾಗನನ್ನು (ಮಹಾನಾಗ) (ಕ್ರಿ. ಪೂ. ೬೩-೫೧) ಆತನ ಪತ್ನಿ ಅನುಲಾಳು ವಿಷ ನೀಡಿ ಸಾಯಿಸಿದಳು. ಚೋರ ನಾಗ ಮತ್ತು ಕುಡ ಟಿಸ್ಸರ ವಿಧವೆ ರಾಣಿ ಅನುಲಾಳು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೪೮ -೪೪) ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮೊದಲ ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕೆಯು ಹಲವಾರು ಪ್ರಿಯತಮರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಆಕೆ ವಿಷ ನೀಡಿ ಹತ್ಯೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಟ್ಟಕನ್ನ ಟಿಸ್ಸ ಹತ್ಯೆಮಾಡಿದ. ವಾಸಭನ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೭ -೧೧೧) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಲ್ಲಿಪುರಂದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಹಲಗೆ ಇತ್ತು, ಈತನು ಅನುರಾಧಪುರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದನು, ಹನ್ನೊಂದು ಟ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ರಾಜಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದನು. ಗಜಬಾಹು I (೧೧೪-೧೩೬) ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡನು ಹಾಗೂ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆತನು ಬುದ್ಧನ ನೆನಪಿನ ಕುರುಹು ಹಲ್ಲನ್ನು ಪುನಃಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಆ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ತಮಿಳು ರಾಷ್ಟ್ರ (ಇಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ) ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಒಂದಿಗೆ ರೋಮನ್ ವ್ಯಾಪಾರದ ಭಾರೀ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು.<ref>[http://www.jstor.org/pss/266383 ರೋಮನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಸಿಲೋನ್]</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವ್ಯಾಪಾರ ವಸಾಹತುಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡವು. ಇವು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರವೂ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿದವು.<ref name="Curtin1">ಕರ್ಟಿನ್ ೧೯೮೪: 100</ref> ಮಹಾಸೇನನಿಗೆ (೨೭೪-೩೦೧) ತೆರವಾಡವು (ಮಹಾ ವಿಹಾರ) ಕಿರುಕುಳ ಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಮಹಾಯಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು. ನಂತರ ಈ ರಾಜನು ಮಹಾ ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು. ಪಾಂಡು (೪೨೯) ರಾಜನು ಏಳು ಪಾಂಡಿಯನ್ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವನನು. ಈ ರಾಜವಂಶವು ಪಿತ್ಯಾ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ೪೫೫ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು; ಧಾತುಸೇನನ (೪೫೯-೪೭೭) ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಾದ ಮಹಾನಾಮನು ಮಹಾವಂಶವನ್ನು ಬರೆದನು. ಧಾತುಸೇನನು "ಕುಲವೇವ"ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆತನ ಮಗ ಕಶ್ಯಪನು (೪೭೭-೪೯೫) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಗಿರಿಯಾ ಶಿಲಾ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದನು. ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ೭೦೦ ಕಲ್ಲಿನ ಗೀರು ಚಿತ್ರಗಳು ಪುರಾತನ ಸಿಂಹಳದ ನಸುನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. [[File:Ancient trisinhalaya-locator-map.png|thumb|right|400px|ಅನುರಾಧಪುರದ ಉಪ-ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] ==ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಶ್ರೀಲಂಕಾ== {{Main|Medieval history of Sri Lanka}} {{See also|List of monarchs of Sri Lanka}} ===ರುಹುನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Ruhuna}} ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜರಾಜ I ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ರುಹುನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಈ ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ===ಪೋಲೊನ್ನರುವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Polonnaruwa}} ಪೋಲೊನ್ನರುವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ೧೦೫೫ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯಬಾಹು Iರಿಂದ ಹಿಡಿದು ೧೨೧೨ರಲ್ಲಿ ಲೀಲಾವತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಪೋಲೊನ್ನರುವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅನುರಾಧಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಾಜರಾಜ Iರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಚೋಳರು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ರುಹುನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚೋಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯ ರಾಜರು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರು. ===ದಾಂಬದೇನಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Dambadeniya}} ===[[ಜಾಫ್ನ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Jaffna}} ===ಗಾಂಪೋಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Gampola}} ===ಕೊಟ್ಟೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Kotte}} ===ಸಿಟಾವಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Sitawaka}} ===ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Kingdom of Kandy}} ==ವಸಾಹತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ== {{Main|Colonial history of Sri Lanka}} {{See also|List of monarchs of Sri Lanka}} ===ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಯುಗ=== {{Main|Portuguese Ceylon|Portuguese conquest of Jaffna Kingdom}} ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರೆಂದರೆ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು]]: ಫ್ರ್ಯಾಂಸಿಸ್ಕೊ ಡಿ ಅಲ್ಮೈಡಾ ೧೫೦೫ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಆತನು ಈ ದ್ವೀಪವು ಏಳು ಕಾದಾಡುವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡನೆಯಾದುದನ್ನು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 1517ರಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿ, ನಗರ [[ಕೊಲಂಬೊ|ಕೊಲೊಂಬೊ]]ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಕ್ರಮೇಣ ಅವರ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. 1592ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರು ಅವರ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ದಾಳಿಕಾರರ ದಾಳಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೆಚ್ಚು ಭದ್ರ ಸ್ಥಳವಾದ ಒಳನಗರ ಕ್ಯಾಂಡಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಮರುಕಳಿಸುವ ಯುದ್ಧಗಳು 16ನೇ ಶತಮಾನದಾದ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿದವು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಳನಾಡಿನ ಸಿಂಹಳೀಯರು [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಬಲವಂತಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಕರಾವಳಿಯ ಮೂರ್ ಜನಾಂಗದವರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅವರನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ 1602ರಲ್ಲಿ [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್]] ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಜೋರಿಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಸ್ಪಿಲ್ಬರ್ಗನ್ ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ರಾಜನು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಆತನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡನು. ===ಡಚ್ ಯುಗ=== {{Main|Dutch Ceylon}} ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ರಾಜ ರಾಜಸಿಂಘೆ II, ದ್ವೀಪದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ತೊಲಗಿಸಲು ೧೬೩೮ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಆ ಒಪ್ಪಂದ ಪ್ರಮುಖ ಷರತ್ತುಗಳೆಂದರೆ ಡಚ್ಚರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ರಾಜನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ರಾಜನು ಡಚ್ಚರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ದ್ವೀಪದಾದ್ಯಂತದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.ಆದ್ದರಿಂದ 1638ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ತೀವ್ರಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಅದು ಒಪ್ಪಂದೊಂದಿಗೆ (ಇದನ್ನು ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಗೌರವಿಸಿದವು) ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ೧೬೫೬ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಡಚ್ಚರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೊಲೊಂಬೊವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೬೬೦ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ದ್ವೀಪವನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಡಚ್ಚರು (ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌ರು) ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ರಿಗೆ (ಉಳಿದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳು) ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಬೌದ್ಧ, ಹಿಂದು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮದವರಿಗೆ ಏನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದರು. ಬರ್ಘರ್ ಜನರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಡಚ್-ಸಿಂಹಳೀಯ ಮಿಶ್ರ-ಜನರು ಡಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ೧೬೫೯ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮುದ್ರ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಬರ್ಟ್ ನಾಕ್ಸ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ತಲುಪಿದನು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ರಾಜನಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅವನು ೧೯ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದ.ನಂತರ ಈ ಬಂಧನದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ಒಂದು ಕಥನವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಈ ದ್ವೀಪದ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಗಮನ ಹರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ===ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ=== {{Main|British Ceylon}} [[File:Ceylon MKL Bd. 3 1890 (128593274).jpg|right|thumb|176px|ಸಿಲೋನ್‌ನ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಜರ್ಮನ್ ನಕ್ಷೆ.]] ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಮೇಲಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಬಹುದೆಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಗಾಬರಿಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದ್ವೀಪದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು (ಇದನ್ನು ಅವರು ಸಿಲೋನ್ ಎಂದು ಕರೆದರು) ೧೭೬೯ರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ೧೮೦೨ರಲ್ಲಿ ಅಮೈನ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ದ್ವೀಪದ ಡಚ್ ಭಾಗವು ನಿಯಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ರಾಜವಸಾಹತು ಆಯಿತು. ೧೮೦೩ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ೧ನೇ ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು, ಆದರೆ ರಕ್ತಪಾತದೊಂದಿಗೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದರು. ೧೮೧೫ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಡಿಯು 2ನೇ ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಯುವ ದಂಗೆಯ ರಕ್ತಪಾತದ ನಿಗ್ರಹದ ನಂತರ, ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ರೈತರಿಂದ ಅವರ ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಹದ್ದುಬಸ್ತುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ಚಳವಳಿಯಾದ ವೇಸ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಅಧಿಶಾಸನದ ಮೂಲಕ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕಡುಬಡತನ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಒಳನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಕಾಫಿ|ಕಾಫೀ]], [[ಚಹಾ]] ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಲೋನ್ ಚಹಾವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಪದಾರ್ಥವಾಯಿತು. ಇದು ಸಣ್ಣ ವರ್ಗದ ಬಿಳಿಯ ಚಹಾ-ಕೃಷಿಗಾರರಿಗೆ ಭಾರಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಎಸ್ಟೇಟುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೃಷಿಗಾರರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಿಂದ ಕರಾರಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದ ಕೂಲಿಗಳಾಗಿ ಕರೆತಂದರು, ಇವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೧೦%{{Citation needed|date=March ೨೦೨೦}}ನಷ್ಟಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಜೀತದಾಳು-ರೀತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾಲು ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಇವು ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ತಮಿಳ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹುಡುಕಾಟದ ಸುತ್ತಲಿನ ಆಧುನಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳು ಅರೆ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬರ್ಘರ್‌ಗಳು, ಕೆಲವು ಮೇಲಿನ-ಜಾತಿಯ ಸಿಂಹಳೀಯರು ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ, ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿರುವ ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಕೆರಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತಮಿಳರಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತಂದರು. ಬರ್ಘರ್‌ಗಳಿಗೆ ೧೮೩೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರದ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಚುನಾಯಿತ ಶಾಸನ ಸಭೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಈ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು ಅಧಿಕೃತ ನೇಮಿತರನ್ನು ಮೀರಿಸಿದರು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನವನ್ನು 1931ರಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು ಸಿಂಹಳೀಯರು, ತಮಿಳರು ಮತ್ತು ಬರ್ಘರ್‌ಗಳ ಆಕ್ಷೇಪದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು [http://www.dawn.com/events/millennium/12.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110622044945/http://www.dawn.com/events/millennium/12.htm |date=2011-06-22 }}, [http://www.ambedkar.org/News/News080802.htm ][http://www.crisisstates.com/download/seminars/Spencer.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327122156/http://www.crisisstates.com/download/seminars/Spencer.pdf |date=2009-03-27 }}. ===ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿ=== {{Main|Sri Lanka independence struggle}} ಸಿಲೋನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (CNC)ಅನ್ನು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಚಳವಳಿ ನಡೆಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪಕ್ಷವು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಿಲೋನ್ ತಮಿಳರ ನಿರಾಕರಣೆಯು ಸಿಲೋನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಭಜನೆಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಕೆ. ಎಮ್. ಡಿ ಸಿಲ್ವ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="UCHC">ಕೆ. ಎಮ್. ಡಿ ಸಿಲ್ವ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸಿಲೋನ್</ref> ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿತು, ಅಂದರೆ "ಸಂವಿಧಾನವಾದಿಗಳು", ಇವರು ಸಿಲೋನ್‌ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗುಂಪುಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೊಲೊಂಬೊ ಯೂತ್ ಲೀಗ್, ಲೇಬರ್ ಮೂಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಗೂನಸಿಂಘೆ ಮತ್ತು ಜಾಫ್ನ ಯೂತ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್. ಈ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸ್ವರಾಜ್ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕೂಗನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿವೆ. ಇವು ನೆಹರು, ಸರೋಜಿನಿ ನಾಯ್ಡು ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಮುಖಂಡರು ೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿ ಸಿಲೋನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾದವು.<ref name="jane">ಡಾ. ಜಾನೆ ರಸ್ಸೆಲ್,</ref> ಕಮ್ಯೂನಲ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡರ್ ದಿ ಡೋನಫ್‌ಮೋರ್ ಕಾಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್. ಟ್ಸೈಸರ್ ಪ್ರಕಾಸಕಾಯೊ ದೇಹಿವಾಲ, ೧೯೮೨</ref> ಸಂವಿಧಾನವಾದಿಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ದೊನೌಘ್ಮೋರ್ ಕಮಿಷನ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು (೧೯೩೧) ಮತ್ತು ಸೌಲ್ಬರಿ ಕಮಿಷನ್ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಇದು D. S. ಸೇನನಾಯಕೆ ನಾಯಕತ್ವದ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ 1944ರ ಕರಡು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು.<ref name="UCHC" /><ref name="jane" /> 1935ರಲ್ಲಿ ಯೂತ್ ಲೀಗ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬೆಳೆದ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಲಂಕ ಸಾಮ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿಯು (LSSP) ಅದರ ನೀತಿಯ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒತ್ತಾಯ ಪಡಿಸಿತು.[http://www.priu.gov.lk/news_update/features/20020104edmund_samarakkody.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210153805/http://www.priu.gov.lk/news_update/features/20020104edmund_samarakkody.htm |date=2018-12-10 }} ಅದರ ರಾಜ್ಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾದ N.M. ಪೆರೇರ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪ್ ಗುಣವರ್ದನ ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ, ನಾತೇಸ ಅಯ್ಯರ್ ಮತ್ತು ಡಾನ್ ಅಲ್ವಿನ್ ರಾಜಪಕ್ಷ ಮೊದಲಾದ ಇತರ ಕಡಿಮೆ-ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸದಸ್ಯರ ಮೂಲಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಸಿಂಹಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದೂ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳು ಬಹಳ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೂ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತವು ತೀವ್ರ ಸಂದೇಹದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ದಂಗೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಾಹಸದ (ಆದರೆ ನಿಷ್ಫಲ) ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ರಕ್ತಪಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಗುವಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಳಂಬವಾಯಿತು. ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳು ವಸಾಹತು ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮ ರೂಪಿಸುವವರ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿವೆ. ಸೌಲ್ಬರಿ ಕಮಿಷನ್ ೧೯೩೦ರ ಸಂವಿಧಾನದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. ಈ ತಮಿಳು ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ನಂತರ G. G. ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇವರು "ಸಿಲೋನಿನ ಗುರುತನ್ನು" ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref>ಹ್ಯಾನ್ಸರ್ಡ್ 1935</ref> ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು "ಹೆಮ್ಮೆಯ ದ್ರಾವಿಡ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ತಮಿಳರಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಗುರುತನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಿಂಹಳೀಯರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಹಾವಂಶ ಎಂಬ ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ ವರದಿಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ನಾವಲಪಿತಿಯದಲ್ಲಿನ ಅಂತಹ ಒಂದು ಸಂಘರ್ಷವು{{Specify|date=October 2009}} 1939ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಿಂಹಳ-ತಮಿಳರ ದಂಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="jane" /><ref>ಹಿಂದು ಆರ್ಗನ್, ನವೆಂಬರ್ 1, 1939</ref> ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು, ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅದಲ್ಲದೇ ತಮಿಳು ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ತಮಿಳರು (1931ರ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 15%) ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ (ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ~72%) ಸಮವಾದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಈ "50-50" ಅಥವಾ "ಸಮತೋಲಿತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ" ನೀತಿಯು ಆ ಸಂದರ್ಭದ ತಮಿಳು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತಾಯಿತು. ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್ ಬ್ರಿಟಿಷರು "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಮಿಳು ಪ್ರದೇಶ"ಗಳಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಲೌಕಿಕ ಆಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯದ ಮೂಲಕ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ದೂರಿದರು. ಸೌಲ್ಬರಿ ಕಮಿಷನ್ ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್‌ನ ಈ ಅರಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ವೀಕಾರಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಮತೀಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಟೀಕಿಸಿತು{{Clarify|date=October 2009}}. ದಕ್ಷಿಣದ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾಫ್ನ-ಕೊಲೊಂಬೊ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವು ಆರಂಭವಾದ ನಂತರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳರು ವಲಸೆ ಬಂದರೆಂದು ಸಿಂಹಳೀಯ ಬರಹಗಾರರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೇನನಾಯಕೆ, ಬ್ಯಾರನ್ ಜಯಟಿಲ್ಲೆಕೆ, ಆಲಿವರ್ ಗುಣಟಿಲ್ಲೆಕೆ ಮತ್ತು ಇತರರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಭಿಮುಖವಾಗದೆ ಸೌಲ್ಬರಿ ಕಮಿಷನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. ಈ ಅನಧಿಕೃತ ಅರಿಕೆಗಳು ನಂತರ 1944ರ ಕರಡು ಸಂವಿಧಾನವಾಯಿತು.<ref name="jane" /> ಯುದ್ಧದ-ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗಿನ D. S. ಸೇನನಾಯಕೆ ಸರ್ಕಾರದ ಹತ್ತಿರದ ಸಹಯೋಗವು ಲಾರ್ಡ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್‌ನಿಂದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸಿಲೋನ್‌ಗಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ವಸಾಹತು ಕಛೇರಿಗೆ ಅವರು ಕಳುಹಿಸಿದ ಲಿಖಿತ ಸಮಾಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಸೇನನಾಯಕೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಬಲ ಸಹಯೋಗ ಮತ್ತು ಆಲಿವರ್ ಗುಣಟಿಲ್ಲೆಕೆ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ-ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಿಲೋನ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಪೂರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದುದು, ಹೊಸ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ===ಎರಡನೆ ವಿಶ್ವ ಸಮರ=== {{Main|Participation of Ceylon in World War II}} ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾವು ಜಪಾನಿಯರ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಮುಂಭಾಗದ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಈ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವನ್ನು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವು. LSSP ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ-ಪರವಾದ ಚಳವಳಿಯ ಮುಖಂಡರನ್ನು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಂಧಿಸಿದರು. 1942ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 5ರಂದು, ಜಪಾನಿನ ನೌಕಾಪಡೆಯು ಕೊಲೊಂಬೊ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಇದು ಕೊಲೊಂಬೊ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಪಲಾಯನ ಗೈಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಪಲಾಯನವು ಸೇನನಾಯಕೆ ಸರ್ಕಾರವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿತು.<ref name="jane" /> ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಮುಖಂಡರೂ ಸಹ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಸಿಲೋನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಳವಳಿಯು ತುಂಬಾ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇತ್ತು. ಈ ಗುಂಪುಗಳ ಮುಂದಾಳತ್ವವನ್ನು ಫಿಲಿಪ್‌ನ ಸಹೋದರ ರಾಬರ್ಟ್ ಗುಣವರ್ಧನ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಈ "ಸಾಹಸ"ದ ಆದರೆ ನಿಷ್ಫಲ ಸಾಧನೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಸೇನನಾಯಕೆ ಸರ್ಕಾರವು ಆಳುವವರೊಂದಿಗೆ ಸೌಹಾರ್ದದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಈ ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿಲೋನ್ ಬಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಯಿತು, ಲಾರ್ಡ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್‌ ಕೊಲೊಂಬೊವನ್ನು ಪೌರಾತ್ಯ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಲಿವರ್ ಗುಣಟಿಲ್ಲೆಕೆಯು ಭಂಡಾರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ತುಂಬಲು ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಬ್ಬರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಸಿಂಹಳೀಯರು ಬ್ರಿಟನ್ ಒಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಯುದ್ಧದಿಂದ ಒದಗಿಬಂದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳೀಯರ ಸೌರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಚಳವಳಿ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿಗಳು ಈ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ನಗಣ್ಯ ಹೋರಾಡುವ ಬಲಕ್ಕೆ ಅಸಮನಾದ ಚಳವಳಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಳ ವರ್ಗದ ಪ್ರಜೆಗಳ ದಂಗೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಅವರು ಸೇನನಾಯಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಿಂಹಳೀಯ ಮುಖಂಡರ "ಸಂವಿಧಾನವಾದಿ" ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಕೊಕೊಸ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ ಸಿಲೋನಿನವರ ಸಣ್ಣ ರಕ್ಷಕ ಸೈನ್ಯವೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ LSSP ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇಲ್ಲ. ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರ ಸಂದರ್ಭದ "ದಂಗೆ"ಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೂವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ [http://www.awm.gov.au/journal/j34/cocosmutiny.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010911184409/https://www.awm.gov.au/journal/j34/cocosmutiny.htm |date=2001-09-11 }}. ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಕ್ಷದ ಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರಾದ ಜೂನಿಯಸ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಜಯವರ್ದನೆ ಮತ್ತು ಡ್ಯೂಡ್ಲಿ ಸೇನನಾಯಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗಿನ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಜತೆಗೂಡುವಂತೆ ಜಪಾನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. [[ಸಿಂಗಾಪುರ್|ಸಿಂಗಾಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷಿಯಾ]]ದ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರು (ಪರವಾದ/ವಿರುದ್ಧ ವಸಾಹತು?) ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆಯ 'ಲಂಕಾ ರೆಜಿಮೆಂಟ್'ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. D. S. ಸೇನನಾಯಕೆ ಮುಖಂಡತ್ವದ ಸಂವಿಧಾನವಾದಿಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಸೌಲ್ಬರಿ ಸಂವಿಧಾನವು ಸೇನನಾಯಕೆಯ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲವು 1944ರಲ್ಲಿ ಕರಡು ತಯಾರಿಸಿದುದರ ಫಲವಾಗಿದೆ. ಪರಮಾಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ವಸಾಹತು ಕಛೇರಿಯು ನೀಡಿತು. ===ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿ=== ಸಿಂಹಳೀಯರ ಮುಖಂಡ ಡಾನ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಸೇನನಾಯಕೆಯವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿವಾದದಿಂದಾಗಿ CNCಅನ್ನು ತೊರೆದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು, ಆದರೂ ಅವರ ನೈಜ ಕಾರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿವರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ [http://www.atimes.com/ind-pak/CJ13Df01.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011107180747/http://atimes.com/ind-pak/CJ13Df01.html |date=2001-11-07 }}. ಅವರು ನಂತರ 1946ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು (UNP) ರೂಪಿಸಿದರು.[http://countrystudies.us/sri-lanka/68.htm ] ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೌಲ್ಬರಿ ಕಮಿಷನ್‌ನ ಪರದೆಯ ಹಿಂದೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 1947ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, UNP ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಮತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ಇದು ಸೋಲೊಮನ್ ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ಸಿಂಹಳ ಮಹಾ ಸಭಾ ಮತ್ತು G.G. ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್‌ನ ತಮಿಳ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಒಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡಿತು. ತಮಿಳು-ಕೋಮುವಾದಿ ಮುಖಂಡ ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಿಂಹಳ-ಎದುರಾಳಿ ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ಯಶಸ್ವಿ ಒಳಪ್ರವೇಶವು ಸೇನನಾಯಕೆಯವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪೊನ್ನಂಬಲಮ್‌‌ರ ಸ್ಥಾನಾಂತರದಿಂದ ತಮಿಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ತೆರವು, ತಮಿಳ್ ಅರಸು ಕಚ್ಚಿಗೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು, ಇದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಂತ್ರಿಯ ವಕೀಲ ಪುತ್ರ S. J. V. ಚೆಲ್ವನಾಯಕಮ್ ಮುಖಂಡತ್ವದ ತಮಿಳು ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ "ಫೆಡರಲ್" ಪಕ್ಷವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ). ==ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಶ್ರೀಲಂಕಾ== *[[:en:History of Sri Lanka (1948–present|History of Sri Lanka (1948–present)]] *[[:en:Sri Lanka in the twentieth century|Post Colonial era (since 1948]] ===ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ=== {{See also|Dominion of Ceylon}} ಪರಮಾಧಿಕಾರ ಸ್ಥಿತಿಯು 1948ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 4ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಿತು, ಬ್ರಿಟನ್ ಒಂದಿಗೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು (ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಸಜ್ಜಿತ ಸೈನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದವರೆಂದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು) ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಯು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗಗಳು ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದೆ ಉಳಿದವು. ಸೇನನಾಯಕೆಯವರು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು. 1949ರಲ್ಲಿ, ಸಿಲೋನ್‌-ತಮಿಳು ಮುಖಂಡರ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ UNP ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತೀಯ-ತಮಿಳು ತೋಟದ-ಕಾರ್ಮಿಕರ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿತು.<ref name="jane" /><ref>{{Cite web |url=http://www.uthr.org/BP/volume1/Chapter1.htm |title=ವೆಲ್ಕಮ್ ಟು UTHR, ಶ್ರೀಲಂಕಾ |access-date=2010-10-08 |archive-date=2012-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716190909/http://www.uthr.org/BP/volume1/Chapter1.htm |url-status=dead }}</ref> ಚಹಾ ಎಸ್ಟೇಟು‌ಗಳ ಕಾರ್ಮಿಕ-ವರ್ಗದಿಂದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸೇನನಾಯಕೆ ಈ ನಷ್ಟವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ-ತಮಿಳರ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಮುಖಂಡರಿಗೆ ಮತದಾರರ ಸೋಲನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಬಹುದಿತ್ತು. ಸೇನನಾಯಕೆ 1952ರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಅವರ ನಂತರ ಅವರ ಪುತ್ರ ಕೃಷಿ ಮಂತ್ರಿ ಡ್ಯೂಡ್ಲಿ ಸೇನನಾಯಕೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಆದರೆ 1953ರಲ್ಲಿ UNPಯ ವಿರುದ್ಧ ಎಡ ಪಕ್ಷಗಳು ನಡೆಸಿದ ಭಾರಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಅಥವಾ 'ಹರತಾಳ'ದ ನಂತರ ಡ್ಯೂಡ್ಲಿ ಸೇನನಾಯಕೆಯವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ನಂತರ ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಡ್ಯೂಡ್ಲಿಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಜಾನ್ ಕೊತೆಲವಾಲರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಕೊತೆಲವಾಲರು D. S. ಸೇನನಾಯಕೆಯವರಷ್ಟು ರಾಜಕೀಯ ಕುಶಾಗ್ರಮತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ [http://countrystudies.us/sri-lanka/23.htm ]. ಅವರು D. S. ಸೇನನಾಯಕೆಯವರು ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ಗಮನ ಪಡೆಯದಂತೆ ಇರಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಅವರು ಸಿಂಹಳ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳನ್ನು]] ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಘರ್ಷದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮಿಳರು ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳೀಯರ ವೈರ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಬಂಡರನಾಯಕೆಯ ಬೆಂಬಲಿಗರಾದ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೂ ವಿರೋಧ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ===ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ (1970ರಿಂದ 2009)=== ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಸಾರ್ವಭೌಮ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಶ್ರೀಲಂಕವಾಯಿತು.<ref name="kms">K. M. ಡಿ ಸಿಲ್ವ, ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಪೆಂಗ್ವಿನ್ 1995, ಚಾಪ್ಟರ್. 37</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಸೆನೆಟ್ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳವು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು (ತಮಿಳು ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು). ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರೈವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕ್ರಮವು ರದ್ದುಗೊಂಡಿತು. ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಯೋಜನೆಯ ಚುನಾವಣಾ ವಾಗ್ದಾನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ವಂತ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ಬಂಡವಾಳದ-ಹಿಂದೆಗೆತವನ್ನು ತಡೆಯಲು ವಸಾಹತು ತೋಟಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ====1971ರ ದಂಗೆ==== {{Copyedit|date=November 2009}} {{Main|1971 JVP Insurrection}} ತೀವ್ರವಾದಿ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಜನತಾ ವಿಮುಕ್ತಿ ಪೆರಮುನವು 1971ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ದಂಗೆಕೋರರು ಕಿರಿಯರಾಗಿದ್ದು, ಕಡಿಮೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನವು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿತು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭದ್ರತಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಚಳವಳಿಯು 1960ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಾಂಬಂಟೋಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಂಗಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರ-ಬಂದರಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಪುತ್ರ ಹೋರನ ವಿಜೆವೀರನಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಬುದ್ಧಿವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿಜೆವೀರನು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಆಯಿತು. ಸಿಲೋನ್ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯನಾದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರ ಮೂಲಕ ವಿಜೆವೀರನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. 1960ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹದಿನೇಳನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆತನು ಪ್ಯಾಟ್ರಿಸ್ ಲುಮುಂಬ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಮಾಸ್ಕೊಗೆ ಹೋದನು. ಮಾಸ್ಕೊದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಆತನು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌‌ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಮಾವೋನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಗೆಗಿನ ಆತನ ಮುಕ್ತ ಸಹಮತದಿಂದಾಗಿ 1964ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಕಾಲದ ಮನೆಯ ಭೇಟಿ ನಂತರ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವ ವೀಸಾವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆತನು ಸಿಲೋನ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಬೀಜಿಂಗ್-ಪರವಾದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡನು. ಆದರೆ ಆತನು ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಸಹನೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಯುವ ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಆತನ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯು 1967ರಲ್ಲಿ ಆತನು ಸ್ವಂತ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಎಡ ಪಕ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಈ ಗುಂಪು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಯುವಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಹದಿನಾರರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರು ಕೆಳ ಜಾತಿಯ (ಕಾರವ ಮತ್ತು ದುರವ) ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ತೀವ್ರವಾದಿ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಐದು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಉಪದೇಶದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಯೋಜನೆಯು ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ವಾದವಿವಾದಗಳು, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು, ದ್ವೀಪದ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷಗಳ ವಿಫಲತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರದ ತಕ್ಷಣದ, ಬಿರುಸಿನ ಹಿಡಿತದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. 1967ರಿಂದ 1970ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಗುಂಪು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳವಳಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಹಾಗೂ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ-ಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಕರನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ-ಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆಗಳ ಬೆಂಬಲಿಗರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆರರಕ್ಷಕ ಠಾಣೆಗಳು, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಸ್ಥೂಲ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು, ಅವು ದಂಗೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಭದ್ರವಾಗಿ ಈ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಮುಂಬರುವ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ತಯಾರಿಗೊಳಿಸಲು, ವಿಜೆವೀರನು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತದ ಕೆಲವು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ "ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಯಾಂಪ್"ಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಈ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದ-ಲೆನಿನ್‌ವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೌಶಲಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದವು. ರಹಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವಾಗ, ವಿಜೆವೀರನ ಗುಂಪು 1970ರ ಚುನಾವಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಆತನ ಗುಂಪಿನವರು ಸಿರಿಮಾವೊ R. D. ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಫ್ರಂಟ್‌ಗಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚಳವಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಆದರೆ ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು, ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರು ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ತೋರಿಸದಿದ್ದರೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರುಹೊತ್ತಗೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಿದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗುಂಪು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜನತಾ ವಿಮುಕ್ತಿ ಪೆರಮುನ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಶೈಲಿಯಿಂದಾಗಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷವು ಚುನಾವಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಜೆವೀರನು ಬಂಧನದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ವಿಜಯಶಾಲಿ ಬಂಡರನಾಯಕೆ 1970ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಹಿಷ್ಣುವಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರವು ವ್ಯಾಪಕ ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ತೀವ್ರವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರಿಂದ, JVPಯು ದಂಗೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ತಯಾರಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿತು. JVP ಗುಂಪು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಸದಸ್ಯರು ದ್ವೀಪದಾದ್ಯಂತ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹಠಾತ್, ಏಕಕಾಲದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಆಯ್ದ ಅಪಹರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹದ್ದುಬಸ್ತಿನಲ್ಲಿಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದರ ಸದಸ್ಯರು ನೀಡಿದ ಹಣದಿಂದ ಕೆಲವು ಅವಶ್ಯಕ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವರು ಆರರಕ್ಷಕ ಠಾಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳನ್ನು ಲೂಟಿಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಕೆಲವು JVP ಬಾಂಬ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಶೋಧನೆಯು, ಈ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಅಪಾಯಗಳಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. 1971ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸ್ಫೋಟವಾದ ನಂತರ ಪೋಲೀಸರು ಕೇಗಲ್ಲ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೆಲುಂದೇನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿ ಐವತ್ತೆಂಟು ಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರು. ಅದಾದ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ, ವಿಜೆವೀರನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ, ಜಾಫ್ನಾ ಜೈಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದಂಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಆತನು ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದನು. ಆತನ ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪೋಲೀಸ್ ತನಿಖೆಗಳ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಇತರ JVP ಮುಖಂಡರು ತಕ್ಷಣವೇ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಎಪ್ರಿಲ್ 5ರಂದು ರಾತ್ರಿ 11:00 ಗಂಟೆಗೆ ದಂಗೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ದಂಗೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದಾಲೋಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಕೊರೆಯಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖಂಡರಿಗೆ ದಂಗೆಯ ದಿನದ ಬೆಳಗ್ಗಿನವರೆಗೆ ಆ ವಿಷಯ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರದ ಒಂದು ದಾಳಿಯ ನಂತರ, ದ್ವೀಪದಾದ್ಯಂತದ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಜಾಗರೂಕಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು JVP ಮುಖಂಡರು ಬದಲಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಗಡಿಗರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಗೊಡವೆಗೆ ಹೋಗದೆ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಗಲಭೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ದಂಗೆಯ ಗುಂಪುಗಳು ಶಾಟ್‌ಗನ್‌ಗಳು, ಬಾಂಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಲೊಟೊವ್ ಕಾಕ್‌ಟೇಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರ-ಸಜ್ಜಿತರಾಗಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಾದ್ಯಂತದ ಎಪ್ಪತ್ತೇಳು ಆರಕ್ಷಕ ಠಾಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದವು. ಈ ದಾಳಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡವು. ಎಪ್ರಿಲ್ 10ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದಂಗೆಗಳು ಮತರ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಗಲ್ಲೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂಬಲಂಗೊಡ ನಗರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವು ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹತ್ತಿರವಾದವು. ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರವು ಅದಕ್ಕೆ ಎದುರಾದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ದಾಳಿಯೊಂದು ಸಂಭವಿಸಲಿದೆಯೆಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿದ್ದರೂ, ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಭಾರತವನ್ನು ಕೇಳುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ಶಸ್ತ್ರ-ಸಜ್ಜಿತ ಯುದ್ಧನೌಕೆಯು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಗಸ್ತು ತಿರುಗಲು ಆರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯವು ಕಾಟುನಾಯಕದಲ್ಲಿನ ಬಂಡರನಾಯಕೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಭಾರತೀಯ ವಾಯು ಪಡೆಯ ಹೆಲೆಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸ್ವಯಂ-ಸೇವಕ ಸೈನ್ಯವು ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರ ನಂತರ ಯಾವುದೇ ಹೋರಾಟದ ಅನುಭವವನ್ನು ಮತ್ತು ದಂಗೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಪೋಲೀಸರು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ವಿಫಲರಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಸೇವೆಗಳ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಭೂಸೇನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಿತು. ಸಿಲೋನ್‌ನ ವಾಯು ನೌಕೆಯ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ‌್‌ಗಳು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ ಆರರಕ್ಷಕ ಠಾಣೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಪೂರೈಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಸಂಯುಕ್ತ ಸೇವಾ ಪಡೆಗಳು ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹೊರಗೆ, ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಡೆಗೆ ಅಟ್ಟಿದವು. ಈ ಕಾದಾಟ ನಡೆದ ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರವು ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪುನಃಪಡೆಯಿತು. ಮಾನವರು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಗೆಲುವಿನ ನಷ್ಟವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತು: ಈ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10,000 ದಂಗೆಕೋರರು, ಹೆಚ್ಚಿನವರು ತಮ್ಮ ಹದಿಹರೆಯದ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಹಾಗೂ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆಸಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದಂಗೆಕೋರರ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಲು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ತಡೆಯಲು, ಬಂಡರನಾಯಕೆ 1971ರ ಮೇ ಮತ್ತು ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ [[ಕ್ಷಮಾದಾನ]] ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಪ್ರಮುಖ ದಂಗೆಕೋರ-ಮುಖಂಡರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ದಂಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಜೆವೀರನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು-ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು JVPಅನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ದಂಗೆಯ ನಂತರದ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಆಡಳಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ JVP ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿಯಿತು. 1977ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷವು ಜಯಗಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜಕೀಯ ಸಹನೀಯತೆಯ ಅವಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಆದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ವಿಜೆವೀರನನ್ನು ಬಂಧನ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು JVPಯು ನಿಯಮಬದ್ಧ ರಾಜಕೀಯ ಪೈಪೋಟಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. 1982ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ವಿಜೆವೀರ 250,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ (ಜಯವರ್ಧನೆ ಪಡೆದ 3.2 ದಶಲಕ್ಷ ಮತಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ) ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿನ ತಮಿಳು ಸಂಘರ್ಷವು ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾದುದರಿಂದ JVPಯ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳೆರಡನ್ನೂ ದಮನ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಗುಂಪು ತಮಿಳು ದಂಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಧಾನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಸಿಂಹಳೀಯರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಈ ಹೊಸ ನಿಲುವು 1983ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತಮಿಳು-ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆಂದು JVPಅನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಖಂಡತ್ವವು ರಹಸ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಗುಂಪಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು 1987ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರ-ಶ್ರೀಲಂಕನ್ನರ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ತಮಿಳು ಸ್ವಯಮಾಧಿಪತ್ಯವು ಸಿಂಹಳೀಯರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಅಲೆಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹಠಾತ್ ಸರ್ಕಾರ-ವಿರೋಧಿ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ನಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. 1987ರಲ್ಲಿ JVPಯ ಉಪಶಾಖೆಯಾಗಿ ಹೊಸ ಗುಂಪೊಂದು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು, ಪೇಟ್ರಿಯಾಟಿಕ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಆರ್ಗನೇಸೇಶನ್ (ದೇಶಪ್ರೇಮಿ ಜನತಾ ವಿಯಪರಾಯ—DJV). 1987ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ DJV ಜವಾಬ್ದಾರವೆಂದು ಆಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಈ ಗುಂಪು ಆಳುವ ಪಕ್ಷದ ವಿರುದ್ಧ ಬೆದರಿಕೆ ನೀಡುವ ಚಳವಳಿಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಜುಲೈನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಎಪ್ಪತ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಾಯಿಸಿತು. ಈ ಗುಂಪಿನ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಹಿಂಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ-ಸಜ್ಜಿತ ಸೈನ್ಯದ ಅಂತರಾಕ್ರಮಣದ ಹೊಸ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. 1987ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲೆಕೆಲ್ಲೆ ಸೈನ್ಯ ಕ್ಯಾಂಪಿನ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಯಶಸ್ವಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ದಾಳಿಯ ನಂತರ, ಸರ್ಕಾರವು ತನಿಖೆಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ಮೂವತ್ತೇಳು ಸೈನಿಕರು JVP ಒಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿತು. 1971ರ ದಂಗೆಯು ಮರುಕಳಿಸದಂತೆ ಮಾಡಲು, ಸರ್ಕಾರವು 1988ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ JVPಯ ಮೇಲಿನ ನಿಷೇಧವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಆ ಗುಂಪಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುವಂತೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಆದರೆ ವಿಜೆವೀರ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, JVPಯು ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಮುಖಂಡನನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಸುಸಂಘಟಿತ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಅದು ಸಂದಿಗ್ಧವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ====ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನ==== 1977ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮತದಾರರು ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರು ಸಮಾಜವಾದಿ ನೀತಿಗಳಿಂದ ಬೇಸತ್ತರು. ನಂತರದ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು UNPಯು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವು ಜೂನಿಯಸ್ ಜಯವರ್ದನೆಯವರ ಕೈಗೆ ಬಂದಿತು, ಅವರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು "8 ಸೀರ್‌ಗಳಷ್ಟು (ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳು) ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡುವ" ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. SLFP ಮತ್ತು ಎಡ-ಪಕ್ಷಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದವು (ಅವು 40%ನಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರೂ) ಹಾಗೂ ಅಪ್ಪಾಪಿಲ್ಲೈ ಅಮರ್ತಲಿಂಗಮ್ ಮುಖಂಡತ್ವದ ತಮಿಳ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಫ್ರಂಟ್ ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. ಇದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಬಿರುಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ====1978ರ ಸಂವಿಧಾನ==== ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಜಯವರ್ದನೆಯವರು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಪುನಃರಚಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ರಚಿಸಲಾದ ದಾಖಲೆಯು, 1978ರ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವು, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಆಡಳಿತದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಇದು ಹಿಂದಿನ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿಂಸ್ಟರ್ ಶೈಲಿಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ನಂತರ ರೂಪಿಸಲಾದ ಪ್ರಬಲ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ನೇರ ಚುನಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಆರು-ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗಾಗಿ ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಂಗೀಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರನ್ನು ಆರಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಸಭೆಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಯವರ್ದನೆ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಡೆದರು. ಈ ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ವಿಧಾನವು SLFPಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜಯವರ್ದನೆ UNP ಸರ್ಕಾರವು ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ 1970ರಿಂದ 1977ರವರೆಗಿನ ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ದೂಷಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಆಪಾದಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. 1980ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಬಂಡರನಾಯಕೆಯವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಏಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು SLFP ಹೊಸ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕಡ್ಡಾಯ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಭೇದಕಲ್ಪಿಸುವ ಕಾದಾಟದ ನಂತರ ಈ ಪಕ್ಷವು ಅವರ ಪುತ್ರ ಅನುರಾರರನ್ನು ಮುಖಂಡರನ್ನಾಗಿ ಆರಿಸಿತು. ಅನುರಾ ಬಂಡರನಾಯಕೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಪಕ್ಷವು ಗುಂಪುಗಾರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಛಿದ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ಅದರ ಪಾತ್ರವು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. 1978ರ ಸಂವಿಧಾನವು ತಮಿಳು-ಸಂವೇದನಾಶೀಲರಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ಸಂವಿಧಾನ ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ TULF ಭಾಗವಹಿಸದಿದ್ದರೂ, ತಮಿಳು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸಂಧಾನದ ಮೂಲಕ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ದ್ವೀಪದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ-ಪಕ್ಷಗಳು ಸಭೆ ಸೇರುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸುವ ಜಯವರ್ದನೆಯವರ ಸೂಚನೆಯನ್ನೂ TULF ಒಪ್ಪಿತು. ಜಯವರ್ದನೆಯವರ UNP ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಇತರ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಸಿಂಹಳವು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಾದ್ಯಂತ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಆದರೆ ತಮಿಳಿಗೆ ಹೊಸ "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆ"ಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ತಮಿಳನ್ನು ಅನೇಕ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತಮಿಳರಿಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸಿದ್ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಫ್ರಂಟ್ ಸರ್ಕಾರದ "ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡೈಸೇಶನ್(ಮಾನಕೀಕರಣ)" ನೀತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಯವರ್ದನೆಯವರು ತಮಿಳರ ಪ್ರಮುಖ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿದರು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರು ತಮಿಳು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಉನ್ನತ-ದರ್ಜೆಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. UNP ಒಟ್ಟಿಗೆ TULF ಎಲ್ಲಾ-ಪಕ್ಷಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮಿಳ್ ಟೈಗರ್ಸ್(ವ್ಯಾಘ್ರಗಳು) ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಇದು ಸಿಂಹಳೀಯರು ತಮಿಳರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವಂತೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಯಶಸ್ವಿ ಸಭೆ ಸೇರದಂತೆ ತಡೆಯಿತು. ಜಾಫ್ನಾ ಪೋಲೀಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ನ ಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಜಯವರ್ದನೆ ಸರ್ಕಾರವು ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ರವಾನಿಸಿತು, ಈ ಸೈನ್ಯವು ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಈ ಸರ್ಕಾರವು 1979ರಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ (ತಾತ್ಕಾಲಿಕಾ ನಿಬಂಧನೆ) ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾನೂನಾಗಿಸಲಾಯಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಂತರ ಅದು ಶಾಶ್ವತ ಕಾಯಿದೆಯಾಯಿತು. ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಮಿಷನ್ ಆಫ್ ಜುರಿಸ್ಟ್ಸ್, ಆಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ದೂಷಿಸಿದವು. ಕಾಯಿದೆಯನ್ನೂ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೂ, ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಗೆರಿಲ್ಲಾಗಳು ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಲೀಸ್ ಹೊರ ಠಾಣೆಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು, ಇದು ಸರ್ಕಾರವೂ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ನಡೆಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಈ ಕಾದಾಟದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಾಗರಿಕರು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದರಿಂದ, ತಮಿಳರ ಬೆಂಬಲವು "ಬಾಯ್ಸ್"ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ಗೆರಿಲ್ಲಾಗಳನ್ನು ಬಾಯ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ-ಸಜ್ಜಿತವಾದ ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳು LTTE ಒಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪೀಪಲ್ಸ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ತಮಿಳ್ ಈಲಮ್, ತಮಿಳ್ ಈಲಮ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಆರ್ಮಿ ಮತ್ತು ತಮಿಳ್ ಈಲಮ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗುಂಪುಗಳು ನೂರಾರು ಮಂದಿಯ ಬಲ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಸರ್ಕಾರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಭಾರತದ ತಮಿಳು ನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಆಪಾದಿಸಿತು. ಆದರೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಹಿಂಸೆಯ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚಾದುದರಿಂದ, ಸಂಧಾನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಂಭವವಾಯಿತು. ====1987–89 ದಂಗೆ==== *[[:en:1987–89 JVP Insurrection|1987–89 JVP Insurrection]] ===ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ (1983ರಿಂದ 2009ರವರೆಗೆ)=== *[[:en:Sri Lankan Civil War|Sri Lankan Civil War]] 1983ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ತಮಿಳ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಹೊಂಚು ಹಾಕಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ 13 ಮಂದಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸಾಯಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳ ದಂಗೆಗಳು ನಡೆದವು. ತಮಿಳರ ನಿಖರ ವಿಳಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಿಂಹಳೀಯ ದಂಗೆಕೋರರು ತಮಿಳು ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು, ಹಲವಾರು ಅಂಗಡಿಗಳು, ಮನೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದರು; ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಥಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಿಂಹಳೀಯರು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ತಮಿಳರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ಅವರನ್ನು ದಂಗೆಕೋರರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ಈ ದಂಗೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 400 ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/lktoc.html ] ಆದರೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದವರ ನೈಜ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 3000 ಆಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ [http://pact.lk/2008/03/23/24-july-1983/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815115936/http://pact.lk/2008/03/23/24-july-1983/ |date=2009-08-15 }}. ಅಲ್ಲದೆ ಸುಮಾರು 18,000 ತಮಿಳರ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು 150,000ನಷ್ಟು ಇತರರ ಮನೆಗಳು ಈ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಂಡವು. ಸುಮಾರು 150,000ನಷ್ಟು ತಮಿಳರು ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೆನಡಾ, UK, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಚದುರಿ ಹೋದರು. 2005ರ ನವೆಂಬರ್ 17ರಂದು ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಡಾನ್ ಆಲ್ವಿನ್ ರಾಜಪಕ್ಷೆಯವರ ಪುತ್ರ ಮಹಿಂದಾ ರಾಜಪಕ್ಷೆ ವಿಕ್ರಮಸಿಂಘೆಯವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ಅವರು ರತ್ನಶ್ರೀ ವಿಕ್ರಮನಾಯಕೆಯವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಸಮರವೀರರನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. LTTE ಒಂದಿಗಿನ ಸಂಧಾನಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡವು. ಆಗ ಕಡಿಮೆ-ತೀವ್ರತೆಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಮಾತುಕತೆಯ ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ತಗ್ಗಿತು, ಆದರೆ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು. ಈ ಸಂಘರ್ಷವು 2009ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿಯು LTTEಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೋಲಿಸುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ====LTTEಯ ಸೋಲು==== ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರವು 2009ರ ಮೇ 18ರಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೆಲುವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. 2009ರ ಮೇ 19ರಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮಿಲಿಟರಿಯು LTTE ವಿರುದ್ಧದ ಅದರ 26 ವರ್ಷಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿತು. ಅದರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೈನ್ಯವು ಉತ್ತರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ LTTE ನಿಯಂತ್ರಿತ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಿಲ್ಲಿನೊಚ್ಚಿ (ಜನವರಿ 2), ಎಪಿಫ್ಯಾಂಟ್ ಪಾಸ್ (ಜನವರಿ 9) ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆ ಮುಲ್ಲೈತಿವುವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 2009ರ ಮೇ 22ರಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಗೊಟಭಾಯ ರಾಜಪಕ್ಷರವರು 2006ರ ಜುಲೈನ ಈಲಮ್ ಯುದ್ಧ IVರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೈನ್ಯದ ಸುಮಾರು 6,261 ಸೈನಿಕರು ತಮ್ಮ ಜೀವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 29,551 ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್ ಉದಯ ನಾಯಕ್ಕರರು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 2,000 LTTE ಉಗ್ರರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ==ಸಂಘರ್ಷದ ನಂತರದ ಶ್ರೀಲಂಕಾ== *[[:en:Post conflict history of Sri Lanka|Post conflict history of Sri Lanka]] *ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2010ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು. ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಂದ ರಾಜಪಕ್ಷೆಯವರು ವಿರೋಧ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಜನರಲ್ ಫೋನ್ಸೆಕರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ 59%ನಷ್ಟು ಮತಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * ಮಹಾವಂಶ * ಪುರಾತನ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ನೀರಾವರಿ ಕೆಲಸಗಳು * ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪುರಾತನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು * ಪುರಾತನ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ *[https://kn.wikisource.org/s/1io9 ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಶ್ರೀಲಂಕಾ] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು== * ಆರ್ಸೆಕ್ಯುಲರಾಟ್ನೆ, S. N, ''ಸಿನ್ಹಲೀಸ್ ಇಮಿಗ್ರಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಮಲೇಷಿಯಾ ಆಂಡ್ ಸಿಂಗಾಪೂರ್, 1860-1990: ಹಿಸ್ಟರಿ ಥ್ರೂ ರಿಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್'', ಕೊಲೊಂಬೊ, KVG ಡಿ ಸಿಲ್ವ ಆಂಡ್ ಸನ್ಸ್, 1991 * ಬ್ರೋಹಿಯರ್, R. L, ''ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಏಜ್ ಆಫ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಇನ್ ಸೈಲನ್: ಆನ್ ಅಕೌಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುವ ರೆಬೆಲಿಯನ್ 1817-1818''. ಕೊಲೊಂಬೊ: 1933 * ಕ್ರುಸ್ಜ್, ನೋಯಲ್, ''ದಿ ಕೊಕೊಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮ್ಯುಟಿನಿ''. ಫ್ರೆಮಾಂಟಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ಪ್ರೆಸ್, ಫ್ರೆಮಾಂಟಲ್, WA, 2001 * ದೇರನಿಯಗಲ, ಸಿರಾನ್, ''ದಿ ಪ್ರಿಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ; ಆನ್ ಎಕಲಾಜಿಕಲ್ ಪರ್ಸಪೆಕ್ಟಿವ್''. (ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ), ಕೊಲೊಂಬೊ: ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ, 1992 * ಲಿಯಾನಗಾಮಗೆ, ಅಮರದಾಸ, ''ದಿ ಡಿಕ್ಲೈನ್ ಆಫ್ ಪೊಲೊನ್ನರುವ ಆಂಡ್ ದಿ ರೈಸ್ ಆಫ್ ದಾಂಬದೇನಿಯ''. ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಅಫೇರ್ಸ್, ಗೌರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೆಸ್, ಕೊಲೊಂಬೊ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ. 1968. * ಪೈರಿಸ್, ಪಾಲಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್, ''ಸಿಲೋನ್ ಆಂಡ್ ಹೋಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ 1658-1796''. ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿಲೋನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್, 1918. * ಪೈರಿಸ್, ಪಾಲಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್, ''ಸಿಲೋನ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ 1505-1658''. ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿಲೋನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್, 1920. * ವಿಲಿಯಂ ಅಡೈರ್ ನೆಲ್ಸನ್ ಮತ್ತು R. ಕುಮಾರ್ ಡಿ ಸಿಲ್ವ, ''ದಿ ಡಚ್ ಫೋರ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ''. ಮರುಮುದ್ರಣ: ಶ್ರೀಲಂಕಾ - ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್, ಕೊಲೊಂಬೊ, 2004 (1984ರ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿ) * R. ಕುಮಾರ್ ಡಿ ಸಿಲ್ವ ಮತ್ತು ವಿಲೆಮಿನ G. M. ಬ್ಯೂಮರ್, ''ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಶನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವ್ಯೂವ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಚ್ ಸಿಲೋನ್, 1602-1796''. ಸೆರೆಂಡಿಬ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ಲಂಡನ್, 1988. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.stichtingnederlandsrilanka.nl/Links.htm ನಿಯರ್ಲಿ 1200 ಲಿಂಕ್ಸ್ ಆನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914134217/http://www.stichtingnederlandsrilanka.nl/Links.htm |date=2008-09-14 }} *[http://123srilanka.com ದಿ ವರ್ಚ್ವಲ್ ಮದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819043647/http://123srilanka.com/ |date=2008-08-19 }} *[http://www.harappa.com/mom/feb99.html ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಇನ್ 1942] - ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II ಮೂವಿ ಕ್ಲಿಪ್ *[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/lktoc.html ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಟಡಿ: ಶ್ರೀಲಂಕಾ] *[http://www.stichtingnederlandsrilanka.nl ದಿ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್ - ಸಿಲೋನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್] *[http://www.lankachronicle.com/history.html ಕೊಲೊಂಬೊ ಇನ್ ಡಚ್ ಟೈಮ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060701130233/http://www.lankachronicle.com/history.html |date=2006-07-01 }} *[http://www.paulvandervelde.nl/haafner/article.html#1 ಜೇಕಬ್ ಹಾಫ್ನರ್. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112195002/http://www.paulvandervelde.nl/haafner/article.html#1 |date=2008-01-12 }}[http://www.paulvandervelde.nl/haafner/article.html#1 ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್ ಥ್ರೂ ದಿ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ಸಿಲೋನ್ ಇನ್ 1783] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112195002/http://www.paulvandervelde.nl/haafner/article.html#1 |date=2008-01-12 }} *[http://www.iaf.nl/Users/janpoel/anthonisz/dutch_title.html ದಿ ಡಚ್ ಇನ್ ಸಿಲೋನ್ ಗ್ಲಂಪ್ಸೆ ಆಫ್ ದೈಯರ್ ಲೈಫ್ ಆಂಡ್ ಟೈಮ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109084205/http://www.iaf.nl/Users/janpoel/anthonisz/dutch_title.html |date=2007-11-09 }} *[http://www.iaf.nl/Users/janpoel/dbu/journal_index.html ದಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಡಚ್ ಬರ್ಘರ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಸಿಲೋನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071229151307/http://www.iaf.nl/Users/janpoel/dbu/journal_index.html |date=2007-12-29 }} *[https://web.archive.org/web/20100509145951/http://www.une.edu.au/asiacentre/PDF/Alfons.pdf ಎ ಬಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆಫ್ ಫೈರ್: ದಿ ವ್ಯಾನ್ ಗೊಯನ್ಸ್ ಮಿಶನ್ ಟು ಸಿಲೋನ್ ಆಂಡ್ ಇಂಡಿಯಾ, 1653-54] *[http://www.rootsweb.com/~lkawgw/appx12.htm 1694 ಸೆನ್ಸಸ್ ಇನ್ ಜಫ್ನಪಾಟ್ನಮ್ ಸಿಟಿ ಆಂಡ್ ಕ್ಯಾಸಲ್] *[http://www.colonialvoyage.com/remainSriL.html ಡಚ್ ಆಂಡ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಇನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509145717/http://www.colonialvoyage.com/remainSriL.html |date=2008-05-09 }} *[http://www.srilankatourism.org ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190503083732/http://www.srilankatourism.org/ |date=2019-05-03 }} *[http://www.hweb.org.uk/content/view/27/4/ hWeb - ಶ್ರೀಲಂಕಾಸ್ ರೀಸೆಂಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಎತ್ನಿಕ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಒರಿಜಿನೇಟ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಇಟ್ಸ್ ಕೊಲೊನಿಯಲ್ ಲೆಗೆಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007004838/http://www.hweb.org.uk/content/view/27/4/ |date=2007-10-07 }} *[http://www.lankahands.com/category.php?id=5 ಬುಕ್ಸ್ ಆನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಹಿಸ್ಟರಿ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111213220812/http://www.lankahands.com/category.php?id=5 |date=2011-12-13 }} *[http://revistaorientalia.blogspot.com/2007/07/patrimonio-arqueologico-maritimo-de-sri.html ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಇನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ] *[https://web.archive.org/web/20080821101050/http://mahavamsa.org/ ದಿ ಮಹಾವಂಶ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ] ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ *[http://www.pact.lk/ ಪೀಸ್ ಆಂಡ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ (PACT) - ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಟಿವ್ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ ಆಫ್ ದಿ ಶ್ರೀಲಂಕನ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523100752/http://pact.lk/ |date=2013-05-23 }} {{History of Asia}} {{History of Sri Lanka bar}} {{DEFAULTSORT:History Of Sri Lanka}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] rcubrvku66qkz6x2zyzdes3eer7qnye 0 37002 1434683 1335300 2026-10-26T20:20:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434683 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = ಅಮ್ಮಾನ್ |native_name = {{lang|ar|عمّان}} ''{{transl|ar|DIN|ʿAmmān}}'' |settlement_type = ನಗರ <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Amman Hotel Regency.jpg |imagesize = 300px |image_caption = |image_seal = | image_flag = Flag of Amman, Jordan (until 2009).svg |subdivision_type = [[Countries of the world|Country]] |subdivision_name = {{flag|Jordan}} |subdivision_type1 = [[Governorates of Jordan|Governorate]] |subdivision_name1 = [[Amman Governorate|Capital Governorate]] |leader_title = [[Mayor]] |leader_name = [[Abdul Halim Kilani]] |established_title = Founded <!-- Settled --> |established_date = 7000 BC |established_title2 = Municipality <!-- Settled --> |established_date2 = 1909 |area_total_km2 = 1680 |area_land_km2 = <!--land area refers to the area without including water are for the port cities--> |population_as_of = 2010 |population_note = |population_footnotes= |population_urban = 1,919,000 |population_metro = 2,125,000 |latd=31 |latm=56 |lats= 59 |latNS=N |longd=35 |longm=55 |longs= 58|longEW=E |elevation_min_m = 700 |elevation_max_m = 1100 |timezone =[[Greenwich Mean Time|GMT]] +3 |utc_offset = |timezone_DST = +3 Arabic Standard Time |postal_code_type = Postal code |postal_code = 11110-17198 | area_code = +962(6) |website = [http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/index.asp Amman City] |footnotes = }} '''ಅಮ್ಮಾನ್''' ಇದು [[ಜೋರ್ಡಾನ್]] ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ.ಇದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಜನವಾಸವಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೪೦ ಲಕ್ಷ,ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತ್ರೀರ್ಣ ೧೬೮೦ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ<ref name="ReferenceC">{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/population-stands-around-95-million-including-29-million-guests|title=Population stands at around 9.5 million, including 2.9 million guests|accessdate=2016-01-22|work=The Jordan Times|publisher=The Jordan News|date=2016-01-22}}</ref>.ಇದು ಜೋರ್ಡಾನಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ,ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ<ref>{{cite web|url=http://www.arabianbusiness.com/revealed--20-cities-uae-residents-visit-most-590870.html|title=Revealed: the 20 cities UAE residents visit most|publisher= Arabian Business Publishing Ltd|date=2015-05-01|accessdate=2015-09-21}}</ref>. ==ವಾಣಿಜ್ಯ== ಅರಬ್ಬೀ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಚಿಕ್ಕ ಭಾಗವಾದ ಜೋರ್ಡಾನಿನ ರಾಜಧಾನಿ. ಬಹು ಹಳೆಯ ಊರು. ಹಿಂದೆ ಇದಕ್ಕೆ ರಬ್ಬತ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆಯಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವಾಸೀ ಕೇಂದ್ರ<ref>{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/number-tourists-dropped-14-2013-%E2%80%94-official-report|title=Number of tourists dropped by 14% in 2013 — official report|publisher=The Jordan News|work=[[The Jordan Times]]|date=2014-02-08|accessdate=2015-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926171903/http://www.jordantimes.com/news/local/number-tourists-dropped-14-2013-%E2%80%94-official-report|archive-date=2015-09-26|url-status=dead}}</ref>. ವಿಮಾನ ಮತ್ತು ರೈಲು ಕೇಂದ್ರವೂ ಹೌದು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು, ಚರ್ಮ, ಬಟ್ಟೆ, ಹೆಂಚು, ಸಿಮೆಂಟ್ ಮೊದಲಾದವು ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery mode=packed>> File:Colorful Lovely Lights of Amman.jpg|[[Le Royal Hotel (Amman)|Le Royal Hotel]] File:Alsa'adah Street. King Fisal I Square, Amman 19.JPG|[[Downtown Amman]] File:View of 5th circle from Wadi Saqra.jpg|View of 5th circle File:Amman from ArRasheed.jpg|A neighborhood in Amman </gallery> <gallery mode=packed>> File:World's biggest flagpolejordanamman.jpg|East Amman |[[Abdoun Bridge]] File:Temple of Hercules (Amman) at sunset.jpg|[[Temple of Hercules (Amman)|Temple of Hercules]] at the [[Amman Citadel]] File:Amman at Night, 2009.jpg|Amman at night File:Aerial photograph of Amman (3).JPG|Aerial view </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{Commons category|Amman}} {{Wikivoyage}} * [https://www.youtube.com/watch?v=5CHlmU5vPbY Amman Street Food documentary on Youtube] * [https://www.facebook.com/Amman?fref=ts Amman Digital Community Facebook page] * [https://www.facebook.com/cityofamman?fref=ts Greater Amman Municipality Facebook page] * [http://maannasel.net/map/ Amman public transportation map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723152416/http://maannasel.net/map/ |date=2018-07-23 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಅಮ್ಮಾನ್}} {{ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] 0snexawom04hoxuemwdcsjl5syemdy8 0 58877 1434664 483639 2026-10-26T15:25:31Z Xqbot 2569 Fixing double redirect from [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ]] to [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] 1434664 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] i7anae1jw68shceoo4clyq8izfanabr 0 88730 1434682 1335076 2026-10-26T20:09:50Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434682 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಅಮಂಡಾ ನಾಕ್ಸ್ | image = Amanda Knox.jpg | caption = ಜುಲೈ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ನಾಕ್ಸ್ | birth_name = ಅಮಂಡಾ ಮೇರಿ ನಾಕ್ಸ್ | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1987|7|9}} | birth_place = [[ಸಿಯಾಟಲ್|ಸಿಯಾಟಲ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]], ಯು.ಎಸ್‍. | known_for = ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಮೆರೆಡಿತ್ ಕೆರ್ಚರ್ ಅವರ ಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ತಪ್ಪಾದ ಅಪರಾಧದ ನಂತರ ಖುಲಾಸೆ | occupation = {{flatlist| *ಲೇಖಕಿ *ಪತ್ರಕರ್ತೆ }} | alma_mater = ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | spouse = {{married|ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್|2018}} | children = ೨ | website = {{URL|amandaknox.com}} }} '''ಅಮಂಡಾ ಮೇರಿ ನಾಕ್ಸ್''' (ಜನನ ಜುಲೈ ೯, ೧೯೮೭) ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಲೇಖಕಿ, ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತೆ. ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ವಿನಿಮಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಮೆರೆಡಿತ್ ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾದ ಅಪರಾಧದ ನಂತರ ಅವಳು ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೆರೆವಾಸದಲ್ಲಿ ಕಳೆದಳು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಸೇಶನ್‌ನಿಂದ ನಾಕ್ಸ್ ಖಚಿತವಾಗಿ ಖುಲಾಸೆಗೊಂಡರು.<ref>{{cite web |title=Italy's top court says Amanda Knox case had 'major flaws' |url=https://www.dw.com/en/italys-top-court-says-amanda-knox-case-had-major-flaws/a-18699755 |website=Deutsche Welle |access-date=6 May 2022}}</ref> ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಲುಮುಂಬಾ ಮೆರೆಡಿತ್ ಕೆರ್ಚರ್‌ನನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಮಂಡಾ ನಾಕ್ಸ್‌ನ ದೂಷಣೆಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>{{cite web | url=https://edition.cnn.com/2024/06/05/europe/amanda-knox-slander-meredith-kercher-murder-intl/index.html | title=Amanda Knox's slander conviction upheld in case related to Meredith Kercher's murder | date=June 5, 2024 }}</ref> ಕೊಲೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ೨೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ನಾಕ್ಸ್, ತನ್ನ ಗೆಳೆಯ ರಾಫೆಲ್ ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಜೊತೆ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದ ನಂತರ ಅವಳ ಮತ್ತು ಕೆರ್ಚರ್ ಅವರ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯ ಬಾಗಿಲು ಲಾಕ್ ಆಗಿದ್ದು ಬಾತ್ರೂಮ್‌ನಲ್ಲಿ ರಕ್ತವನ್ನು ಕಂಡು ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಕರೆದರು. ನಂತರ ನಡೆದ ಪೋಲೀಸ್ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವಳ ನಡವಳಿಕೆಯು ವಿವಾದದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ, ನಾಕ್ಸ್ ತನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಉದ್ಯೋಗದಾತ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಲುಮುಂಬಾ ಅವರನ್ನು ಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಕೊಲೆಗಾಗಿ ನಾಕ್ಸ್, ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಮತ್ತು ಲುಮುಂಬಾ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಲುಮುಂಬಾ ಅವರು ಬಲವಾದ ಅಲಿಬಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರು. ಕೆರ್ಚರ್ ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಫಿಂಗರ್‌ಪ್ರಿಂಟ್‌ಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ನಂತರ ಪರಿಚಿತ ಕಳ್ಳ, ರೂಡಿ ಗುಡೆ ಅವರನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಫಾಸ್ಟ್-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊಲೆಯ ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು ಮತ್ತು ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ೧೬ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಇಟಾಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಗುಡೆ ತನ್ನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-55199060|title=Meredith Kercher: Rudy Guede to finish term doing community service|publisher=BBC News |date=December 5, 2020}}</ref> ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೬ ಮತ್ತು ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇತರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಂದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಯ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಚಾರವು ನಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ನಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿತು, ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಪಾತ್ರ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ದೂರುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಾಕ್ಸ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ಅವಳ ೨೬ ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷೆಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅಮೇರಿಕನ್ ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ತಜ್ಞರು ಅಪರಾಧದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಅವಳ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ನಾಕ್ಸ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಹಂತದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಖುಲಾಸೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೭, ೨೦೧೫ ರಂದು, ಇಟಲಿಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲೆಸಿಟೊ ಅವರನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ದೋಷಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲುಮುಂಬಾ ವಿರುದ್ಧ ಮಾನನಷ್ಟ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾಕ್ಸ್‌ನ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದವು. ಜನವರಿ ೧೪, ೨೦೧೬ ರಂದು, ನಾಕ್ಸ್ ಅವರು ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಹೊಡೆತ ತಿಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾನನಷ್ಟದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.ilmessaggero.it/umbria/i_poliziotti_mi_maltrattata_nuova_assoluzione_amanda_knox-1482506.html|title=Amanda Knox assolta dall'accusa di calunnia: aveva detto di essere stata maltrattata dai poliziotti|publisher=ilmessaggero.it|date=January 14, 2016}}</ref> ನಾಕ್ಸ್ ನಂತರ ಲೇಖಕಿ, ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತೆಯಾದರು.<ref name="Tanenhaus 2013">{{cite web |last=Tanenhaus |first=Sam |author-link=Sam Tanenhaus |title='Waiting to Be Heard: A Memoir,' by Amanda Knox |website=[[The New York Times]] |date=May 26, 2013 |url=https://www.nytimes.com/2013/05/26/books/review/trial-and-error.html |access-date=July 9, 2018}}</ref><ref name="seattlepi.com 2017">{{cite news |first=Stephen |last=Cohen |title=Amanda Knox mourns Meredith Kercher a decade after murder |newspaper=[[Seattle Post-Intelligencer]] |date=November 2, 2017 |url=https://www.seattlepi.com/seattlenews/article/Amanda-Knox-Meredith-Kercher-anniversary-murder-12327240.php |access-date=July 9, 2018 }}</ref> ಆಕೆಯ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ, ವೇಟಿಂಗ್ ಟು ಬಿ ಹರ್ಡ್, ಉತ್ತಮ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು.<ref name="Patterson Paetro 2013">{{cite web |last1=Patterson |first1=James |last2=Paetro |first2=Maxine |title=Best Sellers |website=The New York Times |date=May 19, 2013 |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2013/05/19/ |access-date=July 9, 2018}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ದಿ ಸ್ಕಾರ್ಲೆಟ್ ಲೆಟರ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು "ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಾಚಿಕೆಗೇಡಿನ ಲಿಂಗ ಸ್ವಭಾವ"ವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು.<ref name=kqed/><ref name="Spangler 2017">{{cite web |last=Spangler |first=Todd |title=Facebook Orders Three Vice Shows, Including Amanda Knox-Hosted Series About Women 'Demonized' by Media |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=December 13, 2017 |url=https://variety.com/2017/digital/news/facebook-watch-vice-shows-amanda-knox-1202638829/ |access-date=July 9, 2018}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಅಮಂಡಾ ನಾಕ್ಸ್ ಜುಲೈ ೯, ೧೯೮೭ ರಂದು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನ ಸಿಯಾಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಜರ್ಮನಿಯ ಗಣಿತ ಶಿಕ್ಷಕ ಎಡ್ಡಾ ಮೆಲ್ಲಾಸ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಿಯ ಹಣಕಾಸು ವಿಭಾಗದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಕರ್ಟ್ ನಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಜನಿಸಿದ ಮೂರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಹಿರಿಯವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|work=West Seattle Herald|title=Amanda's View: Ethnic|url=http://www.westseattleherald.com/2017/01/02/opinion/amandas-view-ethnic|date=January 2, 2017|url-status=dead|archive-date=January 17, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170117122047/http://www.westseattleherald.com/2017/01/02/opinion/amandas-view-ethnic|last=Knox|first=Amanda}}</ref><ref>{{cite web |last=Martin |first=Jonathan |date=August 18, 2008 |title=Amanda Knox's family discuss emotional and financial toll of murder case |url=https://www.seattletimes.com/seattle-news/amanda-knoxs-family-discuss-emotional-and-financial-toll-of-murder-case/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211009145110/https://www.seattletimes.com/seattle-news/amanda-knoxs-family-discuss-emotional-and-financial-toll-of-murder-case/ |archive-date=October 9, 2021 |access-date=September 19, 2021 |work=[[Seattle Times]]}}</ref> ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸಹೋದರಿಯರು ವೆಸ್ಟ್ ಸಿಯಾಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು.<ref>{{cite web |date=October 30, 2019 |title=West Seattle's Amanda Knox, acquitted in Italian murder, is launching a local advice column |url=https://www.seattletimes.com/seattle-news/west-seattles-amanda-knox-acquitted-in-italian-murder-is-launching-a-local-advice-column/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211009172235/https://www.seattletimes.com/seattle-news/west-seattles-amanda-knox-acquitted-in-italian-murder-is-launching-a-local-advice-column/ |archive-date=October 9, 2021 |access-date=September 19, 2021 |work=[[Seattle Times]]}}</ref> ಅವರು ೧೦ ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಪೋಷಕರು ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite magazine |last=Rochman |first=Bonnie |date=October 5, 2011 |title=Amanda Knox's Family: How They Kept a United, Unconditional Front |url=https://healthland.time.com/2011/10/05/amanda-knox-mom-and-dad-how-parents-are-hard-wired-to-help/ |url-status=live |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925143716/https://healthland.time.com/2011/10/05/amanda-knox-mom-and-dad-how-parents-are-hard-wired-to-help/ |archive-date=September 25, 2021 |access-date=September 19, 2021}}</ref> ಹಾಗೂ ಅವರ ತಾಯಿ ನಂತರ ಮಾಹಿತಿ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಲಹೆಗಾರರಾದ ಕ್ರಿಸ್ ಮೆಲ್ಲಾಸ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="Oloffson">{{cite magazine |first=Kirsti |last=Oloffson |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1945430,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091207113737/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1945430,00.html |url-status=dead |archive-date=December 7, 2009 |title=Amanda Knox, Convicted of Murder in Italy|magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date= December 4, 2009}}</ref><ref name="VanityFair">{{cite magazine |first=Judy |last=Bachrach |url=http://www.vanityfair.com/news/2008/06/perugia200806 |title=Perugia's Prime Suspect|magazine=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|date= March 12, 2008}}</ref> ನಾಕ್ಸ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಗೆ]] ೧೫ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಆ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ರೋಮ್]], ಪಿಸಾ, ಅಮಾಲ್ಫಿ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಪೊಂಪೆಯ ಅವಶೇಷಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ತಾಯಿ ನೀಡಿದ ''ಅಂಡರ್ ದಿ ಟಸ್ಕನ್ ಸನ್'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದಿದ ನಂತರ, ಅವರು ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು.{{sfn|Follain|2012|pp=9-11}} ನಾಕ್ಸ್ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಸಿಯಾಟಲ್ ಪ್ರಿಪರೇಟರಿ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಡೀನ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.{{sfn|Follain|2012|pp=12-14}} ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ನಿಧಿಗಾಗಿ ಅವರು ಅರೆಕಾಲಿಕ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.{{sfn|Follain|2012|pp=13–15}} ಆಕೆಯ ಮಲತಂದೆಯು ಆಕೆಯು ಆ ವರ್ಷ ಇಟಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಅವಳನ್ನು ತುಂಬಾ ಮುಗ್ಧಳಾಗಿ ಕಂಡರು.{{sfn|Follain|2012|pp=14–15, 19}} ==ಇಟಲಿ== ===ವಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪರ್ಗೋಲಾ ೭=== ನಾಕ್ಸ್ ತನ್ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗಾಗಿ ಪೆರುಜಿಯಾಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದು ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾದ ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last1=King |first1=Gary C. |title=The Murder of Meredith Kercher |date=2010 |publisher=Kings Road Publishing |location=London, England |page=5 |isbn=978-1-84358-209-0}}</ref> ನಾಕ್ಸ್ ಮೂರು ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ವಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪರ್ಗೋಲಾ ೭ ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಗಳ ನೆಲ-ಮಹಡಿ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.{{sfn|Follain|2012|pp=10–11, 26}} ಅವರ ಫ್ಲಾಟ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳು ಕೆರ್ಚರ್ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ) ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಟ್ರೈನಿ ವಕೀಲರು,<ref name="DEx" /> ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಫಿಲೋಮಿನಾ ರೊಮೆನೆಲ್ಲಿ.<ref name="Squires" /> ಕೆರ್ಚರ್ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೦ ಮತ್ತು ೨೦, ೨೦೦೭ ರಂದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಭೇಟಿಯಾದರು.<ref name="DEx">{{cite news |author=Murphy, Dennis|url=http://www.nbcnews.com/id/22332240 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141207150418/http://www.nbcnews.com/id/22332240/ |url-status=dead |archive-date=December 7, 2014 |title=Deadly Exchange|work= NBC News|date= December 21, 2007}}</ref> ನಾಕ್ಸ್ ''ಲೆ ಚಿಕ್'' ಎಂಬ ಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರೆಕಾಲಿಕ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಇದು ಕಾಂಗೋಲೀಸ್ ವ್ಯಕ್ತಿ ದಿಯಾ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಲುಮುಂಬಾ ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ.{{sfn|Follain|2012|pp=25–47}} ಕೆರ್ಚರ್ ಅವರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಹಿಳಾ ಸ್ನೇಹಿತರು ನಾಕ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ನೋಡಿದರು, ಅವರು ಇಟಾಲಿಯನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು.{{sfn|Follain|2012|p=35}} ಕಟ್ಟಡದ ವಾಕ್-ಔಟ್ ಸೆಮಿ-ಬೇಸ್ಮೆಂಟ್ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜಿಯಾಕೊಮೊ ಸಿಲೆಂಜಿ, ಕೆರ್ಚರ್ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅವರ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ೨ ಗಂಟೆಗೆ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ನಾಕ್ಸ್, ಕೆರ್ಚರ್, ಸಿಲೆಂಜಿ ಮತ್ತು ಬೇಸ್‌ಮೆಂಟ್ ನಿವಾಸಿ ಬೇಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಂಕಣದ ಪರಿಚಯಸ್ಥ ರೂಡಿ ಗುಡೆಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು.<ref name="auto3">{{cite web |url=http://www.penale.it/page.asp?mode=1&IDPag=750 |work=Judgment, Trial of Rudy Hermann Guede|first=Paolo |last=Micheli |publisher= Court of Perugia|title=Judgment of October 28, 2008 – January 26, 2009|access-date= October 19, 2011}}</ref>{{sfn|Follain|2012|p=179}} ಮುಂಜಾನೆ ೪:೩೦ ಗಂಟೆಗೆ ಕೆರ್ಚರ್ ಅವಳು ಮಲಗಲು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು ಮತ್ತು ನಾಕ್ಸ್ ಅವಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದಳು. ಗುಡೆ ಉಳಿದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು.{{sfn|Follain|2012|p=39}} ನಾಕ್ಸ್ ಅವರು ಕೆರ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಸಿಲೆಂಜಿ ಜೊತೆಗಿನ ಎರಡನೇ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಗುಡೆ ಅವರು ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.<ref name="NoR">{{cite news |author=Wise, Ann|url=https://abcnews.go.com/TheLaw/International/story?id=6826939&page=1 |title=They Had No Reason Not to Get Along|work=ABC News|date= February 7, 2009}}</ref> ಅವಳ ಸಾವಿಗೆ ಮೂರು ವಾರಗಳ ಮೊದಲು, ಕೆರ್ಚರ್ ನಾಕ್ಸ್ ಜೊತೆ ಯುರೋ ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಳು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦ ರಂದು, ನಾಕ್ಸ್ ಒಳಗೊಂಡ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನೈಟ್‌ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ಹೋದ ನಂತರ ಕೆರ್ಚರ್ ಸಿಲೆಂಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಣಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗುಡೆ ಆ ದಿನದ ನಂತರ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೫ ರಂದು, ಕೆರ್ಚರ್ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಸ್ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗೆ ಹೋದರು, ಅಲ್ಲಿ ನಾಕ್ಸ್ ೨೩ ವರ್ಷದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ರಾಫೆಲ್ ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ನಾಕ್ಸ್ ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರ ಫ್ಲಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಇದು ವಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪರ್ಗೋಲಾ ೭ ರಿಂದ ಐದು ನಿಮಿಷಗಳ ನಡಿಗೆಯಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು.{{sfn|Follain|2012|pp=41–47}} ===ಮೆರೆಡಿತ್ ಕೆರ್ಚರ್ ಅವರ ಶವದ ಆವಿಷ್ಕಾರ=== ನವೆಂಬರ್ ೧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ದೂರವಿದ್ದರು. ಸ್ನೇಹಿತನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ನಂತರ ಕೆರ್ಚರ್ ಅಂದು ಸಂಜೆ ೯ ಗಂಟೆಯ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೇ ಇದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ ೨ ರಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರ, ನಾಕ್ಸ್ ಕೆರ್ಚರ್ ಅವರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫೋನ್‌ಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಆಕೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಕರೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.{{sfn|Follain|2012|pp= 61–62, 25 and 71}} ನಾಕ್ಸ್ ನಂತರ ತನ್ನ ರೂಮ್‌ಮೇಟ್ ಫಿಲೋಮಿನಾ ರೊಮಾನೆಲ್ಲಿಯನ್ನು ಕರೆದರು ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕೆರ್ಚರ್‌ಗೆ ಏನಾದರೂ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅವಳು ಚಿಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು, ಏಕೆಂದರೆ ಅಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ವಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪರ್ಗೋಲಾ ೭ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಹೋದಾಗ, ನಾಕ್ಸ್ ತೆರೆದ ಮುಂಭಾಗದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು, ಬಾತ್‌ರೂಮ್‌ನಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಕಲೆಗಳು (ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಸೇರಿದಂತೆ) ಮತ್ತು ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಲಾಕ್ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Squires">{{cite news |work=[[The Daily Telegraph]]|date= February 7, 2009|first=Nick |last=Squires |title= Amanda Knox raised alarm over murder of flatmate Meredith Kercher}}</ref> ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ನಂತರ ವಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪರ್ಗೋಲಾ ೭ ಗೆ ಹೋದರು ಮತ್ತು ಕೆರ್ಚರ್‌ನಿಂದ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರವನ್ನು ಪಡೆಯದ ನಂತರ, ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಮುರಿಯಲು ವಿಫಲವಾದ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ.{{sfn|Follain|2012|p=325}} ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೧೨:೪೭ ಗಂಟೆಗೆ, ನಾಕ್ಸ್ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕರೆದಳು, ಅವರು ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.{{sfn|Follain|2012|pp=65–67}} ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರು ಇಟಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೆಂಡರ್ಮೆರಿಯಾದ ಕ್ಯಾರಾಬಿನಿಯೇರಿಯನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೧೨:೫೧ ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು. ಏನನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆಯೇ ಬ್ರೇಕ್-ಇನ್ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುವುದನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೆಂದರೆ ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಬಾಗಿಲು ಲಾಕ್ ಆಗಿತ್ತು, ಅವಳು ತನ್ನ ಫೋನ್‌ಗೆ ಕರೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಕಲೆಗಳು ಇದ್ದವು. ಪೋಲಿಸ್ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೈಬಿಟ್ಟ ಫೋನ್ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಆಗಮಿಸಿದರು, ಇದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಘಟಕವಾಗಿತ್ತು. ರೊಮಾನೆಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು, ಕೆರ್ಚರ್ ಅವರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫೋನ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು, ನಾಕ್ಸ್ ಕರೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದು ರಿಂಗಣಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದು ಕೈಗೆ ಬಂದಿತು. ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫೋನ್ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನಂತರ, ರೊಮೆನೆಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತೆರೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಲಿಲ್ಲ.{{sfn|Follain|2012|pp=65–67}} ನಂತರ ರೊಮಾನೆಲ್ಲಿಯ ಸ್ನೇಹಿತನಿಂದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಒದೆಯಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಕೆರ್ಚರ್ ಅವರ ದೇಹವು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಅವಳು ಇರಿತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಗಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ತ ಸೋರಿಕೆಯಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಳು.{{sfn|Follain|2012|pp=69–74}} ===ತನಿಖೆ=== ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪತ್ತೆದಾರರು ಮೋನಿಕಾ ನೆಪೋಲಿಯೊನಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಉನ್ನತ ಮಾರ್ಕೊ ಚಿಯಾಚಿರಾ. ನೆಪೋಲಿಯೊನಿ ಆರಂಭಿಕ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣವೇ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದ ಬಗ್ಗೆ ನಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು, ಇದು ನಾಕ್ಸ್‌ನ ನಡವಳಿಕೆಯ ಅಸಂಗತ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ನಂತರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು.{{sfn|Follain|2012|p=75}}<ref>{{cite book|date= June 5, 2015|author= Davies F.|title= The Brutal Killing of Meredith Kercher: A Search For The Truth}} Part 22.</ref> ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಲುಮುಂಬಾ ಅವರು ಕೆರ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಮ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗಿ ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಮೊದಲು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದರು ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಳು.<ref>{{cite web |first=Chelsea |last=Hoffman |date=November 4, 2022 |title=Why Hasn't Amanda Knox Apologized to Patrick Lumumba? |url=https://medium.com/@ChelseaHoffman/why-hasnt-amanda-knox-apologized-to-patrick-lumumba-dc4478532648 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230924025443/https://medium.com/@ChelseaHoffman/why-hasnt-amanda-knox-apologized-to-patrick-lumumba-dc4478532648 |archive-date=September 24, 2023 |access-date=September 23, 2023 |website=[[Medium (website)|Medium]] |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/28/amanda-knox-free-rich-american-patrick-lumumba-meredith-kercher-murder|title=Amanda Knox is free because she's rich and American, says Patrick Lumumba|first1=Mark|last1=Townsend|first2=Daniel|last2=Boffey|website=[[The Guardian]] |language=en-US|url-status=live|date=March 28, 2015|access-date=September 23, 2023|archive-date=March 29, 2015|archive-url=https://archive.today/20150329015027/http://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/28/amanda-knox-free-rich-american-patrick-lumumba-meredith-kercher-murder}}</ref> ನಾಕ್ಸ್ ಅವರು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನವೆಂಬರ್ ೧ ರ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಗಾಂಜಾ ಸೇದುತ್ತಾ,<ref>{{harvnb|Dempsey|2010|p=47}}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಮೆಲಿಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆ ಹೊಂದುತ್ತಾ ಅವರ ಫ್ಲಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಆ ಸಂಜೆ ನಾಕ್ಸ್ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಾನೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು ತನಗೆ ನೆನಪಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |author=Squires, Nick |date=October 3, 2011 |title=Amanda Knox: Guilty or innocent, five reasons why |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/8803077/Amanda-Knox-Guilty-or-innocent-five-reasons-why.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230924023206/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/8803077/Amanda-Knox-Guilty-or-innocent-five-reasons-why.html |archive-date=September 24, 2023 |access-date=September 23, 2023 |language=en-US |newspaper=[[The Daily Telegraph]]}}</ref> ನಾಕ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ನೆಪೋಲಿಯೊನಿಯು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಹಗೆತನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |title=Interview with Amanda Knox|date= February 2014 |newspaper=[[The Daily of the University of Washington]]}}</ref> ಚಿಯಾಚಿರಾ ಬ್ರೇಕ್-ಇನ್‌ನ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕೊಲೆಗಾರನಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಕಲಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲಾಯಿತು.{{sfn|Follain|2012|p=164}} ಆರಂಭಿಕ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲೆಂಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆರ್ಚರ್ ಅವರ ಸಂಬಂಧದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.{{sfn|Follain|2012|pp=83–84, 90}}{{sfn|Burleigh|2011|p=180}} ನವೆಂಬರ್ ೪ ರಂದು, ಕೆರ್ಚರ್‌ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕೊಲೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಚಿಯಾಚಿಯೆರಾ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ದಿನ, ಗುಡೆ ಪೆರುಗಿಯಾವನ್ನು ತೊರೆದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.{{sfn|Follain|2012|pp=67, 75–76, 83–84, 90}}{{sfn|Burleigh|2011|pp=151–152, 165}}{{sfn|Dempsey|2010|pp=62, 76–77, 151–152}} ===ಸಂದರ್ಶನಗಳು, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆ=== ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಕ್ಸ್‌ರನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಪದೇ ಪದೇ ಸಂದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ ೧ ರಂದು, ಲುಮುಂಬಾ ಅವರಿಂದ ತನ್ನ ಸಂಜೆಯ ಪರಿಚಾರಿಕೆ ಶಿಫ್ಟ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊನ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಳು, ಶವ ಪತ್ತೆಯಾದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅವಳು ಕೆರ್ಚರ್ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಳು ಎಂದು ಪೋಲಿಸರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಳು.<ref name="telegraph"/> ನವೆಂಬರ್ ೫ ರ ರಾತ್ರಿ, ನಾಕ್ಸ್ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಹೋದರು. ನಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅಪರಾಧದ ಶಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ವಕೀಲರ ನೇಮಕವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="telegraph"/> ನಾಕ್ಸ್ ಅವರು ವಕೀಲರನ್ನು ವಿನಂತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ಇದು ಅವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹದಗೆಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು.{{sfn|Dempsey|2010|pp=147–148}}<ref>{{cite book|author=Kercher, John |date=2012|title= Meredith: Our Daughter's Murder and the Heartbreaking Quest for the Truth}}</ref><ref name=thirdworld>{{cite news |work=[[The Week]] |date=December 9, 2009 |first=Robert |last=Fox |url=http://www.theweek.co.uk/amanda-knox-free/17977/nothing-%E2%80%98third-world%E2%80%99-about-italian-justice |title=Nothing 'Third World' about Italian justice |access-date=ನವೆಂಬರ್ 6, 2024 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 16, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816213729/http://www.theweek.co.uk/amanda-knox-free/17977/nothing-%E2%80%98third-world%E2%80%99-about-italian-justice |url-status=dead }}</ref> ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೊದಲು ನಾಕ್ಸ್ ತನ್ನ ಮೂಲ ಕಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕಳೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಿದರು, ಅವಳು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಅವನ ಫ್ಲಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಳು ಮತ್ತು ಕೊಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪೊಲೀಸರ ಗುಂಪು ಅವಳನ್ನು ನಂಬಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite magazine |magazine=Time |date= September 29, 2009 |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1926487,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091002221445/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1926487,00.html |url-status=dead |archive-date=October 2, 2009 |title=The Tough Women of the Amanda Knox Case}}</ref>{{sfn|Follain|2012|pp=216–217}}<ref name="telegraph">{{cite news |work=The Daily Telegraph|date= June 13, 2009|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/5522781/Amanda-Knox-was-warned-by-police-that-she-would-spend-30-years-in-prison.html |title=Amanda Knox warned by police that she would spend 30 years in prison}}</ref><ref>{{cite news |last=Vogt |first=Andrea |url=http://www.seattlepi.com/national/article/A-confident-Amanda-Knox-defends-herself-says-she-929593.php |title=A confident Amanda Knox defends herself, says she wasn't there during slaying |work=Seattle Post-Intelligencer |date=June 11, 2009 |access-date=March 31, 2013}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೬, ೨೦೦೭ ರಂದು ಪೊಲೀಸರು ನಾಕ್ಸ್, ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಲುಮುಂಬಾ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೇಲೆ ಕೊಲೆಯ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|Follain|2012|p=134}} ಕೊಲೆಯಾದ ರಾತ್ರಿ ಲುಮುಂಬಾ ಅವರ ಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರ ಗ್ರಾಹಕರು ಅವನಿಗೆ ಅಲಿಬಿ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತು ಲುಮುಂಬಾ ಅವರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="csm.it">{{cite news|url=http://www.csm.it/en/web/csm-international-corner/high-council-for-the-judiciary/italy-s-judicial-system?redirect=/en/web/csm-international-corner/high-council-for-the-judiciary/italy-s-judicial-system&show=true&title=&show_bcrumb=|title=The Italian Judicial System|publisher=csm.it|access-date=February 12, 2022|archive-date=October 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025132203/http://www.csm.it/en/web/csm-international-corner/high-council-for-the-judiciary/italy-s-judicial-system?redirect=%2Fen%2Fweb%2Fcsm-international-corner%2Fhigh-council-for-the-judiciary%2Fitaly-s-judicial-system&show=true&title=&show_bcrumb=|url-status=dead}}</ref>{{sfn|Mirabella|2012|pp=234, 237, and footnote 151}}<ref>{{cite news |newspaper=The Economist|date= February 8, 2014 |url=https://www.economist.com/news/europe/21595955-far-being-unjust-system-may-be-too-scrupulousbut-also-too-lengthy-untimely |title= Untimely Italian Justice}}</ref> ಬಂಧನಗಳು ಅಕಾಲಿಕವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಚಿಯಾಚಿಯೆರಾ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ತನಿಖೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದರು, ನೆಪೋಲಿಯೊನಿಗೆ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ತನಿಖೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದರು.<ref name="auto1">{{cite news |publisher=University of Kansas|date= February 4, 2015|url=http://today.ku.edu/2015/01/28/law-professors-article-argues-amanda-knox-trial-showed-lack-understanding-problems |work=Today|title=Professor: Amanda Knox trial shows problems with comparing legal systems}}</ref>{{sfn|Mirabella|2012|p=237, footnote 151}} ನವೆಂಬರ್ ೧೧ ರಂದು ನಾಕ್ಸ್ ಅವರ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯಾಗಿತ್ತು.{{sfn|Follain|2012|p=134}} ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ದೇಹದ ಕೆಳಗೆ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಅವನ ರಕ್ತದ ಕಲೆಯುಳ್ಳ ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ನಂತರ, ಗುಡೆ (ಜರ್ಮನಿಗೆ ಓಡಿಹೋದ) ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಇಟಲಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಗುಡೆ, ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ ೩೦ ರಂದು, ಮೂವರು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಮಿತಿಯು ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬಾಕಿಯಿರುವಂತೆ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿತು.{{sfn|Follain|2012|pp=199–200}} ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್‌ನಿಂದ ಸೋರಿಕೆಯಾದ ಕಾರಣ ನಾಕ್ಸ್ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಪೂರ್ವ-ವಿಚಾರಣಾ ಮಾಧ್ಯಮದ ಕವರೇಜ್‌ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ-ಮಾರಾಟವಾದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪುಸ್ತಕವೂ ಸೇರಿದೆ, ಅದರ ಲೇಖಕರು ನಾಕ್ಸ್‌ನ ಖಾಸಗಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref name=Small>{{cite news |author=Wise, Ann|url=https://abcnews.go.com/2020/AmandaKnox/small-victory-amanda-knox/story?id=10169888|title=Small Victory For Amanda Knox|work= ABC News|date= March 22, 2010}}</ref><ref name="ibtimes 11102011">{{cite news |title=Amanda Knox Tricked into Believing She Had HIV to Extract Lovers List: New Details of Sexual Harassment in Prison|url=http://www.ibtimes.com/articles/228638/20111011/amanda-knox-sexual-harassment-lesbian-italian-prison-aids-hiv-positive-assault-herpes-revelation-dia.htm|access-date=October 23, 2011|newspaper=International Business Times|date=October 11, 2011}}</ref><ref name="latimes 04112011">{{cite news |title=The scapegoating of Amanda Knox|url=https://www.latimes.com/opinion/la-xpm-2011-oct-04-la-oe-burleigh-knox-20111004-story.html|access-date=October 23, 2011|newspaper=Los Angeles Times|date=October 4, 2011|author=Burleigh, Nina}}</ref><ref name=foxy>{{cite news |author=Sherwell, Philip|url=https://www.telegraph.co.uk/news/6736512/Amanda-Knox-Foxy-Knoxy-was-an-innocent-abroad-say-US-supporters.html |title=Amanda Knox: 'Foxy Knoxy' was an innocent abroad, say US supporters|newspaper=The Daily Telegraph|date= December 5, 2009}}</ref> ===ಗುಡೆಯ ವಿಚಾರಣೆ=== ಕೊಲೆಯಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಗುಡೆ [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಗೆ]] ಓಡಿಹೋದನು. ನವೆಂಬರ್ ೧೯, ೨೦೦೭ ರಂದು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತ ಜಿಯಾಕೊಮೊ ಬೆನೆಡೆಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಕೈಪ್ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೊಲೆಯಾದ ರಾತ್ರಿ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನಾಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಇದ್ದಂತೆ ಗುಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಅವರ ಖಾತೆ ಬದಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಗಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಗುಡೆ ಅನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೨೦ ರಂದು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೬ ರಂದು [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಗೆ]] ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಗುಡೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಮೈಕೆಲಿಯಿಂದ ವಿಶೇಷ ಫಾಸ್ಟ್-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಚಾಕು ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರೋಪ ಅವರ ಮೇಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಅವರು ಮೂಲತಃ ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅವರು ಬದಲಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="auto3"/>{{sfn|Mirabella|2012}} ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಕೆರ್ಚರ್ ಅವರ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗೆ ಗುಡೆ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು ಮತ್ತು ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೬ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಮಂಡಾ ನಾಕ್ಸ್ ಅವನ ಆರಂಭಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಿಂದ ಅತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|title=Amanda Knox speaks out after Rudy Guede released from prison|url=https://goodmorningamerica.com/news/story/amanda-knox-speaks-rudy-guede-released-prison-74580253|access-date=February 23, 2021|website=ABC News|language=en}}</ref> ===ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರ ಮೊದಲ ವಿಚಾರಣೆ=== ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರು ಕೊಲೆ, ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಚಾಕು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ (ಗುಡೆ ವಿರುದ್ಧ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿಲ್ಲ), ಕಳ್ಳತನ ಮತ್ತು € ೩೦೦, ಎರಡು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳ ಕಳ್ಳತನದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಅಸೈಜ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಲ್ಲ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಪ್ರವೇಶ ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು ಅವಳ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಕಾಣೆಯಾದ ಕೀಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಆರೋಪವಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಗುಡೆ ಅವರ ವಿಚಾರಣೆಯ ತೀರ್ಪು ಅವನು ಏನನ್ನೂ ಕದ್ದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ನಾಕ್ಸ್ ಅವರ ಕೊಲೆಯ ವಿಚಾರಣೆಯಂತೆಯೇ ಅದೇ ತೀರ್ಪುಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆದರೆ ಏಕಕಾಲೀನ ವಿಚಾರಣೆಯಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಗೆ ತನ್ನ ಉದ್ಯೋಗದಾತರನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪವನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಕ್ಸ್‌ನ ಪೋಲೀಸ್ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಅಸಮರ್ಪಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೊಲೆಯ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಸುಳ್ಳು ಖಂಡನೆಗಾಗಿ ಅವಳ ನಾಮಮಾತ್ರದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಾಯಿತು.{{sfn|Mirabella|2012|p=247, note 122}} ====ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಪ್ರಕರಣ==== ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆರ್ಚರ್ ಅವರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫೋನ್‌ಗೆ ನವೆಂಬರ್ ೨ ರಂದು ನಾಕ್ಸ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಕರೆ, ಕೆರ್ಚರ್ ಅವರ ಫೋನ್‌ಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆಯೇ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಸ್‌ಗೆ, ಅವರು ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಕೆರ್ಚರ್‌‍ನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಸಂಶಯದಿಂದ ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.{{sfn|Follain|2012|p=325}} ಮೃತದೇಹದ ಪತ್ತೆಗೆ ೧೫ ನಿಮಿಷಗಳ ಮೊದಲು ಸಿಯಾಟಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ನಾಕ್ಸ್ ಕರೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಮುಗ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಅಂತಹ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮೊದಲು ನಾಕ್ಸ್ ಏನಾದರೂ ಗಂಭೀರವಾದ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿದಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಹೇಳಿದರು.{{sfn|Follain|2012|p=374}} ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಸಾಕ್ಷಿ, ಮನೆಯಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಂಟೋನಿಯೊ ಕ್ಯುರಾಟೊಲೊ, ಕೊಲೆಯಾದ ರಾತ್ರಿ ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಹತ್ತಿರದ ಚೌಕದಲ್ಲಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊನನ್ನು ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಒಂದು ತುಣುಕಿನ ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು, ಅಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ ನಡೆದಿತ್ತು: ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಬ್ರಾ ಕ್ಲ್ಯಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನ ಡಿಎನ್‌ಎ ತುಣುಕುಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.{{sfn|Follain|2012|p=307}}<ref name=contamination>{{cite news |author=Hogenboom, Melissa|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-24534110|title= Kercher trial: How does DNA contamination occur?|work=BBC News|date= January 30, 2014|access-date=July 24, 2016}}</ref><ref name="auto5">{{cite news |newspaper=The Daily Telegraph|date= December 5, 2009|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/6727242/Amanda-Knox-trial-the-unanswered-questions.html |title=Amanda Knox trial: the unanswered questions}}</ref> ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊನ ರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಮುಖರಾದ ಗಿಯುಲಿಯಾ ಬೊಂಗಿಯೊರ್ನೊ, ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರ ಡಿಎನ್‌ಎ ಬ್ರಾದ ಸಣ್ಣ ಲೋಹದ ಕೊಕ್ಕೆಗೆ ಹೇಗೆ ಸಿಕ್ಕಿರಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹರಿದ ಬ್ರಾ ಬ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟ್ರಾಪ್‌ನ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ. "ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟದೆ ಕೊಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟುವುದು ಹೇಗೆ?" ಎಂದು ಬೊಂಗಿಯೊರ್ನೊ ಅವರು ಕೇಳಿದರು.<ref name="auto5"/><ref name="auto6">{{cite news |publisher=[[News Corp Australia]] |url=http://www.news.com.au/world/bra-takes-centre-stage-in-foxy-knoxy-trial/story-e6frfkyi-1225806817516 |title=Bra takes centre stage in Foxy Knoxy trial |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122064907/http://www.news.com.au/world/bra-takes-centre-stage-in-foxy-knoxy-trial/story-e6frfkyi-1225806817516 |archive-date=2016-01-22 |access-date=2024-11-07 |url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಾ ಬ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟ್ರಾಪ್‌ನ ಮೇಲೆ ಗುಡೆಗೆ ಸೇರಿದ ಡಿಎನ್‌ಎಯ ಬಹು ಕುರುಹುಗಳು ಇದ್ದವು.<ref name="auto6"/> ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್‌ನ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ನಾಕ್ಸ್ ಕೆರ್ಚರ್‌ಳ ಮೇಲೆ ಅವಳ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಳು, ಪದೇ ಪದೇ ಅವಳ ತಲೆಯನ್ನು ಗೋಡೆಗೆ ಬಡಿದು, ಬಲವಂತವಾಗಿ ಅವಳ ಮುಖವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಅವಳನ್ನು ಕತ್ತು ಹಿಸುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು.{{sfn|Follain|2012|p=344}} ಗುಡೆ, ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರು ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಜೀನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಆಕೆಯ ಕೈ ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡರು, ಆಗ ಗುಡೆ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ನಡೆಸಿದ್ದನು. ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಇರಿತದ ಗಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮೊದಲು ನಾಕ್ಸ್ ಕೆರ್ಚರ್ ಅನ್ನು ಚಾಕುವಿನಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದಳು, ನಂತರ ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ನಕಲಿ ಮಾಡಿದನು. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ನಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಹಲವಾರು ವಿವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಕೆಯ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ರೊಮಾನೆಲ್ಲಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಫೋನ್ ಕರೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.{{sfn|Follain|2012|pp= 342–344}} ====ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಕರಣ==== ಗುಡೆ ಒಬ್ಬನೇ ಕೊಲೆಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ಒಳನುಗ್ಗಿದ ನಂತರ ಕೆರ್ಚರ್‌ಳನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಕರಣವು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ದೇಹ, ಬಟ್ಟೆ, ಕೈಚೀಲ ಅಥವಾ ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆಲ್ಲಿಯೂ ಶೂ ಪ್ರಿಂಟ್‌ಗಳು, ಬಟ್ಟೆಯ ನಾರುಗಳು, ಕೂದಲುಗಳು, ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳು, ಚರ್ಮದ ಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ನಾಕ್ಸ್‌ನ ಡಿಎನ್‍ಎ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾಕ್ಸ್‌ನ ವಕೀಲರು ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref name="Amanda Knox 'hopeful of release'" >{{cite news |work=The Guardian|date= September 22, 2011|url=https://www.theguardian.com/world/2011/sep/22/amanda-knox-hope-appeal?newsfeed=true |title=Amanda Knox 'hopeful of release}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.penale.it/page.asp?mode=1&IDPag=750|title= Judgment, Trial of Rudy Hermann Guede|publisher= Court of Perugia|website=Judgment of October 28, 2008 – January 26, 2009 }}</ref> ನಾಕ್ಸ್‌ನನ್ನು ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನದ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಅವಳು ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಆರೋಪಿಸಿದೆ.<ref name="komonews1">{{cite news|author=Falconi, Marta |url=http://www.komonews.com/news/70617977.html |title=Prosecutors: Knox staged break-in after murder |agency=Associated Press |date=November 20, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150208004309/http://www.komonews.com/news/70617977.html |archive-date=February 8, 2015 }}</ref>{{sfn|Follain|2012|p=248}} ನಾಕ್ಸ್‌ನ ವಕೀಲರು ಆಕೆಯ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಆಯ್ದು ತೆಗೆಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಗುಡೆಯ ಶೂ ಪ್ರಿಂಟ್‌ಗಳು, ಫಿಂಗರ್‌ಪ್ರಿಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಎನ್‌ಎ ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು.{{sfn|Follain|2012|p=177}} ಗುಡೆಯ ಡಿಎನ್‌ಎ ಕೆರ್ಚರ್‌ಳ ಬ್ರಾನ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಹರಿದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವನ ಡಿಎನ್‌ಎ ಅವಳ ದೇಹದಿಂದ ತೆಗೆದ ಯೋನಿ ಸ್ವ್ಯಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="auto6"/>{{sfn|Follain|2012|p=177}} ಗುಡೆಯ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಅಂಗೈ ಮುದ್ರೆಯು ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಸೊಂಟದ ಕೆಳಗೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ದಿಂಬಿನ ಮೇಲೆ ಇತ್ತು.{{sfn|Follain|2012|p=174}} ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಡಿಎನ್‌ಎಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿರುವ ಗುಡೆ ಅವರ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಸ್ವೆಟ್‌ಶರ್ಟ್‌ನ ಎಡ ತೋಳಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಚೀಲದೊಳಗೆ ರಕ್ತದ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ €೩೦೦ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.{{sfn|Follain|2012|p=177}}<ref name=DNA>{{cite news|author=Povoledo, Elisabetta|url=https://www.nytimes.com/2011/06/30/world/europe/30knox.html?_r=1|title=Italian Experts Question Evidence in Knox Case|newspaper=The New York Times|date= June 29, 2011}}</ref><ref>{{cite news|author=Rizzo, Alessandra|url=http://www.csmonitor.com/World/Latest-News-Wires/2011/0630/Amanda-Knox-DNA-evidence-contested-by-experts-crucial-victory-for-defense |title=Amanda Knox DNA evidence contested by experts, crucial victory for defense|work=The Christian Science Monitor|date= June 30, 2011}}</ref>{{sfn|Mirabella|2012|p=247, note 122}} ಡಿಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ಆಪಾದಿತ ಕೊಲೆಯ ಆಯುಧದೊಂದಿಗಿನ ಗಾಯಗಳ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಆದೇಶಿಸುವಂತೆ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ವಕೀಲರ ಎರಡೂ ಸೆಟ್‌ಗಳು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ವಿನಂತಿಸಿದರು; ಆದರೆ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|Follain|2012|pp= 335–336}} ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಂತಿಮ ಮನವಿಯಲ್ಲಿ, ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರ ವಕೀಲರು ನಾಕ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ''ಪೊಲೀಸರಿಂದ ವಂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದುರ್ಬಲವಾದ ಹುಡುಗಿ'' ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು. ನಾಕ್ಸ್ ಅವರ ವಕೀಲರು ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆರ್ಚರ್ ನಡುವಿನ ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದರು.{{sfn|Follain|2012|pp=353–358}} ===ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ವಿವಾದ=== ಡಿಸೆಂಬರ್ ೫, ೨೦೦೯ ರಂದು, ನಾಕ್ಸ್ ಕಳ್ಳತನ, ಮಾನನಷ್ಟ, ಲೈಂಗಿಕ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಯ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೬ ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊಗೆ ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/8394750.stm |title=Amanda Knox guilty of Meredith Kercher murder |work=BBC News |date=December 5, 2009 |access-date=March 31, 2013}}</ref>{{sfn|Dempsey|2010|pp=311–312}}{{sfn|Follain|2012|p=366}} [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ]], ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ನಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಯೋಚಿಸಬಹುದಾದ ಸರಳ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ವಿಚಾರಣೆ ಇದು."<ref name="seattlepi.com"/> [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]], ತೀರ್ಪನ್ನು ನ್ಯಾಯದ ಗರ್ಭಪಾತವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅಮೇರಿಕನ್ ವಕೀಲರು ಪೂರ್ವ-ವಿಚಾರಣೆಯ ಪ್ರಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಅದೇ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಿವಿಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆಗೆ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಾಕ್ಸ್‌ನ ಪ್ರತಿವಾದಿ ವಕೀಲರನ್ನು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್‌ನ ಪಾತ್ರ ಹತ್ಯೆಯ ಬಳಕೆಯ ಮುಖಾಂತರ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯರಾಗಿ ನೋಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Mirabella|2012| pp=242, 247}}<ref>{{cite news |newspaper=The Daily Telegraph |date=December 8, 2009 |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/6763445/Only-doubt-over-Amanda-Knox-conviction-is-exactly-how-they-got-it-wrong.html |title=Only doubt over Amanda Knox conviction is exactly how they got it wrong}}</ref> ನಾಕ್ಸ್ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ, ಪ್ರಕರಣದ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸುವಾಗ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೆರುಗಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ಕಳೆದಿದ್ದ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ನೀನಾ ಬರ್ಲೀ, ದೃಢವಾದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="seattlepi.com">{{cite news|url=http://www.seattlepi.com/local/article/The-debate-continues-over-Knox-s-guilt-882848.php |title=The debate continues over Knox's guilt| newspaper=Seattle Post-Intelligence|date=December 14, 2009}}</ref> ಹಲವಾರು ಯುಎಸ್‍ ತಜ್ಞರು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಬಳಸಿದ ಡಿಎನ್‍ಎ ಪುರಾವೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಇದಾಹೊ ಇನ್ನೊಸೆನ್ಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಸಲಹೆಗಾರ ಗ್ರೆಗ್ ಹಂಪಿಕಿಯಾನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ಪೋಲೀಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಡಿಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಧಾನಗಳ ಮೌಲ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಒದಗಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news |author=Greg Hampikian |work=New Scientist |date=May 13, 2015 |url=https://www.newscientist.com/article/mg22630210.200-amanda-knox-legal-fight-highlights-fallibility-of-dna-forensics.html |title=Amanda Knox legal fight highlights fallibility of DNA forensics}}</ref> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ನಾಕ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಮಾನನಷ್ಟದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಪೋಲೀಸರ ವಿರುದ್ಧ ದೋಷಾರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು, ಸಂದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ತಲೆಗೆ ಪೆಟ್ಟು ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಿದಳು.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/nov/08/amanda-knox-slander-italian-police|title=Amanda Knox indicted on charges of slandering Italian police|last=Kington|first=Tom|work=The Guardian|date=November 8, 2010|access-date=September 8, 2015}}</ref> ಮೇ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಹಂಪಿಕಿಯಾನ್ ಅಪರಾಧದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಫೊರೆನ್ಸಿಕ್ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಗುಡೆಯನ್ನು ಕೊಲೆಗಾರನೆಂದು ಮತ್ತು ಅವನು ತಾನೇ ವರ್ತಿಸಿದನೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref>Sewell, Cynthia. [http://www.idahostatesman.com/2011/05/27/1665599/boise-expert-dna-shows-amanda.html "Boise expert: DNA shows Amanda Knox isn't guilty"]{{dead link|date=January 2013}}, ''Idaho Statesman'', May 27, 2011.</ref><ref>{{Cite news|title=BSU professor's work helps set Amanda Knox free|url=http://www.nwcn.com/home/?fId=131019638&fPath=/news/local&fDomain=10227|date=October 3, 2011|first=Kim|last=Fields|publisher=[[Northwest Cable News]]|access-date=April 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107042453/http://www.nwcn.com/home/?fId=131019638&fPath=%2Fnews%2Flocal&fDomain=10227|archive-date=January 7, 2012|url-status=dead}}</ref> ==ಖುಲಾಸೆ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆ== [[File:Corrado maria daclon - amanda knox.jpg|thumb|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩, ೨೦೧೧ ರಂದು, ಅಮಂಡಾ ನಾಕ್ಸ್ ಇಟಲಿ-ಯುಎಸ್ಎ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕೊರಾಡೊ ಮಾರಿಯಾ ಡಾಕ್ಲೋನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪೆರುಗಿಯಾ ಜೈಲು ತೊರೆದರು.]] ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರ ಕೋರ್ಟೆ ಡಿ'ಆಸಿಸ್ ತೀರ್ಪು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಪರಾಧವಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಕೋರ್ಟೆ ಡಿ'ಆಸಿಸ್ ಡಿ'ಅಪ್ಪೆಲ್ಲೋ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲ್ಮನವಿ (ಅಥವಾ ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯ) ವಿಚಾರಣೆಯು ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ಕ್ಲಾಡಿಯೊ ಪ್ರಟಿಲ್ಲೊ ಹೆಲ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಸಿಮೊ ಝಾನೆಟ್ಟಿ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಸ್ವತಂತ್ರ ತಜ್ಞರಿಂದ ವಿವಾದಿತ ಡಿಎನ್‌ಎ ಪುರಾವೆಗಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದ ಪರಿಶೀಲನೆಯು ಪುರಾವೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೂಲಭೂತ ದೋಷಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊನ ಅಡುಗೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಕೊಲೆ ಆಯುಧದ ಮೇಲೆ ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಡಿಎನ್‌ಎಯ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆ ಕುರುಹು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.{{sfn|Follain|2012|p= 404}}<ref>Kington, Tom. [https://www.theguardian.com/world/2011/jul/24/amanda-knox-dna-appeal-threat "Amanda Knox DNA appeal sparks legal battle by forensic experts"], ''The Observer'', July 24, 2011.</ref> ಪರಿಶೀಲನೆಯು ಫೊರೆನ್ಸಿಕ್ ಪೋಲೀಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಬ್ರಾ ಕೊಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪುರುಷರ ಡಿಎನ್‌ಎಯ ತುಣುಕುಗಳ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ, ಅದು ೪೭ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಳೆದುಹೋಗಿತ್ತು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತಜ್ಞರು ಈ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಿದರು.{{sfn|Follain|2012|pp= 404–406}}<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/dna-experts-highlight-problems-with-amanda-knox-case-2325760.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020150500/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/dna-experts-highlight-problems-with-amanda-knox-case-2325760.html |archive-date=2011-10-20 |url-access=limited |url-status=live |title=DNA experts highlight problems with Amanda Knox case |agency=Associated Press, July 25, 2011 |newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{cite news |newspaper=The Guardian |date=June 29, 2011 |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jun/29/amanda-knox-dna-evidence-contaminated |title=Amanda Knox prosecution evidence unreliable, appeal court hears}}</ref>{{sfn|Follain|2012|p=408}} ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩, ೨೦೧೧ ರಂದು, ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="NYT">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/04/world/europe/amanda-knox-defends-herself-in-italian-court.html |title=Amanda Knox Freed After Appeal in Italian Court |work=The New York Times |date=October 3, 2011 |last=Povoledo|first=Elisabetta |access-date=May 1, 2013}}</ref> ಖುಲಾಸೆಗೆ ಆಧಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಅಧಿಕೃತ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಹೆಲ್ಮನ್ ಅವರು ನಾಕ್ಸ್ ಅವರು ಇನ್ನೂ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಒಬ್ಸೆಸಿವ್ ಅವಧಿಯ" ಸಂದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಇದ್ದರು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ಪುರಾವೆಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.{{sfn|Follain|2012|pp= 433–437}} ನಾಕ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಕರೆಗಳು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಕರೆತಂದವು ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳಲಾಯಿತು, ಇದು ದೇಹವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ವಿಳಂಬ ಮಾಡಲು ಅವಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್‌ನ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಆಕೆಯ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರ ಖಾತೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಲು ವಿಫಲವಾದವು ಅವರು ಸುಳ್ಳು ಅಲಿಬಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಕ್ಯುರಾಟೊಲೊ ಅವರ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಯಂ-ವಿರೋಧಾಭಾಸವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಅವರು ಹೆರಾಯಿನ್ ವ್ಯಸನಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ನಾಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಮತ್ತು ಗುಡೆ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಫೋನ್ ಕರೆಗಳು ಅಥವಾ ಪಠ್ಯಗಳ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪುರಾವೆಗಳ "ವಸ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ, ನಾಕ್ಸ್, ಮತ್ತು ಗುಡೆ ಸೇರಿ ಕೊಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರುವುದು "ಸಂಭವದಿಂದ ದೂರ" ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು.<ref name="NYT"/><ref name=flawed>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2011/dec/15/amanda-knox-trial-flawed-says-judge?INTCMP=SRCH |location=London |work=The Guardian |first=Tom |last=Kington |title=Amanda Knox trial was flawed at every turn, says appeal judge |date=December 15, 2011}}</ref><ref>Squires, Nick. [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/8805395/Amanda-Knox-freed-tears-of-joy-as-four-year-nightmare-is-over.html "Amanda Knox freed: tears of joy as four-year nightmare is over"], ''The Daily Telegraph'', October 4, 2011: "A jury decided that Amanda Knox, who has spent almost four years in jail, was the victim of a miscarriage of justice following a chaotic Italian police investigation."</ref><ref name="ICCP">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PnjnAAAACAAJ |title=Manuale di procedura penale |language=it |editor=Pisani, Mario |publisher=Monduzzi |year=2004 |isbn=8832341026 |access-date=May 1, 2013}}</ref> ಆಕೆಯ ಉದ್ಯೋಗದಾತರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪದ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಹೆಲ್ಮನ್ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿದರು, ಆದರೂ ಇದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೆರೆವಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಲಿಲ್ಲ, ನಾಕ್ಸ್ ಈಗಾಗಲೇ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಗಿತ್ತು. ಆಕೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಅವಳು ಬೇಗನೆ ತನ್ನ ಸಿಯಾಟಲ್ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಳು.<ref>{{cite news|title=Amanda Knox Admits She Struggles with Guilt for Accusing Patrick Lumumba of Meredith Kercher Murder|author=Joshi, Priya |date=February 8, 2014|work=International Business Times|url=http://www.ibtimes.co.uk/amanda-knox-admits-she-struggles-guilt-accusing-patrick-lumumba-meredith-kercher-murder-1435683}}</ref><ref>{{cite journal |journal=Criminal Law and Justice Weekly|author=Davies, F. G. |date= February 27, 2015|title= The Brutal Killing of Meredith Kercher – Part 9}}</ref><ref>{{cite news|title=Amanda Knox plans to write book in Italy, man she falsely accused claims acquittal was because she is 'American and rich'|author1=Harding, David |author2=Landau, Joel|date= March 29, 2015|work=New York Daily News|url=http://www.nydailynews.com/news/world/amanda-knox-acquitted-american-rich-article-1.2166111}}</ref><ref>{{cite news|publisher=CNN|url=http://www.cnn.com/2015/03/27/europe/amanda-knox/|date=March 28, 2015|title=Tearful Amanda Knox says she's glad to have her life back|author=Ellis, Ralph |author2=Messia, Hada |author3=Nadeau, Barbie |author4=Diamond, Jeremy |author5=Karimi, Faith }}</ref> ನಾಕ್ಸ್ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದ ಮರುದಿನ ಇಟಲಿ-ಯುಎಸ್ಎ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕೊರಾಡೊ ಮಾರಿಯಾ ಡಾಕ್ಲೋನ್‌ಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದರು: {{blockquote|ನನ್ನ ಕೈ ಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಅಡೆತಡೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಾದದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಲು, ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ಇದ್ದರು. ಇಟಲಿ-ಯುಎಸ್ಎ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಮತ್ತು ನನ್ನ ನೋವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಅನೇಕರು ಮತ್ತು ಭರವಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದುಕಲು ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಕಾಳಜಿಯ ಆತಿಥ್ಯ ಮತ್ತು ಅವರ ಧೈರ್ಯದ ಬದ್ಧತೆಗೆ ನಾನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಬರೆದವರಿಗೆ, ನನ್ನನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡವರಿಗೆ, ನನ್ನ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತವರಿಗೆ, ನನಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದವರಿಗೆ... ನಾನು ನಿಮಗೆ ಚಿರಋಣಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ.<ref name="Amanda Knox's handwritten letter to supporters in Italy">{{cite news|title=Amanda Knox's handwritten letter to supporters in Italy|url=http://www.king5.com/story/news/local/2014/08/02/13023110|access-date=March 30, 2015|publisher=KING-TV|location=Seattle|date=October 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404094010/http://www.king5.com/story/news/local/2014/08/02/13023110/|archive-date=April 4, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref>}} ===ಮರು ವಿಚಾರಣೆ=== ಮಾರ್ಚ್ ೨೬ ೨೦೧೩ ರಂದು, [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯ]] ಅತ್ಯುನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಸೇಶನ್, ಹೆಲ್ಮನ್ ಎರಡನೇ ಹಂತದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಖುಲಾಸೆಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿರಿಸಿತು. ಹೊಸ ಡಿಎನ್‌ಎ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಿತ ಬಾರ್ ಮಾಲೀಕರ ವಿರುದ್ಧ ನಾಕ್ಸ್‌ನ ಆರೋಪದಂತಹ ಸಂದರ್ಭದ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಪುರಾವೆಗಳಿಗೆ ತೂಕವನ್ನು ನೀಡಲು ವಿಫಲವಾದ ಮೂಲಕ ಹೆಲ್ಮನ್ ಖುಲಾಸೆಗಳು ಕೋರ್ಟೆ ಡಿ'ಆಸಿಸ್ ಡಿ'ಅಪ್ಪೆಲ್ಲೋನ ರವಾನೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಿವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌, ಪೋಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ನಾಕ್ಸ್ ನೀಡಿದ ಟಿಪ್ಪಣಿಯ (ಗುಡೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಲ್ಲ) ಮೂಲಕ ಕೆರ್ಚರ್ ದಾಳಿಗೊಳಗಾದಾಗ ವಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪರ್ಗೋಲಾ ೭ ರಲ್ಲಿ ಗುಡೆ ಜೊತೆಗೆ ನಾಕ್ಸ್‌ ಕೂಡ ಹಾಜರಿದ್ದರು ಎಂದು ದೃಢೀಕರಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮರು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಕ್ಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಆದರೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು.<ref name="Guardian 2014">{{cite news|first=Lizzy |last=Davies |newspaper=[[The Guardian]] |date= January 31, 2014 |url=https://www.theguardian.com/world/2014/jan/31/amanda-knox-raffaele-sollecito-convictions-upheld-q-and-a |title=Why did Amanda Knox and Raffaele Sollecito have their convictions upheld?}}</ref><ref>{{cite news|title=Amanda Knox's lawyer: 'She's ready to fight' |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/03/26/amanda-knox-raffaele-sollecito-italy-retrial-meredith-kercher/2020289/|first1=Byron|last1=Acohido|first2=Eric J.|last2=Lyman|work=[[USA Today]]|date=March 26, 2013|access-date=May 1, 2013}}</ref><ref name=retrialopens>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-24327338|title=Meredith Kercher murder: Amanda Knox retrial opens|work=[[BBC News]]|date=September 30, 2013 |access-date=October 3, 2013}}</ref> ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ನೆನ್ಸಿನಿ ಮರುವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿ, ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊನ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಚಾಕುವಿನ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸದ ಡಿಎನ್‌ಎ ಮಾದರಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿದರು, ಇದು ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಡಿಎನ್‌ಎ ಎಂದು ಫೊರೆನ್ಸಿಕ್ ಪೋಲೀಸರ ವರದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೊಲೆ ಆಯುಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಆರೋಪಿಸಿದೆ. ಮೇಲ್ಮನವಿ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಪರಿಣಿತರಿಂದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-22310186 |title=Amanda Knox and bad maths in court |first=Ruth |last=Alexander |date=April 28, 2013 |work=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{cite news |newspaper=[[The New York Daily News]] |date=November 2, 2013 |url=http://www.nydailynews.com/news/world/amanda-knox-trial-forensic-tests-find-new-traces-victim-dna-knife-article-1.1504734 |title=Amanda Knox trial: New forensic tests find no traces of Meredith Kercher's DNA on knife}}</ref><ref>{{cite news |website=[[BBC News Europe]] |date=January 31, 2014 |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25941999 |title=Amanda Knox and Raffaele Sollecito guilty of Kercher Italy murder}}</ref> ಪರೀಕ್ಷಿಸದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಕೆರ್ಚರ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಯಾವುದೇ ಡಿಎನ್‌ಎ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.<ref name=contamination/><ref>{{cite news |website=[[MSN News]] |date=November 6, 2013 |url=http://news.msn.com/crime-justice/knoxs-knife-dna-casts-doubt-on-murder-weapon |title=Knox's knife DNA casts doubt on murder weapon |access-date=February 1, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140411012937/http://news.msn.com/crime-justice/knoxs-knife-dna-casts-doubt-on-murder-weapon |archive-date=April 11, 2014 |url-status=dead }}</ref> ಜನವರಿ ೩೦, ೨೦೧೪ ರಂದು, ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು.<ref name="online.wsj.com">{{cite news |first=Giles |last=Costongway |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |date=January 30, 2014 |url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303973704579353071903182530?mg=reno64-wsj&url=http%3A%2F%2Fonline.wsj.com%2Farticle%2FSB10001424052702303973704579353071903182530.html |title=Italy Court Finds Amanda Knox Guilty of Murder of U.K. Student in Retrial}}</ref> ತಮ್ಮ ಲಿಖಿತ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಗುಡೆ ಅವರು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ತ್ವರಿತ ತೀರ್ಪು ವರದಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಉಲ್ಲೇಖದ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದರು. ನೆನ್ಸಿನಿ ತೀರ್ಪಿನ ವರದಿಯು ಗುಡೆ ಅನ್ನು ಬಿಡುವಾಗ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ನಾಕ್ಸ್‌ನ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ನಡೆದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಕಳ್ಳತನ ನಡೆದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳತನದ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite journal |last=Davies |first=F. |journal=Criminal Law & Justice Weekly |volume=179 |number=20 |date=May 30, 2015 |title=The Brutal Killing of Meredith Kercher: A Search For The Truth – Part 21}}</ref> ===ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ವಿವಾದ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ=== ರಕ್ಷಣಾ ತಜ್ಞರ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಡಿಎನ್‌ಎಯ ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಪೀಟರ್ ಗಿಲ್, ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಕರಣವು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಡಿಎನ್‌ಎ ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರ ಅಡುಗೆ ಚಾಕುವಿನ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಅಪರಾಧ ನಡೆದ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಗಿಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ರಾ ಕೊಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊನ ಡಿಎನ್‌ಎ ತುಣುಕು, ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಾಗ ಕೆರ್ಚರ್‌ನ ಬಾಗಿಲಿನ ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು, ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕೈಗವಸುಗಳ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಿರಬಹುದು.<ref>{{cite book |title=Misleading DNA Evidence: Reasons for Miscarriages of Justice |author=Peter Gill |pages=137–143}}</ref> ===ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರ=== ಮಾರ್ಚ್ ೨೭ ೨೦೧೫ ರಂದು, ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಅವರ ಅಂತಿಮ ಮನವಿಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಸೇಶನ್ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿತು; ಈ ಪ್ರಕರಣವು ಆಧಾರರಹಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು, ಆ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ಕೊಲೆಯಿಂದ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಿತು. ಆಕೆಯ ಮಾನನಷ್ಟ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅವಳು ಈಗಾಗಲೇ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಸಮಯದಿಂದ ಪೂರೈಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=washpost>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2015/03/27/italian-high-court-overturns-amanda-knox-murder-conviction/ |title=Italian high court overturns Amanda Knox murder conviction |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=March 28, 2015}}</ref><ref name="CTV News">{{cite news|title=Amanda Knox murder conviction overturned by Italy's highest court|agency=[[Associated Press]]|url=http://www.ctvnews.ca/world/amanda-knox-murder-conviction-overturned-by-italy-s-highest-court-1.2300012|date=March 27, 2015|access-date=March 27, 2015|archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150327221429/http://www.ctvnews.ca/world/amanda-knox-murder-conviction-overturned-by-italy-s-highest-court-1.2300012|url-status=dead}}</ref><ref name=slate>{{cite news |url=http://www.slate.com/blogs/the_slatest/2015/03/27/amanda_knox_verdict_overturned_by_italy_s_supreme_court.html|title=Amanda Knox verdict overturned by Italy's supreme court.|website=[[Slate.com|Slate]] |access-date=March 28, 2015}}</ref><ref name=guard>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/27/meredith-kercher-amanda-knox-and-raffaele-sollecito-acquitted|title=Meredith Kercher murder: Amanda Knox and Raffaele Sollecito acquitted|first=Stephanie|last=Kirchgaessner|work=[[The Guardian]]|access-date=March 28, 2015}}</ref> ಮುಂಚಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳಿವೆ ಅಥವಾ ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇವಲ ಘೋಷಿಸುವ ಬದಲು, ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ನಿರಪರಾಧಿ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.<ref name="economist">{{cite news |url=https://www.economist.com/news/europe/21647486-overdue-acquittal-amanda-knox-exposes-glaring-flaws-italys-criminal-justice-system-innocente|title=The Amanda Knox verdict: Innocente|date=March 28, 2015|newspaper=[[The Economist]]|access-date=March 28, 2015}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೭ ೨೦೧೫ ರಂದು, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಖುಲಾಸೆಯ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ''ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ದೋಷಗಳು'', ''ತನಿಖಾ ವಿಸ್ಮೃತಿ'' ಮತ್ತು ''ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಲೋಪಗಳು'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಐದು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಮಿತಿಯು ಮೂಲ ಕೊಲೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಕೆರ್ಚರ್‌ನನ್ನು ಕೊಂದ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news |last1=Latza Nadeau|first1=Barbie|title=Amanda Knox decision explained by Italian court|url=http://www.cnn.com/2015/09/08/europe/italy-court-amanda-knox/index.html|publisher=[[CNN]]|access-date=September 8, 2015|date=September 8, 2015}}</ref> ಅವರು ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ವೈಫಲ್ಯಗಳು ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, ಮತ್ತು ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಲೋಪಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ತಜ್ಞರ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|title = Amanda Knox acquitted because of 'stunning flaws' in investigation, says Italy top court |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |url = https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/11849486/Amanda-Knox-acquitted-because-of-stunning-flaws-in-investigation-says-Italy-top-court.html|access-date = September 7, 2015}}</ref> ನಿಯೋಜಿತ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸಲಹೆಗಾರ ಗೆನ್ನಾರೊ ಮರಸ್ಕಾ ಅವರು ವಿಮೋಚನೆಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಅಪರಾಧದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಾಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳು ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಅವರು "ಹತ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು" ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಾವುದೇ "ಜೈವಿಕ ಕುರುಹುಗಳು... ಕೊಲೆಯ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಶವದ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಅವರಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಗುಡೆಯ ಹಲವಾರು ಕುರುಹುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ".<ref>{{Cite web |url=https://www.agi.it/cronaca/2015/09/07/news/bocciate_le_indagini_su_meredith_cassazione_giusta_assoluzione_-106851/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208103857/http://www.agi.it/cronaca/notizie/bocciate_le_indagini_su_meredith_cassazione_giusta_assoluzione-201509071629-cro-rt10157 |url-status=dead |title=Bocciate le indagini su Meredith Cassazione |archive-date=8 December 2015 |website=Agi |lang=it}}</ref> ===ಪರಿಹಾರ=== ಜನವರಿ ೨೪, ೨೦೧೯ ರಂದು, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ (ECHR) ಪೆರುಜಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಕ್ಸ್ ತನ್ನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಇಟಲಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಿತು. ಇಟಲಿಯು ನಾಕ್ಸ್‌ಗೆ €೧೮,೪೦೦ (ಸುಮಾರು ಯುಎಸ್‍$೨೦,೮೦೦) ಪಾವತಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಿದಾಗ ಆಕೆಗೆ ವಕೀಲರು ಅಥವಾ ಸಮರ್ಥ ಇಂಟರ್ಪ್ರಿಟರ್ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="CNN: European court orders Italy to pay damages to Amanda Knox">{{cite web |last1=Mackintosh |first1=Eliza |title=European court orders Italy to pay damages to Amanda Knox |url=https://us.cnn.com/2019/01/24/europe/amanda-knox-european-court-of-human-rights-intl/index.html |work=CNN|access-date=January 24, 2019 |date=January 24, 2019 }}</ref><ref>{{cite web |title=Affaire Knox c. Italie |url=http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-189422 |publisher=[[European Court of Human Rights]] |access-date=September 14, 2021|date=June 24, 2019}}</ref> ===ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಲುಮುಂಬಾ ಅವರ ಮಾನನಷ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ಮರುವಿಚಾರಣೆ=== ''ಒಬ್ಸೆಸಿವ್ಲಿ ಲಾಂಗ್'' ಮತ್ತು ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪೊಲೀಸ್ ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ಇಂಟರ್ಪ್ರಿಟರ್ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ECHR ನ ತೀರ್ಪಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ (ನಾಕ್ಸ್ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಹೊಡೆದಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾನನಷ್ಟದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ), ನಾಕ್ಸ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಲುಮುಂಬಾ ಅವರ ಮಾನಹಾನಿಗಾಗಿ ಆಕೆಯ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಆ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಇದು ಆಕೆಯ ಉಳಿದಿರುವ ಏಕೈಕ ಅಪರಾಧವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರೊಸೀಜರ್ ಕೋಡ್‌ಗೆ ಒಂದು ಸುಧಾರಣೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ ರಂದು, ಕ್ಯಾಸೇಶನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ವಿಷಯದ ಮರುವಿಚಾರಣೆಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |last=Giuffrida |first=Angela |date=13 October 2023 |title=Amanda Knox to face new trial in Italy over slander conviction |url=https://www.theguardian.com/us-news/2023/oct/13/amanda-knox-slander-conviction-overturned-italy-retrial |work=[[The Guardian]] |access-date=13 October 2023}}</ref> ಜೂನ್ ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಮೆರೆಡಿತ್ ಕೆರ್ಚರ್ ಅವರನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಲುಮುಂಬಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಮಂಡಾ ನಾಕ್ಸ್ ಅವರ ದೂಷಣೆಯ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ಆಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಮೂಲ ದೂಷಣೆಯ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |first=Barbie Latza |last=Nadeau |url=https://edition.cnn.com/2024/06/05/europe/amanda-knox-slander-meredith-kercher-murder-intl/index.html | title=Amanda Knox's slander conviction upheld in case related to Meredith Kercher's murder |website=[[CNN]] |date=June 5, 2024}}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಜೀವನ== ೨೦೧೧ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗೆ]] ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ, ನಾಕ್ಸ್ ತನ್ನ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪ್ರಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದಳು. ಆಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬವು [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಆಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಅವರ ''ವೇಟಿಂಗ್ ಟು ಬಿ ಹಿಯರ್ಡ್‌: ಎ ಮೆಮೊಯಿರ್'' ನಿಂದ ಬಂದ ಆದಾಯ ತನ್ನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ವಕೀಲರಿಗೆ ಕಾನೂನು ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಸರಿಹೋಯಿತು.<ref name="Tanenhaus 2013"/><ref>{{cite news|work=The Guardian |date=February 8, 2014 |url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/08/who-is-amanda-knox-interview |title=Amanda Knox interview with Simon Hattenstone}}</ref> ನಾಕ್ಸ್ ಆಗಿನ ವೆಸ್ಟ್ ಸಿಯಾಟಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ಗೆ ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು, ನಂತರ ವೆಸ್ಟ್‌ಸೈಡ್ ಸಿಯಾಟಲ್‌ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೋಸೆನ್ಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref name="seattlepi.com 2017"/> ೨೦೧೭ ರ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ತಪ್ಪಾಗಿ ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರಿಗಾಗಿ ತಾನು ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನಾಕ್ಸ್ ಹೇಳಿದರು.<ref name="PEOPLE.com 2017">{{cite web |first1=Jeff |last1=Truesdell |first2=Sandra Sobieraj |last2=Westfall |title=Amanda Knox Is in Love and Rebuilding Her Life 6 Years After Being Released from Italian Prison |website=[[People (magazine)|People]] |date=August 16, 2017 |url=http://people.com/crime/amanda-knox-life-now-her-boyfriend-activism/ |access-date=November 21, 2017}}</ref> ಅವರು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ವಾಚ್‌ನಲ್ಲಿ ''ದಿ ಸ್ಕಾರ್ಲೆಟ್ ಲೆಟರ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್'' ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು, ಈ ಸರಣಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅವಮಾನದ ಲಿಂಗ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು.<ref name=kqed>{{cite web|url=https://www.kqed.org/pop/103508/how-amanda-knoxs-the-scarlet-letter-reports-is-stretching-metoo-in-a-new-direction|title=How Amanda Knox's 'The Scarlet Letter Reports' is Stretching #MeToo in a New Direction|date=May 18, 2018|last=Alexandra|first=Rae|access-date=September 23, 2019|website=[[KQED Inc.|KQED]]}}</ref> ನಾಕ್ಸ್ ''ದ ಟ್ರೂತ್ ಎಬೌಟ್ ಟ್ರೂ ಕ್ರೈಮ್'' ಎಂಬ ಪಾಡ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=italyreturn/><ref>{{cite web|url=https://www.vulture.com/2019/03/amanda-knox-true-crime-podcast-interview.html|title=Amanda Knox Just Wants to Make Hats|date=March 20, 2019|last=Nelson|first=Hillary|access-date=September 23, 2019|website=[[Vulture.com]]}}</ref> ಇನ್ನೋಸೆನ್ಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಿಧಿಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.oregonlive.com/events/2019/04/amanda-knox-is-coming-to-portland-to-discuss-spending-time-in-italian-prison-for-a-murder-she-didnt-commit.html|title=Amanda Knox is coming to Portland to discuss spending time in Italian prison for a murder she didn't commit|date=April 24, 2019|last=Acker|first=Lizzy|access-date=September 23, 2019|website=[[The Oregonian]]}}</ref> ಜೂನ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ನಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯದ ಕುರಿತಾದ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿ ಇಟಲಿಗೆ ಮರಳಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಟ್ರಯಲ್ ಬೈ ಮೀಡಿಯಾ'' ಎಂಬ ಸಮಿತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.<ref name=italyreturn>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2019/06/15/amanda-knox-tearful-return-italy-roars-against-wrongful-prosecution/|title=Amanda Knox, in tearful return to Italy, roars against wrongful conviction|date=June 15, 2019|last1=Wong|first1=Herman|last2=Epstein|first2=Kayla|access-date=September 23, 2019|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೯ ೨೦೨೦ ರಂದು, ನಾಕ್ಸ್ ಲೇಖಕ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು,<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/07/24/us/amanda-knox-crowdfunding-wedding-trnd/index.html|title=Amanda Knox is planning an intergalactic wedding and hoping her friends and fans will help pay for it|first1=Brian |last1=Ries |first2=Natalie |last2=Prieb|website=[[CNN]]|date=July 24, 2019|access-date=July 25, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/amanda-knox-denies-claims-fiance-crowdfunding-intergalactic-themed/story?id=64547919|title=Amanda Knox denies claims that she and her fiance are crowdfunding their wedding|work=[[ABC News (United States)|ABC News]]|language=en|access-date=July 25, 2019}}</ref> ಅವರು ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ನಾಕ್ಸ್ ಸಿಯಾಟಲ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಮೊದಲು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ನಾಕ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಮಗುವಿನ (ಹೆಣ್ಣು) ಜನನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name="Bennett 2021">{{cite web |last=Bennett |first=Jessica |title=Amanda Knox Was Exonerated. That Doesn't Mean She's Free. |website=[[The New York Times]] |date=October 22, 2021|url=https://www.nytimes.com/2021/10/22/style/amanda-knox-ten-years-later.html |access-date=November 23, 2021}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ನಾಕ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಮಗುವಿಗೆ (ಗಂಡು) ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.https/|title=Amanda Knox welcomes her second child and shares his unique name|date=August 22, 2023|last=Calvario|first=Liz|access-date=December 11, 2023|website=Today|archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 19, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130819141428/http://https/|url-status=dead}}</ref> ==ಮಾಧ್ಯಮ== ===ಪುಸ್ತಕಗಳು=== *{{cite book |last=ಬರ್ಲೀ |first=ನೀನಾ |title=ದಿ ಫೇಟಲ್ ಗಿಫ್ಟ್ ಆಫ್ ಬ್ಯೂಟಿ: ದ ಟ್ರಯಲ್‌ ಆಫ್‍ ಅಮಂಡಾ ನಾಕ್ಸ್ |location=ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ |publisher=ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಬುಕ್ಸ್ |year=೨೦೧೧ |isbn=978-0-307-58860-9}} * {{cite book |last=ಕೆರ್ಚರ್ |first=ಜಾನ್ |title=ಮೆರೆಡಿತ್: ಅವರ್‌ ಡಾಟರ್ಸ್‌ ಮರ್ಡರ್‌ ಆಂಡ್‍ ದ ಹಾರ್ಟ್‌ಬ್ರೇಕಿಂಗ್‌ ಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಫಾರ್‌ ದ ಟ್ರುತ್‍ |location=ಲಂಡನ್ |publisher=ಹೊಡರ್ & ಸ್ಟೌಟನ್ |year=೨೦೧೨ |isbn=978-1-4447-4276-3}} * {{cite book |last=ನಾಕ್ಸ್ |first=ಅಮಂಡಾ |title=ವೇಟಿಂಗ್ ಟು ಬಿ ಹಿಯರ್ಡ್‌: ಎ ಮೆಮೊಯಿರ್ |location=ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ |publisher=ಹಾರ್ಪರ್ |year=೨೦೧೩ |isbn=978-0-06-221722-6}} * {{cite book |last1=ಸೊಲ್ಲೆಸಿಟೊ |first1=ರಾಫೆಲೆ |last2=ಗುಂಬೆಲ್ |first2=ಆಂಡ್ರ್ಯೂ |title=ಹಾನರ್ ಬೌಂಡ್: ಮೈ ಜರ್ನಿ ಟು ಹೆಲ್ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಕ್ ವಿತ್ ಅಮಂಡಾ ನಾಕ್ಸ್ |location=ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ |publisher=ಗ್ಯಾಲರಿ ಬುಕ್ಸ್ |year=೨೦೧೨ |isbn=978-1-4516-9640-0}} ===ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು=== * {{cite news |title=ಅ ಲಾಂಗ್‍ ವೇ ಫ್ರಮ್‌ ಹೋಂ |date=April 10, 2008 |work=ಸಿಬಿಎಸ್ ನ್ಯೂಸ್ |author=೪೮ ಅವರ್ಸ್‍ |url=https://www.cbsnews.com/news/a-long-way-from-home/ |others=ಜೋ ಹ್ಯಾಲ್ಡೆರ್ಮನ್, ಡಗ್ಲಾಸ್ ಲಾಂಗ್ಹಿನಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ ಯಂಗ್‌ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ.}} ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ.<ref name="CBS News 2008">{{cite web |title=A Long Way From Home |work=CBS News |date=April 10, 2008 |url=https://www.cbsnews.com/news/a-long-way-from-home/ |access-date=July 10, 2018}}</ref> * {{cite news |title=ಅಮೇರಿಕನ್ ಗರ್ಲ್: ಇಟಾಲಿಯನ್ ನೈಟ್‌ಮೇರ್‌ |date=April 11, 2009 |work=ಸಿಬಿಎಸ್ ನ್ಯೂಸ್ |author=೪೮ ಅವರ್ಸ್‍ ಮಿಸ್ಟರಿ|url=https://www.cbsnews.com/video/american-girl-italian-nightmare/ |others=ಜೋ ಹ್ಯಾಲ್ಡೆರ್ಮನ್, ಡಗ್ಲಾಸ್ ಲಾಂಗ್ಹಿನಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ ಯಂಗ್‌ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ}} ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ * {{cite news |title=ಅಮಂಡಾ ನಾಕ್ಸ್: ದಿ ಅನ್ಟೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರಿ |work=ಸಿಬಿಎಸ್ ನ್ಯೂಸ್ |date=October 9, 2011 |url=https://www.cbsnews.com/video/amanda-knox-the-untold-story/ |ref={{sfnref |CBS News |2011}} |access-date=July 10, 2018}} * {{cite news |title=ಮರ್ಡರ್ ಮಿಸ್ಟರಿ: ಅಮಂಡಾ ನಾಕ್ಸ್ ಸ್ಪೀಕ್ಸ್ |publisher=ಎಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ |work=[[20/20 (U.S. TV series)|20/20]] |first=ಡಯೇನ್ |last=ಸಾಯರ್ |url=https://abcnews.go.com/US/murder-mystery-amanda-knox-speaks/story?id=19068548 |date=April 30, 2013 |access-date=July 10, 2018}} ಡಯೇನ್ ಸಾಯರ್ ಅವರು ನಾಕ್ಸ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ. * {{citation |title=ಅಮಂಡಾ ನಾಕ್ಸ್ |date=October 2016}}, [[ನೆಟ್‍ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]] ಒರಿಜಿನಲ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ.<ref>{{cite web|url=https://www.netflix.com/title/80081155|title=Netflix Original Amanda Knox|publisher=Netflix|date=September 29, 2016}}</ref> ===ಚಲನಚಿತ್ರ=== * {{citation |title=ಅಮಂಡಾ ನಾಕ್ಸ್: ಮರ್ಡರ್ ಆನ್ ಟ್ರಯಲ್ ಇನ್ ಇಟಲಿ'' (೨೦೧೧), ಇದನ್ನು ದಿ ಅಮಂಡಾ ನಾಕ್ಸ್ ಸ್ಟೋರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ |date=February 21, 2011}}, ಲೈಫ್‍ಟೈಮ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಸಾರವಾದ ಅಮೇರಿಕನ್ ನಿಜವಾದ ಅಪರಾಧ ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರ. * ''ದಿ ಫೇಸ್ ಆಫ್ ಆನ್ ಏಂಜೆಲ್'' ೨೦೧೪ ರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈಕಲಾಜಿಕಲ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ ವಿಂಟರ್‌ಬಾಟಮ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ವಿರಾಗ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್/ಡೈಲಿ ಬೀಸ್ಟ್ ಬರಹಗಾರ ಬಾರ್ಬಿ ಲಟ್ಜಾ ನಾಡೊ ಅವರಿಂದ ಅಪರಾಧ ಕವರೇಜ್‌ನಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ಏಂಜೆಲ್ ಫೇಸ್ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇಟ್ ಬೆಕಿನ್ಸೇಲ್, ಡೇನಿಯಲ್ ಬ್ರೂಲ್ ಮತ್ತು ಕಾರಾ ಡೆಲಿವಿಂಗ್ನೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಸ್ಟಿಲ್ ವಾಟರ್'' ನಾಕ್ಸ್ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ೨೦೨೧ ರ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ನಾಕ್ಸ್, ನಟ ಮ್ಯಾಟ್ ಡ್ಯಾಮನ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ಟಾಮ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|title=Amanda Knox says Matt Damon film Stillwater "rips off" and distorts her story|newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/film/2021/jul/30/amanda-knox-says-matt-damon-film-stillwater-rips-off-and-distorts-her-story|date=July 30, 2021|access-date=August 2, 2021}}</ref> ===ದೂರದರ್ಶನ=== *ಲಾ & ಆರ್ಡರ್‌: ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ವಿಕ್ಟಿಮ್ಸ್ ಯುನಿಟ್ (ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩, ೨೦೨೦). "ರಿಮೆಂಬರ್‌ ಮಿ ಇನ್‍ ಕ್ವಾರಂಟೈನ್‌". ಸೀಸನ್ ೨೨ ರ ಸಂಚಿಕೆ ೩ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಮೆರೆಡಿತ್ ಕೆರ್ಚರ್ ಕೊಲೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು "ಸೆಕ್ಸಿ ಲೆಕ್ಸಿ" ಮತ್ತು "ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಲೆಕ್ಸಿ" ಎಂದು ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು "ಫಾಕ್ಸಿ ನಾಕ್ಸಿ" ನಾಟಕವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] jxpqa9i68teu0e61en8gb83lq3et666 4 90682 1434680 1433836 2026-10-26T18:55:38Z MediaWiki message delivery 17558 /* Tech News: 2026-44 */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1434680 wikitext text/x-wiki {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{Tech_header}} <br clear="all" /> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೧:೧೫, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೧೮, ೨೮ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೧೫, ೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೧೪, ೧೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೩೨, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೧೪, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೨೨, ೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೧೩, ೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೧:೦೦, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೭:೨೫, ೨೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೬:೧೮, ೨೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> ೦೦:೨೧, ೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೩:೦೮, ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20. * An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೦:೦೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * An experiment launched on September 29 is testing [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|article recommendations]] for new account holders who also identify as readers. By suggesting articles to read, similar to recommendations in the Wikipedia app for logged-in readers, the experiment aims to encourage new account holders to read and return to the website regularly, with the goal of increasing internal referrals by 1%. See the related [[m:Community Wishlist/W505|Community Wishlist]] proposal. * Several Wikimedia services were taken offline last week because of a [https://www.php.net/archive/2026.php#2026-10-20-1 security vulnerability in PHP]. This is because they need to be updated before they are safe to put back online. This is not a problem just for the Wikimedia movement but affects a lot of websites. You can follow updates on [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. Cloud VPS and Toolforge will take longer to bring back online. This is to make sure that applications which run on Cloud VPS or Toolforge are not affected. Tool developers can see updates and more information on the [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ Cloud-announce mailing list]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Last week we shared]] that to measure the impact of incorporating some community-requested features on logged-out reader retention, a test for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] feature would be pushed to logged-out readers. Due to an issue, we will be restarting the test, but it will be live on October 26, not November 20 as initially announced. '''Updates for editors''' * A new [[wikitech:KAPOW|bot detection system]] to better identify automated traffic that disguises itself as human visitors, is coming to the Wikimedia wikis. This might cause sudden changes to visitor statistics starting from 26 October, going back to 20 June 2026. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] which renders musical notation inside wiki pages, has been temporarily disabled on all wikis due to a security issue. Affected pages will display a notice instead of musical scores, but the underlying code remains intact. No action is needed from editors, and a fix is in progress. A separate announcement will follow when the extension is re-enabled. Read more on [[phab:T441579|Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where CodeMirror syntax highlighter appears to have been enabled in error for existing editors has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308] '''Updates for technical contributors''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, October 28 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship and sponsorship applications for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] will close on Friday, October 30th. Submit your application [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ through Pretix] before the deadline! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೨೫, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31199592 --> 6gxc2wheo627pgix8gydxs6r9qkt571 0 106057 1434686 1378432 2026-10-27T01:01:05Z TshrinivasanBOT 102736 ಚಿತ್ರ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ (via WikiPhotoFinder) 1434686 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:2 29 Khaleel mugshot.jpg|thumb|ಖಲೀಲ್ ಅಹ್ಮದ್]] '''ಖಲೀಲ್ ಅಹ್ಮದ್''', ಓರ್ವ ಭಾರತೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಾರ. ಇವರು ಎಡಗೈ ವೇಗದ ಬೌಲರ್ ಹಾಗು ಬಲಗೈ ಕೆಳ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಬ್ಯಾಟ್ಸಮಾನ್. [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫೀ]]‌‌ಯಲ್ಲಿ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನಲ್ಲಿ ಸನ್ ರೈಸರ್ಸ್ ಹೈದೆರಾಬಾದ್ ತಂಡದ ಪರ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.iplt20.com/teams/sunrisers-hyderabad/squad/2964/khaleel-ahmed |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-29 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423093311/https://www.iplt20.com/teams/sunrisers-hyderabad/squad/2964/khaleel-ahmed |url-status=dead }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಖಲೀಲ್ ಅಹ್ಮದ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೦೫, ೧೯೯೭ ರಂದು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ೨೦೧೬-೧೭ರ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ನ ಮೂಲಕ ದೇಶೀ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೬ರ ೧೯ರ ವಯ್ಯೋಮಿತಿ ವಿಶ್ವಕಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು. ೦೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ರಂದು ೨೦೧೭-೧೮ರ [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫೀ]]‌‌ಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೦೫ ೨೦೧೮ರಂದು [[ವಿಜಯ್ ಹಜಾರೆ ಟ್ರೋಫಿ|ವಿಜಯ್ ಹಜಾರೆ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ]] ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು.ಇವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ದ್ರಾವಿಡ್ ಭಾರೀ ಪ್ರಭಾವಬೀರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]]ನಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದಗ ಇವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು.<ref>https://www.cricbuzz.com/profiles/10952/k-khaleel-ahmed#/profile</ref><ref>https://publictv.in/rahul-dravid-turned-my-career-around-khaleel-ahmed/amp{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://kannada.mykhel.com/cricket/khaleel-ahmed-pacer-from-tonk-team-india-odi-squad-006073.html</ref><ref>https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/varthabharathi-epaper-varthabh/draavid+nanna+vruttibadukige+tiruvu+nididaru+khalil+ahmadh-newsid-95954830{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://www.hindustantimes.com/cricket/asia-cup-2018-khaleel-ahmed-5-things-to-know-about-india-s-222nd-odi-player/story-oEfpotIT2ckF0MyCTXDViI.html</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == === ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಖಲೀಲ್​ ಅವರನ್ನು ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್​ಡೆವಿಲ್ಸ್​ ತಂಡ ೧೦ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಮೂಲ ಬೆಲೆಗೆ ಖರೀದಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ಆ ಐಪಿಎಲ್​ನಲ್ಲಿ ಒಂದೂ ಪಂದ್ಯವನ್ನಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಮೇ ೨೫, ೨೦೧೮ರಂದು [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೊಲ್ಕತ್ತದ]] [[ಈಡನ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್|ಈಡನ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌‌‍ನಲ್ಲಿ]] [[ಕೋಲ್ಕತ್ತ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಕ್ವಾಲಿಫೈಯರ್ ೨ನೇ [http://www.iplt20.com ಐಪಿಎಲ್] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸನ್ ರೈಸರ್ಸ್ ಹೈದೆರಾಬಾದ್ ತಂಡದಿಂದ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ೦೩ ಕೋಟಿ ರೂ. ನೀಡಿ ಸನ್​ರೈಸರ್ಸ್​ ಹೈದರಾಬಾದ್​ ತಂಡ ಖಲೀಲ್​ರನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತ್ತು.<ref>http://vijayavani.net/5-things-to-know-about-team-india-player-khaleel-ahmed/</ref><ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/20119/sunrisers-hyderabad-vs-kolkata-knight-riders-qualifier-2-indian-premier-league-2018</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.sunrisershyderabad.in/orange-army-access/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-29 |archive-date=2018-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004075915/http://www.sunrisershyderabad.in/orange-army-access/ |url-status=dead }}</ref> === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧೮, ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ವಿರುದ್ದ ನಡೆದ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್‌ನ ನಾಲ್ಕನೇ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಖಲೀಲ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೦೩ ವಿಕೇಟ್‌‌ಗಳ‍ನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/20742/india-vs-hong-kong-4th-match-group-a-asia-cup-2018</ref><ref>https://vijaykarnataka.indiatimes.com/sportshome/cricket/khaleel-ahmed-becomes-222nd-player-to-represent-india-in-odis/articleshow/65857678.cms{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kannadaprabha.com/cricket/asia-cup-2018-all-you-need-to-know-about-indias-left-arm-fast-bowling-sensation-khaleel-ahmed/324616.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-29 |archive-date=2018-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920121741/http://www.kannadaprabha.com/cricket/asia-cup-2018-all-you-need-to-know-about-indias-left-arm-fast-bowling-sensation-khaleel-ahmed/324616.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://indianexpress.com/article/sports/cricket/young-fast-and-in-a-hurry-khaleel-ahmed-breaks-into-indian-team-5335560/</ref> == ಪಂದ್ಯಗಳು == *ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೦೨''' ಪಂದ್ಯಗಳು.<ref>https://www.news18.com/cricketnext/profile/khaleel-ahmed/65867.html</ref><ref>http://www.espncricinfo.com/india/content/player/942645.html</ref> *ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೧''' ಪಂದ್ಯಗಳು. === ವಿಕೇಟ್‍ಗಳು === *ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೦೪''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಆಸೋಸಿಯೇಶನ್]] n92batbroja1wherjr88e61ypei6e16 0 107676 1434692 1432272 2026-10-27T06:15:47Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434692 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable"- align="right" |- |[[File:Bangladesh on the globe (Bangladesh centered).svg|thumb|ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಕೇಂದ್ರಿತ)]] |- |[[File:Flag of Bangladesh.svg|thumb|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಧ್ವಜ]] |- |[[File:Bangladesh regions map.png|thumb|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ -ಆಡಳಿತವಿಭಾಗಗಳು -ನಕ್ಷೆ -1990]] |} ==ಪೀಠಿಕೆ== *ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಇತಿಹಾಸವು ಬಂಗಾಳದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರದೇಶದ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು, ಆಂತರಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ನಡುವಿನ ಹಣಾಹಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. 13 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಶಾಹ ಜಲಾಲ್ನಂತಹ ಸುನ್ನಿ ಮಿಷನರಿಗಳು ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಾಯಿತು. ನಂತರ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಮಸೀದಿ (ಮಸೀದಿಗಳು) ಮತ್ತು ಮದ್ರಸಾಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. 13 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಂಗಾಳ ಸುಲ್ತಾನರು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು, ಅದರ (ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ) ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಾಂತವಾಗಿತ್ತು. ಬಂಗಾಳ ‘ಸುಬಾ’ವು (ಜಿಲ್ಲೆ) ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯದ (ಜಿಡಿಪಿ) ಯ 50% ರಷ್ಟನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಜಿಡಿಪಿ 12% ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ರಾಜಧಾನಿ ಢಾಕಾ ಆಗ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಮೀರಿತ್ತು. *1700 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕುಸಿತದ ನಂತರ, ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವು ಅರೆ-ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು, 1757 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯು ಪ್ಲಾಸ್ಸಿ ಕದನದಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಇದು ನೇರವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾಮಗಳಿಗೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಬಂಗಾಳಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ನಗರವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. *ಆಧುನಿಕ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 1947 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಭಾರತ ವಿಭಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ರಾಡ್ಕ್ಲಿಫ್ ಲೈನ್ ಗುರುತಿಸಿ ದ ನಂತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು. <ref>Sengupta, Shombit (8 February 2010). "Bengals plunder gifted the British Industrial Revolution". The Financial Express. Noida, India.</ref><ref>Jacobs, Frank (6 January 2013). "Peacocks at Sunset". Opinionator: Borderlines. The New York Times. Retrieved 15 July 2012.</ref> *ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ 1,600 ಕಿಮೀ (994 ಮೈಲಿ) ಭಾರತೀಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು. ರಾಜಕೀಯ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆ, ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ತಾರತಮ್ಯದಿಂದಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪಶ್ಚಿಮ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಜನಪ್ರಿಯ ಆಂದೋಲನ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಅಸಹಕಾರದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದ 1971 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಹೊಸ ರಾಜ್ಯ ಕ್ಷಾಮ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಪತ್ತುಗಳು, ವ್ಯಾಪಕ ಬಡತನ, ಜೊತೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ದಂಗೆಗಳು ನೆಡೆದವು. 1991 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯು ಸಾಪೇಕ್ಷ ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಇಂದು ಜಾಗತಿಕ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ತಯಾರಕ ಘಟಕವಾಗಿದೆ.<ref>A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Delhi: Pearson Education. </ref> ==ಬಂಗಾಳ - ಪದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== *ಬಂಗ್ಲಾ ಅಥವಾ ಬಂಗಾಳ ಪದದ ನಿಖರ ಮೂಲವು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಕಾರ, ಪುರಾಣ, ಹರಿವಂಶ ವಂಗ ರಾಜ ವಾಲಿಯವರ ದತ್ತು ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದು, ವಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. "ವಂಗಲ" (ಬಾಂಗಲ್) ಕುರಿತಾದ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ನೇಸರಿ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು (805 ಂಆ ) ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಆಡಳಿತಗಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ದೊರೆ ಗೋವಿಂದ (ಮೂರು) ನು, 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು, ಇದನ್ನು ಧರ್ಮಪಾಲ ವಂಗಲ ರಾಜನಾಗಿದ್ದಾನೆ. 11 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲನೇ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನ ಕಾಲದ ದಾಖಲೆಗಳು ಗೋವಿಂದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಆಡಳಿತಗಾರ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಶಮ್ಸ್-ಉದ್-ದಿನ್ ಇಲ್ಯಾಸ್ ಷಾ ಅವರು "ಷಾ-ಇ-ಬಂಗಲಾಹ್" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದರು. *ವಂಗಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು (ಬಂಗಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಪಶ್ಚಿಮ ಉಪ ಬಂಗಾಳ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಈ ರಾಜ್ಯ ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಂಗ ಮತ್ತು ಪುಂಡ್ರಾ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಆಳಿದರು.<ref>Sengupta, Nitish K. (2011). Land of Two Rivers: A History of Bengal from the Mahabharata to Mujib. Penguin Books India</ref> ==ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ== [[File:Map of Bengal.svg|thumb|ಬಂಗಾಳದ ಭೂಪಟ]] [[File:Map of Bengal.gif|thumb|ಬಂಗಾಳದ ಭೂಪಟ- ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಮ ಬಂಗಾಳ ತೊರಿಸುವ ಜಿಫ್(gif)ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಹಿಂದಿನ ಬಂಗಾಳ; ದಟ್ಟ ಹಸಿರು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ- ತಿಳಿಹಸಿರು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] *(ಕ್ರಿ.ಪೂ. 700-200 ಕ್ರಿ.ಪೂ.) ===ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸದ ಬಂಗಾಳ=== *ನರಸಿಂಗಡಿಯಲ್ಲಿನ ವಾರಿ-ಬತೇಶ್ವರದ ಅವಶೇಷಗಳು ತಾಮ್ರಯುಗದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದ್ದಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಸ್ತಿನಗರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ಪುರಾತನ ಶಾಸನ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇಲಾಖೆಯ ಉತ್ಖನನವು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 700-200 ಕ್ರಿ.ಪೂ.) ನಾರ್ದರ್ನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಪಾಲಿಶ್ಡ್ ವೇರ್ (ಎನ್ಬಿಪಿಡಬ್ಲ್ಯೂಡಬ್ಲ್ಯೂ ಅಥವಾ ಎನ್ಬಿಪಿ) ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 700 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ 500-300, ವರೆಗಿನ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ 16 ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಥವಾ ಮಹಾಜನಪದಾಗಳ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಂತರದ ಏಳಿಗೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ. ಪುರಾತನ ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರು ಕಾಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಕ್ರಿ.ಪೂ.6 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಅಂಗದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾದ ಇಂತಹ ಮಹಾಜನಪದಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಕಂಡುಬರುವುದು. *ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಾದ ಕುರುಕ್ಸ್, ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ ಸ್ಯಾಂಟಲ್ಸ್ನಂತಹ ಆಸ್ಟ್ರೋಯೇಸಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಆಡುವವರಾಗಿದ್ದವು. ತರುವಾಯ, ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಭಾಷೆಯ ಕುಟುಂಬಗಳಿಂದ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಇಂಡಿಯನ್ ಬಂಗಾಳಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ನೆಲಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುಸುತ್ತದೆ. *ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಮಗದದ ಭಾಗವಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ.7 ನೇ ಶತಮಾನದ ದಿಂದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಭಾಗವಾಯಿತು, ನಂದ ರಾಜವಂಶವು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಲ್ಪಾವದಿಯ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಿಸುವ ಮೊದಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, 345 ರಲ್ಲಿ 24 ವರ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯಿತು. -321 ಃಇ. ನಂತರ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಉದಯದ ನಂತರ ಅನೇಕ ಮಿಷನರಿಗಳು ಧರ್ಮವನ್ನು ಹರಡಲು ಈ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಹಸ್ತಿನಗರದಂತಹ ಅನೇಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. <ref>ಅದೇ- Sengupta, Nitish K. (2011). </ref> === ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಸಾಹತು=== *ವಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಪ್ರಬಲ ಸಮುದ್ರಯಾನ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಜಾವಾ, ಸುಮಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ಸಿಯಾಮ್ (ಆಧುನಿಕ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್) ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಗರೋತ್ತರ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮಹಾವಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ವಂಗ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯ ಸಿಂಘ ಅವರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 544 ರಲ್ಲಿ ಲಂಕಾವನ್ನು (ಆಧುನಿಕ ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ದೇಶಕ್ಕೆ "ಸಿಂಹಳ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಬಂಗಾಳಿ ಜನರು ಕಡಲ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸಯಾಮ್ (ಆಧುನಿಕ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ) ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು, ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ನೆಲೆಸನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/06-coming-vijaya/ |title=- the Sinhalese epic" |access-date=2018-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030084837/http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/06-coming-vijaya/ |archive-date=2015-10-30 |url-status=dead}}</ref>.<ref>Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Delhi: Pearson Education. pp. 260–4</ref> ===ಗಂಗರಿದಾಯ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== [[Image:Asia 323bc.jpg|thumb|420px|ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 323 ಬಿಬಿಸಿ, [[ನಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು ಗಂಗಾರಿದಾಯ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] *ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕ್ರಿ. ಪೂ.323 ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾ, ನಂದಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಗಂಗಾರದಾಯಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ದಕ್ಷಿಣ ಬಂಗಾಳವು ತನ್ನ ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಹಿವಾಟಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 326 ರಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಆಕ್ರಮಣದೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆಯಿತು. ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್, ಭಾರತದಿಂದ ಬಂಗಾಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಬಲ ಗಂಗರದಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಧೀರ ಪ್ರಬಲ ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾದಿತೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್, ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೊಯೆನಸ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಭೆಯ ನಂತರ, ಹಿಂದಿರುಗುವುದು ಉತ್ತಮವೆಂದು ಮನಗಂಡರು. ಡಿಯೊಡೋರಸ್ ಸಿಕುಲಸ್ ಗಂಗರಿದೈಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇವರ ರಾಜ 20,000 ಕುದುರೆಗಳು, 200,000 ಪದಾತಿದಳ, 2,000 ರಥಗಳು ಮತ್ತು 4,000 ಆನೆಗಳು ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಿದ್ದನು. ಗಂಗಾರಿದಯ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಂದಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ (ಪ್ಸಾಸಿ) ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳು ಗಂಗಾನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ನ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬೃಹತ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಲು ಸಿದ್ದತೆ ನೆಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗ್ರೀಕ್ ಖಾತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಗಂಗಾರಿಡಾಯ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1 ನೇ ಶತಮಾನದ ವರೆಗೆ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರು.<ref>Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Delhi: Pearson Education. </ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯ ಯುಗಗಳು== *ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಗುಪ್ತರ -ಪೂರ್ವ ಅವಧಿಯು ಇತಿಹಾಸ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತನ ವಿಜಯದಿಂದ ಅವನ ವಶಕ್ಕೆ ಹೊಗುವ ಮೊದಲು, ಬಂಗಾಳವು ಪುಷ್ಕರಣ ಮತ್ತು ಸಮಾತಟ ಎಂದು ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡವಾಗಿತ್ತು:. 2ನೇ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ವಂಗ ರಾಜರ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಂಗಾಳವು ಗುಪ್ತರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ===ಗೌಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== *6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಆಳ್ವಿಕೆಯುಳ್ಳ ಗುಪ್ತರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಹರಿದು ಹಂಚಿಹೋಯಿತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳವು ವಂಗ, ಸಮತಟ ಮತ್ತು ಹರಿಕೇಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ಗೌಡ ರಾಜರು ಕರ್ಣಸುವರ್ಣದಲ್ಲಿ (ಆಧುನಿಕ ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್ ಸಮೀಪ) ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲರಾದರು. ಕೊನೆಯ ಗುಪ್ತರ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ ಶಶಾಂಕ ಸ್ವತಂತ್ರಮಾದನು. ಬಂಗಾಳದ ಸಣ್ಣ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು (ಗೌರ್, ವಂಗ, ಸಮಾತತ) ಗಳನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸಿದರು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹರ್ಷವರ್ಧನದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹರ್ಷನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ರಾಜವರ್ಧನನನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರು. ಹರ್ಷನ ನಿರಂತರ ಒತ್ತಡವು ಶಶಂಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಗೌಡ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಬಂಗಾಳ ಶಕ್ತಿಯ ಈ ಸ್ಫೋಟವು ‘ಮಾನವ’ (ಅವನ ಮಗ) ನ ಉಚ್ಛಾಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು, ಪುನಃ ಬಂಗಾಳವು ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಅವಧಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. <ref>ಹಿಂದಿನದೇ</ref> ===ಪಾಲರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== [[File:Asia 800ad.jpg|thumb|260px|right| ಏಷ್ಯಾ ಕ್ರಿ ಶ.800]] [[File:Pala.JPG|right|260px|thumb|ಪಾಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ -ಕ್ರಿ ಶ.800 ]] [[File:Atisha.jpg|thumb|160px|Atisha was one of the most influential Buddhist priest during the Pala dynasty in Bengal. He was believed to be born in Bikrampur]] *ಪಾಲ ರಾಜವಂಶವು ಬಂಗಾಳದ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಬೌದ್ಧ ರಾಜವಂಶವಾಗಿತ್ತು. ಪಾಲ (ಬೆಂಗಾಲಿ: পাল ಠಿಚಿಟ) ಎಂಬ ಹೆಸರು ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಪಾಲ ರಾಜರುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾಲರು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಮಹಾಯಾನ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ಅನುಯಾಯಿಗಳು. ರಾಜವಂಶದ ಮೊದಲ ದೊರೆ ಗೋಪಾಲ. ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನಂತರ ಅವರು ಗೌರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ 750 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರು 750 ರಿಂದ 770 ರ ವರೆಗೆ ಆಳಿದರು ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗೂ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು. ಬೌದ್ಧ ರಾಜವಂಶವು ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ (750-1120) ಕಾಲ ಉಳಿಯಿತು ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಅವರು ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಳಂದ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಾಶಿಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಸೋಮಪುರ ಮಹಾಭಾರತವು ಧರ್ಮಪಾಲನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರವಾಗಿದೆ.<ref>Sengupta, Nitish K. (2011). Land of Two Rivers: A History of Bengal from the Mahabharata to Mujib. Penguin Books India. p. 40.</ref> [[Image:Paharpur 03.JPG|thumb|left|200px|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಧರ್ಮಪಾಲ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸೋಮಪುರದ ಮಹಾವಿಹಾರಾ ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರವಾಗಿದೆ.]] [[Image:IndianBuddha11.JPG|thumb|160px|[[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ | ಬುದ್ಧ]] ಮತ್ತು [[ಬೋಧಿಸತ್ವ]] s, 11 ನೇ ಶತಮಾನ, ಪಾಲಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] *ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಧರ್ಮಪಾಲ ಮತ್ತು ದೇವಪಾಲದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಧರ್ಮಪಾಲನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದ ಉತ್ತರದ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ಇದು ಉಪಖಂಡದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಧರ್ಮಪಾಲನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ದೇವಪಾಲನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ಪಾಲರ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಹೈಪರ್ಬೋಲಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅವರ ವಿಜಯಗಳ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತವೆ. ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ನಾರಾಯಣ ಪಾಲನ ಬಾದಾಲ್ ಕಂಬದ ಶಾಸನವು ಅವರು ವಿಂಧ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾದನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಎರಡು ಸಾಗರಗಳವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ (ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ). ದೇವ ಪಾಲನು ಉತ್ಕಲ (ಇಂದಿನ ಒರಿಸ್ಸಾ), ಹೂನರು, ದ್ರಾವಿಡ ದೇಶಗಳು, ಕಾಮರುಪ (ಇಂದಿನ ಅಸ್ಸಾಂ), ಕಾಂಬೊಜರು ಮತ್ತು ಗುರ್ಜರಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ದೇವಪಾಲನ ಈ ವಿಜಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗದು: ಉತ್ಕ್ಕಲ ಮತ್ತು ಕಾಮರುಪಾಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಮತ್ತು ಗುರ್ಜರ-ಪ್ರತಿಹಾರಗಳಾದ ನೆರೆಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದವು, ಅದು ಅವನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿರಬಹುದು.ದೇವಪಾಲವು ಪಂಜಾಬ್ನ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. <ref>Sen, Sailendra Nath (1999). Ancient Indian History and Civilization. New Age International. pp. 277–287</ref> ===ಚಂದ್ರ ರಾಜವಂಶ=== *ಚಂದ್ರ ರಾಜವಂಶವು ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಹರಿಕೇಲಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು (ಹರಿಕೇಲಾ, ವಂಗ ಮತ್ತು ಸಮತತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ) ಕ್ರಿ.ಶ.10 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಂದುವರೆ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಕುಟುಂಬವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಂಗ ಮತ್ತು ಸಮತತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು, ಶ್ರೀಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು, ಕಾಮರೂಪದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ಅವರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ವಿಕ್ರಮಪುರ (ಆಧುನಿಕ ಮುನ್ಶಿಗಂಜ್ ) ನಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಚಂದ್ರ ರಾಜವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೋವಿಂದಚಂದ್ರ 11 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಒಂದನೇ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. <ref>Raatan, T. (2004). Encyclopaedia of North-East India. New Delhi: Kalpaz Publications. p. 143</ref> ===ಸೇನಾ ರಾಜವಂಶ=== *ಪಾಲರ ನಂತರ ಸೇನಾ ವಂಶದವರು 12 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಒಂದೇ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಗೆ ತಂದರು. ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ದೊರೆ ವಿಜಯ ಸೇನ, ಕೊನೆಯ ಪಾಲ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಮದನಪಾಲನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಬಲ್ಲಾಳ ಸೇನಾ ಆಡಳಿತ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಂದಿತು ಮತ್ತು ನವದ್ವೀಪವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಈ ರಾಜವಂಶದ ನಾಲ್ಕನೇ ರಾಜ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸೇನನು, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಂಗಾಳದಿಂದ ಬಿಹಾರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸೇನನು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸದೆ ಭಯಭೀತಿಯಿಂದ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋದನು. ಸೇನಾ ರಾಜವಂಶವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ತಂದಿತು. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸೇನನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ (ನಂತರ ಕಳಿಂಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿ ಜಯದೇವನಿದ್ದ , ಅವನ ಗೀತಾ ಗೋವಿಂದ ಕಾವ್ಯದ ಲೇಖಕನಾಗಿದ್ದ ಜಯದೇವನ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪುರಾಣವು ಪಂಚರಾತ್ನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. (ಅಂದರೆ 5 ರತ್ನಗಳಂಥ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು). ===ದೇವ ರಾಜವಂಶ=== *ಮಧ್ಯಯುಗದ ಬಂಗಾಳದ ಹಿಂದೂ ರಾಜಮನೆತನವಾಗಿದ್ದ ದೇವ ರಾಜಮನೆತನವು ಸೇನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕುಸಿತದ ನಂತರ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿತು. ಈ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮುನ್ಶಿಗಂಜ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಕ್ರಂಪೂರ್ ಆಗಿತ್ತು . ಶಿಲಾಲೇಖನಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ಅವರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಇಂದಿನ ಕಮಿಲ್ಲಾ-ನೊಹಾಲಿ-ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜವಂಶದ ಅರಿರಾಜ-ದನುಜ-ಮಾಧವ ದಶರಥದೇವ ಇವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಅವರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ವದ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. <ref>Ray, Niharranjan (1993). Bangalir Itihas: Adiparba (in Bengali). Calcutta: Dey's Publishing. pp. 408–9</ref> ==ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಧ್ಯ‍ಇತಿಹಾಸ-ಕಾಲ -ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರವೇಶ== *ಅರಬ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಫಿ ಮಿಷನರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕ್ರಿ..ಶ. 7 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ..ಶ 12 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿಜಯದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. 1202 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ, ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಉದ್ದಕ್ಕೂ ದಾಳಿಮಾಡಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು. ಅವರು 1203 ರಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಸೇನನಿಂದ ನಬದ್ವೀಪವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅವನು ಬಂಗಾಳದ ಬಹು ದೂರದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ರಂಗಪುರ ಮತ್ತು ಬೊಗ್ರಾ ಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಹೇರಿದನು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ನಗರಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದಂತೆ ಬಂಗಾಳ ಹೊಸ ಯುಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು; ಅರಮನೆಗಳು, ಕೋಟೆಗಳು, ಮಸೀದಿಗಳು, ಸಮಾಧಿಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು; ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು; ಹೊಸ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ತಂದವು. *ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೇವ ರಾಜಮನೆತನದಂತಹ ಸಣ್ಣ ಹಿಂದೂ ರಾಜ್ಯಗಳು 1450 ರವರೆಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಮುಘಲ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಣ್ಣ ಹಿಂದೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಹ ಬರ್ದಾವನ್ ನ ಜೆಸ್ಸೋರಿನ ಮಹಾರಾಜ ಪ್ರತಾಪಾದಿತ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜ ಸೀತಾರಾಮ ರೇ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಹ ಬಂಗಾಳದ ವಿವಿಧ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವವು.. ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಅವು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಮಾದ ದಾಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧದ ತಡೆಕಟ್ಟುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1700 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕವು ಕುಸಿದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೋಚ್ ಬಿಹಾರ್ ರಾಜ್ಯ 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಗಮನದವರೆಗೂ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref>Eaton, R (1996). The Rise of Islam and the Bengal Frontier. University of California Press</ref> ===ತುರುಷ್ಕ ಅಪ್ಘನರ ಆಡಳಿತ=== *'''ಖಿಲ್ಜಿಗಳು''': *ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ 1204 ರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿ, ಒಬ್ಬ ಟರ್ಕದ ಅಫಘನನು, ನಾಡಿಯಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಸೇನಾ ಆಡಳಿತಗಾರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ನಾಡಿಯಾದ ವಿಜಯದೊಂದಿಗೆ ಇಸ್ಲಾಂನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವು ಬಂಗಾಳದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಬಕ್ತಿಯಾರ್ ನಾಡಿಯಾವನ್ನು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಬಕ್ತಿಯಾರನು ನಾಡಿಯಾಗೆ ಹೋಗುವ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸೇನನ ಬಲವಾದ ಸೈನ್ಯದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ಬಖ್ತಿಯಾರ್ ಆ ದಾರಿಯ ಬದಲಾಗಿ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಅನೇಕ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಸ್ವತಃ 17 ಕುದುರೆಗಳ ಗುಂಪಿನ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದನು. ಮತ್ತು ಅವನು ಕುದುರೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ವೇಷದಲ್ಲಿ ನಾಡಿಯಾಗೆ ತೆರಳಿದನು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ನಗರದ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬಕ್ತಿಯಾರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಬಖ್ತಿತಾರ್‍ನ ಮುಖ್ಯ ಸೇನೆಯವರು ಅವನನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ನಾಡಿಯಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. *ನಾಡಿಯಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಬಖಿಯಾರ್ ಸೇನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾದ ಗೌಡ (ಲಕ್ನೂತಿ) ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆಸಿದನು, ಅದನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು 1205 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಟಿಬೆಟ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದಂಡಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದನು, ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವನ ಹದಗೆಟ್ಟ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತ್ಟುಅಳಿದುಳಿದ ಕಡಿತಗೊಂಡ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಮರಳಬೇಕಾಯಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಅವರ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾದ ಅಲಿ ಮರ್ದಾನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯಿಂದ ಅವನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಸೇನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ವಿಕ್ರಮಾಪುರದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮುನ್ಶಿಗನ್ಜ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ) ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದರು, ಅಲ್ಲಿಗೆ 13 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡು ಕುಸಿದ ಆಡಳಿತವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. *ಖಿಲ್ಜಿಗಳು ಟರ್ಕೊ ಅಫಘನರಾಗಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಶ.1207 ರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮರಣದ ನಂತರದ ಅವಧಿಯು ಖಿಲ್ಜಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಸಂಚು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ ಯುದ್ಧಗಳು ನೆಡೆದವು. ನಂತರದ ಟರ್ಕೋ ಅಫಘನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸತತ ಹೋರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಸುಲ್ತಾನಮನೆತನದ ಒಳ-ಪಿತೂರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೋರಾಟವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಘಿಯಾಸುದ್ದೀನ್ ಇವಾಜ್ ಖಿಲ್ಜಿಯು ದಕ್ಷಿಣದ ಸುಲ್ತಾನನ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಜೆಸ್ಸೂರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಬಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಅಧೀನ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಹಳೆಯ ಬಂಗಾಳ ರಾಜಧಾನಿ ಗೌರ್ ಸಮೀಪದ ಗಂಗಾನದಿಯ ಮೇಲೆ ಲಖನೌತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಕಾಮರೂಪ ಮತ್ತು ತ್ರಿಹೂುತಗಳು ಅವರಿಗೆ ಕಪ್ಪವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ತುಮಿಶ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ 1226 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದಿನ್ ಇವಾಜ್ ಖಲ್ಜಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಆಸ್ಥಾನಿಕರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಮಾಮ್ಲುಕ್ ಸುಲ್ತಾನರ (ದೆಹಲಿ) ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಯಿತು.<ref>Bangladesh Studies O Level (7094) Pilot Textbook". University of Cambridge Local Examinations Syndicate. </ref> <ref>Niazi, Ghulam Sarwar Khan (1992). The Life and Works of Sultan Alauddin Khalji. Atlantic Publishers & Dist. pp. 19</ref> ===ಮಾಮ್ಲಕ್ ಆಡಳಿತ=== *ಇಲ್ತುಮಿಶ್’ನ ದುರ್ಬಲ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಗವರ್ನರ್ಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲು ಶಕ್ತರಾದರು. ಬಂಗಾಳವು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಅದರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ತಮ್ಮನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಗಳಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಘೋಶಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವು "ಬುಲ್ಗಾಕ್ಪುರ್" (ಬಂಡುಕೋರರ ಭೂಮಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ತುಘ್ರಲ್ ತುಘನ್ ಖಾನ್ ನು ಔಧ್ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರವನ್ನು ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದನು.. ಇಖ್ತಿಯಾರುದ್ದೀನ್ ಐಝ್ಬಾಕ್ ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಬಂದು ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಔಧ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಫಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು. ವಿಶಾಲ ಜಮುನಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಗಳ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗುವ ಎರಡು ತುರ್ಕಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಮೊಘುಸುದ್ದೀನ್ ತುಘ್ರಾಲ್ ನೇತೃತ್ವದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಢಾಕಾದ ಸೋನಾರ್ಗಾಂವ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಫರೀದ್ಪುರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು 1277 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸೇನರ ರಾಜ್ಯ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಮೊಘುಸುದ್ದೀನ್ ತುಘ್ರಾಲ್ ನು ಮೊದಲು ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಘಿಯಾಸ್ ಉದ್ ದಿನ್ ಬಲ್ಬನ್ ನಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು. ===ಬುಘ್ರಾ ಖಾನಿದ್ ರಾಜವಂಶ=== *ನಸುರುದ್ದೀನ್ ಬುಘ್ರಾ ಖಾನ್ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದಾಗ ಬುಘ್ರಾ ಖಾನಿದ್ ರಾಜವಂಶವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ ಬುಘ್ರಾ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಂಗಾಳವನ್ನು 23 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರನ್ನಾಗಿ ಘಿಯಾಸುದ್ದೀನ್ ತುಘಲಕ್ ಅವರು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ===ಸೊನಾರ್ಗಾನ್ ಸುಲ್ತಾನೇಟ್=== *1338 ರಿಂದ 1349 ರವರೆಗಿನ ಆಧುನಿಕ-ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಫಾಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಮುಬಾರಕ್ ಷಾ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು. 1340 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಆದ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ಮೊದಲ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರ. ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ನ ರಾಜಧಾನಿ ಸೊನಾರ್ಗನ್ ಆಗಿದ್ದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸುಲ್ತಾನರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. 1346 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಇಬ್ನ್ ಬಟುಟಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಷಾನನ್ನು "ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಸಾರ್ವಭೌಮ, ಅದೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫಕೀರರು ಮತ್ತು ಸೂಫಿಗಳು" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>[Khan, Muazzam Hussain (2012). "Fakhruddin Mubarak Shah". In Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh.] </ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lged.gov.bd/DistrictLGED.aspx?DistrictID=11 |title=Local Government Engineering Department, Government of Bangladesh. Retrieved 9 March 2014. |access-date=7 ನವೆಂಬರ್ 2018 |archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103183343/http://www.lged.gov.bd/DistrictLGED.aspx?DistrictID=11 |url-status=dead }}</ref> ===ಇಲಿಯಾಸ್ ಶಾಹಿ ರಾಜವಂಶ=== [[File:Shat Gombuj Mosque (ষাট গম্বুজ মসজিদ) 002.jpg|left|thumb|ಬಾಜರ್ಹ್ಯಾಟ್ ಮಸೀದಿ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಅರವತ್ತು ಡೋಮ್ ಮಸೀದಿಯನ್ನು 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಸೀದಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.]] *ಬಂಗಾಳಾದಲ್ಲಿ ಶಾಮ್ಸುದ್ದೀನ್ ಇಲಿಯಾಸ್ ಷಾ 1342 ರಿಂದ 1487 ರವರೆಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ರಾಜವಂಶವು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಂದ ಸುಲ್ತಾನರನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ದಿನದ ಬಂಗಾಳ ಆಗುವಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಖುಲ್ನಾಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಿಲ್ಹೇಟ್ ವರೆಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಸುಲ್ತಾನರು ನಾಗರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಮತ್ತು "ಸ್ಥಳೀಯ" ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಇತ್ತು. ಅವರು ದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವತಂತ್ರರಾದರು. ಬೃಹತ್ ಅದಿನಾ ಮಸೀದಿ ಮತ್ತು ದಾರಸ್ಬರಿ ಮಸೀದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಯೋಜನೆಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು. ಬಂಗಾಳದ ಸುಲ್ತಾನರು ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಏಳಿಗೆಯಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾಳವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಇಲಿಯಾಸ್ ಷಾ ಅವರು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು 'ಬಂಗಲಾಹ್' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಏಕೀಕೃತವಾಗಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಏಕೈಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ,ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರು. ಇಲಿಯಾಸ್ ಶಾಹಿ ರಾಜವಂಶವು ರಾಜ ಗಣೇಶನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಗಳ ದಂಗೆಯಿಂದ ಕಳೆಗುಂದಿ ಕಡಿತಗೊಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಲಿಯಾಸ್ ಶಾಹಿ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ ಮಹಮೂದ್ ಷಾ ನಿಂದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಸಿದಿರುದ್ದೀನ್ ಮಹಮೂದ್ ಷಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊರೇಕೊ ದೇಶದ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸ ಇಬ್ನ್ ಬಟುಟಾ ಅವರು ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ತನ್ನ ರಿಹ್ಲಾದಲ್ಲಿ (ಡೈರಿ) ಬಂಗಾಳದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಹೇರಳವಾದ ಮಾಹಿತಿ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚೀನಾ, ಜಾವಾ ಮತ್ತು ಸಿಲೋನ್ ಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಂಗಾಳವು ಒಂದು ಪ್ರಗತಿಪರ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗುಗಳು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂರುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>Ahmed, ABM Shamsuddin (2012). "Ilyas Shah". In Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh</ref> ===ಗಣೇಶ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== *ಕ್ರಿ.ಶ.1414 ರಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನು ಗಣೇಶ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ರಾಜ ಗಣೇಶನು ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವನು ಆಕ್ರಮಣದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು. ಗಣೇಶನು ಮುಸ್ಲಿಂ ಪವಿತ್ರ ಸಂತ ಪಕೀರ ಕುತುಬ್ ಅಲ್ ಅಲಮ್ ನನ್ನು ಧಾಳಿಯ ಬೆದರಿಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದನು. ಸದಕ್ಕೆ ಆ ಸಮತ ಪಕೀರನು ಒಪ್ಪಿ ರಾಜ ಗಣೇಶನ ಪುತ್ರನಾದ ಜಾದೂ ಅವರು ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡು ಗಣೇಶನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಳಕಕ್ಕದೆಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿದಾಗ ಸಂತರು ಧಾಲಿ ಆಗದಂತೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.. ರಾಜ ಗಣೇಶನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಜಾದು 1415 ರಲ್ಲಿ ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಷಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದನು. ಕುತುಬ್ ಅಲ್ ಅಲಮ್ 1416 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆಗ ರಾಜ ಗಣೇಶನು ಅವನ ಮಗನನ್ನು ಬಿಡಲು ಮತ್ತು ತಾನು ದನುಜ ಮರ್ದನ ದೇವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ವನ ಮಗ ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಅನ್ನು ಪುನಃ ಹಿಂದೂಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಚಿನ್ನದ ಗೋ ಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವನ ತಂದೆ ಮರಣದ ನಂತರ ಜಾದು- ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಅವರ ಮಗ, ಶಮ್ಸುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅರಾಜಕತೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೇವಲ 3 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದನು. ಈ ರಾಜವಂಶವು ಅದರ ಉದಾರ ನೀತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ದಾನದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>[ಕೆಳಗಿನದು-The History of India:]</ref> [[File:Sona Masjid rear.jpg|thumb|Sona Masjid rear- ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಹುಸೇನ್ ಷಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೋನಾ ಮಸೀದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು]] ===ಹುಸೇನ್ ಶಾಹಿ ರಾಜವಂಶ=== *ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ ನಂತರದ ಹಬ್ಶಿ ಆಡಳಿತವು 1494 ರಿಂದ 1538 ರ ವರೆಗೆ ಆಳಿದ ಹುಸೇನ್ ಷಾಹಿ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕಾಗಿ ಅಲೌದ್ದೀನ್ ಹುಸೇನ್ ಷಾ ಅವರನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಮಹಾನ್ ಸುಲ್ತಾನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬಂದರಿನವರೆಗೂ ಸುಲ್ತಾನರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು, ಇದು ಮೊದಲ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಬಾಬರನ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಫಘಾನ್ ದೊರೆಗಳಿಗೆ ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ ನಸ್ರತ್ ಷಾ ಅವರು ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ತಟಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ, ನಶ್ರತ್ ಶಾ ಅವರು ಬಾಬರ ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಅದು ಮೊಘಲ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಉಳಿಸಿತು. ಗೌರ್ ನಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮುಂದುವರೆಸಿದ ರಾಜವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಸುಲ್ತಾನ, ತನ್ನ ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಫಘನ್‍ರ ತಂಟೆ-ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಆಫ್ಘನ್ನರು ಧಾಳಿಯಿಟ್ಟು 1538 ರಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊಘಲರ ಆಗಮನದವರೆಗೂ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಉಳಿದರು. <ref>Elphinstone, Mountstuart; Cowell, Edward Byles (1889) [First published 1841]. The History of India: The Hindu and Mahometan Periods (7th ed.). Calcutta: J. Murray.</ref> ==ಮೊಘಲರ ಕಾಲ == *ಬಂಗಾಳ ಸುಬಾ1576–1757- ಅಕ್ಬರೆ-- ಔರಂಗಜೇಬ್: ===ಬಂಗಾಳ ಸುಬಾ=== *ಮುಘಲರ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದ ಕರಾಣಿ ಸುಲ್ತಾನರ ನಡುವೆ ಟುಕಾರೋಯಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ (1575 ರಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ಬಾಲಸೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಟುಕಾರೋಯಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಹೋರಾಡಿದ ಪ್ರದೇಶ ಹೆಸರು) ಅಕ್ಬರ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಢಾಕಾವು ಮೊಘಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ದೂರದಿಂದಾಗಿ ಮೊಘಲರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಲು ಕಷ್ಟಕರವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ಪೂರ್ವದ ಪ್ರದೇಶವು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಮೊಘಲ್ ಪ್ರಭಾವದ ಹೊರಗೆ ಉಳಿಯಿತು. ಬಂಗಾಳಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ರೀತಿಯನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಸ್ಕಾರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಇಡೀ ಬಂಗಾಳವು ಒಂದು ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆಡಳಿತದಡಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೀಕೃತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಮೊಘಲರು, ಅದರ ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. {| class="wikitable" |- |[[File:Renaldis muslin woman.jpg|thumb|left|18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತಮ ಬಂಗಾಳಿ ಮಸ್ಲಿನ್ ಧರಿಸಿದ ಮಹಿಳೆ]] | |[[File:Awesome look of Lalbagh Fort.jpg|thumb|ಔರಂಗಜೇಬ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಢಾಕಾ ಹೆಗ್ಗುರುತು, ಲಾಲ್ಬಾಗ್ ಕೋಟೆ.]] |[[File:Moghol.jpg|thumb| ಮೊಗಲರ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಆಳ್ವಿಕೆ - ಹಸಿರು ಬಣ್ಣ]] |- |} *1612 ರಲ್ಲಿ, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸಿಲ್ಹಾಟ್ ನ ಗೆಲುವು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬಂಗಾಳದ ಮೊಘಲ್ ವಿಜಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಢಾಕಾ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಪೂರ್ವದಿಂದ ಅರಾಕನೀಸ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಅನ್ನು ನಂತರ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. *ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಜಿಡಿಪಿ ವಿಶ್ವದ 25% ಇತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಸುಬಾವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಜಿಡಿಪಿ ಯ 50% ರಷ್ಟು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಜಿಡಿಪಿ ಯ 12% ರಷ್ಟನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು. ಬಂಗಾಳ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಒಂದು ಬಹುಮತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಾಲಿ ಹಿಂದೂ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣದಂತಹ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜಧಾನಿ ಢಾಕಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಮೀರಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು 80,000 ಪರಿಣಿತ ಜವಳಿ ನೇಕಾರರು ಇದ್ದರು. ಇದು ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ ಜವಳಿ, ಉಕ್ಕು, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಫ್ತುದಾರ ಆಗಿತ್ತು. <ref>Elphinstone, Mountstuart; Cowell, Edward Byles (1889) [First published 1841]. The History of India: The Hindu and Mahometan Periods (7th ed.). Calcutta: J. Murray.</ref> ===ಎರಡು ಮಹಾನ್ ಮೊಘಲ್ ಸುಬಾದಾರರು=== ====ಇಸ್ಲಾಂ ಖಾನ್==== *ಕ್ರ.ಶ.1608 ರಲ್ಲಿ ಮುಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಸುಬೇದಾರ ಎಂದು ನೇಮಿಸಿದನು. ಅವನು ರಾಜಧಾನಿ ಢಾಕಾದಿಂದ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಆಳಿದನು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅವನು ಜಹಾಂಗೀರ್ ನಗರ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದನು. ಬಂಡಾಯದ ರಾಜರು, ಬಾರಾ-ಭು-ಇಯಾನ್ಸ್, ಜಮೀನ್ದಾರರು ಮತ್ತು ಅಫಘಾನ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಬಾರಾ-ಭುವಿಯನ್ನರ ಮುಖಂಡ ಮುಸಾ ಖಾನನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದರು, ಮತ್ತು 1611 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಸಾ ಖಾನ್ ನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇಸ್ಲಾಂ ಖಾನ್ ಅವರು ಜೆಸ್ಸೋರ್ನ ಪ್ರತಾಪಾದಿತ್ಯ, ಬಾಕ್ಲಾದ ರಾಮಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಭುಲುವಾದ ಅನಂತ ಮಾಣಿಕ್ಯರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಕಾಮರೂಪ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಕಚಾರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬಿಟ್ಟು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>Karim, Abdul (2012). "Islam Khan Chisti". In Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh.</ref> ====ಶಯಿಸ್ತಾ ಖಾನ್==== *1663 ರಲ್ಲಿ ಮಿರ್ ಜುಮ್ಲಾ -2 ನ ಮರಣದ ನಂತರ ಬಂಗಾಳದ ಸುಬೇದಾರ (ಗವರ್ನರ್) ಆಗಿ ಶಯಿಸ್ತಾ ಖಾನ್ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರು ಬಂಗಾಳದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು 1664 ರಿಂದ 1688 ರವರೆಗೆ 24 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಢಾಕಾದಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಅವರು ಯುರೋಪಿನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. *ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಶಯಿಸ್ತಾ ಖಾನ್ ಅವರ ಖ್ಯಾತಿಯು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ನ ಪುನಃ ಸಾದಿಸಿದ ವಿಜಯದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ್ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಮುಬಾರಕ್ ಷಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬಂಗಾಳದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟರೂ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅರಕನೀಸ್ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಶಯಿಸ್ತಾ ಖಾನ್ ಅವರು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು 1666 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರು ದೊಡ್ಡ ತೊಂದರೆಯಿಂದಾಗಿದ್ದರು. ಈ ವಿಜಯವು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಜನರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ತಂದಿತು. <ref>Karim, Abdul (2012). "Shaista Khan". In Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh.</ref> ==ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬರು== [[File:Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg|thumb|left|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಹೇಮನ್‍ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರ, ಪ್ಲಾಸ್ಸಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮಿರ್ ಜಾಫರ್ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್‍ರ ಭೇಟಿ-ಸಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ತೈಲಚಿತ್ರ-ಆನ್-ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ವರ್ಣಚಿತ್ರ]] [[File:Siraj ud-Daulah.jpg|thumb|ಬಂಗಾಳದ ಕೊನೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ನವಾಬ್ ಸಿರಾಜ್ ಉದ್-ದೌಲ.]] *ಕ್ರಿ.ಶ. 1717 ರಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಂಗಾಳದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ಮುರ್ಶಿದ್ ಖುಲಿ ಖಾನ್ ನಾಮಸೂಚಕ ಮೊಘಲ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ. ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಬಂಗಾಳ ನವಾಬರ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದಿಗೆ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರು. *ನಾಸಿರದ ಸ್ಥಾಪಕ, ಮುರ್ಷಿದ್ ಖುಲಿ ಜಾಫರ್ ಖಾನ್ ಅವರು ಬಡ ಡೆಕನಿ ಓರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದ. ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ಮಾರಲ್ಪಡುವ ಮೊದಲು ಇಸ್ಫಾಹಾನಿನ ಒಬ್ಬ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಾಜಿ ಶಾಫಿ ಇಸ್ಫಾಹಾನಿಯವರು ಅವನನ್ನು ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಅವರು 1717 ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬನ ಸೇವೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಬಂಗಾಳದ ನಜೀಮ್ ಆಗಲು ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳ ಮೂಲಕ ಮೇಲೇರಿದರು, ಕ್ರಿ.ಶ.1727 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮರಣದವರೆಗೂ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಗನ ನಂತರ ಮೊಮ್ಮಗನು ಆ ಹುದೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದನು. ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ನಂತರ ಅಳಿಯನು ಮುಂದುವರಿದನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ 1740 ರಲ್ಲಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪದನು. ನಂತರ ಅಫ್ಶಾರ್ ರಾಜವಂಶದ ಅಲಿವರ್ದಿ ಖಾನ್ ನವಾಬನಾದನು. *ಕ್ರಿ.ಶ.1740 ರಿಂದ 1757 ರವರೆಗೆ ಅಫ್ಷರ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. 1757 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಸಿ ಕದನದಲ್ಲಿ ಅಫ್ಷಾರ್ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಕೊನೆಯ ಸಿರಾಜ್ ಉದ್ ದೌಲನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಬಂಗಾಳವನ್ನು ನಜಾಫಿಯು ಆಳಲು ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ಅದು ಅಂತಿಮ ನವಾಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. *ಮರಾಠರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ನವಾಬ ಅಲಿವರ್ದಿ ಖಾನ್ ತಮ್ಮ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೌಶಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರು ಬಂಗಾಳದಿಂದ ಮೊದಲ ಮರಾಠಾ ದಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದರು. ಅವರು ಬಿಹಾರದ ಆಫ್ಘನ್ನರ ದಂಗೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿದರು ಮತ್ತು ಮೊಘಲ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಬ್ರಿಟೀಷರಿಗೆ 150,000 ಟೇಕೆ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮರಾಠರು ಮತ್ತೆ ಬಂದು ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಮರಾಠಾ ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನವಾಬ್ ಆಲಿವರ್ಡಿ ಖಾನ್ ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮರಾಠರೊಂದಿಗೆ ಆಲಿವರ್ದಿ ಖಾನ್ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಬರಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರು ಬಂಗಾಳದ ಚೌತಾಯವಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಒಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಮರಾಠರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು.<ref>Gupta, Brijen Kishore (1966). Sirajuddaullah and the East India Company, 1756–1757. Brill. p. 23.</ref> ==ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗ== [[File:Dutch VOC ships in Chittagong or Arakan.jpg|right|thumb|620px|ಡಚ್ ಹಡಗುಗಳು ಬಂಗಾಳದ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬಂದರಿನ ನೋಟ, ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾಮನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ತುಂಬಿದ ಹಡಗುಗಳು ನದಿಯ ಮುಖಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.]] ===ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು=== *ಕ್ರಿ.ಶ 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು - ಬಂಗಾಳ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಡಚ್ ಹಡಗುಗಳು, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಷನರಿಗಳು. ಅವರು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಹೂಗ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ.1632 ರಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾಳದ ಮುಘಲ್ ಸುಬೇದಾರ, ಕಾಸಿಮ್ ಖಾನ್ ಮಶಾದಿ, ಹೂಗ್ಲಿಯ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದನು. ಡಚ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಮತ್ತು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಅಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬಂಗಾಳದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. *ಔರಂಗಜೇಬನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ನವಾಬ್‍ನು ಮೂರು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದನು, ಅದರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ, ಗ್ರಾಮವು ಸೇರಿತ್ತು. ಕಲ್ಕತ್ತಾವು ಬ್ರಿಟನ್ನ ಮೊದಲ ಬಂಗಾಳದ ಮುಖ್ಯನೆಲೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ರಮೇಣ ತಮ್ಮ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ಬಂಗಾಳದ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಬಂಗಾಳದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮೊದಲು ಚಾಲನೆಗಳಿಸಿದರು ಜಾಬ್ ಚಾರ್ನೋಕ್. ಅವರು ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲೆ ಮೊಘಲ್ ಅಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು, ಇದು ನಂತರ ಬಂಗಾಳ(1686-1690) ಆಂಗ್ಲೊ-ಮೊಘಲ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬ್ ಶಯಿಸ್ಟಾ ಖಾನ್, ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಹೂಗ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಾಲೇಶ್ವರ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಬಂಗಾಳದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದನು. ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ವಿಲಿಯಂ ಹೀತ್ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ನೌಕಾಪಡೆ ನಡೆಸಿದನು ಆದರೆ ಅವನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವನು ಮದ್ರಾಸಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕಾಯಿತು. ===ಬ್ರಿಟಿಷ್‍ರ ಆಡಳಿತ=== *ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯು 1757 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬಂಗಾಳದ ಅಧಿಕೃತ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದು ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಒಂದು ಸರಣಿಯ ಮೊದಲ ಆಕ್ರಮಣವಾಗಿತ್ತು. ಮೊಘಲರ ಸೋಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಗಮದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಖಂಡದ ಏಕೀಕರಣವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಹೂಗ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ("ಕಲ್ಕತ್ತಾ" ಎಂದು ಆಂಗ್ಲೀಕರಿಸಿದ) ಬಿದಿರಿನ, ಚಹಾ, ಕಬ್ಬು, ಮಸಾಲೆಗಳು, ಹತ್ತಿ, ಮಸ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಸಣಬುಳಿವುಗಳನ್ನು ರಾಜಶಾಹಿ, ಖುಲ್ನಾ ಮತ್ತು ಕುಶಿತಿಯಾ ಊರುಗಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಬಂದರು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. *ಬಂಗಾಳದ ಲೂಟಿ ನೇರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜವುಳಿ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಬಳಸಿದರು. ಅದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಕೀಕರಣದ ನಿರಾಕರಣೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾಮಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. *ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಗರಣಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಬಂಡಾಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. 1858 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕಿರೀಟಕ್ಕೆ (ರಾಜರಿಗೆ) ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿಯ ದಂಗೆಯನ್ನು ಕ್ರೂರವಾಗಿ ನಿಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಆಡಲಿತವನ್ನು ವೈಸ್ರಾಯ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಶೋಷಣೆಯ ಒಂದು ಬಗೆಯ ನೀತಿಯು ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕ್ಷಾಮವು ಉಪಖಂಡವನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕಾಡಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತವು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹದಿನೇಳು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು. E<ref>sposito, John L. (2004). The Islamic World: Past and Present 3-Volume Set. Oxford University Press. p. 190.</ref> ===ಬಂಗಾಳದ ನವೋದಯ=== {| class="toccolours" style="float:right; margin:0 0 1em 1em;" | style="background:#f8eaba; text-align:center;"| <div class="center"> ; ಬಂಗಾಳದ ನವೋದಯ </div> |- | <gallery> Image:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|[[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್]] ಅವರು ಏಷಿಯಾದ ಮೊದಲ ನೊಬೆಲ್ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದ ಕವಿ, ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ರಚಿಸಿದವರು. image:Nazrul.jpg|ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರ ಕವಿ. </gallery> |} *ಬಂಗಾಳ ನವೋದಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 19 ನೇ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾಳ ನವೋದಯವನ್ನು [[ರಾಜಾ ರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್]] (1775-1833) ರೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿ [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್]] (1861-1941) ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು- ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಸಾಹಿತ್ಯ ದಿಗ್ಗಜರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ದೇಶಭಕ್ತಿ ಭಾಷಣಕಾರರು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ., ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಂಮಿಲನಗೊಂಡ 'ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ' ದಿಂದ 'ಆಧುನಿಕ' ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಅವರ ಬಗ್ಗೆಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿ ಜನರು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು 20 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಗಾರರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಅವರ ಸಕ್ರಿಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅವರು ಬಹಳ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. "ಬಿಡ್ರೊಹಿ" ಎಂಬ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಅವರು ಬರೆದುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. <ref>Sengupta, Nitish K. (2001). History of the Bengali-speaking People. UBS Publishers' Distributors. p. 211.</ref><ref>Sarkar, Sumit (1990). "Calcutta and the Bengal Renaissance". In Chaudhuri, Sukanta. Calcutta, the Living City. Vol. I. Oxford University Press. p. 95.</ref> ===ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆ, 1905=== [[File:BengalPartition1905 Map.png|thumb|ಬಂಗಾಳ ವಿಭಜನೆ -1905 ಭೂಪಟ - 1905 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಭೂಪಟ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ (ಬಂಗಾಳ) ಒಡಿಶಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಪೂರ್ವ ಭಾಗ (ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ) ಅಸ್ಸಾಮನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದು 1874 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿತು.]] [[Image:George Curzon2.jpg|thumb|left|[[ಲಾರ್ಡ್ ಕರ್ಜನ್]] 1905 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆ; ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಬೆಮಬಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು; ಇದು ಆಧುನಿಕ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.]] *'''ವಂಗ- ಭಂಗ''':ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗೊಳಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ಜುಲೈ 1905 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವೈಸ್ರಾಯ್ [[ಲಾರ್ಡ್ ಕರ್ಜನ್]] ಅವರಿಂದ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ವಿಭಜನೆಯು 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1905 ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿಂದೂ ಜನರ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನರಿರುವ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿತು. ಹಿಂದಿನ ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು "ಬಂಗಾಳ" (ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಂತ್ಯ) ಎರಡು ಹೊಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪೂರ್ವದ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಡಾಕಾವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>Gilmour, David (1994). Curzon: Imperial Statesman. John Murray. pp. 271–</ref> *ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು: ಬಂಗಾಳವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕರ್ಝನ್ ಅವರು ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶವು ನಿರ್ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಜನರು ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಧಾರಿತ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು, ಆ ನಂತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಂತೆ ಹೊಸ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಗಲಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಹಿಂದೂಗಳು ಬಂಗಾಳದ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಈ ವಿಭಾಗವು ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ದೂರಿತು. ಭಾರತೀಯರು ಈ ಕ್ರಮ ಜನರ "ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ" ನೀತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅದರಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ವಸಾಹತುಗಾರರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಳಲು ಈ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಜನರಿ ಇದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತಿರುಗಿನಿಂತರು, ಕರ್ಝನ್ ಈ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮಾತ್ರಾ ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರೂ ಸಹ ಜನರು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಬಡ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಬಂಗಾಳದ ಆಡಳಿತದ ಮೇರೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿನ ಹಿಂದು ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಾಲೀಕರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಮುಸ್ಲಿಮರು ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[https://www.britannica.com/event/Partition-of-Bengal Partition of Bengal; INDIAN HISTORY]</ref> *ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕಾರಣ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1911 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಧಾರದ ಬದಲು ಭಾಷಾ ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದ ಹೊಸ ವಿಭಾಗವು ಹಿಂದೂ, ಓರಿಯಾ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಘಟಕಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು: ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅಸ್ಸಾಂ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಇರುವಂತೆ ಹೊರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ರಾಜಧಾನಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ಹೊಸ ದೆಹಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು<ref>.[https://www.britannica.com/place/India/The-first-partition-of-Bengal#ref486335 Moderate and militant nationalism]</ref> ==ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಚಳುವಳಿ== ಬ್ರಿಟೀಷ್-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯು 20 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆವೇಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮೋಹನದಾಸ ಗಾಂಧಿಯವರ ನೇತ್ರತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ನಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು, ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ವಿರೋಧಿ ಬಣಗಳಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಎರಡನೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಹುಶಃ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ 1905 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಗಡಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಭಜಿಸುವ ಮೂಲಕ. ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆ (1905) ಬಂಗಾಳ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಭಾರಿ ಹಿಂದೂ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ (ಇಂದಿನ ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ಸೇರಿದಂತೆ) ವಿಂಗಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪೂರ್ವ (ಅಸ್ಸಾಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ). ಢಾಕಾವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನ ಹೊಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [48] ಆದರೆ ಮತೀಯ ಒಡಕು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾತ್ರ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಹಿಂದುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗದಿಂದ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು 1911 ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>Ibid.</ref> ===ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೃಷ್ಟಿ=== [[Image:A k fazlul hoque.jpg|thumb|ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಲಾಹೋರ್ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್‍ಅನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಬೆಂಗಾಲ್‍ನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ (ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ 1940 ರಲ್ಲಿ)ಎ. ಕೆ. ಫಝ್ಲುಲ್ ಹಕ್.]] *'''ಅಬುಲ್ ಕಸೀಮ್ ಫಾಜ್ಲುಲ್ ಹಕ್:ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಧಾನಿ = 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1937 - 29 ಮಾರ್ಚ್ 1943''' *'''ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ = ಲಿನ್ಲಿತ್ಗೋವಿನ ಮಾರ್ಕ್ವೆಸ್''' *'''ಬಂಗಾಳ 2ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ: ಸರ್ ಖವಾಜಾ ನಜಿಮುದ್ದೀನ್ 29 ಏಪ್ರಿಲ್ 1943 - 31 ಮಾರ್ಚ್ 1945 ಬಂಗಾಳ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್''' *'''ಗವರ್ನರ್: ಸರ್ ಜಾನ್ ಆರ್ಥರ್ ಹರ್ಬರ್ಟ್ (-1944) ಸರ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಕೇಸಿ (1944-)''' *'''ಬಂಗಾಳದ 3ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ಎಚ್.ಎಸ್. ಸುಹ್ರಾವಾರ್ಡ್ ಸುಹ್ರಾವರ್ಡಿ ಬಂಗಾಳದವರು 23 ಏಪ್ರಿಲ್ 1946 - 14 ಆಗಸ್ಟ್ 1947 ಬಂಗಾಳ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್'''. *'''ಗವರ್ನರ್:ಸರ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಕೇಸಿ (-1946) ಮತ್ತು ಸರ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಬರ್ರೋಸ್''' *'''ಭಾರತದ ವೈಸ್‍ರಾಯಗಳು:ಲಿನ್ಲಿತ್ಗೋ ಮಾರ್ಕ್ವೆಸ್ 18-4-1936 -1-1೦-1943;ವೈಕೌಂಟ್ ವಾವೆಲ್ 1943 ಯಿಂದ 1947;ಅರ್ಲ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್ 1947 ರಿಂದ 26-1-1950;''' *ಲಾಹೋರ್ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ ಬಂಗಾಳದ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಬೆಂಗಾಲ್) ಪ್ರಧಾನಿ (ಪ್ರೀಮಿಯರ್- ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ವೈಸ್ ರಾಯ್ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತಿಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಿದ್ದರು ) ಎ. ಕೆ. ಫಝ್ಲುಲ್ ಹುಕ್. ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ, ಢಾಕಾದ ಷಾಬಾಗ್ ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ, ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು 1906 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 30 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [49] ಮೊದಲಿಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1940 ರಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಲೀಗ್ ಲಾಹೋರ್ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ ಅನ್ನು ನುಮೋದಿಸಿತು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ನಿರ್ಣಯವು ಅಖಿಲಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಇಂಡಿಯಾ) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಈಗಿನ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ ಅನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎ ಕೆ. ಫಝ್ಲುಲ್ ಹಕ್ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿ, 24 ಮಾರ್ಚ್ 1940 ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡದೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬರ್ಮಾದ ಒಂದು ಹೊಸ ವೈಸ್ ರಾಯ್ ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್ ಒಂದು ಆಕರ್ಷಕವಾದ ‘ಬಾರತದಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರ್ಗಮನ’ವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ (ಭಾರತವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ) ಸಾಧಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ನೌಖಾಲಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕತ್ತಾಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, ಇದರಿಂದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ 1946 ರ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಬಹುಮತದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಬಂಗಾಳದ ಮುಸ್ಲಿಮರ ದ್ರೋಹವೆಂದು ಲೀಗ್ ನಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 1904 ರ ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರ್ಧಾರದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಈ ಉಲ್ಬಣದ ಬೆಂಬಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗಿಗೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹುಸೇನ್ ಶಹೀದ್ ಸುಹ್ರವರ್ದಿ ಮತ್ತು ಶರತ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಏಕೀಕೃತ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಜಿನ್ನಾ ಅನುಮೋದಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನಿಂದ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. *ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳು ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಂಗಾಳದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳ ಎಂದೂ ನಂತರ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಯಿತು. ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವ ಹಿಂದೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ಅಸ್ಸಾಂನ ಸಿಲ್ಹೆತ್ ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ಸಹ ಪೂರ್ವ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹದ ನಂತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. *1947 ರಿಂದ 1971 ರವರೆಗಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಇತಿಹಾಸವು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 1956 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂವಿಧಾನವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದರಿಂದ ದೇಶವನ್ನು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ನ "ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. 1958 ರಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಹೊಸ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ 1958 ಮತ್ತು 1962 ರ ನಡುವೆ ಮತ್ತು 1969 ಮತ್ತು 1971 ರ ನಡುವೆ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕಾನೂನನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು. *1947 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆಗಮನದಿಂದ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಸುಮಾರು 1,600 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ನಡುವೆ ಇರುವ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟವು. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀಯರು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದರು.. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಪೂರ್ವದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ.<ref>Kulke, Hermann; Rothermund, Dietmar (1986). A History of India. Totowa, New Jersey: Barnes & Noble. pp. 300–312.</ref> <ref>Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 288. </ref> ==1947 ರಿಂದ 1955 ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು== {|class="wikitable" |- !ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ || ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ || ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ |- |ಆಗಸ್ಟ್ 1947 - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1948 || ಸರ್ ಖ್ವಾಜಾ ನಾಜಿಮುದ್ದೀನ್ || ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ |- |ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1948 - ಏಪ್ರಿಲ್ 1954 || ನೂರುಲ್ ಅಮೀನ್ || ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ |- |ಏಪ್ರಿಲ್ 1954 - 1955 || ಅಬುಲ್ ಕಸೀಮ್ ಫಜ್ಲುಲ್ ಹುಕ್ || ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ |} == ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು (1955-1971) == {|class="wikitable" |- !ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ || ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ || ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ |- |ಆಗಸ್ಟ್ 1955 - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1956 || ಅಬು ಹುಸೇನ್ ಸರ್ಕಾರ್ || ಕ್ರಿಶನ್ ಶೃಮಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ |- |ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1956 - ಮಾರ್ಚ್ 1958 || ಅತಾ-ಉರ್-ರಹಮಾನ್ ಖಾನ್ || ಅವವಾಮಿ ಲೀಗ್ |- |ಮಾರ್ಚ್ 1958 || ಅಬು ಹುಸೇನ್ ಸರ್ಕಾರ್ || ಕ್ರಿಶನ್ ಶ್ರಮಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ |- |ಮಾರ್ಚ್ 1958 - 18 ಜೂನ್ 1958 || ಅತಾ-ಉರ್-ರಹಮಾನ್ ಖಾನ್ || ಆವಾಮಿ ಲೀಗ್ |- |18 ಜೂನ್ 1958 - 22 ಜೂನ್ 1958 || ಅಬು ಹುಸೇನ್ ಸರ್ಕಾರ್ || ಕ್ರಿಶನ್ ಶ್ರಾಮಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ |- |22 ಜೂನ್ 1958 - 25 ಆಗಸ್ಟ್ 1958 ||ಗವರ್ನರ್'ಸ್ ರೂಲ್ || |- |25 ಆಗಸ್ಟ್ 1958 - 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1958 || ಅತಾ-ಉರ್-ರಹಮಾನ್ ಖಾನ್ || ಆವಾಮಿ ಲೀಗ್ |} 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1958 ರಂದು [[ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಹುದ್ದೆ ರದ್ದುಗೊಂಡಿತು. 16 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1971 ರಂದು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, [[ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ===ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷಾ ಚಳವಳಿ=== [[Image:1952 Bengali Language movement.jpg|thumb|250px|21 ಫೆಬ್ರವರಿ 1952 ರಂದು ಢಾಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೆರವಣಿಗೆ ]] *ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಚಳವಳಿ, ಅಥವಾ ಭಾಷಾ ಆಂದೋಲೋನ್ (ಭಾಷಾ ಚಳುವಳಿ), ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು (ಆಗ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಬೆಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾನ್ಯಮಾಡಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಅಂತಹ ಮಾನ್ಯತೆ ಬಂಗಾಳಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯನ್ನ ಸರ್ಕಾರಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ಚಳುವಳಿಗೆ ಮುಫ್ತಿ ನದಿಮುಲ್ ಕ್ವಾಮರ್ ಅಹ್ಮದ್ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. <ref>Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 288.</ref> *1947 ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜ್ಯವು ರೂಪುಗೊಂಡಾಗ, ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ (ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಭೌಗೋಳಿಕ, ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ರೇಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. 1948 ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 23 ರಂದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರ ಉರ್ದುವನ್ನು ಏಕೈಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಆಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಿತ್ತು, ಇದು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬಂಗಾಳಿ-ಮಾತನಾಡುವ ಬಹುಪಾಲು ಜನರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಹೊಸ ಕಾನೂನಿನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪಂಥೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸರ್ಕಾರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ರ್ಯಾಲಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ಢಾಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಈ ಕಾನೂನನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1952 ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 21 ರಂದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಪೋಲೀಸರು ಆ ದಿನದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರನ್ನು ಕೊಂದಾಗ ಚಳುವಳಿ ತನ್ನ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಅವಾಮಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿನೆಡದ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವುಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ನಾಗರಿಕ ಅಶಾಂತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು, ನಂತರ ಅವಾಮಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ನ್ನು ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಲವು ಸಂಘರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಪಾಕಿಸ್ಥಾನದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 1956 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು. 1999 ರ ನವೆಂಬರ್ 17 ರಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ 21 ಫೆಬ್ರವರಿಯನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ದಿನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ದಿನಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಜನರ ಜನಾಂಗೀಯ-ಭಾಷಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗೌರವ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 289.</ref> ==1954-1971 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ:== [[File:1954 east bengal cabinet.jpg|thumb|left|ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಲದ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳ 1954]] [[File:Sheikh Mujibur Rahman in 1950.jpg|thumb|ಶೇಕ್ ಮುಜಿಬರ್ ರೆಹಮಾನ್]] *ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳ ಮಧ್ಯೆ ದೊಡ್ಡ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ ಅಲ್ಪ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪಾಲು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆದಾಯದ ಹಂಚಿಕೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಕೃಷಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಹಣಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿಗಳು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮಾತ್ರ ಬೆಂಗಾಲಿಗಳದು ಆಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಬಂಗಾಳಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿಗಳು ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯ ನ್ಯಾಯೋಚತ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಅವರು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಇರಲು ಬಿಟ್ಟು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು ತಮಗೆ ಹಾಕಿದ ಬೆದರಿಕೆ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು.<ref>Glassie, Henry; Mahmud, Feroz (2008). Living Traditions. Cultural Survey of Bangladesh Series. 11. Dhaka: Asiatic Society of Bangladesh. p. 578.</ref> *1966 ರಲ್ಲಿ, ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಮ ಮುಖಂಡರಾದ ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್, ನಮ್ಮ ಚಾರ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸರ್ವೈವಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ 6-ಅಂಶಗಳ (ಪಾಯಿಂಟ್) ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಲಾಹೋರ್’ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮುಸ್ಲಿಂಲೀಗಿನ ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಗಣನೀಯ ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟರು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ದುರ್ಬಲ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದುವ ಹಾಗೆ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕಾಗಿ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆರು ವಿಷಯಗಳ (ಪಾಯಿಂಟ್) ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟರು. ಇದು ಸ್ವರಂತ್ರ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. *1968 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅಗರತಾಲ ಪಿತೂರಿ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬ್ ಮತ್ತು 34 ಇತರರ ವಿರುದ್ಧ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು, ಆರೋಪಿಗಳು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಚಾರಣೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ, ಈ ಆಪಾದನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಂಡಾಯವು ಎಲ್ಲ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. 1969 ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 15 ರಂದು ಕೈದಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಝಹುರುಲ್ ಹಕ್ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಸಮೀಪದಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟನು. ಫೆಬ್ರವರಿ 22 ರಂದು ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಮುಂದೂಡಿಸಿತು. ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಂಡಾಯವು ತರುವಾಯ '69 ರ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. *25 ಮಾರ್ಚ್ 1969 ರಂದು ಜನರಲ್ ಆಯುಬ್ ಖಾನ್ ಅವರು ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಜನರಲ್ ಯಾಹ್ಯಾ ಖಾನ್ ಅವರಿಗೆ ವಹಿಸಿದರು. ತರುವಾಯ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನೆಡೆಸದಂತೆ ಹೊಸ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮುಂದೂಡಿದರು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. '15 ಫೆಬ್ರುವರಿ ಬಾಹಿನಿ 'ಎಂಬ ಹೊಸ ಗುಂಪನ್ನು “ಸ್ವಾಧಿನ್ ಬಂಗ್ಲಾ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್” 'ಸದಸ್ಯರಾದ ಸೆರಾಜುಲ್ ಅಲಮ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಕಾಜಿ ಅರೆಫ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. *ನಂತರ 1969 ರಲ್ಲಿ, ಯಾಹ್ಯಾ ಖಾನ್ 5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1970 ರಂದು ಹೊಸ ಚುನಾವಣೆ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದವಿರುದ್ಧ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನವು ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಬಲವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ವನಿಯಾಯಿತು. 7 ಮಾರ್ಚ್ 1971 ರಂದು ಸುಹ್ರವಾರ್‍ದಿ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಸಾವಿರ ಜನರಿಗೆ ಮೊದಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಬಂಗಬಂದು ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಅವರ ತಂದೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಜನರನ್ನು, ಆಕ್ರಮಣ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಗಾಳ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಯುದ್ಧಸಮಾನವಾದ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ಕರೆ ನೀಡಿದರು.<ref> Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 293.</ref> ==ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಿಮೋಚನೆಯ ಚಳುವಳಿ== *1970-71ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದದ್ದಿತು. ನಂತರ, ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ಯಹ್ಯಾಖಾನ್ ನೇತ್ರತ್ವದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಅಧಿಕಾರದ ವಿಭಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಹಾಗೆಯೇ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನೇತೃತ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ರಚನೆ ಬಗೆಗೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಆರಂಭಿಸಿತು. *ಈ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮಾರ್ಚ್ 1, 1971 ರಂದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಯಾಹ್ಯಾ ಖಾನ್ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ಮುಂದೂಡಿದರು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. *2 ಮಾರ್ಚ್ 1971 ರಂದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಾಯಕ ಎ ಎಸ್ ಎಂ ಅಬ್ದುರ್ ರಾಬ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಗುಂಪು, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಹೊಸ (ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ) ಧ್ವಜವನ್ನು “ಸ್ವಾಧಿನ್ ಬಂಗ್ಲಾ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್” ನಿರ್ದೇಶನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಿತು. ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಘೋಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು ಆದರೆ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಈ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಬದಲಿಗೆ, ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ 7 ರಂದು ನಡೆಯಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಹಂತಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲು ಅವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. *ಮಾರ್ಚ್ 3 ರಂದು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಾಯಕ ಶಹಜಹಾನ್ ಸಿರಾಜ್, ಸ್ವಾಧೀನ ಬಂಗ್ಲಾ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಬಂದು ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬ್ ಮುಂದೆ ಪಲ್ಟಆನ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ 'ಸಾಧಿನೋತರ್ ಇಶ್ಥೇಹಆರ್' (ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು) ಅನ್ನು ಓದಿದರು. *ಮಾರ್ಚ್ 7 ರಂದು, ಆಗಿನ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕ ಬಂಗಬಂದು ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬ್ ರಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಳವಳಿಯ ಕುರಿತು ಕ್ರಿಯಾಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಸುಹ್ರಾವರ್‍ದಿ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆ ನಡೆಯಿತು. ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದೆ ಇದ್ದರೂ, ಮಾತುಕತೆ ಇನ್ನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಯಾವುದೇ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಸಭಿಕರಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಈ ಭಾಷಣವನ್ನು ವಿಮೋಚನೆಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಪದವನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 292.ರಿಂದ p. 298.p. 302. </ref> <poem> :::''"ಎಬರೇರ್ ಶೊಂಗ್ರಾಮ್ ಅಮಾದರ್ ಮುಕ್ತಿರ್ ಶೊಂಗ್ರಾಮ್, ಎಬರೇರ್ ಶೊಂಗ್ರಾಮ್ :::''ಶಧಿನೋತರ್ ಶೊಂಗ್ರಾಮ್ ...."'' :::''"ನಮ್ಮ ಹೋರಾಟವು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟವಾಗಿದೆ, ನಮ್ಮ ಹೋರಾಟವು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟವಾಗಿದೆ'''' :::''....ಇದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಘೋಷಣೆ!'' </poem> ==ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ ಅಥವಾ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಿಮೋಚನಾ ಯುದ್ಧ== [[Image:Bangladesh 1971 Liberation.jpg|thumb|260px|ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯದ ಚಲನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವಿವರಣೆ.]] *26 ಮಾರ್ಚ್ 1971 ರ ಆರಂಭದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಮಿಲಿಟರಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಬಂಗಬಂದು ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು, ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಅವರು ಕೈಬರಹದ ಪತ್ರವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು, ಇದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಆಗಿನ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ರೈಫಲ್ಸ್ನ ವೈರ್ಲೆಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಟರ್ನಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 1971 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ವಿಶ್ವ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳು ಸಹ ಬಂಗಬಂಧುವಿನಿಂದ ಆದ ‘ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆ’ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವರದಿಯಾಯಿತು ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದಿತು. ಬಂಗಾಳಿ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ಮೇಜರ್ ಜಿಯಾರ್ ರಹಮಾನ್ ಅವರು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಲುರ್ಘಾಟ್ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್ ನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 27 ರಂದು ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಓದಿದರು:- ::“ಇದು ಸ್ವಾಧಿನ್ ಬಂಗ್ಲಾ ಬೆಟಾರ್ ಕೇಂದ್ರ. ನಾನು, ಮೇಜರ್ ಜಿಯಾರ್ ರಹಮಾನ್, ಬಂಗಬಂದು ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ರ ಸೂಚನೆಯಂತೆ, “ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿಂದ ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ”. ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಈ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನೆಂದು (“ಹೆಡ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್”) ಎಂದು ನಾನು ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನ್ಯದ ಆಕ್ರಮಣದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ಬೆಂಗಾಲಿಯರಿಗೂ ಕರೆ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ನಮ್ಮ ತಾಯಿನಾಡನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ನಾವು ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತೇವೆ. ಅಲ್ಲಾದಯೆಯಿಂದ ಜಯ (ವಿಕ್ಟರಿ, ಬೈ ಅಲ್ಲಾ ಗ್ರೇಸ್), ನಮ್ಮದು. ಜಯ್ ಬಾಂಗ್ಲಾ! <ref>[http://newsbd71.blogspot.com/2011/03/flames-of-freedom-beginning-of.html Sunday, March 20, 2011FLAMES OF FREEDOM : Beginning of Liberation War in Chittagong]</ref> *10 ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಮೆಹರ್ಪೂರ್ ನಲ್ಲಿ (ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮುಜಿಬ್ನಗರ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡದ್ದು) ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಪ್ರಾವಿಷನಲ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಅವರು ರಾಜ್ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ತಾಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು, ಸೈಯದ್ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಅವರು ತತ್ಕಾಲಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು ಮತ್ತು ಖೊಂಡೇಕರ್ ಮೊಸ್ಟಾಕ್ ಅಹ್ಮದ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು "ಮುಕ್ತಿಫೌಜೊ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ನಂತರ ಈ ಪಡೆಗಳಿಗೆ "ಮುಕ್ತಿಬಾಹಿನಿ" (ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂ.ಎ.ಜಿ. ಓಸ್ಮಾನಿ ಅವರನ್ನು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. *ಮಿಲಿಟರಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು 11 ವಲಯ ಕಮಾಂಡರ್ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 11 ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು: ಝಡ್ ಫೋರ್ಸ್, ಎಸ್ ಫೋರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆ ಫೋರ್ಸ್. ಈ ಮೂರೂ ಪಡೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕಮಾಂಡರ್ ಹೆಸರಿನ ಆರಂಭಿಕ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಮೆಹರ್ಪುರ್ ಸರಕಾರವು ಭಾರತದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಉ ಪೂರೈಸಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಮುಕ್ತಿ ಬಾಹಿನಿ ನಡುವಿನ ಹೋರಾಟವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅಂದಾಜು ಹತ್ತು ಮಿಲಿಯನ್ (ಒಂದು ಕೋಟಿ ಬಂಗಾಳಿ ನಿರಾಶ್ರಿತ ಜನರು) ಬಂಗಾಳಿಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಅಸ್ಸಾಂ, ತ್ರಿಪುರಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು. *ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿವಾದಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಕಷ್ಟ ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. 1965 ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಡೆಸಿದವು, ಆದರೆ 1971 ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆಯು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿತು. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 3, 1971 ರಂದು, ಭಾರತವು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪರವಾಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, ಆದರೆ ಉಗ್ರವಾದ, ಎರಡು ವಾರಗಳ ಯುದ್ಧವನ್ನು 1971 ರ ಇಂಡೋ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಯುದ್ಧ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>Gupta, Jyota Sen (1974). History of Freedom Movement in Bangladesh, 1943–1973: Some Involvement (First ed.). Calcutta: Naya Prokash. pp. 325–326.</ref> ==ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಶರಣಾಗತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮ== [[File:1971 Instrument of Surrender WaPo.jpg|thumbnail|ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜೆನ್ ಜೆ ಎಸ್ ಅರೋರಾ ನೋಟದಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೀರ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಖಾನ್ ನಿಯಾಜಿ (ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಎ ಕೆ ಕೆ ನಿಯಾಜಿ) ಶರಣಾಗತಿಯ ಸಲಹೆಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದರು. ವೈಸ್ ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಕೃಷ್ಣನ್, ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ದಿವಾನ್, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಸಗಾತ್ ಸಿಂಗ್, ಮೇಜ್ ಜನರಲ್ ಜೆಎಫ್ಆರ್ ಜಾಕೋಬ್ (ಫ್ಲಾಟ್ ಎಲ್ಟಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ -ಭುಜದ ಮೇಲೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿರುವ). ಹಿರಿಯ ನ್ಯೂಸ್ಕಾಸ್ಟರ್, ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೊದ ಸುರೋಜಿತ್ ಸೇನ್, ಬಲಗಡೆ ಮೈಕ್ರೊಫೋನ್ ಅನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.]] *ಡಿಸೆಂಬರ್ 16, 1971 ರಂದು, ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಎ.ಎನ್. ಕೆ. ನಿಯಾಜಿ, ಭಾರತದ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗತಿಯ ಸಲಹೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು .ನಂತರ ಬಂಗ್ಲಾ ದೇಶ ("ಬಂಗಾಳದ ದೇಶ") ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮರುದಿನ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಶರಣಾಗತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ದೇಶಗಳು ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದವು. 90,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಗೆ ಶರಣಾಯಿತು, ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಇದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶರಣಾಗತಿಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_19-1-2005_pg7_28 |title=54 Indian PoWs of 1971 war still in Pakistan;By Shahnawaz Khan |access-date=2012-12-21 |archive-date=2012-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010182318/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_19-1-2005_pg7_28 |url-status=dead }}</ref> *ಹೊಸ ದೇಶವು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವೆಂದು 11 ಜನವರಿ 1972 ರಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಯಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ 19 ಮಾರ್ಚ್ ನಂದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಭಾರತ ಜೊತೆ ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು.. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಯು.ಎನ್ ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು, ಆದರೆ ಚೀನಾ ತನ್ನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಪ್ರಮುಖ ಮಿತ್ರರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಚೀನಾ ಅದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಮಿತ್ರ ಸಹ ಆಗಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿತು. 1972 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಡುವೆ ಸಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದವಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಪಾಕ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ 93,000 ಸೇನಾ ಖೈದಿಗಳ [prisoner of war (POW)] ಹಿಂದಿರುಗುವಿಕೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಮಾನ್ಯತೆ ಮಾಡಿತ್ತೆಂದು ಒಪ್ಪಂದವು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿತು. ಜಿನಿವಾ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್, ನಿಯಮ 1925 ರೊಂದಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಭಾರತವು ಎಲ್ಲಾ ಸೇನಾ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ನಂತರದ ಐದು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ 93,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಕೈದಿಗಳು ಬಿಡುಗಡೆ ಯಾಗಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/south_asia/2002/india_pakistan/timeline/1971.stm The 1971 war]</ref> *ಇದಲ್ಲದೆ, ಸದ್ಭಾವನೆಯ ಒಂದು ಸೂಚಕವಾಗಿ, ಬಂಗಾಳಿಗಳಿಂದ ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸುಮಾರು 200 ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸಹ ಭಾರತವು ಕ್ಷಮಿಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯವು ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ನ 13,000 ಚ.ಕಿ.ಮೀ (5,019 ಚದರ ಮೈಲಿ), ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತವು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ; (ಇದು ಮತ್ತೆ 1999 ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಯಿತು).<ref>[http://storyofpakistan.com/the-simla-agreement The Simla Agreement]</ref> ==ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಗಣರಾಜ್ಯ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್)== *'''ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು 1971 - 1975''': {| class="wikitable" |- ! ಹೆಸರು !! ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ದಿನ!! ಅಧಿಕಾರ ಬಿಟ್ಟ ದಿನ!ಪಕ್ಷ |- | 1 ತಾಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ||10 ಏಪ್ರಿಲ್ 1971 || 13 ಜನವರಿ 1972\||ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ |- | 2 ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ || 13 ಜನವರಿ 1972 ||26 ಜನವರಿ 1975 ||ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ |- |3 ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮನ್ಸೂರ್ ಅಲಿ ||26 ಜನವರಿ 1975 || 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1975|| ಬಕ್ಸಲ್ |} ==ಸಂವಿಧಾನ, ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದ== ===ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರ=== *ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರ: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿತ್ತು. 17 ಏಪ್ರಿಲ್ 1971 ರಂದು ಮುಜಿಬ್ನಗರದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಂತರ ಸಂವಿಧಾನದ ಕರಡನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, "ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ" ಯನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವಗಳಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಇದರ ಪ್ರಧಾನಿ ತಾಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಎಂ ಎ ಜಿ ಓಸ್ಮನಿ. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸೈಯದ್ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಮನ್ಸೂರ್ ಅಲಿ ಕೂಡಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಯ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಂದ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಬಾಂಗ್ಲಾ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ಇದು ಅಬು ಸಯೀದ್ ಚೌಧರಿ, ಹುಮಾಯೂನ್ ರಶೀದ್ ಚೌಧರಿ ಮತ್ತು ರೆಹಮಾನ್ ಸೊಬನ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪಡೆಗಳು ಹನ್ನೊಂದು ವಿಭಾಗದ (ಸೆಕ್ಟರ್) ಕಮಾಂಡರ್’ಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದ ಝಿಯೂರ್ ರೆಹಮಾನ್, ಖಲೀದ್ ಮೊಹರಾಫ್ ಮತ್ತು ಕೆ ಎಂ ಶಫಿಯುಲ್ಲಾ. ಇದ್ದರು. <ref>{{Cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Government |title=Mujibnagar Government |access-date=2018-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161208122432/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Government |archive-date=2016-12-08 |url-status=dead}}</ref> *ನೆರೆಯ ಭಾರತವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಗಡಿಯಾಚೆಯ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜಧಾನಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಆಗಿತ್ತು. 1971 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿತು. <ref>Tepper, Elliot L.; Hayes, Glen A. (1990). Bengal and Bangladesh: Politics and Culture on the Golden Delta. Asian Studies Center, Michigan State University. </ref> ===ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬ್ ಆಡಳಿತ=== *ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ 1970 ರ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಮೊದಲ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನಾಯಕ ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ 12 ಜನವರಿ 1972 ರಂದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಕ ತಂದೆಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಾತ್ಯತೀತ ಬಂಗಾಳಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೂಲ ಸಂವಿಧಾನವು ಡಾ. ಕಮಲ್ ಹುಸೇನ್ ರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, 1972 ರಲ್ಲಿ ಉದಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಗಣರಾಜ್ಯದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಭಾವಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಟ್ಟಿತು. [[File:Mujib and Ford.jpg|thumb|250px|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಮುಜಿಬ್ & ಯು.ಎಸ್. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಫೋರ್ಡ್ 1974 ರಲ್ಲಿ]] *ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ, ರಹಮಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ 25 ವರ್ಷದ ಇಂಡೋ-ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿ ಸ್ನೇಹ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲಿಪ್ತ ಚಳುವಳಿಯ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಮೇರಿಕನ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯೆತ್ ಮುಖಂಡರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ. ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಕೊಗೆ ರಹಮಾನ್ ರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. 1974 ರ ದೆಹಲಿ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ನೀಡಿತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಆಂತರಿಕ ಬಂಗಾಳಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ್ದ ಹಾಗೆಯೇ, ಢಾಕಾ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ನಡುವಿನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಜಪಾನ್ ಹೊಸ ದೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನೆರವು ಒದಗಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇಸ್ರೇಲ್ ಆರಂಭಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, 1973 ರ ಅರಬ್-ಇಸ್ರೇಲಿ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಢಾಕಾದಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರವು ಈಜಿಪ್ಟ್ಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಈಜಿಪ್ಟ್ 44 ಟ್ಯಾಂಕ್ ಗಳನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮಿಲಿಟರಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿತು. ಹಲವು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುಗೊಸ್ಲಾವಿಯ, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡ್, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಾಯುಪಡೆಗಾಗಿ ಮಿಗ್ -21 ವಿಮಾನಗಳ ಹಲವಾರು ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ಗಳನ್ನು ಸೋವಿಯೆತ್ ಯುನಿಯನ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿದೆ.<ref>Lewis, David (2011). Bangladesh: Politics, Economy and Civil Society. Cambridge University Press. pp. 78–81.</ref> [[File:Bangabandhu Square Monument.A.M.R.jpg|thumb|ಬಂಗಬಂಧು ಸ್ಕ್ವೇರ್ - ಸ್ಮಾರಕ.A.M.R]] *ದೇಶೀಯವಾಗಿ, ರಹಮಾನ್ðರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚು ನಿರಂಕುಶವಾದಿಯಾಯಿತು. ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸಮಾಜವಾದಿ ಜಶೋದ ರಿಂದ ದಂಗೆಯುಂಟಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ವಿಮೋಚನೆಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ವ್ಯಾಪಾರ-ಪರ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಪಡೆಗಳ ಆಂದೋಲನವು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ರಹಮಾನ್ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿ ಹೇರಿದರು. ಅವರು ಜಾತೀಯ ರಖಿ ಬಹಿನಿ ರಚಿಸಿದರು ಅವನ್ನು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಎಂದು ಚಳುವಳಿಗಾರರು ಆರೋಪಿಸಿದರು. . ಜಾತಿಯ ರಾಖಿ ಬಹಿನಿಯನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಅನೇಕರು ನಂಬಲಿಲ್ಲ. *ರಹಮಾನ್ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ್ದರಿಂದ ಉದ್ಯಮಗಳ ಬೃಹತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಸೋವಿಯತ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ನೆರವು ಸಹ ಬಯಸಿದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು. 1974 ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಕ್ಷಾಮವು ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು. ಉಂಟುಮಾಡಿ ದೊಡ್ಡಕೊಡೆತಕೊಟ್ಟಿತು. *ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ 1975 ರಲ್ಲಿ ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು, ಸಂಸತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಒಂದೇ ಪಕ್ಷದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಏಕೈಕ ಕಾನೂನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಅದು “ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಕೃಷ್ಕ್ ಶ್ರಮಿಕ್ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್”, ಅದರ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಬಾಕಶಲ (ಬಿಕೆಎಸ್’ಎಲ್‍ಲೆಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬಹುತೇಕ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತದ್ಧೀ ಕಾರಣದಿಂದ ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬ್ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಅವನ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳ ವಿಫಲತೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿತು. "ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಿತಾಮಹ" ದಿಂದ, ಅವರು 1975 ರ ವೇಳೆಗೆ ಯಾವ ಪತ್ರಕರ್ತ ಅಂಥೋನಿ ಮಸ್ಕರೆನ್ "ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದ್ವೇಷಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ" ಎಂದು ಬರೆದರು. *'''1975 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15 ರಂದು, ಜೂನಿಯರ್ ಸೈನ್ಯದ ದಂಗೆಕೋರರು ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಬಹುಪಾಲು ಕುಟುಂಬದವರನ್ನು ಢಾಕಾದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆಗೈದರು'''.<ref>Mascarenhas, Anthony (1986). Bangladesh: A Legacy of Blood. Hodder and Stoughton.75</ref> ==ಮಿಲಿಟರಿ ದಂಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು== *'''ಮಿಲಿಟರಿ ಆಡಳಿತವು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು (15 ಆಗಸ್ಟ್ 1975 - 29 ಜೂನ್ 1978)''' *'''ಪ್ರಧಾನಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ:ಮಶಿಯಾರ್ ರಹಮಾನ್ (ಹಿರಿಯ ಮಂತ್ರಿ) 29 ಜೂನ್ 1978 ರಿಂದ 12 ಮಾರ್ಚ್ 1979 ರ ವರೆಗೆ; ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.''' *'''4 ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ ; ಶಾ ಅಝೀಝರ್ ರಹಮಾನ್ 15 ಏಪ್ರಿಲ್ 1979 ರಿಂದ 24 ಮಾರ್ಚ್ 1982 ರ ವರೆಗೆ;ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.'''(?) *'''ಝಿಯಾ ಉರ್ ರಹಮಾನ್ 21 ಏಪ್ರಿಲ್ 1977 ರಂದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು, 30 ಮೇ 1981 ರಂದು ಅವರನ್ನು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರು.''' ===ಮೊದಲ ಸಮರ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಜಿಯಾ ಆಡಳಿತ=== *ಮೊದಲ ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ ((martial law)- ಸಮರ ಕಾನೂನು) ಮತ್ತು ಜಿಯಾ ಆಡಳಿತ *ಮಿಲಿಟರಿ ದಂಗೆಯ ನಾಯಕರು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಖೊಂಡೇಕರ್ ಮೊಸ್ಟಕ್ ಅಹ್ಮದ್ ರನ್ನು ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬ್ ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಕಠೋರ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ, ಅಹ್ಮದ್ ಸಮರ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ ತಾಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬ್ ರ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಗೆಯ ಆಪ್ರನ್ನು (ಮಹಿಳೆಯರೂ ಸೇರಿ) ಸೆರೆಹಿಡಿದನು. ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದ ನಾಯಕರನ್ನು 3 ನವೆಂಬರ್ 1975 ರಂದು ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಹ್ಮದ್ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಪುನರ್ ನೇಮಕಾತಿಗಳನ್ನು ª ಮಾಡಿ ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯದ ಮಿಲಿಟರಿ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. [[File:Statiefoto op paleis Soestdijk. V.l.n.r. Beatrix, H.M., van Vollenhoven, Ziaur R, Bestanddeelnr 930-2280.jpg|thumb|ರಾಣಿ ಜೂಲಿಯಾನಾರೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಯಾಉರ್ ರೆಹಮಾನ್] ಮತ್ತು 1979 ರಲ್ಲಿ [[ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್]] ನ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಬೀಟ್ರಿಕ್ಸ್]] [[File:Mr and Mrs Zia 1979.jpg|thumb|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಯಾರ್ ರೆಹಮಾನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ 1979 ರಲ್ಲಿ ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ರಾಜ್ಯ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ (ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಕ್ಲಾಸ್)-Mr and Mrs Zia 1979]] *ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್ ಜನರಲ್ ಖಲೀದ್ ಮೊಹರಾಫ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ 6 ನವೆಂಬರ್ 1975 ರಂದು ಅಹ್ಮದ್ ಅವರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿತು. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ, ಅಬು ಸದಾತ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಯೀಮ್ ಅವರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1975 ರ ನವೆಂಬರ್ 7 ರಂದು ಅಬು ತಾಹೆರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜವಾದಿ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮೊಶರಫ್ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಜಿಯಾಉರ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅವರು 1976 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯುತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸೈಯೆಮ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಉಪ ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. *ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾದ ಘಟನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು, ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಭಾರತದಿಂದ ಆಗಬಹುದಾದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಹೆದರಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಢಾಕಾದ ಹೊಸ ಸರಕಾರವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ಅಮೆರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ತನ್ನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಗ್ರತೆಗಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಬೆಂಬಲದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಭಾರತವು ಫರಕ್ಕಆ ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಗಂಗಾ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದವು, 1976 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ ನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಕೋರಿತ್ತು. ಈ ವಿವಾದವನ್ನು 1977 ರಲ್ಲಿ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಬಗೆಹರಿಸಲಾಯಿತು. *ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಜಿಯಾ ಉರ್ ರೆಹಮಾನ್ (ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಜಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) 21 ಏಪ್ರಿಲ್ 1977 ರಂದು ಜಸ್ಟೀಸ್ ಸಯೆಮ್ ನಿಂದ ದೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜಿಯಾ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು (ಬಿಎನ್ಪಿ- BNP - Bangladesh Nationalist Party ) ಕಟ್ಟಿದರು. 1979 ರಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಿಎನ್ಪಿ ದೊಡ್ಡ ಬಹುಮತವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. *ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಯಾ ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದವನ್ನು "ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ" ಎಂದು ಮರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಐಕಮತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಜಿಯಾ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ತ್ವರಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶದ ಮೊದಲ ರಫ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಇದು ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ “ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ-ಕೆಲಸ”ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು, ಸಮೂಹ-ಕೃಷಿಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದರು. *ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಭಾವನೆವನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಯಾ ನೋಡಿ ಅವರು ಸೋವಿಯತ್ ನ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿರಿಸಿದರು.<ref> Mascarenhas, Anthony (1986). Bangladesh: A Legacy of Blood. Hodder and Stoughton.</ref>P<ref>ike, John. "Bangladesh – Air Force Modernization". globalsecurity.org. Retrieved 6 January 2017.</ref><ref>Lewis, David (2011). Bangladesh: Politics, Economy and Civil Society. Cambridge University Press. pp. 78–81.</ref><ref>Why Bangladesh feared Indian invasion after 1975 coup". Indian Defence Review. Retrieved 6 January 2017.</ref> *ಜಿಯಾ ತನ್ನ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ದಂಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಸೇನೆಯು ಸೇರಿತ್ತು. [73] ಅವರ ಒಂದು ಬಾರಿ ಮಿತ್ರರಾದ ಕರ್ನಲ್ ಅಬು ತಾಹೆರ್ ಅವರನ್ನು ದೇಶದ್ರೋಹಕ್ಕಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.. ಸಶಸ್ತ್ರ ಸೇನಾಪಡೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಅಂತಹದೇ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತಿಮ ದಂಗೆಯ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನವು 1981 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಹತ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. '''ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಅಬುಲ್ ಮಂಜೂರ್ ಅವರ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಜಿಯಾವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ಅವರು 30 ಮೇ 1981 ರಂದು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸವನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ನಂತರ ಈ ದಂಗೆಯನ್ನು ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಹುಸೇನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಎರ್ಷಾದ್ ಅವರು ದಮನಮಾಡಿದರು.''' <ref>Lewis, David (2011). Bangladesh: Politics,</ref> ===ಸತ್ತಾರ್ ಆಡಳಿತ=== *ಜಿಯಾರ ನಂತರ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಅಬ್ದುಸ್ ಸತ್ತಾರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. 1981 ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸತ್ತಾರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಕಮಲ್ ಹುಸೈನ್ ರಿಂದ ಮತದಾನತಿರುಚಿದ ಆರೋಪದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಜನಾದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಸತ್ತಾರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಬಿಎನ್’ಪಿ ಪಕ್ಷ ದೊಳಗೆ ಅಂತಃಕಲಹದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದರಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಪುನರ್ರಚನೆಗೆ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮಿರ್ಜಾ ನುರುಲ್ ಹುಡಾ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಮುಸ್ಲಿಂ -ವಿರೋಧಿ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಕಾರಣ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಸತ್ತರ್ ಕೂಡ ವಯಸ್ಸಾದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು. *1982 ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ದಂಗೆಯು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸತ್ತಾರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ನಾಗರಿಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮಿಲಿಟರಿಯು - ಆಹಾರ ಕೊರತೆ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ದುರ್ಬಳಕೆಯು ದಂಗೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣಗಳೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.<ref>Preston, Ian, ed. (2003). A Political Chronology of Central, South and East Asia. Europa Publications. p. 18</ref> ===ಎರಡನೇ ಸಮರ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಎರ್ಷಾದ್ ಆಡಳಿತ=== *'''8 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಅಬ್ದುಸ್ ಸತ್ತಾರ್ ; 30 ಮೇ 1981 ರಿಂದ 24 ಮಾರ್ಚ್ 1982 ರವರೆಗೆ (ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು); ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷ.''' *'''ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು:ಹುಸೇನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ :ಎರ್ಷಾದ್ 24 ಮಾರ್ಚ್ 1982 ರಿಂದ 27 ಮಾರ್ಚ್ 1982; ಮಿಲಿಟರಿ ಆಡಳಿತ.''' *'''9 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:ಅಹ್ಸೂನುದ್ದೀನ್ ಚೌಧರಿ :- 27 ಮಾರ್ಚ್ 1982 ರಿಂದ 10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1983; ಸ್ವತಂತ್ರ.''' *'''10 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:ಹುಸೇನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಎರ್ಷಾದ್:- 11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1983 ರಿಂದ 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1990; ಮಿಲಿಟರಿ / ಜಾತಿಯಾ ಪಾರ್ಟಿ.''' *'''ಎರಡನೇ ಸೇನಾ ಆಡಳಿತ(Second martial law):''' [[File:Hussain Muhammad Ershad.jpg|thumb|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹುಸೇನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇರ್ಷಾದ್]] [[File:Noor Hossain at 10 November 1987 protest for democracy in Dhaka (01).jpg|thumb|ನೂರ್ ಹುಸೇನ್, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ-ಪರ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರರು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎರ್ಶಾದ್ ಅವರ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಸತ್ತರು]] *ಸತ್ತಾರ್ ರನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎ. ಎಫ್. ಎಮ್. ಅಹ್ಸನುದ್ದೀನ್ ಚೌಧರಿ ಬದಲಿಸಿದರು. ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಹುಸೇನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇರ್ಷಾದ್ ಸೈನಿಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರೇ ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾ ಆಢಳಿತಾಧಿಕಾರಿ (ಚೀಫ್ ಮಾರ್ಶಿಯಲ್ ಲಾ ನಿರ್ವಾಹಕರಾದರು. ಅವರು ಸ್ವತಃ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳಕ್ಕೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಮತ್ತು ವಾಯುಪಡೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಉಪ ಸಮರ ಕಾನೂನು ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಸೋವಿಯತ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿರೋಧ ವುಳ್ಳ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿದೇಶಿ ನೀತಿಯನ್ನು ಎರ್ಶಾದ್ ಅನುಸರಿಸಿದರು. *1983 ರಲ್ಲಿ, ಎರ್ಷಾದ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ರಾಜಕೀಯ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯು ಎರ್ಷಾದ್ ಅವರ ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸರಕಾರವು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿತು, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ. ದೇಶದ ಹದಿನೆಂಟು ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಉಪಜಿಲ್ಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಹ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. *ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಸರ್ಕಾರೀ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಖಾಸಗೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು (70% ರಷ್ಟು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು) ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಹಗುರ - ಸಣ್ಣ ಉತ್ಪಾದನೆ, , ಮತ್ತು ಜೊತೆಗೆ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಯೋಜನೆ ತಂದರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ವಿದೇಶಿ ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತೀವ್ರವಾದ ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುವುದಾಗಿ ಸಾರ¯ಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಗಂಭೀರವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಎರ್ಷಾದ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒಂದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೇಶದ ಗಮನಾರ್ಹ ಆಹಾರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 4 ಶತಕೋಟಿ ಟಾಕಾಗಳ ತೀವ್ರ ಬಜೆಟ್ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಎದುರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಸಾಲಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುವವರೆಗೆ ಅದು ಯಾವುದೇ ಸಾಲವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಐಎಮ್ಎಫ್ ಘೋಷಿಸಿತು. *1984 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಇರ್ಷಾದ್ ಬಯಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲ ಭಾಗವಹಿಸಲು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ನಿರಾಕರಣೆ ಈ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಎರ್ಷಾರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ತಂದಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 1985 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಎರ್ಷಾದ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕೋರಿದರು. ಕಡಿಮೆ ಮತದಾನ ವಾಗಿದ್ದು ಎರ್ಷಾದ್ ಉತ್ತಮ ಬಹುಮತವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಇರ್ಷಾದ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಆಯ್ಕೆಗಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಸರ್ಕಾರದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಬಹುಪಾಲು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು, ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1986 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದಾರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಮರ ಕಾನೂನಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಗಾಗಿ ಎರ್ಷಾದ್ ರ ರಾಜಕೀಯ ವಾಹನವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಜಾತಿಯ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ) ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಯಾ ಅವರ ವಿಧವೆ ನೇತೃತ್ವದ ಬಿಎನ್ಪಿ ಯಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬೇಗಂ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಮೇ 1986 ರಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ 300 ಚುನಾಯಿತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಎರ್ಷಾದ್ ರ ಜಾತಿಯಾ ಪಕ್ಷವು ಬಹುಮತವನ್ನು ಪಡೆದು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನ ಭಾಗವಹಿಸಿದ- ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮುಜೀಬ್ ಅವರ ಮಗಳು ನೇತೃತ್ವದ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ವಾಜೆದ್, ಮತದಾನದ ವ್ಯಾಪಕ ಅಕ್ರಮಗಳ ಆರೋಪಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಚುನಾವಣೆ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>Preston, Ian, ed. (2003). A Political Chronology of Central, South and East Asia. Europa Publications. p. 18.</ref> ===ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ ಇದ್ದಂತೆಯೇ ಚುನಾವಣೆ=== *ಎರ್ಷಾದ್ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯ ತಯಾರಿಗಾಗಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು, ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯು ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ /ಸಮರ ಕಾನೂನು ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಇನ್ನೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಬಿಎನ್‍ಪಿ ಮತ್ತು ಅವಾಮಿಲೀಗ್ ಎರಡೂ ತಮ್ಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದವು. '''ಎರ್ಷಾದ್ ರ ಜಾತೀಯ ಪಾರ್ಟಿಯ ಉಳಿದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಶೇಕಡ 84 ರಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡವು.''' ಎರ್ಶಾದ್ ಸರಕಾರವು 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತದಾರರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆಯಾದರೂ, ವಿರೋಧ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದೇಶಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತದಾನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮತದಾನವು ಅಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಎರ್ಷಾದ್ ಅವರು ಸಮರ ಕಾನೂನನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. 1986 ರ ನವೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಸಮರ ಕಾನೂನು ಆಡಳಿತದ ಹಿಂದಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲು ಅವರ ಸರ್ಕಾರವು ಅಗತ್ಯವಾದ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಬಹುಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಸಮರ ಕಾನೂನನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು, ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಚುನಾಯಿತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜುಲೈ 1987 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ನಿಯಮವನ್ನು ಶಾಸನ ಸಭೆಯ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರವು ತರಾತುರಿಯಿಂದ ಒಪ್ಪಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಹೊರನಡೆದವು. ಆ ಮಸೂದೆಯ ಅಂಗೀಕಾರವು ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು, ಇದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಏಕೀಕರಣಗೊಳಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರವು 1974 ರ ವಿಶೇಷ ವಿಶೇಷ ಕಾಯಿದೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಬಂಧನಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, ಎರ್ಷಾದ್ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 1988 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. <ref>[Preston, Ian, ed. (2003). A Political Chronology of Central, South and East Asia. Europa Publications]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080611024311/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3452.htm Bureau of South and Central Asian Affairs (March 2008). Background Note: Bangladesh]</ref> ===ಚುನಾವಣೆಗೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರ=== *ಸರ್ಕಾರವು ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನೆಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದವು. . ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಸರ್ಕಾರ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನೆಡೆಸಲು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆಡಳಿತ ಜಾತಿ ಪಕ್ಷವು 300 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 251 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಯೆಂದು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಸಂಸತ್ತು ತನ್ನ ನಿಗದಿತ ಸಭೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಜೂನ್ 1988 ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು, ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾದ ಇಸ್ಲಾಂ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಜ್ಯ ಧರ್ಮವೆಂದು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಢಾಕಾದ ಹೊರಗಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಬೆಂಚುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವು ರಾಜ್ಯ ಧರ್ಮವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆಯಾದರೂ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು. *1989 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇಶದ ದೇಶೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಶಾಂತವಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾದ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಚಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೀಕ್ಷಕರು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎರ್ಷಾದ್ನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವು 1990 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಅನೇಕ ಮುಷ್ಕರಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು, ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರ್ಯಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಬಿಗಡಾಯಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.<ref>[ಮೇಲಿನದೇ]</ref> ==ಸಂಸತ್ತಿನ ಗಣರಾಜ್ಯ ಪುನರಾಗಮನ ಮತ್ತು ಬೇಗಮ್‍ಗಳ ಕದನ== *ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಶಹಾಬುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ : 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1990 ರಿಂದ 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1991: ಪಕ್ಷ- ಸ್ವತಂತ್ರ *11 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬಿಸ್ವಾಸ್ : 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1991 ರಿಂದ 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1996 ವರೆಗೆ; ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ. *'''ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹುದ್ದೆ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ- (6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1990 - 20 ಮಾರ್ಚ್ 1991)''' *'''9 ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ, ಮೊದಲ ಅವಧಿ: 20 ಮಾರ್ಚ್ 1991 ರಿಂದ 16 ಫೆಬ್ರುವರಿ 1996 ರ ವರೆಗೆ: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ;''' *'''10 ನೇ ಪ್ರಾಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ, 2 ನೇ ಅವಧಿ 16 ಮಾರ್ಚ್ 1996 ರಿಂದ 30 ಮಾರ್ಚ್ 1996 ರ ವರೆಗೆ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.''' *-'''ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪ್ರಧಾನಿ: ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಬೀಬುರ್ ರಹಮಾನ್ (ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರ): 30 ಮಾರ್ಚ್ 1996 ರಿಂದ 23 ಜೂನ್ 1996 ವರೆಗೆ:ಸ್ವತಂತ್ರ.''' ===ಮೊದಲ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರ (1990-1991)=== (1990 ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ದಂಗೆ) *ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ನೇತೃತ್ವದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ-ಪರ ಚಳವಳಿಯು ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ವರ್ಗದವರನ್ನೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಚಳುವಳಿ ಸೆಳೆಯಿತು ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಎರ್ಷಾದ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. *ಪ್ರಧಾನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ, ಶಹಬುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅಹ್ಮದ್ ಎರ್ಷಾಡನ್ನು ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1991 ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು ===ಖಲೀದಾ ಆಡಳಿತ (1991-1996)=== [[File:Begum Zia Book-opening Ceremony, 1 Mar, 2010.jpg|thumb|ಢಾಕಾ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 1, 2010 ರಂದು ಪುಸ್ತಕ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ತೆಗೆದ- ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಮಾಜಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪ್ರಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾದ ಬೇಗಂ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ]] *1991 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಬಲಪಂಥೀಯ ಬಾಂಗ್ಲಾ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಜಮಾತ್-ಐ-ಇಸ್ಲಾಮಿಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು, ಜಿಯ ಉರ್ ರಹಮಾನ್‍ರ ವಿಧವೆಯಾಗಿದ್ದ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. 1991 ರ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಪಕ್ಷಗಳು 10 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದವು: ಪ್ರಧಾನಿ ಬೇಗಮ್ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ನೇತೃತ್ವದ ಬಿಎನ್’ಪಿ; ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವಾಮಿಲೀಗ್; ಗುಲಾಮ್ ಅಜಮ್ ನೇತೃತ್ವದ ಜಮಾತ್-ಐ-ಇಸ್ಲಾಮಿ (ಜೆಐ); ಮತ್ತು ಜತಿಯಾ ಪಾರ್ಟಿ (ಜೆಪಿ) ತತ್ಕಾಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮಿಜಾನೂರು ರಹಮಾನ್ ಚೌಧರಿ (ಅದರ ಸ್ಥಾಪಕ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇರ್ಷಾದ್ ಅವರು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದರು; ಅದರಿಂದ ರಹಮಾನ್ ಚೌಧರಿ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು) ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಖಲೀಡಾ ಜಿಯಾ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಮತದಾರರು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದರು. ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನಃ ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೂಲ 1972 ರ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1991 ರಲ್ಲಿ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬಿಸ್ವಾಸ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. *ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಸೈಫೂರ್ ರಹಮಾನ್ಷ್‍ವರು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಒಂದು ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುವ (ರೂಪಿಸಿದ) ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾದ ಉದಾರ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. *ಮಾರ್ಚ್ 1994 ರಲ್ಲಿ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾದವು ಹುಟ್ಟಿತು, ಸರ್ಕಾರವು ಪಲಿತಾಂಶವನ್ನು ತಿರುಚಿರುವುದೆಂದು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವು ಆಪಾಪಾದಿಸಿತು, ವಿವಾದವು ಇಡೀ ವಿರೋಧಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಹಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಜನರಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದವು. ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾಯಿತು. 1994 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಒಪ್ಪಂದವೂ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ನಂತರ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದವು. ನಂತರ ವಿರೋಧಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರೈಕ್ಗಳ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದವು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್’ನ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು 15 ಫೆಬ್ರುವರಿ 1996 ಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದವು . <ref>[Hossain, Kazi Liakat (6 September 2016). "Remembering the budget wizard". Dhaka Tribune (Op-ed). Retrieved 6 January 2017.]</ref> *ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಬಹುಮತದಿಂದ ಪುನಃ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದವರು ಅದು ಅನ್ಯಾಯದ ಆಯ್ಕೆ ಎಂದು ಖಂಡಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಚ್ 1996 ರಲ್ಲಿ, ತೀವ್ರವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯ ನಂತರ, ಸಭೆಸೇರಿದ್ದ ಸಂಸತ್ತು ತಟಸ್ಥ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು.<ref>["Background Note: Bangladesh". U.S. Department of State. Archived from the original on 11 June 2008.</ref> ===ಎರಡನೇ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರ (1996)=== *ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಬೀಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ದೇಶದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬಿಸ್ವಾಸ್ ಅವರು ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಅಬು ಸಲೇಹ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ನಸೀಮ್ನನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಆರೋಪದ ಕಾರಣ ವಜಾ ಮಾಡಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜನರಲ್ ನಸೀಮ್ ಅಸಹಜ ದಂಗೆಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ವಜಾ ಮಾಡಿದ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ನಸೀಮ್ ಢಾಕಾ ಕಡೆಗೆ ಸೇನಾ ನೆಡಿಗೆ/ಧಾಳಿ ಮಾಡಲು ಬೊಗ್ರಾ, ಮೈಮೆನ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು [[ಜೆಸ್ಸೋರ್]] ನಲ್ಲಿದ್ದ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದಕ್ಷಿಣದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಮಾಂಡರ್ ಸವಾರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಜೊತ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಇದ್ದು, ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದಂಗೆಯ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ನಾಸಿಮನನ್ನು ಢಾಕಾ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ನ ಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. *ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬಿಸ್ವಾಸ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ 12 ಜೂನ್ 1996 ರಂದು ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವಾದ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿ 146 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು, ನಂತರ ಬಿಎನ್’ಪಿ 116 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜತಿಯಾ ಪಾರ್ಟಿ 32 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ===ಹಸೀನಾ ಆಡಳಿತ (1996-2001)=== *'''11 ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ,: 1 ನೇ ಅವಧಿ :23 ಜೂನ್ 1996 ರಿಂದ 15 ಜುಲೈ 2001 ರವರೆಗೆ:ಪಕ್ಷ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್;''' *- '''ಲತೀಫರ್ ರಹಮಾನ್ (ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರ) 15 ಜುಲೈ 2001 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001 ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್'''. *'''11 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬಿಸ್ವಾಸ್: 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1991 ರಿಂದ 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1996 ರ ವರೆಗೆ: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ'''. *'''12 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶಹಬುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್: 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1996 ರಿಂದ 14 ನವೆಂಬರ್ 2001 ರ ವರೆಗೆ: ಸ್ವತಂತ್ರರು'''. [[File:Sheikh Hasina, Honourable Prime Minister of Bangladesh (cropped).jpg|thumb|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ರ ಪುತ್ರಿ- ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪ್ರಧಾನಿ (cropped)]] *1996 ರ ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರು ತಮ್ಮದು "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಮ್ಮತದ ಸರ್ಕಾರ" ಎಂದು ಕರೆದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಜಾತೀಯ ಪಾರ್ಟಿಯಿಂದ ಒಂದು ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಮಂತ್ರಿ ಸಣ್ಣ ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾದ ಜತಿಯೋ ಸಮಾಜಾಂಟ್ರಿಕ್ ದಳ ಸೇರಿದ್ದರು. ಜಾತಿಯಾ ಪಕ್ಷ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎಚ್.ಎಂ. ಇರ್ಷಾದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1997 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸರಕಾರದಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. 1996 ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಗೆ ಮೂರು ಪಕ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರ 10 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದವು: ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್, ಬಿಎನ್ಪಿ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಪಾರ್ಟಿ. ಜಾತಿಯಾ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎರ್ಷಾದ್ ಅವರನ್ನು ಜನವರಿ 1997 ರಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನಿಂದ ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಚುನಾವಣಾ ವೀಕ್ಷಕರು ಜೂನ್ 1996 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯೋಚಿತವಾಗಿದ್ದುದ್ದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಬಿಎನ್ಪಿ ಪಕ್ಷವು ಹೊಸ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅದು ಪೊಲೀಸರು ಮತ್ತು ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಬಿಎನ್ ಪಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಿರುಕುಳ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದೂ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಲು ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಿಎನ್ಪಿ ಆರೋಪಿಸಿತು. 1996 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಬಿಎನ್ಪಿ ಇದು ಮತ್ತು ಇತರ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳ ವಿಚಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಔಟ್ ನಡೆಸಿತು ಆದರೆ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು-ಪಾಯಿಂಟ್ ಒಪ್ಪಂದದಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನವರಿ 1997 ರಲ್ಲಿ ಮರಳಿತು. ಬಿಎನ್ಪಿ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಂತರ ಆಗಸ್ಟ್ 1997 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವಾಕ್ಔಟ್ ನಡೆಸಿತು ಮಾರ್ಚ್ 1998 ರಲ್ಲಿ ಬಿಎನ್ಪಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಮರಳಿತು. *ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಹಸೀನಾ ಆಡಳಿತವು ಪರಿಸರೀಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಂತರ-ಜನಾಂಗೀಯ ಶಾಂತಿ ಹೆಗ್ಗುರುತಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದೆ. ಗಂಗಾ ಜಲ ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ, ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದು; ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆ ಸರ್ಕಾರ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬೆಟ್ಟದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನಾಂಗೀಯ ಬಂಡಾಯಗಾರರ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಹಸೀನಾ ಯುನೆಸ್ಕೊ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. 8 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಹಸೀನಾ ಸಹ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. 1998 ರಲ್ಲಿ, ಹಸೀನಾ ಢಾಕಾದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಶೃಂಗಸಭೆಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ನವಾಜ್ ಶರೀಫ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಐ.ಕೆ.ಗುಜ್ರಾಲ್ ಜೊತೆ ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಧನ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆಯ ಕೊಲೆಗಾರರ ಹಸ್ತಾಂತರದ ಬಗ್ಗೆ ಡಾಕಾ ಮತ್ತು ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಭೆ ಕೂಡಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲವನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಲು ಹಸೀನಾ ಉತ್ಸುಕನಾಗಲಿಲ್ಲ. <ref>Conca, Ken; Dabelko, Geoffrey D. (2002). Environmental Peacemaking. Woodrow Wilson Center Press. p. 69. ISBN 978-0-8018-7193-1.</ref> <ref>Roy, Rajkumari Chandra Kalindi (2000). Land Rights of the Indigenous Peoples of the Chittagong Hill Tracts, Bangladesh</ref> *1999 ರ ಜೂನ್ನಲ್ಲಿ, ಬಿಎನ್ ಪಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತೆ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಗೆ ಹಾಜರಾಗುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾದ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, 1997 ರಲ್ಲಿ ಆರು ದಿನಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ನಿಂದ 1999 ರಲ್ಲಿ 27 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರ್ತಭಟನೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. 1999 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ನಾಲ್ಕು ಪಕ್ಷಗಳ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಒಕ್ಕೂಟವು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಪಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಚುನಾವಣೆವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಬೇಡಿಕೆಯ ಚುನಾವಣಾ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಕೋರಿದ್ದವು. ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಿರೋಧದ ತರುವಾಯ ಫೆಬ್ರವರಿ 1999 ರಲ್ಲಿ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಹಲವಾರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಪಚುನಾವಣೆಗಳು, ಮತ್ತು 2000 ದ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ನಗರ ನಿಗಮದ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನೂ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಒಕ್ಕೂಟವು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. *ಜುಲೈ 2001 ರಲ್ಲಿ, ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಸರ್ಕಾರವು ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ರಾಜಕೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಆ ಮೂಲಕ ಬೇಸಿಗೆಯವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆಗಸ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಖಲೆದಾ ಝಿಯಾ ಮತ್ತು ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರು ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಮ್ಮಿ ಕಾರ್ಟರ್ ರವರ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲುಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು, ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಬಹುದು ಅಥವಾ ಸೋಲಬಹುದು, ಹರತಾಳಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು (ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಗಳನ್ನು) ರಾಜಕೀಯ ಉಪಕರಣಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಮ್ಮಿ ಕಾರ್ಟರ್ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು.^[೬೦] ==ಮೂರನೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರ (2001)== *'''12 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಶಹಬುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ : 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1996 ರಿಂದ 14 ನವೆಂಬರ್ 2001 ವರೆಗೆ: ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್.''' *- '''ಲತೀಫರ್ ರಹಮಾನ್ (ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರ): 15 ಜುಲೈ 2001 10 ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001 ವರೆಗೆ: ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್.''' *ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಲತಿಫರ್ ರಹ್ಮಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ಇದು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ದಿ. 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001 ರಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಚುನಾವಣೆಯುಲ್ಲಿ ಬಿಎನ್’ಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರದ ಒಕ್ಕೂಟ ದೊಡ್ಡ ವಿಜಯವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ರೈಟ್ ಜಮಾತ್ -ಇ-ಇಸ್ಲಾಮಿ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿ ಓಕಿಯಾ ಜೋತೆ, ಬಿಎನ್’ಪಿ 193 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಜಮಾತ್ 17 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ^[೬೦] ==ಖಲೀದಾ ಆಡಳಿತ (2001-2006)== *'''13 ನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಬದ್ರುದ್ದೋಜ ಚೌಧರಿ: 14 ನವೆಂಬರ್ 2001 ರಿಂದ 21 ಜೂನ್ 2002 ರ ವರೆಗೆ: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.(ಬಿಎನ್‍ಪಿ))''' *-'''ತಾತ್ಕಾಲಿಕ: ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಜಮರುದ್ದೀನ್ ಸಿರ್ಕಾರ್: 21 ಜೂನ್ 2002 ರಿಂದ 6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2002 ವರೆಗೆ: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.''' *'''14 ನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಇಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ :6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2002 ರಿಂದ 12 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2009 ರ ವರೆಗೆ: ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್.''' *'''12 ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ: ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ, : 3 ನೇ ಅವಧಿ: 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001 ರಿಂದ 29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 ರ ವರೆಗೆ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.''' [[File:LulaZia.jpg|thumb|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನಿ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ - ಅವರ ಎರಡನೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರೆಜಿಲ್’ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಲುಲಾ ಅವರೊಡನೆ]] *[[:en:September 11 attacks|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11 ರ ದಾಳಿಯ]] ನಂತರ, ಪ್ರಧಾನಿ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಅಮೇರಿಕ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್’ಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಾಯುಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು. ತಾಲಿಬಾನ್‍ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ತ್ವರಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿತು, ಬಿಆರ್‍ಎಸಿ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (ಸಂಘಟನೆ - BRAC)ಯು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಮಟ್ಟದ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು "ಸೊಗಸಾದ, ಬಲವಾದ ಮತ್ತು ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸೌಮ್ಯವಾದಿ" ಎಂದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿತು. ಖಲೀಡಾ ಜಿಯಾ ಸಹ ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೀಜಿಂಗ್ ನೊಂದಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3003010.stm Powell praises Bangladesh86]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.southasiaanalysis.org/paper582 |title=BANGLADESH-CHINA DEFENCE CO-OPERATION AGREEMENT |access-date=2018-11-13 |archive-date=2012-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121212053504/http://www.southasiaanalysis.org/paper582 |url-status=dead }}</ref> *ಆಗಸ್ಟ್ 2001 ರ ಆಕೆಯು ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ವಚನಕೊಟ್ಟರೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಗುಂಪುಗಳು- ಚುನಾವಣೆಯು ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯೋಚಿತವಾಗಿ ನೆಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರೂ, ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ 2001 ರಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ ಆ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಯುತವಲ್ಲವೆಂದು ಖಂಡಿಸಿದರು, ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಅವರು 2002 ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಪಕ್ಷದ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಶಾಸಕರನ್ನು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್’ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಕರೆತಂದರು., ಆದರೆ ಅವರ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜೂನ್ 2003 ರಲ್ಲಿ ಹೊರನಡೆಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಹಸೀನಾ ಬಗ್ಗೆ ಆಗಿನ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರ ಪಕ್ಷಪಾತದ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿರೋಧಿಸಿ ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಹೊರನಡೆದರು. ಜೂನ್ 2004 ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸದೆಯೇ ಇದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷ ಅವಾಮಿ ಲೀಗನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮರಳಿ ಕೆತಂದರು. ಜೂನ್ 2005 ರ ಬಜೆಟ್ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್’ಗೆ ಅನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ನಂತರ ಜೂನ್ 2005 ರ ಇಡೀ ಬಜೆಟ್ ಅಧಿವೇಶನಕ್ಕೆ ಬಹಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.. *ಖಲೀಡಾ ಜಿಯಾ ಆಡಳಿತವು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಹೆಸರುಪಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ಹಸೀನಾರ ಸೆಕ್ಯುಲರ್ ಮತ್ತು ಖಲೀದಾರ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿರೋಧ ಬೆಳೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಖಲೀದಾರ ಮೇಲೆ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳು, ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಿಪ್ಲೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಜಿಯಾ ಅವರ ಪುತ್ರ ತಾರಿಕ್ ರೆಹಮಾನ್ "ಸರ್ಕಾರಿ ಖರೀದಿ?/ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕಚೇರಿಯ ನೇಮಕಾತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪದೇ ಪದೇ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಲಂಚಕ್ಕಾಗಿ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಕುಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ".<ref>[https://wikileaks.org/plusd/cables/08DHAKA1143_a.html VISAS DONKEY CORRUPTION 212(F) (RAHMAN, TARIQUE)]</ref> *ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನಾಯಕರ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಒಂದು ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಹತ್ಯೆಯ ಸರಣಿಯ ಕಾರ್ಯ ನೆಡೆಯಿತು; ಆಗ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ 2004 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹತ್ಯೆಯ ಯತ್ನದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜಮಾತುಲ್ ಮುಜಾಹದ್ದೀನ್ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸಂಘಟನೆಯು 2005 ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಬಿಎನ್’ಪಿ ಮತ್ತು ಜಮಾತ್ ಪಕ್ಷಗಳು ಉಗ್ರಗಾಮಿತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಆರೋಪಿಸಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯ ದಂಗೆಕೋರರು ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳ ಜೊತೆ ನೆರೆಯ ಭಾರತದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಹದಗೆಟ್ಟವು^[೬೦]. ==ನಾಲ್ಕನೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಆಡಳಿತ (2006-2008)== [[File:Hamid Karzai, Pervez Musharraf, Fakhruddin Ahmed - WEF Annual Meeting Davos 2008.jpg|thumb|ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಮೀದ್ ಕರ್ಝೈ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪರ್ವೇಜ್ ಮುಷರಫ್, ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ.]] *ಬಿಎನ್’ಪಿ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ನಂತರ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟಾಯಿತು, ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್-ನೇತೃತ್ವದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಒಕ್ಕೂಟವು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರು ತಟಸ್ಥ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ಸ್ಟ್ರೈಕ್’ಗಳು, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾರಗಳ – ಮುಷ್ಕರಗಳು ದೇಶವನ್ನು ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಹೊಡೆದಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರೇ ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಸನ್ನಿಹಿತವಾದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಫಲಿತಾಂಶತಿರುಚಬಹುದಾದ ದ ಭೀತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲರಾದರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿ ಪ್ರೆಸ್ ಬಿಎನ್’ಪಿ ಯ ಪ್ರಭಾವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವರೆಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ದೂಷಿಸಿತು. ಸಿವಿಲ್ ಆಡಳಿತದ ನೆರವಿಗೆ ಮಿಲಿಟರಿಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದವು. *ಜನವರಿ 11, 2007 ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರಿಂದ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಜನರಲ್ ಮೊಯಿನ್ ಯು ಅಹ್ಮದ್ ಅವರ ಪ್ರಬಲ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಪ್ರಧಾನ ಸಲಹೆಗಾರರ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್’ನ ಮಾಜಿ ಗವರ್ನರ್ ಡಾ.ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರು ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್’ನ್ನು ಹಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞರೊಂದಿಗೆ ಪುನರ್ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಂಬಲಿತ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮ 160 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ, ಮತ್ತು ಖಲೆದಾ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಸೇರಿದಂತೆ ನೇಕ ಬಂಧಿತರನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಢಾಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಆಗಸ್ಟ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದವು, ಆದರೆ ಅವು ಕರ್ಫ್ಯೂನಿಂದ ನಿಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಖಲೀದಾ ಮತ್ತು ಹಸೀನಾ 2008 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರು. *ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್-ನೇತೃತ್ವದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ವಿಜಯವು ಲಭಿಸಿತು, ಅದು ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷದನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press.</ref> ===ಹಸೀನಾ ಆಡಳಿತ (2009 - ಪ್ರಸ್ತುತ)=== *- '''ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಉಸ್ತುವಾರಿ:ಮುಹಮ್ಮದ್ ಜಮರುದ್ದೀನ್ ಸಿರ್ಕಾರ್; 21 ಜೂನ್ 2002 ರಿಂದ 6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2002 ರ ವರೆಗೆ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.''' *'''14 ನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಐಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ : 6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2002 ರಿಂದ 12 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2009 ರ ವರೆಗೆ:ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್'''. *'''15 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಜಿಲ್ಲೂರ್ ರಹಮಾನ್ 12 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 ರಿಂದ 20 ಮಾರ್ಚ್ 2013: (ಮರಣ);ಪಕ್ಷ- ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್''' *'''16 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಅಬ್ದುಲ್ ಹಮೀದ್: 14 ಮಾರ್ಚ್ 2013 ರಿಂದ : ಪ್ರಸ್ತುತ :ಪಕ್ಷ- ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್''' *'''13 ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ: 2 ನೇ ಅವಧಿ 6 ಜನವರಿ 2009 ರಿಂದ 5 ಜನವರಿ 2014 ರ ವರೆಗೆ;ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್.''' *'''14 ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ; 3 ನೇ ಅವಧಿ 5 ಜನವರಿ 2014 ರಿಂದ ಸ್ಥಾನಿಕ(ಪ್ರಸ್ತುತ); ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್''' [[File:Protesters at Shahbag 2.JPG|thumb|2013ರಲ್ಲಿ - 1971ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಿಮೋಚನಾ ಯುದ್ಧದ ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಶಹಬಾಗ್‍ನಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ]] [[File:Russia-Bangladeshi talks Moscow 2013-01-15 11.jpeg|thumb|left|ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಮತ್ತು ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಪುಟಿನ್, 2013]] *ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರ ಎರಡನೇ ಸರ್ಕಾರ ಬಿಡಿಆರ್ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು, ಅದು ಮಿಲಿಟರಿಯ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಹಸೀನಾ ದಂಗೆಕೋರರಿಂದ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಂಡ ವಿಭಾಗUಗಳಿಂದ ಬಂದ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿದರು. ಅವರು 1971 ರ ಜನಾಂಗೀಯ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಉಳಿದಿರುವ ಬಂಗಾಳಿ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಸಹಯೋಗಿಗಳನ್ನು ದಂಡಿಸಲು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧಗಳ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ ಅದರ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತದ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಮತ್ತು ನರಮೇಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾದ ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಜಮಾತ್-ಇ-ಇಸ್ಲಾಮಿಯ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕರು. *ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ವಿರೋಧಿ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮವು ನೆರೆಯ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು.. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಂಬಂಧ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ. *2010 ರಲ್ಲಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು. ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಗಳ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಪರವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿತು, ಇದು ಮಾರ್ಚ್ 2013 ಶಹಬಾಗ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಮೇ 2013 ರಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜತ್-ಇ-ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಗುಂಪಿನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಸಂಘಟನೆಯು ನಡೆಯಿತು. *ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ಬಿಎನ್’ಪಿ ನಡುವಿನ ತೀವ್ರವಾದ ದ್ವಂದ್ವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ಯಾಗಮ್’ಗಳ ಕದನ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಕದನ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಹದಿನೈದನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಸಿನಾ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮದ ಕಲಮನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಲೀಗ್ ಪರವಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬಿಎನ್’ಪಿ ನೋಡಿತು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್, ಬಿಎನ್’ಪಿ ಮತ್ತು ಜಮಾತ್ ನಡುವಿನ ಬೀದಿಹಿಂಸಾಚಾರವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. 2014 ರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆ ಬಿಎನ್’ಪಿ ಯಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಜಮಾತ್ ವಿರುದ್ಧ ಅದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಚುನಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ಚುನಾವಣೆ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಿಂದ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಮೂರನೇ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. *2015 ಮತ್ತು 2016 ರಲ್ಲಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಹಿಂದುಗಳು, ಬೌದ್ಧರು, ಕ್ರೈಸ್ತರು, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ವಲಸಿಗರು, ಎಲ್‍ಜಿಬಿಟಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಸೂಫಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಬ್ಲಾಗಿಗರು, ಪ್ರಕಾಶಕರು ಮತ್ತು ನಾಸ್ತಿಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತವಾದಿಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹತ್ಯೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಯು, 2016 ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಬಂದೂಕುಧಾರಿ ಧಾಳಿಕೋರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು- 20 ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್ ಮತ್ತು ಲೆವಂಟ್ ಸಂಘಟನೆ ಅನೇಕ ದಾಳಿಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಸೀನಾ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಧಾಳಿ ನೆಡೆಸಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. <ref>[Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 358.]</ref> ==ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬೆಟ್ಟದ ಕಣಿವೆ ಮಾರ್ಗ ಸಂಘರ್ಷ== *[[ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್]] ಬೆಟ್ಟದ ಕಣಿವೆಗಳು ಬರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಆಗ್ನೇಯ ಪರ್ವತದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಂಗಾಳದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತ್ತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಅದರ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು, ನಂತರ ಅದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಕಾಪ್ಟಾಯ್ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದಾಗ, ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಂಗಾಳಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಅದು ದೇಶದ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯನಾದ ಮನಬೇಂದ್ರ ನಾರಾಯಣ್ ಲರ್ಮ ಅವರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಕರೆಕರೆಕೊಟ್ಟರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ "ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿ" ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಅವರು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಷಣವನ್ನು ನೀಡಿದರು. 1970 ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 80 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಈ ಬಂಗಾಳಿ ಜನರೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲು ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅವರು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಭಾರತದ ಸುಪ್ತ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಶಾಂತಿ ಬಹಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಪಡೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರತಿರೋಧ ಚಳವಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಬಂದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (ಹಿಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್ರ್ಸ್’ಅನ್ನು ಸೇನಾಉಸತುವಾರಿ ವಲಯಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. *ವರ್ಷಗಳ ಅಶಾಂತಿ ನಂತರ, ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದ ಶಾತಿ ಒಪ್ಪಂದವು (ಹಿಲ್ ಟ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್ ಪೀಸ್ ಅಕಾರ್ಡ್) ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ನಾಯಕರ ನಡುವೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಮೂರು ಪರ್ವತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲ್’ಗೆ ಸೀಮಿತ ಮಟ್ಟದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>[Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 344. p. 345.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060901145334/http://www.acdis.uiuc.edu/Research/OPs/Chowdhury/contents/part2.html Part Two;The History of the Conflict]</ref> ==ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಖಲಿದಾ ಜಿಯಾಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ== *ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯ -5 ರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಎಂ.ಡಿ. ಅಖ್ತರ್ ಝಾಮನ್, ಎರಡು ಬಾರಿಯ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಖಲಿದಾ ಜಿಯಾಗೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಸೆರೆವಾಸಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಯಾ, ದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷದ (ಬಿಎನ್‍ಪಿ- Bangladesh Nationalist Party (BNP)) ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಐದು ಮಂದಿ ಜಿಯಾ '''ಆರ್ಫನೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‍'''ಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಹಣದ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಯಾ ಅವರ ಗಂಡ- ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಯಾರ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ದತ್ತಿ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ದೇಣಿಗೆಗಳಿಂದ 21 ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್ ($ 252,000) ಹಣವನ್ನು ಆರು ಮಂದಿ ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.thehindu.com/news/international/former-bangladesh-pm-khaleda-zia-sentenced-to-5-years-in-prison/article22689040.ece Former Bangladesh PM Khaleda Zia sentenced to five years in prison;;Suvojit Bagchi KOLKATA, FEBRUARY 08, 2018 ]</ref> *ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಖಲಿದಾ ಜಿಯಾ ಅವರಿಗೆ ಅನಾಥಾಶ್ರಮದ ದೇಣಿಗೆ ಹಣ ದುರ್ಬಳಕೆ ಆರೋಪದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಿದ್ದ 5 ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ 10 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಅಚ್ಚರಿಯ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಜಿಯಾ ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ 7 ವರ್ಷ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದ ಮರು ದಿನವೇ ಕೋರ್ಟ್‌ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದೆ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಎಂ.ಎನಾಯೆತುರ್‌ ರಹೀಮ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಸ್ತಾಫಿಜುರ್‌ ರೆಹಮಾನ್‌ ಅವರಿದ್ದ ಪೀಠವು ಈ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಶಿಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಜಿಯಾ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 6ರಿಂದ ಬಂಗಬಂಧು ಶೇಖ್‌ ಮುಜಿಬ್‌ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಖಲಿದಾ ಜಿಯಾ ಅವರು, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಖಲೀಡಾ ಜಿಯಾ ಅವರ ಮಗನು ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಉದ್ದೇಶದ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಆಜೀವ ಜೈಲಿನ ಶಿಕ್ಷೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ; ಮಾಜಿ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಸೇರಿದಂತೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮಂದಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. *ತೀರ್ಪಿನ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಬಿಎನ್‍ಪಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಫಕ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಅಲಮ್ಗಿರ್ ಅವರು ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕೀಯ ಆಂದೋಲನದ ತೀರ್ಪನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. "ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತೀಕಾರದ ನಗ್ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ," ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>[https://www.prajavani.net/bangladesh-court-doubles-jail-584658.html ಬಾಂಗ್ಲಾ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಜಿಯಾಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ದುಪ್ಪಟ್ಟು;ಪಿಟಿಐ; 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018]</ref><ref>[https://www.telegraphindia.com/world/khaleda-zia-s-son-gets-life-in-jail-for-plot-to-kill-sheikh-hasina/cid/1671485 Khaleda Zia's son gets life in jail for plot to kill Sheikh Hasina;Nineteen others, including a former home minister, have been given the death penalty;PTI in Dhaka;10.10.18,]</ref> ===2018 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ=== *ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ 2018 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ನೇತೃತ್ವದ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಪಕ್ಷವು 288 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಭಾರಿ ಬಹುಮತಗಳಿಸಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯ ಬಲ 300. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷವಾದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಕೇವಲ 6 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಜಯಗಳಿಸಿದೆ. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ ಜತಿಯಾ ಒಕ್ಯಾ ಫ್ರಂಟ್–ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿಟಿ ಫ್ರಂಟ್ (ಎನ್‌ಯುಎಫ್) 7 ಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷೇತರರು 3 ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಹಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್‍ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ಸ್ಥಾನ ಖಾಲಿ ಇದೆ. . 2008ರಲ್ಲಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಪಕ್ಷವು 263 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತ್ತು '''ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಗೋಪಾಲ್‌ಗಂಜ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಸೀನಾ 2,29,639 ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದರೆ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ ಬಿಎನ್‌ಪಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಕೇವಲ 123 ಮತ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೊಂದು ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಆಗಬಹುದು.''' <ref>[https://www.prajavani.net/stories/international/landslide-win-sheikh-hasina-598530.html ಬಾಂಗ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಭರ್ಜರಿ ಜಯ;ಎಎಫ್‌ಪಿ: 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018]</ref><ref>[https://www.prajavani.net/bangla-pm-hasina-gets-598724.html ಹಸೀನಾ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರ;ಪಿಟಿಐ: 01 ಜನವರಿ 2019,]</ref> *ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್‌ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಿಯಾದ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರು ನಾಲ್ಕನೇ ಬಾರಿಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ದಿ.೭-೧-೨೦೧೯ರಂದು ಬಂಗಾಭಾಬನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಬ್ದುಲ್‌ ಹಮೀದ್‌ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ ವಿಧಿ ಬೋಧಿಸಿದರು. ಅವರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ 24 ಮಂದಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ ದರ್ಜೆ ಸಚಿವರೂ ಮತ್ತು 19 ಮಂದಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರೂ (ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ), ಮೂವರು ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು ಇದ್ದಾರೆ. <ref>[https://www.prajavani.net/sheikh-hasina-takes-oath-bdesh-605534.html ಬಾಂಗ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನಿ ಶೇಖ್‌ ಹಸೀನಾ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕಾರ: 08 ಜನವರಿ 2019,]</ref> ==ನೋಡಿ== *[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] *[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ]] *[[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ]] ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{reflist| 2}} {{Interwikineeded}} 1xrtwl43u254r6v8490uhmxqpw7trs4 4 112271 1434656 1433884 2026-10-26T14:01:23Z MediaWiki message delivery 17558 /* ಸರ್ವರ್ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆ - ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಓದಲು-ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1434656 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ]] {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{ಸೂಚನಾಫಲಕ-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} __NEWSECTIONLINK__ * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on [[WP:Newbotrequest|this page]]. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below. * Admin/other rights can be requested at [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ]] {{ಆರ್ಕೈವ್-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} {{clear}} == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ == [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಪುಟ Simple English ನ [[:en:Shah Bano case]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರು ಆ ಪುಟವನ್ನು [[:en:Minority appeasement in India]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ. Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] , {{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == {{t|databox}} == ವಿಕಿಡೇಟಾದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು ನೀವು {{t|Databox}} ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox/doc]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೫೨, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ಇದು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ, # ಬರೆವ ಪುಟಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ವಿಕಿಡೇಟಾ ವಸ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಇರಬೇಕು # ಕನ್ನಡ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೯:೫೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] , ಹೌದು, ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೩೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57|ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57]] (೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸರ್ 🙏. ನ. ನಾಗಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ( ಕನ್ನಡ ಯೋಧ. ಕನ್ನಡ ಕ್ರಾಂತಿದಳ) ಇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ೦೧:೧೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ೦೨:೩೧, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ - ೨೦೨೬ == ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ “ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್‌ಲೋರ್” ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರ ನವ ವರ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ WMGMC ಹಾಗೂ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೈನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಹ-ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 18ರವರೆಗೆ ಆರನೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನವ ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ವುಡ್ ಸ್ನೇಕ್ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 10–16) ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಹಾರ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 17–ಮಾರ್ಚ್ 18) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ವರ್ಚುವಲ್ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. Page Link: https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%8E%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D ಈ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸೈಟ್ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೩೯, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ==ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೬- ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ== ನಾನು ಈ ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಬೇಕಾಗಿದೆ. # ಬ್ಯಾನರ್ ನ ಲಿಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಪಟ್ಟಿ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. # ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೇ ಜ್ಯೂರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? Conflict of interest ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ದಯವಿಟ್ಟು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ದನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ::#ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲೇಖನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ. ::#ಮತ್ತು ನಾನು ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ(conflict of interest) ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮುದಾಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೧, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] , ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ನೀವು ವಿಕಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೫, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ೦೬:೧೨, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&oldid=30094589 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೧೬:೪೫, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆರಂಭ == ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ, ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಿಂದ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕರು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅರಿಯಲು, ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಕಲಿಯಲು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 🙂 ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರಿ 11:59 ಕ್ಕೆ (IST)] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊಂಡಿ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ -[[ಸದಸ್ಯ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gnoeee|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೨, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೨, ೧೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೨೨:೪೪, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೨೨:೪೧, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ೧೮:೫೯, ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. == ಆತ್ಮೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೇ, ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ಗಾಗಿ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಿಂದ 6ರವರೆಗೆ ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರು, ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದ ಆಸಕ್ತರು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ ಬೆಳೆಸಿ, ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ (Theme) '''“ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆ: ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ”''' ಆಗಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಂತಹ ವೇಗವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ, ಜ್ಞಾನ ಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು, ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. '''ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದ ನೋಂದಣಿ (Self-Funded Registration)''' ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಈಗ '''Pretix''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. * '''ನೋಂದಣಿ ಫಾರ್ಮ್:''' [https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/<nowiki>] </nowiki> * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು:''' '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions)''' ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಈಗ '''Eventyay''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು (Workshops), ಚರ್ಚೆಗಳು (Discussions), ಪ್ಯಾನಲ್ ಚರ್ಚೆಗಳು (Panels), ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳು (Interactive Sessions), ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಟಾಕ್ಸ್ (Lightning Talks) ಹಾಗೂ ಪೋಸ್ಟರ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು (Poster Presentations)ಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಅನುಭವಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಗಳು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಬಹುದು. * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು:''' [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme<nowiki>] </nowiki> * '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ:''' '''ಜುಲೈ 8, 2026''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ''', ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನದ ನವೀಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ. * '''ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರಕಟಣೆ:''' [https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/<nowiki>] </nowiki> ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇವೆ. '''ಧನ್ಯವಾದಗಳು,''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ತಂಡ''' [[ಸದಸ್ಯ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Amrit Sufi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೮, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿಕೆ == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಮುಂತಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳೇ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮಲೆನಾಡಿಗರ, ಕರಾವಳಿ ಹಾಗೂ ಒಳನಾಡಿನ ಜನರ, ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿಗಳು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಠದ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶೇಷ ಕಪ್ಪೆಗಳಾದ ಕುಂಬಾರ, ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮುಂಗಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. ಮುಂಗಾರು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಜೀವ ಸಂತತಿಯೇ ನಾಶದಂಚಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳು ಜೀವ ಸಂಕುಲದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಇರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ (ಪಾಡ್‍ಕಾಸ್ಟ್‌) ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇತರ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒಂದು [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ]. ಇದಕ್ಕೆ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project#Please_share_your_feedback_and_endorsements ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಗಿ] ವಿನಂತಿ. ನಿಮಗೇನೇ ಸಲಹೆ, ಸಂದೇಹಗಳಿದ್ದರೂ ಯೋಜನೆಯ ಚರ್ಚಾಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿಯೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. -- [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) :ಓಳ್ಳೆಯ ಯೋಜನೆ. ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳ ಉಳಿವಿನ ಕಾಳಜಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಕಪ್ಪೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರೆ ವಿವಿಧ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavitha G. Kana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೩೮, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) :ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ajIpMnxDNIdZt5_F9jEM0YFX3BJhCE9wkBFOb_vo4Xc/edit?gid=1955526827#gid=1955526827 ಇಲ್ಲಿದೆ]. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಪುಟ ತಯಾರು ಮಾಡಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಕೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೧, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೪, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಸದಸ್ಯ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kuldeepburjbhalaike|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೧೪, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) *[[Project:ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗಳು 2026]]--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೩೩, ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> == Documenting the Folk Arts of North Karnataka – Phase 2 (ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ – ಹಂತ 2) == ನಮಸ್ಕಾರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ನಾನು ಕಳೆದ ವರ್ಷ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಅನುದಾನದ ಸಹಾಯದಿಂದ "ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ" (Documenting the Folk Arts of North Karnataka) ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಚೌಡ್ಕಿ ಪದ, ಗಿಗಿ ಪದ, ಧುರುಂ ಮುರುಗೇರು ಮತ್ತು ಸುಡುಗಾಡು ಸಿದ್ಧರು ಸೇರಿದಂತೆ ಐದು ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಡಿಯೊಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಓದುಗರಿಗೆ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. 2025ರ ಯೋಜನೆಯ ಲಿಂಕ್: https://meta.wikimedia.org/wiki/Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka#Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka ಈ ಯೋಜೆಯ ಎರಡನೇ ಹಂತಕ್ಕಾಗಿ (Phase 2) ನಾನು ಮತ್ತೆ ಅನುದಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಬಾರಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗದ ಹಂತಿ ಪದ, ಪುರವಂತರು, ಗೊಂಡಳಗೇರಿ ಪದ, ವೇಷಗಾರರು, ಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ, ಹೇಳುವವರು ಹಾಗೂ ಜೋಗಮ್ಮ ಪದಗಳು ಎಂಬ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ, ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಂದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ನಾನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇವುಗಳು ನಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉಳಿಸುವುದು ನನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.<br> ಈ ಯೋಜೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು, ಕಲಾವಿದರ ಸಂಪರ್ಕ ವಿವರಗಳು ಯಾರಿಗಾದರೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಸಲಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವು ಈ ಯೋಜೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವಾಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. <br> ಧನ್ಯವಾದಗಳು. Hello everyone, Last year, with the support of a Wikimedia Foundation grant, I successfully completed the "Documenting the Folk Arts of North Karnataka" project. The primary objective of the project was to preserve and promote the rich folk traditions of North Karnataka by documenting them and making the knowledge freely available through Wikimedia projects. During Phase 1, we documented five folk art forms—Dollu Kunitha, Chowdki Pada, Gigi pada, Dhuurum murugeru, Sudugadu Siddharu, We conducted field visits, photographed and recorded live performances, and uploaded the media to Wikimedia Commons. We also improved the related Wikipedia articles and embedded videos into relevant pages to help readers better understand these traditional art forms. <br> 2025 Project Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka#Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka <br> I have now applied for Phase 2 of the project. This phase aims to document six endangered folk art forms: Puravantharu, Gondhalageri Pada, Veshagararu, Hanthi Pada, Krishna Parijatha, Heluvavaru and Jogamma Padagalu. I chose these six folk arts because only a small number of artists continue to practice them today, and there is a real risk that they may disappear if they are not documented now. Since I belong to North Karnataka, I understand the cultural importance of these traditions and feel a personal responsibility to preserve them for future generations. At present, these folk-art forms do not have dedicated documentation on Wikimedia projects, making this initiative even more important. <br> I would greatly appreciate the support of the Wikimedia community. If anyone has reliable sources, books, photographs, historical information, or contacts with artists related to these folk art forms, please feel free to share them. Your suggestions and contributions will help make this project more comprehensive and ensure that this valuable cultural heritage is preserved as free knowledge for everyone. Thank you for your continued support. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೦, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ == ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ, ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ! ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ, ಎರಡು ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನಾವು [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೆವು. ನಮಗೆ ದೊರೆತ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಈ ವರ್ಷ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. === ನಾವು ಏನನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ? === ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಒಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರು ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ: *ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಹೆಸರು. *ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. *ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸಂಪರ್ಕಿತರ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಬಳಕೆದಾರ ಹೆಸರುಗಳು. *ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳು, ಅಗತ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ. ಇದು ಕೆಳಗಿನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು: *ತಿದ್ದುಪಡಿ (editing) ಅಥವಾ ಪೇಟ್ರೋಲಿಂಗ್ (patrolling) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು. *ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಗಳು, ಪರಿಕರಗಳು (tools) ಅಥವಾ ಬಾಟ್‌ಗಳು. *ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅಥವಾ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳು. ೮ಕೊಡುಗೆದಾರರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳು. ೮ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಾಪಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಗಳು. === ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ === ದಯವಿಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] ಅನ್ನು '''೧೮ನೇ ಆಗಸ್ಟ್''' ರೊಳಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿ. ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯವು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂದೇಶಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡುವ ಮೂಲಕವೂ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು. === ಮುಂದೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯು ನಮಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ: *ಭವಿಷ್ಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಪರ್ಕಿತರ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು. *ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲು. *ಗಮನಹರಿಸಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು. *ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲು. ನೀವು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿನಂತಿಯನ್ನು ನಾವು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ನಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವಿನಂತಿಯ ಜಟಿಲತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ. ಎಲ್ಲಾ ವಿನಂತಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಗೆಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮುದಾಯದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಾವು ಎದುರುನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == ಗಡಿಯಾಚೆಯ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನಾ ಅಭಿಯಾನ 2026 == '''ಗಡಿಯಾಚೆಯ ಪರಂಪರೆ – ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನಾ ಅಭಿಯಾನ''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಕುರಿತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ಈಗಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪಾದನಾ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿ 15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ರಿಂದ 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ರವರೆಗೆ. ಈ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಕುರಿತು ಕನ್ನಡ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಷಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. '''ಕನ್ನಡ ಸಮುದಾಯದ ಅಗ್ರ ಮೂರು ವಿಜೇತರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ನಗದು ಬಹುಮಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.''' 🥇 1ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹10,000 <br> 🥈 2ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹5,000 <br> 🥉 3ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹3,000 <br> ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ದೊಡ್ಡ ಬಹುಮಾನ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿ. ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನಾ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಈ ವಿಶೇಷ ಅಭಿಯಾನದ ಭಾಗವಾಗಿ. ಅಭಿಯಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ, ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಲಿಂಕ್ ನೋಡಿ:https://w.wiki/TP4p <br> ಬನ್ನಿ, ಸಂಪಾದಿಸೋಣ… ಸ್ಪರ್ಧಿಸೋಣ… ಗೆಲ್ಲೋಣ! 🏆🌏 [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೩೫, ೧೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) == Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ|ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೧೫:೦೫, ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬) == i wanted new page of trial page --[[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy|2530738 M Medha Reddy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2530738 M Medha Reddy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೫, ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy|2530738 M Medha Reddy]] , you can use any instances where you can just change pagename in URL like example given below. :* [[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] :* [[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ/2]] :* * [[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ/3]] :--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೨೭, ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಸರ್ವರ್ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆ - ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಓದಲು-ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಓದಲು ಈ ಕೊಂಡಿ ನೋಡಿ]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್]] ತನ್ನ ಡೇಟಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವಿಕಿಗಳು ವಿಕೋಪಗಳ ನಂತರವೂ ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವವೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣ ಸಂಚಾರವು '''{{#time:j xg|2026-09-23|kn}}''' ಕ್ಕೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯು '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|ಮೀಡಿಯಾ ವಿಕಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಮಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಈ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದನೆಗಳು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಈ ಅಡ್ಡಿಗಾಗಿ ನಾವು ಕ್ಷಮೆ ಕೋರುತ್ತೇವೆ, ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ನಾವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಯುವ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾನರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಬ್ಯಾನರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀವು ಈ ಬ್ಯಾನರ್ ಪಠ್ಯದ [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate ಅನುವಾದ ಅಥವಾ ಪ್ರೂಫ್ ರೀಡಿಂಗ್] ಮಾಡಬಹುದು. '''ನೀವು ಈ ಸಣ್ಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಿಗಳನ್ನು ಓದಬಹುದು, ಆದರೆ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.''' * ನೀವು {{#time:l j xg Y|2026-09-23|kn}} ಒಂದು ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. * ನೀವು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನಿಮಗೆ ಒಂದು ದೋಷ ಸಂದೇಶ ಗೋಚರವಾಗುವುದು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಪಾದನೆಯೂ ಅಳಿಸಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಶಿಸುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ನಾವು ಇದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ನೀವು ದೋಷ ಸಂದೇಶ ಕಂಡರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಕಾಯಿರಿ. ನಂತರ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಸಂಪಾದನೆ ಉಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ಸಲಹೆಕೊಡುತ್ತೇವೆ. ''ಇತರೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು:'' * ಹಿಂಬದಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿರುವವು ಮತ್ತು ಕೆಲವನ್ನು ಕೈ ಬಿಡಲಾಗುವುದು. ಕೆಂಪು ಕೊಂಡಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯದಂತೆ ತಕ್ಷಣ ಅಪ್ಡೇಟ್ ಆಗದೆ ಇರಬಹುದು. ನೀವು ಯಾವುದೇ ಬೇರೆಡೆ ಕೊಂಡಿ ಹೊಂದಿದ ಲೇಖನ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರೆ, ಆ ಕೊಂಡಿ ಸಹಜಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕೆಂಪು ಉಳಿಯುವುದು. ಕೆಲ ಉದ್ದ-ಓಡುವ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಗಳು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. * ಇತರ ಯಾವುದೇ ವಾರದಂತೆ ಕೋಡ್ ನಿಯೋಜನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಂತರ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೇಸ್-ಬೈ-ಕೇಸ್ ಕೋಡ್ ಫ್ರೀಜ್‌ಗಳು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|ಗಿಟ್‌ಲ್ಯಾಬ್]] ಸುಮಾರು 90 ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ನೀವು [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org ನಲ್ಲಿ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಓದಬಹುದು]]. ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು '''ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ೧೮:೨೮, ೧೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == ವಿಕಿಕೋಟ್ ಮತ್ತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬಳಕೆದಾರರ ವಾಟ್ಸ್ಆಪ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆ == {{Quote|ಅವರು ವಿಕಿಕೋಟ್ ನೋಡಿದ್ದೀರಾ? ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಕಚಡಾ ತುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಿನಿಮಾ ನಟಿಯರು ಒದರಿದ್ದೆಲ್ಲ ಉಕ್ತಿಗಳಲ್ಲ. ನಾನು ಮಾಂಸಾಹಾರ ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ನಟಿಯಾಗಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ - ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಉಕ್ತಿಗಳಾಗುತ್ತವಾ? ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಸಿನಿಮಾ ನಟಿಯರೆಂದರೆ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ? ಅವರ ಚಿಲ್ಲರೆಪಲ್ಲರೆ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಉಕ್ತಿಗಳಾ? ಮಹಿಳಾ ಪರವಾದ ಉಕ್ತಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿಯರ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಬರಬೇಕು. ಉದಾ- ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ, ದಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ, ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ, ಇರಾವತಿ ಕರ್ವೆ, ಕಮಲಾದೇವಿ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ,.. ದಯವಿಟ್ಟು ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಆಯೋಜಕರು ಸರಿಯಾಗಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ವಿಕಿಕೋಟ್‌ಗೆ ಸರಿಹೊಂದದವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಅಳಿಸಬೇಕು. ನಾನು ಕೆಲವನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಾಸ ಹೆಗಡೆ ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲರೂ ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ವಿಕಿಕೋಟ್‌ಗೆ ಸರಿಹೊಂದದವುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಹಾಕಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ - https://kn.wikiquote.org/wiki/ವರ್ಗ:ಅವಳ-ಮಾತು೨೦೨೬_ಲೇಖನ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]] }} {{quote|ಅವರು ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ಪರ್ದೆ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಮೊನ್ನೆ ನಡೆದದ್ದು ಸಹ ಇದೇ.. ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }} {{quote|ಅವರು ಏನು ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] }} {{quote|ಸ್ಪರ್ದೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಕಸ ತುಂಬುವುದು.. ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }} {{quote|ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಕಸದಿಂದ ರಸ ತೆಗೆಯೋಣ.....ತೆಗೆಯಬಹುದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. |@[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] }} {{quote|ಒಳ್ಳೆಯದು. ಆದರೆ ಕಸ ತೆಗೆಯುವುದೇ ಕೆಲಸ ಆಗುದು ಬೇಡ ಅಂತ. ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲಿಕ್ಕೆ ಕಲ್ಪುನ ಕಳ, ಸಾಂಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಇದೆ.. ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೇ ವಿಶ್ವಕೋಶಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿ ತುಂಬಿಸುವುದು...|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }} {{quote|ಹಿರಿಯರು ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಬರೆಯುವುದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಹೇಗೆ ಆಗೋದು. ಹೊಸಬರು ತಪ್ಪು ಬರೆದರೆ ನಾವು ಅದನ್ನು ಸರಿ ಮಾಡಬೇಕು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] }} {{quote|ತಪ್ಪು ಮಾಡ್ಲಿಕೆ ಅಂತ ಸಾಂಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಇದೆ ಅಲ್ವಾ ? ಅಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಲೈವ್ ಮಾಡಬಹುದು.. ಹಿರಿಯರು ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಬರೆಯುವುದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಹೇಗೆ ಆಗೋದು. -- ಅರ್ಥ ಆಗ್ಲಿಲ್ಲ |@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }} {{quote|ಇದರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ಹಿರಿಯರು ಉಕ್ರೇನ್ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ನೀವೇ ನೋಡಿ. ಅವರು ಬರೆಯಬಹುದಿತ್ತಲ್ವ. ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿಲ್ಲ. |@[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] }} {{quote|ಯಾವುದೇ ಬರಹ ಅದನ್ನ ವಿಕಿಇಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಮೊದಲು ಓದುವವರಿಗೆ ಅರ್ಥ ಆಗುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅಲ್ದೆ, ಬೇರೆ ದೇಶದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪದಗಳನ್ನ ಹಾಗೇ ಇಲ್ಲಿ ತಂದು ಹಾಕಿದ್ರೆ ಓದುಗರಿಗೆ ಅರ್ಥ ಆಗುದಿಲ್ಲ.. ಉದಾ- ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ್ದು ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಶಬ್ದ. ಉಕ್ರೇನ್ ಕುರಿತ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಆ ಶಬ್ದ ಹಾಗೇ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಏನು?? ನಾನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವಾಗ ಅದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಮಾನದಂಡವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಲೇಖನ ಬರೆಯುವುದು. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಯಾವುದೋ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರೆ ನಾವೂ ಅದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅತೀ ಅಗತ್ಯವೇ? ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯದ ಲೇಖನಗಳು ಬಾಕಿ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಯೋಜನೆಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಇವೆ ನೋಡಿದ್ದೀರಾ? ಅವುಗಳ ಕೊಂಡಿ ಇಲ್ಲಿವೆ - https://kn.wikipedia.org/wiki/ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಯೋಜನೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ನೋಡೋಣ - ವಿಜ್ಞಾನ ಪಠ್ಯ ಲೇಖನಗಳು. ಇದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅತೀ ಅತೀ ಅಗತ್ಯ. ಎಷ್ಟು ಜನ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದೀರಾ? ರಷ್ಯ ಉಕ್ರೇನ್ ಉದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದವರು ಉಕ್ರೆನ್ ಪರ ಇದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉಕ್ರೆನ್ ಪರವಾದ ಲೇಖನ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಯಾವುದೋ ನಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೇನು ಲಾಭ? ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವೂ ಅಗತ್ಯವೇ, ಒಪ್ಪೋಣ. ಆದರೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 34,500 ಲೇಖನಗಳಿರುವಾಗ ನಾವು ನಮ್ಮ priority ಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡವೇ? ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಲೇಖನಗಳು ಎಂಬ ಯೋಜನೆ ಈಗಾಗಲೇ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾರೆಲ್ಲ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೀರಾ? ಅದು ಇರುವಾಗ ಇನ್ನೊಂದ ಮಹಿಳಾ ಪರವಾದ ಲೇಖನ ಯೋಜನೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆ ಯಾಕೆ? ಅದನ್ನೇ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಿತ್ತಲ್ಲವೇ?|@[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]]}} {{quote|ಇದನ್ನು ನಾನು ಸಹ ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಈಗಿನ ಹೊಸ ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ನೀವು ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜಿಸಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಯಾಕೆ ನೀಡಬಾರದು. ಇದರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಲೇಖನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] }} {{quote|Translation ಮತ್ತು Transliteration ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಬೇರೆಯೇ. Translation ಮಾಡಲಾಗದ್ದನ್ನು Transliteration ಮಾಡಬಹುದು. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಶನ್ ಅಂದ್ರೆ ಅನುವಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲಿಟ್ರೇಶನ್ ಅಂದರೆ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯ ಪದವನ್ನು ಹಾಗೇ ಬರೆಯೋದು. ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬಳಸುವುದು. ಕನ್ನಡದೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆ ಪದಗಳಿವೆ. ಮೇಜು, ಕುರ್ಚಿ, ತಾಲೂಕು, ತಹಶಿಲ್ದಾರ ಹೀಗೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಇತರ ಭಾಷೆ ಪದಗಳಿಲ್ಲವೇ. ಕಸ ಅಂದರೆ ಅರ್ಥ ಕೆಡುವ ವಾಕ್ಯಗಳು. ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ವಿವರಣೆ. ಇನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಕಿರಿಯರು ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಕ್ಷಮಿಸಿ, ವಿಕಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮಾಡೋಣ. ಅನಗತ್ಯ ಮೆಟಾದಲ್ಲಿ ಬರೆಯೋದು, ಕೀಳರಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾಕೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಿರಿಯರೆಂದು ನೀವು ಊಹಿಸುವವರಿಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಯನ್ನು ನೋಡುವ ಕಷ್ಟ ಎದುರಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ ಸರ್ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ ಇದ್ದಾರಲ್ವ. ಹಾಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ ಬರೆದವರೆಲ್ಲರೂ ಉತ್ತಮ ಲೇಖಕರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಲೇಖನ ಉತ್ತಮ ಆಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಡಿಸ್ಕರೇಜ್ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ. ಏನೋ ಹೇಳಬೇಕನಿಸಿತು. ನಾನು ಎಲ್ಲರಂತೆ ಒಬ್ಬ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್, ಅಷ್ಟೆ. ಮೊನ್ನೆ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಹತ್ತನೇ ವರ್ಷಾಚರಣೆ ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಕಿರಿಯರೆಂಬ ಕಿರಿಕಿರಿ ಇತ್ತ? ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂತೃಪ್ತಿ ನೀಡಿದೆಯಲ್ವ?|@[[ಸದಸ್ಯ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] }} {{quote|ನಾವು ಈ ರೀತಿಯ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ವಾಟ್ಸ್‌ಆಪ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದು ಬೇಡ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರೆ ಉತ್ತಮ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ಒಮ್ಮತದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ವಿಕಿ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೋ ಅಥವಾ ಒಂದು ಹೊಸ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಾಕೋಣ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] }} {{quote|ಹಾಗೇ ಮಾಡೋಣ. ಯಾಕೆಂದರೆ ವಿಕಿ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್. ನಮ್ಮ ಚರ್ಚೆಯೂ ಅಲ್ಲಿರಲಿ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] }} {{quote| ಹಾಗೇ ಮಾಡೋಣ. ಯಾಕೆಂದರೆ ವಿಕಿ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್. ನಮ್ಮ ಚರ್ಚೆಯೂ ಅಲ್ಲಿರಲಿ. ಎಂದು ಒಂದು ಪೋಲ್ ಶುರುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಳೆ ಜೊತೆಗೆ ಕಳೆ ಕೂಡಾ ಬರೋದೇ.. |@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]]}} {{quote|Not a valid reason..|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }} {{quote|ಈ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] }} [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೩೩, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :ಪವನಜ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಅಳಿಸುವ ವಿನಂತಿಗಳು ಯಾವುದೇ ವಿಕಿಕೋಟ್ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಸಂಪಾದನೆಗಳನ್ನು ರಿವರ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಾ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯು ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಚಳವಳಿಯ ಮುಕ್ತ ಸಂಪಾದನಾ ತತ್ವಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡಿದ ಲೇಖನಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥಿತವಾದ, ವಿಕಿಕೋಟ್‌ನ ಲೇಖನ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಕೋಟ್ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಯೋಜನೆ ಕೇವಲ 380 ವಿಷಯ ಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ "ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ"ದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಳಿಸುವಿಕೆ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಸಬರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿಷಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಕೂಡ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ, ವಿಕಿಮೀಡಿಯದ ಆಶಯ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಧ್ಯೇಯ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಹಲವು ಉಪಕರಣಗಳಿದೆ ಅನುಭವಿ ಸಂಪಾದಕರು ಅವುಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಗೋಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬೇಕೇ ವರೆತು ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ತಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬಾರದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೦೩, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ::ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಳಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸಬರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅವರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿ, ಅಗತ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಬಹುದು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ವಿಷಯದ ಗುಣಮಟ್ಟವೂ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ::ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಾನು ಗಮನಿಸಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ತಡೆಯುವ ಮನೋಭಾವವೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ::ತಪ್ಪುಗಳು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಆಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಲಾರೆ. ತಪ್ಪುಗಳು ಸಹಜ , ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಸಬರು ಕಲಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವೇ ಅವು. ಆದರೆ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುವ ಬದಲು, ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿಕೊಡುವ ಹಿರಿಯ ಬಳಕೆದಾರರ ಅಗತ್ಯ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಇಂದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ::ಹೊಸಬರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸೋಣ. ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎರಡೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸಾಗಬಹುದು. [[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Hariprasad Shetty10|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೩, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :::ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅನುಭವೀ ಸಂಪಾದಕರನ್ನೇ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ವಿಕಿಯೋಜನೆಗಳ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೨೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಬರಹವನ್ನು ಕರಡಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತಿರಿಸಿದ್ದೇನೆ == https://kn.wikipedia.org/wiki/ಹೊಯ್ಸಳರ_ಪವಿತ್ರ_ಮೇಳಗಳು ಈ ಬರಹವನ್ನು ಯಂತ್ರಾನುವಾದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸೂಕ್ತ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬರಹವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವವರೆಗೆ ಕರಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೪೬, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] , ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಅವಶ್ಯವಿತ್ತು ಅದನ್ನು ನೀವೇ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದಿತ್ತು, ಈಗ ಲೇಖನವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪುನಃ ಮುಖ್ಯ ನೇಮ್ಸ್ಪೇಸ್ ಗೆ ಸರಿಸಿದ್ದೇನೆ.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೮:೩೮, ೨೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] ೨೦:೪೬, ೨೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಪಾದಕರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಗೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆಈ ಕೋರಿಕೆ == ನಮಸ್ಕಾರ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಪಾದಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ [[m:Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Bridging_the_Gender_Gap_-_More_Women_Editors_and_Women-Centered_Content_in_Kannada_Wikipedia|Bridging the Gender Gap – More Women Editors and Women-Centered Content in Kannada Wikipedia]] ಎಂಬ ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು, ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿಯರು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಾದ ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ತರಬೇತಿ, ಲೇಖನ ರಚನೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಯ ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಲಹೆ, ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. [[ಸದಸ್ಯ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Prajna gopal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೭, ೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :{{support}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೫೫, ೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :{{support}} ಒಳ್ಳೆಯ ಉದ್ದೇಶ--[[ಸದಸ್ಯ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vishwanatha Badikana|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೩೩, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :{{ss}}, [[ಸದಸ್ಯ:ChiK|ChiK]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ChiK|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :{{Support}} ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಪಾದಕರನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಯೋಜನೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ನನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಸಹಕಾರ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧಳಿದ್ದೇನೆ. ಶುಭವಾಗಲಿ! [[ಸದಸ್ಯ:Kavyashri hebbar|Kavyashri hebbar]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavyashri hebbar|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೨, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :{{Support}} ಈ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ.[[ಸದಸ್ಯ:Apoorva poojay|Apoorva poojay]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Apoorva poojay|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೧, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :{{Support}} ಈ ಯೋಜನೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು,ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ.[[ಸದಸ್ಯ:Pallaviv123|Pallaviv123]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pallaviv123|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೦೧, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :{{Support}} ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಪಾದಕರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Rakshitha b kulal|Rakshitha b kulal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Rakshitha b kulal|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :{{ss}}-ಈ ಯೋಜನೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು,ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ--[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೧, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :{{Support}} ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಪಾದಕರನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಯೋಜನೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ನನ್ನ ಸಹಕಾರ ಇದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ.[[ಸದಸ್ಯ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kishore Kumar Rai|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೧೦, ೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ನಮಸ್ಕಾರ, ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನನ್ನ ಯೋಜನೆ ಮಂಜೂರಾಗಿದೆ. ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಮುಂದೆಯೂ ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Prajna gopal|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೫೮, ೨೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೫೮, ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == ಸರ್ವರ್ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆ - ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಓದಲು-ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಓದಲು ಈ ಕೊಂಡಿ ನೋಡಿ]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್]] ತನ್ನ ಡೇಟಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವಿಕಿಗಳು ವಿಕೋಪಗಳ ನಂತರವೂ ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವವೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣ ಸಂಚಾರವು '''{{#time:j xg|2026-10-28|kn}}''' ಕ್ಕೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯು '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]''' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|ಮೀಡಿಯಾ ವಿಕಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಮಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಈ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದನೆಗಳು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಈ ಅಡ್ಡಿಗಾಗಿ ನಾವು ಕ್ಷಮೆ ಕೋರುತ್ತೇವೆ, ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ನಾವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಯುವ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾನರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಬ್ಯಾನರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀವು ಈ ಬ್ಯಾನರ್ ಪಠ್ಯದ [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate ಅನುವಾದ ಅಥವಾ ಪ್ರೂಫ್ ರೀಡಿಂಗ್] ಮಾಡಬಹುದು. '''ನೀವು ಈ ಸಣ್ಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಿಗಳನ್ನು ಓದಬಹುದು, ಆದರೆ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.''' * ನೀವು {{#time:l j xg Y|2026-10-28|kn}} ಒಂದು ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. * ನೀವು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನಿಮಗೆ ಒಂದು ದೋಷ ಸಂದೇಶ ಗೋಚರವಾಗುವುದು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಪಾದನೆಯೂ ಅಳಿಸಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಶಿಸುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ನಾವು ಇದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ನೀವು ದೋಷ ಸಂದೇಶ ಕಂಡರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಕಾಯಿರಿ. ನಂತರ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಸಂಪಾದನೆ ಉಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ಸಲಹೆಕೊಡುತ್ತೇವೆ. ''ಇತರೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು:'' * ಹಿಂಬದಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿರುವವು ಮತ್ತು ಕೆಲವನ್ನು ಕೈ ಬಿಡಲಾಗುವುದು. ಕೆಂಪು ಕೊಂಡಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯದಂತೆ ತಕ್ಷಣ ಅಪ್ಡೇಟ್ ಆಗದೆ ಇರಬಹುದು. ನೀವು ಯಾವುದೇ ಬೇರೆಡೆ ಕೊಂಡಿ ಹೊಂದಿದ ಲೇಖನ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರೆ, ಆ ಕೊಂಡಿ ಸಹಜಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕೆಂಪು ಉಳಿಯುವುದು. ಕೆಲ ಉದ್ದ-ಓಡುವ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಗಳು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. * ಇತರ ಯಾವುದೇ ವಾರದಂತೆ ಕೋಡ್ ನಿಯೋಜನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಂತರ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೇಸ್-ಬೈ-ಕೇಸ್ ಕೋಡ್ ಫ್ರೀಜ್‌ಗಳು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|ಗಿಟ್‌ಲ್ಯಾಬ್]] ಸುಮಾರು 90 ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ನೀವು [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org ನಲ್ಲಿ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಓದಬಹುದು]]. ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು '''ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ.'''</div><section end="server-switch"/> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] ೧೯:೩೧, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> ovw1dgp9pgg3uwoz3cryvuxjj8mmj78 0 120055 1434740 1371424 2026-10-27T08:03:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434740 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name=ಮುಂಡಾ |region=[[ಭಾರತ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] |familycolor=ಆಸ್ಟ್ರೋ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ |child1=ಕೆರ್ವಾರಿ (ಉತ್ತರ) |child2=ಕೊರ್ಕು (ಉತ್ತರ) |child3=ಖರಿಯಾ-ಜುವಾಂಗ್, ಖೊಂಡ |child4=ಕೊರಾಪುಟ್ (ರೆಮೊ,ಸವರ)) |protoname=ಪ್ರೊಟೊ-ಮುಂಡಾ |iso2=mun |iso5=mun |glotto=mund1335 |glottorefname=Mundaic |map=Munda-Sprachen.png |mapcaption=ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಂಡಾ ಭಾಷಿಗರ ಹಂಚಿಕೆ }} [[File:OpenSpeaks-juy-Juray-Dinabandhu Gamango-OG-Social Impact of Aadhaar.webm|thumb|ಮುಂಬಾ ಭಾಷೆ ಜುರಾಯ್‌ನ ಒಬ್ಬ ಮಾತೃಭಾಷಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಐಡಿ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವರು]] '''ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳು''' ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ [[ಭಾಷಾ ವಂಶವೃಕ್ಷ|ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬವಾಗಿದೆ]] . ಅವರು [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋಸಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದ]] ಒಂದು ಶಾಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇದರರ್ಥ ಅವು ಸೋಮ ಮತ್ತು ಖಮೇರ್ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮಿನ ಭಾಷೆ|ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್‌ನಂತಹ]] ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಲಾವೋಸ್|ಲಾವೋಸ್‌ನ]] ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಮಾಂಗಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. <ref>Bradley (2012) notes, MK in the wider sense including the Munda languages of eastern South Asia is also known as Austroasiatic</ref> ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳ ಮೂಲವು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅವು ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಹೋ, ಮುಂಡಾರಿ ಮತ್ತು ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆಗಳು ಈ ಗುಂಪಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಷೆಗಳು. <ref name="Sealang">{{Cite web|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf4/pinnow1966comparative.pdf|title=A comparative study of the verb in Munda language|last=Pinnow|first=Heinz-Jurgen|website=Sealang.com|access-date=22 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021023350/http://sealang.net/sala/archives/pdf4/pinnow1966comparative.pdf|archive-date=21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012|url-status=dead}}</ref> <ref name="elanguage">{{Cite web|url=http://elanguage.net/journals/bls/article/viewFile/752/645|title=Kinship and Spirit Terms Renewed as Classifiers of "Animate" Nouns and Their Reduced Combining Forms in Austroasiatic|last=Daladier|first=Anne|website=http://elanguage.net|publisher=Elanguage|access-date=22 March 2015|archive-date=27 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127193916/http://elanguage.net/journals/bls/article/viewFile/752/645|url-status=dead}}</ref> ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: # ಉತ್ತರ ಮುಂಡಾ, [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ]] [[ಛೋಟಾ ನಾಗಪುರ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ|ಚೋಟಾ ನಾಗ್ಪುರ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. # [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]] , [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], ಮತ್ತು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಮುಂಡಾ, ಮಧ್ಯ ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. <ref name="Bhattacharya">{{Cite journal|url=https://brill.com/abstract/journals/iij/17/1-2/article-p97_6.xml|last=Bhattacharya|first=S.|title=Munda studies: A new classification of Munda|date=1975|journal=Indo-Iranian Journal|volume=17|issue=1|issn=1572-8536|pages=97–101|doi=10.1163/000000075794742852}}</ref> <ref name="Languagesgulper">{{Cite web|url=http://www.languagesgulper.com/eng/Munda.html|title=Munda languages|website=The Language Gulper|access-date=2019-05-14}}</ref> ಉತ್ತರ ಮುಂಡಾದಲ್ಲಿ ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಿದೆ; ಅದರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ತೊಂಬತ್ತು ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮುಂಡಾ ಮಾತನಾಡುವವರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂತಾಲಿಯ ನಂತರ ಮುಂಡಾರಿ ಮತ್ತು ಹೋ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ; ಕೊರ್ಕು ಮತ್ತು ಸೊರಾ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ. ಉಳಿದ ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳು ಸಣ್ಣ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನರಿಂದ ಮಾತನಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಕಡಿಮೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳು ವ್ಯಾಕರಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು (ಏಕವಚನ, ಉಭಯ ಮತ್ತು ಬಹುವಚನ) ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಎರಡು ಲಿಂಗಗಳು (ಅನಿಮೇಟ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ಜೀವ), ಅಂತರ್ಗತ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬಹುವಚನ ಸರ್ವನಾಮಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಅಥವಾ ಸಹಾಯಕಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳು ಪಾಲಿಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆಗಳೂ ಆಗಿವೆ. <ref>{{Cite journal|last=Donegan|first=Patricia Jane|last2=Stampe|first2=David|date=|title=South-East Asian Features in the Munda Languages|url=https://journals.linguisticsociety.org/proceedings/index.php/BLS/article/download/1041/825|journal=Berkley Linguistics Society|volume=|pages=}}</ref> ಮುಂಡಾ ಧ್ವನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ವ್ಯಂಜನ ಅನುಕ್ರಮಗಳು ವಿರಳವಾಗಿವೆ. ಕೊರ್ಕುಚನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅವರ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸ್ವರದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಮೂಲ == [[ಚಿತ್ರ:Austroasiatic-en.png|thumb| ಆಸ್ಟ್ರೋಸಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳ ಇಂದಿನ ದಿನದ ವಿತರಣೆ ]] ಪಾಲ್ ಸಿಡ್ವೆಲ್ (೨೦೧೮)ರಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೋಟೋ-ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಯು ಬಹುಶಃ ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಅಥವಾ [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ]]ದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಆಸ್ಟ್ರೊಸಿಯಾಟಿಕ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾಗೆ]] ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ವಲಸೆಯ ನಂತರ ಸುಮಾರು ೪೦೦೦-೩೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ [[ಪೂರ್ವ ಭಾರತಕ್ಕೆ]] ಬಂದಿರಬಹುದು. <ref>Sidwell, Paul. 2018. [https://www.academia.edu/36689736/Austroasiatic_Studies_state_of_the_art_in_2018 Austroasiatic Studies: state of the art in 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190503013417/https://www.academia.edu/36689736/Austroasiatic_Studies_state_of_the_art_in_2018 |date=2019-05-03 }}. Presentation at the Graduate Institute of Linguistics, National Tsing Hua University, Taiwan, May 22, 2018.</ref> [[ರೌ ಮತ್ತು ಸಿಡ್ವೆಲ್]] (೨೦೧೯)ರ <ref>Rau, Felix and Paul Sidwell 2019. “[[hdl:10524/52454|The Maritime Munda Hypothesis]].” Journal of the Southeast Asian Linguistics Society 12.2 (2019): 31-53</ref> ಜೊತೆಗೆ [[ಬ್ಲೆಂಚ್]] (೨೦೧೯)ಅವರು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ <ref>Blench, Roger. 2019. [http://rogerblench.info/Language/Austroasiatic/Munda%20hypothesis%202019.pdf The Munda maritime dispersal: when, where and what is the evidence?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330133810/http://rogerblench.info/Language/Austroasiatic/Munda%20hypothesis%202019.pdf |date=2022-03-30 }}</ref> [[ಪೂರ್ವ-ಪ್ರೊಟೊ-ಮುಂಡಾ]]ವು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ ೧೫೦೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮಹಾನದಿ ನದಿ ಡೆಲ್ಟಾಕ್ಕೆ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಹೊರತಾಗಿ ಸಾಗರ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಬಂದಿರಬಹುದು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳು [[ಮಹಾನದಿ]] ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. == ವರ್ಗೀಕರಣ == ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಯು ಐದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವು ಚರ್ಚೆಯಾಗಿದೆ. === ಡಿಫ್ಲೋತ್ (೧೯೭೪) === ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಡಿಫ್‌ಲೋತ್ (೧೯೭೪) ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ: * ಉತ್ತರ ಮುಂಡಾ ೧) ಕೊರ್ಕು ೨)ಖೇವಾರಿಯನ್ ಅ) ಖೇರ್ವರಿ ಶಾಖೆ: ಬಿಜೋರಿ, ಕೊರಕು ಆ) ಮುಂಡಾರಿ ಶಾಖೆ: ಮುಂಡಾರಿ, ಭೂಮಿಜ್, ಅಸುರಿ, ಕೋಡಾ, ಹೋ, ಬಿರ್ಹೋರ್, ಕೋಲ್, ತುರಿ ಇ) ಸಂತಾಲಿ ಶಾಖೆ: ಸಂತಾಲಿ, ಮಹಾಲಿ * ದಕ್ಷಿಣ ಮುಂಡಾ ೧) ಖರಿಯಾ-ಜುವಾಂಗ್: ಖರಿಯಾ, ಜುವಾಂಗ್ ೨) ಕೊರಪುತ್ ಮುಂಡಾ ಅ) ರೆಮೋ ಶಾಖೆ: ಗತಾ (ಜಿಟಿಎ), ಬೊಂಡೋ (ರೆಮೋ), ಬೋಡೋ ಗಡಾಬಾ (ಗುಟೋಬ್) ಆ) ಸವರಾ ಶಾಖೆ [ಸೊರಾ-ಜುರೈ-ಗೊರಮ್] : ಪಾರೆಂಗಿ (ಗೊರಮ್), ಸೊರಾ ( ಸವರಾ ), ಜುರೈ, ಲೋಧಿ === ಆಂಡರ್ಸನ್ (೧೯೯೯) === ಗ್ರೆಗೊರಿ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಅವರ ೧೯೯೯ ರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಹೀಗಿದೆ * ಉತ್ತರ ಮುಂಡಾ <nowiki>**</nowiki> ಕೊರ್ಕು <nowiki>**</nowiki> ಖೇವಾರಿಯನ್ <nowiki>***</nowiki> ಸಂತಾಲಿ <nowiki>***</nowiki> ಮುಂಡಾರಿ * ದಕ್ಷಿಣ ಮುಂಡಾ (೩ ಶಾಖೆಗಳು) <nowiki>**</nowiki> ಖರಿಯಾ-ಜುವಾಂಗ್ <nowiki>***</nowiki> ಜುವಾಂಗ್ <nowiki>***</nowiki> ಖರಿಯಾ * ಸೊರಾ-ಗೊರಮ್ <nowiki>**</nowiki> ಸೊರ <nowiki>**</nowiki> ಗೊರಮ್ * ಗುಟೋಬ್-ರೆಮೋ-ಜಿಟಾಸ್ * ಗುಟೋಬ್-ರೆಮೋ <nowiki>**</nowiki> ಗುಟೋಬ್ <nowiki>**</nowiki> ರೆಮೋ * ಜಿಟಿಎ ’ <nowiki>**</nowiki> ಬಯಲು Gtaʔ <nowiki>**</nowiki> ಬೆಟ್ಟ Gtaʔ ಆದಾಗ್ಯೂ, ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಆಂಡರ್ಸನ್ಅವರ [[ಜುವಾಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಖರಿಯಾ]]ವನ್ನು [[ಜುವಾಂಗ್-ಖರಿಯಾ]] ಶಾಖೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಗ್ಟಾವನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ [[ಗುಟೊಬ್-ರೆಮೋ-ಜಿಟಾಸ್]] ಶಾಖೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರ ೨೦೦೧ ರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ದಕ್ಷಿಣ ಮುಂಡಾಗೆ ೫ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಆಂಡರ್ಸನ್ (೨೦೦೧) === ಕೊರಾಪುಟ್‌ನ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದರ ಹೊರತಾಗಿ ಆಂಡರ್ಸನ್ (೨೦೦೧) ಡಿಫ್‌ಲೋತ್ (೧೯೭೪) ಅನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಬದಲಿಗೆ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನದ ಹೋಲಿಕೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರೊಟೊ-ಸೌತ್ ಮುಂಡಾ ನೇರವಾಗಿ ಡಿಫ್ಲೋತ್‌ನ ಮೂರು ಮಗಳು ಗುಂಪುಗಳಾದ ಖರಿಯಾ-ಜುವಾಂಗ್, ಸೊರಾ-ಗೊರಮ್ (ಸವರಾ) ಮತ್ತು ಗುಟೋಬ್-ರೆಮೋ-ಜಿಟಾಸ್ (ರೆಮೋ) ಆಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite book|url=|title=A New Classification of South Munda: Evidence from Comparative Verb Morphology|last=Anderson|first=Gregory D S|publisher=Linguistic Society of India|others=|year=2001|isbn=|editor-last=|edition=|series=Indian Linguistics|volume=62|location=Poona|pages=21–36|language=|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|ref=|author-link=|access-date=|orig-year=|chapter-url=}}</ref> ಅವರ ದಕ್ಷಿಣ ಮುಂಡಾ ಶಾಖೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಐದು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಮುಂಡಾ ಶಾಖೆಯು ಡಿಫ್ಲೋತ್ (೧೯೭೪) ಮತ್ತು ಆಂಡರ್ಸನ್ (೧೯೯೯) ರಂತೆಯೇ ಇದೆ. * ''ಗಮನಿಸಿ'' : "↔" = ಇದು ಕೆಲವು ನವೀನ ಐಸೊಗ್ಲೋಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (ರಚನಾತ್ಮಕ, ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್). ಆಸ್ಟ್ರೋನೇಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪಪುವಾನ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಾಲ್ಕಮ್ ರಾಸ್ ಅವರು " ಸಂಪರ್ಕ " ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. === ಸಿಡ್ವೆಲ್ (೨೦೧೫) === ಪಾಲ್ ಸಿಡ್ವೆಲ್ (೨೦೧೫: ೧೯೭)ಅವರು <ref>Sidwell, Paul. 2015. "Austroasiatic classification." In Jenny, Mathias and Paul Sidwell, eds (೨೦೧೫). ''The Handbook of Austroasiatic Languages''. Leiden: Brill.</ref> ಮುಂಡಾವನ್ನು ೬ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಮುಂಡಾವನ್ನು ಏಕೀಕೃತ ಉಪಗುಂಪು ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ; ಮುಂಡಾ * ಉತ್ತರ ಮುಂಡಾ ** ಕೊರ್ಕು ** ಸಂತಾಲಿ, ಮುಂಡಾ * ಸೊರಾ - ಗೊರಮ್ * ಜುವಾಂಗ್ * ಖರಿಯಾ * ಗುಟೋಬ್ - ರೆಮೋ * ಜಿಟಿಎ ' == ವಿತರಣೆ == {{Pie chart|label1=[[Santali language|Santali]]|value1=45.1|label2=[[Ho language|Ho]]|value2=27.6|label3=[[Mundari language|Mundari]]|value3=11.3|label4=[[Juray language|Juray]]|value4=5.8|label5=[[Korku language|Korku]]|value5=3.5|label6=[[Sora language|Sora]]|value6=2.3|label7=[[Kharia language|Kharia]]|value7=2.1|label8=Others|value8=2.3|caption=Percentage of Munda speakers by language}}{{Pie chart|label1=[[Santali language|Santali]]|value1=45.1|label2=[[Ho language|Ho]]|value2=27.6|label3=[[Mundari language|Mundari]]|value3=11.3|label4=[[Juray language|Juray]]|value4=5.8|label5=[[Korku language|Korku]]|value5=3.5|label6=[[Sora language|Sora]]|value6=2.3|label7=[[Kharia language|Kharia]]|value7=2.1|label8=Others|value8=2.3|caption=Percentage of Munda speakers by language}} {| class="wikitable sortable" ! ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರು ! ಮಾತನಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ! ಸ್ಥಳ |- | ಕೊರ್ಕು | ೭೨೭,೧೦೦ | [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] |- | ಬಿರ್ಜಿಯಾ | ೨೫,000 | [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] |- | ಕೊರ್ವಾ | ೨೮,೪00 ರೂ | [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|hatt]] [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ತ್ತೀಸ್‌ಗ]] [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|h]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] |- | ಮುಂಡಾರಿ (ಇಂಕ್. ಭೂಮಿಜ್ ಉಪಭಾಷೆ) | ೧,೧00,000 | [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|hatt]] [[ಅಸ್ಸಾಂ|ತ್ತೀಸ್‌ಗ]] [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|h]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] |- | ಅಸುರ್ | ೭,000 | [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|hatt]] [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ತ್ತೀಸ್‌ಗ]] [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|h]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] |- | ಕೋಡಾ | ೪೭,೩00 | [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] |- | ಹೋ | ೧,೪00,000 | [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|hatt]] [[ಅಸ್ಸಾಂ|ತ್ತೀಸ್‌ಗ]] [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|h]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]], [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] |- | ಬಿರ್ಹೋರ್ | ೨,000 | [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|hatt]] [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ತ್ತೀಸ್‌ಗ]] [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|h]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] |- | ಸಂತಾಲಿ | ೭,೪00,000 | [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಬಿಹಾರ]] |- | ಮಹಾಲಿ | ೩೩,000 | [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] |- | ತುರಿ | ೨,000 | [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|hatt]] [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ತ್ತೀಸ್‌ಗ]] [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|h]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] |- | ಖರಿಯಾ | ೨೯೮,000 | [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|hatt]] [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ತ್ತೀಸ್‌ಗ]] [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|h]], [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] |- | ಜುವಾಂಗ್ | ೩0,೪00 | [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] |- | ಜಿಟಿಎ ' | ೩,000 | [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] |- | ಬೋಂಡಾ | ೯,000 | [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] |- | ಗುಟೋಬ್ | ೮,000 | [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] |- | ಗೊರಮ್ | | [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] |- | ಸೊರ | ೪೧0,000 | [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] |- | ಜುರೈ | ೮೦೧,000 | [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] |- | ಲೋಧಿ | ೨೫,000 | [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] |} == ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ == ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರೊಟೊ-ಮುಂಡಾ ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್ ಪ್ರೊಟೊ-ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿಡ್ವೆಲ್ & ರೌ ಅವರು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ (೨೦೧೫: ೩೧೯, ೩೪೦-೩೬೩). <ref name="SidwellRau2015">Sidwell, Paul and Felix Rau (೨೦೧೫). "Austroasiatic Comparative-Historical Reconstruction: An Overview." In Jenny, Mathias and Paul Sidwell, eds (2015). ''The Handbook of Austroasiatic Languages''. Leiden: Brill.</ref> ಮೂಲ-ಭಾಷೆಯ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. {| class="wikitable sortable" !Gloss !Proto-Munda |- |ಹೊಟ್ಟೆ |**(sə)laɟ |- |ದೊಡ್ಡದು |**məraŋ |- |ಕಚ್ಚಲು |**kaˀp |- |ಕಪ್ಪು |**kE(n)dE |- |ರಕ್ತ |**məjam |- |ಮೂಳೆ |**ɟaːˀŋ |- |ಸುಡಲು (vt.) |**gEˀp |- |ಪಂಜ/ಉಗುರು |**rəmAj |- |ಮೋಡ |**tərIˀp |- |ಶೀತ |**raŋ |- |ಸಾವು (ವ್ಯಕ್ತಿಯ) |**gOˀj |- |ನಾಯಿ/ಶ್ವಾನ |**sOˀt |- |ಕುಡಿಯಲು (ನೀರು) |**uˀt, **uˀk |- |ಒಣಗಿಸು (adj./stat.) |**(ə)sAr |- |ಕಿವಿ |**lutur, **luˀt |- |ಭೂಮಿ/ಮಣ್ಣು |**ʔOte |- |ತಿನ್ನಲು |**ɟOm |- |ಮೊಟ್ಟೆ |**(ə)tAˀp |- |ಕಣ್ಣು |**maˀt |- |ಕೊಬ್ಬು / ಗ್ರೀಸ್ / ಎಣ್ಣೆ |**sunum |- |ಗರಿ |**bəlEˀt |- |ಅಗ್ನಿ |**səŋal |- |ಮೀನು (n.) |**ka, **kadO(ŋ) |- |ಹಾರು (v.) |**pEr |- |ಪಾದ |**ɟəːˀŋ |- |ಕೊಡು |**ʔam |- |ಕೂದಲು (ತಲೆಯ) |**suˀk |- |ಕೈ |**tiːˀ |- |ಕೇಳಲು |**ajɔm |- |ಹೃದಯ, ಯಕೃತ್ತು |**(gə)rE, **ʔim |- | ಕೊಂಬು |**dəraŋ |- |ನಾನು |**(n)iɲ |- |ಕೊಲ್ಲಲು |**(bə)ɡOˀɟ |- |ಎಲೆ |**Olaːˀ |- |ಮಲಗಲು (ಕೆಳಗೆ) |**gətiˀc |- |ಉದ್ದ |**ɟəlƏŋ |- |ಕುಪ್ಪಸ (ತಲೆ) |**siːˀ |- | ಮನುಷ್ಯ / ಗಂಡ, ವ್ಯಕ್ತಿ / ಮಾನವ |**kOrOˀ |- |ಮಾಂಸ / ಮಾಂಸ |**ɟəlU(Uˀ) |- |ಚಂದ್ರ |**harkE, **aŋaj |- |ಮಾಂಸ / ಮಾಂಸ |**bəru(uˀ) |- |ಬಾಯಿ |**təmOˀt |- |ಹೆಸರು |**ɲUm |- |ಕುತ್ತಿಗೆ |**kO, **gOˀk |- |ಹೊಸ |**təmI |- |ರಾತ್ರಿ |**(m)ədiˀp |- |ಮೂಗು |**muːˀ |- |ಅಲ್ಲ |**əˀt |- |ಒಂದು |**mOOˀj |- |ಮಳೆ |**gəma |- |ಕೆಂಪು |**ɟəŋAˀt |- | ರಸ್ತೆ, ಮಾರ್ಗ |**kOrA |- |ಮೂಲ (ಮರದ) |**rEˀt |- |ಮರಳು |**kEˀt |- |ನೋಡಿ |**(n)El |- |ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ |**kO |- |ಚರ್ಮ |**usal |- |ನಿದ್ರೆ |**gətiˀc |- | ಹೊಗೆ (ಎನ್.) |**mOˀk |- |ಮಾತನಾಡಲು, ಹೇಳಲು |**sun, **gam, **kaj |- |ನಿಲ್ಲಲು |**tənaŋ, **tƏŋgə |- |ಕಲ್ಲು |**bərƏl, **sərEŋ |- |ಸೂರ್ಯ |**siŋi(iˀ) |- |ಬಾಲ |**pata |- |ತೊಡೆ |**buluuˀ |- |ಅದು (dist.) |**han |- |ಇದು (prox.) |**En |- |ನೀನು |**(n)Am |- |ನಾಲಿಗೆ |**laːˀŋ |- |ಹಲ್ಲು |**gənE |- |ಮರ |**ɟiːˀ |- |ಎರಡು |**baːˀr |- |ನಡೆಯಲು, ಹೋಗಲು |**sEn |- |ನೇಯ್ಗೆ ಮಾಡಲು |**ta(aˀ)ɲ |- |ನೀರು |**daːˀk |- |ಹೆಂಗಸು/ಹೆಂಡತಿ |**selA, **kəni |- |ಹಳದಿ |**saŋsaŋ |} ಪ್ರೊಟೊ-ಮುಂಡಾದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು [[ರೌ]] (೨೦೧೯)ಅವರು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ == * ನಿಹಾಲಿ ಭಾಷೆ * ಮುಂಡಾ ಜನರು == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == === ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು === {{Reflist}} === ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು === * ಡಿಫ್ಲೋತ್, ಗೆರಾರ್ಡ್. ೧೯೭೪. "ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು". ''ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' . ಪುಟಗಳು ೪೮೦-೪೮೪. * ಡಿಫ್ಲೋತ್, ಗೆರಾರ್ಡ್. ೨೦೦೫. "ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷಿಯಾಟಿಕ್‌ನ ತಾಯ್ನಾಡಿಗೆ ಭಾಷಾ ಪಾಲಿಯಂಟಾಲಜಿಯ ಕೊಡುಗೆ". ಇನ್: ಸಾಗಾರ್ಟ್, ಲಾರೆಂಟ್, ರೋಜರ್ ಬ್ಲೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಅಲಿಸಿಯಾ ಸ್ಯಾಂಚೆ z ್-ಮಜಾಸ್ (ಸಂಪಾದಕರು). ). ''ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಪಿಯೋಪ್ಲಿಂಗ್: ಪುಟ್ಟಿಂಗ್ ಟುಗೆದರ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್'' . ರೂಟ್ಲೆಡ್ಜ್ ಕರ್ಜನ್. ಪುಟಗಳು ೭೯-೮೨. == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * {{Cite book|url=|title=Munda Languages|last=|first=|publisher=Routledge|others=|year=2008|isbn=0-415-32890-X|editor-last=Gregory D S Anderson|edition=|series=Routledge Language Family Series|volume=3|location=|pages=|language=|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|ref=|author-link=|access-date=|orig-year=|chapter-url=}} * {{Cite book|url=|title=The Munda verb: typological perspectives|last=Anderson|first=Gregory D S|publisher=Mouton de Gruyter|others=|year=2007|isbn=978-3-11-018965-0|editor-last=|edition=|series=Trends in linguistics|volume=174|location=Berlin|pages=|language=|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|ref=|author-link=|access-date=|orig-year=|chapter-url=}} * {{Cite book|url=|title=South-East Asian Features in the Munda Languages: Evidence for the Analytic-to-Synthetic Drift of Munda|last=Donegan|first=Patricia|last2=David Stampe|publisher=Berkeley Linguistics Society|others=|year=2002|isbn=|editor-last=|edition=|series=|volume=|location=In Patrick Chew, ed., Proceedings of the 28th Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society, Special Session on Tibeto-Burman and Southeast Asian Linguistics, in honor of Prof. James A. Matisoff. 111-129. Berkeley, CA|pages=|language=|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|ref=|author-link=|access-date=|orig-year=|chapter-url=}} * {{Cite book|url=|title=Munda: sub-stratum of Tibeto-Himalayan languages|last=Śarmā|first=Devīdatta|publisher=Mittal Publications|others=|year=2003|isbn=81-7099-860-3|editor-last=|edition=|series=Studies in Tibeto-Himalayan languages|volume=7|location=New Delhi|pages=|language=|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|ref=|author-link=|access-date=|orig-year=|chapter-url=}} * {{Cite book|url=|title=North Munda hieroglyphics|last=Newberry|first=J|publisher=J Newberry|others=|year=2000|isbn=|editor-last=|edition=|series=|volume=|location=Victoria BC CA|pages=|language=|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|ref=|author-link=|access-date=|orig-year=|chapter-url=}} * {{Cite book|url=|title=Munda and Dravidian languages: a linguistic analysis|last=Varma|first=Siddheshwar|publisher=Vishveshvaranand Vishva Bandhu Institute of Sanskrit and Indological Studies, Panjab University|others=|year=|isbn=|editor-last=|edition=|series=|volume=|location=Hoshiarpur|pages=|language=|chapter=|format=|doi=|oclc=25852225|id=|quote=|ref=|author-link=|access-date=|orig-year=|chapter-url=}} ; ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಲಸೆ * ಬ್ಲೆಂಚ್, ರೋಜರ್. ೨೦೧೯. [http://rogerblench.info/Language/Austroasiatic/Munda%20hypothesis%202019.pdf ಮುಂಡಾ ಕಡಲ ಪ್ರಸರಣ: ಯಾವಾಗ, ಎಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಾವ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330133810/http://rogerblench.info/Language/Austroasiatic/Munda%20hypothesis%202019.pdf |date=2022-03-30 }} * ರೌ, ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ಸಿಡ್ವೆಲ್ ೨೦೧೯. " [https://zenodo.org/record/3365316 ದಿ ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ಮುಂಡಾ ಹೈಪೋಥಿಸಿಸ್] ." ICAAL 8, ಚಿಯಾಂಗ್ ಮೈ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಸ್ಟ್ 29-31, 2019 doi * ರೌ, ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ಸಿಡ್ವೆಲ್ ೨೦೧೯. " [[hdl:10524/52454|ದಿ ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ಮುಂಡಾ ಹೈಪೋಥಿಸಿಸ್]] ." ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯನ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಸೊಸೈಟಿಯ ಜರ್ನಲ್ ೧೨.೨ (೨೦೧೯): ೩೧-೫೩ == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == * [http://sealang.net/munda/ ಸೀಲಾಂಗ್ ಮುಂಡಾ ಭಾಷಾ ಯೋಜನೆ] ** [http://sealang.net/munda/dictionary/ SEAlang Munda ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿಘಂಟು] * [http://www.southasiabibliography.de/index.html ಮುಂಡಾ ನಿಘಂಟುಗಳ ಯೋಜನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031062821/http://www.southasiabibliography.de/index.html |date=2018-10-31 }} (ಕೀಲ್, ಪೀಟರ್ಸನ್) * [http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/ ಡೊನೆಗನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾಂಪೆ ಮುಂಡಾ ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211103032630/http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/ |date=2021-11-03 }} * [https://livingtongues.org/projects/asia/india/munda-languages/ ಲಿವಿಂಗ್ ಟಾಂಗ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳು] * [https://web.archive.org/web/20061001210916/http://www.southasiabibliography.de/Bibliography/Austroasiatic/Munda/Munda_-_General/munda_-_general.html ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ] * [http://www.swarthmore.edu/SocSci/langhotspots/Ho/ ಕೆ. ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್, ಸ್ವರ್ತ್‌ಮೋರ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಹೋ ಭಾಷೆಯ ವೆಬ್‌ಪುಟ] * http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI (ಆಸ್ಟ್ರೋಸಿಯಾಟಿಕ್ ಅಮೂರ್ತ ಪರಂಪರೆಯ ಭಂಡಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ) * http://hdl.handle.net/10050/00-0000-0000-0003-66EE-3@view RWAAI ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳು {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು]] cjn84w2uuu2uxc75x1nfsax1vhcwjec 0 140152 1434685 1342281 2026-10-27T00:49:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434685 wikitext text/x-wiki '''ಕಾಶ್ಮೀರ್ ಸಿಂಗ್''' (ಜನನ ೧೯೪೧) ಒಬ್ಬ ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ಗೂಢಚಾರ. [[ಪರ್ವೇಜ್ ಮುಷರಫ್]] ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಕ್ಷಮಾದಾನದೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ಇವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ೩೫ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದರು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸರಿಸುಮಾರು ೧೯೬೨ ರಿಂದ ೧೯೬೬ ರವರೆಗೆ [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು]]. ನಂತರ [[ಪಂಜಾಬ್]] ಪೋಲಿಸ್ ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ತಿಂಗಳಿಗೆ ೪೦೦ ರೂ.ಗಳ ದರದಲ್ಲಿ ಗುತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ನಂತರ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಎಂಬ ಮುಸ್ಲಿಂ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ]] ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.<ref name="timesofindia">{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-07/india/27783771_1_indian-spy-kashmir-singh-indian-army |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-10-03 |archive-date=2012-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023005354/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-07/india/27783771_1_indian-spy-kashmir-singh-indian-army |url-status=dead }}</ref> ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವರು ಹೋಟೇಲ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="timesofindia" /> == ಬಂಧನ == ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗುಪ್ತಚರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವರನ್ನು ೨೨ ನೇ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಿನ [[ಪೇಶಾವರ್|ಪೇಶಾವರ]] - ರಾವಲ್‍ಪಿಂಡಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದರು.<ref name="spying">{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-07/india/27783771_1_indian-spy-kashmir-singh-indian-army|title=Kashmir Singh denies conversion|last=Singh|first=Khushwant|date=7 March 2008|website=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023005354/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-07/india/27783771_1_indian-spy-kashmir-singh-indian-army|archive-date=23 October 2012|access-date=7 March 2008}}</ref> <ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7277718.stm</ref> ಬಂಧನದ ನಂತರ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಗೂಢಚರ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯ ಆರೋಪವನ್ನು ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬಂಧನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಿಂಗ್, ಪತ್ನಿ ಪರಮಜಿತ್ ಕೌರ್ ಮತ್ತು ೧೦ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.expressindia.com/latest-news/I-was-a-spy-and-did-my-duty-says-Kashmir-Singh/281570/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-10-03 |archive-date=2008-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080309181630/http://www.expressindia.com/latest-news/I-was-a-spy-and-did-my-duty-says-Kashmir-Singh/281570/ |url-status=dead }}</ref> ತರುವಾಯ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೇನಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು.<ref name="death1">{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7277718.stm|title=A powerful Indian love story|last=Jolly|first=Asit|date=4 March 2008|publisher=[[BBC]]|access-date=7 March 2008}}</ref> ಈ ತೀರ್ಪನ್ನು ೧೯೭೬ ಮತ್ತು ೧೯೭೭ ರ ನಡುವೆ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕ್ಷಮಾದಾನ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="spying"/> <ref name="death1" /> ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿಯ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು. ಮೊದಲ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಮೂರನೇ ದರ್ಜೆಯ ಕಿರುಕುಳವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.<ref name="spying" /> ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಭಾರತದ ಗೂಢಚಾರ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರು. ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ೧೭ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಏಳು ವಿಭಿನ್ನ ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಬಿಗಿದು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/storypage/storypage.aspx?id=c037310c-98ec-437f-8c8f-1d6275bbd36f&MatchID1=4662&TeamID1=5&TeamID2=2&MatchType1=1&SeriesID1=1173&PrimaryID=4662&Headline=Kashmir+Singh+comes+home+after+35+yrs |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-10-03 |archive-date=2008-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307123427/http://www.hindustantimes.com/storypage/storypage.aspx?id=c037310c-98ec-437f-8c8f-1d6275bbd36f&MatchID1=4662&TeamID1=5&TeamID2=2&MatchType1=1&SeriesID1=1173&PrimaryID=4662&Headline=Kashmir%2BSingh%2Bcomes%2Bhome%2Bafter%2B35%2Byrs |url-status=dead }}</ref> ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ಮೂರೂವರೆ ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ಸಂದರ್ಶಕನನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>https://www.dawn.com/news/292310/former-spy-back-home-to-emotional-welcome</ref> ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅವರು ಮರಳುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರವು [[ಲಾಹೋರ್]] ಜೈಲಿನಿಂದ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರು ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. ಆದರೆ ಸಿಂಗ್‍ರವರಿಗೆ ಅದಾಗಲೇ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="news_lahore">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/storypage/storypage.aspx?id=c037310c-98ec-437f-8c8f-1d6275bbd36f&MatchID1=4662&TeamID1=5&TeamID2=2&MatchType1=1&SeriesID1=1173&PrimaryID=4662&Headline=Kashmir+Singh+comes+home+after+35+yrs|title=Kashmir Singh comes home after 35 yrs|last=Mann|first=Kuldeep|date=4 March 2008|website=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305215443/http://www.hindustantimes.com/storypage/storypage.aspx?id=c037310c-98ec-437f-8c8f-1d6275bbd36f&MatchID1=4662&TeamID1=5&TeamID2=2&MatchType1=1&SeriesID1=1173&PrimaryID=4662&Headline=Kashmir+Singh+comes+home+after+35+yrs|archive-date=5 March 2008|access-date=7 March 2008}}</ref> == ಬಿಡುಗಡೆ == ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಚಿವ [[:en:Ansar Burney|ಅನ್ಸಾರ್ ಬರ್ನಿ]] ಲಾಹೋರ್ ಜೈಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾಗ ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು.<ref>http://sify.com/news/fullstory.php?id=14618756</ref> ಆದರೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಜೈಲಿನ ವಾಸದ ನಂತರ ಸಿಂಗ್‍ರವರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಬರ್ನಿಯವರು ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref name="sky_visitors">{{Cite web|url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,23325479-663,00.html|title=Hero's welcome for forgotten prisoner|date=6 March 2008|website=Herald Sun|access-date=7 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309020410/http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,23325479-663,00.html|archive-date=9 ಮಾರ್ಚ್ 2008|url-status=dead}}</ref> ಬರ್ನಿಯವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಕೋರಿ ತಮ್ಮ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು.<ref name="burney_petition">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/2008/03/05/top3.htm|title=Former spy back home to emotional welcome|date=4 March 2008|website=Dawn|access-date=7 March 2008}}</ref> ಸಿಂಗ್ ಅವರು ೩೫ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದರಿಂದ ಮಾನವೀಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಕರಣದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref name="burney_defense">{{Cite web|url=http://sify.com/news/fullstory.php?id=14618756|title=Pak Minister defends his role in Singh's release|date=7 March 2008|publisher=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080310231258/http://sify.com/news/fullstory.php?id=14618756|archive-date=10 March 2008|access-date=7 March 2008}}</ref> ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, [[ಪರ್ವೇಜ್ ಮುಷರಫ್]] ಆಘಾತ ಮತ್ತು ಅಪನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕ್ಷಮಾದಾನ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು.<ref name="sky_visitors"/> ೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೮ ರಂದು, ಅವರನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ [[ವಾಘಾ ಬಾರ್ಡರ್, ಅಮೃತಸರ್|ವಾಘಾ ಗಡಿಯ]] ಮೂಲಕ [[ಭಾರತ|ಭಾರತವನ್ನು]] ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.<ref name="released_4th">{{Cite web|url=http://www.ibnlive.com/news/kashmir-singh-arrives-home-gets-a-heros-welcome/60473-3.html|title=Kashmir Singh arrives home, gets a hero's welcome.|date=4 March 2008|access-date=7 March 2008|archive-date=7 ಮಾರ್ಚ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080307003529/http://www.ibnlive.com/news/kashmir-singh-arrives-home-gets-a-heros-welcome/60473-3.html|url-status=dead}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ರವೀಂದ್ರ ಕೌಶಿಕ್]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references />  {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 0nu3rjgq9aykq3dct72mcwva0r2mnxo 0 140770 1434745 1381606 2026-10-27T11:25:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434745 wikitext text/x-wiki {{ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೧}} {{Infobox ethnic group | group = ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರು | native_name = සිංහල ජනතාව | native_name_lang = | image = King of Kandy.svg | caption = Historical flag of the Sinhala Kingdom | pop = {{Circa|17 million|lk=yes}}<ref name="Sinhala">{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/sin|title=Sinhala|work=Ethnologue}}</ref> | regions = {{flag|Sri Lanka}}{{nbsp|6}} 16.2 million (74.9%)<br>(2012)<ref name="statistics.gov.lk">{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=2021-11-26|archive-date=2017-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref> | region1 = {{flag|Australia}} | pop1 = 109,849 <small>(2016)</small> | ref1 = <ref>{{cite journal |title=Sri Lanka-born Community Information Summary |journal=Department of Home Affairs |url=https://www.homeaffairs.gov.au/mca/files/2016-cis-sri-lanka.PDF |access-date=2 September 2021 |archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928050300/https://www.homeaffairs.gov.au/mca/files/2016-cis-sri-lanka.PDF |url-status=dead }}</ref> | region2 = {{flag|United Kingdom}} | pop2 = ~100,000 <small>(2010)</small> | ref2 = <ref>{{Cite journal|title=The Sinhalese Buddhist Diaspora in the United Kingdom: Negotiating Sinhalese Identity|journal=[[Liverpool John Moores University]]|url=https://researchonline.ljmu.ac.uk/id/eprint/11772/1/2019nandasinghephd.pdf|last=Wijenayake|first=N. A. J.|date=2019-12-16|issue=10.24377/LJMU.T.00011772}}</ref> | region3 = {{flag|United States}} | pop3 = ~41,000 <small>(2016)</small> | ref3 = <ref>{{cite news |title=SPECIAL CONCERNS FOR SRI LANKAN AMERICAN VOTERS – FOREIGN POLICY AND TERRORISM |url=https://srilankanamericans.com/index.php/2021/03/06/special-concerns-for-sri-lankan-american-voters-foreign-policy-and-terrorism-by-anjelika-silva/ |access-date=2 September 2021 |work=Sri Lankan American Action Coalition |archive-date=2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902223229/https://srilankanamericans.com/index.php/2021/03/06/special-concerns-for-sri-lankan-american-voters-foreign-policy-and-terrorism-by-anjelika-silva/ |url-status=dead }}</ref> | region4 = {{flag|Singapore}} | pop4 = ~25,000 <small>(2016)</small> | ref4 = {{citation needed|date=June 2019}} | region5 = {{flag|Malaysia}} | pop5 = ~10,000 <small>(2009)</small> | ref5 = <ref>[http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=/2009/11/11/central/5069773&sec=central Stuart Michael. (2009). A traditional Sinhalese affair] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015093315/http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2009%2F11%2F11%2Fcentral%2F5069773&sec=central|date=15 October 2012}}. Last accessed 3 March 2010.</ref> | region6 = {{flag|New Zealand}} | pop6 = 9,171 <small>(2018)</small> | ref6 = <ref>{{Cite web|title=2018 Census ethnic group summaries {{!}} Stats NZ|url=https://www.stats.govt.nz/tools/2018-census-ethnic-group-summaries/sinhalese|access-date=2021-01-02|website=www.stats.govt.nz|publisher=[[Statistics New Zealand]]|at=Sinhalese ethnic group}}</ref> | region7 = {{flag|Canada}} | pop7 = 7,285 <small>(2016)</small> | ref7 = <ref name="bare_url">{{cite web|title=Sinhalese Canadians|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sinhalese?fbclid=IwAR2dpD8AktyV7TVeBj-uPkgQhUeqTe8NeDVurNUv54O26FHw2Ty2OudLSJc|work=2016 Census|publisher=Canadian Encyclopedia|access-date=20 May 2020}}</ref> | region8 = {{flag|India}} | pop8 = ~4,200 | ref8 = {{citation needed|date=June 2019}} | languages = [[ಸಿಂಹಳ ಭಾಷೆ]] | religions = Predominantly: [[File:Dharma Wheel.svg|18px]] [[Theravada|Theravada Buddhism]] | related = [[South Asian ethnic groups]], [[Tamils|Tamil]], [[Bengalis|Bengali People]]<ref name="gd">{{cite journal |last1=Kirk |first1=R. L. |title=The legend of Prince Vijaya — a study of Sinhalese origins |url=https://archive.org/details/american-journal-of-physical-anthropology_1976-07_45_1/page/91 |journal=American Journal of Physical Anthropology |date=July 1976 |volume=45 |issue=1 |pages=91–99 |doi=10.1002/ajpa.1330450112 }}</ref><ref name="source1">{{cite journal|doi= 10.1002/ajpa.1330450112|title=The legend of Prince Vijaya — a study of Sinhalese origins|year=1976|last1=Kirk|first1=R. L.|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=45|pages=91–99}}</ref>)<br/>[[Austroasiatic languages|Austroasiatic peoples]] (especially [[Khmer people|Khmer]])<ref>{{cite journal|last1 = Hawkey|first1 = D E|year = 1998|title =Out of Asia: Dental evidence for affinity and microevolution of early and recent populations of India and Sri Lanka}}</ref>}}   '''ಸಿಂಹಳೀಯರ ಜನರು''' ( Sinhala ), [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ದ್ವೀಪದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು. ಅವುಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ '''HeLa ಜನರು''' ( Sinhala) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/561906/Sri-Lanka/214602/History#toc24236|at=Source&nbsp;2|date=2017-04-07|accessdate=2017-06-01}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/j.ctt1pq346x.8?seq=1#metadata_info_tab_contents|at=Source&nbsp;2|date=2017|accessdate=2021-05-10}}</ref> ಅವರು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 75% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 16.2 ದಶಲಕ್ಷ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref name="statistics.gov.lk" /> ಸಿಂಹಳೀಯರ ಗುರುತು ಭಾಷೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಹಳೀಯರ ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ [[ಸಿಂಹಳ ಭಾಷೆ|ಸಿಂಹಳ]] ಭಾಷೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆ]] ಯಾಗಿದೆ. ಸಿಂಹಳೀಯರು ತೆರವಾದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Language">{{Cite book|url=http://www.ethnologue.com/|title=Ethnologue: Languages of the World|publisher=SIL International|year=2009|editor-last=Lewis, M. Paul|edition=16th|location=Dallas, Texas}}</ref> ಕೆಲ ಸಿಂಹಳೀಯರು [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 1815 ರಿಂದ ಸಿಂಹಳೀಯರನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಮಧ್ಯ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 'ಎತ್ತರ ದೇಶದ/ಘಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಸಿಂಹಳೀಯರು' ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 'ತಗ್ಗು ದೇಶದ/ಘಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿನ ಸಿಂಹಳೀಯರು' ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಗುಂಪುಗಳು ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವರು ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pCfWCgAAQBAJ&pg=PA22|title=Ceylon: Dilemmas of a New Nation|last=William Howard Wriggins|date=8 December 2015|isbn=9781400876907|page=22}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q8ip5NofD98C&pg=PA24|title=Caste and Family Politics Sinhalese 1947-1976|last=Jiggins|first=Janice|date=7 June 1979|isbn=9780521220699|page=24}}</ref> 3-5 ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ &nbsp;[[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದ]] ಅನುರಾಧಪುರ ಮಹಾ ವಿಹಾರದ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು [[ಪಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಪಾಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಬರೆದ ಮಹಾವಂಶ ಮತ್ತು ದೀಪವಂಶ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಿಂಹಳೀಯರು ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಪುರದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ 543 ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಯಕ್ಕ ಮತ್ತು ನಾಗಾಗಳು ಎಂಬ ವಸಾಹತುಗಾರರ ಮೂಲದವರು <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=X9TeEcMi0e0C&pg=PA7|title=The story of the Sinhalese from the most ancient times up to the end of "the Mahavansa" or Great dynasty|last=John M. Senaveratna|date=1997|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-1271-6|pages=7–22}}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಪದ ಸಿಂಹಳ ಅಂದರೆ "ಸಿಂಹಗಳ" ಪದದಿಂದ "ಸಿಂಹಳ" ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ <ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.etymonline.com/?term=Sinhalese|last=Harper|first=Douglas|year=2016|title=Online Etymology Dictionary|accessdate=2016-08-20}}</ref> == ವಿಜಯ ಮಹಾರಾಜ == ಮಹಾವಂಶ ಗ್ರಂಥವು ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲವನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಮೊದಲ ರಾಜ ವಿಜಯ ಸಿಂಹಬಾಹುವಿನ ಮಗ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ (ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅರ್ಥ 'ಸಿಂಹ' (ಸಿಂಹ) + 'ಬಾಹು' (ಕೈಗಳು, ಪಾದಗಳು). ಈತಸಿಂಹಾಪುರದ ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ. ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ವಿಜಯ ಸಿಂಹಬಾಹುವಿನ ಮೊಮ್ಮಗ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮಹಾವಂಶದ <ref>{{Cite news|url=https://starofmysore.com/lion-king-of-sri-lanka/|title=Lion King Of Sri Lanka|last=Pattanaik|first=Devdutt|date=4 June 2020|work=[[Star of Mysore]]|access-date=25 September 2020}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://repository.kln.ac.lk/handle/123456789/11590|title=The Ethical Value of Great Chronicle (Mahāvṃsa), the Prime, Heritable and Historical Record of Asians|year=2015|last=Sugunaseela Thero|first=Yakkaduwe|last2=Dhammissara Thero|first2=Niwandama|access-date=2021-11-26|archive-date=2017-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912191725/http://repository.kln.ac.lk/handle/123456789/11590|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರಕಾರ ಸಿಂಹಬಾಹು ರಾಜಕುಮಾರಿ ಸುಪ್ಪಾದೇವಿಯ ಮಗ. ಈಕೆ [[ವಂಗ ರಾಜ್ಯ|ವಾಂಗದ]] ಎಂಬ ಪ್ರಾಣಿಯ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಿಸಿಂಹಶಿವಲಿ ಎಂಬ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಂಹಬಾಹು ಎಂಬ ಮಗನಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು,<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich|title=Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon|last=Geiger|first=Wilhelm|last2=Bode|first2=Mabel Haynes|publisher=Pali Text Society (by Oxford University Press)|year=1912|location=London, UK|pages=[https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/51 51]–53}}</ref> ಅವರ ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಪಾದಗಳು ಸಿಂಹದ ಪಂಜಗಳಂತೆ ಮತ್ತು ಸಿಂಹದ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಮಹಾವಂಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಿಂಹಬಾಹುವಿನ ವಂಶದ ರಾಜ ವಿಜಯ, ತಂಬಪನ್ನಿ (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ಸಿಂಹಳ ಜನಾಂಗದ ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯನ ಆಗಮನದ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರ ಮೂಲದ [[ಅಜಂತಾ|ಕಥೆಯನ್ನು ಅಜಂತಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ, ಗುಹೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮ್ಯೂರಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.&nbsp;17]]. ಇತರ ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪುರಾತನ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ "ಹೇಳ" ದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಕುಲಗಳು ಇದ್ದುದರಿಂದ (ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಹೆಲ) ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯನ ಆಗಮನದ ಮುಂಚೆಯೇ ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು "ಸಿವ್ ಹೆಲಾ" (siv=ನಾಲ್ಕು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿಂಹಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದು "ಸಿಂಹಳ" ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. == ಇತಿಹಾಸ == <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner" style="width:314px;max-width:314px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:152px;max-width:152px"></div><div class="tsingle" style="width:158px;max-width:158px"></div></div><div class="trow" style="display:flex"><div class="thumbcaption"> '''1''' ಗುಹೆ ಸಂಖ್ಯೆ 17 [[Ajanta Caves|ರಲ್ಲಿನ ಅಜಂತಾದಲ್ಲಿನ]] ಮ್ಯೂರಲ್‌ನ ಒಂದು ವಿಭಾಗವು 'ಸಿಂಹಳದ ಆಗಮನ'ವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಕುಮಾರ ( [[Prince Vijaya|ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯ]] ) ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾರರ ಎರಡೂ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾನೆ. '''2''' ರಾಜ ಸಿಂಹಳದ ( [[Prince Vijaya|ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯ]] ) ಪವಿತ್ರೀಕರಣ (ಗುಹೆ ಸಂಖ್ಯೆ 17 [[Ajanta Caves|ರ ಅಜಂತಾ ಮ್ಯೂರಲ್‌ನಿಂದ ವಿವರ).]] </div></div></div></div> {{Historical populations |1881|17=1963|type=|28=15173820|27=2011|26=13876200|25=2001|24=12437000|23=1989 (est.)|22=10979400|21=1981|20=9131300|19=1971|18=7512900|16=5616700|1846600|15=1953|14=4620500|13=1946|12=3473000|11=1931|10=3016200|9=1921|8=2715500|7=1911|6=2330800|5=1901|4=2041200|1891|footnote=2001 Census was only carried out in 18 of the 25 districts. Source:Department of Census & Statistics, Sri Lanka<br/>& Statistics<ref>{{cite web|title=Population by ethnic group, census years|url=http://www.statistics.gov.lk/abstract2010/chapters/Chap2/AB2-10.pdf|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=23 October 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113175023/http://www.statistics.gov.lk/abstract2010/chapters/Chap2/AB2-10.pdf|archive-date=13 November 2011|df=dmy-all}}</ref><br/>Data is based on <br/>[[Sri Lankan Government]] Census.}} == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು == ಸಿಂಹಳೀಯರ ಆರಂಭಿಕ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಎರಡು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಮಹಾವಂಶ. ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ 4 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಪಾಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕುಲವಂಶ (ಮೊದಲ ಭಾಗವು 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ ಧಮ್ಮಕಿಟ್ಟಿಯಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ). ಇವು 1500 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಿಂಹಳೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಅನುರಾಧಪುರ ಮತ್ತು ಪೊಲೊನ್ನರುವಾಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ. [[ಅಕ್ಕಿ|ಮಹಾವಂಶವು ಭತ್ತದ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಲಾಶಯ|ಜಲಾಶಯಗಳ]] ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಕೃಷಿ ಸಮಾಜವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಪೂರ್ವ ಅನುರಾಧಪುರ ಕಾಲ === ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಅವನ 700 ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಸುಪ್ಪಾರಕವನ್ನು ತೊರೆದು ಈಗಿನ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="scenicsrilanka.com">{{Cite web|url=http://www.scenicsrilanka.com/history-of-sri-lanka.html|title=483 BC - Arrival of Aryans to Sri Lanka|website=scenicsrilanka.com|access-date=2009-11-06|archive-date=2018-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111145246/http://www.scenicsrilanka.com/history-of-sri-lanka.html|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಕಾಲಿಟ್ಟ ಜಾಗ ಆಧುನಿಕ ದಿನದ ಮನ್ನಾರ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಪುತ್ತಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಇವರು ತಂಬಪನ್ನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="Mittal 2006">{{Cite book|title=History of Ancient India: From 4250 BC to 637 AD|last=Mittal|first=J.P.|publisher=Atlantic Publishers & Distributors|year=2006|isbn=81-269-0616-2|volume=Volume 2 of History of Ancient India: A New Version|pages=405|chapter=Other dynasties|access-date=2009-11-06|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rrh4tY3v2A4C&q=Kingdom+of+Thambapanni&pg=PA405}}</ref><ref name="lankaemb-egypt.com">{{Cite web|url=http://www.lankaemb-egypt.com/SriLanka/history.htm|title=Pre-history of Sri Lanka|website=lankaemb-egypt.com|publisher=Embassy of Sri Lanka Cairo, Egypt|archive-url=https://web.archive.org/web/20090524060045/http://lankaemb-egypt.com/SriLanka/history.htm|archive-date=24 May 2009|access-date=2009-11-06}}</ref> [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧನ ಪರಿನಿರ್ವಾಣದ]] ದಿನದಂದು ವಿಜಯ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="lankalibrary.com">{{Cite web|url=http://www.lankalibrary.com/geo/kings/vijaya.htm|title=King Vijaya (B.C. 543-504) and his successors|website=lankalibrary.com|access-date=2009-11-06|archive-date=2019-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190120232359/http://www.lankalibrary.com/geo/kings/vijaya.htm|url-status=dead}}</ref> ವಿಜಯಾ ತಂಬಪನ್ನಿಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಇಡೀ ದ್ವೀಪವು ಈತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿ ಬಂದಿತು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ತಂಬಪನ್ನಿಯನ್ನು ಯಕ್ಕಹಾಸರ ರಾಣಿ "ಕುವೇಣಿ" ಆಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವರು ರಾಜಧಾನಿ ಶ್ರೀಸವತ್ತು ಆಗಿತ್ತು.<ref name="palikanon.com">{{Cite web|url=http://www.palikanon.com/english/pali_names/t/tambapanni.htm|title=Tambapanni|website=palikanon.com|access-date=2009-11-06}}</ref> ಸಂಯುಕ್ತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ತಂಬಾಪಣ್ಣಿಯು ನೂರು ಗಜಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Manathunga 2007">{{Cite news|url=http://sundaytimes.lk/070204/Independencesupp/59Independence2.html|title=The first battle for freedom|last=Manathunga|first=Anura|date=2007-02-04|work=Ths Sunday Times|access-date=2009-11-06}}</ref> == ಉಪತಿಸ್ಸ == ವಿಜಯನ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಆಯ್ಕೆಯ ತೊಂದರೆಯಾಯಿತು. ಆಗ ವಿಜಯ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಸುಂಹಿತತನ್ನು ಸಿಂಹಳವನ್ನು ಆಳಲು ಪತ್ರಮುಖೇನ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref name="Blaze">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RFxCJ9__KBMC&q=Upatissa+Nuwara&pg=PA11|title=History of Ceylon|last=Blaze|first=L. E.|year=1933|isbn=9788120618411|page=12}}</ref> ಆದರೆ, ಪತ್ರವು ತನ್ನ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪುವ ಮೊದಲೇ ವಿಜಯರಾಜ ನಿಧನರಾದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರ ಚುನಾಯಿತ ಮಂತ್ರಿ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=l6zG7t_xQVcC&q=Upatissa+Nuwara&pg=PA176|title=The Mahávansi, the Rájá-ratnácari, and the Rájá-vali|publisher=Parbury, Allen, and Co.|year=1833}}</ref> ಉಪತಿಸ್ಸ, ಪ್ರಮುಖರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದರು. ಇವರು ಒಂದು ವರ್ಷ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ತಂಬಪನ್ನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇವರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ನಂತರ, ಉಪತಿಸ್ಸ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಇನ್ನೊಂದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅದರ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನೂ ಉಪತಿಸ್ಸವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿದನು. ವಿಜಯನ ಪತ್ರವು ಬಂದಾಗ, ಸುಮಿತ್ತನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ನಂತರ ತನ್ನ ದೇಶದ ರಾಜನಾಗಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಪಾಂಡುವದೇವನನ್ನು ಉಪತಿಸ್ಸ ನುವಾರವನ್ನು ಆಳಲು ಕಳುಹಿಸಿದನು.<ref name="Blaze" /> ಉಪತಿಸ್ಸ ನುವಾರ ತಂಬಪನ್ನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಏಳೆಂಟು ಮೈಲು ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="Mittal 2006"/><ref name="lankaemb-egypt.com"/><ref> {{Cite web|url=http://lakdiva.org/codrington/chap01.html|title=CHAPTER I THE BEGINNINGS; AND THE CONVERSION TO BUDDHISM}} </ref> ಇದು ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ ಉಪತಿಸ್ಸನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ವಿಜಯರಾಜನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಪೂ 505 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತಂಬಪನ್ನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೊನೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. === ಅನುರಾಧಪುರ ಕಾಲ === ಕ್ರಿ.ಪೂ 377 ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ ಪಾಂಡುಕಭಯ (437-367 ಕ್ರಿ.ಪೂ.) ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಅನುರಾಧಪುರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದನು. ಇದು ಸಮೃದ್ಧ ನಗರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು.<ref>Blaze (1995), p. 19</ref><ref>Yogasundaram (2008), p. 41</ref> ಮೊದಲು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಂಡುಕಾಭಯನ ಅಜ್ಜನ ಹೆಸರಿನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಅನುರಾಧಪುರ (ಅನೂರಪುರ) ಎಂದು ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಅನುರಾ ಎಂಬ [[ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು|ಮಂಗಳಕರ ನಕ್ಷತ್ರದ]] ಮೇಲೆ ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದಲೂ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>Wijesooriya (2006), p. 27</ref> ಅನುರಾಧಪುರವು ರಾಜವಂಶದಿಂದ ಆಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>Bandaranayake (2007), p. 6</ref> == ಪ್ರಮುಖ ರಾಜರು == ದುತ್ತಗಮನಿ, ವಳಗಂಬ ಮತ್ತು ಧಾತುಸೇನ ಮುಂತಾದ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಧಾಳಿ ಮಾಡಿದ ದಕ್ಷಿಣದ ಅರಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಗಜಬಾಹು I [[ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯನ್]] ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ಸೇನಾ II ಈ ರಾಜ ಮನೆತನದ ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಅರಸರು. === ಪೊಲೊನ್ನರುವಾ ಅವಧಿ === [[ಚಿತ್ರ:Royal_palace.jpg|thumb|ಪೊಲೊನ್ನರುವಾದ ರಾಜಮನೆತನದ ಅವಶೇಷಗಳು]] ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾವು ಪೊಲೊನ್ನರುವಾದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಪರಾಕ್ರಮಬಾಹು ಅವರ ಕೃಷಿ ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪವು ಪೂರ್ವದ ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿ ಎಂದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. === ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅವಧಿ === 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು: ಸೀತಾವಾಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಕೊಟ್ಟೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಜಾಫ್ನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಗಳು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವು.<ref>{{Cite web|url=http://www.sundayobserver.lk/2006/11/05/fea15.asp|title=Communal representation of 1848 – this country's bane|last=Jawad|first=Afreeha|publisher=sundayobserver.lk|access-date=24 February 2012|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070250/http://www.sundayobserver.lk/2006/11/05/fea15.asp|url-status=dead}}</ref> 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ರಾಜ ಮಾಘನ ಆಕ್ರಮಣವು ಬೌದ್ಧರು (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಿಂಹಳೀಯರು) ಅವನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ವಲಸೆಯು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಸಿಂಹಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಆರನೇ ಪರಾಕ್ರಮಬಾಹು<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mw3g">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki> ಎಂಬ ಸಿಂಹಳೀಯರ ರಾಜ ಜಾಫ್ನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಧಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಈ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ದೇಶ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಶ್ರೀಲಂಕಾ [[ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ]] ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಶ್ರೀಲಂಕಾದತ್ತ ಬರಲಾರಂಬಿಸಿದರು.<ref name="mendis">G. C. Mendis (2006).</ref> 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಸಿಂಹಳೀಯರನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕೆಳ-ದೇಶ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ದೇಶ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಿತು.<ref name="mendis" /> === ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸ === ಸಿಂಹಳೀಯರು ಸ್ಥಿರ ಜನನ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. == ಸಮಾಜ ==   === ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ === ==== ಶ್ರೀಲಂಕಾ ==== [[ಚಿತ್ರ:Sri_Lanka_-_Ethnicity_2012.png|thumb|2012 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ DS ವಿಭಾಗದಿಂದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ವಿತರಣೆ]] ಶ್ರೀಲಂಕಾದೊಳಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಸಿಂಹಳೀಯರು ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ, ಮಧ್ಯ, ಸಬರಗಾಮುವಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ೯೦% ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಂಹಳೀಯರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಂಬತೋಲ, ಗ್ಯಾಲೆ, ಗಂಪಾಹ, ಕುರುನೆಗಲ, ಮೊನರಗಲ, ಅನುರಾಧಪುರ ಮತ್ತು ಪೋಲೊನ್ನರುವ ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/PDF/Population/p9p8%20Ethnicity.pdf |title=Sri Lankan Government. (2001). |access-date=2021-11-26 |archive-date=2017-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713101148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/PDF/Population/p9p8%20Ethnicity.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right;" |+ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹಂಚಿಕೆ (2012) ! style="vertical-align:bottom;" | ಪ್ರಾಂತ್ಯ ! style="vertical-align:bottom;" | ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ! style="vertical-align:bottom;" | ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರ % ! style="vertical-align:bottom;" | ಒಟ್ಟು ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೊಡುಗೆ |- | align="left" |{{Flagcountry|Central Province, Sri Lanka}} | 1,687,199 | 66.00% | 11.11% |- | align="left" |{{Flagcountry|Eastern Province, Sri Lanka}} | 359,136 | 23.15% | 2.36% |- | align="left" |{{Flagcountry|Northern Province, Sri Lanka}} | 32,331 | 3.05% | 0.21% |- | align="left" |{{Flagcountry|North Central Province, Sri Lanka}} | 1,143,607 | 90.90% | 7.53% |- | align="left" |{{Flagcountry|North Western Province, Sri Lanka}} | 2,030,370 | 85.70% | 13.38% |- | align="left" |{{Flagcountry|Sabaragamuwa Province}} | 1,657,967 | 86.40% | 10.92% |- | align="left" |{{Flagcountry|Southern Province, Sri Lanka}} | 2,340,693 | 94.96% | 15.42% |- | align="left" |{{Flagcountry|Uva Province}} | 1,017,092 | 80.80% | 6.70% |- | align="left" |{{Flagcountry|Western Province, Sri Lanka}} | 4,905,425 | 84.26% | 32.32% |- style="font-weight:bold" | align="left" | ಒಟ್ಟು | 15,173,820 | 74.80% | 100.00% |} [[ಚಿತ್ರ:Sinhalese_USC2000_PHS.svg|thumb|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಹರಡುವಿಕೆ]] ಸಿಂಹಳೀಯರು ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ದೊಡ್ಡ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ ಸಮುದಾಯಗಳು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]], [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿರುವ ಅನೇಕ ಸಿಂಹಳೀಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಕೆಲಸಗಾರರಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಿಂಹಳೀಯರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುರೋಪ್, ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. [[ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್]] ನಗರವು ಕೇವಲ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ 86,412 ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಜನನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. 73,849 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರು (ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 0.4) 2006 ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಿಂಹಳವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ 29ನೇ-ವೇಗವಾಗಿ-ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ ( ಸೋಮಾಲಿಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಆದರೆ [[ಹಿಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲಾರೂಸ್‌ನ ಭಾಷೆ|ಬೆಲರೂಸಿಯನ್]] ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ). ಸಿಂಹಳೀಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವ ವಲಸೆಯ ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ಕಡಿಮೆ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. 2011 ರ ಕೆನಡಾದ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 139,415 ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರಲ್ಲಿ 7,220 ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಿಂಹಳೀಯ ಮೂಲದವರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Sri Lankan Canadians">{{Cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0|title=2011 National Household Survey: Data tables|last=Statistics Canada|authorlink=Statistics Canada|date=8 May 2013|access-date=11 March 2014}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರಿದ್ದಾರೆ, ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನವರು 2001 ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ಏಷ್ಯಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3% ರಷ್ಟಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.teara.govt.nz/en/sri-lankans/2|title=2. – Sri Lankans – Te Ara Encyclopedia of New Zealand|last=Taonga|first=New Zealand Ministry for Culture and Heritage Te Manatu|website=www.teara.govt.nz}}</ref> ಆಗಮಿಸುವ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು ಮತ್ತು 2018 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 16,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರು [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.stats.govt.nz/tools/2018-census-ethnic-group-summaries/sri-lankan|title=2018 Census ethnic group summaries {{!}} Stats NZ|website=www.stats.govt.nz|access-date=2021-09-12}}</ref> ಆ 9,171 ಸಿಂಹಳೀಯರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.stats.govt.nz/tools/2018-census-ethnic-group-summaries/sinhalese|title=2018 Census ethnic group summaries {{!}} Stats NZ|website=www.stats.govt.nz|access-date=2021-09-12}}</ref> == ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರು == ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 12,000 ಸಿಂಹಳೀಯರಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಲಸೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web|url=https://www.dhs.gov/files/statistics/publications/LPR10.shtm|title=Yearbook of Immigration Statistics: 2010 Supplemental Table 2|publisher=U.S. Department of Homeland Security|access-date=7 June 2011}}</ref> ನಂತರ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ. 1970ರ ದಶಕದಿಂದ ಅನೇಕ ಸಿಂಹಳೀಯರು [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಗೆ]] ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಸುಲಭವಾದ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಿಂಹಳೀಯರಿಗೆ ಇಟಲಿ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿತ್ತು. ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ 30,000-33,000 ಸಿಂಹಳೀಯರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಿಂಹಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಲೊಂಬಾರ್ಡಿಯಾ (ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೊರೆಟೊ ಮತ್ತು ಲಝಾರೆಟ್ಟೊ), [[ಮಿಲಾನ್|ಮಿಲನ್]], ಲಾಜಿಯೊ, [[ರೋಮ್]], ನೇಪಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಲೆರ್ಮೊ, ಮೆಸ್ಸಿನಾ ಮತ್ತು [[ಕಟೇನಿಯ|ಕೆಟಾನಿಯಾ]] ) ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನೇಕ ದೇಶಗಳ ಜನಗಣತಿಯು ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಬೇಕು, ಇದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳರು ಸಹ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಜನಗಣತಿಯು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳೀಯರಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಕೇವಲ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ನಿಖರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಿಂಹಳೀಯರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದಿಂದ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಯುಕೆಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಯುಕೆಯಲ್ಲಿನ ಜನಗಣತಿಯ ಅಸಮರ್ಪಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯುಕೆ ಸರ್ಕಾರವು ಭಾಷೆ ಅಥವಾ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರನ್ನು ಏಷ್ಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಥವಾ ಏಷ್ಯನ್ ಇತರೆ ಎಂದು ಒಂದು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . === ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Word_Sinhala_in_Yasarath_font.svg|thumb|ಯಸರತ್ ಫಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳ ಪದ.]] [[ಚಿತ್ರ:Ola_Scriptures_And_Art_Works_Of_Venerable_Migettuwatte_Gunananda_Thera.jpg|thumb|ಸಿಂಹಳದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಓಲ ಎಲೆಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ.]] ಸಿಂಹಳೀಯರ ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ [[ಸಿಂಹಳ ಭಾಷೆ|ಸಿಂಹಳ]] ವನ್ನು "ಹೆಳಬಸ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾಷೆಯು ಮಾತನಾಡುವ ಮತ್ತು ಬರೆಯುವ ಎರಡು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಂಹಳವು [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳ]] ವಿಶಾಲ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Language"/> ಕ್ರಿ.ಪೂ 6 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಭಾಷೆಯ ಆರಂಭಿಕ ರೂಪವನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://mahavamsa.org/ |title=The Mahavamsa.org. (2007). |access-date=2021-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821101050/http://mahavamsa.org/ |archive-date=2008-08-21 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.lankalibrary.com/books/sinhala.htm|title=Evolution of the Sinhala language|last=Hussein|first=Asiff|website=www.lankalibrary.com|access-date=14 November 2018|archive-date=4 ನವೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171104023454/http://www.lankalibrary.com/books/sinhala.htm|url-status=dead}}</ref> ಸಿಂಹಳವು ತನ್ನ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಸಹೋದರ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಇತರ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಇದು ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಪಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಪಾಲಿ]], ದಕ್ಷಿಣ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ಭಾಷೆ, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]. ಇಂತಹ ಹೇಳ ಅಟುವಾ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಹಲವು ಮುಂಚಿನ ಪಠ್ಯಗಳು ಅವುಗಳ ಪಾಲಿ ಅನುವಾದದ ನಂತರ ಕಳೆದುಹೋದವು. ಸಿಂಹಳದ ಮಹತ್ವದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಮಾವತುರ '','' ''ಕಾವು ಸಿಲುಮಿನ,'' ''ಜಾತಕ ಪೋತ'' ಮತ್ತು ''ಸಾಲ ಲಿಹೀನಿಯ'' ಸೇರಿವೆ. ಸಿಂಹಳವು ವಿದೇಶಿ ಮೂಲದ [[ತಮಿಳು|ಅನೇಕ ಎರವಲು ಪದಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ತಮಿಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಾದ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]], [[ಡಚ್ ಭಾಷೆ|ಡಚ್]] ಮತ್ತು [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ರು ಸೇರಿವೆ <ref name="everyculsin"/> ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಬೌದ್ಧ ಪುರೋಹಿತರು ಬರೆದ ಸಂದೇಶ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಕೆಲವು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಬಹುಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಸಿಂಹಳ ಭಾಷೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳ ಭಾಷೆಯ ಹಲವು ಪದಗಳು ಈ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಂದು ಕೆಲವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಅನೇಕ ಡಚ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪದಗಳನ್ನು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಸಿಂಹಳೀಯರು, ಅವರು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಮತ್ತು ಅಥವಾ [[ತಮಿಳು]] ಮಾತನಾಡಬಹುದು. 2012 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ 23.8% ಅಥವಾ 3,033,659 ಸಿಂಹಳೀಯರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು 6.4% ಅಥವಾ 812,738 ಸಿಂಹಳೀಯರು ತಮಿಳು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Census2012">{{Cite web|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=FinalPopulation&gp=Activities&tpl=3|title=Census of Population and Housing 2011|website=www.statistics.gov.lk|publisher=Department of Census and Statistics|access-date=14 November 2018|archive-date=16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416015917/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=FinalPopulation&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref> ನೆಗೊಂಬೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಿಂಹಳೀಯರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಮೀನುಗಾರರು ನೆಗೊಂಬೋ ತಮಿಳು ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉಪಭಾಷೆ ಸಿಂಹಳದೊಂದಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Bonta">{{Cite journal|last=Bonta|first=Steven|title=Negombo Fishermen's Tamil (NFT): A Sinhala Influenced Dialect from a Bilingual Sri Lankan Community|journal=International Journal of Dravidian Linguistics|date=June 2008|volume=37}}</ref> == ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ == ''ಮಹಾದಾನ ಮುತ್ತ ಸಹ ಗೋಲಯೋ'', ಕಾವಟೆ ಅಂದರೇ ಮುಂತಾದ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ''ರಂಜಿಸುತ್ತಲೇ ಇವೆ.'' ''ಮಹಾದಾನ ಮುತ್ತ'' ತನ್ನ ಅಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಕಿಡಿಗೇಡಿತನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ''ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ (ಗೋಲಯೋ'' ) ದೇಶವನ್ನು ಸುತ್ತುವ ಮೂರ್ಖ ಕಮ್ ಪಂಡಿತನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ''ಕವಟೆ ಆಂಡರೆ'' ಒಬ್ಬ ಹಾಸ್ಯದ ಕೋರ್ಟಿನ ಹಾಸ್ಯಗಾರನ ಕಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗನೊಂದಿಗಿನ ಅವನ ಸಂವಹನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. == ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ == ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಸಿಂಹಳ ಬರಹಗಾರರಾದ ಮಾರ್ಟಿನ್ ವಿಕ್ರಮಸಿಂಘೆ ಮತ್ತು ಜಿ.ಬಿ. ಸೇನನಾಯಕೆ ವಿಶಾಲ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಇತರ ಬರಹಗಾರರೆಂದರೆ ಮಹಾಗಮ ಸೆಕೆರಾ ಮತ್ತು ಮದೇವೇಲ ಎಸ್. ರತ್ನಾಯಕೆ. ಮಾರ್ಟಿನ್ ವಿಕ್ರಮಸಿಂಗ್ ಅವರು ಜನಪ್ರಿಯ ಮಕ್ಕಳ ಕಾದಂಬರಿ ''ಮಡೋಲ್ ದುವಾವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ''. ಮುಣದಾಸ ಕುಮಾರತುಂಗಾ ಅವರ ಹಾತ್ ಪಾನಾ ಕೂಡ ಅಪಾರ ಜನಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ === ಧರ್ಮ === [[ಚಿತ್ರ:SL_Kandy_asv2020-01_img33_Sacred_Tooth_Temple.jpg|thumb| ಬೌದ್ಧರ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ದಂತ ದೇವಾಲಯ|ಹಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.]]]] ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ರೂಪವನ್ನು ಥೇರವಾಡ (ಹಿರಿಯರ ಶಾಲೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಲಿಯ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ಮಹಾವಂಶ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರನ್ನು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 1988 ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯ ಮಾತನಾಡುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 93% ಬೌದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="lcweb2.loc.gov">{{Cite encyclopedia|title=Sri Lanka: a country study|publisher=[[Federal Research Division]], [[Library of Congress]]|location=Washington, D.C.|url=https://www.loc.gov/item/89600372/|date=1990|editor-last=Ross|editor-first=Russell R.|pages=|oclc=311429237|postscript=}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ಅವಲೋಕನಗಳು ಸಿಂಹಳೀಯರು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯವಾಗಿ, ಬೌದ್ಧರಂತೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ವಿಶ್ವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಬೌದ್ಧರು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. ಸಿಂಹಳೀಯ ಬೌದ್ಧರು ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ( ಜಾನಪದ ಧರ್ಮ ) ಮತ್ತು [[ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು|ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳ]] ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು. ಈ ಕೆಲವು ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="everyculsin"/><ref name="Buddhism transformed">Buddhism transformed: religious change in Sri Lanka, by Richard Gombrich, Gananath Obeyesekere, 1999</ref><ref name="kataragama.org">{{Citation|url=http://www.kataragama.org/docs/popular-religion.htm|title=Popular Sinhalese Religion|first=Peter R|last=Blood}}</ref> ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ದೇವರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಿಂಹಳೀಯರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕತಾರಗಮ ದೇವ [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ|ಕಾರ್ತಿಕೇಯನಿಂದ]], ಉಪುವನ್ ದೇವ [[ವಿಷ್ಣು]]ವಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಅಯ್ಯನಾಯಕೆ ದೇವ ಅಯ್ಯನಾರ್ ರಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದಿದ್ದನ್ನು ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಈ ದೇವರುಗಳು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳಂತೆಯೇ ಒಂದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಮೂಲ ದೇವರುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅವರ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.<ref>Obeyesekere, Gananath.</ref> ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಗಣನಾಥ್ ಒಬೆಸೆಕೆರೆ ಮತ್ತು ಕಿತ್ಸಿರಿ ಮಲಲ್ಗೋಡ ಅವರು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಿಷನರಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಇವಾಂಜೆಲಿಕಲ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು "ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಈ ರೀತಿಯ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಕರಣೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಬೌದ್ಧ ಯುವಕರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಬೌದ್ಧ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಕಂಡರು ಮತ್ತು ಯಂಗ್ ಮೆನ್ಸ್ ಬೌದ್ಧ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನಂತಹ ಹೊಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೌದ್ಧರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು, ಹಾಗೆಯೇ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಜನರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಕರಪತ್ರಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.buddhistethics.org/4/deeg1.html |title=Mahinda Deegalle. (1997). |access-date=2021-11-26 |archive-date=2016-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160118172015/http://www.buddhistethics.org/4/deeg1.html |url-status=dead }}</ref> ==== ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ ==== ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕಡಲ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಿಂಹಳೀಯ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು/ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಮುದಾಯವಿದೆ.]] <ref name="everyculsin">[http://www.everyculture.com/South-Asia/Sinhalese-Religion-and-Expressive-Culture.html Everyculture. (2009). ]</ref> ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಗುಂಪುಗಳು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|last=Scott|first=David|date=1992-01-01|title=Conversion and Demonism: Colonial Christian Discourse and Religion in Sri Lanka|url=https://archive.org/details/sim_comparative-studies-in-society-and-history_1992-04_34_2/page/331|journal=Comparative Studies in Society and History|volume=34|issue=2|pages=331–365|jstor=178949|doi=10.1017/s0010417500017710}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿಂಹಳೀಯ ಕ್ರೈಸ್ತರು [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್|ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]] ; ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="lcweb2.loc.gov"/> ಅವರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ ನೆಗೊಂಬೋ. ಸಿಂಹಳೀಯರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 2008 ರ ಗ್ಯಾಲಪ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, 99% ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರು ಧರ್ಮವನ್ನು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.gallup.com/poll/114211/Alabamians-Iranians-Common.aspx Steve Crabtree and Brett Pelham. (2009). ]</ref> === ಆನುವಂಶಿಕ === ಆಧುನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬಂಗಾಳಿ ಕೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ತಮಿಳು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಗುಜರಾತಿ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿ ವಂಶಾವಳಿಗಳೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal|title=Population genetic study of three VNTR loci (D2S44, D7S22, and D12S11) in five ethnically defined populations of the Indian subcontinent|url=https://archive.org/details/sim_human-biology_1996-10_68_5/page/819|journal=Human Biology|volume=68|issue=5|pages=819–35|date=October 1996|pmid=8908803}}</ref> ಹಿಂದಿನದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಇತರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಿಂಹಳೀಯರು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ]] ಕೆಲವು ಆನುವಂಶಿಕ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal|title=The genetic heritage of the earliest settlers persists both in Indian tribal and caste populations|journal=American Journal of Human Genetics|volume=72|issue=2|pages=313–32|year=2003|pmid=12536373|pmc=379225|doi=10.1086/346068}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Polarity and temporality of high-resolution y-chromosome distributions in India identify both indigenous and exogenous expansions and reveal minor genetic influence of Central Asian pastoralists|journal=American Journal of Human Genetics|volume=78|issue=2|pages=202–21|year=2006|pmid=16400607|pmc=1380230|doi=10.1086/499411}}</ref> ಕೆಲವು Y-DNA ಮತ್ತು mtDNA ಹ್ಯಾಪ್ಲೋಗ್ರೂಪ್‌ಗಳು [[ಪ್ರತಿಕಾಯ(ಆಂಟಿಬಾಡಿ)|ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳೀಯರಲ್ಲಿ ಇಮ್ಯುನೊಗ್ಲಾಬ್ಯುಲಿನ್‌ನ]] ಜೆನೆಟಿಕ್ ಮಾರ್ಕರ್‌ಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಆನುವಂಶಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಿಂಹಳೀಯರು ತಳೀಯವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal|last=Ranaweera|title=Mitochondrial DNA history of Sri Lankan ethnic people: their relations within the island and with the Indian subcontinental populations|issn=1434-5161|pmid=24196378|doi=10.1038/jhg.2013.112|pages=28–36|issue=1|volume=59|language=en|journal=Journal of Human Genetics|first6=Patcharee|first=Lanka|last6=Lertrit|first5=Samerchai|last5=Poolsuwan|first4=Hathaichanoke|last4=Boonyarit|first3=Aung|last3=Win Tun|first2=Supannee|last2=Kaewsutthi|year=2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://isogg.org/tree/ISOGG_HapgrpC.html|title=ISOGG 2018 Y-DNA Haplogroup C|website=isogg.org}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Matsumoto|first=Hideo|title=The origin of the Japanese race based on genetic markers of immunoglobulin G|journal=Proceedings of the Japan Academy. Series B, Physical and Biological Sciences|volume=85|issue=2|pages=69–82|doi=10.2183/pjab.85.69|issn=0386-2208|pmc=3524296|pmid=19212099|year=2009|bibcode=2009PJAB...85...69M}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Sinhalese_Girl_Wearing_A_Traditional_Kandyan_Saree_(Osaria)-1.jpg|right|thumb| [[ಸೀರೆ|ಒಸರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಸಿಂಹಳೀಯ ಹುಡುಗಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Women_in_Traditional_Kandyan_Dress_Wait_as_Secretary_Kerry_Meets_With_Sri_Lankan_Foreign_Minister_Samaraweera_(17152821338).jpg|left|thumb| ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಉಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯ ಹುಡುಗಿಯರು]] ಸಿಂಹಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು 2600 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದು ಮತ್ತು ಥೇರವಾಡ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ಲಲಿತಕಲೆಗಳು, ಸಾಹಿತ್ಯ, ನೃತ್ಯ, ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಜಾನಪದ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು. ಪ್ರಾಚೀನ ಸಿಂಹಳದ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿದೇಶಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಿಗಿರಿಯಾ ತನ್ನ ಹಸಿಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಮಿಕರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕವನಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಜೀವನದ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದರು. ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ಈ ಕವಿತೆಗಳು ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಕವಿತೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಸಬದ್ಧ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಬೌದ್ಧ ಹಬ್ಬಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಿಂಹಳೀಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಟೋವಿಲ್‌ಗಳಂತಹ ಪುರಾತನ ಆಚರಣೆಗಳು tovils ಬುದ್ಧನ ಮತ್ತು ದೇವರುಗಳ ಉತ್ತಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತವೆ. === ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಾಣ === ಮಹಾವಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಸಿಂಹಳೀಯರು [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗ|543 BCE ನಲ್ಲಿ]] ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಅವರ ಏಳು ನೂರು ಅನುಯಾಯಿಗಳ ವಂಶಸ್ಥರು. ವಿಜಯಾ ಮತ್ತು ಅವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಬಂಗಾಳದ ಸಿಂಹಪುರ ನಗರದಿಂದ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರು ತಳೀಯವಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ (ಬಂಗಾಳ) ಜನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{Cite journal|title=Population genetic study of three VNTR loci (D2S44, D7S22, and D12S11) in five ethnically defined populations of the Indian subcontinent|url=https://archive.org/details/sim_human-biology_1996-10_68_5/page/819|journal=Human Biology|volume=68|issue=5|pages=819–35|year=1996|pmid=8908803}}</ref><ref>{{Cite journal|title=HLA analysis of Sri Lankan Sinhalese predicts North Indian origin|journal=International Journal of Immunogenetics|volume=34|issue=5|pages=313–5|year=2007|pmid=17845299|doi=10.1111/j.1744-313X.2007.00698.x}}</ref> ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 5ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ ಭಾರತೀಯರ ಒಳಹರಿವು ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಎಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಸಿಂಹಳವು ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ.   ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮನರಂಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರು ಸರೋಂಗ್ ( ''ಸಿಂಹಳದಲ್ಲಿ ಸರಮಾ'' ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪುರುಷರು ಉದ್ದನೆಯ ತೋಳಿನ ಅಂಗಿಯನ್ನು ಸರಂಗನ್ನು ಧರಿಸಬಹುದು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಉಡುಪುಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ದೇಶದ ಸಿಂಹಳೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಬಿಳಿ ಉದ್ದನೆಯ ತೋಳಿನ ಜಾಕೆಟ್ ಅನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕರ್ಟ್ ಸುತ್ತಲೂ ಬಿಗಿಯಾದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೂವಿನ ಅಥವಾ ಮಾದರಿಯ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಹುದುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲೆನಾಡಿನ ಸಿಂಹಳೀಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಉಬ್ಬಿದ ಭುಜದ ಜಾಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕರ್ಟ್‌ನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟಕ್ ಇನ್ ಫ್ರಿಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ (ಸಿಂಹಳದಲ್ಲಿ ರೆಡಾ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಟ್ಟೆ). ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯ ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಮಹಿಳೆಯರು ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ [[ಸೀರೆ|ಸೀರೆಯನ್ನು]] ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಸೀರೆ|ಸೀರೆಯಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ]], ಆದರೆ ಡ್ರೇಪ್ನೊಂದಿಗೆ ಆದರೆ ಕೆಳಭಾಗದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಬ್ಬಿದ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಒಸರಿಯಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಳ ದೇಶದ ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯ ಮಹಿಳೆಯರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಶೈಲಿಯ ಸೀರೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸಿಂಹಳೀಯ ಪುರುಷರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶೈಲಿಯ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ &mdash; ಸೂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ಕರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಲೌಸ್‌ಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಔಪಚಾರಿಕ ಮತ್ತು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಸೀರೆ|ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್]] ( ''ಒಸರಿಯಾ'' ) ಶೈಲಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಪೂರ್ಣ ಕುಪ್ಪಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಅದು ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶೈಲಿಗಳ ಆಧುನಿಕ ಮಿಶ್ರಣವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಧರಿಸುವವರು ಮಿಡ್ರಿಫ್ ಅನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸಿಂಹಳೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಡುಗೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ''ಸೀರೆಯು'' ಸಹ ಮಹಿಳಾ ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಕಛೇರಿ ನೌಕರರಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುತಃ ಉಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಳಕೆಯ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ನ ಗಗನಸಖಿಯರ ಸಮವಸ್ತ್ರ.<ref name="everyculsin"/> === ತಿನಿಸು === [[ಚಿತ್ರ:FoodAtUnawatuna_RiceAndPrawns.jpg|left|thumb| ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಸಿಗಡಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಖಾದ್ಯ.]] [[ಚಿತ್ರ:Sri-lankan-snacks.jpg|left|thumb| ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಂಡಿಗಳ ತಟ್ಟೆ.]] [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ|ಸಿಂಹಳೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ]] ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ, ಇದು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ]] ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. [[ಅಕ್ಕಿ|ರೈಸ್]] ದೈನಂದಿನ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮಸಾಲೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು [[ಮೇಲೋಗರ|ಮೇಲೋಗರಗಳು]] ಫಾರ್ ನೆಚ್ಚಿನ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಊಟದ ಮತ್ತು [[ಡಿನರ್|ಭೋಜನ]].<ref>{{Cite web|url=http://sltouristguide.com/foods.html|title=Food in Sri Lanka|publisher=Sltouristguide.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006114919/http://sltouristguide.com/foods.html|archive-date=6 October 2014|access-date=2013-03-21}}</ref> ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳ ಕೆಲವು ಹೋಲಿಕೆ ಹೊಂದಿವೆ ಕೇರಳ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ರೀತಿಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾರಣ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ, [[ಕೇರಳ]]. ಸಿಂಹಳೀಯರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಕ್ಕಿ ಖಾದ್ಯವೆಂದರೆ ಕಿರಿಬಾತ್, ಅಂದರೆ 'ಹಾಲು ಅನ್ನ'. sambols, ಸಿಂಹಳೀಯರು mallung, ಕತ್ತರಿಸಿದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತುರಿದ [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮರ|ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]] ಮತ್ತು ಕೆಂಪು [[ಈರುಳ್ಳಿ|ಈರುಳ್ಳಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಬೆರೆಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗೆ ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳವನ್ನು ನೀಡಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ತೆಂಗಿನ ಹಾಲು|ತೆಂಗಿನ ಹಾಲು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.]] ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಅದರ [[ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥ|ಮಸಾಲೆಗಳಿಗೆ]] ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. 15 ನೇ ಮತ್ತು 16 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಮಸಾಲೆ ಮತ್ತು ದಂತದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ತಂದರು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಡುಗೆ ಶೈಲಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಲ್ಯಾಂಪ್ರೈಸ್, ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷ [[ಮೇಲೋಗರ|ಮೇಲೋಗರದೊಂದಿಗೆ]] ಸ್ಟಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಫ್ರಿಕ್ಕಡೆಲ್‌ಗಳು ( ಮಾಂಸದ ಚೆಂಡುಗಳು ), ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಂತರ ಬಾಳೆ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಡಚ್-ಪ್ರಭಾವಿತ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಖಾದ್ಯವಾಗಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಡಚ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು ಸಹ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಹುರಿದ ಗೋಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಹುರಿದ ಕೋಳಿ ಸೇರಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರು ಏನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಪ್ರಭಾವವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಥವಾ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಮೇಲೋಗರದೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೀನು ಅಥವಾ ಚಿಕನ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಮೇಲೋಗರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, [[ತರಕಾರಿ|ಜೊತೆಗೆ ತರಕಾರಿಗಳು]], [[ಮಸೂರ ಅವರೆ|ಮಸೂರ]] ಮತ್ತು [[ಹಣ್ಣು|ಹಣ್ಣಿನ]] ಮೇಲೋಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಹಲವಾರು ಇತರ ಮೇಲೋಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸೈಡ್- sambols ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, [[ಚಟ್ನಿ|ಚಟ್ನಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಸಾಂಬೋಲ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಸಂಬೋಲ್ [[ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ|, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಗಳು]], ಒಣಗಿದ ಮಾಲ್ಡೀವ್ ಮೀನು ಮತ್ತು [[ಲಿಂಬ್ಬೆ ಹಣ್ಣು|ನಿಂಬೆ ರಸವನ್ನು]] ಬೆರೆಸಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪೇಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಪುಡಿಮಾಡಿ ಅನ್ನದೊಂದಿಗೆ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಊಟಕ್ಕೆ ರುಚಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಸಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:British_Museum_Asia_45_(cropped).jpg|thumb|ಬೋಧಿಸತ್ವ ತಾರಾ ಅವರ ಗಿಲ್ಡೆಡ್ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆ, ಅನುರಾಧಪುರ ಅವಧಿಯಿಂದ, 8 ನೇ ಶತಮಾನ. ಈಗ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲಗಳ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳು ದ್ವೀಪದ ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಾದ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧ]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಇದು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕಲೆಯು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು [[ಚಿತ್ರಕಲೆ]], [[ಶಿಲ್ಪ|ಶಿಲ್ಪಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[ವಾಸ್ತುಕಲೆ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಂತಹ]] ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಿಗಿರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಸಿಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದಂಬುಲ್ಲಾದಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಡಿಯ [[ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ದಂತ ದೇವಾಲಯ|ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ಟೂತ್]] ರೆಲಿಕ್. ಕಲೆಯ ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ವಸಾಹತುಗಾರರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮರದ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಕೆಗಳು ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್-ಪ್ರೇರಿತ ಲೇಸ್ವರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್-ಪ್ರೇರಿತ ಬಾಟಿಕ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಇದು ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಅನುರಾಧಪುರ ಮತ್ತು ಪೊಲೊನ್ನರುವಾದಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂಹಳೀಯರು ರುವಾನ್ವೇಲಿಸಾಯ, ಜೇತವನರಾಮಯಂತಹ [[ಗೀಜಾದ ಮಹಾ ಪಿರಾಮಿಡ್|ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ - ಗ್ರೇಟ್ ಪಿರಮಿಡ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಪಿರಮಿಡ್]] ನಂತರ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಪಂಚದ ಎರಡನೇ ಎತ್ತರದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟಡ., ಮತ್ತು ಅಬಯಗಿರಿಯ - ಪುರಾತನ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟಡ. ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ಕಾರಂಜಿಗಳ ಕಂದಕಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮ ಸಮುದ್ರ, ಕೌದುಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಕಂದಲಮಾದಂತಹ ನೀರಾವರಿ ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಿಂಹಳೀಯರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ 8 ನೇ ಅದ್ಭುತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಿಗರಿಯಾ, ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಕೋಟೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಲವಾರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. === ಸಂಗೀತ === ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮಾಜದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜಾನಪದ ಕವಿತೆಗಳಿವೆ. ಈ ಕವಿತೆಗಳು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕೊಯ್ಲು ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆಯಂತಹ ದೈನಂದಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಹಾಡುವ ಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>Gooneratne, Yasmine.</ref> ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಆನಂದ ಸಮರಕೋನ್ ಅವರು 1930 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ / 1940 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಮತ್ತು ಕಟುವಾದ ಸರಳಾ ಗೀ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಇಂತಹ ಓರ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರು ಕಾಣಿಸಿದೆ ಸುನಿಲ್ ಶಾಂತಾ, ಡಬ್ಲ್ಯೂಡಿ Amaradeva, ಪ್ರೆಮಸಿರಿ Khemadasa, ನಂದಾ ಮಾಲಿನಿ, ವಿಕ್ಟರ್ Ratnayake, ಆಸ್ಟಿನ್ Munasinghe, ಟಿಎಮ್ Jayaratne, ಸನತ್ Nandasiri, ಸುನಿಲ್ Edirisinghe, ನೀಲಾ ವಿಕ್ರಮಸಿಂಘೆ Gunadasa Kapuge, ಮಾಲಿನಿ Bulathsinghala ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ Jayakody. === ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ === 1956ರಲ್ಲಿ ''ಮನಮೆ'' ಮೂಲಕ ನಾಟಕಕಾರ ಎದುರಿವೀರ ಶರಚ್ಚಂದ್ರ ನಾಟಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಲೆಸ್ಟರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಪೆರೀಸ್ ಅವರು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಮಗ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನನ್ಯವಾದ ಸಿಂಹಳೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮಾಸ್ಟರ್ ವರ್ಕ್ ''ರೆಕವವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.'' ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ, Peries ಮುಂತಾದುವುಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕರು ವಸಂತ Obeysekera, ಧರ್ಮಸೇನ Pathiraja, Mahagama Sekera, WAB ಡಿ ಸಿಲ್ವ, Dharmasiri Bandaranayake, ಸುನಿಲ್ Ariyaratne, ಸಿರಿ Gunasinghe, GDL ಪೆರೆರಾ, Piyasiri Gunaratne, ಟೈಟಸ್ Thotawatte, ಡಿಬಿ Nihalsinghe, ರಂಜಿತ್ ಲಾಲ್, ದಯಾನಂದ ಗುಣವರ್ಧನ, Mudalinayake Somaratne, ಅಶೋಕ ಹಂದಗಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಸನ್ನ ವಿತಾನಗೆ ಅವರು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಿಂಹಳೀಯ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಿಂಹಳೀಯ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ವರ್ಣರಂಜಿತವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ [[ಇತಿಹಾಸ|ಐತಿಹಾಸಿಕ]] ಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಅಲೋಕೋ ಉದಪಾಡಿ, ಅಬಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ) ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಜ ಗೆಮುನು ಮುಂತಾದ ಹೈ ಬಜೆಟ್ ಚಿತ್ರಗಳು ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. === ಕಲೆ ಪ್ರದರ್ಶನ === [[ಚಿತ್ರ:GataBeraya.jpg|right|thumb| ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಡ್ರಮ್ಮರ್]] ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು: * ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ನೃತ್ಯವು ಆನೆ, ಹದ್ದು, ನಾಗರಹಾವು, ಕೋತಿ, ನವಿಲು ಮತ್ತು ಮೊಲದಂತಹ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ 18 ವನ್ನಾಮ್ (ನೃತ್ಯ ದಿನಚರಿ) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ದಂತ ದೇವಾಲಯ|ಶ್ರೀ]] ದಳದ ಮಾಲಿಗಾವ ಕ್ಯಾಂಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಪೆರಹರಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ. * ಪಹತರಾಟ ನೃತ್ಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಅನಾರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನೃತ್ಯಗಳ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ನರ್ತಕರು ವಿವಿಧ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಜನರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಲು ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನಂತಹ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. * ಸಬರಗಾಮುವಾ ನೃತ್ಯಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ರಂಜಿಸಲು. * ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳು ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ-ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹುಡುಗಿಯರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಈ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಸಿಂಹಳೀಯ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಸಮರ ಕಲೆಗಳು ===   [[ಚಿತ್ರ:Angampora_high_click.JPG|thumb|ಅಂಗಂಪೊರಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಲಿಕ್.]] ಅಂಗಂಪೊರ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮರ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರಗಳು, ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆ, ಕ್ರೀಡೆ, [[ವ್ಯಾಯಾಮ]] ಮತ್ತು [[ಧ್ಯಾನ|ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ]].<ref>{{Cite news|url=http://www.dailynews.lk/2007/09/01/spo20.asp|title='Angampora' the local martial art needs to be revived|last=Wasala|first=Chinthana|date=1 September 2007|work=DailyNews|access-date=15 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130312234213/http://www.dailynews.lk/2007/09/01/spo20.asp|archive-date=12 March 2013}}</ref> ''Angampora'' ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ ಕೀ ತಂತ್ರಗಳೆಂದರೆ: ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಕೈ ಕೈ ಹೋರಾಟದ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ''Angam,'' ಮತ್ತು ''Illangam,'' ''Velayudaya'', ಕೋಲುಗಳು, ಚಾಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಗಳು. ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಪ್ರೆಶರ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ನೋವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದು. ಕಾದಾಳಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಹೊಡೆತ|ಸ್ಟ್ರೈಕಿಂಗ್]] ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಪ್ಲಿಂಗ್ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಎದುರಾಳಿಯು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳುವವರೆಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ. ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬಳಕೆ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಹೋರಾಟದ ಪರಿಧಿಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಿಟ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.sundayobserver.lk/2009/11/22/mag01.asp|title=A truly Sri Lankan art|last=Kulatunga|first=Thushara|date=22 November 2009|work=SundayObserver|access-date=15 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120210727/http://www.sundayobserver.lk/2009/11/22/mag01.asp|archive-date=20 November 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://exploresrilanka.lk/2010/07/angampora-the-martial-art-of-sri-lankan-kings/|title=Angampora: the Martial Art of Sri Lankan Kings|last=Perera|first=Thejaka|date=July 2010|access-date=15 May 2013|publisher=ExploreSrilanka|archive-date=1 ಜುಲೈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701151835/http://exploresrilanka.lk/2010/07/angampora-the-martial-art-of-sri-lankan-kings/|url-status=dead}}</ref> 1815 ರಲ್ಲಿ ದೇಶವು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ''ಒಳಪಟ್ಟ ನಂತರ ಅಂಗಂಪೊರಾ'' ಬಹುತೇಕ ಅಳಿದುಹೋಯಿತು, ಆದರೆ ದೇಶವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://angampora.org/misc/the_way_of_the_guru.pdf|title=The Way of the Guru|last=Lafferty|first=Jamie|access-date=15 May 2013|publisher=angampora.org|archive-date=12 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110112232929/http://angampora.org/misc/the_way_of_the_guru.pdf|url-status=dead}}</ref> === ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ === [[ಚಿತ್ರ:Sinhala_palm-leaf_medical_manuscripts,_open_leaves,_large_image..JPG|thumb|ಸಿಂಹಳ ಓಲಾ ಎಲೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು.]] ಸಿಂಹಳೀಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕ ಕಲಿಕೆಯ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧ]] ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಓದುವಿಕೆಯಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ [[ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ|ಸೂಚನೆಯು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಜನನದ]] ಹಿಂದಿನ ದಿನಾಂಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಯಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಇತರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="SriSurvey">{{Cite book|title=Sri Lanka: A Survey|url=https://archive.org/details/srilankasurvey0000unse_z3u1|last=de Silva|first=K.&nbsp;M.|publisher=Institute of Asian Affairs, Hamburg|year=1977|isbn=0-8248-0568-2}}</ref> [[ಜಲಾಶಯ|ಜಲಾಶಯಗಳು]] ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಂತಹ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮನೆ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್ಶಿಪ್ಗಳ ಮೂಲಕ ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="SriSurvey"/> ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಡಚ್ಚರ ಆಗಮನ [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್|ಮತ್ತು ನಂತರದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]] ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|1800 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. 1870 ರ ನಂತರ ಅವರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಿಷನರಿ ಗುಂಪುಗಳು ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು, ಇದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಕ್ಷರತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref name="SriSurvey"/> 1901 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಶಾಲೆಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವು. ಆದರೆ ಒಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಿಂದುಳಿದಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶದ ಕೊರತೆಯ ಮೂಲಕ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="SriSurvey"/> === ಔಷಧಿ === ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿಂಹಳೀಯ ಗ್ರಾಮಗಳು ವೇದ ಮಹತ್ತಯ (ವೈದ್ಯ) ಎಂಬ ಕನಿಷ್ಠ ಒಬ್ಬ ಮುಖ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಈ ಜನರು ತಮ್ಮ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಿಂಹಳೀಯ ಔಷಧವು ಕೆಲವು ಆಯುರ್ವೇದ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಅವರು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ಪಠಣಗಳನ್ನು (ಪಿರಿತ್) ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾವಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಪುರಾತನ ವೃತ್ತಾಂತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪಾಂಡುಕಾಭಯ (437 BC - 367 BC) ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು (ಸಿವಿಕಾಸೊತ್ತಿ-ಸಾಲಾ) ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳ ಆರೈಕೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಹೊಂದಿರುವ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Aluvihare|first=Arjuna|date=November 1993|title=Rohal Kramaya Lovata Dhayadha Kale Sri Lankikayo|journal=Vidhusara Science Magazine}}</ref><ref>''[http://www.hsph.harvard.edu/ihsg/publications/pdf/No-42.PDF Resource Mobilization in Sri Lanka's Health Sector]'' – Rannan-Eliya, Ravi P. & De Mel, Nishan, [[Harvard School of Public Health]] & Health Policy Programme, Institute of Policy Studies, February 1997, Page 19.</ref> ಮಿಹಿಂತಲೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದು.<ref>Heinz E Müller-Dietz, ''Historia Hospitalium'' (1975).</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ * ಸಿಂಹಳೀಯ ಬೌದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}}   === ಮೂಲಗಳು === == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commonscatinline}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Articles using infobox ethnic group with image parameters|IRSinhalese people]] [[ವರ್ಗ:All articles with unsourced statements]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೧]] 1jy3udxdyfz28laufbk2ayl3ie3ol47 0 145786 1434741 1434398 2026-10-27T08:54:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434741 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=Vijaya|image=Consecration Of King Sinhala-Prince Vijaya (Detail From The Ajanta Mural Of Cave No 17).jpg|alt=Cave painting of Vijaya|caption=ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ; ಗುಹೆ ೧೭ ರ ಅಜಂತಾ ಗುಹೆಗಳ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರದಿಂದ ವಿವರ<ref name="Simhala Avadana, Cave 17">{{Cite web |url=http://ajantacaves.com/html/jataka%20stories.asp |title=Simhala Avadana, Cave 17 |access-date=24 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111342/http://ajantacaves.com/html/jataka%20stories.asp |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead }}</ref>|reign={{circa|೫೪೩|೫೦೫ ಬಿಸಿ‍ಇ}}|predecessor=|successor=ಉಪತಿಸ್ಸ|spouse 2=ಪಾಂಡು ರಾಜನ ಮಗಳು|spouse 1=ಕುವೇಣಿ,|dynasty=ಹೌಸ್ ಆಫ್ ವಿಜಯ|father=ಸಿನ್ಹಬಾಹು|mother=ಸಿನ್ಹಶಿವಲಿ|birth_date=|birth_place=ಸಿನ್ಹಪುರ|death_date=೫೦೫ ಬಿಸಿ|death_place=ತಂಬಪನ್ನಿ|religion=}} ಮಹಾವಂಶದ ವೃತ್ತಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, '''ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯ''' (c. ೫೪೩''-೫೦೫'' ಬಿಸಿ‍ಇ) ಮೊದಲ ಸಿಂಹಳೀಯ ರಾಜ. ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಎರಡೂ ಮೂಲಗಳಿಂದ ದಂತಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳು ಅವರು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಸಿಂಹಪುರದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ]] ಬಂದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯಾ ಮತ್ತು ಅವನ ವಸಾಹತುಗಾರರು "ತಮ್ಮೆನಾ" ( ತಂಬಪಾಣಿ, ದ್ವೀಪದ ಮಧ್ಯ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ) ಬಳಿ [[ಯಕ್ಷ|ಯಕ್ಷನನ್ನು]] ಸೋಲಿಸಿದರು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದ್ವೀಪದ ಹಿಂದಿನ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಅವರ ನಗರವಾದ ಸಿರಿಸವತ್ತುದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಯಕ್ಷ ನಾಯಕನ ಮಗಳು ಕುವೇಣಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಜಯಾ ವಿವಾಹವು ತಂಬಪನ್ನಿಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುವ ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಕುವೇಣಿಯು ತನ್ನ ಜನರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ರಾಜಕುಮಾರಿಗಾಗಿ ವಿಜಯ್ ಆಕೆಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದ. ವಿಜಯಾ ಎಂಬುವವರಿಂದ ಕುವೇಣಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು, ಅವರ ಭವಿಷ್ಯ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. == ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು == ದಂತಕಥೆಯ ನಾಲ್ಕು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರ ಮೂಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರ ಲಂಕಾ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ''ಮಹಾವಂಶ'' ಮತ್ತು ''ದೀಪವಂಶವು'' ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ವಿಜಯ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಎರಡು ದಂತಕಥೆಗಳು ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. * ''ಮಹಾವಂಶ'' : ಈ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಜಯಾ ಅವರ ಅಜ್ಜಿಯು ರಾಜಕುಮಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಪೂರ್ವಜರು [[ವಂಗ ರಾಜ್ಯ|ವಂಗ]] ಮತ್ತು [[ಕಲಿಂಗ|ಕಳಿಂಗ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ (ಇಂದಿನ [[ಬಾಂಗ್ಲಾ (ಬಙ್ಗ)|ಬಂಗಾಳ]] ಮತ್ತು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ) ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವಳು ಸಿನ್ಹಾ ("ಸಿಂಹ") ನೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರುತ್ತಾಳೆ. ಅವರು ಅವರನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಮಕ್ಕಳು ಅವರ ಸೆರೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಆಕೆಯ ಮಗ ಸಿಂಹಬಾಹು ಸಿಂಹನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಸಿಂಹಬಾಹುವಿನ ಮಗನಾದ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯನು ಸಿಂಹಪುರದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಅವನು ಸಿಂಹಪುರದ ರಾಜಕುಮಾರ-ರಾಜರಾಜನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ೭೦೦ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟನು. ''ಮಹಾವಂಶದ'' ಆವೃತ್ತಿಯು ವಿರೋಧಾಭಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬುದ್ಧನು ಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಯಕ್ಖರನ್ನು ಗಿರಿದೀಪ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೊರಹಾಕಿದನು, ಆದರೆ ವಿಜಯಾ ನಂತರ ಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಖರನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕುವೇಣಿ ಎಂಬ ಯಖಿಣಿ (ಹೆಣ್ಣು ಯಕ್ಕಾ) ಅವನ ರಾಣಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಕುವೇಣಿಯು ವಿಜಯಾಗೆ ಸಿರಿಸಾವತ್ತಿನ ಯಕ್ಕಾ ನಗರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಜಯಾ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಲು [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]] ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕು. ಅವನು [[ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಪಾಂಡು]] ರಾಜನ ಮಗಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಡು, ವಿಜಯಾ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ವಧುಗಳಾಗಿ ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕುವೇಣಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಲಂಕಾಪುರದ ಯಕ್ಕಾ ನಗರಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಯಕ್ಕಗಳು ಅವರಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ವಾರಸುದಾರರಿಲ್ಲದೆ ವಿಜಯಾ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಅವಳಿ ಸಹೋದರ ಸುಮಿತ್ತನ ಮಗ ಪಾಂಡುವಾಸುದೇವ ಭಾರತದಿಂದ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ವಿಜಯಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ವಿಜಯಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಮುದಾಯವು ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ.<ref name="SD_2010" /><ref name="JMS_1997">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=X9TeEcMi0e0C&pg=PA7|title=The story of the Sinhalese from the most ancient times up to the end of "the Mahavansa" or Great dynasty|last=Senaveratna|first=J. M.|date=1997|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-1271-6|pages=7–22}}</ref> * ''ದೀಪವಂಶ'' : ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು ''ಮಹಾವಂಶಕ್ಕಿಂತ'' ಹಿಂದಿನದು. ಇದು ''ಮಹಾವಂಶದ'' ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕುವೇಣಿ (ಮತ್ತು ಇತರ ಯಕ್ಕಾಗಳು) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತದೆ.<ref name="Jonathan_2002" /> * [[ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್|ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌ನ]] ಖಾತೆ: ಸಿನ್ಹಾ (ಸಿಂಹ) ನಿಂದ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ. ವಂಗ, ಕಳಿಂಗ ಅಥವಾ ಲಾಲನ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಸಿನ್ಹಾನ ಸೆರೆಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯ ಮಗ, ಚಿಹ್-ಸೆ-ತ್ಸೆಯು ("ಸಿಂಹ-ಹಿಡಿಯುವವನು", ಅಥವಾ ಸಿಂಹಬಾಹು) ನಂತರ ಅವನ ತಂದೆ ಸಿನ್ಹಾನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ಅವನನ್ನು ಪಾರಿಸೈಡನ (ಪವಿತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು) ಕೃತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಹ್-ಸ್ಸೆ-ತ್ಸೇಯು ರತ್ನದೀಪದ (ಲಂಕಾ, "ರತ್ನಗಳ ದ್ವೀಪ") ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ರತ್ನಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಬರುವ ನೌಕಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಿಹ್-ಸೆ-ತ್ಸೆಯು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸಮುದಾಯವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹೆಸರಿಸದ ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರು ಜನರನ್ನು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಅವರು ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಿಹ್-ಸೆ-ತ್ಸೆಯು ಸಮುದಾಯವು ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಕಾಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="SD_2010" /><ref name="Jonathan_2002">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TQ_4XJWO5b4C&pg=PT75|title=Sri Lanka: History and the Roots of Conflict|last=Jonathan Spencer|publisher=Routledge|year=2002|isbn=9781134949793|pages=74–77|author-link=Jonathan Spencer}}</ref> * ''ವಲಹಸ್ಸ ಜಾತಕ'' ಆವೃತ್ತಿ: ಈ [[ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು|ಜಾತಕ]] ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಭಾರತದ [[ಅಜಂತಾ|ಅಜಂತಾ ಗುಹೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ (ಗುಹೆ ೧೭ ರಲ್ಲಿ ''ಸಿಂಹಳ ಅವದಾನ'' ). ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಬರುವ ರಾಜಕುಮಾರ ಸಿಂಹನ ಮಗ ಸಿಂಹಳ ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ. ಅವರು ಮತ್ತು ೫೦೦ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ರತ್ನದೀಪ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿರಿಸಾವತ್ತು ನಗರದಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೌಕಾಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಯಖಿಣಿಗಳಿಂದ ಅವರು ಹಡಗಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಯಖಿಣಿಗಳು ಈ ಹಿಂದೆ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ವಿಧವೆಯರಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿಂಹಳನು ಮುಖ್ಯ ಯಖಿನಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ನಂತರ ಅವರ ನಿಜವಾದ ಗುರುತನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮತ್ತು ಅವನ ೨೫೦ ಜನರು ವಲಾಹಸ್ಸ ಎಂಬ ಹಾರುವ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ದ್ವೀಪದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮುಖ್ಯ ಯಖಿಣಿಯು ಅವರನ್ನು ಅವನ ತಂದೆಯ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರನಿಂದ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಅವನ ತಂದೆ ಸಿಂಹನಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಸಿಂಹ ಅವಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅವನ ಕುಟುಂಬದ ಉಳಿದವರನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ನಂತರ ರತ್ನದೀಪಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಸಿಂಹಳದ ಉಳಿದ ೨೫೦ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾಳೆ. ಸಿಂಹಳ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ನಂತರ ರಾಜನಾದನು ಮತ್ತು ರತ್ನದೀಪಕ್ಕೆ ಸೇನಾ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಯಖಿಣಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಸಿಂಹಳೀಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref name="SD_2010">{{Cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/101017/Plus/plus_24.html|title=Our history: Myth upon myth, legend upon legend|last=S. Devendra|year=2010|access-date=16 October 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFS._Devendra2010">S. Devendra (2010). </cite></ref> == ಪೂರ್ವಜರು == ''ಮಹಾವಂಶದ'' ಪ್ರಕಾರ, [[ವಂಗ ರಾಜ್ಯ|ವಂಗ]] (ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಬಾಂಗ್ಲಾ (ಬಙ್ಗ)|ಬಂಗಾಳ]] ಪ್ರದೇಶ) ರಾಜನು ನೆರೆಯ [[ಕಲಿಂಗ|ಕಳಿಂಗದ]] (ಇಂದಿನ [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ) ಮಾಯಾವತಿ ಎಂಬ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದನು. ದಂಪತಿಗೆ ಸುಪ್ಪಾದೇವಿ ಎಂಬ ಮಗಳು ಇದ್ದಳು, ಅವಳು ಮೃಗಗಳ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಾತಿಯಾಗುವ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದಳು. ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜಕುಮಾರಿ ಸುಪ್ಪಾದೇವಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಜೀವನವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ವಂಗವನ್ನು ತೊರೆದರು. ಲಾಲಾ (ಅಥವಾ ಲಾಡಾ) ಪ್ರದೇಶದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿನ್ಹಾ ("ಸಿಂಹ") ನಿಂದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಗಾದ [[ಮಗಧ|ಮಗಧದ ಕಡೆಗೆ]] ಹೋಗುವ ಕಾರವಾನ್ ಅನ್ನು ಅವಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಳು. ''ಮಹಾವಂಶವು ಸಿನ್ಹಾನನ್ನು'' ಸಿಂಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಿನ್ಹಾ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೃಗೀಯ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಮಾನವ. ಲಾಲಾವನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ರಾರ್ಹ್ ಪ್ರದೇಶ (ಇಂದಿನ [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಭಾರತದ]] [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ]] ಭಾಗ) ಅಥವಾ ಇಂದಿನ [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನ]] ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಲತಾ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="MCR_1984">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k9DpMY206bMC&pg=PA51|title=Ancient Jaffna|last=Mudaliyar C. Rasanayagam|publisher=Asian Educational Services|year=1984|isbn=9788120602106}}</ref> ಸುಪ್ಪಾದೇವಿ ದಾಳಿಯಿಂದ ಓಡಿಹೋದರು. ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಸಿನ್ಹಾ ಅವಳತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತನಾದನು ಮತ್ತು ಅವಳು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಮುದ್ದಿಸಿದಳು. ಅವರು ಸುಪ್ಪಾದೇವಿಯನ್ನು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು: ಸಿನ್ಹಬಾಹು (ಅಥವಾ ಸಿಹಾಬಾಹು, "ಸಿಂಹ-ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿ") ಎಂಬ ಮಗ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಶಿವಲಿ (ಅಥವಾ ಸಿಹಶಿವಲಿ) ಎಂಬ ಮಗಳು. ಮಕ್ಕಳು ದೊಡ್ಡವರಾದಾಗ, ಸಿಂಹಬಾಹು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು, ಅವಳು ಮತ್ತು ಸಿನ್ಹಾ ಏಕೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಅವಳು ತನ್ನ ರಾಜವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ ನಂತರ, ಅವನು ವಂಗಾಗೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಸಿಂಹ ಹೊರಗಿರುವಾಗ ಸಿಂಹಬಾಹು ಸುಪ್ಪಾದೇವಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಶಿವಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುಹೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ವಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಜನರಲ್ ಅನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಸೇನಾಪತಿಯು ಸುಪ್ಪಾದೇವಿಯ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾದನು. ಸಿನ್ಹಾ ತನ್ನ ಕಾಣೆಯಾದ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ವಂಗದ ರಾಜನು ಸಿನ್ಹನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಿಂಹಬಾಹು ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ಸಿಂಹಬಾಹು ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ವಂಗ ರಾಜನು ಸತ್ತನು. ಸಿಂಹಬಾಹುವನ್ನು ಹೊಸ ರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ರಾಜತ್ವವನ್ನು ಅವನ ತಾಯಿಯ ಪತಿಗೆ (ಜನರಲ್) ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾಲಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಅವರು ಸಿಂಹಪುರ (ಅಥವಾ ಸಿಹಾಪುರ ) ನಗರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸಿಂಹಬಾಹು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಸಿಂಹಶಿವಲಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ೩೨ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು (೧೬ ಜೋಡಿ ಅವಳಿಗಳು). ವಿಜಯ ಸಿಂಹ ("ಅತ್ಯಂತ ವಿಜಯಶಾಲಿ") ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ. ವಿಜಯ ಸಿಂಹ ಹಾಗೂ ಸುಮಿತ್ತ ಅವಳಿ ಜವಳಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Mahavamsa_coming">{{Cite web|url=http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/06-coming-vijaya/|title=The Coming of Vijaya|date=8 October 2011|website=The Mahavamsa|access-date=16 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030084837/http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/06-coming-vijaya/|archive-date=30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015|url-status=dead}}</ref> ಸಿಂಹಪುರದ ಸ್ಥಳ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಿಂಗೂರ್, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] (ರಾಡಾ, ಅಥವಾ ರಾರ್, ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ) ಅಥವಾ [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗ್ಪುರ್]], ಜಜ್ಪುರ್ ಬಳಿ ( ಸಿಂಹಪುರ, ಒಡಿಶಾ ) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಾಲಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಇಂದಿನ [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸುವವರು ಅದನ್ನು ಇಂದಿನ ಸಿಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AYBXAAAAQBAJ&pg=PT169|title=Pre-historic Lanka to end of Terrorism|last=Vaiamon|first=Sripali|publisher=Trafford|year=2012|isbn=978-1-4669-1245-8|page=169}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಇದನ್ನು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂ ಬಳಿಯ ಸಿಂಗಪುರಂ ಗ್ರಾಮದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1AA9W9_4Z9gC&pg=PA66|title=Economic History of Orissa|last=Nihar Ranjan Patnaik|date=1 January 1997|publisher=Indus Publishing|isbn=978-81-7387-075-0|page=66}}</ref> ಇದನ್ನು ಇಂದಿನ [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ಅಥವಾ ಮಲಯ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="source">{{Cite book|title=Nagapattinam to Suvarnadwipa : reflections on the Chola naval expeditions to Southeast Asia|last=Kulke|first=Hermann|last2=Kesavapany|first2=K|last3=Sakhuja|first3=Vijay|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2009|isbn=978-981-230-937-2|pages=201}}</ref> == ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಆಗಮನ == [[ಚಿತ್ರ:Coming_Of_Sinhala_(Mural_At_Ajanta_In_Cave_No_17).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Coming_Of_Sinhala_%28Mural_At_Ajanta_In_Cave_No_17%29.jpg/300px-Coming_Of_Sinhala_%28Mural_At_Ajanta_In_Cave_No_17%29.jpg|alt=Elaborate cave painting|thumb| ಅಜಂತಾ ಗುಹೆ ೧೭ ರ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರದ ಒಂದು ವಿಭಾಗವು " [[ಸಿಂಹಳ|ಸಿಂಹಳದ]] ಬರುವಿಕೆಯನ್ನು" ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯನು ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾರರ ಎರಡೂ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ]] [[ಚಿತ್ರ:Tambapanni_seascape.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Tambapanni_seascape.jpg/300px-Tambapanni_seascape.jpg|alt=A view of the sea to the horizon from land|thumb| ತಂಬಪಾಣಿ, ಅಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯ ಆಗಮಿಸಿದ]] ವಿಜಯಾನನ್ನು ಅವನ ತಂದೆ ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಅವನು ಮತ್ತು ಅವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಗುಂಪು ಅವರ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕುಖ್ಯಾತರಾದರು. ಅವನ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ದೂರುಗಳು ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಲು ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ, ಪ್ರಮುಖ ನಾಗರಿಕರು ವಿಜಯಾಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ರಾಜ ಸಿಂಹಬಾಹು ನಂತರ ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಅವನ ೭೦೦ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದನು. ಪುರುಷರ ತಲೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಧ ಬೋಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊರಟಿದ್ದ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ೭೦೦ ಪುರುಷರ ಹೆಂಡತಿಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಜಯಾ ಮತ್ತು ಅವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಸುಪ್ಪಾರಕ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದರು. ಮಹಿಳೆಯರು ಮಹಿಳಾದೀಪಕ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಳಿದರು, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ನಾಗದೀಪ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಳಿದರು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ]] ಮರಣದ ದಿನದಂದು ವಿಜಯಾ ಅವರ ಹಡಗು ತಂಬಪನ್ನಿ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಂಕಾವನ್ನು ತಲುಪಿತು. ವಿಜಯನ ತಂಡ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ (ಸಿಂಹಪುರ ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು) ಹೊರಟಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವರು ಇಂದಿನ ಸೋಪಾರವನ್ನು ಸುಪ್ಪಾರಕ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RFxCJ9__KBMC&pg=PA2|title=History of Ceylon|last=L. E. Blaze|publisher=Asian Educational Services|year=1938|isbn=978-81-206-1841-1|pages=2}}</ref> ಸಿಂಹಪುರವು ವಂಗ-ಕಳಿಂಗ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವರು ಅದನ್ನು ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ ಸ್ಥಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಸ್. ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಅವರು ಸುಪ್ಪಾರಕ ಸುಮಾತ್ರ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vRcql-QBhRwC&pg=PA75|title=Some Contributions of South India to Indian Culture|last=S. Krishnaswami Aiyangar|date=1 January 1995|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-0999-0|page=75}}</ref> ''ಮಹಾವಂಶದ'' ಪ್ರಕಾರ, ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನು ಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನು ( [[ಇಂದ್ರ]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ) ಕೇಳಿದನು, ಆದ್ದರಿಂದ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು]] ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದು. ಇಂದ್ರನು ಕಮಲದ ಬಣ್ಣದ ದೇವರಿಗೆ ( ಉಪುಲ್ವನ್ ) ಲಂಕಾದ ಪಾಲಕತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಅವನು ವಿಜಯನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ತಪಸ್ವಿಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಲಂಕೆಗೆ ಬಂದನು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vwWGX08JAx8C&pg=PA182|title=The ritual of battle: Krishna in the Mahābhārata|last=Alf Hiltebeitel|publisher=State University of New York Press|year=1990|isbn=0-7914-0249-5|page=182|author-link=Alf Hiltebeitel}}</ref><ref name="Mahavamsa_consecrating">{{Cite web|url=http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/07-consecrating-vijaya/|title=The Consecrating of Vijaya|date=8 October 2011|website=The Mahavamsa|access-date=16 October 2015}}</ref> ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಗೈಗರ್ ಕಮಲದ ಬಣ್ಣದ ದೇವರನ್ನು [[ವಿಷ್ಣು]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ''ಉಪ್ಪಳವು'' [[ನೀಲಿ]] ಕಮಲವಾಗಿದೆ. ಸೆನರತ್ ಪರಾನವಿತಾನ ಅವನನ್ನು [[ವರುಣ|ವರುಣನೊಂದಿಗೆ]] ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=P-8KAAAAYAAJ|title=The Enigma of the Man and Horse at Isurumuniya Temple, Sri Lanka|last=A. D. T. E. Perera|publisher=Sri Lanka Cultural Research|year=1977|page=39}}</ref> ವಿಜಯಾ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಕೈಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ( ''ಪರಿತ್ತ'' ) ದಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದನು. ನಂತರ, ಯಖಿಣಿ ನಾಯಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅನುಯಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ನಾಯಿ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಅವರು ಕುವೇಣಿ (ಅಥವಾ ಕುವಣ್ಣ) ಎಂಬ ಯಕ್ಷಿಣಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರು, ಅವರು ದಾರವನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದರು. ಕುವೇಣಿ ಅವನನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು, ಆದರೆ ವಿಜಯನ ಮಾಂತ್ರಿಕ ದಾರ ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿತು. ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಕುವೇಣಿ ಅನುಯಾಯಿಯನ್ನು ಕಂದಕಕ್ಕೆ ಎಸೆದಳು. ನಂತರ ಅವಳು ಎಲ್ಲಾ ೭೦೦ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಅದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು. ವಿಜಯನು ಕುವೇಣಿಯ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದನು, ತನ್ನ ಜನರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಅವಳನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು. ಕುವೇಣಿ ವಿಜಯನಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಳು. ಅವಳು ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಅವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ತಾನು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಹಡಗುಗಳಿಂದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸರಕುಗಳನ್ನು ತಂದಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯನು ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. == ತಂಬಪನ್ನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಗಾಯನದ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ವಿಜಯನಿಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಯಿತು. ಕುವೇಣಿಯು, ಈ ದ್ವೀಪವು ಯಕ್ಕಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಅವರು ವಿಜಯನ ಜನಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸಿರಿಸಾವತ್ತಾದ ಯಕ್ಖನಗರದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಧ್ವನಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಕುವೇಣಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಿಜಯನು ಯಕ್ಕಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ವಿಜಯಾ ಮತ್ತು ಕುವೇಣಿ ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು: ಜೀವಹಟ್ಟ ಮತ್ತು ದಿಸಾಲ. ವಿಜಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು, ಅದಕ್ಕೆ ತಂಬಪನ್ನಿ ("ತಾಮ್ರ-ಕೆಂಪು ಕೈಗಳು") ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪುರುಷರ ಕೈಗಳು ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಬಣ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ವಿಜಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಿಂಹಬಾಹುವಿನ ನಂತರ ಸಿಂಹಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9780761414773|title=Sri Lanka|last=Nanda Pethiyagoda Wanasundera|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=978-0-7614-1477-3|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780761414773/page/26 26]|url-access=registration}}</ref> ವಿಜಯಾ ಅವರ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಹಲವಾರು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು; ಉಪತಿಸ್ಸನು ಅನುರಾಧಾಗಮದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಉಪತಿಸ್ಸಾಗಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ವಿಜಯಾ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಅವನನ್ನು ರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ [[ಆರ್ಯರು|ಆರ್ಯನ್]] (ಉದಾತ್ತ) ಮೂಲದ ರಾಣಿಯ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. [[ಪಾಂಡವರು|ಪಾಂಡವ]] ರಾಜನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಧುರಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಅವನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಉಡುಗೊರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು. (ಮಧುರಾವನ್ನು [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತದ]] ನಗರವಾದ [[ಮಥುರಾ|ಮಥುರಾದೊಂದಿಗೆ]] ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ). ರಾಜನು ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ವಿಜಯನಿಗೆ ವಧುವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ವಿಜಯಾ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಧುಗಳಾಗಿ ನೀಡಲು ಇತರ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಹಲವಾರು ಕುಟುಂಬಗಳು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿ, ರಾಜನಿಂದ ಪುರಸ್ಕೃತರಾದರು, ಅವರು ನೂರು ಉದಾತ್ತ ಕನ್ಯೆಯರು, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು, ೧೮ ಗಿಲ್ಡ್‌ಗಳಿಂದ ಸಾವಿರ ಕುಟುಂಬಗಳು, ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಬಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಈ ಗುಂಪು ಮಹಾತಿತ್ತ ಎಂಬ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಬಂದಿಳಿತು. ವಿಜಯಾ ನಂತರ ತನ್ನ ಯಕ್ಖಿಣಿ ಪತ್ನಿ ಕುವೇಣಿಯನ್ನು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ತೊರೆಯುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡನು ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅವಳಂತಹ ಅಲೌಕಿಕ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹೆದರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿದನು, ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು, ಆದರೆ ಕುವೇಣಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಲಂಕಾಪುರದ ಯಕ್ಖ ನಗರಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದಳು. ಅವಳು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಳು. ಅಲ್ಲಿ ಇತರ ಯಕ್ಕಾಗಳು ಅವಳನ್ನು ಬೇಹುಗಾರಿಕೆಯ ಶಂಕಿತ ದೇಶದ್ರೋಹಿ ಎಂದು ನೋಡಿದರು. ಅವಳು ಯಕ್ಕಾನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಳು. ಆಕೆಯ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಮಕ್ಕಳು ಸುಮನಕೂಟಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋದರು (ಆಡಮ್ನ ಶಿಖರದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ). ಲಂಕಾದ ಮಲಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಪುಲಿಂದ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು (ವೇದ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಭಾರತದ ಪುಲಿಂದಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಬಾರದು). ವಿಜಯನಿಗೆ ರಾಜ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವಾಯಿತು. ಪಾಂಡವ ರಾಜನ ಮಗಳು ಅವನ ರಾಣಿಯಾದಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಅವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ವಿಜಯ ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಾವನಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ದುಷ್ಟ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಲಂಕಾವನ್ನು ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಆಳಿದನು. == ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳು == ಕುವೇಣಿ ಹೋದ ಮೇಲೆ ವಿಜಯಾಗೆ ಬೇರೆ ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲ. ತಾನು ವಾರಸುದಾರರಿಲ್ಲದೆ ಸಾಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದ ಅವನು ತನ್ನ ಅವಳಿ ಸಹೋದರ ಸುಮಿತ್ತನನ್ನು ಭಾರತದಿಂದ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಲು ಕರೆತರುವುದಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ವಿಜಯಾ ಸುಮಿತ್ತಾಗೆ ಪತ್ರವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ನಿಧನವಾದನು. ಉಪತಿಸ್ಸಾಗಮದಿಂದ ಅವನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಉತ್ತರಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಒಂದು ವರ್ಷ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಸಿಂಹಪುರದಲ್ಲಿ, ಸುಮಿತ್ತನು ರಾಜನಾದನು ಮತ್ತು ಮೂರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಅವನ ರಾಣಿ ಮದ್ದಾ (ಬಹುಶಃ ಮದ್ರಾ ) ರಾಜನ ಮಗಳು. ವಿಜಯನ ದೂತರು ಬಂದಾಗ, ಸುಮಿತ್ತನು ತನಗೆ ಬಹಳ ವಯಸ್ಸಾದ ಕಾರಣ ತನ್ನ ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ಲಂಕೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದನು, ಅವನ ಕಿರಿಯ ಮಗ ಪಾಂಡುವದೇವ ಸ್ವಯಂಸೇವಕನಾದನು. ಪಾಂಡುವದೇವ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ತನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ೩೨ ಪುತ್ರರು ಲಂಕಾವನ್ನು ತಲುಪಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೊಸ ಆಡಳಿತಗಾರರಾದರು.<ref name="Mahavamsa_panduvasudeva">{{Cite web|url=http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/08-consecrating-panduvasudeva/|title=The Consecrating of Panduvasudeva|date=8 October 2011|website=The Mahavamsa|access-date=16 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20230530220412/https://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/08-consecrating-panduvasudeva/|archive-date=30 ಮೇ 2023|url-status=dead}}</ref> == ಮಹತ್ವ == ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯನ ದಂತಕಥೆಯು ಸಿಂಹಳೀಯರ ಮೂಲ ಮತ್ತು ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ರಾಜಕೀಯ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಖಾತೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಂಹಳೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಕೆ ಎಂ ಡಿ ಸಿಲ್ವಾ ಅವರು ಸಿಂಹಳೀಯರ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಮೂಲವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲು ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು [[ದ್ರಾವಿಡ|ದ್ರಾವಿಡರಿಂದ]] ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಿಂಹಳೀಯ ಲೇಖಕರು ತಮಿಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಇದನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ದಂತಕಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ, ಸಿಂಹಳೀಯರು ಮತ್ತು ತಮಿಳರು ಒಂದೇ ಜನಾಂಗ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಪೂರ್ವಜರು ಮಧುರೈನ ಪಾಂಡ್ಯನ್ ರಾಜ ಕಳುಹಿಸಿದ ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಕೆಲವು ತಮಿಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ವಿಜಯಾ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ ಯಕ್ಕಾಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಸಚ್ಚಿ ಪೊನ್ನಂಬಲಂನಂತಹ ತಮಿಳು ಲೇಖಕರು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದಂತಕಥೆ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Bruce_2012">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eww8QyTSxQ8C&pg=PA35|title=Legends of People, Myths of State. Violence, Intolerance, and Political Culture in Sri Lanka and Australia|last=Kapferer|first=Bruce|publisher=Berghahn|year=2012|isbn=978-0-85745-436-2|editor-link=Bruce Kapferer|pages=34–40}}</ref> === ಜೆನೆಟಿಕ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳು === ಸಿಂಹಳೀಯರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳರ ಮೇಲೆ ಆನುವಂಶಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಿಂಹಳೀಯರು ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ತಮಿಳರ ನಡುವೆ ಮಹತ್ವದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವಾದ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳರು ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳೀಯರ ನಡುವಿನ ಮಹತ್ವದ ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ, ಅವರು ಇತರ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=r3wiBAAAQBAJ&pg=PT18|title=Genomic Diversity|last=Papiha|first=S. S.|last2=Deka|first2=Ranjan|last3=Chakraborty|first3=Ranjith|publisher=Springer|year=2000|isbn=9781461542636|pages=18–20}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Mastana|first=Sarabjit|date=2007|title=Molecular Anthropology: Population and Forensic Genetic Applications|url=http://www.krepublishers.com/06-Special%20Volume-Journal/T-Anth-00-Special%20Volumes/Anth-00-Special%20Issues/Anth-SI-03-Anth-Today-2007.htm|journal=The Anthropologist|volume=Special Volume of The Anthropologist - No. 3|pages=373-383}}</ref> ೧೬ ಅಧ್ಯಯನ ಎಕ್ಸ್-ಎಸ್‍ಟಿಅರ್ ಲೋಕಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ೨೦೨೧ ರ ಅಧ್ಯಯನವು ನಾಲ್ಕು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜನಾಂಗಗಳನ್ನು (ಸಿಂಹಳೀಯರು, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳರು, ಭಾರತೀಯ ತಮಿಳರು, ಮೂರ್ಸ್) ೧೪ ಇತರ ವಿಶ್ವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ (ಭಿಲ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಮಲೇಷ್ಯಾ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್, ತೈವಾನ್, ಜರ್ಮನಿ, ಇಟಲಿ, ಸ್ವೀಡನ್, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, ಉತ್ತರ ಪೋರ್ಚುಗಲ್, ಸೊಮಾಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಐವರಿ ಕೋಸ್ಟ್) ಎಂಟು ೧೦ ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್ ಆಧಾರಿತ ಎಸ್‍ಟಿಆರ್ ಮಾರ್ಕರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಲ್ಟಿಡೈಮೆನ್ಷನಲ್ ಸ್ಕೇಲಿಂಗ್ ಪ್ಲಾಟ್ (ಎಮ್‍ಡಿಎಸ್ ಪ್ಲಾಟ್) ಬಳಸಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರು ಕೇವಲ ಭಾರತೀಯರಂತಹ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶೀಯರು, ಆದರೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಸಹ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಎಕ್ಸ್-ಎಸ್‍ಟಿಆರ್ ಲೊಕಿಗಳ ಅಲ್ಲೆಲಿಕ್ ವಿತರಣೆಯು ಯುರೋಪಿಯನ್, ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ, ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾದ ಎರಡು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Perera|first=Nandika|last2=Galhena|first2=Gayani|last3=Ranawaka|first3=Gaya|date=17 Jun 2021|title=X-chromosomal STR based genetic polymorphisms and demographic history of Sri Lankan ethnicities and their relationship with global populations|url=https://www.nature.com/articles/s41598-021-92314-9|journal=Scientific Reports|language=en|volume=11|issue=1|pages=12748|doi=10.1038/s41598-021-92314-9|issn=2045-2322|pmc=8211843|pmid=34140598}}</ref> ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಿಂಹಳೀಯರ ಬಂಗಾಳಿ ಮೂಲ ಮತ್ತು ವಿಜಯನ ದಂತಕಥೆ ಕೆಲವು ದೃಢೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗಿವೆ ಆದರೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸಿಂಹಳೀಯರ ಮತ್ತು ಭಾರತದಿಂದ ಆರಂಭಿಕ ವಲಸೆಗಾರರ ಆನುವಂಶಿಕ ವಂಶಾವಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳ ಪರಿಗಣನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದ್ವೀಪದ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ == * * [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಇತಿಹಾಸ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * {{Cite journal|title=Genetic Affinities of Sri Lankan Populations|url=https://archive.org/details/sim_human-biology_1995-12_67_6/page/843|last=Kshatriya|first=G. K.|journal=Human Biology|year=1995|volume=67|issue=6|pages=843–866|pmid=8543296}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://lakdiva.org/codrington/chap01.html ಕಾಡ್ರಿಂಗ್ಟನ್ಸ್ ಶಾರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸಿಲೋನ್: ದಿ ಬಿಗಿನಿಂಗ್ಸ್] * ಮಹಾವಂಶದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು: ''[http://lakdiva.org/mahavamsa/chap006.html ವಿಜಯದ]'' ''[http://lakdiva.org/mahavamsa/chap007.html ಬರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಜಯದ ಪವಿತ್ರೀಕರಣ]''. {{S-start}} {{S-hou|ಹೌಸ್ ಆಫ್ ವಿಜಯ||?|?|೫೦೫ ಬಿಸಿ}} {{s-reg|}} {{S-bef|before=ಕುವೇಣಿ<br /><small>ಹೆಲಾಡಿಪಾದ ರಾಣಿ</small>}} {{s-ttl|title=ತಂಬಪನ್ನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|King of Tambapanni|years=೫೪೩ ಬಿಸಿ‍ಇ – ೫೦೫ ಬಿಸಿ‍ಇ}} {{S-aft|after=ಉಪತಿಸ್ಸ ನುವಾರಾದ ಉಪತಿಸ್ಸ|Upatissa<br /><small>'''Regent of the Kingdom of Upatissa Nuwara'''</small>}} {{s-end}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] bft6sb6jw2drahu55vhsqrz15d7wsnm 0 147668 1434690 1372051 2026-10-27T04:52:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434690 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಭಾರತದ ಭೂಪಟ | native_name=ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರ | skyline=awesome temple.JPG| skyline_caption= ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರ | latd = 23.675|longd=68.538| state_name=ಗುಜರಾತ್ | district=[[ಕಚ್]] | leader_title= | leader_name= | altitude= | population_as_of =| population_total =| population_density =| area_magnitude= | area_total= | area_telephone= ೨೮೩೨| postal_code=೩೭೦೬೨೭| vehicle_code_range=ಜಿಜೆ-೧೨| footnotes = | }} '''ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರ''' ಅಥವಾ '''ನಾರಾಯಣಸರ್''' ಕೋರಿ ಕ್ರೀಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನ]] [[ಕಚ್|ಕಚ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಲಖ್ಪತ್ [[ತಾಲ್ಲೂಕು|ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ]]. ಪುರಾತನ ಕೋಟೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕೇವಲ ೪ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. == ದೇವಾಲಯಗಳು == ದೇವಾಲಯಗಳು, ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಅದರ ಹೊರಗೆ ಹಳ್ಳಿಗರ ಮನೆಗಳ ಸಮೂಹವಿದೆ. ಸುಮಾರು ೩೦೦೦ ಅಡಿ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಹದಿನೈದು ಅಗಲದ ಹಳದಿ ಕಲ್ಲಿನ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಇದು ಹಿಂದೆ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ೧೮೬೩ ರಲ್ಲಿ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಬಾಂಬೆಯ]] [[ಭಾಟಿಯಾ]] ಗೋಕಾಲ್‌ದಾಸ್ ಲೀಲಾಧರ್ ಪಾದ್ಶಾ ಎಂಬವರು ಸುಮಾರು ೨೫೦೦ ಪೌಂಡ್‍ನ ( ೧,೦೦,೦೦೦ ಕಚ್ ಕೋರಿಗಳು ) ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dLUBAAAAYAAJ&pg=PA210|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Cutch, Palanpur, and Mahi Kantha|publisher=Printed at the Government Central Press|year=1880|pages=245–248}}</ref> ಈಗ ಹೊಸ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಇದು [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್]] ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಸರೋವರದ ಖಾತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ [[ಸಿಂಧೂ ನದಿ|ಸಿಂಧೂ]] ನದಿಯ ಹಾದಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯವರೆಗೆ (ಸುಮಾರು ೧೦೦೦) ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ೧೮೧೯ ರ ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಭಾಗಶಃ ನವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕೆರೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆದಿನಾರಾಯಣನ ದೇವಾಲಯವೊಂದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕಾನ್ಫಟ ಪಂಥದ ಪುರೋಹಿತರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು ೧೫೫೦ ರಲ್ಲಿ ( [[ಹಿಂದೂ ಮಾಸಗಳು|ಸಂವತ್]] ೧೬೦೭) ಜುನಾಗಢದ [[ಜುನಾಗಢ|ನರಂಗಾರ್]] ಎಂಬ ಸನ್ಯಾಸಿ ಅಥವಾ ಅತಿತ್ ಅವರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ನರಂಗಾರ್ ಕೊಳದ ಸುತ್ತಲೂ ಉದ್ದವಾದ ಮತ್ತು ಅಗಲವಾದ ಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ಇದನ್ನು ೧೦೫೬ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾದ ನೀರಿನ ಹಾಳೆ ಹಾಗೂ ೯೯೦ ರಂದ್ರ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಸ್ನಾನದ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಹಾರಾಟದಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.<ref name="books.google.com">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dLUBAAAAYAAJ&pg=PA210|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Cutch, Palanpur, and Mahi Kantha|publisher=Printed at the Government Central Press|year=1880|pages=245–248}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[https://books.google.com/books?id=dLUBAAAAYAAJ&pg=PA210 ''Gazetteer of the Bombay Presidency: Cutch, Palanpur, and Mahi Kantha'']. Printed at the Government Central Press. 1880. pp.&nbsp;245–248.</cite></ref> ೬೨ ರಿಂದ ೧೬೪ ಅಡಿಗಳ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಏಳು ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.  ದೇವಾಲಯಗಳು ಸರೋವರದಿಂದ ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ. ಒಂದನೇ ರಾವ್ ದೇಶಲ್ಜಿ ಅವರ ಪತ್ನಿ ವಘೇಲಿ ಮಹಾಕುಂವರ್ [[ದ್ವಾರಕಾ|ದ್ವಾರಕಾದ]] ಪುರೋಹಿತರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಧಾನಗೊಂಡು ಆಕೆಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ನಾರಾಯಣಸರರನ್ನು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಪವಿತ್ರತೆಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref name="books.google.com"/><ref name="w">[https://books.google.com/books?id=nxtnsT8CdZ4C&pg=PA112&dq=narayan+sarovar&hl=en&ei=jZa1TbzPDsrKrAe0j-3IDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CFIQ6AEwCA#v=onepage&q=narayan%20sarovar&f=false] Encyclopaedia of tourism resources in India, Volume 2 By Manohar Sajnani</ref> ಅದರಂತೆ ೧೭೩೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲು ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ತ್ರಿಕಾಮ್ರಾಯರ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ದ್ವಾರಕಾ ದೇವಾಲಯಗಳ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ತೆರಿಗೆಗಳ ಆದಾಯವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದರು. ನಂತರ ಆದಿನಾರಾಯಣ, ಗೋವರ್ಧನಾಥ, ದ್ವಾರಕಾನಾಥ್ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀಜಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref name="books.google.com"/> ತ್ರಿಕಾಮ್ರಾಯನ ದೇವಾಲಯ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೋಟೇಶ್ವರದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ೭೨ ಅಡಿ ಉದ್ದ ೬೮, ೬೧ ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ ೫ ಅಡಿ ೯ ಇಂಚು ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮೂರು ಬದಿಯ ಮುಖಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಹನ್ನೆರಡು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಧ್ಯದ ಮುಖಮಂಟಪವು ೨೧ ಅಡಿ ಚದರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಬದಿಯ ಮುಖಮಂಟಪವು ೯ ಅಡಿ ಇಂಚು ಇದೆ. ೧೮೧೯ ರ ಭೂಕಂಪದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಗುಮ್ಮಟವು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ಆದರೆ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮಧ್ಯ ಗುಮ್ಮಟ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ನಡುವಿನ ಜಾಗವನ್ನು ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಅಮೃತಶಿಲೆಯಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇಗುಲದ ಪೂರ್ವ ಪರದೆಯ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಸನವಿರುವ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಫಲಕವಿದೆ. ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಲೇಪನವಿದೆ. ದೇಗುಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ, ತ್ರಿಕಾಮ್ರಾಯನ ಕಪ್ಪು ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಚಿತ್ರವಿದೆ. ವಿಗ್ರಹದ ಸಿಂಹಾಸನದ ಕೆಳಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹದ್ದು [[ಗರುಡ|ಗರುಡನ]] ಕಪ್ಪು ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಆಕೃತಿಯು ಒಂದು ಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ಮಂಡಿಯೂರಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಕಾಮ್ರಾಯನ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಮೇಲೆ ನಲವತ್ತು ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕಯ್ಕೊಡೆ ಭಕ್ತರು ನೀಡಿರುವ ಕಾಣಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="books.google.com"/> ವಘೇಲಿ ಮಹಾಕುಂವರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಇತರ ಐದು ದೇವಾಲಯಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಲ್ಯಾಣರಾಯನ ದೇವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ಆರು ಗುಮ್ಮಟಗಳ ಸಾಲು ಮತ್ತು ನಲವತ್ತೆಂಟು ಪಿಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳು, ಆಧಾರಗಳು, ಶಾಫ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳು ತಮ್ಮ ಗುಮ್ಮಟಗಳ ಕೆಳಗೆ ಬಾಗಿಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರದೆಯ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಉಳಿದವು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಗುಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಜಾಗವನ್ನು ಮರದ ಜಾಲರಿಗಳ ಪರದೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೂ ಒಂದು ಶಾಸನವಿದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀಜಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿಲ್ಲ. ದ್ವಾರಕಾನಾಥನ ಅಥವಾ ರಾಂಚೋಡ್ಜಿಯ ದೇವಾಲಯವು ಅದರ ಎದುರು [[ಗರುಡ|ಗರುಡನ]] ದೊಡ್ಡ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೇಗುಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರ ಬಿಂದುವು ನಾಗರಹಾವನ್ನು ಶೂಲಕ್ಕೇರಿಸುವ ಆಯುಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗೋವರ್ಧನನಾಥನ ಮೂರನೇ ದೇಗುಲ ಸರಳವಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಆದಿನಾರಾಯಣನ ದೇವಾಲಯದ ಕಿರುಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗವಿದೆ. ಅದರ ಎದುರಿಗೆ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಗೋಪಾಲಜಿಯ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗುಡಿ ಇದೆ. ಕೊನೆಯದು ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವು ಬೆಳ್ಳಿ ಲೇಪಿತ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಗ್ರಹದ ಸಿಂಹಾಸನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮೇಲಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಐದು ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣರಾಯರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೮೨೮ ರಲ್ಲಿ ( [[ಹಿಂದೂ ಮಾಸಗಳು|ಸಂವತ್]] ೧೮೮೫) ಎರಡನೇ ರಾವ್ ದೇಶಲ್ಜಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಲೇಪನವನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ದೇವರ ಮೇಲಾವರಣವು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಕೊಳಲುಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಕಂಬದ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಮೆಯು ನಯಗೊಳಿಸಿದ ಕಪ್ಪು ಅಮೃತಶಿಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref name="books.google.com"/><ref name="History 2007">[[KGK Community|Shree Kutch Gurjar Kshatriya Samaj]] : A brief History & Glory of our fore-fathers : Page :27 by Raja Pawan Jethwa. (2007) Calcutta.</ref> ಈ ನಿರ್ಮಿತ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲದೆ ಕೋಟೆಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಮೃದುವಾದ ಮರಳುಗಲ್ಲು ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳಾಗಿ ಟೊಳ್ಳಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ರಾಮಗುಪಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಣಗುಫಾ ಮತ್ತು ಶೇಷಗುಪಾ ಗುಹೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಡೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿಂದ ಅವು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref name="books.google.com"/> == ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ == ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಐದು ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರಗಳಿವೆ. ಒಟ್ಟಾಗಿ ''ಪಂಚ - ಸರೋವರ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಐದು ಸರೋವರಗಳೆಂದರೆ [[ಮಾನಸಸರೋವರ|ಮಾನಸ]] ಸರೋವರ, ಬಿಂದು ಸರೋವರ, ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರ, [[ಪಂಪಾ ಸರೋವರ]] ಮತ್ತು [[ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರ|ಪುಷ್ಕರ ಸರೋವರ]].<ref>[https://books.google.com/books?id=nxtnsT8CdZ4C&pg=PA112&dq=narayan+sarovar&hl=en&ei=jZa1TbzPDsrKrAe0j-3IDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CFIQ6AEwCA#v=onepage&q=narayan%20sarovar&f=false <nowiki>[1]</nowiki>] Encyclopaedia of tourism resources in India, Volume 2 By Manohar Sajnani</ref> ದಂತಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಸರಸ್ವತಿ ನದಿ|ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯು]] ಇಂದಿನ ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರದ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಹಾಗೂ ಸರೋವರದ ನೀರು ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಪವಿತ್ರ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಹಿಂದೂಗಳ ಐದು ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="History 2007"/><ref>{{Cite web |url=http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/sarasvati_river/history.html |title=One outlet of the Saraswati into the sea was at Lokpat which was also a major seat of learning and a port. Further downstream was Narayan Sarovar which is mentioned in the Mahabharta as a holy place. |access-date=2022-12-25 |archive-date=2017-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329013952/http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/sarasvati_river/history.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sktourism.info/gujarat/koteshwar%20%26%20narayan_sarovar.html|title=Aaina Mahal, Kutch|website=sktourism.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20110827100221/http://sktourism.info/gujarat/koteshwar%20%26%20narayan_sarovar.html|archive-date=27 August 2011|access-date=17 January 2022}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=P7EHTBl_pyQC&q=koteshwar%2C+kutch&pg=PA326|title=Gujarat–Daman–Diu: A Travel Guide|last=Ward|date=1998-01-01|isbn=9788125013839|access-date=2015-07-27}}</ref> [[ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯ|ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯರು]] ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು ಪುಷ್ಟಿಮಾರ್ಗದ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಈ ತಾಣವು ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.nathdwara.in/narayansarovar_baithkji.php|title=Narayan Sarovar Baithakji|publisher=Nathdwara.in|access-date=2015-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224427/http://www.nathdwara.in/narayansarovar_baithkji.php|archive-date=2016-03-03|url-status=dead}}</ref> == ಜಾತ್ರೆಗಳು == ಎರಡು ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಚೈತ್ರದಲ್ಲಿ (ಏಪ್ರಿಲ್ - ಮೇ) ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರ್ತಿಕ (ನವೆಂಬರ್ - ಡಿಸೆಂಬರ್) ೧೦ ರಿಂದ ೧೫ ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾವಿರಾರು ಯಾತ್ರಿಕರು ಬರುತ್ತಾರೆ.<ref name="books.google.com"/><ref name="Aaina Mahal, Kutch">{{Cite web|url=http://sktourism.info/gujarat/koteshwar%20%26%20narayan_sarovar.html|title=Aaina Mahal, Kutch|website=sktourism.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20110827100221/http://sktourism.info/gujarat/koteshwar%20%26%20narayan_sarovar.html|archive-date=27 August 2011|access-date=17 January 2022}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20110827100221/http://sktourism.info/gujarat/koteshwar%20%26%20narayan_sarovar.html "Aaina Mahal, Kutch"]. ''sktourism.info''. Archived from [http://sktourism.info/gujarat/koteshwar%20%26%20narayan_sarovar.html the original] on 27 August 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 January</span> 2022</span>.</cite></ref> ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವಿದೆ.<ref name="Aaina Mahal, Kutch"/> ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ, ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಎಂದು ಅಧಿಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಂಪು ಹುಲ್ಲೆಗಳು ಅಥವಾ ಚಿಂಕಾರಗಳು ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="Aaina Mahal, Kutch"/><ref>{{Cite web|url=http://www.eicinformation.org/data/narayan.htm|title=NARAYAN SAROVAR SANCTUARY – KUTCH DIST. GUJARAT|archive-url=https://web.archive.org/web/20080221194737/http://www.eicinformation.org/data/narayan.htm|archive-date=21 February 2008|access-date=25 April 2011}}</ref> == ಛಾಯಾಂಕಣ == <gallery mode="packed" heights="134"> ಚಿತ್ರ:Narayan Sarover Temple, Kachchh - panoramio.jpg|ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ ಚಿತ್ರ:Narayan sarovar2.jpg|ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರದ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಒಳ ನೋಟ ಚಿತ್ರ:Narayan Sarovar temple 2014-01-27 13-21.jpg|ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ ಚಿತ್ರ:Narayan sarovar3.jpg|ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಚಿತ್ರ:Narayan sarovar6.jpg|ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗೃಹ ಮತ್ತು ಭೋಜನಾಲಯ ಚಿತ್ರ:Narayan sarovar1.jpg|ಹಳೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ ಚಿತ್ರ:Narayan Sarovar.jpg|ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರ ಚಿತ್ರ:Chinkara.jpg|ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂಕಾರ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಸರೋವರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗುಜರಾತ್]] nunse6ywo7ppvbjxrn26h9kzlrcg3af 0 153605 1434731 1347252 2026-10-27T07:05:42Z ~2026-57292-64 102748 /* ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ */ 1434731 wikitext text/x-wiki {{ಉಲ್ಲೇಖ}} ಜಯವಂತ ಜೋಗುಳ(Jayawanth Jogula) ಇವರು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಬೋಧಕರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವರ ಹೆಸರು ರೆವೆ. ಜೆ.ಎಮ್. ಜೋಗುಳ (J.M. Jogula) ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಇವರು ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಭಾ ಚರಿತ್ರೆ ದಾಖಲೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. [[File:Jayavantha M. Jogula Priest.jpg|thumb|ಜಯವಂತ ಎಮ್, ಜೋಗುಳ]] [[File:Jayavantha M. Jogula.jpg|thumb|ಜಯವಂತ ಎಮ್, ಜೋಗುಳ]] == ಜನನ== ಇವರ ಹುಟ್ಟೂರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗದಗ ಬೆಟಗೇರಿ, ಇವರ ಜನನ ೧೬-೧-೧೯೩೮ (ನಿಧನ- ೨೮-೦೫-೨೦೦೯) == ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== # ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಗದಗ ಮತ್ತು ಬೆಟಗೇರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಿ.ಇ.ಎಂ. ಶಾಲೆ # ಎಲ್. ಟಿ.ಎಚ್. ಪದವಿ-ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಾಸೆಲ್ ಇವ್ಯಾಂಜಲಿಕಲ್ ಮಿಷನ್ ತಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೆಜ್-೧೯೫೭-೧೯೬೧ # ಬಿ.ಡಿ. ಪದವಿ- ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಯುನೈಟೆಡ್ ತಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್-೧೯೬೨-೧೯೬೪ # ಬಿ.ಎ. ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ(ತತ್ವಜ್ಞಾನ) (ಬಾಹ್ಯ) ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಧಾರವಾಡ # ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಧಾರವಾಡ # ಎಮ್. ಟಿ. ಎಚ್. ಪದವಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನೆರಿ, ಅಮೇರಿಕಾ ೧೯೮೨ == ಉದ್ಯೋಗ== # ೧೯೬೧-೧೯೬೨ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಸಭಾಪಾಲಜಕರಾಗಿ, ಉಣಕಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸಭಾಪಾಲಕರಾಗಿ # ೧೯೬೪- ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಸಭಾಪಾಲಕರಾಗಿ,ಹಾಗೂಲ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಭೆಗಳ ಆಧ್ಯಕ್ಷರ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ == ಸಭಾ ಪಾಲಕರಾಗಿ ದೀಕ್ಷೆ== ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೈಂಟ್ ಅಂಡ್ರೂಸ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ; ಮೈಸೂರು ಸಭಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ರೈಟ್ ರೆವೆ. ಎನ್. ಸಿ. ಸಾರ್ಜಂಟ್ ರವರಿಂದ == ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ ನಂತರ ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು== ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮೈಯರ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಚರ್ಚ್, ಸೈಂಟ್ ಅಂಡ್ರೂಸ್ ಚರ್ಚ್ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಆಲ್ ಸೈಂಟ್ ಚರ್ಚ್, ಹೆಬಿಕ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಚರ್ಚ್ ಧಾರವಾಡ, ಹೋಸೂರು ಚರ್ಚ್, ಗದಗ ಬೆಟಗೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಬಾಲಕರ ಅನಾಥ ಶಾಲೆಯ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಆಗಿಮ ಕೆಲವು ಸಮಯ ಬೆಟಗೆರಿ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಸೇವೆ == ಕುಟುಂಬ ಜೀವನ== ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಶ್ರೀ ದೇವಪುತ್ರಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಜೊತೆವ್ವ ಬಾಗಲಕೊಟೆ ಎಂಬವರ ಮಗಳಾದ ಮನೊರಮ ಎಂಬವರೊಂದಿದೆ ವಿವಾಹ. ಇವರು ಹುಬ್ಬಳ್ಲಳಿಯ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಬಾಲಕರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯೋಪಾದ್ಯಾಯಿಯಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗಿರುವರು. ಇವರಿಗೆ ಸಂತೊಷ ಎಂಬ ಮಗನೂ ಸೋಫಿಯಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಇವರ ಕುಟುಂಬ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. == ವಿದೇಶ ಪ್ರಯಾಣಗಳು== ಜರ್ಮನಿ, ಸ್ವಿಸ್ವರ್ಲೇಂಡ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಮೋರಿಷಸ್,ಮಡಗಾಸ್ಕರ್, ಅಮೇರಿಕಾ, == ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ== # ((ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್))(ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಅನುಲಕ್ಷಿಸಿ) (ಸಂ) ಧಾರವಾಡ ಹೆಬಿಕ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಚರ್ಚ್, ೧೯೮೭,<ref>{{Cite web |url=https://gazetteer.karnataka.gov.in/storage/pdf-files/Chapter%2024.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-12-09 |archive-date=2022-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626073322/https://gazetteer.karnataka.gov.in/storage/pdf-files/Chapter%2024.pdf |url-status=dead }}</ref> # ಹಳೆ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಪ್ರವೇಶದಾಯಿನಿ, ಭಾಗ-೨ (ಅನು.) ಮೂಲ ಸಿ.ಎಸ್. ಥೋಬರ್ನ್, ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ. ಮಂಗಳೂರು # ಹಳೆ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಪ್ರವೇಶದಾಯಿನಿ, ಭಾಗ- ೩ (ಅನು.) ಮೂಲ ಸಿ.ಎಸ್. ಥೋಬರ್ನ್, ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ. ಮಂಗಳೂರು # ಕ್ರಿಸ್ತನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ (ಅನು.) ಮೂಲ ಡಿ.ಜಿ.ಎಸ್. ದಿನಕರನ್, ಮದ್ರಾಸ್ ೧೯೮೬ # ಜೀವನ ಸತ್ಯಗಳು (ಅನು.) ಮೂಲ ಮಾತೆ ಬಸಿಲಿಯಾ ಶ್ಲಿಂಕ # ಯೇಸುವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವರು(ಅನು.) ಮೂಲ ಮಾತೆ ಬಸಿಲಿಯಾ ಶ್ಲಿಂಕ # ಮಾನಸಾಂತರ- ಆನಂದಭರಿತ ಜೀವನ (ಅನು.) ಮೂಲ ಮಾತೆ ಬಸಿಲಿಯಾ ಶ್ಲಿಂಕ # ಆದರಣೆಯ ತಂದೆ (ಅನು.) ಮೂಲ ಮಾತೆ ಬಸಿಲಿಯಾ ಶ್ಲಿಂಕ # ಪತ್ಮೋಸ- ಪರಲೋಕವು ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ (ಅನು.) ಮೂಲ ಮಾತೆ ಬಸಿಲಿಯಾ ಶ್ಲಿಂಕ # ಬಿಷಪ್ ಸುಮಿತ್ರ- ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ, ೧೯೮೬ ಐ.ಡಿ.ಎಲ್.ಬಿ. ಬೆಂಗಳೂರು # ಅಮರ ಸಂದೇಶ- ನಾಟಕ, ೧೯೮೬, (ಅನು.) ಐ.ಡಿ.ಎಲ್.ಬಿ. ಬೆಂಗಳೂರು == ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ== ವರದಿ ವಾರ್ತೆ, ಸಭಾವಾಣಿ,ಪತ್ರಿಕೆ, ಸರ್ವರ ಮಿತ್ರ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} * [http://www.youtube.com/@santhoshjogula6071 Santhosh Jogula youtube] {{Interwikineeded}} 1sfrbkw6llq7opn47jpjfccp02j3r74 0 177054 1434744 1370418 2026-10-27T10:56:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434744 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೫ ಲೇಖನ]] '''ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ''' [[File:Polonnaruwa Vatadage Sri Lanka.jpg|thumb|ಪೊಲೊನ್ನರುವಾ ವಟಡಾಗೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] [[File:Sri Lanka 030.jpg|right|thumb|ಸಿಲೋನ್ ಟೀ]] "ಶ್ರೀಲಂಕಾದ" ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಆಧುನಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಥೆರವಾದ [[ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]]ದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಧರ್ಮದ ಪರಂಪರೆಯು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಳಗೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇಶದ ಉತ್ತರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಕ್ರಮಣದ ಇತಿಹಾಸವು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಗುರುತಿನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಗುರುತು ಬಿಟ್ಟಿದೆ, ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಂಶಗಳು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿವಿಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿವೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]] ಎರಡಕ್ಕೂ ಬಲವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Source1">{{cite book|last1=Mendis|first1=V.L.B|title=Foreign Relations of Sri Lanka: Earliest Times to 1965|date=1985|pages=113–16|publisher=Tisara Prakasakayo}}</ref> 5000 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಸಂಬಂಧಗಳ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಿವೆ. [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಸಂಗೀತ, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ನೃತ್ಯ, ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೃಜನಶೀಲ ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇಶವು ಶ್ರೀಮಂತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]], ವಿಶಿಷ್ಟ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ, ಸ್ಥಳೀಯ [[ಆಯುರ್ವೇದ|ಸಮಗ್ರ ಔಷಧ]] ಅಭ್ಯಾಸ, [[ಬೌದ್ಧ]] [[ಧ್ವಜ]] ದಂತಹ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು [[ಚಹಾ]], [[ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ರತ್ನಗಳು ನಂತಹ ರಫ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾವು [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]] ದೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸದಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರು/ಸಿಂಹಳೀಯರು, ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ [[ತಮಿಳು]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಮೂರ್‌ಗಳು/[[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಭಾರತೀಯ ತಮಿಳರು, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಮಲಯರು ಮತ್ತು ಬರ್ಗರ್ ಜನರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/abstract2010/chapters/Chap2/AB2-13.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-04-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130108161156/http://www.statistics.gov.lk/abstract2010/chapters/chap2/AB2-13.pdf |archive-date=2013-01-08 }}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ''ಹೋಮೋ ಸೇಪಿಯನ್ಸ್'' [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದದ್ದು, ಅವರು ಸುಮಾರು 125,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ]]ವನ್ನು ದಾಟಿದರು.<ref>{{Cite journal|last=Perera|first=H. Nimal|date=2014|title=Prehistoric Sri Lanka|url=https://www.jstor.org/stable/44809403|journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka|volume=59|issue=2|pages=23–41|jstor=44809403 |issn=1391-720X}}</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ '''ಮಹಾವಂಶ''' ದಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದಾಗಿ, <ref>{{cite web|url=http://mahavamsa.org/|title=The Mahavamsa - Great Chronicle - History of Sri Lanka - Mahawansa|website=mahavamsa.org|access-date=8 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20080821101050/http://mahavamsa.org/|archive-date=21 ಆಗಸ್ಟ್ 2008|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು 500,000 BCE ಹಿಂದಿನ ಮೊದಲ ಕಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ವು 3,000 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |last1=Garms-Sotelo |first1=Doria |title=Growing up White in South Asia |url=https://bookonsrilanka.files.wordpress.com/2013/08/growing-up-white-in-south-asia.pdf |access-date=13 January 2022 |location=Seoul, Korea |date=3 August 2013}}</ref> ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲದ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಭಾವವು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಗುರುತನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಇತರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರೊಂದಿಗೆ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ಅದರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ. [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ದೇಶವನ್ನು ಆಳುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅವರು ಹೇಗೆ ಉಡುಗೆ ತೊಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರವರೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಇಬ್ಬರೂ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇದು ಆಧುನಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ನಿಜವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನಿ '''ಸಿರಿಮಾವೊ ಬಂಡರನಾಯಕೆ''' ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರು. ಇಂದು ಬಟ್ಟೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೀಕರಣಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಧಾರಣ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆಗಳು 'ಸಿಗಿರಿಯಾ ಕಲೆಗಳು, ಇಸುರುಮುನಿಯಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ/ಇಸುರುಮುನಿಯಾ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪೂರ್ವ ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರು ಹೇಗೆ ಉಡುಗೆ ತೊಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ==ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳು== [[File:Royal palace.jpg|right|thumb|'''ಪೊಲೊನ್ನರುವಾ''' ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಮನೆತನ]] ===ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ=== ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. [[ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]] ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು 3 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.</small>.<ref>{{cite web |url=http://www.lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=4545&sid=4cbad2333da654cc007f3bdab0b17947 |title=LANKALIBRARY FORUM • View topic - Home and family in ancient and medieval Sri Lanka |publisher=Lankalibrary.com |date=2008-12-21 |access-date=2012-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120221224018/http://www.lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=4545&sid=4cbad2333da654cc007f3bdab0b17947 |archive-date=21 February 2012 |url-status=dead }}</ref> [[ಭಾರತ]], [[ಚೀನಾ]] ಮತ್ತು ನಂತರದ [[ಯುರೋಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಲಿಗಳು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿವೆ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=u2G63IrFXpgC|title=The Oxford History of the British Empire: Volume V: Historiography|first=Robin|last=Winks|date=21 October 1999|publisher=OUP Oxford|access-date=8 April 2018|via=Google Books|isbn=9780191542411}}</ref> [[File:Ritigala.jpg|thumb|ರಿತಿಗಲಾ]] ===ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು=== [[File:British Museum Asia 45 (cropped).jpg|thumb|[[ಅನುರಾಧಪುರ]] ಅವಧಿಯ, 8 ನೇ ಶತಮಾನ ಬೋಧಿಸತ್ವ ತಾರಾ (ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ)/ತಾರಾ ನ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆ]] ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಹಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳು ದ್ವೀಪದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ [[ಬೌದ್ಧ]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿವೆ, ಇದು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕಲೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು [[ಚಿತ್ರಕಲೆ]], [[ಶಿಲ್ಪ]] ಮತ್ತು [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] ನಂತಹ ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಿಗಿರಿಯಾ ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಸಿಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದಂಬುಲ್ಲಾ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಡಿ ಯಲ್ಲಿನ ಹಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯ ಅವಶೇಷಗಳು. ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಗಾರರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮರದ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಕುಂಬಾರಿಕೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್-ಪ್ರೇರಿತ ಲೇಸ್‌ವರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್-ಪ್ರೇರಿತ ಬಾಟಿಕ್ ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. [[File:Antique Ceremonial Temple or Clan Flag from Sri Lanka Textile Art - WOVENSOULS Collection.jpg|thumb|ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮಾರಂಭದ ದೇವಾಲಯ ಅಥವಾ ಕುಲದ ಧ್ವಜ. ವೋವೆನ್‌ಸೌಲ್ಸ್ ಸಂಗ್ರಹದ ಸೌಜನ್ಯ]] ==ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು== [[File:Traditional Sri Lankan harvesting dance - Sri Lankan Friendship Association of BC - 02.jpg|thumb|upright|ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೊಯ್ಲು ನೃತ್ಯ]] ===ನೃತ್ಯ=== [[File:Sigiriya Fortress, Sri Lanka.jpg|thumb|''ಸಿಗಿರಿಯ (ಸಿಂಹಗಿರಿಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ)'']] ಶ್ರೀಲಂಕಾವು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ, ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ನೃತ್ಯ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ 3 ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ''ಉದಾರತ'' (ಕ್ಯಾಂಡಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ), ''ಪಹತರತ'' (ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ) ಮತ್ತು ''ಸಬರಗಮು'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಬರಗಮುವಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಗಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ರತ್ನಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. ===ಸಂಗೀತ=== ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖರು [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ/ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಕ್ಕಳು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಆದರೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿ, ಕ್ಯಾಂಟಿಗಾ ಬ್ಯಾಲಡ್‌ಗಳು, ಉಕುಲೇಲೆ ಮತ್ತು ಗಿಟಾರ್‌ಗಳು, ಆಫ್ರಿಕನ್ ಗುಲಾಮರೊಂದಿಗೆ ಬಂದರು, ಅವರು ದ್ವೀಪದ ಸಂಗೀತದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಕಾಫ್ರಿನ್ಹಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ''ಬೈಲಾ ಸಂಗೀತ/ಬೈಲಾ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಂಗೀತವು ಸಂಮೋಹನ ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ಡ್ರಮ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ - ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಬೌದ್ಧ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ರಮ್ಮಿಂಗ್ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಗೀತದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ===ಸಿನೆಮಾ=== ಚಿತ್ರ ಕಲಾ ಮೂವಿಟೋನ್‌ನ ಎಸ್. ಎಂ. ನಾಯಗಮ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ''ಕಡವುನು ಪೊರೊಂಡುವಾ'' (ದಿ ಬ್ರೋಕನ್ ಪ್ರಾಮಿಸ್) ಚಿತ್ರವು 1947 ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಿನಿಮಾದ ಆಗಮನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ''ರಣ್ಮುತ್ತು ದುವಾ'' (ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರೆಷರ್ಸ್, 1962) ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ದಿಂದ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಿನಿಮಾವು ಕುಟುಂಬ ಮೆಲೋಡ್ರಾಮಾ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇ]] ನಡುವಿನ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವರ ಸಿನಿಮೀಯ ಶೈಲಿಯು [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. 1979 ರಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಜರಾತಿ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತು, ಆದರೆ ಅಂದಿನಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿತ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಿನಿಮಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಲೆಸ್ಟರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಪೀರಿಸ್, ಅವರು ''ರೆಕವ'' (ಲೈನ್ ಆಫ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿ, 1956), ''ಗ್ಯಾಂಪೆರಾಲಿಯಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ). ಹಡವತ'' (ಕೋಲ್ಡ್ ಹಾರ್ಟ್, 1968.) ಸೇರಿದಂತೆ ಜಾಗತಿಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ನಗರ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳು ಇವೆ. ====ಚಹಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ==== [[File:Tea plantation, Sri Lanka.jpg|thumb|right|[[ಕ್ಯಾಂಡಿ]] ಬಳಿಯ ಚಹಾ ತೋಟ]] ಅತಿಥಿ ಬಂದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಚಹಾ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.kuoni.co.uk/sri-lanka/tea-culture-in-sri-lanka|title=Tea Culture in Sri Lanka – Kuoni Travel|work=@KuoniTravelUK|access-date=2018-07-12|language=en-GB}}</ref> === ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ರಜಾದಿನಗಳು === ===ಹೊಸ ವರ್ಷ=== ಸಿಂಹಳೀಯರ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಹೊಸ ವರ್ಷ (ಸಿಂಹಳದಲ್ಲಿ "ಅಲುತ್ ವರ್ಷ", ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ "ಪುತಂಡು") ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ("ಬಕ್ (ತಿಂಗಳು)" ತಿಂಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಸೂರ್ಯನು "ಮೀನ ರಾಶಿ" ಯಿಂದ "ಮೇಷ ರಾಶಿ" ಗೆ ಚಲಿಸುವಾಗ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&pg=PA633|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations [2 volumes]: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=Melton|first=J. Gordon|date=2011-09-13|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598842067|language=en}}</ref> ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಆರಂಭವು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ನಡುವೆ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿ ("ನೋನಾ ಗಥೆ" ಅಥವಾ ತಟಸ್ಥ ಅವಧಿ) ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು ಮತ್ತು ಬದಲಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವುದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರು ಇಬ್ಬರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ತುಂಬಾ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರಬೇಕು ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಶುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. ====ರಜಾ ದಿನಗಳ ಪಟ್ಟಿ==== <nowiki>*</nowiki> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆ, † ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಜೆ, # ವಾಣಿಜ್ಯ ರಜೆ ಎಲ್ಲಾ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನಗಳು ಬೌದ್ಧ ರಜಾದಿನಗಳಾಗಿವೆ, ಇದನ್ನು ಪೋಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪೋಯಾ ದಿನವು ಬರುವ ನಿಜವಾದ ದಿನಾಂಕವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable" |- ! ತಿಂಗಳು ! ದಿನಾಂಕ ! ರಜೆ ! ವಿವರಗಳು ! |- | rowspan="2" | [[ಜನವರಿ]] | |ದುರುತ್ತು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಪೋಯ ದಿನ |[[ಬುದ್ಧ]] ರ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ | *†# |- | 14/15 | ಥಾಯ್ ಪೊಂಗಲ್ |[[ತಮಿಳು]] ಜನರು ಆಚರಿಸುವ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ, [[ತಮಿಳು]] ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ನಲ್ಲಿ ಥಾಯ್ ತಿಂಗಳ ಮೊದಲ ದಿನದಂದು ಸೂರ್ಯ ದೇವರಿಗೆ [[ಸೂರ್ಯ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. | *†# |- | rowspan="2" | [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] | 4 | ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನ (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) |[[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ದಿಂದ 1948 ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. | *†# |- | | ಮಾಘ ಪೂಜೆ/ನವಂ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಪೋಯ ದಿನ |ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ನೈತಿಕ ನಿಯಮಗಳ ಸಂಹಿತೆಯ ಬುದ್ಧನ ಮೊದಲ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. | *†# |- | rowspan="3" | [[ಮಾರ್ಚ್]] | | [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ]] |[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಹಬ್ಬವು [[ಶಿವ]] ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ವತಿ]]ಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಫಾಲ್ಗುಣ]] ಅಥವಾ ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿ/ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ]] ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. | *† |- | | ಮೌಲಿದ್/ಮಿಲಾದ್-ಉನ್-ನಬಿ |ಪ್ರವಾದಿ [[ಮುಹಮ್ಮದ್]] ಅವರ ಜನ್ಮದಿನ | *† |- | | ಮೇದಿನ್ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಪೋಯ ದಿನ |ಬುದ್ಧನು ತನ್ನ ತಂದೆ ರಾಜ [[ಶುದ್ಧೋದನ|ಶುದ್ಧೋದನ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿಕರಿಗೆ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ನೀಡಲು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. | *†# |- |ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್ | | [[ಶುಭ ಶುಕ್ರವಾರ]] |ಯೇಸುವಿನ ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸುವಿಕೆ/ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. | *† |- | rowspan="4" | [[ಏಪ್ರಿಲ್]] | 13 | ಸಿಂಹಳೀಯರ ಹೊಸ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಹೊಸ ವರ್ಷ ದಿನದ ಹಿಂದಿನ ದಿನ |ಸೂರ್ಯ ಮೀನ ರಾಶಿಯಿಂದ ಮೇಷ ರಾಶಿಗೆ (ಮೇಷ ರಾಶಿ) ಚಲಿಸಿದಾಗ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೊಸ ವರ್ಷವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. | *†# |- | 14 | ಸಿಂಹಳೀಯರ ಹೊಸ ವರ್ಷ/ಸಿಂಹಳೀಯರ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಹೊಸ ವರ್ಷ ದಿನ | | *†# |- | | ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಜೆ | | † |- | | ಬಕ್ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಪೋಯ ದಿನ |ಬುದ್ಧನ ಎರಡನೇ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ | *†# |- | rowspan="3" | [[ಮೇ]] | 1 | ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕರ ದಿನ/ಮೇ ದಿನ | | *†# |- | |ವೇಸಕ್/ವೇಸಕ್ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಪೋಯ ದಿನ |ಬೌದ್ಧ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಆರಂಭ | *†# |- | | ವೇಸಕ್/ ವೇಸಕ್ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಪೋಯ ದಿನದ ನಂತರದ ದಿನ | | *†# |- | [[ಜೂನ್]] | | ಪೋಷಣ್ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಪೋಯ ದಿನ |ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ | *†# |- | [[ಜುಲೈ]] | | ಅಸಲ ಪೂಜೆ/ಎಸಲ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಪೋಯ ದಿನ |ಐದು ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧನು ಧಮ್ಮ ಚಕ್ರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. | *†# |- | [[ಆಗಸ್ಟ್]] | | ನಿಕಿಣಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಪೋಯ ದಿನ |ಬುದ್ಧನು ಮೊದಲ ಧಮ್ಮ ಸಂಗಾಯನ (ಘಟಿಕೋತ್ಸವ) ನಡೆಸಿದ್ದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. | *†# |- | [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] | | ಬಿನಾರ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಪೋಯ ದಿನ |ಬುದ್ಧನು ತನ್ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ನೀಡಲು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. | *†# |- | rowspan="2" | [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] | | ಈದ್ ಅಲ್-ಫಿತರ್ |ರಂಜಾನ್ ಹಬ್ಬದ ದಿನ | *† |- | | ವಪ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಪೋಯ ದಿನ |ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಾಜ '''ದೇವನಂಪಿಯತಿಸ್ಸ''' ರಾಜ ಅಶೋಕನ ಬಳಿಗೆ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾ, ರಾಜ ಅಶೋಕನು ತನ್ನ ಮಗಳು ಅರಾಹತ್ ಸಂಘಮಿತ್ತ ತೇರಿಯನ್ನು ಭಿಕ್ಷುಣಿ ಶಾಸನ (ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರ ಪಂಗಡ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. | *†# |- |ಅಕ್ಟೋಬರ್–ನವೆಂಬರ್ | | [[ದೀಪಾವಳಿ]] |ಹಿಂದೂ ದೀಪಗಳ ಹಬ್ಬ. ಇದನ್ನು ಅಶ್ವಿನಿ ಮಾಸದ [[ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ|ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ]] ಅಥವಾ ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕ (ತಿಂಗಳು)ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. | *† |- | [[ನವೆಂಬರ್]] | | ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಪೋಯ ದಿನ |ವಿವರಣ (ಬುದ್ಧನಾಗುವ ಭರವಸೆ) ಪಡೆದದ್ದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. | *†# |- | rowspan="3" | [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] | | ಈದ್ ಅಲ್-ಅಧಾ |ಹಜ್ ಹಬ್ಬದ ದಿನ | *† |- | | ಉಂಡುವಪ್ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಪೋಯ ದಿನ |ಸಂಘಮಿತ್ತ ಥೇರಿ ಭಿಕ್ಕುನಿ ಶಾಸನವನ್ನು (ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರ ಕ್ರಮ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು | *†# |- | 25 | ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ದಿನ |ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಜನನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ | *†# |} ===ಧರ್ಮ=== [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|alt=Sacred Tooth Temple in Kandy, Sri Lanka|thumb|Temple of the Tooth|ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕ್ಯಾಂಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಹಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯ]][[File:Nalloor Kovil.jpg|thumb|Nallur Kandaswamy temple|ಜಾಫ್ನಾದಲ್ಲಿ ನಲ್ಲೂರ್ ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ಕೋವಿಲ್]]]]ಶ್ರೀಲಂಕಾದ [[ಬೌದ್ಧ]] ಸಮುದಾಯವು [[ಚಂದ್ರ]]ನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪೋಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಹಿಂದೂ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಜಾದಿನಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರನ್ನು ಬಹಳ ಧಾರ್ಮಿಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ 99% ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಧರ್ಮವು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://news.gallup.com/poll/114211/Alabamians-Iranians-Common.aspx|title=What Alabamians and Iranians Have in Common|work=Gallup.com|access-date=2018-07-12|language=en-us}}</ref> ದ್ವೀಪದ ಇತಿಹಾಸವು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಅನೇಕ [[ಬೌದ್ಧ]] ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಹಳೆಯ ಬೋಹೊ ಮರವಿದೆ. ಬುದ್ಧನು ಒಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದ್ದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ, ಜನರು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನಿಂದ ಮರದ ಸುತ್ತಲೂ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. 4 ಸುತ್ತುಗಳ ನಂತರ, ಬುದ್ಧ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದ ಮರದ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಮರದ ಸುತ್ತಲೂ ನಡೆದಾಗ, ಅವರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ದ್ವೀಪದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳು ಹಲವಾರು ಗಮನಾರ್ಹ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ತಮಿಳರು. ಎಲ್‌ಟಿಟಿಇ ಕಲಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಘರ್ಷವು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ಹಿಂದಿನ '''ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್''' ಮತ್ತು '''ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್''' ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪರಂಪರೆಯಿಂದಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಬೌದ್ಧರು ದ್ವೀಪದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ, ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧರು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪು.<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/|title=The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=cia.gov|language=en|access-date=2018-07-12|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217185333/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/|url-status=dead}}</ref> ==ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಭಾಷೆಗಳು== '''ಸಿಂಹಳೀಯ ಜನರು''' ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ [[ಸಿಂಹಳ ಭಾಷೆ|ಸಿಂಹಳ]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ತಮಿಳು ಜನರು [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಭಾಷೆ ಕೂಡ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 17 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸಿಂಹಳ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 14 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರು. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 24% ಜನರು ತಮಿಳು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳ ಎರಡೂ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು.<ref name=":0" /> ==ಕ್ರೀಡೆ== ಕ್ರೀಡೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]],<ref>{{cite web|url=https://lanka.com/about/interests/cricket/|title=Cricket in Sri Lanka|website=lanka.com|language=en-US|access-date=2018-07-12}}</ref> ಮತ್ತು ಅದರಂತೆ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರು ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಆಡಲು ದ್ವೀಪದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನಗಳು ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ===ಕ್ರಿಕೆಟ್=== [[File:Sri Lanka Cricket Team Practicing.jpg|thumb|ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್]]]] ಶ್ರೀಲಂಕಾ 8ನೇ ಟೆಸ್ಟ್ ಆಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ 17–21, 1982 ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು '''1996 ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್''' ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆದರು. ನಂತರ 2014 ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ '''2014 ಐಸಿಸಿ ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ20''' ಅನ್ನು ಸಹ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಅವರು ಆರು ಬಾರಿ [[ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್]] ಅನ್ನು ಚಾಂಪಿಯನ್ ಮಾಡಿದರು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಟೆಸ್ಟ್ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದವರು, ಏಕದಿನ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದವರು, ಟಿ20ಐ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದವರು, ಅತ್ಯಧಿಕ ಟೆಸ್ಟ್ ಮೊತ್ತ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ===ವಾಲಿಬಾಲ್=== [[ವಾಲಿಬಾಲ್]] ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಟವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=34318|title=The Island|author=Lankacom PVT|website=island.lk|access-date=2018-07-12}}</ref> ==ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು== [[File:Kandy Peacock dance.jpg|thumb|ಕ್ಯಾಂಡಿ ಮಹಿಳೆಯರು ನವಿಲು ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ [[ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ]]ಗಳ ಮನೆಗಾಗಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. [[ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ]]ಗಳು ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಾಗ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪಕ್ಷಿಯೆಂದರೆ [[ನವಿಲು]], ಇದು '''ಕತರಗಮ''' ದೇವರ ಪವಿತ್ರ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.infolanka.com/photo/wild.html|title=Wild Life|website=infolanka.com|access-date=2018-07-12}}</ref> ಗಿರ ಸಂದೇಶಯ ([[ಗಿಳಿ]] ಸಂದೇಶ), ಹಂಸ ಸಂದೇಶಯ ([[ಹಂಸ]] ಸಂದೇಶ), ಮಯೂರ ಸಂದೇಶಯ ([[ನವಿಲು]] ಸಂದೇಶ), ಸಾಲಲಿಹಿಣಿ ಸಂದೇಶಯ ([[ಮೈನಾ]] ಸಂದೇಶ) ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತುಣುಕುಗಳಾಗಿವೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವರುಗಳು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ರಾಜ [[ರಾವಣ]]ನ ಕಥೆಯು ದಂಡು ಮೊನಾರ (ಮರದ [[ನವಿಲು]]) ಎಂಬ ಮರದ ವಿಮಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು [[ಭಾರತ]]ಕ್ಕೆ ಹಾರಿ [[ರಾಮ]] ಮತ್ತು [[ರಾವಣ]]ನ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧ ಉಂಟಾಯಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಧ್ವಜಗಳು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು *ಎರಡು ಹಂಸಗಳ ಧ್ವಜ '''ದಲದ ಮಾಲಿಗಾವಾ''', ಕ್ಯಾಂಡಿ *ವಲಪನೆ ದಿಸಾವ ಗಂಗಾರಾಮಯ, ಕ್ಯಾಂಡಿ *ಮಹಾ [[ವಿಷ್ಣು]] ದೇವಾಳ ಧ್ವಜ, ಕ್ಯಾಂಡಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಇವೆ. ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು *ಸೆವುಲ್ ಕೊಡಿಯಾ ಕುಂಡಸಾಲೆ ವಿಹಾರ, ಕ್ಯಾಂಡಿ *ಕಂಡ್ಯನ್ ಉಡುಗೆ *'''ಸಂದಕದ ಪಹಾನ''' ಶಿಲಾ ಕೆತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು *ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು *ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಹಕ್ಕಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ವಿಶೇಷ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಕೆಂಡಿಯಾ ==ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು== [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಮತ್ತು ಇವು ದೇಶದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯನ್ನು ಸಹ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆ]]ಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಂಛನ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೂವು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಟ್ಟೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರತ್ನ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅಧಿಕೃತ ಸ್ವೀಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿ ಘೋಷಿಸದ ಹಲವಾರು ಇತರ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಸಹ ಇವೆ, ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="sunday">{{cite web | url=https://archives.sundayobserver.lk/2012/01/29/jun05.asp | title=The identity of Mother Lanka | publisher=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]] | date=29 January 2012 | access-date=1 December 2014 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20150216175104/http://www.sundayobserver.lk/2012/01/29/jun05.asp | archive-date=16 February 2015 }}</ref><ref name="govlk">{{cite book | title=National Symbols of Sri Lanka | publisher=Sarasavi Publishers | author=Wimalaratne, K D G | year=2013 | location=Sri Lanka | isbn=978-9553101198}}</ref> ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ - ಮಾರ್ಚ್ 2014 ರಲ್ಲಿ 133,000 ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="aaa">{{cite web|url=http://www.travelsrilanka.co.uk/guide/sri-lanka-veddas-(aborigines-of-sri-lanka).aspx|title=Indigenous People of Sri Lanka - Travel Sri Lanka|first=Elegant|last=Travels|website=travelsrilanka.co.uk|access-date=8 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409045017/http://www.travelsrilanka.co.uk/guide/sri-lanka-veddas-(aborigines-of-sri-lanka).aspx|archive-date=9 April 2018|url-status=dead}}</ref> [[File:Esala Perehera festival in 1885.jpg|ಎಸಲ ಪೆರೆಹೆರಾ ಹಬ್ಬ, ಸುಮಾರು 1885|thumb|right|250px]] ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಯಾವುದೇ ಒಳಹರಿವಿನಂತೆ, ಹಲವಾರು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊರಹಾಕುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದ ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು, ಗಾಲ್ಫ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಈಜುಕೊಳಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸವಕಳಿಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ - ಇವು ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಹಲವಾರು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿವೆ - ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ 32 ಕಾಡುಗಳಿವೆ - ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ - ದ್ವೀಪದ 25% ಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಈಗ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆದರ್ಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಬಯಸುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅಗ್ಗದ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಜವಾದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು - ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="aaa"/> [[File:Sri-lanka-aborigines-early-vedda (2).png|thumb|right|ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ವೆಡ್ಡ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ]] [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಸಂಘರ್ಷ-ನಂತರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದರೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು - ಇದರರ್ಥ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವುದು, ಹೊಸ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರಕುಶಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು - ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ನೃತ್ಯಗಳು, ಕಂಡ್ಯನ್ ನೃತ್ಯಗಳು (ಉದಾ ರಾಟ ನಾಟಮ್), ಲೋ ಕಂಟ್ರಿ ನೃತ್ಯಗಳು (ಪಹತ ರಾಟ ನಾಟಮ್), ಡೆವಿಲ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು ಈಗ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು 'ಅಧಿಕೃತ' ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ರಂಜಿಸಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿರುವ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರವಾಸಿ ಉದ್ಯಮದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನೀಕರಣವು ರಾಜಧಾನಿ [[ಕೊಲಂಬೊ]] ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ, 2013 ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಂದಾಜು 9000 ಹೊಸ ಹೋಟೆಲ್ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಕೊಲಂಬೊ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ದುಬಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ - ಹಲವಾರು ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಗಳೊಂದಿಗೆ - ಅದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತುರ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ. 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ದ್ವೀಪವು ಸುಮಾರು 50% (49%) ಮರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ 2005 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಈಗಾಗಲೇ 20% ರಷ್ಟು ಕುಸಿದಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶವೆಂದರೆ ದ್ವೀಪದ ಉತ್ತರ ತುದಿ - ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದಾಗಿ. ಇದೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರಿಂದ - ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಳಿಗೆ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂಮಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಚಹಾ ತೋಟಗಳು) ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಮರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳ ಅತಿಯಾದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಈಗಾಗಲೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಪ್ರದೇಶವೆಂದರೆ ಯಾಲಾ - ಅಲ್ಲಿ '''ಯಾಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ'''ಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಭೇಟಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಕಳವಳಗಳಿವೆ. ಕ್ಯಾಂಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ '''ಎಸಳ ಪೆರಹೆರಾ''' ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಒಳಹರಿವಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬದಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು - ಇದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಈಗಾಗಲೇ [[ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳು ಸಹ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಿವೆ - ಚಿಕ್ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಹೋಟೆಲ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಔಪಚಾರಿಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಗುವ ವಿದೇಶಿಯರು ತಮ್ಮ ಮದುವೆಯ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.sltda.lk/statistics|title=Tourism Research and Statistics - Sri Lanka Tourism Development Authority|website=sltda.lk|access-date=8 April 2018}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲೆಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== *von Schroeder, Ulrich. 1990. ''Buddhist Sculptures of Sri Lanka''. 752 pages with 1610 illustrations. Hong Kong: Visual Dharma Publications, Ltd. {{ISBN|962-7049-05-0}} *von Schroeder, Ulrich. 1992. ''The Golden Age of Sculpture in Sri Lanka''. [Catalogue of the exhibition held at the Arthur M. Sackler Gallery, Washington, D. C., 1 November 1992 – 26 September 1993]. 160 pages with 64 illustrations. Hong Kong: Visual Dharma Publications, Ltd. {{ISBN|962-7049-06-9}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references /> == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == ;ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು: * {{cite book |last1=Thompson |first1=Stith |last2=Roberts |first2=Warren Everett |title=Types of Indic Oral Tales: India, Pakistan, and Ceylon |publisher=Academia Scientiarum Fennica |date=1960 }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://bookonsrilanka.wordpress.com] * [https://web.archive.org/web/20160330155353/http://www.wisdomlib.org/south-asia/book/village-folk-tales-of-ceylon-volume-1/index.html Volume 1], [https://web.archive.org/web/20160330155519/http://www.wisdomlib.org/south-asia/book/village-folk-tales-of-ceylon-volume-2/index.html Volume 2] and [https://web.archive.org/web/20160330155358/http://www.wisdomlib.org/south-asia/book/village-folk-tales-of-ceylon-volume-3/index.html Volume 3] of "Village Folk-tales of Ceylon" by Henry Parker (Public Domain) * [https://web.archive.org/web/20070523095704/http://www.cp-pc.ca/english/srilanka/index.html Sri Lanka a cultural profile] * [https://web.archive.org/web/20090207195832/http://info.lk/srilanka/srilankaculture/index.htm Sri Lanka culture] {{Sri Lanka topics}} {{Culture of Asia}} {{DEFAULTSORT:Culture of Sri Lanka}} [[Category:Culture of Sri Lanka| ]] [[Category:Culture of South Asia|Sri Lanka]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] b2zmslvabtpds6r6v3xbq9bj6cowub6 0 178802 1434735 1431034 2026-10-27T07:26:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434735 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Infobox person | name = ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ | image = }} '''ಮಿಸ್ಟ್ ವಾರಿಯರ್''' ( ʋaːɾjər ; ಜನನ 10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1978/1979) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ಏಳು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=9 September 2017 |title=Manju Warrier, Nayanthara, Jyothika: Female stars are marching to a different, but no less successful, beat |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528052146/https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-date=28 May 2018 |access-date=27 May 2018 |work=Firstpost}}</ref> ಅವರು ವಾರಿಯರ್ ''ಸಕ್ಷಮ್'' (1995) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ''ತುವಲ್ ಕೊಟ್ಟಾರಂ'' (1996), ''ಸಲ್ಲಪಂ'' (1996), ''ಈ ಪುಳಯಂ ಕಡನ್ನು'' (1996), ''ಆರಂ ತಂಪುರಾನ್'' (1997) ಮತ್ತು ಸಮ್ಮರ್ ಇನ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ (1998) ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web |title=Rahman bags 12th Filmfare award |url=http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/news/rahman_bags_12th_filmfare_award.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020130651/http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/news/rahman_bags_12th_filmfare_award.htm |archive-date=20 October 2013 |access-date=19 October 2013 |publisher=Pvv.ntnu.no}}</ref> 1998 ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ, ಅವರು ನಟನೆಯಿಂದ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ವಾರಿಯರ್ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಚಿತ್ರ ''ಹೌ ಓಲ್ಡ್ ಆರ್ ಯು?'' (2014) ನೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Vilakudy |first=Rajaneesh |date=20 May 2014 |title=How Old Are You is not Manju Warriers real life |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/How-Old-Are-You-is-not-Manju-Warriers-real-life-story/articleshow/35395851.cms |access-date=12 January 2015 |work=[[Bangalore Mirror]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Roshith |first=Sivalakshmi |date=5 December 2013 |title=How Old Are You: Unveiling the Male-Female Bond |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/How-Old-Are-You-Unveiling-the-Male-Female-Bond/2013/12/05/article1927850.ece#.UzM3-vl5P_E |archive-url=https://web.archive.org/web/20131208043700/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/How-Old-Are-You-Unveiling-the-Male-Female-Bond/2013/12/05/article1927850.ece?#.UzM3-vl5P_E |archive-date=8 December 2013 |access-date=12 June 2014 |website=The New Indian Express}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ 1978/1979 ರಂದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗರಕೋಯಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. <ref name="Asianet_Jul2018">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=N. M. |first=Lakshmi |date=2 July 2018 |title=Manju Warrier is not a Keralite by birth, 8 unknown facts about the actress |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-birthday-unknown-facts |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501162519/https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-birthday-unknown-facts |archive-date=1 May 2018 |access-date=1 May 2018 |work=[[Asianet News]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thank You. But it's not my birthday today:Manju Warrier |url=http://www.sify.com/movies/thank-you-but-it-s-not-my-birthday-today-manju-warrier-news-malayalam-plcp2Efhidefh.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501162826/http://www.sify.com/movies/thank-you-but-it-s-not-my-birthday-today-manju-warrier-news-malayalam-plcp2Efhidefh.html |archive-date=1 May 2018 |access-date=1 May 2018 |website=[[Sify]]}}</ref> <ref name="Asianet_Sep2020">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 September 2020 |title=Happy birthday Manju Warrier: We bet you didn't know these facts about your favourite star |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/entertainment/happy-birthday-manju-warrier-we-bet-you-didn-t-know-these-facts-about-your-favourite-star-snj-qgfnkb#image1 |access-date=1 May 2022 |work=Asianet |language=en}}</ref> ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಮೂಲತಃ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುಲ್ಲು ಗ್ರಾಮದವರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Manju Warrier: Lesser known facts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/manju-warrier-lesser-known-facts/photostory/48858651.cms |access-date=17 July 2021 |work=The Times of India}}</ref> ವಾರಿಯರ್ ಅವರ ತಂದೆ ಟಿವಿ ಮಾಧವನ್, ಶಕ್ತಿ ಫೈನಾನ್ಸ್ ನಾಗರಕೋಯಿಲ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಗಿರಿಜಾ ( ತಿರುವಿಲ್ವಾಮಲದವರು) ಗೃಹಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮಧು ವಾರಿಯರ್ ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರು. ಯೋಧ ನಾಗರಕೋಯಿಲ್‌ನ ಸಿಎಸ್‌ಐ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. <ref name="Asianet_Sep2020" /> ಅವರ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಕಣ್ಣೂರಿನ ಚಿನ್ಮಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಚೌವ್ವಾ ಹಿರಿಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=15 October 2017 |title=Manju Warrier reveals why she supported Dileep starrer Ramaleela |url=http://newsable.asianetnews.com/kerala/manju-warrier-udaharanam-sujatha-ramaleela |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229232136/http://newsable.asianetnews.com/kerala/manju-warrier-udaharanam-sujatha-ramaleela |archive-date=29 December 2017 |access-date=29 December 2017 |work=Asianet News Network Pvt Ltd |language=en |agency=Asianet News}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಮೊದಲ ಕೆಲಸ, ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು (1995-1999) === 17 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಸಾಕ್ಷ್ಯಂ'' (1995) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |date=10 June 2020 |title=Manju Warrier opens up about her first movie 'Sakshyam' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-opens-up-about-her-first-movie-sakshyam/articleshow/76297485.cms |access-date=25 May 2021 |website=The Times of India}}</ref> ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಅವರು ''ಸಲ್ಲಾಪಂ'' (1996) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ದಿಲೀಪ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು, ನಂತರ ಅವರು ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. <ref>{{Cite web |title=Manju Warrier had almost died while filming Sallapam |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-would-have-died-had-it-not-been-for-this-man |access-date=6 December 2021 |website=Asianet}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=George |first=Anjana |date=11 September 2020 |title=Lohitadas knew that Manju Warrier would be his ideal Radha in Sallapam: Sundar Das |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lohitadas-knew-that-manju-warrier-would-be-his-ideal-radha-in-sallapam-sundar-das/articleshow/78055781.cms |access-date=25 May 2021 |work=The Times of India}}</ref> ಜುಲೈ 2013 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರ್ಸ್‌ನ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅದೇ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಕಿನೇನಿ, ಪ್ರಭು ಗಣೇಶನ್ ಮತ್ತು ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=15 July 2013 |title='˜This is my second birth' |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/this-is-my-second-birth/articleshow/21459180.cms}}</ref> <ref>{{Cite web |title=മഞ്ജു വാര്യര് ക്യാമറക്കുമുന്നില് തിരിച്ചെത്തി |url=http://www.theindianreader.com/index.php/keralanews/30-keralam/2013-07-15-10-57-51.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130719200413/http://www.theindianreader.com/index.php/keralanews/30-keralam/2013-07-15-10-57-51.html |archive-date=19 July 2013 |access-date=15 July 2013 |website=The Indian Reader}}</ref> ಅವರು ಅನೇಕ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ರಂಗ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 August 2014 |title=After 15 years, Manju Warrier is back on stage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/after-15-years-manju-warrier-is-back-on-stage/articleshow/40010177.cms#:~:text=Actress%20Manju%20Warrier%20had%20made,first%20dance%20performance%20to%20Singapore |work=The Times of India}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=25 September 2013 |title=Aishwarya Rai Bachchan and Manju Warrier teaming up for an ad? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aishwarya-rai-bachchan-and-manju-warrier-teaming-up-for-an-ad/articleshow/23032444.cms |work=The Times of India}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು "ಅವರ ಜೀವನದ ''ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳ'' ಸರಣಿ" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |date=5 October 2013 |title=Manju's 'Sallapam' |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Manjus-Sallapam/2013/10/05/article1820137.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821214207/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Manjus-Sallapam/2013/10/05/article1820137.ece |archive-date=21 August 2016 |access-date=21 August 2016 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=29 November 2013 |title=Manju Warrier, Shabana Asmi and Kim Ki duk for IFFK |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-shabana-asmi-and-kim-ki-duk-for-iffk/articleshow/26573431.cms |work=The Times of India}}</ref> ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ, ''ಆರಂ ತಂಪುರಾನ್'' ಮತ್ತು ''ಪತ್ರಂ'' ಕ್ರಮವಾಗಿ 1996 ಮತ್ತು 1999 ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web |date=2 July 2023 |title=Highest Box Office Grossing Malayalam Movies by Year: Don't Miss It! |url=https://topmovierankings.com/mollywood/highest-box-office-grossing-malayalam-movies |access-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |archive-date=18 ಮೇ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518111759/https://topmovierankings.com/mollywood/highest-box-office-grossing-malayalam-movies |url-status=dead }}</ref> ಸಿನಿಮಾದಿಂದ ರಜೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ ''ಕನ್ನೆಜುಟಿ ಪೊಟ್ಟು ತೊಟ್ಟು'' . <ref name="auto2">{{Cite web |date=10 September 2021 |title=Happy Birthday lady superstar, best movies of Manju Warrier |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/happy-birthday-lady-superstar-best-movies-of-manju-warrier-1.5989854 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206054251/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/happy-birthday-lady-superstar-best-movies-of-manju-warrier-1.5989854 |archive-date=6 December 2021 |access-date=6 December 2021 |website=Mathrubhumi}}</ref> <ref name="Firstpost">{{Cite web |date=17 March 2019 |title=From Sallapam to Rani Padmini, how Manju Warrier made a successful comeback to regain Malayalam superstar status |url=https://www.firstpost.com/entertainment/from-sallapam-to-rani-padmini-how-manju-warrier-made-a-successful-comeback-to-regain-malayalam-superstar-status-6276421.html |access-date=6 December 2021 |website=First Post}}</ref> <ref name="Awards">{{Cite web |last=Soman |first=Deepa |date=10 September 2020 |title=Happy Birthday Manju Warrier! Here are five popular characters of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-manju-warrier-here-are-five-popular-characters-of-the-actress/articleshow/78029968.cms |access-date=6 December 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ''ಪೂಜಯುಮ್ ಕಡನ್ನು (1996)'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. <ref name="kerala.state.film.awards.1991–99">{{Cite web |title=State Film Awards (1991–99) |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=26 September 2015 |publisher=[[Kerala State Chalachitra Academy]]}}</ref> ಮಂಜು ಅವರು 1996 ರಲ್ಲಿ ''ಈ ಪೂಜಯುಂ ಕಾಡನ್ನು'', 1997 ರಲ್ಲಿ ''ಅರಮ್ ತಂಪುರಾನ್'' ಮತ್ತು ''ಕಲಿಯಾಟಂ'', 1998 ರಲ್ಲಿ ''ಕನ್ಮದಮ್'' ಮತ್ತು 1999 ರಲ್ಲಿ ''ಪತ್ರಂ'' ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಸತತ ನಾಲ್ಕು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಮಂಜು ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ''ಮೊಹರವಂ'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ. <ref>{{Cite web |trans-title=Praveena, cinema and business |url=http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/220/12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118165050/http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/220/12 |archive-date=18 November 2015 |access-date=17 November 2015 |publisher=mangalamvarika.com |language=ml}}</ref> === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ (2012-2014) === ದಿಲೀಪ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಮಂಜು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ವಿರಾಮ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2012 ರಂದು, ಗುರುವಾಯೂರ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನವರಾತ್ರಿ ನೃತ್ಯ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮಂಜು ವೇದಿಕೆಗೆ ಬಂದರು.[e][e] ಮಂಜು ಈಗ ತ್ರಿಶೂರ್‌ನ ಪುಲ್ಲುವಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Dileep and Meenakshi visit Manju Warrier's house in Thrissur |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/dileep-and-meenakshi-visit-manju-warrier-s-house-in-thrissur-pa59st |access-date=23 November 2020 |work=Asianet News Network Pvt Ltd |language=en}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 July 2018 |title=No, Manju Warrier has not quit WCC yet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/no-manju-warrier-has-not-quit-wcc-yet/articleshow/64842884.cms |access-date=24 May 2022 |work=The Times of India |language=en}}</ref> ''15 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 2014 ರಲ್ಲಿ ರೋಶನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಅವರ ಹೌ ಓಲ್ಡ್ ಆರ್ ಯು ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಬಹುನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು'' ''.'' . <ref name="auto">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=C |first=Sharika |date=18 May 2014 |title=Return of the heroine |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/return-of-the-heroine/article6020886.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704160816/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/return-of-the-heroine/article6020886.ece |archive-date=4 July 2014 |work=The Hindu}}</ref> === ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ವಿಸ್ತರಣೆ (2015–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) === ಮಂಜು ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಸತ್ಯನ್ ಅಂಟಿಕಾಡ್ ಅವರ ''ಎನ್ನಮ್ ಎಪ್ಪೊಜುಮ್'', ಇದು 17 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=31 March 2015 |title=After 35 flops this year, two Malayalam films finally show some promise |url=https://www.thenewsminute.com/article/after-35-flops-year-two-malayalam-films-finally-show-some-promise-20906 |website=The News Minute}}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರ ರೀಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಜೊತೆಗಿನ ''ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ'' ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡದಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಚಿತ್ರದ 'ಅಂಡರ್‌ರೇಟೆಡ್ ರತ್ನ' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=12 December 2019 |title=Rani Padmini: An Underwatched Gem – PinkLungi |url=https://pinklungi.com/rani-padmini-an-underwatched-gem/}}</ref> ಅವರು ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಜೋ ಅಂಡ್ ದಿ ಬಾಯ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಅನಿಮೇಟರ್ ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 2016 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ರಾಜೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ''ವೆಟ್ಟಾ'', <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Vettah Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/vettah/movie-review/51176594.cms |work=The Times of India}}</ref> ''ಕರಿಂಕುನ್ನಂ 6'' ಮತ್ತು ಶಕುಂತಲಾ, ನಾಟಕ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Nampoothiri |first=Hareesh N. |date=21 July 2016 |title=The eternal charm of Shakuntalam |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/The-eternal-charm-of-Shakuntalam/article14500897.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221001239/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/The-eternal-charm-of-Shakuntalam/article14500897.ece |archive-date=21 December 2016 |work=The Hindu}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Manju Warrier mezmerizes Ananthapuri as Kavalam's Shakuntala |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/art-and-culture/manju-warrier-mezmerizes-ananthapuri-as-shakuntala.html |website=OnManorama}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=20 July 2016 |title=When Manju breathed life into Shakuntala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/when-manju-breathed-life-into-shakuntala/articleshow/53285340.cms |work=The Times of India}}</ref> . 2017 ರಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ''C/O ಸಾಯಿರಾ ಬಾನು'', <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=C/O Sairabanu Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/c/o-sairabanu/movie-review/57687567.cms |work=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 March 2017 |title=C/O Saira Banu movie review: Manju Warrier lends warmth to a relevant but patchy film |url=https://www.firstpost.com/entertainment/co-saira-banu-movie-review-manju-warrier-lends-warmth-to-a-relevant-but-patchy-film-3342310.html}}</ref> ''ವಿಲನ್'', ಮತ್ತು ಉದಹರಣಂ ಸುಜಾತಾ . <ref>{{Cite web |date=8 October 2017 |title=Udaharanam Sujatha movie review: Manju Warrier is a rockstar of this Nil Battey Sannata remake |url=https://www.firstpost.com/entertainment/udaharanam-sujatha-movie-review-manju-warrier-is-a-rockstar-of-this-nil-battey-sannata-remake-4121491.html}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬಲ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಜು ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=15 powerful female characters from Mollywood to Inspire You |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/15-powerful-female-characters-from-mollywood-to-inspire-you |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702202228/https://newsable.asianetnews.com/entertainment/15-powerful-female-characters-from-mollywood-to-inspire-you |archive-date=2 July 2018 |access-date=27 May 2018}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Jacob |first=Shalin |date=1 August 2017 |title=15 Powerful Female Characters in Malayalam Films That Are Slowly Breaking Stereotypes |url=https://www.scoopwhoop.com/powerful-female-characters-malayalam-films/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528133532/https://www.scoopwhoop.com/powerful-female-characters-malayalam-films/ |archive-date=28 May 2018 |website=ScoopWhoop}}</ref> <ref>{{Cite web |date=27 May 2017 |title=5 Unconventional Female Characters in Malayalam Movies |url=http://www.fwdlife.in/5-unconventional-female-characters-in-malayalam-movies |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606230515/http://www.fwdlife.in/5-unconventional-female-characters-in-malayalam-movies |archive-date=6 June 2017 |access-date=27 May 2018}}</ref> <ref>{{Cite web |date=9 September 2017 |title=Manju Warrier, Nayanthara, Jyothika: Female stars are marching to a different, but no less successful, beat |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528052146/https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-date=28 May 2018 |access-date=27 May 2018}}</ref> ಅವರು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Manju Warrier to Nayanthara: Top 7 highest-paid Malayalam actresses |url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/southcinema/manju-warrier-to-nayanthara-top-7-highest-paid-malayalam-actresses/ar-AA1uYSHs |access-date=21 January 2025 |work=MSN |publisher=Asianet News}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Top 10 highest paid Malayalam actresses and their net worth |url=https://www.thedailyjagran.com/trending/list-of-top-10-highest-paid-malayalam-actresses-and-their-net-worth-nayanthara-anupama-parameswaran-keerthy-suresh-and-others-10219820 |access-date=25 February 2025 |work=[[Jagran]]}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ''ಅಮೃಕಿ ಪಂಡಿತ್'', ಆರ್ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮಾಧವನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಚಿತ್ರೀಕರಣ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 March 2021 |title=Manju Warrier to make Bollywood debut in 'Ameriki Pandit' with Madhavan |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-make-bollywood-debut-ameriki-pandit-madhavan-144983 |access-date=8 May 2022 |work=The News Minute |language=en}}</ref> 2021 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಜೊತೆಗೆ ದಿ ''ಪ್ರೀಸ್ಟ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. 2022 ರಲ್ಲಿ, ಮಂಜು 20 ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರದ ನಂತರ ''ಲಲಿತಂ ಸುಂದರಂ'' ಮೂಲಕ ಬಿಜು ಮೆನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=6 February 2020 |title=Madhu Warrier's directorial debut titled Lalitham Sundaram |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/02/06/madhu-warrier-directorial-debut-lalitham-sundaram.html |access-date=8 May 2022 |work=Manorama}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Dileep_manju.jpg|thumb|2010 ರಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ತಮ್ಮ ಪತಿ ದಿಲೀಪ್ ಜೊತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20, 1998 ರಂದು, ಮಂಜು ನಟ ದಿಲೀಪ್ ಅವರನ್ನು ಔಲಾ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ಹಿಂದಿನ ದಂಪತಿಗೆ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಎಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಾಳೆ. ಅವರು 2014 ರಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 July 2017 |title=Manju to move court for custody of daughter Meenakshi |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/07/11/manju-warrier-to-move-court-for-custody-of-daughter-meenakshi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229231527/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/07/11/manju-warrier-to-move-court-for-custody-of-daughter-meenakshi.html |archive-date=29 December 2017 |access-date=29 December 2017 |work=OnManorama |agency=Manorama News Online}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 February 2020 |title=Manju deposes in court, sticks to her statement about Dileep |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-deposes-court-sticks-her-statement-about-dileep-119106 |access-date=20 February 2021 |work=The News Minute |language=en |quote="I divorced Dileep in 2015 and the extramarital relationship between him and Kavya was the reason behind it"}}</ref> ಜನವರಿ 2015 ರಲ್ಲಿ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿ <ref>{{Cite web |date=21 November 2014 |title=Manju Warrier releases her book Sallapam |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-releases-her-book-sallapam-20601 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702202228/https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-releases-her-book-sallapam-20601 |archive-date=2 July 2018 |access-date=2 July 2018 |website=the newsminute.com}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=I am living for my daughter: says Dileep |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-am-living-for-my-daughter-says-Dileep/articleshow/30456694.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20160908011851/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-am-living-for-my-daughter-says-Dileep/articleshow/30456694.cms |archive-date=8 September 2016 |access-date=9 February 2016 |work=The Times of India}}</ref> ಅವರು ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಚಿಪುಡಿ ನರ್ತಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದು, ಗೀತಾ ಪದ್ಮಕುಮಾರ್ ಅವರಿಂದ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=G. S. Paul |date=13 May 2016 |title=For the joy of dance |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/for-the-joy-of-dance/article5609057.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407030322/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/for-the-joy-of-dance/article5609057.ece |archive-date=7 April 2014 |access-date=19 April 2018 |work=[[The Hindu]] |location=Thiruvananthapuram}}</ref> ಅವರು ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 2012 ರಲ್ಲಿ [[ನವರಾತ್ರಿ]] ನೃತ್ಯೋತ್ಸವದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಗುರುವಾಯೂರು|ಗುರುವಾಯೂರಿನಲ್ಲಿ]] ವೇದಿಕೆಗೆ ಮರಳಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Shilpa Nair Anand |date=18 January 2013 |title=Queen of HEARTS |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/queen-of-hearts/article4319964.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20130902051158/http://www.thehindu.com/features/cinema/queen-of-hearts/article4319964.ece |archive-date=2 September 2013 |access-date=20 April 2018 |work=[[The Hindu]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2 January 2018 |title=Ending speculations, actor Manju Warrier says she has no political ambitions |url=https://www.thenewsminute.com/article/ending-speculations-actor-manju-warrier-says-she-has-no-political-ambitions-74040 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702202228/https://www.thenewsminute.com/article/ending-speculations-actor-manju-warrier-says-she-has-no-political-ambitions-74040 |archive-date=2 July 2018 |access-date=27 May 2018}}</ref> ಅವರು 2014 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಕುಚಿಪುಡಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Asha Prakash |date=13 October 2015 |title=Sangeeta Nataka Akademi honours Manju Warrier |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/sangeeta-nataka-akademi-honours-manju-warrier/articleshow/49337372.cms |access-date=26 February 2023 |work=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kerala Sangeetha Nataka Akademi Award: Dance |url=http://www.keralaculture.org/dance-a-ksna/466 |access-date=26 February 2023 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala}}</ref> == ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ == ರಾಜ್ಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಮಿಷನ್, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=17 August 2018 |title=Manju Warrier to become goodwill ambassador of State Literacy Mission |url=https://literacymissionkerala.org/en/manju-warrier-to-become-goodwill-ambassador-of-state-literacy-mission/ |access-date=6 August 2023 |work=Missionkerala.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704084317/https://literacymissionkerala.org/en/manju-warrier-to-become-goodwill-ambassador-of-state-literacy-mission/ |archive-date=4 ಜುಲೈ 2023 |url-status=dead}}</ref> ಶೀ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=12 November 2013 |title=Actress Manju Warrier brand ambassador for 'She Taxi' |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/actress-manju-warrier-brand-ambassador-for-she-taxi-113111200847_1.html |access-date=6 August 2023 |work=Business Standard |agency=IANS}}</ref> ಕುಟುಂಬಶ್ರೀಯ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಯೋಜನೆ ( ''ಹೌ ಓಲ್ಡ್ ಆರ್ ಯು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ), <ref name="auto1">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=5 July 2014 |title=Manju Warrier Made Kudumbashree Brand Ambassador |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/jul/05/manju-warrier-made-kudumbashree-brand-ambassador-632149.html |access-date=6 August 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Joseph |first=Salim |date=11 February 2017 |title=Manju Warrier to be face of Horticorp |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/manju-to-be-face-of-horticorp/articleshow/57088559.cms |access-date=6 August 2023 |work=The Times of India}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=6 September 2015 |title=Warrier made goodwill ambassador for govts dev projects |url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/warrier-made-goodwill-ambassador-for-govts-dev-projects-460397-2015-09-06 |access-date=6 August 2023 |work=India Today |language=en |agency=PTI}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಕಲ್ಯಾಣ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರ್ಸ್, <ref>{{Cite web |date=16 September 2020 |title=Throwback to Kalyan Jewellers' Brand Ambassador Manju Warrier's top 5 iconic avatars |url=https://thedailybrunch.com/2020/09/16/throwback-to-kalyan-jewellers-brand-ambassador-manju-warriers-top-5-iconic-avatars/ |access-date=6 August 2023 |website=The Daily Brunch}}</ref> ಸೋನಿ ಇಂಡಿಯಾ, <ref>{{Cite web |title=Sony Announces Attractive Consumer Promotion Offers for Onam : Product Press Releases : Sony India |url=http://www.sony.co.in/pressrelease/asset/618878/section/productpressreleases |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808184317/http://www.sony.co.in/pressrelease/asset/618878/section/productpressreleases |archive-date=8 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=Sony India}}</ref> <ref>{{Cite web |date=31 July 2017 |title=Celebrate this Onam with Sony • FWD Business |url=http://fwdbusiness.com/2017/07/celebrate-onam-sony/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808200115/http://fwdbusiness.com/2017/07/celebrate-onam-sony/ |archive-date=8 August 2017 |website=FWD Business}}</ref> ಲಸಾಗು ಕೋಚಿಂಗ್ ಆಪ್, ಮೈಜಿ, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 December 2021 |title=myG ropes in Manju Warrier as brand ambassador alongside Mohanlal |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/myg-ropes-in-manju-warrier-as-brand-ambassador-alongside-mohanlal/article37951794.ece |access-date=6 August 2023 |work=Business Line}}</ref> ಉಜಾಲಾ ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್, <ref>{{Cite web |date=24 May 2022 |title=PRESENTATION Q4FY22 & FY22 |url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/Attachhis/34b634a2-cdb3-4b49-aa82-8ae7f304bd84.pdf |access-date=6 August 2023 |website=BSE India |publisher=Jyothi Labs}}</ref> ಕಿಚನ್ ಟ್ರೆಷರ್ಸ್, ಅಜಿನೋರಾ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=8 May 2022 |title=ഐഇഎൽടിഎസ് പരിശീലനം നൽകുന്ന രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വിദ്യാഭ്യാസ ശൃംഖലകളിലൊന്നായ അജിനോറയ്ക്ക് ഇനി മഞ്ജു വാര്യരുടെ മുഖമുദ്ര |url=https://www.twentyfournews.com/2022/05/08/manju-warrier-ajinorah-brand-ambassador.html |access-date=6 August 2023 |work=24 News}}</ref> ಮತ್ತು ಕೆಎಲ್ಎಂ ಆಕ್ಸಿವಾಗಳ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಲೈಫ್‌ಬಾಯ್, ಮೆರಿಬಾಯ್ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಧಾತ್ರಿಯಂತಹ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜೀ ಕೇರಳಂ ಮೂಲಕ ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಮನರಂಜನಾ ಚಾನೆಲ್‌ನ ಮೊದಲ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=20 September 2021 |title=ZEE Keralam welcomes Manju Warrier as their Brand Ambassador |url=https://orissadiary.com/zee-keralam-welcomes-manju-warrier-as-their-brand-ambassador/ |access-date=5 August 2023 |work=Orissa Diary}}</ref> 018 ರಲ್ಲಿ, ಮಂಜು ಕಮಲಾ ಸುರಯ್ಯ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ 'ಆಮಿ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. [1] [2] ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್', ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರ ಕಟ್ಟಾ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ನಟಿ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಸಮಯ ಮತ್ತು 'ಹುಚ್ಚ ಅಭಿಮಾನಿ ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾನೆ' ಎಂಬುದರ ತಿಳುವಳಿಕೆಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. [3] ಅವರ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಓಡಿಯನ್' ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ನಾಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೇರಳ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆರಂಭಿಕ ದಿನದ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ವಾರಿಯರ್ 'ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಯಾವಾಗಲೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ಆ ಲಿಖಿತ ಪದವನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಲು ಆತ್ಮವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ' ಪ್ರಭಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು. [4] 2019 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಲೂಸಿಫರ್'. "ಮಲಯಾಳಂ ಪ್ರತಿಭೆ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕನ ದುಃಖಿತ ಮಗಳಾಗಿ ನೋಡಲು, ಅವರು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ವಾತವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಶುದ್ಧ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ತಾಯಿ. ಪತ್ನಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಿ - ಅವರ ಕುಟುಂಬ ರಹಸ್ಯಗಳ ಸರಮಾಲೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾ - ಸೀಮಿತ ಪರದೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಸುತ್ತುಗಳು ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕವಾಗಿವೆ, ಅವರು ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ - ಇದು ಅವರ ನಟನಾ ಶಕ್ತಿಯ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ." [5] [6] ಲೂಸಿಫರ್ ₹200 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು, [7] ಮತ್ತು ಈಗ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಧನುಷ್ ಎದುರು ವೆತ್ರಿಮಾರನ್ ಅವರ ಅಸುರನ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಾಗಿ ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಧರ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು 'ತೀವ್ರ' ಎಂದು ಕರೆದರು. "ಧನುಷ್ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಮಂಜು, ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನೀವು ಅವರ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು." [8] ವರ್ಷದ ಅಂತಿಮ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುನರಾಗಮನ ನಿರ್ದೇಶಕ ರೋಷನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಪ್ರತಿ ಪೂವನ್ಕೋಜಿಗಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ವಿಮರ್ಶಕರು ಅವರ ಪರದೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. [9] ಫಿಲ್ಮ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ್ ಮೆನನ್, ".. ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಆಗಮನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಯಾರಾದರೂ ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಅಸುರನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಪೂವನ್‌ಕೋಜಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಅವರಂತೆ ಯಾರೂ ಕೋಪಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ." ಮಹಿಳೆಯರು ಯಾವ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸುವ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಹಚರರು 'ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವವ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. [10] == ಚಿತ್ರಕಲೆ == === ನಟಿಯಾಗಿ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders." |+List of Manju Warrier film credits ! scope="col" |Year ! scope="col" |Title ! scope="col" |Role ! scope="col" |Language ! class="unsortable" scope="col" |Notes ! class="unsortable" scope="col" |Ref. |- |1995 ! align="left" scope="row" |''Sakshyam'' |Smitha | rowspan="34" |[[ಮಲಯಾಳಂ|Malayalam]] | |<ref>{{Cite web |date=10 June 2020 |title=Manju Warrier opens up about her first movie 'Sakshyam' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-opens-up-about-her-first-movie-sakshyam/articleshow/76297485.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="5" |1996 ! align="left" scope="row" |''Sallapam'' |Radha | |<ref>{{Cite web |title=Manju Warrier had almost died while filming Sallapam |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-would-have-died-had-it-not-been-for-this-man |access-date=6 December 2021 |website=Asianet}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Thooval Kottaram'' |Devaprabha Varma | |<ref name="MB">{{Cite web |last=അന്തിക്കാട് |first=സത്യന്‍ |date=21 November 2020 |title='അഭിനയമായാലും നൃത്തമായാലും വാശികയറിയാല്‍ മഞ്ജുവിനെ തോല്‍പ്പിക്കാന്‍ ആര്‍ക്കുമാവില്ല' |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/features/sathyan-anthikkad-about-manju-warrier-thoovalkottaram-irattakuttikalude-achan-ennum-eppozhum-movie-1.5223807 |access-date=25 May 2021 |website=മാതൃഭൂമി |language=ml }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Dilliwala Rajakumaran'' |Maya | |<ref name="KPT">{{Cite web |date=10 September 2019 |title=Happy Birthday, Manju Warrier: 6 Career Defining Moments Of The 'Lady Superstar' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-manju-warrier-6-career-defining-moments-of-the-lady-superstar/etphotostory/71063777.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Kaliveedu'' |Mridula | |<ref>{{Cite web |last=Cris |date=21 August 2019 |title=Arrogant wife, please adjust: How Malayalam cinema has portrayed divorce |url=https://www.thenewsminute.com/article/arrogant-wife-please-adjust-how-malayalam-cinema-has-portrayed-divorce-107581 |access-date=25 May 2021 |website=The News Minute}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Ee Puzhayum Kadannu'' |Anjali | |<ref>{{Cite web |date=14 February 2021 |title=Happy Valentine's Day: 5 Malayalam Movie Characters That You Can't Help But Fall In Love With |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-valentines-day-5-malayalam-movie-characters-that-you-cant-help-but-fall-in-love-with/etphotostory/80899613.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref name="kerala.state.film.awards.1991–99"/> <br /><br /><br /><br /><ref>{{Cite web |date=3 November 1999 |title=Filmfare – South Special |url=http://www.filmfare.com:80/site/october97/south3e.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/19991103180423/http://www.filmfare.com/site/october97/south3e.htm |archive-date=3 November 1999 |access-date=16 December 2019}}</ref> |- | rowspan="7" |1997 ! align="left" scope="row" |''Kudamattam'' |Gauri | |<ref>{{Cite web |date=10 September 2021 |title=HBD Manju Warrier: Promising upcoming movies of the superstar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/hbd-manju-warrier-promising-upcoming-movies-of-the-superstar/photostory/86089825.cms |access-date=6 December 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Irattakuttikalude Achan'' |Anupama | |<ref name="Firstpost"/> |- ! align="left" scope="row" |''Krishnagudiyil Oru Pranayakalathu'' |Meenakshi | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Biju Menon and Manju Warrier Reunites in Lalitham Sundaram after 20 years |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/feb/05/biju-menon-manju-warrier-reunite-for-lalitham-sundaram-16904.html |access-date=6 December 2021 |work=Cinema Express}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Kaliyattam'' |Thaamara | |<ref>{{Cite web |date=17 April 2021 |title=From 'Kaliyattam' to 'Joji': A list of Malayalam adaptations of Shakespeare |url=https://www.thenewsminute.com/article/kaliyattam-joji-list-malayalam-adaptations-shakespeare-147349 |access-date=6 December 2021 |website=The News Minute}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Sammanam'' |Rajalakshmi | |<ref name="TOI">{{Cite web |last=George |first=Anjana |date=11 September 2020 |title=Lohitadas knew that Manju Warrier would be his ideal Radha in Sallapam: Sundar Das |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lohitadas-knew-that-manju-warrier-would-be-his-ideal-radha-in-sallapam-sundar-das/articleshow/78055781.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Aaraam Thampuran'' |Unnimaya | |<ref>{{Cite web |date=10 January 2020 |title='അന്ന് അമ്പലത്തില്‍ നിന്നും ഇറങ്ങി വരുന്ന സീനെടുക്കുന്ന ദിവസമാണ് എനിക്ക് 18 തികഞ്ഞത്' |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/manju-warrier-club-fm-interview-aaram-thampuran-movie-mohanlal-1.4432084 |access-date=25 May 2021 |website=മാതൃഭൂമി |language=ml }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref name="Awards"/> |- ! align="left" scope="row" |''Innalekalillaathe'' |Beena | |<ref>{{Cite web |date=16 June 2021 |trans-title=Watch this, warriors! Poornima's question to Manju Warrier! Fans asked when they got together in the film! |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/poornima-indrajith-shares-a-throwback-pic-with-manju-warrier/articleshow/83568915.cms |access-date=14 July 2021 |website=Malayalam.samayam |publisher=Times of India |language=ml}}</ref> |- | rowspan="5" |1998 ! align="left" scope="row" |''Pranayavarnangal'' |Aarathi Nair | |<ref>{{Cite web |date=24 January 2020 |title=Manju Warrier walks down memory lane, revisits 'hostel' after 22 years |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-walks-down-memory-lane-revisits-hostel-after-22-years-1.4471203 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128060412/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-walks-down-memory-lane-revisits-hostel-after-22-years-1.4471203 |archive-date=28 January 2022 |access-date=25 May 2021 |website=Mathrubhumi |language=en}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Daya'' |Daya / Sumuru / Sameer | |<ref>{{Cite web |date=8 February 2018 |title='മഞ്ജുവിന് വേണ്ടി സ്‌ക്രിപ്റ്റ് എഴുതിയിരുന്ന ഒരു കാലം ഉണ്ടായിരുന്നു' |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/manju-warrier-venu-on-carbon-movie-fahadh-faasil-fahad-fazil-daya-movie-1.2588201 |access-date=25 May 2021 |website=മാതൃഭൂമി |language=ml }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Kanmadam'' |Bhanumathi | |<ref>{{Cite web |date=3 October 2019 |title='കന്മദ'ത്തിലെ ഭാനുമതിയല്ലേ ഇത് എന്ന് ആരാധകര്‍, അല്ല ഇതാള് വേറെയെന്ന് മഞ്ജു |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/manju-warrier-interview-asuran-dhanush-kanmadam-303221/ |access-date=6 December 2021 |website=Indian Express |language=en-US}}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref name="Awards" /> |- ! align="left" scope="row" |''Summer in Bethlehem'' |Abhirami/Amy | |<ref>{{Cite web |date=16 April 2020 |title=Manju Warrier's photos shared by makeup man get the fans talking |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/manju-warriers-photos-shared-by-makeup-man-get-the-fans-talking/articleshow/75174755.cms |access-date=6 December 2021 |website=The Times of India}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Thirakalkkappuram'' |Seetha | |<ref>{{Cite web |date=3 October 2015 |title=Thirakalkkappuram Malayalam full movie &#124; തിരകൾക്കപ്പുറം &#124; Suresh Gopi &#124; Manju Warrier |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBdUSLi2PfM&themeRefresh=1 |website=YouTube}}</ref> |- | rowspan="2" |1999 ! align="left" scope="row" |''Pathram'' |Devika Shekhar | |<ref>{{Cite web |title=Rahman bags 12th Filmfare award |url=http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/news/rahman_bags_12th_filmfare_award.htm |access-date=23 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020130651/http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/news/rahman_bags_12th_filmfare_award.htm |archive-date=20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |url-status=dead}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Kannezhuthi Pottum Thottu'' |Bhadra | |<ref name="auto2"/> <br /><br /><br /><br /><ref name="46thawardPDF">{{Cite web |title=46th National Film Awards |url=https://www.dff.gov.in/images/Documents/71_46thNfacatalogue.pdf |access-date=27 March 2022 |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> |- |2014 ! align="left" scope="row" |''How Old Are You?'' |Nirupama Rajeev | |<ref>{{Cite web |last=C |first=Sharika |date=18 May 2014 |title=Return of the heroine |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/return-of-the-heroine/article6020886.ecel |access-date=6 December 2021 |website=[[The Hindu]]}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref>{{Cite web |title=Winners of 62nd Britannia Filmfare Awards South |url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html |website=Filmfare}}</ref> |- | rowspan="3" |2015 ! align="left" scope="row" |''Ennum Eppozhum'' |Adv. Deepa | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=P. K. Ajith Kumar |date=6 August 2014 |title=Mohanlal, Manju to team up |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/mohanlal-manju-to-team-up-for-sathyan-anthikad-film/article6286900.ece |work=[[The Hindu]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207172008/https://www.thehindu.com/features/cinema/mohanlal-manju-to-team-up-for-sathyan-anthikad-film/article6286900.ece |archive-date=7 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021 |access-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |url-status=dead}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Rani Padmini'' |Padmini | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Anjana George |date=16 October 2015 |title=Rani Padmini is a visual treat: Manju |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Rani-Padmini-is-a-visual-treat-Manju/articleshow/49411621.cms |access-date=23 October 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Jo and the Boy '' |Jo / Joan Mary John | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 December 2015 |title=Rojin and the movies |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/rojin-thomas-on-his-new-movie-jo-and-the-boy/article8021682.ece |access-date=15 August 2024 |work=The Hindu}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 ! align="left" scope="row" |''Paavada'' |Babu's fiancé |Cameo appearance |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=Anoop suggested Manju Warrier for Pavada |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/anoop-suggested-manju-warrier-for-pavada/articleshow/51513584.cms |access-date=26 May 2021 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Vettah'' |Commissioner Sribala IPS | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Rajesh |first=G |date=27 February 2016 |title='Vettah': Redefining crime drama |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/vettah-movie-review-rajesh-pillai-manju-warrier-indrajith.html |access-date=7 October 2024 |work=OnManorama}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Karinkunnam 6's'' |Vandana Aby | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Palicha |first=Paresh C. |date=8 July 2016 |title=Review: Karinkunnam 6s is a decent watch |url=https://www.rediff.com/movies/report/review-karinkunnam-6s-is-a-decent-watch/20160708.htm |access-date=7 October 2024 |work=Rediff}}</ref> |- | rowspan="3" |2017 ! align="left" scope="row" |''C/O Saira Banu'' |Saira Banu | |<ref name="release">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Digital Native |date=20 February 2017 |title=Amala-Manju Warrier starrer 'C/o Saira Banu' ready for release |url=http://www.thenewsminute.com/article/amala-manju-warrier-starrer-co-saira-banu-ready-release-57511 |access-date=5 March 2017 |work=[[The News Minute]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Udaharanam Sujatha '' |Sujatha Krishnan | |<ref>{{Cite web |date=29 May 2017 |title=Manju Warrier has high hopes from 'Udaharanam Sujatha' |url=http://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-has-high-hopes-udaharanam-sujatha-62791}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Villain'' |Dr. Neelima Mathew | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 March 2017 |title=Manju in Villain |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/manju-in-villain/article17439322.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215152104/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/manju-in-villain/article17439322.ece |archive-date=15 December 2017 |access-date=23 August 2017 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2018 ! align="left" scope="row" |''Aami'' |Kamala Surayya | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Ramasubramanian |first=Uma |date=18 February 2017 |title=Manju Warrier a better performer than Vidya Balan: Kamal |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/180217/manju-warrier-a-better-performer-than-vidya-balan-kamal.html |access-date=16 January 2018 |work=[[Deccan Chronicle]] |language=en}}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=66th Yamaha Fascino Filmfare Awards South: Complete winners' list (Malayalam) |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/66th-yamaha-fascino-filmfare-awards-south-complete-winners-list-malayalam/articleshow/72920655.cms |access-date=22 December 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Mohanlal'' |Meenakshi / Meenukutty | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Vijayan |first=Lekshmi |date=30 December 2016 |title=Manju Warrier as a Mohanlal fan in 'Mohanlal' |url=http://english.manoramaonline.com/ACP/entertainment/entertainment-news/manju-warrier-as-mohanlal-fan-in-mohanlal-movie.html |access-date=4 March 2018 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Odiyan'' |Prabha | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=13 January 2018 |title=Manju Warrier to flaunt three looks in Odiyan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-to-flaunt-three-looks-in-odiyan/articleshow/62473783.cms |access-date=17 November 2018 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2019 ! align="left" scope="row" |''Lucifer'' |Priyadharshini Ramdas | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=12 March 2019 |title=Meet Jhanvi from Prithviraj directorial 'Lucifer'! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/meet-jhanvi-from-prithviraj-directorial-lucifer/articleshow/68370504.cms |access-date=18 March 2019 |work=[[The Times of India]] |agency=Times News Network}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Asuran'' |Pachaiyammal Sivasaami |[[ತಮಿಳು|Tamil]] | |<ref name="Asuran">{{Cite web |date=22 January 2019 |title=Asuran: Manju Warrier makes her Kollywood debut opposite Dhanush |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/asuran-manju-warrier-makes-her-kollywood-debut-opposite-dhanush-1436305-2019-01-22 |website=[[India Today]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Prathi Poovankozhi'' |Madhuri | rowspan="8" |Malayalam | |<ref>{{Cite web |date=2 December 2019 |title='Prathi Poovankozhi' Trailer: Manju Warrier impresses with her bold avatar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prathi-poovankozhi-trailer-manju-warrier-impresses-with-her-bold-avatar/articleshow/72328160.cms |access-date=9 December 2019 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2020 ! align="left" scope="row" |''Kayattam'' |Maya |Also co-producer |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 January 2025 |title=Manju Warrier's 'Kayattam' to be released online for free, director Sanalkumar Sasidharan announces |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warriers-kayattam-to-be-released-online-for-free-director-sanalkumar-sasidharan-announces/articleshow/117477797.cms |access-date=2 February 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- | rowspan="3" |2021 ! align="left" scope="row" |''The Priest'' |Susan | |<ref>{{Cite web |last=Features |first=CE |date=13 January 2020 |title=Mammootty-Manju Warrier film titled The Priest |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/jan/13/mammootty-manju-warrier-film-titled-the-priest-16506.html |access-date=1 March 2020 |website=[[Cinema Express]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Chathur Mukham'' |Thejaswini |Also producer |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 April 2022 |title=I want to produce good movies: Manju Warrier |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/interview/movie-1.5585626 |access-date=22 June 2022 |work=English Mathrubhumi News}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 January 2021 |title=Manju Warrier's first horror thriller 'Chathurmukham' to hit theatres |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-s-first-horror-thriller-chathurmukham-to-hit-theatres-in-february-movie-1.5354951 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124041557/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-s-first-horror-thriller-chathurmukham-to-hit-theatres-in-february-movie-1.5354951 |archive-date=24 January 2022 |access-date=26 May 2021 |website=[[Mathrubhumi]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Marakkar: Arabikadalinte Simham'' |Subaida | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=George |first=Anjana |date=25 January 2019 |title=Manju Warrier's look in Marakkar: Arabikadalinte Simham reminds one of Daya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warriers-look-in-marakkar-arabikadalinte-simham-reminds-one-of-daya/articleshow/67686499.cms |access-date=19 August 2019 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2022 ! align="left" scope="row" |''Lalitham Sundaram'' |Annie Mary Das |Also producer |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=8 March 2022 |title=Trailer of Madhu Warrier's directorial debut 'Lalitham Sundaram' is out |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/03/08/trailer-madhu-warrier-directorial-lalitham-sundaram-biju-menon-manju-warrier.html |access-date=22 June 2022 |work=OnManorama}}</ref><ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=19 February 2020 |title=Producer Manju Warrier graces the puja of 'Lalitham Sundaram' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/producer-manju-warrier-graces-the-puja-of-lalitham-sundharam/articleshow/74210463.cms |access-date=23 June 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Meri Awas Suno'' |Dr. Reshmi Padath | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 June 2022 |title=Manju Warrier – Jayasurya starrer 'Meri Awas Suno' gets an OTT release date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-jayasurya-starrer-meri-awas-suno-gets-an-ott-release-date/articleshow/92387124.cms |access-date=23 June 2022 |work=The Times Of India}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Jack N' Jill'' |Parvathy |Partially reshot in Tamil as ''Centimeter'' |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 May 2022 |title=Manju Warrier starrer Jack N' Jill gets a release date. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-starrer-jack-n-jill-gets-a-release-date/articleshow/91494069.cms |access-date=23 June 2022 |work=[[The Times Of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 ! scope="row" |''Thunivu'' |Kanmani |Tamil | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 June 2022 |title='AK 61' will be a pan-Indian release; Manju Warrier joins the shoot |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ak-61-will-be-a-pan-indian-release-manju-warrier-joins-the-cast/articleshow/92411169.cms |access-date=23 June 2022 |work=The Times Of India}}</ref> |- ! scope="row" |''Ayisha'' |Ayisha |Malayalam<br /><br /><br /><br />[[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|Arabic]] |Bilingual film |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Soman |first=Deepa |date=10 September 2021 |title=Manju Warrier to star in a Malayalam-Arabic bilingual, 'Ayisha' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-to-star-in-a-malayalam-arabic-bilingual-ayisha/articleshow/86089760.cms |access-date=23 March 2024 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" |''Vellari Pattanam'' |K.P Sunandha | rowspan="2" |Malayalam | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 November 2021 |title=Manju Warrier and Soubin Shahir 'Vellarikka Pattanam' kickstarted with muhurat puja |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-and-soubin-shahir-vellarikka-pattanam-kickstarted-with-muhurat-puja/articleshow/87617437.cms |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2024 ! scope="row" |''Footage'' |The mysterious woman | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 May 2023 |title=Manju Warrier Starts Shooting For Footage, Pics Inside |url=https://www.news18.com/movies/manju-warrier-starts-shooting-for-footage-pics-inside-7886641.html |access-date=30 October 2023 |work=News18}}</ref> |- ! scope="row" |''Vettaiyan'' |Thara Athiyan | rowspan="2" |Tamil | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=4 October 2023 |title=Rajinikanth's look in Thalaivar 170 revealed in pooja ceremony photos |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/rajinikanths-look-in-thalaivar-170-revealed-in-pooja-ceremony-photos-8968379/lite/ |access-date=6 October 2023 |work=Indian Express}}</ref> |- ! scope="row" |''Viduthalai Part 2'' |Mahalakshmi | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=17 December 2023 |title=Vetri Maaran reveals why 'Viduthalai Part 2' got delayed |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vetri-maaran-reveals-why-viduthalai-part-2-got-delayed/articleshow/106061368.cms |access-date=15 February 2024 |work=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="2" |2025 ! scope="row" |''L2: Empuraan'' |Priyadarshini Ramdas | rowspan="2" |Malayalam | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=5 October 2023 |title=L2- Empuraan: As Prithviraj and Mohanlal start shooting, fans call it the 'biggest Mollywood cinema' |url=https://www.mid-day.com/entertainment/regional-indian-cinema-news/article/l2-empuraan-as-prithviraj-and-mohanlal-start-shooting-fans-call-it-the-biggest-mollywood-cinema-23312732 |access-date=6 October 2023 |work=Mid Day}}</ref> |- ! scope="row" |''Aaro — Someone'' |Visitor |Short film |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 November 2025 |title=Ranjith's short film Aaro – Someone, produced by MammoottyKampany, gets streaming release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Nov/14/ranjiths-short-film-aaro-someone-produced-by-mammoottykampany-gets-streaming-release-date |access-date=16 November 2025 |work=Cinema Express}}</ref> |- | rowspan="3" |TBA !scope="row" ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Pending film |TBA |Tamil |Post-production |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Praveenkumar |first=K |date=22 June 2023 |title=Here's how Manju Warrier came on board for 'Mr.X', reveals director Manu Anand- Exclusive! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/heres-how-manju-warrier-came-on-board-for-mr-x-reveals-director-manu-anand-exclusive/articleshow/101188100.cms |access-date=28 June 2023 |work=The Times of India}}</ref> |- !scope=row ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Pending film |TBA |[[ಮಲಯಾಳಂ|Malayalam]] |Filming |<ref>{{Cite web |date=15 February 2026 |title=Manju Warrier and Kunchacko Boban announce new film ‘Nere Chovva’; motion poster revealed - Watch |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-and-kunchacko-boban-announce-new-film-nere-chovva-motion-poster-revealed-watch/articleshow/128348583.cms |access-date=16 February 2026 |website=The News Minute}}</ref> |- !scope=row ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Pending film |Shubha |[[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|Hindi]] |Filming |<ref>{{Cite web |date=10 March 2021 |title=Manju Warrier to make Bollywood debut in 'Ameriki Pandit' with Madhavan |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-make-bollywood-debut-ameriki-pandit-madhavan-144983 |access-date=10 October 2021 |website=The News Minute}}</ref> |- |} === ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ === {| class="wikitable sortable" |+ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಚಿತ್ರದ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! class="unsortable" scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2016 | ''ಹುಡುಗಿಯರು'' | ನಿರೂಪಕ | ಮಲಯಾಳಂ<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> ತಮಿಳು | ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | 2023 | ''ಒಂಟಿಯಾಗಿ'' | ಯಮುನಾ | ಮಲಯಾಳಂ | <ref>{{Cite web |date=26 January 2023 |title=Alone Movie Review: A daring experiment that becomes a tiring experience |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/review/2023/jan/26/alone-movie-review-a-daring-experiment-that-becomes-a-tiring-experience-39301.html |access-date=29 January 2023 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}</ref> |- |} == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable" |+ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ನ ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಫಿ |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" |ವರ್ಷ ! scope="col" |ಪದ್ಯ ! scope="col" |ಚಿತ್ರ/ಆಲ್ಬಮ್ ! scope="col" |ಭಾಷೆ ! scope="col" |ಸಹ-ಗಾಯಕೆರ್ ! scope="col" |ಸಾಹಿತ್ಯ ! scope="col" |ಸಂಯೋಜಕೆರ್ ! class="unsortable" scope="col" |Ref. |- | rowspan="2" |೧೯೯೮ |"ವೇಜಂಬಲ್ ಮಮಝ" | rowspan="2" |''ಚಿಂಗಾಪೂವು'' (ಆಲ್ಬಮ್) | rowspan="6" |ಮಲಯಾಳ |ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ | rowspan="2" |ಬಿಚ್ಚು ತಿರುಮಲ | rowspan="2" |ಬರ್ನಿ-ಇಗ್ನೇಷಿಯಸ್ | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |date=12 March 1998 |title=Vezhambal Mamazha (Full Song) – Manju Warrier, Mohanlal – Download or Listen Free |url=https://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Vezhambal-Mamazha/HFgfST96XF4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210912/https://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Vezhambal-Mamazha/HFgfST96XF4 |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2013 |title=Pakal Kinakkal (Full Song) – Manju Warrier – Download or Listen Free – Saavn |url=http://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Pakal-Kinakkal/Lx8OVy0GdQA |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729014508/https://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Pakal-Kinakkal/Lx8OVy0GdQA |archive-date=29 July 2017}}</ref> |- |"ಪಾಕಲ್ ಕಿನಕ್ಕಲ್" |ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪಾಡ್ದನ |- |೧೯೯೯ |"ಚೆಂಬಾಜುಕ್ಕ". |''ಕನ್ನೆಜುತಿ ಪೊಟ್ಟು ತೊಟ್ಟು'' |ಕಾಲಭವನ ಮಣಿ ಡಾ.ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್ |ಕಾವಳಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕೆರ್ |ಎಂ.ಜಿ.ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=29 April 2020 |title=Manju Warrier To Priya Prakash Varrier: M-Town Actresses Who Are Also Incredible Playback Singers |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-to-priya-prakash-varrier-m-town-actresses-who-are-also-incredible-playback-singers/etphotostory/75452833.cms |access-date=29 December 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- |೨೦೧೫ |"ದೂ ದೋ ದೋ" |''ಜೋ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಬಾಲೆ'' |ಸನೂಪ್ ಸಂತೋಷ್ |<nowiki> ಸಂತೋಷ್ ವರ್ಮ|</nowiki> |ರಾಹುಲ್ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯನ್ |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=26 November 2015 |title=Manju Warrier sings a 'Manglish' song |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-sings-a-manglish-song/articleshow/49921632.cms |access-date=29 December 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- |೨೦೧೬ |''"ಸ್ವಂತಾನ ಗೀತಮ್"'' |''ಕೇರಳ ಕ್ಯಾನ್'' (ತೋಜಾ) ಮನೋರಮಾ ಸುದ್ದಿ |ಕೋರಸ್ |ಹರಿನಾರಾಯಣನ್ |ರತೀಶ್ ವೇಗಾ |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=5 February 2019 |title=Watch: Manju Warrier sings for Kerala Can, campaign for cancer awareness |url=https://www.thenewsminute.com/article/watch-manju-warrier-sings-kerala-can-campaign-cancer-awareness-96241 |access-date=29 December 2021 |work=The News Minute}}</ref> |- | rowspan="3" |೨೦೨೨ | rowspan="2" |"ಕಿಮ್ ಕಿಮ್" |''ಜ್ಯಾಕ್ ಎನ್ ಜಿಲ್'' | rowspan="3" |ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪಾಡ್ದನ |ಬಿ ಕೆ ಹರಿನಾರಾಯಣನ್ | rowspan="2" |ರಾಮ್ ಸುರೇಂದರ್ | rowspan="2" |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=27 November 2020 |title='Kim Kim' song crooned by Manju Warrier to release today! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kim-kim-song-crooned-by-manju-warrier-to-release-today/articleshow/79443132.cms |access-date=29 December 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- |''ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್'' '''(ಡಿ)''' |ತಮಿಳು |ಲಲಿತಾನಂದ |- |"ಇಸ್ಥಾಕೊ" |''ಕಯ್ಯಟ್ಟಂ'' |ಮಲಯಾಳ |ರತೀಶ್ ಈಟ್ಟಿಲ್ಲಂ, ದೇವನ್ ನಾರಾಯಣನ್, ಆಸ್ತಾ ಗುಪ್ತ, ಸನಾಲ್ ಕುಮಾರ್ ಸಸಿಂದ್ರನ್ |ರತೀಶ್ ಈಟಿಲ್ಲಂ |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 August 2021 |title=കിം കിമ്മിന് പിന്നാലെ 'ഇസ്ത്തക്കോ'യുമായി മഞ്ജു വാര്യര്‍; 'കയറ്റ'ത്തിലെ ആദ്യ ഗാനം |url=https://www.asianetnews.com/music/artist-manju-warrier-kayattam-movie-song-out-now-qyk0i3 |access-date=29 December 2021 |work=Asianet News}}</ref> |- |೨೦೨೩ |"ಕಸೆತನ್ ಕಡವುಳದ" (ವಿಡಿಯೋ ಆವೃತ್ತಿ) |''ತುನಿವು'' |ತಮಿಳು |ವೈಸಾಘ್, ಘಿಬ್ರಾನ್ |ವೈಸಾಘ್ |ಘಿಬ್ರಾನ್ |<ref>{{Cite web |date=27 November 2022 |title=Manju Warrier turns playback singer for Ajith's 'Thunivu' |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/manju-warrier-turns-playback-singer-for-ajith-s-thunivu-1.8083746 |website=English Mathrubhumi}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * IMDb ನಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ * ಟ್ವಿಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ * ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] oelx82u0tsduqytfboekicn9d90ba54 3 187961 1434652 2026-10-26T12:33:46Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434652 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Nagaratna Basavaraja}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೦೩, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 7jel8z7kxeiiaqs58v0ukant0ior0wt 3 187962 1434653 2026-10-26T13:15:55Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434653 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ನಾಗರತ್ನ ಬಸರಾಜ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೪೫, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) fkq6azmdnyp7diiu3prm8fq6nzsugm2 1 187963 1434654 2026-10-26T13:36:50Z ನಾಗರತ್ನ ಬಸರಾಜ 102726 ಹೊಸ ಪುಟ: ದೇವದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಂಡರಗಿ ಶ್ರೀ ಶಿವರಾಯ ದೇವರ ಮಾಹಿತಿ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಂಡರಗಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಮುಂಡರಗಿ ಶಿವರಾಯ ದೇವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರ... 1434654 wikitext text/x-wiki ದೇವದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಂಡರಗಿ ಶ್ರೀ ಶಿವರಾಯ ದೇವರ ಮಾಹಿತಿ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಂಡರಗಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಮುಂಡರಗಿ ಶಿವರಾಯ ದೇವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ದೇವರ ಕುರಿತು ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ, ರೈತರ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 1. ದೇವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರೀ ಶಿವರಾಯ ದೇವರಿಗೆ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಶಿವರಾಯ ದೇವರನ್ನು ಮುಂಡರಗಿ ಗ್ರಾಮದ ನರಸಣ್ಣ ತಾತನವರು ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ನಂತರ ದೇವರಿಗೆ ಗುಡ್ಡದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಪರಂಪರೆ: ದೇವರ ನುಡಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. 3. ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಶ್ರೀ ಶಿವರಾಯ ದೇವರ ಜಾತ್ರೆಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ, ಅಭಿಷೇಕ, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಸವ, ಭಜನೆ ಹಾಗೂ ಅನ್ನಸಂತರ್ಪಣೆಯಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಕೊನೆಯ ಸೋಮವಾರ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆಯ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರಸ್ತುತ ವರ್ಷದ ನಿಖರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವಸ್ಥಾನದವರಿಂದ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ. pyco38tiv56x7k2y7x60gi9epoj557x 3 187964 1434655 2026-10-26T13:41:42Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434655 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=RAJUNAIK U}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೧, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) qd5ot3gsvrhkt5psewwe335smj5ob1o 0 187965 1434659 2026-10-26T14:55:50Z Cmariejoseph 913 "[[:te:Special:Redirect/revision/4988059|భీమునిపట్నం]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1434659 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement|‎|name=భీమునిపట్నం|native_name=|nickname=భీమిలి|settlement_type=<!-- images and maps ----------->|image_skyline=Clock tower at Bheemunipatnam Old Bus stand center.jpg|imagesize=250px|image_caption=భీమునిపట్నం గంటస్తంభం|image_map=|mapsize=260px|map_caption=భీమునిపట్నం మండలం|image_map1=భీమిలి పట్టణం|mapsize1=260px|map_caption1=విశాఖపట్నం లో భీమునిపట్నం|image_dot_map=|dot_mapsize=|dot_map_caption=|dot_x=|dot_y=|pushpin_map=India Visakhapatnam|pushpin_label_position=right|pushpin_map_caption=|pushpin_mapsize=250 <!-- Location ------------------>|subdivision_type=[[రాష్ట్రం]]|subdivision_name=[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]|subdivision_type1=[[జిల్లా]]|subdivision_name1=[[విశాఖపట్నం]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=<!-- Politics ----------------->|government_foonotes=|government_type=పురపాలక సంఘం భీమునిపట్నం|leader_title=పురపాలక సంఘం అధ్యక్షుడు|leader_name=|leader_title1=<!-- for places with, say, both a mayor and a city manager -->|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|established_title=|established_date=<!-- Area --------------------->|area_magnitude=చ.కి.మీ|unit_pref=|area_footnotes=|area_total_km2=<!-- Population ----------------------->|population_as_of=2011|population_footnotes=|population_note=|population_total=|population_density_km2=|population_blank1_title=పురుషుల సంఖ్య|population_blank1=|population_blank2_title=స్త్రీల సంఖ్య|population_blank2=|population_blank3_title=గృహాల సంఖ్య|population_blank3=<!-- literacy ----------------------->|literacy_as_of=2011|literacy_footnotes=|literacy_total=|literacy_blank1_title=పురుషుల సంఖ్య|literacy_blank1=|literacy_blank2_title=స్త్రీల సంఖ్య|literacy_blank2=<!-- General information --------------->|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|latd=17.886385|latm=|lats=|latNS=N|longd=83.447109|longm=|longs=|longEW=E|elevation_footnotes=<!-- for references: use<ref> </ref> tags -->|elevation_m=|elevation_ft=<!-- Area/postal codes & others -------->|postal_code_type=పిన్ కోడ్|postal_code=531163|area_code=|blank_name=ఎస్.టి.డి కోడ్|blank_info=|blank1_name=|website=భీమునిపట్నం పురపాలక సంఘం|footnotes=}}ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ, ಇದು ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|title=Two municipalities merged in GVMC {{!}} Deccan Chronicle|date=2015-02-18|website=web.archive.org|access-date=2019-12-07|archive-date=2015-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218121411/http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|url-status=bot: unknown}}</ref>] ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಪುರಸಭೆ (ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ) ಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿತ್ತು. (ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸೂರತ್ ಆಗಿತ್ತು).<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|title=హిందు దిన పత్రీకలో భీమిలి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ మొదటి మునిసిపాలిటీ అని రాసిన అంశం|access-date=2007-06-29|website=|archive-date=2006-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20060909092153/http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|url-status=dead}}</ref>]ಹಿಂದಿನ ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯು ಇನ್ನೂ ಹೆಂಚಿನ ಸೂರು ಹೊದ್ದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಭೀಮಿಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭೀಮಿಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ೨೪ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ-ಭಿಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದ ರಸ್ತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಭೀಮುನಿಪಟ್ನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಜಾರಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರಕೃತಿನೋಟವು ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾವುರಾಳ್ಲಕೊಂಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಡಚ್ ವಸಾಹತು ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರ ಆಳವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈಜು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧನ]] ಎಂಟನೇ ಅವಶೇಷವು ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ತಿಮ್ಮಾಪುರಂ ಬಾವಿಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಡಚ್ಚರು ೧೬೪೧ ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನವಾಬ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕುಲಿ ಕುತುಬ್ ಷಾ ಅವರಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ವಸಾಹತು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ೧೭೫೪ ರ ಮರಾಠರ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ೧೭೮೧ ರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಕೋಟೆ ಭಾಗಶಃ ನಾಶವಾಯಿತು. ೧೮೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[రిప్పన్‌|ರಿಪ್ಪನ್]] ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೧೮೫೪ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>మండపాక, పార్వతీశ్వర శాస్త్రి (సంవత్సరం 1915). ''యాత్రా చరిత్ర'' (PDF) (శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల.). బొబ్బిలి: ప్రచురణకర్త శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల. p.6. Retrieved 16 June 2016.</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮಂಡಪಾಕ ಪಾರ್ವತೀಶ್ವರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟ 6 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ''ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ನಗರವಿದೆ.'' ''ಇದರಲ್ಲಿ ಮುನಸಬು ರೀತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಸೇರಿವೆ.'' ''ದೊರೆಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.'' ''ಇದರ ಬಂದರು ಸ್ಥಳದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕರಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.'' ''ಅದು ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.'' == ಭೀಮಿಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[దస్త్రం:Boats_at_Bhimili_beach_Visakhapatnam_District.JPG|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳು]] [[దస్త్రం:A_Buddhist_rockcut_cistern_pavurallakonda_Bheemunipatnam.jpg|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ತೊಟ್ಟಿಗಳು]] [[దస్త్రం:Bioluminiscence_at_Bhimili_beach_04.jpg|thumb| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಬೆಳಕಿನಿಂದ (ಬಯೋಲ್ಯೂಮಿನಿಸೆನ್ಸ್) ಹೊಳೆಯುವ ಅಲೆಗಳು]] ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ ಬಳಿಯ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿಕೊಂಡ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು ಪಾವುರಾಳ್ಲಕೊಂಡ. ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೫೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡವು ಬುದ್ಧಾವಶೇಷ ದೊರಕಿದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ. ಶ. ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಂಧ್ರದ ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೀನಯಾನ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. [[దస్త్రం:Bheemili_Narasimha_swamy_temple_on_pavurallakonda_hill.jpg|right|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಭೀಮಿಲಿ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ|ಶಾಲಿವಾಹನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ]] ೧೨೨೬ರಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರಾಮ ರಮಜೋಗಿಯವರು ನವೀಕರಿಸಿದರು. ಅದಾದ ನಂತರ, ಮುಗುಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಳಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಕಂಚಿನ ಕವಚವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು. * ೧೬-೧೮ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ [[ಯುರೋಪ್|ಐರೋಪ್ಯ]] ವರ್ತಕರು ಬರತೊಡಗಿದಾಗ ಡಚ್ಚರು ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ೧೬೨೪ ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಡಚ್ಚರ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಆ ಘರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ೧೦೧ ಡಚ್ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ೨೦೦ ಸ್ಥಳೀಯರು ಸತ್ತರು. (ಇದು ವಿಶಾಖ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ). ಅದಾದ ನಂತರ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ೧೬೬೧ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ೪ ಕಂದಕಗಳು ಮತ್ತು ೨೩೪ * ೪೦೦ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆ ಈಗ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಟಂಕಸಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಗರೂ ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[దస్త్రం:North_View_of_Bhimili_beach.jpg|right|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್.]] ೧೮೫೫-೧೮೬೪ ರ ನಡುವೆ ಆಗಿನ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ ರೀಡ್ ಅವರ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ರೆವರೆಂಡ್ ಜಾನ್ ಗ್ರಿಫಿನ್ಸ್ ಅವರು ಒಂದು ಚರ್ಚ್‌ ಕಟ್ಟಿದರು. ಈ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ೧೭-೩-೧೮೬೪ ರಂದು ಬಿಷಪ್ ಗೆಲ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಚರ್ಚಿನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ, ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಕಿಟಕಿಯ ಮೇಲೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ರೀತಿ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿಭೂಮಿಯು ಡಚ್ಚರು ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾವಿನ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಸೆಣಬಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ಹಿಂದೆ, ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಂತರ, ಈ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಜೂಟ್ ಮಿಲ್ ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುವ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರತಿ ಪ್ರವಾಸಿಯೂ ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು. ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಇನ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊದಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದೇ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಸಭೆ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಬಂದರು ಸಾರಿಗೆ ಕಚೇರಿ ಎರಡೂ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಂದರಿನ ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಆಮದುಗಳ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಛಾವಣಿಗಳ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿದೆ. [[దస్త్రం:Bhimili_light_house.jpg|right|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ದೀಪಸ್ತಂಭ]] [[ಕಾಕಿನಾಡ]] ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಎಂಟು ದೀಪಸ್ತಂಭ (ಲೈಟ್‌ ಹೌಸ್) ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವು ‌೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರಿನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ|ಶಾಲಿವಾಹನಶಕ ೧೧೭೦ ರಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಚೋಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. == ಪ್ರವೇಶ ವಿಧಾನ == ಭೀಮಿಲಿಯಿಂದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ, ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ೯೯೯, ೯೦೦ಟಿ ಮತ್ತು ೯೦೦ಕೆ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ೨೪ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಈ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಯು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತಿ ಉದ್ದದ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ನಿಂದ ಭೀಮಿಲಿಗೆ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ತಲುಪಬಹುದು. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ಬಾಡಿಗೆ ಕಾರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು === * ಡಚ್ ಸಮಾಧಿಗಳು * ಡಚ್ ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್ * ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ * ಪಿಜನ್ ಹಿಲ್ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯ == ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳು == * ಗಂಟಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ - ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ, ಮಾಜಿ ಸಚಿವ * ದಾಮೋದಲ ಅಪ್ಪರಾವ್ - ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರು ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯಂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರು. * ರಾಜೇಟಿ ಬಸವ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ - ಮನಭಿಮಿಲಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ == ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> దస్త్రం:Bheemunipatnam_Town_View_from_Hilltop.jpg|alt=పావురాళ్ళకొండ పై నుండి భీమునిపట్నం| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದ ಮೇಲಿಂದ ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣ దస్త్రం:Scenic_noon_view_at_Bheemili_beach.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ దస్త్రం:Rocks_at_Bheemunipatnam_beach.JPG|alt=భీమిలి వద్ద రాళ్లపై అలల తాకిడి| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಅಲೆಗಳು దస్త్రం:Sunset_over_Gosthani_River_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. దస్త్రం:Erra_matti_dibbalu_beach_view_01.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ దస్త్రం:A_Boat_in_River_Gosthani_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. దస్త్రం:Way_to_Erramatti_Dibbalu_(Red_Sand_Hills)_in_Visakhapatnam.JPG|alt=భీమిలి దగ్గరలో ఎర్రమట్టిదిబ్బలకు వెళ్ళు దారి| ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆ దస్త్రం:View_of_Bheemili_beach_from_a_boat_on_shore.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ దస్త్రం:View_from_Bheemili_Beach_rocks.jpg|alt=భీమిలి సముద్రతీరం వద్ద రాళ్ళు| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಗಳು దస్త్రం:Bheemili_Jagannath_Temple_03.jpg|alt=భీమిలి జగన్నాథ దేవాలయం| ಭೀಮಿಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20070630201339/http://www.visakha.org/bhimili.cfm?pg=bhimili Visakha.ORG::- bheemili] {{విశాఖపట్నం పరిసరాలు}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಕಡಲತೀರದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] e2nvbtsyk2zv6we8z6l875vkjcgqxsp 1434661 1434659 2026-10-26T15:10:52Z Cmariejoseph 913 1434661 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement|‎|name=ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ|native_name=|nickname=ಭೀಮಿಲಿ|settlement_type=<!-- images and maps ----------->|image_skyline=Clock tower at Bheemunipatnam Old Bus stand center.jpg|imagesize=250px|image_caption=ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ ಗಡಿಯಾರಗೋಪುರ|image_map=|mapsize=260px|map_caption=ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ ಮಂಡಲ|image_map1=ಭೀಮಿಲಿ ಪಟ್ಟಣ|mapsize1=260px|map_caption1=ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ|image_dot_map=|dot_mapsize=|dot_map_caption=|dot_x=|dot_y=|pushpin_map=India Visakhapatnam|pushpin_label_position=right|pushpin_map_caption=|pushpin_mapsize=250 <!-- Location ------------------>|subdivision_type=[[ರಾಜ್ಯ]]|subdivision_name=[[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]|subdivision_type1=[[ಜಿಲ್ಲೆ]]|subdivision_name1=[[ವಿಶಾಕಪಟ್ನಂ]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=<!-- Politics ----------------->|government_foonotes=|government_type=ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ ಪುರಸಭೆ|leader_title=ಪುರಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ|leader_name=|leader_title1=<!-- for places with, say, both a mayor and a city manager -->|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|established_title=|established_date=<!-- Area --------------------->|area_magnitude=ಚ.ಕಿ.ಮೀ.|unit_pref=|area_footnotes=|area_total_km2=<!-- Population ----------------------->|population_as_of=2011|population_footnotes=|population_note=|population_total=|population_density_km2=|population_blank1_title=ಗಂಡಸರು|population_blank1=|population_blank2_title=ಹೆಂಗಸರು|population_blank2=|population_blank3_title=ಮನೆಗಳು|population_blank3=<!-- literacy ----------------------->|literacy_as_of=2011|literacy_footnotes=|literacy_total=|literacy_blank1_title=ಗಂಡಸರು|literacy_blank1=|literacy_blank2_title=ಹೆಂಗಸರು|literacy_blank2=<!-- General information --------------->|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|latd=17.886385|latm=|lats=|latNS=N|longd=83.447109|longm=|longs=|longEW=E|elevation_footnotes=<!-- for references: use<ref> </ref> tags -->|elevation_m=|elevation_ft=<!-- Area/postal codes & others -------->|postal_code_type=ಅಂಚೆ ಕೋಡ್|postal_code=531163|area_code=|blank_name=ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್|blank_info=|blank1_name=|website=ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ ಪುರಸಭೆ|footnotes=}}ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ, ಇದು ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|title=Two municipalities merged in GVMC {{!}} Deccan Chronicle|date=2015-02-18|website=web.archive.org|access-date=2019-12-07|archive-date=2015-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218121411/http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|url-status=bot: unknown}}</ref>] ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಪುರಸಭೆ (ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ) ಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿತ್ತು. (ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸೂರತ್ ಆಗಿತ್ತು).<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|title=ಹಿಂದೂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಿಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ ಅಂಶ|access-date=2007-06-29|website=|archive-date=2006-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20060909092153/http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|url-status=dead}}</ref>]ಹಿಂದಿನ ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯು ಇನ್ನೂ ಹೆಂಚಿನ ಸೂರು ಹೊದ್ದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಭೀಮಿಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭೀಮಿಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ೨೪ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ-ಭಿಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದ ರಸ್ತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಭೀಮುನಿಪಟ್ನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಜಾರಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರಕೃತಿನೋಟವು ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾವುರಾಳ್ಲಕೊಂಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಡಚ್ ವಸಾಹತು ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರ ಆಳವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈಜು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧನ]] ಎಂಟನೇ ಅವಶೇಷವು ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ತಿಮ್ಮಾಪುರಂ ಬಾವಿಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಡಚ್ಚರು ೧೬೪೧ ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನವಾಬ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕುಲಿ ಕುತುಬ್ ಷಾ ಅವರಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ವಸಾಹತು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ೧೭೫೪ ರ ಮರಾಠರ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ೧೭೮೧ ರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಕೋಟೆ ಭಾಗಶಃ ನಾಶವಾಯಿತು. ೧೮೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[రిప్పన్‌|ರಿಪ್ಪನ್]] ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೧೮೫೪ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>మండపాక, పార్వతీశ్వర శాస్త్రి (సంవత్సరం 1915). ''యాత్రా చరిత్ర'' (PDF) (శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల.). బొబ్బిలి: ప్రచురణకర్త శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల. p.6. Retrieved 16 June 2016.</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮಂಡಪಾಕ ಪಾರ್ವತೀಶ್ವರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟ ೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ''ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ನಗರವಿದೆ.'' ''ಇದರಲ್ಲಿ ಮುನಸಬು ರೀತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಸೇರಿವೆ.'' ''ದೊರೆಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.'' ''ಇದರ ಬಂದರು ಸ್ಥಳದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕರಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.'' ''ಅದು ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.'' == ಭೀಮಿಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Boats_at_Bhimili_beach_Visakhapatnam_District.JPG|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:A_Buddhist_rockcut_cistern_pavurallakonda_Bheemunipatnam.jpg|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ತೊಟ್ಟಿಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:Bioluminiscence_at_Bhimili_beach_04.jpg|thumb| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಬೆಳಕಿನಿಂದ (ಬಯೋಲ್ಯೂಮಿನಿಸೆನ್ಸ್) ಹೊಳೆಯುವ ಅಲೆಗಳು]] ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ ಬಳಿಯ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿಕೊಂಡ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡ (ಪಾರಿವಾಳಬೆಟ್ಟ). ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೫೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡವು ಬುದ್ಧಾವಶೇಷ ದೊರಕಿದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ. ಶ. ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಂಧ್ರದ ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೀನಯಾನ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Bheemili_Narasimha_swamy_temple_on_pavurallakonda_hill.jpg|right|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಭೀಮಿಲಿ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ ೧೨೨೬ರಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರಾಮ ರಮಜೋಗಿಯವರು ನವೀಕರಿಸಿದರು. ಅದಾದ ನಂತರ, ಮುಗುಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಳಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಕಂಚಿನ ಕವಚವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು. * ೧೬-೧೮ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ [[ಯುರೋಪ್|ಐರೋಪ್ಯ]] ವರ್ತಕರು ಬರತೊಡಗಿದಾಗ ಡಚ್ಚರು ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೨೪ ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಡಚ್ಚರ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಆ ಘರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ೧೦೧ ಡಚ್ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ೨೦೦ ಸ್ಥಳೀಯರು ಸತ್ತರು. (ಇದು ವಿಶಾಖ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ). ಅದಾದ ನಂತರ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೬೧ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ೪ ಕಂದಕಗಳು ಮತ್ತು ೨೩೪ * ೪೦೦ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆ ಈಗ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಟಂಕಸಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಗರೂ ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[దస్త్రం:North_View_of_Bhimili_beach.jpg|right|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್.]] ೧೮೫೫-೧೮೬೪ ರ ನಡುವೆ ಆಗಿನ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ ರೀಡ್ ಅವರ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ರೆವರೆಂಡ್ ಜಾನ್ ಗ್ರಿಫಿನ್ಸ್ ಅವರು ಒಂದು ಚರ್ಚ್‌ ಕಟ್ಟಿದರು. ಈ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ೧೭-೩-೧೮೬೪ ರಂದು ಬಿಷಪ್ ಗೆಲ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಚರ್ಚಿನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ, ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಕಿಟಕಿಯ ಮೇಲೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ರೀತಿ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿಭೂಮಿಯು ಡಚ್ಚರು ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾವಿನ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಸೆಣಬಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ಹಿಂದೆ, ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಂತರ, ಈ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಜೂಟ್ ಮಿಲ್ ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುವ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರತಿ ಪ್ರವಾಸಿಯೂ ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು. ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಇನ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊದಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದೇ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಸಭೆ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಬಂದರು ಸಾರಿಗೆ ಕಚೇರಿ ಎರಡೂ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಂದರಿನ ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಆಮದುಗಳ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಛಾವಣಿಗಳ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Bhimili_light_house.jpg|right|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ದೀಪಸ್ತಂಭ]] [[ಕಾಕಿನಾಡ]] ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಎಂಟು ದೀಪಸ್ತಂಭ (ಲೈಟ್‌ ಹೌಸ್) ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವು ‌೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರಿನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ|ಶಾಲಿವಾಹನಶಕ ೧೧೭೦ ರಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಚೋಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. == ಪ್ರವೇಶ ವಿಧಾನ == ಭೀಮಿಲಿಯಿಂದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ, ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ೯೯೯, ೯೦೦ಟಿ ಮತ್ತು ೯೦೦ಕೆ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ೨೪ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಈ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಯು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತಿ ಉದ್ದದ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ನಿಂದ ಭೀಮಿಲಿಗೆ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ತಲುಪಬಹುದು. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ಬಾಡಿಗೆ ಕಾರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು === * ಡಚ್ ಸಮಾಧಿಗಳು * ಡಚ್ ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್ * ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ * ಪಿಜನ್ ಹಿಲ್ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯ == ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಗಂಟಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ - ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ, ಮಾಜಿ ಸಚಿವ * ದಾಮೋದಲ ಅಪ್ಪರಾವ್ - ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರು ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯಂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರು. * ರಾಜೇಟಿ ಬಸವ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ - ಮನಭಿಮಿಲಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ == ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:Bheemunipatnam_Town_View_from_Hilltop.jpg|alt=పావురాళ్ళకొండ పై నుండి భీమునిపట్నం| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದ ಮೇಲಿಂದ ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣ ಚಿತ್ರ:Scenic_noon_view_at_Bheemili_beach.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ ಚಿತ್ರ:Rocks_at_Bheemunipatnam_beach.JPG|alt=భీమిలి వద్ద రాళ్లపై అలల తాకిడి| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಅಲೆಗಳು ಚಿತ್ರ:Sunset_over_Gosthani_River_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. ಚಿತ್ರ:Erra_matti_dibbalu_beach_view_01.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ ಚಿತ್ರ:A_Boat_in_River_Gosthani_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. ಚಿತ್ರ:Way_to_Erramatti_Dibbalu_(Red_Sand_Hills)_in_Visakhapatnam.JPG|alt=భీమిలి దగ్గరలో ఎర్రమట్టిదిబ్బలకు వెళ్ళు దారి| ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ದಿಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆ ಚಿತ್ರ:View_of_Bheemili_beach_from_a_boat_on_shore.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ దస్త్రం:View_from_Bheemili_Beach_rocks.jpg|alt=భీమిలి సముద్రతీరం వద్ద రాళ్ళు| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದ ಬಂಡೆಗಳು దస్త్రం:Bheemili_Jagannath_Temple_03.jpg|alt=భీమిలి జగన్నాథ దేవాలయం| ಭೀಮಿಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20070630201339/http://www.visakha.org/bhimili.cfm?pg=bhimili Visakha.ORG::- bheemili] {{ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ ಪರಿಸರ}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಕಡಲತೀರದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 9iis66kk5vv8z2h9lbadg0mjox8woek 1434666 1434661 2026-10-26T15:45:29Z A826 72368 1434666 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=January 2019}} {{Infobox settlement | name = ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ | native_name = భీమునిపట్నం | native_name_lang = te | other_name = ಭೀಮಿಲಿ | nickname = | type = | image = A View of Bheemunipatnam Hilltop Visakhapatnam.jpg | alt = | caption = ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ ಪಟ್ಟಣದ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಿಂದ ನೋಟ | pushpin_map = India Visakhapatnam | pushpin_label_position = left | pushpin_alt = | pushpin_caption = ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನ | coordinates = {{coord|17.884560|N|83.439342|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ | subdivision_type3 = [[ನಗರ]] | subdivision_name3 = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = [[ಭೀಮ]] | government_type = [[ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] | governing_body = [[ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 18.90 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 55,082 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="stats">{{cite web |title=ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಸಾರಾಂಶ, 2015 |url=https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |publisher=ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ |access-date=27 April 2019 |pages=40 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714020914/https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |archive-date=14 July 2019 |url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] | postal_code = 531163/62 | registration_plate_type = [[ಭಾರತದ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳು|ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ]] | registration_plate = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ RTO ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|AP31 (ಹಿಂದಿನ)]]<br /> AP39 (30 ಜನವರಿ 2019 ರಿಂದ)<ref>{{cite news |title=ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿಗೆ ಹೊಸ 'AP 39' ಕೋಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}</ref> | custom_label1_sec1 = [[ವಿಧಾನಸಭೆ]] | custom_data1_sec1 = [[ಭೀಮಿಲಿ (ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಭೀಮಿಲಿ]] | custom_label2_sec1 = [[ಲೋಕಸಭೆ]] ಕ್ಷೇತ್ರ | custom_data2_sec1 = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] | footnotes = | official_name = | leader_title = [[ಶಾಸಕರು (ಭಾರತ)|ಶಾಸಕರು]] | leader_name = [[ಗಂಟಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್]] }} ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ, ಇದು ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|title=Two municipalities merged in GVMC {{!}} Deccan Chronicle|date=2015-02-18|website=web.archive.org|access-date=2019-12-07|archive-date=2015-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218121411/http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|url-status=bot: unknown}}</ref>] ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಪುರಸಭೆ (ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ) ಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿತ್ತು. (ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸೂರತ್ ಆಗಿತ್ತು).<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|title=ಹಿಂದೂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಿಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ ಅಂಶ|access-date=2007-06-29|website=|archive-date=2006-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20060909092153/http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|url-status=dead}}</ref>]ಹಿಂದಿನ ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯು ಇನ್ನೂ ಹೆಂಚಿನ ಸೂರು ಹೊದ್ದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಭೀಮಿಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭೀಮಿಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ೨೪ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ-ಭಿಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದ ರಸ್ತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಭೀಮುನಿಪಟ್ನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಜಾರಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರಕೃತಿನೋಟವು ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾವುರಾಳ್ಲಕೊಂಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಡಚ್ ವಸಾಹತು ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರ ಆಳವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈಜು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧನ]] ಎಂಟನೇ ಅವಶೇಷವು ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ತಿಮ್ಮಾಪುರಂ ಬಾವಿಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಡಚ್ಚರು ೧೬೪೧ ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನವಾಬ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕುಲಿ ಕುತುಬ್ ಷಾ ಅವರಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ವಸಾಹತು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ೧೭೫೪ ರ ಮರಾಠರ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ೧೭೮೧ ರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಕೋಟೆ ಭಾಗಶಃ ನಾಶವಾಯಿತು. ೧೮೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[రిప్పన్‌|ರಿಪ್ಪನ್]] ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೧೮೫೪ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>మండపాక, పార్వతీశ్వర శాస్త్రి (సంవత్సరం 1915). ''యాత్రా చరిత్ర'' (PDF) (శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల.). బొబ్బిలి: ప్రచురణకర్త శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల. p.6. Retrieved 16 June 2016.</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮಂಡಪಾಕ ಪಾರ್ವತೀಶ್ವರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟ ೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ''ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ನಗರವಿದೆ.'' ''ಇದರಲ್ಲಿ ಮುನಸಬು ರೀತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಸೇರಿವೆ.'' ''ದೊರೆಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.'' ''ಇದರ ಬಂದರು ಸ್ಥಳದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕರಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.'' ''ಅದು ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.'' == ಭೀಮಿಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Boats_at_Bhimili_beach_Visakhapatnam_District.JPG|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:A_Buddhist_rockcut_cistern_pavurallakonda_Bheemunipatnam.jpg|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ತೊಟ್ಟಿಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:Bioluminiscence_at_Bhimili_beach_04.jpg|thumb| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಬೆಳಕಿನಿಂದ (ಬಯೋಲ್ಯೂಮಿನಿಸೆನ್ಸ್) ಹೊಳೆಯುವ ಅಲೆಗಳು]] ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ ಬಳಿಯ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿಕೊಂಡ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡ (ಪಾರಿವಾಳಬೆಟ್ಟ). ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೫೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡವು ಬುದ್ಧಾವಶೇಷ ದೊರಕಿದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ. ಶ. ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಂಧ್ರದ ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೀನಯಾನ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Bheemili_Narasimha_swamy_temple_on_pavurallakonda_hill.jpg|right|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಭೀಮಿಲಿ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ ೧೨೨೬ರಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರಾಮ ರಮಜೋಗಿಯವರು ನವೀಕರಿಸಿದರು. ಅದಾದ ನಂತರ, ಮುಗುಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಳಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಕಂಚಿನ ಕವಚವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು. * ೧೬-೧೮ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ [[ಯುರೋಪ್|ಐರೋಪ್ಯ]] ವರ್ತಕರು ಬರತೊಡಗಿದಾಗ ಡಚ್ಚರು ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೨೪ ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಡಚ್ಚರ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಆ ಘರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ೧೦೧ ಡಚ್ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ೨೦೦ ಸ್ಥಳೀಯರು ಸತ್ತರು. (ಇದು ವಿಶಾಖ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ). ಅದಾದ ನಂತರ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೬೧ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ೪ ಕಂದಕಗಳು ಮತ್ತು ೨೩೪ * ೪೦೦ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆ ಈಗ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಟಂಕಸಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಗರೂ ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[దస్త్రం:North_View_of_Bhimili_beach.jpg|right|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್.]] ೧೮೫೫-೧೮೬೪ ರ ನಡುವೆ ಆಗಿನ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ ರೀಡ್ ಅವರ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ರೆವರೆಂಡ್ ಜಾನ್ ಗ್ರಿಫಿನ್ಸ್ ಅವರು ಒಂದು ಚರ್ಚ್‌ ಕಟ್ಟಿದರು. ಈ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ೧೭-೩-೧೮೬೪ ರಂದು ಬಿಷಪ್ ಗೆಲ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಚರ್ಚಿನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ, ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಕಿಟಕಿಯ ಮೇಲೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ರೀತಿ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿಭೂಮಿಯು ಡಚ್ಚರು ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾವಿನ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಸೆಣಬಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ಹಿಂದೆ, ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಂತರ, ಈ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಜೂಟ್ ಮಿಲ್ ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುವ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರತಿ ಪ್ರವಾಸಿಯೂ ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು. ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಇನ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊದಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದೇ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಸಭೆ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಬಂದರು ಸಾರಿಗೆ ಕಚೇರಿ ಎರಡೂ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಂದರಿನ ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಆಮದುಗಳ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಛಾವಣಿಗಳ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Bhimili_light_house.jpg|right|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ದೀಪಸ್ತಂಭ]] [[ಕಾಕಿನಾಡ]] ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಎಂಟು ದೀಪಸ್ತಂಭ (ಲೈಟ್‌ ಹೌಸ್) ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವು ‌೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರಿನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ|ಶಾಲಿವಾಹನಶಕ ೧೧೭೦ ರಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಚೋಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. == ಪ್ರವೇಶ ವಿಧಾನ == ಭೀಮಿಲಿಯಿಂದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ, ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ೯೯೯, ೯೦೦ಟಿ ಮತ್ತು ೯೦೦ಕೆ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ೨೪ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಈ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಯು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತಿ ಉದ್ದದ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ನಿಂದ ಭೀಮಿಲಿಗೆ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ತಲುಪಬಹುದು. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ಬಾಡಿಗೆ ಕಾರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು === * ಡಚ್ ಸಮಾಧಿಗಳು * ಡಚ್ ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್ * ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ * ಪಿಜನ್ ಹಿಲ್ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯ == ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಗಂಟಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ - ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ, ಮಾಜಿ ಸಚಿವ * ದಾಮೋದಲ ಅಪ್ಪರಾವ್ - ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರು ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯಂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರು. * ರಾಜೇಟಿ ಬಸವ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ - ಮನಭಿಮಿಲಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ == ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:Bheemunipatnam_Town_View_from_Hilltop.jpg|alt=పావురాళ్ళకొండ పై నుండి భీమునిపట్నం| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದ ಮೇಲಿಂದ ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣ ಚಿತ್ರ:Scenic_noon_view_at_Bheemili_beach.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ ಚಿತ್ರ:Rocks_at_Bheemunipatnam_beach.JPG|alt=భీమిలి వద్ద రాళ్లపై అలల తాకిడి| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಅಲೆಗಳು ಚಿತ್ರ:Sunset_over_Gosthani_River_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. ಚಿತ್ರ:Erra_matti_dibbalu_beach_view_01.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ ಚಿತ್ರ:A_Boat_in_River_Gosthani_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. ಚಿತ್ರ:Way_to_Erramatti_Dibbalu_(Red_Sand_Hills)_in_Visakhapatnam.JPG|alt=భీమిలి దగ్గరలో ఎర్రమట్టిదిబ్బలకు వెళ్ళు దారి| ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ದಿಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆ ಚಿತ್ರ:View_of_Bheemili_beach_from_a_boat_on_shore.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ దస్త్రం:View_from_Bheemili_Beach_rocks.jpg|alt=భీమిలి సముద్రతీరం వద్ద రాళ్ళు| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದ ಬಂಡೆಗಳು దస్త్రం:Bheemili_Jagannath_Temple_03.jpg|alt=భీమిలి జగన్నాథ దేవాలయం| ಭೀಮಿಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20070630201339/http://www.visakha.org/bhimili.cfm?pg=bhimili Visakha.ORG::- bheemili] {{ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ ಪರಿಸರ}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಕಡಲತೀರದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] kce2e8toyq32alq2gidl9kzb9qga5f2 1434667 1434666 2026-10-26T15:46:24Z A826 72368 /* ಭೀಮಿಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು */ 1434667 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=January 2019}} {{Infobox settlement | name = ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ | native_name = భీమునిపట్నం | native_name_lang = te | other_name = ಭೀಮಿಲಿ | nickname = | type = | image = A View of Bheemunipatnam Hilltop Visakhapatnam.jpg | alt = | caption = ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ ಪಟ್ಟಣದ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಿಂದ ನೋಟ | pushpin_map = India Visakhapatnam | pushpin_label_position = left | pushpin_alt = | pushpin_caption = ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನ | coordinates = {{coord|17.884560|N|83.439342|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ | subdivision_type3 = [[ನಗರ]] | subdivision_name3 = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = [[ಭೀಮ]] | government_type = [[ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] | governing_body = [[ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 18.90 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 55,082 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="stats">{{cite web |title=ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಸಾರಾಂಶ, 2015 |url=https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |publisher=ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ |access-date=27 April 2019 |pages=40 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714020914/https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |archive-date=14 July 2019 |url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] | postal_code = 531163/62 | registration_plate_type = [[ಭಾರತದ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳು|ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ]] | registration_plate = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ RTO ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|AP31 (ಹಿಂದಿನ)]]<br /> AP39 (30 ಜನವರಿ 2019 ರಿಂದ)<ref>{{cite news |title=ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿಗೆ ಹೊಸ 'AP 39' ಕೋಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}</ref> | custom_label1_sec1 = [[ವಿಧಾನಸಭೆ]] | custom_data1_sec1 = [[ಭೀಮಿಲಿ (ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಭೀಮಿಲಿ]] | custom_label2_sec1 = [[ಲೋಕಸಭೆ]] ಕ್ಷೇತ್ರ | custom_data2_sec1 = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] | footnotes = | official_name = | leader_title = [[ಶಾಸಕರು (ಭಾರತ)|ಶಾಸಕರು]] | leader_name = [[ಗಂಟಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್]] }} ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ, ಇದು ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|title=Two municipalities merged in GVMC {{!}} Deccan Chronicle|date=2015-02-18|website=web.archive.org|access-date=2019-12-07|archive-date=2015-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218121411/http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|url-status=bot: unknown}}</ref>] ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಪುರಸಭೆ (ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ) ಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿತ್ತು. (ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸೂರತ್ ಆಗಿತ್ತು).<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|title=ಹಿಂದೂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಿಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ ಅಂಶ|access-date=2007-06-29|website=|archive-date=2006-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20060909092153/http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|url-status=dead}}</ref>]ಹಿಂದಿನ ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯು ಇನ್ನೂ ಹೆಂಚಿನ ಸೂರು ಹೊದ್ದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಭೀಮಿಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭೀಮಿಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ೨೪ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ-ಭಿಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದ ರಸ್ತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಭೀಮುನಿಪಟ್ನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಜಾರಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರಕೃತಿನೋಟವು ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾವುರಾಳ್ಲಕೊಂಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಡಚ್ ವಸಾಹತು ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರ ಆಳವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈಜು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧನ]] ಎಂಟನೇ ಅವಶೇಷವು ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ತಿಮ್ಮಾಪುರಂ ಬಾವಿಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಡಚ್ಚರು ೧೬೪೧ ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನವಾಬ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕುಲಿ ಕುತುಬ್ ಷಾ ಅವರಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ವಸಾಹತು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ೧೭೫೪ ರ ಮರಾಠರ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ೧೭೮೧ ರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಕೋಟೆ ಭಾಗಶಃ ನಾಶವಾಯಿತು. ೧೮೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[రిప్పన్‌|ರಿಪ್ಪನ್]] ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೧೮೫೪ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>మండపాక, పార్వతీశ్వర శాస్త్రి (సంవత్సరం 1915). ''యాత్రా చరిత్ర'' (PDF) (శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల.). బొబ్బిలి: ప్రచురణకర్త శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల. p.6. Retrieved 16 June 2016.</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮಂಡಪಾಕ ಪಾರ್ವತೀಶ್ವರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟ ೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ''ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ನಗರವಿದೆ.'' ''ಇದರಲ್ಲಿ ಮುನಸಬು ರೀತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಸೇರಿವೆ.'' ''ದೊರೆಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.'' ''ಇದರ ಬಂದರು ಸ್ಥಳದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕರಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.'' ''ಅದು ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.'' == ಭೀಮಿಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Boats_at_Bhimili_beach_Visakhapatnam_District.JPG|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:A_Buddhist_rockcut_cistern_pavurallakonda_Bheemunipatnam.jpg|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ತೊಟ್ಟಿಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:Bioluminiscence_at_Bhimili_beach_04.jpg|thumb| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಬೆಳಕಿನಿಂದ (ಬಯೋಲ್ಯೂಮಿನಿಸೆನ್ಸ್) ಹೊಳೆಯುವ ಅಲೆಗಳು]] ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ ಬಳಿಯ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿಕೊಂಡ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡ (ಪಾರಿವಾಳಬೆಟ್ಟ). ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೫೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡವು ಬುದ್ಧಾವಶೇಷ ದೊರಕಿದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ. ಶ. ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಂಧ್ರದ ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೀನಯಾನ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Bheemili_Narasimha_swamy_temple_on_pavurallakonda_hill.jpg|right|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಭೀಮಿಲಿ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ ೧೨೨೬ರಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರಾಮ ರಮಜೋಗಿಯವರು ನವೀಕರಿಸಿದರು. ಅದಾದ ನಂತರ, ಮುಗುಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಳಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಕಂಚಿನ ಕವಚವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು. * ೧೬-೧೮ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ [[ಯುರೋಪ್|ಐರೋಪ್ಯ]] ವರ್ತಕರು ಬರತೊಡಗಿದಾಗ ಡಚ್ಚರು ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೨೪ ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಡಚ್ಚರ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಆ ಘರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ೧೦೧ ಡಚ್ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ೨೦೦ ಸ್ಥಳೀಯರು ಸತ್ತರು. (ಇದು ವಿಶಾಖ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ). ಅದಾದ ನಂತರ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೬೧ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ೪ ಕಂದಕಗಳು ಮತ್ತು ೨೩೪ * ೪೦೦ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆ ಈಗ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಟಂಕಸಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಗರೂ ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[file:North_View_of_Bhimili_beach.jpg|right|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್.]] ೧೮೫೫-೧೮೬೪ ರ ನಡುವೆ ಆಗಿನ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ ರೀಡ್ ಅವರ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ರೆವರೆಂಡ್ ಜಾನ್ ಗ್ರಿಫಿನ್ಸ್ ಅವರು ಒಂದು ಚರ್ಚ್‌ ಕಟ್ಟಿದರು. ಈ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ೧೭-೩-೧೮೬೪ ರಂದು ಬಿಷಪ್ ಗೆಲ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಚರ್ಚಿನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ, ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಕಿಟಕಿಯ ಮೇಲೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ರೀತಿ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿಭೂಮಿಯು ಡಚ್ಚರು ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾವಿನ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಸೆಣಬಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ಹಿಂದೆ, ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಂತರ, ಈ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಜೂಟ್ ಮಿಲ್ ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುವ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರತಿ ಪ್ರವಾಸಿಯೂ ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು. ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಇನ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊದಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದೇ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಸಭೆ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಬಂದರು ಸಾರಿಗೆ ಕಚೇರಿ ಎರಡೂ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಂದರಿನ ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಆಮದುಗಳ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಛಾವಣಿಗಳ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿದೆ. [[ಕಾಕಿನಾಡ]] ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಎಂಟು ದೀಪಸ್ತಂಭ (ಲೈಟ್‌ ಹೌಸ್) ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವು ‌೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರಿನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ|ಶಾಲಿವಾಹನಶಕ ೧೧೭೦ ರಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಚೋಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. == ಪ್ರವೇಶ ವಿಧಾನ == ಭೀಮಿಲಿಯಿಂದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ, ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ೯೯೯, ೯೦೦ಟಿ ಮತ್ತು ೯೦೦ಕೆ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ೨೪ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಈ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಯು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತಿ ಉದ್ದದ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ನಿಂದ ಭೀಮಿಲಿಗೆ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ತಲುಪಬಹುದು. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ಬಾಡಿಗೆ ಕಾರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು === * ಡಚ್ ಸಮಾಧಿಗಳು * ಡಚ್ ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್ * ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ * ಪಿಜನ್ ಹಿಲ್ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯ == ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಗಂಟಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ - ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ, ಮಾಜಿ ಸಚಿವ * ದಾಮೋದಲ ಅಪ್ಪರಾವ್ - ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರು ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯಂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರು. * ರಾಜೇಟಿ ಬಸವ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ - ಮನಭಿಮಿಲಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ == ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:Bheemunipatnam_Town_View_from_Hilltop.jpg|alt=పావురాళ్ళకొండ పై నుండి భీమునిపట్నం| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದ ಮೇಲಿಂದ ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣ ಚಿತ್ರ:Scenic_noon_view_at_Bheemili_beach.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ ಚಿತ್ರ:Rocks_at_Bheemunipatnam_beach.JPG|alt=భీమిలి వద్ద రాళ్లపై అలల తాకిడి| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಅಲೆಗಳು ಚಿತ್ರ:Sunset_over_Gosthani_River_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. ಚಿತ್ರ:Erra_matti_dibbalu_beach_view_01.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ ಚಿತ್ರ:A_Boat_in_River_Gosthani_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. ಚಿತ್ರ:Way_to_Erramatti_Dibbalu_(Red_Sand_Hills)_in_Visakhapatnam.JPG|alt=భీమిలి దగ్గరలో ఎర్రమట్టిదిబ్బలకు వెళ్ళు దారి| ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ದಿಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆ ಚಿತ್ರ:View_of_Bheemili_beach_from_a_boat_on_shore.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ దస్త్రం:View_from_Bheemili_Beach_rocks.jpg|alt=భీమిలి సముద్రతీరం వద్ద రాళ్ళు| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದ ಬಂಡೆಗಳು దస్త్రం:Bheemili_Jagannath_Temple_03.jpg|alt=భీమిలి జగన్నాథ దేవాలయం| ಭೀಮಿಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20070630201339/http://www.visakha.org/bhimili.cfm?pg=bhimili Visakha.ORG::- bheemili] {{ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ ಪರಿಸರ}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಕಡಲತೀರದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] mut1kwfls61qx4pdi7h3ytmkjy7e4h6 1434668 1434667 2026-10-26T15:46:49Z A826 72368 /* ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ */ 1434668 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=January 2019}} {{Infobox settlement | name = ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ | native_name = భీమునిపట్నం | native_name_lang = te | other_name = ಭೀಮಿಲಿ | nickname = | type = | image = A View of Bheemunipatnam Hilltop Visakhapatnam.jpg | alt = | caption = ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ ಪಟ್ಟಣದ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಿಂದ ನೋಟ | pushpin_map = India Visakhapatnam | pushpin_label_position = left | pushpin_alt = | pushpin_caption = ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನ | coordinates = {{coord|17.884560|N|83.439342|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ | subdivision_type3 = [[ನಗರ]] | subdivision_name3 = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = [[ಭೀಮ]] | government_type = [[ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] | governing_body = [[ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 18.90 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 55,082 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="stats">{{cite web |title=ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಸಾರಾಂಶ, 2015 |url=https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |publisher=ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ |access-date=27 April 2019 |pages=40 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714020914/https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |archive-date=14 July 2019 |url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] | postal_code = 531163/62 | registration_plate_type = [[ಭಾರತದ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳು|ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ]] | registration_plate = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ RTO ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|AP31 (ಹಿಂದಿನ)]]<br /> AP39 (30 ಜನವರಿ 2019 ರಿಂದ)<ref>{{cite news |title=ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿಗೆ ಹೊಸ 'AP 39' ಕೋಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}</ref> | custom_label1_sec1 = [[ವಿಧಾನಸಭೆ]] | custom_data1_sec1 = [[ಭೀಮಿಲಿ (ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಭೀಮಿಲಿ]] | custom_label2_sec1 = [[ಲೋಕಸಭೆ]] ಕ್ಷೇತ್ರ | custom_data2_sec1 = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] | footnotes = | official_name = | leader_title = [[ಶಾಸಕರು (ಭಾರತ)|ಶಾಸಕರು]] | leader_name = [[ಗಂಟಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್]] }} ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ, ಇದು ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|title=Two municipalities merged in GVMC {{!}} Deccan Chronicle|date=2015-02-18|website=web.archive.org|access-date=2019-12-07|archive-date=2015-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218121411/http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|url-status=bot: unknown}}</ref>] ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಪುರಸಭೆ (ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ) ಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿತ್ತು. (ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸೂರತ್ ಆಗಿತ್ತು).<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|title=ಹಿಂದೂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಿಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ ಅಂಶ|access-date=2007-06-29|website=|archive-date=2006-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20060909092153/http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|url-status=dead}}</ref>]ಹಿಂದಿನ ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯು ಇನ್ನೂ ಹೆಂಚಿನ ಸೂರು ಹೊದ್ದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಭೀಮಿಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭೀಮಿಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ೨೪ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ-ಭಿಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದ ರಸ್ತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಭೀಮುನಿಪಟ್ನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಜಾರಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರಕೃತಿನೋಟವು ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾವುರಾಳ್ಲಕೊಂಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಡಚ್ ವಸಾಹತು ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರ ಆಳವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈಜು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧನ]] ಎಂಟನೇ ಅವಶೇಷವು ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ತಿಮ್ಮಾಪುರಂ ಬಾವಿಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಡಚ್ಚರು ೧೬೪೧ ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನವಾಬ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕುಲಿ ಕುತುಬ್ ಷಾ ಅವರಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ವಸಾಹತು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ೧೭೫೪ ರ ಮರಾಠರ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ೧೭೮೧ ರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಕೋಟೆ ಭಾಗಶಃ ನಾಶವಾಯಿತು. ೧೮೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[రిప్పన్‌|ರಿಪ್ಪನ್]] ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೧೮೫೪ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>మండపాక, పార్వతీశ్వర శాస్త్రి (సంవత్సరం 1915). ''యాత్రా చరిత్ర'' (PDF) (శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల.). బొబ్బిలి: ప్రచురణకర్త శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల. p.6. Retrieved 16 June 2016.</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮಂಡಪಾಕ ಪಾರ್ವತೀಶ್ವರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟ ೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ''ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ನಗರವಿದೆ.'' ''ಇದರಲ್ಲಿ ಮುನಸಬು ರೀತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಸೇರಿವೆ.'' ''ದೊರೆಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.'' ''ಇದರ ಬಂದರು ಸ್ಥಳದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕರಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.'' ''ಅದು ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.'' == ಭೀಮಿಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Boats_at_Bhimili_beach_Visakhapatnam_District.JPG|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:A_Buddhist_rockcut_cistern_pavurallakonda_Bheemunipatnam.jpg|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ತೊಟ್ಟಿಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:Bioluminiscence_at_Bhimili_beach_04.jpg|thumb| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಬೆಳಕಿನಿಂದ (ಬಯೋಲ್ಯೂಮಿನಿಸೆನ್ಸ್) ಹೊಳೆಯುವ ಅಲೆಗಳು]] ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ ಬಳಿಯ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿಕೊಂಡ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡ (ಪಾರಿವಾಳಬೆಟ್ಟ). ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೫೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡವು ಬುದ್ಧಾವಶೇಷ ದೊರಕಿದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ. ಶ. ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಂಧ್ರದ ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೀನಯಾನ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Bheemili_Narasimha_swamy_temple_on_pavurallakonda_hill.jpg|right|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಭೀಮಿಲಿ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ ೧೨೨೬ರಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರಾಮ ರಮಜೋಗಿಯವರು ನವೀಕರಿಸಿದರು. ಅದಾದ ನಂತರ, ಮುಗುಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಳಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಕಂಚಿನ ಕವಚವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು. * ೧೬-೧೮ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ [[ಯುರೋಪ್|ಐರೋಪ್ಯ]] ವರ್ತಕರು ಬರತೊಡಗಿದಾಗ ಡಚ್ಚರು ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೨೪ ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಡಚ್ಚರ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಆ ಘರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ೧೦೧ ಡಚ್ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ೨೦೦ ಸ್ಥಳೀಯರು ಸತ್ತರು. (ಇದು ವಿಶಾಖ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ). ಅದಾದ ನಂತರ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೬೧ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ೪ ಕಂದಕಗಳು ಮತ್ತು ೨೩೪ * ೪೦೦ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆ ಈಗ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಟಂಕಸಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಗರೂ ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[file:North_View_of_Bhimili_beach.jpg|right|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್.]] ೧೮೫೫-೧೮೬೪ ರ ನಡುವೆ ಆಗಿನ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ ರೀಡ್ ಅವರ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ರೆವರೆಂಡ್ ಜಾನ್ ಗ್ರಿಫಿನ್ಸ್ ಅವರು ಒಂದು ಚರ್ಚ್‌ ಕಟ್ಟಿದರು. ಈ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ೧೭-೩-೧೮೬೪ ರಂದು ಬಿಷಪ್ ಗೆಲ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಚರ್ಚಿನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ, ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಕಿಟಕಿಯ ಮೇಲೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ರೀತಿ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿಭೂಮಿಯು ಡಚ್ಚರು ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾವಿನ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಸೆಣಬಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ಹಿಂದೆ, ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಂತರ, ಈ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಜೂಟ್ ಮಿಲ್ ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುವ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರತಿ ಪ್ರವಾಸಿಯೂ ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು. ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಇನ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊದಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದೇ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಸಭೆ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಬಂದರು ಸಾರಿಗೆ ಕಚೇರಿ ಎರಡೂ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಂದರಿನ ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಆಮದುಗಳ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಛಾವಣಿಗಳ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿದೆ. [[ಕಾಕಿನಾಡ]] ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಎಂಟು ದೀಪಸ್ತಂಭ (ಲೈಟ್‌ ಹೌಸ್) ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವು ‌೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರಿನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ|ಶಾಲಿವಾಹನಶಕ ೧೧೭೦ ರಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಚೋಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. == ಪ್ರವೇಶ ವಿಧಾನ == ಭೀಮಿಲಿಯಿಂದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ, ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ೯೯೯, ೯೦೦ಟಿ ಮತ್ತು ೯೦೦ಕೆ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ೨೪ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಈ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಯು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತಿ ಉದ್ದದ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ನಿಂದ ಭೀಮಿಲಿಗೆ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ತಲುಪಬಹುದು. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ಬಾಡಿಗೆ ಕಾರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು === * ಡಚ್ ಸಮಾಧಿಗಳು * ಡಚ್ ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್ * ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ * ಪಿಜನ್ ಹಿಲ್ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯ == ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಗಂಟಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ - ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ, ಮಾಜಿ ಸಚಿವ * ದಾಮೋದಲ ಅಪ್ಪರಾವ್ - ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರು ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯಂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರು. * ರಾಜೇಟಿ ಬಸವ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ - ಮನಭಿಮಿಲಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ == ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:Bheemunipatnam_Town_View_from_Hilltop.jpg|alt=పావురాళ్ళకొండ పై నుండి భీమునిపట్నం| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದ ಮೇಲಿಂದ ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣ ಚಿತ್ರ:Scenic_noon_view_at_Bheemili_beach.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ ಚಿತ್ರ:Rocks_at_Bheemunipatnam_beach.JPG|alt=భీమిలి వద్ద రాళ్లపై అలల తాకిడి| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಅಲೆಗಳು ಚಿತ್ರ:Sunset_over_Gosthani_River_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. ಚಿತ್ರ:Erra_matti_dibbalu_beach_view_01.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ ಚಿತ್ರ:A_Boat_in_River_Gosthani_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. ಚಿತ್ರ:Way_to_Erramatti_Dibbalu_(Red_Sand_Hills)_in_Visakhapatnam.JPG|alt=భీమిలి దగ్గరలో ఎర్రమట్టిదిబ్బలకు వెళ్ళు దారి| ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ದಿಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆ ಚಿತ್ರ:View_of_Bheemili_beach_from_a_boat_on_shore.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ file:View_from_Bheemili_Beach_rocks.jpg|alt=భీమిలి సముద్రతీరం వద్ద రాళ్ళు| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದ ಬಂಡೆಗಳು file:Bheemili_Jagannath_Temple_03.jpg|alt=భీమిలి జగన్నాథ దేవాలయం| ಭೀಮಿಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20070630201339/http://www.visakha.org/bhimili.cfm?pg=bhimili Visakha.ORG::- bheemili] {{ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ ಪರಿಸರ}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಕಡಲತೀರದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] b3abd5e9v85ltkya41e821lwpj3t7n3 1434669 1434668 2026-10-26T15:47:04Z A826 72368 removed [[Category:Pages with unreviewed translations]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1434669 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=January 2019}} {{Infobox settlement | name = ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ | native_name = భీమునిపట్నం | native_name_lang = te | other_name = ಭೀಮಿಲಿ | nickname = | type = | image = A View of Bheemunipatnam Hilltop Visakhapatnam.jpg | alt = | caption = ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ ಪಟ್ಟಣದ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಿಂದ ನೋಟ | pushpin_map = India Visakhapatnam | pushpin_label_position = left | pushpin_alt = | pushpin_caption = ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನ | coordinates = {{coord|17.884560|N|83.439342|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ | subdivision_type3 = [[ನಗರ]] | subdivision_name3 = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = [[ಭೀಮ]] | government_type = [[ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] | governing_body = [[ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 18.90 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 55,082 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="stats">{{cite web |title=ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಸಾರಾಂಶ, 2015 |url=https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |publisher=ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ |access-date=27 April 2019 |pages=40 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714020914/https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |archive-date=14 July 2019 |url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] | postal_code = 531163/62 | registration_plate_type = [[ಭಾರತದ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳು|ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ]] | registration_plate = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ RTO ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|AP31 (ಹಿಂದಿನ)]]<br /> AP39 (30 ಜನವರಿ 2019 ರಿಂದ)<ref>{{cite news |title=ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿಗೆ ಹೊಸ 'AP 39' ಕೋಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}</ref> | custom_label1_sec1 = [[ವಿಧಾನಸಭೆ]] | custom_data1_sec1 = [[ಭೀಮಿಲಿ (ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಭೀಮಿಲಿ]] | custom_label2_sec1 = [[ಲೋಕಸಭೆ]] ಕ್ಷೇತ್ರ | custom_data2_sec1 = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] | footnotes = | official_name = | leader_title = [[ಶಾಸಕರು (ಭಾರತ)|ಶಾಸಕರು]] | leader_name = [[ಗಂಟಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್]] }} ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ, ಇದು ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|title=Two municipalities merged in GVMC {{!}} Deccan Chronicle|date=2015-02-18|website=web.archive.org|access-date=2019-12-07|archive-date=2015-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218121411/http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|url-status=bot: unknown}}</ref>] ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಪುರಸಭೆ (ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ) ಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿತ್ತು. (ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸೂರತ್ ಆಗಿತ್ತು).<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|title=ಹಿಂದೂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಿಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ ಅಂಶ|access-date=2007-06-29|website=|archive-date=2006-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20060909092153/http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|url-status=dead}}</ref>]ಹಿಂದಿನ ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯು ಇನ್ನೂ ಹೆಂಚಿನ ಸೂರು ಹೊದ್ದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಭೀಮಿಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭೀಮಿಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ೨೪ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ-ಭಿಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದ ರಸ್ತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಭೀಮುನಿಪಟ್ನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಜಾರಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರಕೃತಿನೋಟವು ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾವುರಾಳ್ಲಕೊಂಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಡಚ್ ವಸಾಹತು ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರ ಆಳವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈಜು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧನ]] ಎಂಟನೇ ಅವಶೇಷವು ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ತಿಮ್ಮಾಪುರಂ ಬಾವಿಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಡಚ್ಚರು ೧೬೪೧ ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನವಾಬ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕುಲಿ ಕುತುಬ್ ಷಾ ಅವರಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ವಸಾಹತು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ೧೭೫೪ ರ ಮರಾಠರ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ೧೭೮೧ ರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಕೋಟೆ ಭಾಗಶಃ ನಾಶವಾಯಿತು. ೧೮೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[రిప్పన్‌|ರಿಪ್ಪನ್]] ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೧೮೫೪ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>మండపాక, పార్వతీశ్వర శాస్త్రి (సంవత్సరం 1915). ''యాత్రా చరిత్ర'' (PDF) (శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల.). బొబ్బిలి: ప్రచురణకర్త శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల. p.6. Retrieved 16 June 2016.</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮಂಡಪಾಕ ಪಾರ್ವತೀಶ್ವರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟ ೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ''ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ನಗರವಿದೆ.'' ''ಇದರಲ್ಲಿ ಮುನಸಬು ರೀತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಸೇರಿವೆ.'' ''ದೊರೆಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.'' ''ಇದರ ಬಂದರು ಸ್ಥಳದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕರಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.'' ''ಅದು ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.'' == ಭೀಮಿಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Boats_at_Bhimili_beach_Visakhapatnam_District.JPG|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:A_Buddhist_rockcut_cistern_pavurallakonda_Bheemunipatnam.jpg|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ತೊಟ್ಟಿಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:Bioluminiscence_at_Bhimili_beach_04.jpg|thumb| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಬೆಳಕಿನಿಂದ (ಬಯೋಲ್ಯೂಮಿನಿಸೆನ್ಸ್) ಹೊಳೆಯುವ ಅಲೆಗಳು]] ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ ಬಳಿಯ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿಕೊಂಡ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡ (ಪಾರಿವಾಳಬೆಟ್ಟ). ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೫೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡವು ಬುದ್ಧಾವಶೇಷ ದೊರಕಿದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ. ಶ. ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಂಧ್ರದ ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೀನಯಾನ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Bheemili_Narasimha_swamy_temple_on_pavurallakonda_hill.jpg|right|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಭೀಮಿಲಿ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ ೧೨೨೬ರಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರಾಮ ರಮಜೋಗಿಯವರು ನವೀಕರಿಸಿದರು. ಅದಾದ ನಂತರ, ಮುಗುಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಳಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಕಂಚಿನ ಕವಚವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು. * ೧೬-೧೮ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ [[ಯುರೋಪ್|ಐರೋಪ್ಯ]] ವರ್ತಕರು ಬರತೊಡಗಿದಾಗ ಡಚ್ಚರು ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೨೪ ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಡಚ್ಚರ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಆ ಘರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ೧೦೧ ಡಚ್ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ೨೦೦ ಸ್ಥಳೀಯರು ಸತ್ತರು. (ಇದು ವಿಶಾಖ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ). ಅದಾದ ನಂತರ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೬೧ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ೪ ಕಂದಕಗಳು ಮತ್ತು ೨೩೪ * ೪೦೦ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆ ಈಗ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಟಂಕಸಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಗರೂ ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[file:North_View_of_Bhimili_beach.jpg|right|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್.]] ೧೮೫೫-೧೮೬೪ ರ ನಡುವೆ ಆಗಿನ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ ರೀಡ್ ಅವರ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ರೆವರೆಂಡ್ ಜಾನ್ ಗ್ರಿಫಿನ್ಸ್ ಅವರು ಒಂದು ಚರ್ಚ್‌ ಕಟ್ಟಿದರು. ಈ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ೧೭-೩-೧೮೬೪ ರಂದು ಬಿಷಪ್ ಗೆಲ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಚರ್ಚಿನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ, ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಕಿಟಕಿಯ ಮೇಲೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ರೀತಿ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿಭೂಮಿಯು ಡಚ್ಚರು ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾವಿನ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಸೆಣಬಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ಹಿಂದೆ, ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಂತರ, ಈ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಜೂಟ್ ಮಿಲ್ ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುವ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರತಿ ಪ್ರವಾಸಿಯೂ ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು. ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಇನ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊದಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದೇ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಸಭೆ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಬಂದರು ಸಾರಿಗೆ ಕಚೇರಿ ಎರಡೂ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಂದರಿನ ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಆಮದುಗಳ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಛಾವಣಿಗಳ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿದೆ. [[ಕಾಕಿನಾಡ]] ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಎಂಟು ದೀಪಸ್ತಂಭ (ಲೈಟ್‌ ಹೌಸ್) ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವು ‌೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರಿನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ|ಶಾಲಿವಾಹನಶಕ ೧೧೭೦ ರಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಚೋಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. == ಪ್ರವೇಶ ವಿಧಾನ == ಭೀಮಿಲಿಯಿಂದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ, ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ೯೯೯, ೯೦೦ಟಿ ಮತ್ತು ೯೦೦ಕೆ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ೨೪ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಈ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಯು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತಿ ಉದ್ದದ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ನಿಂದ ಭೀಮಿಲಿಗೆ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ತಲುಪಬಹುದು. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ಬಾಡಿಗೆ ಕಾರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು === * ಡಚ್ ಸಮಾಧಿಗಳು * ಡಚ್ ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್ * ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ * ಪಿಜನ್ ಹಿಲ್ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯ == ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಗಂಟಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ - ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ, ಮಾಜಿ ಸಚಿವ * ದಾಮೋದಲ ಅಪ್ಪರಾವ್ - ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರು ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯಂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರು. * ರಾಜೇಟಿ ಬಸವ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ - ಮನಭಿಮಿಲಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ == ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:Bheemunipatnam_Town_View_from_Hilltop.jpg|alt=పావురాళ్ళకొండ పై నుండి భీమునిపట్నం| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದ ಮೇಲಿಂದ ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣ ಚಿತ್ರ:Scenic_noon_view_at_Bheemili_beach.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ ಚಿತ್ರ:Rocks_at_Bheemunipatnam_beach.JPG|alt=భీమిలి వద్ద రాళ్లపై అలల తాకిడి| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಅಲೆಗಳು ಚಿತ್ರ:Sunset_over_Gosthani_River_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. ಚಿತ್ರ:Erra_matti_dibbalu_beach_view_01.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ ಚಿತ್ರ:A_Boat_in_River_Gosthani_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. ಚಿತ್ರ:Way_to_Erramatti_Dibbalu_(Red_Sand_Hills)_in_Visakhapatnam.JPG|alt=భీమిలి దగ్గరలో ఎర్రమట్టిదిబ్బలకు వెళ్ళు దారి| ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ದಿಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆ ಚಿತ್ರ:View_of_Bheemili_beach_from_a_boat_on_shore.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ file:View_from_Bheemili_Beach_rocks.jpg|alt=భీమిలి సముద్రతీరం వద్ద రాళ్ళు| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದ ಬಂಡೆಗಳು file:Bheemili_Jagannath_Temple_03.jpg|alt=భీమిలి జగన్నాథ దేవాలయం| ಭೀಮಿಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20070630201339/http://www.visakha.org/bhimili.cfm?pg=bhimili Visakha.ORG::- bheemili] {{ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ ಪರಿಸರ}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಕಡಲತೀರದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] tkoodqqpnr126z5w7qytcby58to06oj 1434670 1434669 2026-10-26T16:00:30Z A826 72368 1434670 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=January 2019}} {{Infobox settlement | name = ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ | native_name = భీమునిపట్నం | native_name_lang = te | other_name = ಭೀಮಿಲಿ | nickname = | type = | image = A View of Bheemunipatnam Hilltop Visakhapatnam.jpg | alt = | caption = ಭೀಮುನಿಪಟ್ನಂ ಪಟ್ಟಣದ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಿಂದ ನೋಟ | pushpin_map = India Visakhapatnam | pushpin_label_position = left | pushpin_alt = | pushpin_caption = ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನ | coordinates = {{coord|17.884560|N|83.439342|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ | subdivision_type3 = [[ನಗರ]] | subdivision_name3 = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = [[ಭೀಮ]] | government_type = [[ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] | governing_body = [[ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 18.90 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 55,082 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="stats">{{cite web |title=ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಸಾರಾಂಶ, 2015 |url=https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |publisher=ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ |access-date=27 April 2019 |pages=40 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714020914/https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |archive-date=14 July 2019 |url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] | postal_code = 531163/62 | registration_plate_type = [[ಭಾರತದ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳು|ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ]] | registration_plate = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ RTO ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|AP31 (ಹಿಂದಿನ)]]<br /> AP39 (30 ಜನವರಿ 2019 ರಿಂದ)<ref>{{cite news |title=ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿಗೆ ಹೊಸ 'AP 39' ಕೋಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}</ref> | custom_label1_sec1 = [[ವಿಧಾನಸಭೆ]] | custom_data1_sec1 = [[ಭೀಮಿಲಿ (ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಭೀಮಿಲಿ]] | custom_label2_sec1 = [[ಲೋಕಸಭೆ]] ಕ್ಷೇತ್ರ | custom_data2_sec1 = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] | footnotes = | official_name = | leader_title = [[ಶಾಸಕರು (ಭಾರತ)|ಶಾಸಕರು]] | leader_name = [[ಗಂಟಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್]] }} ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ, ಇದು ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|title=Two municipalities merged in GVMC {{!}} Deccan Chronicle|date=2015-02-18|website=web.archive.org|access-date=2019-12-07|archive-date=2015-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218121411/http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|url-status=bot: unknown}}</ref> ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಪುರಸಭೆ (ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ) ಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿತ್ತು. (ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸೂರತ್ ಆಗಿತ್ತು).<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|title=ಹಿಂದೂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಿಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ ಅಂಶ|access-date=2007-06-29|website=|archive-date=2006-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20060909092153/http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071512040300.htm|url-status=dead}}</ref> ಹಿಂದಿನ ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯು ಇನ್ನೂ ಹೆಂಚಿನ ಸೂರು ಹೊದ್ದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಭೀಮಿಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭೀಮಿಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ೨೪ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ-ಭಿಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದ ರಸ್ತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಭೀಮುನಿಪಟ್ನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಜಾರಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರಕೃತಿನೋಟವು ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾವುರಾಳ್ಲಕೊಂಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಡಚ್ ವಸಾಹತು ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರ ಆಳವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈಜು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧನ]] ಎಂಟನೇ ಅವಶೇಷವು ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ತಿಮ್ಮಾಪುರಂ ಬಾವಿಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಡಚ್ಚರು ೧೬೪೧ ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನವಾಬ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕುಲಿ ಕುತುಬ್ ಷಾ ಅವರಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ವಸಾಹತು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ೧೭೫೪ ರ ಮರಾಠರ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ೧೭೮೧ ರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಕೋಟೆ ಭಾಗಶಃ ನಾಶವಾಯಿತು. ೧೮೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[రిప్పన్‌|ರಿಪ್ಪನ್]] ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೧೮೫೪ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>మండపాక, పార్వతీశ్వర శాస్త్రి (సంవత్సరం 1915). ''యాత్రా చరిత్ర'' (PDF) (శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల.). బొబ్బిలి: ప్రచురణకర్త శ్రీ రంగరాయ విలాస ముద్రాక్షరశాల. p.6. Retrieved 16 June 2016.</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮಂಡಪಾಕ ಪಾರ್ವತೀಶ್ವರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟ ೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ''ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ನಗರವಿದೆ.'' ''ಇದರಲ್ಲಿ ಮುನಸಬು ರೀತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಸೇರಿವೆ.'' ''ದೊರೆಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.'' ''ಇದರ ಬಂದರು ಸ್ಥಳದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕರಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.'' ''ಅದು ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.'' == ಭೀಮಿಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Boats_at_Bhimili_beach_Visakhapatnam_District.JPG|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:A_Buddhist_rockcut_cistern_pavurallakonda_Bheemunipatnam.jpg|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ತೊಟ್ಟಿಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:Bioluminiscence_at_Bhimili_beach_04.jpg|thumb| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಬೆಳಕಿನಿಂದ (ಬಯೋಲ್ಯೂಮಿನಿಸೆನ್ಸ್) ಹೊಳೆಯುವ ಅಲೆಗಳು]] ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣಂ ಬಳಿಯ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿಕೊಂಡ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡ (ಪಾರಿವಾಳಬೆಟ್ಟ). ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೫೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡವು ಬುದ್ಧಾವಶೇಷ ದೊರಕಿದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ. ಶ. ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಂಧ್ರದ ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೀನಯಾನ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Bheemili_Narasimha_swamy_temple_on_pavurallakonda_hill.jpg|right|thumb|220x220px| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಭೀಮಿಲಿ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ ೧೨೨೬ರಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರಾಮ ರಮಜೋಗಿಯವರು ನವೀಕರಿಸಿದರು. ಅದಾದ ನಂತರ, ಮುಗುಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಳಗಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಕಂಚಿನ ಕವಚವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು. * ೧೬-೧೮ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ [[ಯುರೋಪ್|ಐರೋಪ್ಯ]] ವರ್ತಕರು ಬರತೊಡಗಿದಾಗ ಡಚ್ಚರು ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೨೪ ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಡಚ್ಚರ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಆ ಘರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ೧೦೧ ಡಚ್ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ೨೦೦ ಸ್ಥಳೀಯರು ಸತ್ತರು. (ಇದು ವಿಶಾಖ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ). ಅದಾದ ನಂತರ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೬೧ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ೪ ಕಂದಕಗಳು ಮತ್ತು ೨೩೪ * ೪೦೦ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆ ಈಗ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಟಂಕಸಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಗರೂ ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[file:North_View_of_Bhimili_beach.jpg|right|thumb|220x220px| ಭೀಮಿಲಿ ಬೀಚ್.]] ೧೮೫೫-೧೮೬೪ ರ ನಡುವೆ ಆಗಿನ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ ರೀಡ್ ಅವರ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ರೆವರೆಂಡ್ ಜಾನ್ ಗ್ರಿಫಿನ್ಸ್ ಅವರು ಒಂದು ಚರ್ಚ್‌ ಕಟ್ಟಿದರು. ಈ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ೧೭-೩-೧೮೬೪ ರಂದು ಬಿಷಪ್ ಗೆಲ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಚರ್ಚಿನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ, ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಕಿಟಕಿಯ ಮೇಲೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ರೀತಿ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿಭೂಮಿಯು ಡಚ್ಚರು ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾವಿನ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಸೆಣಬಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ಹಿಂದೆ, ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಂತರ, ಈ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿಟ್ಟಿವಲಸ ಜೂಟ್ ಮಿಲ್ ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹವು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುವ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಭೀಮಿಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರತಿ ಪ್ರವಾಸಿಯೂ ಈ ಅತಿಥಿಗೃಹಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು. ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಇನ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊದಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದೇ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಸಭೆ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಬಂದರು ಸಾರಿಗೆ ಕಚೇರಿ ಎರಡೂ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಂದರಿನ ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಆಮದುಗಳ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಛಾವಣಿಗಳ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿದೆ. [[ಕಾಕಿನಾಡ]] ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಎಂಟು ದೀಪಸ್ತಂಭ (ಲೈಟ್‌ ಹೌಸ್) ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವು ‌೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಭೀಮಿಲಿ ಬಂದರಿನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ|ಶಾಲಿವಾಹನಶಕ ೧೧೭೦ ರಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಚೋಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. == ಪ್ರವೇಶ ವಿಧಾನ == ಭೀಮಿಲಿಯಿಂದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ, ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ೯೯೯, ೯೦೦ಟಿ ಮತ್ತು ೯೦೦ಕೆ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ೨೪ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಈ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಯು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತಿ ಉದ್ದದ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ನಿಂದ ಭೀಮಿಲಿಗೆ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ತಲುಪಬಹುದು. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ಬಾಡಿಗೆ ಕಾರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು === * ಡಚ್ ಸಮಾಧಿಗಳು * ಡಚ್ ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್ * ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ * ಪಿಜನ್ ಹಿಲ್ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯ == ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಗಂಟಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ - ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ, ಮಾಜಿ ಸಚಿವ * ದಾಮೋದಲ ಅಪ್ಪರಾವ್ - ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರು ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯಂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರು. * ರಾಜೇಟಿ ಬಸವ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ - ಮನಭಿಮಿಲಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ == ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:Bheemunipatnam_Town_View_from_Hilltop.jpg|alt=పావురాళ్ళకొండ పై నుండి భీమునిపట్నం| ಪಾವುರಾಳ್ಳಕೊಂಡದ ಮೇಲಿಂದ ಭೀಮುನಿಪಟ್ಟಣ ಚಿತ್ರ:Scenic_noon_view_at_Bheemili_beach.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ ಚಿತ್ರ:Rocks_at_Bheemunipatnam_beach.JPG|alt=భీమిలి వద్ద రాళ్లపై అలల తాకిడి| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಅಲೆಗಳು ಚಿತ್ರ:Sunset_over_Gosthani_River_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. ಚಿತ್ರ:Erra_matti_dibbalu_beach_view_01.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ ಚಿತ್ರ:A_Boat_in_River_Gosthani_at_Bheemunipatnam.jpg|alt=భీమిలి వద్ద గోస్థని నది పై సూర్యాస్తమయం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ. ಚಿತ್ರ:Way_to_Erramatti_Dibbalu_(Red_Sand_Hills)_in_Visakhapatnam.JPG|alt=భీమిలి దగ్గరలో ఎర్రమట్టిదిబ్బలకు వెళ్ళు దారి| ಭೀಮಿಲಿ ಬಳಿಯ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ದಿಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆ ಚಿತ್ರ:View_of_Bheemili_beach_from_a_boat_on_shore.jpg|alt=భీమిలి వద్ద సముద్రతీరం| ಭೀಮಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲತೀರ file:View_from_Bheemili_Beach_rocks.jpg|alt=భీమిలి సముద్రతీరం వద్ద రాళ్ళు| ಭೀಮಿಲಿ ಕಡಲತೀರದ ಬಂಡೆಗಳು file:Bheemili_Jagannath_Temple_03.jpg|alt=భీమిలి జగన్నాథ దేవాలయం| ಭೀಮಿಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20070630201339/http://www.visakha.org/bhimili.cfm?pg=bhimili Visakha.ORG::- bheemili] {{ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ ಪರಿಸರ}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಕಡಲತೀರದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] 06xxnopaiq3xyg3q8gkba7hb0lg7w06 3 187966 1434660 2026-10-26T15:00:13Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434660 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Sorjini}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೩೦, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 4uu6acd6505hdywkxklh08wiqhvqvbw 0 187967 1434663 2026-10-26T15:21:40Z A826 72368 A826 [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ]] ಪುಟವನ್ನು [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1434663 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] i7anae1jw68shceoo4clyq8izfanabr 3 187968 1434671 2026-10-26T16:13:57Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434671 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=SykeRobb}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೩, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) dqp3icaplsvcxq5xxxv6k873bxexkrf 3 187969 1434672 2026-10-26T16:42:20Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434672 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Rajesha9179}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೧೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) k3jbjghmuro3bupcih865nu5yhalat3 0 187970 1434673 2026-10-26T17:44:01Z Kartikdn 1134 ಷಾರ್ಲಮೇನ್ 1434673 wikitext text/x-wiki [[File:Charlemagne_denier_Mayence_812_814.jpg|thumb|ಸು. ೮೧೨-೮೧೪ ರ ಕಾಲಮಾನದ್ದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿರುವ ಷಾರ್ಲಮೇನ್‍ನ ಡಿನೆರಿಯಸ್]] '''ಷಾರ್ಲಮೇನ್''' ('''ಚಾರ್ಲ್ಸ್ I''') [[:en:Holy_Roman_Empire|ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಮೊದಲನೆಯ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ|ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ]]. ಷಾರ್ಲಮೇನ್‍ನ ಜನನದ ವರ್ಷ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ 748 ರಾಗಿದೆ.{{sfn|Nelson|2019|p=29}}{{sfn|Costambeys|Innes|MacLean|2011|p=56}}{{sfn|Fried|2016|p=15}}{{sfn|Collins|1998|p=32}} ಈತ 768 ರಿಂದ [[:en:List_of_Frankish_kings|ಫ಼್ರ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳ ರಾಜ]], 774 ರಿಂದ [[:en:List_of_kings_of_the_Lombards|ಲೊಂಬಾರ್ಡ್‌ಗಳ ರಾಜ]] ಮತ್ತು 800 ರಿಂದ ಈಗ [[:en:Carolingian_Empire|ಕ್ಯಾರೊಲಿಂಗಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ|ಸಾಮ್ರ್ಯಾಜ್ಯದ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ. ಈತನು ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪಿನ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಪತನವಾಗಿದ್ದ [[:en:Western_Roman_Empire|ಪಶ್ಚಿಮ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಆಳಿದ ಮೊದಲ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ. ಷಾರ್ಲಮೇನ್‍ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅದು [[:en:Middle_Ages|ಮಧ್ಯಯುಗದ]] ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಯುರೋಪಿನ ಮೇಲೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{Cite book |last=Nelson |first=Janet L. |url=https://books.google.com/books?id=nesjEAAAQBAJ |title=King and Emperor: A New Life of Charlemagne |publisher=Allen Lane |year=2019 |isbn=978-0-713-99243-4 |location=London}} US edition: University of California Press, 2019. {{ISBN|978-0-5203-1420-7}}. * {{Cite book |last1=Costambeys |first1=Marios |title=The Carolingian World |last2=Innes |first2=Matthew |last3=MacLean |first3=Simon |date=2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-5215-6366-6 |location=Cambridge}} * {{Cite book |last=Fried |first=Johannes |title=Charlemagne |publisher=Harvard University Press |year=2016 |isbn=978-0-6747-3739-6 |location=Cambridge, MA |translator-last=Lewis |translator-first=Peter}} * {{Cite book |last=Collins |first=Roger |title=Charlemagne |publisher=University of Toronto Press |year=1998 |isbn=978-0-3336-5055-4 |location=Toronto}} [[ವರ್ಗ:ಅರಸರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 2rw136k8s31ltvkep6ztzctqcogdjog 0 187971 1434674 2026-10-26T17:45:32Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ರ್ಯುಕ್ಯು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಗುಸುಕು ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಆಸ್ತಿಗಳು<br /><small>(ರ್ಯುಕ್ಯು ಒಕೊಕು ನೋ ಗುಸುಕ... 1434674 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ರ್ಯುಕ್ಯು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಗುಸುಕು ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಆಸ್ತಿಗಳು<br /><small>(ರ್ಯುಕ್ಯು ಒಕೊಕು ನೋ ಗುಸುಕು ಒಯೋಬಿ ಕಂರೆನ್ ಇಸಂಗುನ್)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-05a.jpg|250px]]<br /><small>ನಾಹಾದ ಶೂರಿ ಕೋಟೆ</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | Gusuku Sites and Related Properties of the Kingdom of Ryukyu |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸ್ಥಳ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಒಕಿನಾವಾ ದ್ವೀಪ, ಒಕಿನಾವಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಮಾನದಂಡ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (ii), (iii), (vi) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೨೦೦೦ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೫೪.೯ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಬಫರ್ ವಲಯ ೫೫೯.೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಘಟಕಗಳು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೯ ಘಟಕಗಳು (೫ ಕೋಟೆಗಳು, ೨ ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ೨ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ದೇಶ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | [[ಜಪಾನ್]] |} '''ರ್ಯುಕ್ಯು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಗುಸುಕು ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಆಸ್ತಿಗಳು''' [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶದ ಒಕಿನಾವಾ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಕೋಟೆ, ಸಮಾಧಿ, ಪವಿತ್ರ ತಾಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳ ಸರಣಿ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ.<ref name="unesco">{{cite web |title=Gusuku Sites and Related Properties of the Kingdom of Ryukyu |url=https://whc.unesco.org/en/list/972/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-25}}</ref> ಇದನ್ನು ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco"/> ಈ ತಾಣಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ, ಚೀನಾ, ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ನಡುವಿನ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ದ್ವೀಪಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="unesco"/> == ಗುಸುಕು ಎಂದರೇನು == ಹತ್ತರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯಗಳು (ಗುಸುಕು) ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸರಳ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದವು.<ref name="unesco"/> ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ "ಅಜಿ" ಎಂಬ ಪ್ರಬಲ ಗುಂಪುಗಳು ತಮ್ಮ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಕೋಟೆಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು.<ref name="unesco"/> ರ್ಯುಕ್ಯುವಿನಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ೩೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗುಸುಕು ತಾಣಗಳು ಉಳಿದಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಈ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗ.<ref name="unesco"/> ಇವು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ನಿಖರವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು, ಸುಂದರ ವಕ್ರ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಮಾನು ದ್ವಾರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ.<ref name="worldhistory">{{cite web |title=The Ryukyu Castles of Okinawa |url=https://www.worldhistory.org/article/1399/the-ryukyu-castles-of-okinawa/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-25}}</ref> == ರ್ಯುಕ್ಯು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ == ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ದ್ವೀಪಗಳು ೧೩೨೨ರಲ್ಲಿ "ಸಾಂಜಾನ್" (ಮೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು) ಆದವು; ಇತರ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಶೋ ಹಾಶಿ ೧೪೨೯ರಲ್ಲಿ ರ್ಯುಕ್ಯು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ.<ref name="worldhistory"/> ಉತ್ತರದ ಹೊಕುಜಾನ್ ರಾಜರು ಮಿಂಗ್ ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref name="googlearts">{{cite web |title=Nine World Heritage Sites to Explore in Okinawa |url=https://artsandculture.google.com/story/9-world-heritage-sites-to-explore-in-okinawa-okinawa-prefecture/jgUxoSjGSDsGIg?hl=en |website=Google Arts & Culture |access-date=2026-10-25}}</ref> ೧೬೦೯ರಲ್ಲಿ ಸಾಟ್ಸುಮಾದ ಶಿಮಾಜು ಕುಲ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ೧೮೭೯ರಲ್ಲಿ ಅವು ಒಕಿನಾವಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ ಆದವು.<ref name="worldhistory"/> ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕೂವರೆ ಶತಮಾನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಉಳಿಯಿತು.<ref name="jal">{{cite web |title=Must-see Okinawa’s UNESCO Heritage sites from Ryukyu Kingdom |url=https://www.jal.co.jp/ar/en/guide-to-japan/destinations/articles/okinawa/unesco-heritage-sites-from-ryukyu-kingdom.html |website=Japan Airlines |access-date=2026-10-25}}</ref> [[File:Naha Shuri Castle32bs5s4592.jpg|thumb|ಶೂರಿ ಕೋಟೆ]] == ಒಂಬತ್ತು ಘಟಕಗಳು == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಟ್ಟಿಯ ಒಂಬತ್ತು ಘಟಕಗಳು: ನಾಕಿಜಿನ್ ಕೋಟೆ, ಜಾಕಿಮಿ ಕೋಟೆ, ಕಟ್ಸುರೆನ್ ಕೋಟೆ, ನಕಾಗುಸುಕು ಕೋಟೆ, ಶೂರಿ ಕೋಟೆ, ಸೋನೋಹ್ಯಾನ್-ಉತಾಕಿ ಶಿಲಾದ್ವಾರ, ತಮೌದುನ್, ಶಿಕಿನಾಯೆನ್ ಮತ್ತು ಸೇಫಾ-ಉತಾಕಿ.<ref name="unesco"/> * '''ಶೂರಿ ಕೋಟೆ''': ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ; ಸುಮಾರು ೧೩೫೦ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="worldhistory"/> ೧೯೪೫ರ ಒಕಿನಾವಾ ಕದನದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗಿ, ೧೯೯೨ರ ವೇಳೆಗೆ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.<ref name="worldhistory"/> ೨೦೧೯ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣ (ಸೇಡೆನ್) ಬೆಂಕಿಗೆ ಬಲಿಯಾಯಿತು; ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref name="jeepe">{{cite web |title=Okinawa World Heritage Sites |url=https://www.jeepe.jp/en/articles/okinawa-gusuku-world-heritage-2153 |website=Jeepe |access-date=2026-10-25}}</ref> ಇದು ನಾಹಾದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೨೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿದೆ.<ref name="jal"/> ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೊರ ಆವರಣ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿ ಕೋಟೆ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref name="googlearts"/> * '''ಸೋನೋಹ್ಯಾನ್-ಉತಾಕಿ ಶಿಲಾದ್ವಾರ''': ಅರಸ ಶೋ ಶಿನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ೧೫೧೯ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತ; ಅರಸ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದ.<ref name="googlearts"/> * '''ತಮೌದುನ್''': ೧೫೦೧ರಲ್ಲಿ ಶೋ ಶಿನ್ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಎರಡನೇ ಶೋ ವಂಶದ ರಾಜಸಮಾಧಿ; ಮೂರು ಶಿಲಾ ಕೋಣೆಗಳಿವೆ.<ref name="googlearts"/> * '''ಶಿಕಿನಾಯೆನ್''': ೧೭೯೯ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತ ರಾಜಮನೆತನದ ವಿಲಾಸ ತೋಟ; ಚೀನೀ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಒಕಿನಾವಾ ಕದನದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗಿ ೧೯೭೫ರಿಂದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.<ref name="jal"/> * '''ಸೇಫಾ-ಉತಾಕಿ''': ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ತಾಣ; ಸೃಷ್ಟಿ ಪುರಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ. ಪ್ರಮುಖ ಪುರೋಹಿತೆ "ಕಿಕೋಯೆ-ಒಕಿಮಿ"ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಲಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="googlearts"/> * '''ನಾಕಿಜಿನ್ ಕೋಟೆ''': ಉತ್ತರ ಒಕಿನಾವಾದ ಹೊಕುಜಾನ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕೇಂದ್ರ; ೧೪೧೬ರಲ್ಲಿ ಚುಜಾನ್ ಪಡೆಗಳ ದಾಳಿಗೆ ಶರಣಾಯಿತು.<ref name="googlearts"/> * '''ಜಾಕಿಮಿ ಕೋಟೆ''': ಗೋಸಮಾರು ಕಟ್ಟಿಸಿದ; ಒಕಿನಾವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಮಾನು ದ್ವಾರ ಇಲ್ಲಿದೆ.<ref name="googlearts"/> * '''ಕಟ್ಸುರೆನ್ ಕೋಟೆ''': ಅಮವಾರಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಅವನು ೧೪೫೮ರಲ್ಲಿ ರಾಜಸೇನೆಗೆ ಶರಣಾದ.<ref name="googlearts"/> * '''ನಕಾಗುಸುಕು ಕೋಟೆ''': ಹಿಂದಿನ ಗುಸುಕಿನ ಮೇಲೆ ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗೋಸಮಾರು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ; ಇದರ ಕಲ್ಲುಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕಮೋಡೋರ್ ಪೆರಿ ಮೆಚ್ಚಿದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗೋಸಮಾರು ರಾಜದ್ರೋಹದ ಶಂಕೆಯಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ.<ref name="googlearts"/> [[File:Nakijin Okinawa Japan Nakikjin-Castle-01.jpg|thumb|left|ನಾಕಿಜಿನ್ ಕೋಟೆ]] == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ == ಮಾನದಂಡ (ii) ದ್ವೀಪಗಳ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದ ಪಾತ್ರವನ್ನು, (iii) ವಿಶಿಷ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು (vi) ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಜ ಆರಾಧನೆಯ ಪವಿತ್ರ ತಾಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="unesco"/> ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ಹಾನಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಅನೇಕ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಶೂರಿ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ, ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ಖನನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮರುಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="unesco"/> ಪ್ರತಿ ಘಟಕವನ್ನು ೧೯೫೦ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನಿನಡಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಶೂರಿ ಕೋಟೆ ಜಪಾನ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಒಕಿನಾವಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನ ಜಂಟಿ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="unesco"/> ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಒಕಿನಾವಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಪುರಸಭೆಗಳು ಸಮಗ್ರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು.<ref name="unesco"/> ಬಫರ್ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ಎತ್ತರ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿವೆ.<ref name="unesco"/> [[File:Katsuren Castle ruins.jpg|thumb|ಕಟ್ಸುರೆನ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು]] [[File:Tamaudun01s3s4592.jpg|thumb|left|ತಮೌದುನ್]] == ಭೇಟಿ == ನಾಹಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಯುಯಿ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಶೂರಿ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೭–೩೦ ನಿಮಿಷ; ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಶುರೇಮೋನ್ ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷದ ಹತ್ತುವ ನಡಿಗೆ.<ref name="jeepe"/> ಸೇಫಾ-ಉತಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಯಮ ಪಾಲಿಸಿ ಹೋಗಬೇಕು.<ref name="jeepe"/> [[File:Tamaudun02s3s4592.jpg|thumb|ತಮೌದುನ್ ಸಮಾಧಿ ಸಮೂಹ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> phh5x9nj53g9bk3tyvgz1zie62s5e5k 3 187972 1434684 2026-10-27T00:28:47Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434684 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Darshan 1822}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೫೮, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) d5zm28ulnu4n7dy7i6nuwktbkcmxmbc 3 187973 1434688 2026-10-27T02:59:49Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434688 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಆರ್ ಕೆ ಹಳಿಯಾಳ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೮:೨೯, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 577iw54nv10g6yh5t4sp9cve8l8zo78 3 187974 1434691 2026-10-27T05:40:29Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434691 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Mutturaj28}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೧೦, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 4a557pqvm4k57iy2ysy0991j2lqy9s7 0 187975 1434694 2026-10-27T06:36:08Z Mona Mendonca 95880 ಹೊಸ ಪುಟ: ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗ... 1434694 wikitext text/x-wiki ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ro57m1ko19onn7npf5zh6tl0z99nr04 1434695 1434694 2026-10-27T06:36:58Z Mona Mendonca 95880 1434695 wikitext text/x-wiki ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. myxbnjpvt6x7w67vwe22pgterywypnc 1434696 1434695 2026-10-27T06:37:17Z Mona Mendonca 95880 1434696 wikitext text/x-wiki ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. pgt31c0medriwnha6d8wvkobm5dimuj 1434697 1434696 2026-10-27T06:37:36Z Mona Mendonca 95880 1434697 wikitext text/x-wiki ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 3t5iltbky82sqisu041lraeusl9pg5k 1434698 1434697 2026-10-27T06:37:58Z Mona Mendonca 95880 1434698 wikitext text/x-wiki ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[1] 7gfbnl18ywq0ge59xbli1zp3oyhy5qw 1434699 1434698 2026-10-27T06:38:24Z Mona Mendonca 95880 1434699 wikitext text/x-wiki ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[1]ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.[2] tiw9nuslurq0pxoh0hsfloz3g9l4tmb 1434700 1434699 2026-10-27T06:38:57Z Mona Mendonca 95880 1434700 wikitext text/x-wiki ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[1]ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.[2]ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.[3] n7c77t0aleqab2gut2whhpjfm8gyw8x 1434701 1434700 2026-10-27T06:41:11Z Mona Mendonca 95880 1434701 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[1]ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.[2]ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.[3] ot2mis1uqa95loorfe93tuhfn5vgorn 1434702 1434701 2026-10-27T06:42:42Z Mona Mendonca 95880 1434702 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[1]ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.[2]ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.[3] 8q8yapo8f9xueca6ytpdzqj17ch7c22 1434703 1434702 2026-10-27T06:43:28Z Mona Mendonca 95880 1434703 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[1]ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.[2]ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.[3] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.[4] ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.[5][6] pcp03ju3bfpybsjk7ezlvz5slnv8ot2 1434704 1434703 2026-10-27T06:43:54Z Mona Mendonca 95880 1434704 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[1]ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.[2]ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.[3] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.[4] ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.[5][6] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[7] ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[8][9] 1p5rlfqgtw6l5s2d28lnqs3cms8g8op 1434705 1434704 2026-10-27T06:44:18Z Mona Mendonca 95880 1434705 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[1]ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.[2]ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.[3] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.[4] ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.[5][6] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[7] ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[8][9] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] ajy0hjc4f1hvjnxc77ho55x3g6iyzgd 1434706 1434705 2026-10-27T06:45:15Z Mona Mendonca 95880 1434706 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[1]ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.[2]ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.[3] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.[4] ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.[5][6] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[7] ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[8][9] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= d5vunsupnl8mv8xotf3brq8p4lw4pjm 1434707 1434706 2026-10-27T06:45:43Z Mona Mendonca 95880 /* ಪ್ರದೇಶಗಳು */ 1434707 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[1]ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.[2]ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.[3] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.[4] ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.[5][6] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[7] ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[8][9] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 47b3y0ypqa7b3a70o1m0zeytfcogcd7 1434708 1434707 2026-10-27T06:46:26Z Mona Mendonca 95880 /* ಯುರೋಪ್ */ 1434708 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[1]ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.[2]ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.[3] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.[4] ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.[5][6] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[7] ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[8][9] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] h5596hinc16m0ystl1jd64qlr5mst0j 1434709 1434708 2026-10-27T06:47:55Z Mona Mendonca 95880 /* ಯುರೋಪ್ */ 1434709 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[1]ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.[2]ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.[3] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.[4] ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.[5][6] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[7] ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[8][9] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= aaigqby5slfxvxjhka6dyirxw6t77dv 1434710 1434709 2026-10-27T06:48:41Z Mona Mendonca 95880 1434710 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.[2]ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.[3] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.[4] ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.[5][6] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[7] ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[8][9] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= 25pkc3agk1fgu9uzi638px40lxih34a 1434711 1434710 2026-10-27T06:49:14Z Mona Mendonca 95880 1434711 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.[3] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.[4] ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.[5][6] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[7] ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[8][9] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= kvi7io31egrl9lgye8svntzcro3zy16 1434712 1434711 2026-10-27T06:49:41Z Mona Mendonca 95880 1434712 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.[4] ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.[5][6] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[7] ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[8][9] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= mbxm6vxmdz62acupqfxdov515j8j9xl 1434713 1434712 2026-10-27T06:50:12Z Mona Mendonca 95880 1434713 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.[5][6] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[7] ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[8][9] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= nl3cxoqs8id3rkh3zqmdty01kxjb6dh 1434714 1434713 2026-10-27T06:50:45Z Mona Mendonca 95880 1434714 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref>[6] ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[7] ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[8][9] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= c16x6m4dnl7023etes98m164i64u0tv 1434715 1434714 2026-10-27T06:51:19Z Mona Mendonca 95880 1434715 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[7] ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[8][9] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= 9xn0xcakyedkexvnb5y5t5r9quxv59v 1434716 1434715 2026-10-27T06:51:50Z Mona Mendonca 95880 1434716 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>March 29th; Comments, 2016|Society|0 (2016-03-29). "A Brief History of Women's History". Engenderings. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.[8][9] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= dzkiybsehby5vyz4ieik8m2f5dtxxb6 1434717 1434716 2026-10-27T06:52:23Z Mona Mendonca 95880 1434717 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>March 29th; Comments, 2016|Society|0 (2016-03-29). "A Brief History of Women's History". Engenderings. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>"'Me Too' Global Movement – What is the 'Me Too' Movement". Global Fund for Women. 2021-06-07. Retrieved 2023-03-12</ref>[9] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= e5wli45jebiy69m87oebb633dx4onsu 1434718 1434717 2026-10-27T06:53:01Z Mona Mendonca 95880 1434718 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>March 29th; Comments, 2016|Society|0 (2016-03-29). "A Brief History of Women's History". Engenderings. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>"'Me Too' Global Movement – What is the 'Me Too' Movement". Global Fund for Women. 2021-06-07. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"me too. Movement". me too. Movement. Retrieved 2023-03-12</ref> ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.[10] ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= q6kzv7b54ugsenncfr3bf1r0bdqp7j6 1434719 1434718 2026-10-27T06:53:31Z Mona Mendonca 95880 1434719 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>March 29th; Comments, 2016|Society|0 (2016-03-29). "A Brief History of Women's History". Engenderings. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>"'Me Too' Global Movement – What is the 'Me Too' Movement". Global Fund for Women. 2021-06-07. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"me too. Movement". me too. Movement. Retrieved 2023-03-12</ref> ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>"15 of the most powerful women in history". Big Think. 6 November 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.[11][12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= l7bahyleq9kg82ng6su6jvvq4a0wgty 1434720 1434719 2026-10-27T06:54:00Z Mona Mendonca 95880 1434720 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>March 29th; Comments, 2016|Society|0 (2016-03-29). "A Brief History of Women's History". Engenderings. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>"'Me Too' Global Movement – What is the 'Me Too' Movement". Global Fund for Women. 2021-06-07. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"me too. Movement". me too. Movement. Retrieved 2023-03-12</ref> ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>"15 of the most powerful women in history". Big Think. 6 November 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Authors of note: 12 female writers who are worthy of adoration | The Spokesman-Review". www.spokesman.com. 17 June 2020. Retrieved 2023-03-12.</ref>[12] ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= syew5w8yr8vrh85ymkvu903vkke96ol 1434721 1434720 2026-10-27T06:54:28Z Mona Mendonca 95880 1434721 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>March 29th; Comments, 2016|Society|0 (2016-03-29). "A Brief History of Women's History". Engenderings. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>"'Me Too' Global Movement – What is the 'Me Too' Movement". Global Fund for Women. 2021-06-07. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"me too. Movement". me too. Movement. Retrieved 2023-03-12</ref> ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>"15 of the most powerful women in history". Big Think. 6 November 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Authors of note: 12 female writers who are worthy of adoration | The Spokesman-Review". www.spokesman.com. 17 June 2020. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>BiblioLifestyle (2021-03-19). "30 Must-Read Classics by Women Writers". BiblioLifestyle. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.[13][14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= tbmj95yzhmb31imwq4sq7y0s2uybyd3 1434722 1434721 2026-10-27T06:55:03Z Mona Mendonca 95880 1434722 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>March 29th; Comments, 2016|Society|0 (2016-03-29). "A Brief History of Women's History". Engenderings. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>"'Me Too' Global Movement – What is the 'Me Too' Movement". Global Fund for Women. 2021-06-07. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"me too. Movement". me too. Movement. Retrieved 2023-03-12</ref> ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>"15 of the most powerful women in history". Big Think. 6 November 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Authors of note: 12 female writers who are worthy of adoration | The Spokesman-Review". www.spokesman.com. 17 June 2020. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>BiblioLifestyle (2021-03-19). "30 Must-Read Classics by Women Writers". BiblioLifestyle. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>"22 pioneering women in science history you really should know about". BBC Science Focus Magazine. Retrieved 2023-03-12</ref>[14] ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= rs55jxr8k3q811yhp3xhri44f5j16nk 1434723 1434722 2026-10-27T06:55:34Z Mona Mendonca 95880 1434723 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>March 29th; Comments, 2016|Society|0 (2016-03-29). "A Brief History of Women's History". Engenderings. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>"'Me Too' Global Movement – What is the 'Me Too' Movement". Global Fund for Women. 2021-06-07. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"me too. Movement". me too. Movement. Retrieved 2023-03-12</ref> ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>"15 of the most powerful women in history". Big Think. 6 November 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Authors of note: 12 female writers who are worthy of adoration | The Spokesman-Review". www.spokesman.com. 17 June 2020. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>BiblioLifestyle (2021-03-19). "30 Must-Read Classics by Women Writers". BiblioLifestyle. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>"22 pioneering women in science history you really should know about". BBC Science Focus Magazine. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"Influential Women in History | Montcalm Community College". www.montcalm.edu. Archived from the original on 2023-03-12. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.[15][16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= oly9k09ty6nws855j79947c3gxlvp70 1434724 1434723 2026-10-27T06:56:05Z Mona Mendonca 95880 1434724 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>March 29th; Comments, 2016|Society|0 (2016-03-29). "A Brief History of Women's History". Engenderings. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>"'Me Too' Global Movement – What is the 'Me Too' Movement". Global Fund for Women. 2021-06-07. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"me too. Movement". me too. Movement. Retrieved 2023-03-12</ref> ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>"15 of the most powerful women in history". Big Think. 6 November 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Authors of note: 12 female writers who are worthy of adoration | The Spokesman-Review". www.spokesman.com. 17 June 2020. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>BiblioLifestyle (2021-03-19). "30 Must-Read Classics by Women Writers". BiblioLifestyle. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>"22 pioneering women in science history you really should know about". BBC Science Focus Magazine. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"Influential Women in History | Montcalm Community College". www.montcalm.edu. Archived from the original on 2023-03-12. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Meet 10 Women in Science Who Changed the World". Discover Magazine. Retrieved 2023-03-12.</ref>[16] =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= jg880fp6keycz57y47huofl8inwj1la 1434725 1434724 2026-10-27T06:56:33Z Mona Mendonca 95880 1434725 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>March 29th; Comments, 2016|Society|0 (2016-03-29). "A Brief History of Women's History". Engenderings. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>"'Me Too' Global Movement – What is the 'Me Too' Movement". Global Fund for Women. 2021-06-07. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"me too. Movement". me too. Movement. Retrieved 2023-03-12</ref> ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>"15 of the most powerful women in history". Big Think. 6 November 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Authors of note: 12 female writers who are worthy of adoration | The Spokesman-Review". www.spokesman.com. 17 June 2020. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>BiblioLifestyle (2021-03-19). "30 Must-Read Classics by Women Writers". BiblioLifestyle. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>"22 pioneering women in science history you really should know about". BBC Science Focus Magazine. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"Influential Women in History | Montcalm Community College". www.montcalm.edu. Archived from the original on 2023-03-12. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Meet 10 Women in Science Who Changed the World". Discover Magazine. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>"22 pioneering women in science history you really should know about". BBC Science Focus Magazine. Retrieved 2023-03-12.</ref> =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[17][18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= qrdn5sj9uowels5totil6gqpqbabjpm 1434726 1434725 2026-10-27T06:57:15Z Mona Mendonca 95880 /* ಯುರೋಪ್ */ 1434726 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>March 29th; Comments, 2016|Society|0 (2016-03-29). "A Brief History of Women's History". Engenderings. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>"'Me Too' Global Movement – What is the 'Me Too' Movement". Global Fund for Women. 2021-06-07. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"me too. Movement". me too. Movement. Retrieved 2023-03-12</ref> ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>"15 of the most powerful women in history". Big Think. 6 November 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Authors of note: 12 female writers who are worthy of adoration | The Spokesman-Review". www.spokesman.com. 17 June 2020. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>BiblioLifestyle (2021-03-19). "30 Must-Read Classics by Women Writers". BiblioLifestyle. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>"22 pioneering women in science history you really should know about". BBC Science Focus Magazine. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"Influential Women in History | Montcalm Community College". www.montcalm.edu. Archived from the original on 2023-03-12. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Meet 10 Women in Science Who Changed the World". Discover Magazine. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>"22 pioneering women in science history you really should know about". BBC Science Focus Magazine. Retrieved 2023-03-12.</ref> =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Jutta Schwarzkopf, "Women's History: Europe" in Kelly Boyd, ed. (1999). Encyclopedia of Historians and Historical Writing, vol 2. Taylor & Francis. pp. 1316–1318. ISBN 9781884964336.</ref>[18][19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= 9yvv8057dyovmzr02zcihmjh04qid1o 1434727 1434726 2026-10-27T06:57:41Z Mona Mendonca 95880 /* ಯುರೋಪ್ */ 1434727 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>March 29th; Comments, 2016|Society|0 (2016-03-29). "A Brief History of Women's History". Engenderings. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>"'Me Too' Global Movement – What is the 'Me Too' Movement". Global Fund for Women. 2021-06-07. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"me too. Movement". me too. Movement. Retrieved 2023-03-12</ref> ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>"15 of the most powerful women in history". Big Think. 6 November 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Authors of note: 12 female writers who are worthy of adoration | The Spokesman-Review". www.spokesman.com. 17 June 2020. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>BiblioLifestyle (2021-03-19). "30 Must-Read Classics by Women Writers". BiblioLifestyle. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>"22 pioneering women in science history you really should know about". BBC Science Focus Magazine. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"Influential Women in History | Montcalm Community College". www.montcalm.edu. Archived from the original on 2023-03-12. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Meet 10 Women in Science Who Changed the World". Discover Magazine. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>"22 pioneering women in science history you really should know about". BBC Science Focus Magazine. Retrieved 2023-03-12.</ref> =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Jutta Schwarzkopf, "Women's History: Europe" in Kelly Boyd, ed. (1999). Encyclopedia of Historians and Historical Writing, vol 2. Taylor & Francis. pp. 1316–1318. ISBN 9781884964336.</ref><ref>Karen Offen, Ruth Roach Pierson, and Jane Rendall, eds. Writing Women's History: International Perspectives (1991). covers 17 countries including Austria, Denmark, East Germany, Greece, the Netherlands, Norway, Spain, Sweden, Switzerland and Yugoslavia.</ref>[19] =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= gy43w2keo37bnbed8raebmv5za87lzr 1434728 1434727 2026-10-27T06:58:06Z Mona Mendonca 95880 /* ಯುರೋಪ್ */ 1434728 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of women's role in history}} [[File:"A Gathering of Court Women", Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|"ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ"]] {{Feminism sidebar |history}} ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Harris, Eleanor (November 22, 1960). "Men Without Women". History Matters. Retrieved February 23, 2024.</ref>ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref>June Purvis, "Women's History Today", History Today, November 2004, Vol. 54 Issue 11, pp. 40–42</ref>ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref>Norton, Alexander, Block, Mary Beth, Ruth M., Sharon (2014). Major Problems in American Women's History. Stamford, Connecticut: Cengage Learning. p. 1. ISBN 978-1-133-95599-3.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>Bannett, Judith (1993-06-01). "Women's history: a study in continuity and change". Women's History Review. 2 (2): 173–184. doi:10.1080/09612029300200028. ISSN 0961-2025.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>"Interdisciplinary (Women's and Gender Studies)". Majors at Mizzou // University of Missouri. 25 May 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>Woodward, Kath; Woodward, Sophie (2015-08-11). "Gender studies and interdisciplinarity". Palgrave Communications. 1 (1) 15018: 1–5. doi:10.1057/palcomms.2015.18. ISSN 2055-1045. S2CID 56368720.</ref> ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>March 29th; Comments, 2016|Society|0 (2016-03-29). "A Brief History of Women's History". Engenderings. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>"'Me Too' Global Movement – What is the 'Me Too' Movement". Global Fund for Women. 2021-06-07. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"me too. Movement". me too. Movement. Retrieved 2023-03-12</ref> ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>"15 of the most powerful women in history". Big Think. 6 November 2016. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Authors of note: 12 female writers who are worthy of adoration | The Spokesman-Review". www.spokesman.com. 17 June 2020. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>BiblioLifestyle (2021-03-19). "30 Must-Read Classics by Women Writers". BiblioLifestyle. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>"22 pioneering women in science history you really should know about". BBC Science Focus Magazine. Retrieved 2023-03-12</ref><ref>"Influential Women in History | Montcalm Community College". www.montcalm.edu. Archived from the original on 2023-03-12. Retrieved 2023-03-12.</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Meet 10 Women in Science Who Changed the World". Discover Magazine. Retrieved 2023-03-12.</ref><ref>"22 pioneering women in science history you really should know about". BBC Science Focus Magazine. Retrieved 2023-03-12.</ref> =ಪ್ರದೇಶಗಳು= ==ಯುರೋಪ್== 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>Jutta Schwarzkopf, "Women's History: Europe" in Kelly Boyd, ed. (1999). Encyclopedia of Historians and Historical Writing, vol 2. Taylor & Francis. pp. 1316–1318. ISBN 9781884964336.</ref><ref>Karen Offen, Ruth Roach Pierson, and Jane Rendall, eds. Writing Women's History: International Perspectives (1991). covers 17 countries including Austria, Denmark, East Germany, Greece, the Netherlands, Norway, Spain, Sweden, Switzerland and Yugoslavia.</ref><ref>Karen M. Offen, European feminisms, 1700–1950: a political history (2000) Online</ref> =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= fsc98z86c221g6rn19pqpag3yt4f7dx 3 187976 1434729 2026-10-27T07:01:57Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434729 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಸುಧಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) s8kk3i6pqv44uagerftiv5lrglh79f2 3 187977 1434730 2026-10-27T07:04:44Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434730 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಸುಧಾಮಣಿ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೪, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) olaekfu3lmnc4yimmz3zx2n7zmtmucp 3 187978 1434732 2026-10-27T07:08:46Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434732 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Begegrace}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 2elj1iqoij83jiqwq1otkadjsqyz7nb 0 187979 1434739 2026-10-27T07:34:09Z Sachin Hanamant Malali 102447 ನಾವಲಗಿಯ ಅಜ್ಞಾತ ಅಂಶಗಳು 1434739 wikitext text/x-wiki ನಾವಲಗಿಯ ಅಜ್ಞಾತ ಅಂಶಗಳು ನಾನು ನಾವಲಗಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಇದು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರು, ಸಮಾಜ ಸೇವಕರು ಶಿಕ್ಷಣ ಕಲೆ, ದೇವಾಲಯ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಾಮದ ಹೆಸರನ್ನು ವಿಶಾಲ ಇತಿಹಾಸವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಮೊದಲು ನಾನು ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಈ ಊರಿನ ಹೆಸರು ಮೊದಲು ನವಲಗಿರಿ ಇತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಬಹಳಷ್ಟು ನವಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ನವಲಗಿರಿಯಿಂದ ನಾವಲಗಿ ಎಂದು ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ನನ್ನ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ನವಲಗಿರಿ ಎಂದರೆ ಈ ಸ್ಥಳವು ಬಹಳಷ್ಟು ನವಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಹೆಸರಿನ ಇತಿಹಾಸ. ಕಲೆ ನಾವಲಗಿ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಬಾಗಲಕೋಟೆಯ ಅನೇಕ ಜನರು ಇದನ್ನು ಕಲಾವಿದರ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಭೂಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ, ರಂಗಭೂಮಿ ಅಥವಾ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಟನೆ, ಸನ್ನತ, ದೊಡ್ಡಾಟ, ಬಯಲಾಟ, ಸಂಗ್ಯಾ ಬಾಲ್ಯನಟ, ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ ಮತ್ತು ಶೆಹನಾಯಿ ಮತ್ತು ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ವೀರಗಾಸೆ ಕರಡಿ ಮಜಿಲು ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಡುವುದು ಈ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಗಾಯಕರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಬಜಾನಾ ಪದ ಚೌಡಕಿ ಪದ ಹಂತಿ ಪದ ಗಿ-ಗಿ ಪದ ಶೋಭನಾ ಪದ ಡೊಲ್ಲಿನ್ ಪದ ಅಂತಹವರು. ಇಲ್ಲಿ ಪದ ಎಂದರೆ ಹಾಡು. ನಟನೆ ನಾವಲಗಿ ಕಲಾವಿದರು ನಾಟಕ, ರಂಗಭೂಮಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ಯಾ ಬಾಲ್ಯಾನಾಟ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ಯಾ ಬಾಲ್ಯನಟಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಂತಹ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ನಮಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾರೆ. ನನ್ನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಿಗೆ ನಾಟಕದ ಬಗ್ಗೆ ಹುಚ್ಚು ಇದೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನವಲಗಿ 20 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶೆಹನಾಯಿ ಶೆಹನಾಯಿ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯ ಒಂದು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ರಾಜಸ್ವ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಕ್ರೀಡೆಗಳು ನನ್ನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಜನ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು, ವೇಟ್‌ಲಿಫ್ಟರ್‌ಗಳು, ಸೈಕ್ಲಿಸ್ಟ್‌ಗಳು, ಕಬಡ್ಡಿ ಆಟಗಾರರು, ಖೋ-ಖೋ ಆಟಗಾರರು ಇದ್ದಾರೆ. ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಬಹುಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗಿಯರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಬೇಸಾಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಯುದ್ಧ ರಜೆಯನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಬಹಳಷ್ಟು ಕಬ್ಬು, ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಶುಂಠಿ, ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನರು ಕೃಷಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ನಾವು ಮನರಂಜನಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ, ನವಲಗಿನ ಅನೇಕ ಜನರು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಾವು ಗುರುಪಾದ ಸರ್ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ, ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಶಿಕ್ಷಕರು ವಿಶೇಷ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜನರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಕೆಲವು ಸೈನಿಕರು ನವಲಗಿಯವರು. ದೇವಾಲಯ ನಾವಲಗಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹನುಮಾನ್ ದೇವಾಲಯ, ಇದು ದೊಡ್ಡ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 18 ಅಥವಾ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮತೀರ್ಥ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ಪಟುವರ್ಧನ. ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯ ಹತ್ತಿರ, ಪ್ರಯಾಣದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ನಾವಲಗಿಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ದೇವರನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು, ನಾನು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದರೆ ನಾನು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತೇನೆ, ನಂತರ ಅವನು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದು ಹನುಮಾನ್ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಇವು ಕೆಲವು ಅಪರಿಚಿತ ಅಂಶಗಳು ನಾವಲಗಿ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿದಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನವಲಗಿಯವನೆಂದು ಹೇಳಲು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಕೆಲವು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು 0ueqh2fkkfqnl870l8euuog68wx15pt 0 187980 1434742 2026-10-27T10:20:51Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ನಿಕ್ಕೊದ ದೇಗುಲಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು<br /><small>(ನಿಕ್ಕೊ ನೋ ಷಾಜಿ)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | File:JP-09 Nikko To... 1434742 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ನಿಕ್ಕೊದ ದೇಗುಲಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು<br /><small>(ನಿಕ್ಕೊ ನೋ ಷಾಜಿ)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:JP-09 Nikko Toshogu shrine Yomeimon gate.jpg|250px]]<br /><small>ನಿಕ್ಕೊ ತೋಷೋಗೂ ದೇಗುಲದ ಯೋಮೇಮೋನ್ ದ್ವಾರ</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | Shrines and Temples of Nikko |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸ್ಥಳ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ನಿಕ್ಕೊ, ತೊಚಿಗಿ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಮಾನದಂಡ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (i), (iv), (vi) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೧೯೯೯ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೫೦.೮ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಬಫರ್ ವಲಯ ೩೭೩.೨ ಹೆಕ್ಟೇರ್) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಕಟ್ಟಡಗಳು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೧೦೩ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ದೇಶ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | [[ಜಪಾನ್]] |} '''ನಿಕ್ಕೊದ ದೇಗುಲಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು''' [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶದ ಕಾಂತೋ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೊಚಿಗಿ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನ ನಿಕ್ಕೊದಲ್ಲಿ, ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತಗಳ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಮೂಹ.<ref name="unesco">{{cite web |title=Shrines and Temples of Nikko |url=https://whc.unesco.org/en/list/913/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-25}}</ref> ಇದನ್ನು ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="matcha">{{cite web |title=Nikko Toshogu Shrine: Highlights of Japan’s World Heritage Site |url=https://matcha-jp.com/en/1344 |website=MATCHA |access-date=2026-10-25}}</ref> ಇಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ೧೦೩ ಕಟ್ಟಡಗಳು ತೊಕುಗವಾ ಶೋಗನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="unesco"/> == ಮೂರು ಸಮೂಹಗಳು == ಈ ತಾಣವು ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಫುಟಾರಾಸಾನ್ ದೇಗುಲ (೨೩ ಕಟ್ಟಡಗಳು), ತೋಷೋಗೂ ದೇಗುಲ (೪೨ ಕಟ್ಟಡಗಳು) ಮತ್ತು ರಿನ್ನೋ-ಜಿ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯ (೩೮ ಕಟ್ಟಡಗಳು).<ref name="unesco"/> ಮೊದಲ ಎರಡು ಶಿಂಟೋ ದೇಗುಲಗಳು; ರಿನ್ನೋ-ಜಿ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯ.<ref name="unesco"/> ರಿನ್ನೋ-ಜಿಯ ಸಾನ್‌ಬುತ್ಸುದೋ (ಮೂರು ಬುದ್ಧರ ಸಭಾಂಗಣ) ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡ.<ref name="visittochigi">{{cite web |title=World Heritage Site “Shrines and Temples of Nikko” |url=https://www.visit-tochigi.com/plan-your-trip/things-to-do/18699/ |website=Visit Tochigi |access-date=2026-10-25}}</ref> ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮೂಡುವಂತೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಇತಿಹಾಸ == ನಿಕ್ಕೊ ಪರ್ವತಗಳ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿಯೊಬ್ಬ ಕಟ್ಟಿದನು.<ref name="unesco"/> ಈಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದವು.<ref name="unesco"/> ತೊಕುಗವಾ ಇಯೆಯಾಸು (೧೫೪೩–೧೬೧೬) ೧೬೦೩ರಲ್ಲಿ ಶೋಗನ್ ಆದ.<ref name="matcha"/> ಅವನ ಮಗ ತೊಕುಗವಾ ಹಿದೆತಾದ ಅವನ ಮರಣದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ೧೬೧೭ರಲ್ಲಿ ತೋಷೋಗೂ ದೇಗುಲವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ; ಆರಂಭದ ದೇಗುಲ ಈಗಿನದಕ್ಕಿಂತ ಸರಳವಾಗಿತ್ತು.<ref name="jw">{{cite web |title=Nikko Toshogu: Japan’s Greatest Mausoleum |url=https://jw-webmagazine.com/tips/nikko-toshogu-shrine/ |website=Japan Web Magazine |access-date=2026-10-25}}</ref><ref name="matcha"/> ಇಯೆಯಾಸುವಿನ ಮೊಮ್ಮಗ ಇಮಿತ್ಸು ದೇಗುಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ; ಒಂದು ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆ ೧೬೩೪ರಿಂದ ೧೬೩೬ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು, ಇನ್ನೊಂದು ಮೂಲ ೧೬೩೬ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎನ್ನುತ್ತದೆ.<ref name="matcha"/><ref name="jw"/> ಇಯೆಯಾಸುವಿನ ಅವಶೇಷಗಳು ಎಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ದೇವರಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="japanexp">{{cite web |title=Nikkō Tōshō-gū Shrine: The Mausoleum of the Shogun |url=https://www.japan-experience.com/all-about-japan/nikko/temples-shrines/nikko-toshogu-the-shoguns-mausoleum |website=Japan Experience |access-date=2026-10-25}}</ref> [[File:Shinkyo bridge, Nikko, Tochigi, Japan - September 2015.jpg|thumb|ನಿಕ್ಕೊದ ಶಿನ್‌ಕ್ಯೋ ಸೇತುವೆ]] == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == ತೋಷೋಗೂ ಮತ್ತು ತಾಯ್ಯೂ-ಇನ್ ರೇಬ್ಯೋ ಎಂಬ ಎರಡು ಸಮಾಧಿ ದೇಗುಲಗಳ "ಗೊಂಗೆನ್-ಝುಕುರಿ" ಶೈಲಿ ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ತಲುಪಿ ಮುಂದಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.<ref name="unesco"/> ತಾಯ್ಯೂ-ಇನ್ ಶೋಗನ್ ಇಮಿತ್ಸುವಿನ ಸಮಾಧಿ ದೇವಾಲಯ.<ref name="japanexp"/> ಶಿಂಟೋ ದೇಗುಲಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸರಳತೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತನೆ, ಚಿನ್ನದ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ಲ್ಯಾಕರ್ ಅಲಂಕಾರ ಹೇರಳವಾಗಿದೆ.<ref name="japanexp"/> [[File:Nikko Toshogu Yomeimon Gate 2024.jpg|thumb|left|ಯೋಮೇಮೋನ್ ದ್ವಾರ]] ಯೋಮೇಮೋನ್ ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨,೪೦,೦೦೦ ಹಾಳೆ ಚಿನ್ನದ ಎಲೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ; ದಿನವಿಡೀ ನೋಡಿದರೂ ಸಾಲದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕೆ "ಹಿಗುರಾಶಿ-ನೋ-ಮೋನ್" ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ.<ref name="matcha"/> ಇನ್ನೊಂದು ಮೂಲ ಇದರಲ್ಲಿ ಐನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ.<ref name="jw"/> ದೇವರ ಲಾಯದ ಮೇಲಿನ "ಮೂರು ಜ್ಞಾನಿ ಕೋತಿಗಳು" (ಮಿಜಾರು, ಕಿಕಾಜಾರು, ಇವಾಜಾರು) ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಗುಡಿಯ ಬಳಿಯ "ಮಲಗಿದ ಬೆಕ್ಕು" (ನೆಮುರಿ-ನೆಕೊ) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೆತ್ತನೆಗಳು.<ref name="matcha"/> ಬೆಕ್ಕಿನ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಶಿಲ್ಪಿ ಹಿದಾರಿ ಜಿಂಗೊರೊ ರಚಿಸಿದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="jw"/> ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ೨೦೭ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬೇಕು.<ref name="matcha"/> ಕೋತಿಗಳು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಲಾಯದ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.<ref name="matcha"/> ತೋಷೋಗೂ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಐವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟಡಗಳು ದೇವದಾರು ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿಂದ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿವೆ.<ref name="japanexp"/> ಹಿಂಭಾಗದ ಗುಡಿಯನ್ನು ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref name="matcha"/> ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಐದು ಅಂತಸ್ತಿನ ಪಗೋಡವಿದ್ದು, ಕಲ್ಲಿನ ತೊರಿಯನ್ನು ಕುರೋಡಾ ನಾಗಮಾಸಾ ದಾನ ಮಾಡಿದನು.<ref name="matcha"/> == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ == ಮಾನದಂಡ (i), (iv) ಮತ್ತು (vi) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ತಾಣ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಎಡೋ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಶಿಂಟೋ ದೇಗುಲ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಉದಾಹರಣೆ ಇದಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪವಿತ್ರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="unesco"/> ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೇ ಇದ್ದು, ದೇಗುಲ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.<ref name="unesco"/> ೫೦.೮ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> ೧೦೩ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ೯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ೯೪ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳು.<ref name="unesco"/> ಬೆಂಕಿ, ಮರ ಬೀಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳ ನಂತರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಯೋಜನೆ, ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> [[File:Sanbutsudo in Snow.jpg|thumb|ರಿನ್ನೋ-ಜಿಯ ಸಾನ್‌ಬುತ್ಸುದೋ]] == ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ == ಮೂರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಹೊಂದಿವೆ; ನಿಕ್ಕೊ ದೇಗುಲ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ದುರಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.<ref name="unesco"/> ೧೯೫೭ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಕಾನೂನು ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಮರ ಕಡಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="unesco"/> ಬೆಂಕಿಯೇ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯ; ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಎಚ್ಚರಿಕೆ, ನೀರಿನ ಕೊಳವೆ ಮತ್ತು ಸಿಡಿಲು ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ, ತೊಚಿಗಿ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಕೊ ನಗರ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref name="unesco"/> [[File:Nikko toshogu shrine.jpg|thumb|left|ನಿಕ್ಕೊ ತೋಷೋಗೂ ದೇಗುಲ]] == ಭೇಟಿ == ಟೋಕಿಯೊದಿಂದ ನಿಕ್ಕೊ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="japanexp"/> ಜೆಆರ್ ತೋಬು-ನಿಕ್ಕೊ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಏಳು ನಿಮಿಷ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ನಿಶಿ-ಸಾಂಡೋ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಸುಮಾರು ಏಳು ನಿಮಿಷ ನಡೆಯಬೇಕು.<ref name="visittochigi"/> [[File:Shinkyo Bridge @ Nikko (13992376055).jpg|thumb|ಶಿನ್‌ಕ್ಯೋ ಸೇತುವೆ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> k6qf70q5jsb3q1fmkm77qfi45g40kl0