ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kn">
  <siteinfo>
    <sitename>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</sitename>
    <dbname>knwiki</dbname>
    <base>https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ಮೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ವಿಶೇಷ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ಸದಸ್ಯ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ಚಿತ್ರ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ಸಹಾಯ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ವರ್ಗ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ಸಂಪುಟ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ಕರಡು</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1119</id>
    <revision>
      <id>1434856</id>
      <parentid>494781</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T15:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57267-83</username>
        <id>102785</id>
      </contributor>
      <comment>/* karnad */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ</comment>
      <origin>1434856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1672" sha1="20agvxgtqysp9qq16jyxy2j5zug3yct" xml:space="preserve">[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೪:೪೨, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ (UTC)
ಇನ್ಫ಼ೊ ಬಾಕ್ಸ್ ನಿಂದ [File:|frameless|alt=]] ಇದನ್ನ ತೆಗೆದು ಹಾಕಲಿಕ್ಕೆ ಆಗ್ತಾ ಇಲ್ಲ. ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ.

ಈ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು (ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿ - ಬರಹದ [http://kn.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%80%E0%B2%B6%E0%B3%8D_%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%8D&amp;diff=0&amp;oldid=2467 ವ್ಯತ್ಯಾಸ] ನೋಡಿ)  ಮಾನ್ಯ [[User:Pavanaja | ಪವನಜರವರ]] ಕೊಡುಗೆ.
ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಹಾಕಲಾದ ಲೇಖನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಗೌರವ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಮಾನ್ಯ ಪವನಜರವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ:&lt;br&gt;
ಕೃಪೆ - ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ (ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತರಜಾಲ ಪತ್ರಿಕೆ)&lt;br&gt;
ಲೇಖನ - ಆರ್. ಜಿ. ಹಳ್ಳಿ ನಾಗರಾಜ್&lt;br&gt;
ಯುನಿಕೋಡ್‌ಗೆ ಬದಲಾವಣೆ - ಯು. ಬಿ. ಪವನಜ&lt;br&gt;

--[[User:Hpnadig|hpnadig]] ೧೯:೩೭, ೧೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೪ (UTC)

== karnad ==
copy 🥰 [[ವಿಶೇಷ:Contributions/~2026-57267-83|~2026-57267-83]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2026-57267-83|talk]]) ೨೧:೧೭, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>20agvxgtqysp9qq16jyxy2j5zug3yct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9831</id>
    <revision>
      <id>1434896</id>
      <parentid>1384033</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T11:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pavanaja</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>1434896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17181" sha1="iqwkn0fyh71j6xqmfhojeaa2lnhyd73" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name          = ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್
|image         = Vishweshwara Bhat 03.jpg
|birth_date    = {{birth date and age|1966|7|22|df=y}} 
|birth_place   = ಮುರೂರು, [[ಕುಮಟಾ]], [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ
}}


'''ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್'''  ಕನ್ನಡದ ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಬರಹಗಾರರು, ಅಂಕಣಕಾರರು. ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಟಿ.ವಿ, ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ಪ್ರಪಂಚ ಪಾಕ್ಷಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕರು. [[ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡಪ್ರಭ]] ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಹಾಗೂ [[ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್]] ಸುದ್ದಿವಾಹಿನಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.  ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ೧೧೯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ೧೫ ಜನವರಿ ೨೦೧೬ರಂದು, ಪುನರಾರಂಭಿಸಿದ [[ವಿಶ್ವವಾಣಿ]] ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮಾತೃ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 'ವಿಶ್ವಾಕ್ಷರ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್'ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರೂ ಸಹ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. 

==ಜನನ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ==
ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕುಮಟಾ|ಕುಮುಟಾದ]] ಮೂರೂರಿನವರು. ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ ಮಾಡಿ, ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎಸ್ಸಿ ಮಾಡಿ, [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ|ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ]] (೪ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ದೊಂದಿಗೆ) ಎಂ.ಎ ಮಾಡಿದರು. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ]] ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

==ವೃತ್ತಿ-ಜೀವನ==
ಏಷಿಯನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಜರ್ನಲಿಸಂನಲ್ಲಿ 'ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್' ಆಗಿ ಕೆಲವು ಸಮಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಖಾತೆ ಸಚಿವರಿಗೆ ([[ಅನಂತ್ ಕುಮಾರ್]]) ವಿಶೇಷ ಕರ್ತವ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://vbhat.in/about/|title=ಪರಿಚಯ|publisher=|access-date=2019-08-14|archive-date=2017-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170924213504/http://vbhat.in/about/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ]] ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ [[ಕನ್ನಡಪ್ರಭ]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ-ಸಂಪಾದಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತದನಂತರ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಹುದ್ದೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. [[ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ]] ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. (೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರವರೆಗೆ). ೭ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೧ರಿಂದ [[ಕನ್ನಡಪ್ರಭ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೧೦ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, [[ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಮೇಲೆ,  ತಮ್ಮದೇ ಒಂದು ಬ್ಲಾಗ್ ಸಹ ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ecitybuzz.wordpress.com/2011/01/23/issue-6/|title=Issue 6|date=23 January 2011|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.coastaldigest.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=20229:vishweshwar-bhat-begins-new-innings-as-editor-of-kannada-prabha&amp;catid=57:news-stories&amp;Itemid=18|title=Vishweshwar Bhat begins new innings as Editor of Kannada Prabha|date=2011-03-03|publisher=Coastaldigest.com|accessdate=2011-03-11}}&lt;/ref&gt; ೧೫ ಜುಲೈ ೨೦೧೧ರಿಂದ [[ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್]] ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.justkannada.in/breaking-now-vishweshwara-bhatt-resigned-as-editor-of-kannada-prabha/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-06-07 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131351/http://www.justkannada.in/breaking-now-vishweshwara-bhatt-resigned-as-editor-of-kannada-prabha/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೬ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆ|ವಿಶ್ವವಾಣಿ]] ಕನ್ನಡ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಇವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮರುಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ|ಡಾ.ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]] ಜೊತೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ದಿನ [[ರಷ್ಯಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಉಕ್ರೇನ್‌]], [[ಐಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವ ಸಹ ಇವರದು. ಇದುವರೆಗೂ, ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 64 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

==ಅಂಕಣಗಳು==
* 'ಸುದ್ದಿಮನೆ ಕತೆ' - [[ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 'ಸುದ್ದೀಶ' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಈ ಅಂಕಣದಿಂದ 'ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ' ಓದುಗರಿಗೆ ಪತ್ರಿಕೊದ್ಯಮದ ಒಳಹೊರಗುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* ನೂರೆಂಟು ಮಾತು
* ಬತ್ತದ ತೆನೆ ('ಸ್ವಾಮಿ ಅನಾಮಧೇಯ ಪೂರ್ಣ'ರೆಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.chukkubukku.com/kagada/1390681124 |title=ಚುಕ್ಕುಬುಕ್ಕು |access-date=2015-06-23 |archive-date=2014-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140307030740/http://www.chukkubukku.com/kagada/1390681124 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;)
* ಬಾಲ್ಕನಿಯಿಂದ ('ಸಹಜಾ' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ)
* ವಕ್ರತುಂಡೋಕ್ತಿ (ಕಿರುಸೂಕ್ತಿಗಳು)
* +ve ಥಿಂಕಿಗ್ ('ಸಹನೆ' ಎಂಬ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು)

==ಕೃತಿಗಳು==
ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ]] ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದು/ಅನುವಾದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಇವೆ.
{{colbegin|3}}
# ಅಂಜಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಕರಂಜಿಯಾ
# ಅಕ್ಷರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಕರೆಯ ಯಾನ
# ಅಜಾತಶತ್ರು [[ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ]]
# ಆಗಾಗ ಬಿದ್ದ ಮಳೆ - ಅಂಕಣ ಲೇಖನಗಳು
# ಕಲಾಂ ಕಮಾಲ್
# ಜನಗಳ ಮನ - ೧
# ಜನಗಳ ಮನ - ೨
# ಜನಗಳ ಮನ - ೩
# ತಲೆಬರಹ ಪತ್ರಿಕೆ ಹಣೆಬರಹ
# ತಾಜಮಹಲ - ಕಥಾ ಸಂಕಲನ
# ಧನದೇವೋಭವ
# ನನ್ನ ದೇಶ ನನ್ನ ಜೀವನ (ಅನುವಾದಿತ. ಮೂಲ: [[ಎಲ್. ಕೆ. ಅಡ್ವಾಣಿ]])
# ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಭಾರತ (ಅನುವಾದಿತ. ಮೂಲ: [[ಓಶೊ]])
# ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ವೈಯೆನ್ಕೆ
# ನಾನೇಕೆ ಮಂತ್ರಿಯತ್ತ ಬೂಟನ್ನೆಸೆದೆ - ಆತ್ಮಕಥನ
# ನಾಯಕನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? (ಅನುವಾದಿತ. ಮೂಲ:ಶಿವಖೇರಾ)
# ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ರಾಮನಾಥ ಗೋಯೆಂಕಾ
# ನೀವು ಗೆಲ್ಲಬಲ್ಲಿರಿ (ಅನುವಾದಿತ)
# ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೧
# ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೨
# ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೩
# ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೪ (ಹೂಬಿಸಿಲಿನ ನೆರಳು)
# ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೫
# ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೬
# ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೭
# ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೮
# ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೯
# ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೧೦
# ನೆನಪಿನ ಬಾಟಲಿಯಲ್ಲಿನ ಕುವೋರ್ಸಿಯರ್
# ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕುರಿತು ಓಶೋ (ಅನುವಾದಿತ)
# ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪಲ್ಲವಿ
# ಬತ್ತದ ತೆನೆ
# ಬಾನಯಾನ (ಅನುವಾದಿತ. ಮೂಲ: ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಗೋಪಿನಾಥ್ Simply Fly)
# ಬಿ. ಆರ್. ಪಂತುಲು - ಪರಿಚಯ
# ಮತ್ತಷ್ಟು ವಕ್ರತುಂಡೋಕ್ತಿ
# ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಜೊತೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ದಿನ
# ರುಪರ್ಟ್ ಮುರ್ಡೋಕ್ - ಮಾಧ್ಯಮ ಮಹಾಶಯ
# ವಂಡರ್ [[ವೈಯೆನ್ಕೆ]]
# ವಕ್ರತುಂಡೋಕ್ತಿ
# ವೈಯೆನ್ಕೆ ಅವರ ಕೊನೆ ಸಿಡಿ
# ವೈಯೆನ್ಕೆ ಅವರ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ವಂಡರ್ಸ್
# ಶಾರದಾ ಪ್ರಸಾದ ಅವರ ಕಾಲದೇಶ
# ಸಂಪಾದಕ ಅಂದ್ರೆ ಗಂಡ ಇದ್ದಂತೆ (ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಲೇಖನಗಳು)
# ಸರಿಗಮಪದ - ಪತ್ರಿಕಾಭಾಷೆಗೊಂದು ಹದ
# ಸಾಲದ ಜೋಕುಗಳು
# ಸುದ್ದಿಮನೆ ಕತೆ-೧
# ಸುದ್ದಿಮನೆ ಕತೆ-೨
# ಸುದ್ದಿಮನೆ ಕತೆ-೩
# ನಿಮ್ಮಷ್ಟು ಸುಖಿ ಯಾರಿಲ್ಲ ನಿಮಗೇಕೆ ಅದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ?
# ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ನಾ ಹೇಳೋದು ಇಷ್ಟು (ಅನುವಾದಿತ. ಮೂಲ: ಸ್ವಪನ್ ಸೇಠ್)
# ಪ್ರ'ದಕ್ಷಿಣ' ಆಫ್ರಿಕಾ
# ಜೀವಸೆಲೆ
# ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಉಕ್ಕಿನ ಮನುಷ್ಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಬಾಬುರಾವ್ ಪಟೇಲ್
# ಚದುರಿದ ಮೋಡ ಮಳೆಗರೆದಾಗ
# ಸ್ಪೂರ್ತಿಸೆಲೆ
# ಬಾಲ್ಕನಿಯಿಂದ-೧
# ಬಾಲ್ಕನಿಯಿಂದ-೨
# ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಕನ್ನಡಿ
# ಗೊರಿಲ್ಲಾ ನಾಮಕರಣ ಪ್ರಸಂಗ (ರವಾಂಡ ಪ್ರವಾಸ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)
# ಸಂಜಯ ಉವಾಚ (ಪತ್ರಕರ್ತ ಕೆ.ಶಾಮರಾವ್ ಅಪೂರ್ಣ ಆತ್ಮಕತೆ) (ಸಂಗ್ರಹ, ಸಂಪಾದನೆ)
# ರಿಚರ್ಡ್ ಬ್ರಾನ್ ಸನ್ ನ 'ವರ್ಜಿನಲ್' ವಿಚಾರಗಳು
# ಸೆಲ್ಫಿ ವಿತ್ ಲೈಫ್
# ಚಿಕನ್ ಸಿಕ್ಸ್ಟಿಫೈವ್ (2018)
# ನಿಮ್ಮಷ್ಟು ಸುಖಿ ಯಾರಿಲ್ಲ ನಿಮಗೇಕೆ ಅದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ?
# ಗಟ್ಟಿಗಿತ್ತಿ (ಅನುವಾದಿತ. ಮೂಲ: ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್ [[ಮೇರಿ ಕೋಮ್]] ಆತ್ಮಕತೆ)
{{colend|3}}

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
*[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ, 'ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]' ೨೦೦೫ &lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/news/2005/10/30/award.html ಬಲ್ಲಾಳ ಸೇರಿದಂತೆ 125 ಮಂದಿಗೆ ‘ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪಶಸ್ತಿ]&lt;/ref&gt;
*[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ]]ಯಿಂದ '[[ಕೆ. ಶಾಮರಾವ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]' ೨೦೦೯ &lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/news/2009/01/15/rakshana-vedike-world-kannada-meet-bengaluru.html ಕರವೇಯಿಂದ ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡಿಗರ ಸಮಾವೇಶ], ದಟ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ವಾರ್ತೆ, ೧೫ಜನವರಿ೨೦೦೯ &lt;/ref&gt;

== ವಿವಾದಗಳು ==
* ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ,  [[ಮುಸ್ಲಿಮ್]] ವಿರೋಧಿ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಶಂಕಿತರಿಂದ ಗುರಿಯಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪತ್ರಕರ್ತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main53.asp?filename=Ws010912Exclusive.asp|title=Confessions by terror suspects to the police|access-date=2019-08-14|archive-date=2012-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20121112230444/http://www.tehelka.com/story_main53.asp?filename=Ws010912Exclusive.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸನಗರ ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠದ ರಾಘವೇಶ್ವರ ಭಾರತೀ ಶ್ರೀಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವರದಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಪತ್ರಕರ್ತ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ ವಿರುದ್ಧ ಕಬ್ಬನ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಪೊಲೀಸರು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ದೋಷಾರೋಪ ಪಟ್ಟಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/news/article/2017/03/14/477672.html ಪತ್ರಕರ್ತ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್‌ ವಿರುದ್ಧ ದೋಷಾರೋಪ ಪಟ್ಟಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ]&lt;/ref&gt; ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂತ್ರಸ್ತೆಯ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಭಾವಚಿತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದರಿಂದ,  ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ–1860 (ಐಪಿಸಿ) ಕಲಂ 228 ಅನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ಈ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತಡೆ ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/news/article/2017/03/14/477672.html ಪತ್ರಕರ್ತ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್‌ ವಿರುದ್ಧ ದೋಷಾರೋಪ ಪಟ್ಟಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ]&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;
* ೨೫ ಮೇ ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ, ೨೦೧೯ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ‘[http://epaper.vishwavani.news/view.php?download_file=Vishwavani-BNG-BNG-25052019-01.pdf ಗೌಡರ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಗದ್ದಲ ಗೊಂದಲ– ನಿಖಿಲ್ ರಾತ್ರಿ ರಂಪಾಟ]’ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ‘ವಿಶ್ವವಾಣಿ’ಯಲ್ಲಿ  ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಕಟವಾತ್ತು. ಈ ಕುರಿತು, ನಿಖಿಲ್ ತೇಜೋವಧೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಿದ ಆರೋಪದಡಿ, ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಸಂಪಾದಕರ ವಿರುದ್ಧ ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/vishweswar-bhat-fir-640038.html ನಿಖಿಲ್ ತೇಜೋವಧೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಿದ ಆರೋಪ: ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಸಂಪಾದಕರ ವಿರುದ್ಧ ಎಫ್‌ಐಆರ್‌] &lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
  
==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* [http://vbhat.in ವಿ.ಭಟ್ಟರ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170927135853/http://vbhat.in/ |date=2017-09-27 }} (ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ)

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಕರ್ತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹವ್ಯಕ]]</text>
      <sha1>iqwkn0fyh71j6xqmfhojeaa2lnhyd73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11916</id>
    <revision>
      <id>1434885</id>
      <parentid>1371734</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T07:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gpkp</username>
        <id>42164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:1-HPIM7328.JPG]] → [[File:Siddaganga Matha, Tumkur, Karnataka (2010).jpg]] C2</comment>
      <origin>1434885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34867" sha1="2d2tdif9y1qmsx3pj856vlrotofzgwv" xml:space="preserve">{{Infobox ಸಂತ
| name        = ಶ್ರೀ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು
| image       = ಶಿವಕುಮಾರ_ಸ್ವಾಮಿಗಳು.jpg
| imagesize   = 200px
| birth_date  = ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭
| death_date = ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯&lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/news/tumkur/shivakumara-swamiji-passes-away-at-the-age-of-111-158647.html ಕೋಟ್ಯಂತರ ಭಕ್ತರ ತೊರೆದು ಶಿವನೆಡೆಗೆ ನಡೆದ 'ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು'],ಕನ್ನಡ ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ ವರದಿ&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[ವೀರಾಪುರ]], [[ಮಾಗಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕು, [[ರಾಮನಗರ]] ಜಿಲ್ಲೆ.
| guru  =  ಶ್ರೀ ಉದ್ಧಾನ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು
| disciple = ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಭಕ್ತವರ್ಗ 
| philosophy  =  ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ
| honors =  [[ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ]]&lt;br&gt;[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]],(ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು, ತ್ರಿವಿಧ ದಾಸೋಹಿ, ಕಾಯಕ ಯೋಗಿ, ಆದುನಿಕ ಬಸವಣ್ಣ,) 
| literary_works = 
| quote   =  ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ
| footnotes   = 
}}
'''ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿ''' (ಜನನ- ಶಿವಣ್ಣ, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭ - ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯)  ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ, ಮಾನವೀಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ.ಅವರು ಹಿಂದೂ ಲಿಂಗಾಯತ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠ|ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠದ]]  ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.siddagangamath.org/|title=ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠ}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಗಂಗ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sit.ac.in/|title=ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿದ್ಯಾಲಯ|access-date=2019-01-21|archive-date=2018-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227053124/http://sit.ac.in/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;“veconomist”&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/news/asia/21729449-did-he-found-faith-or-just-faction-medieval-poet-bedevils-indias-most-powerful-political|title=ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಹಾಗು ಬಸವ ತತ್ವದ ಕುರಿತಾದ 'ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್' ತಾಣದ ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ}},೨೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭&lt;/ref&gt; ಅವರನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುವ  ದೇವರು ಎಂದು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅತಿ ಪುರಾತನ  ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Hindu_passes&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/siddaganga-mutt-seer-passes-away/article26049720.ece?homepage=true|title=ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಮಠದ ಪೀಠಾಧಿಕಾರಿ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನಿಧನ}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೮&lt;/ref&gt;

ಇವರು ತ್ರಿವಿಧ (ಅನ್ನ, ಅಕ್ಷರ, ಜ್ಞಾನ) ದಾಸೋಹಿ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಯುಗಪುರುಷ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ [[ಬಸವಣ್ಣ|ಬಸವಣ್ಣನವರ]] &quot;ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ&quot; ಮತ್ತು ನಿತ್ಯ ದಾಸೋಹ ತತ್ವದ ಕೈಂಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಶ್ರೀಗಳು. [[ಮಾರ್ಚ್ ೩]], [[೧೯೩೦|೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ]] ಇವರು ಶ್ರೀಮಠದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಠ, ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸ್ಥೀಮಿತವಾಗದೆ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;oldest_IT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/shivakumara-swami-dead-1435579-2019-01-21|title=ಲಿಂಗಾಯತ ಮಠಾಧಿಕಾರಿ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ೧೧೧ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಧನ, ಮೂರು ದಿನ ಶೋಕಾಚರಣೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಶೋಕಾಚರಣೆ}}, 'ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ'ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ 2019&lt;/ref&gt; 
[[File:1-HPIM7337.JPG|thumb|250px|'ಹಳೆ ಮಠದ ಬಳಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು'.]]
[[File:Siddaganga Matha, Tumkur, Karnataka (2010).jpg|thumb|250px|'ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಶಾಲೆ']]
[[File:1-HPIM7335.JPG|thumb|250px|'ಸ್ವಾಮೀಜಿ ತಮ್ಮ ಆಸನದಲ್ಲಿ']]
ದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಳಕಳಿಯಿರುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಪಣತೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇವರು ಸಮಾಜದ ಎಷ್ಟೋ ಗಣ್ಯರ ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಮಠದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನಿತ್ತು ತ್ರಿವಿಧ ದಾಸೋಹವನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದರು..

==ಶ್ರೀಗಳ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮ ==
[[ಮಾಗಡಿ]] ತಾಲೂಕಿನ ವೀರಾಪುರದ ಶ್ರೀಯುತ ಹೊನ್ನೇಗೌಡ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಗಂಗಮ್ಮನವರಿಗೆ [[ಎಪ್ರಿಲ್ ೧]], [[೧೯೦೮|೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ]] ೧೩ನೇ ಮಗನಾಗಿ ಶಿವಣ್ಣ ಜನಿಸಿದರು.ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತಲೂ ಕಿರಿಯರಾದ ಶಿವಣ್ಣನವರೆಂದರೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳಿಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ. ವೀರಾಪುರದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ ಕೂಲಿಮಠ ದಲ್ಲಿ ಮರಳಿನ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರ ತಿದ್ದುವ ಮೂಲಕ ಶಿವಣ್ಣನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜೀವನ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಾಗಿ ಪಕ್ಕದ  ಊರಾದ ಪಾಲನಹಳ್ಳಿಯ ಶಾಲೆಗೆ ದಾಖಲಾದರು. ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ  ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಶಿವಣ್ಣ ಅನಂತರ ಅಕ್ಕನ ಆಸರೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ತುಮಕೂರು ಬಳಿ ಇರುವ ನಾಗವಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ೧೯೨೨ರಿಂದ ತುಮಕೂರಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ  ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಗಳಿಸಿದರು. ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಉದ್ದಾನ ಶಿವಯೋಗಿಗಳವರೊಡನಾಟ ಆಯಿತು. ಇದೇ ವರ್ಷ ಎಂಟ್ರೆನ್ಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಸೆಂಟ್ರೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಬೆಂಗಳೂರು|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ]] ಸೇರಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಧರ್ಮಪ್ರವರ್ತ ಶ್ರೀ [[ಗುಬ್ಬಿ ತೋಟದಪ್ಪ]] ಧರ್ಮ ಛತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠದ ಒಡನಾಟದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯ ಗುರುಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಉದ್ಧಾನ ಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳ  ಹಾಗು ಆಗ ಕಿರಿಯ ಶ್ರೀಗಳಾಗಿದ್ದ ಮರುಳಾರಾಧ್ಯರ ಸಂಗ ಶಿವಣ್ಣನವರಿಗೆ ಒಂದು ಹಿತಾನುಭೂತಿ ನೀಡುತ್ತಿತು. ಶಿವಣ್ಣನವರು ಎಲ್ಲ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಮಠದ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತ ಮಠಕ್ಕೆ ಭೇಟಿಕೊಡುತಿದ್ದರು.ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಪ್ಲೇಗ್ ರೋಗ ಇದ್ದರು  ಶಿವಣ್ಣನವರ ಹಾಗು ಮಠದ ಒಡನಾಟ ಎಂದಿನತೆಯೇ ಇತ್ತು.

== ಮಠಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ==
ಶ್ರೀ ರಕ್ಷೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠಕ್ಕೆ ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ   ಉದ್ದಾನ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಕಿರಿಯ ಶ್ರೀಗಳಾಗಿದ್ದ ಮರುಳಾರಾಧ್ಯರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶಿವೈಕ್ಯರಾದರು. ಆಗ ಅವರ ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಾಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದ ಶಿವಣ್ಣನರನ್ನು ಉದ್ಧಾನ ಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು  ಎಲ್ಲರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ  ಮಠದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.ನಂತರ ಕಾವಿ, ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ,ಸನ್ಯಾಸತ್ವ ಸ್ವೀಕಾರದ ನಂತರವೂ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಶಿವಣ್ಣನವರು  ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದು ಸನ್ಯಾಸತ್ವದ ರೀತಿ ರಿವಾಜು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ  ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿಸಿ  ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಿ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು, ನಂತರ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯವನ್ನು  ಮಠದ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ  ಶ್ರೀ ಉದ್ಧಾನ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಶಿವೈಕ್ಯರಾದಾಗ ಮಠದ ಸಕಲ ಆಡಳಿತ, ಮಠದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಯೋಗ ಕ್ಷೇಮದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಶ್ರೀಗಳವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಗುತ್ತದೆ.

== ಮಠಾಧಿಕಾರದ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು ==
ಶ್ರೀಗಳು ಮಠದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಠದ ಆದಾಯ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು. ಮಠಕ್ಕೆಂದು ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸನಿವಾಸ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಕಷ್ಟದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಮಠದ ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲ ಮಳೆಯಾಧಾರಿತವಾದದ್ದು ಮತ್ತೂ ತೊಡಕಾಗಿ ಅತಿವೃಷ್ಟಿ, ಅನಾವೃಷ್ಟಿಗಳಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತ ಶ್ರೀಗಳು ಭಕ್ತರ ಮನೆಗೆ ಭಿನ್ನಹವೇ ಮೊದಲಾದ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಮೇರೆಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡೇ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಧವಸ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ತಂದಿದ್ದೂ ಉಂಟು. ಬರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ದಿನ ನಿತ್ಯ ಮಠದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಮಠಕ್ಕೆ ಭಕ್ತರ ಹಾಗು ಗಣ್ಯರ ಭೇಟಿ, ಮಠದ ಅರ್ಥಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳೂ ಸೇರಿ ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 'ಶ್ರೀಗಳು ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ' ಎಂಬ ಆಡು ನುಡಿಗಳೂ ಕೇಳಿಬಂದಿದ್ದವು. ಇದ್ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಧೃತಿಗೆಡದ ಶ್ರೀಗಳು ಪೂಜ್ಯ ಲಿ. ಶ್ರೀ ಅಟವೀ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಹಾಗು ಲಿ. ಶ್ರೀ ಉದ್ಧಾನ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಆಶಯದಂತೆ ಯಾವುದೇ ತೊಡಕುಗಳಾಗದಂತೆ ಮಠದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯಗಳನ್ನು, ಪ್ರಸಾದ ನಿಲಯಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.

== ಶ್ರೀಗಳ ದಿನಚರಿ ==
ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಶ್ರೀಗಳು ಬೆಳಗಿನ ನಾಲ್ಕುಗಂಟೆಗೆ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಪೂಜಾಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಾಸಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪೂಜೆ. ದೂರದಿಂದ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ದರ್ಶನಕಾಗಿ ಬರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ [[ತ್ರಿಪುಂಢ್ರ ಭಸ್ಮವನ್ನು]] ಕೊಟ್ಟು ತಾವೂ ಧರಿಸಿ, ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ನಂತರ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ಮುಂಜಾನೆ ಆರೂವರೆಗಂಟೆಗೆ. ಒಂದು ಅಕ್ಕಿ-ಇಡ್ಲಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಸರುಬೇಳೆ-ತೊವ್ವೆ, 'ಸಿಹಿ' ಹಾಗೂ 'ಖಾರ ಚಟ್ನಿ' ಸೇವನೆ. ಎರಡು ತುಂಡು ಸೇಬು. ಇದರ ಬಳಿಕ, 'ಬೇವಿನ-ಚಕ್ಕೆ ಕಷಾಯ' ಸೇವನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

;ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
ಮುಂಜಾನೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪದವಿ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿರುವ ತರುಣರ ವರೆಗೂ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನೋಡಲು ಕಣ್ಣುಗಳು ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯದ ಮುಂದಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದೂ ಸಿದ್ಧಗಂಗೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ನಂತರ ಕಛೇರಿಗೆ ಧಾವಿಸುವ ಶ್ರೀಗಳು ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಭಕ್ತರಿಗೆ, ದರ್ಶನಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಳೆ-ಬೆಳೆ, ಕುಶಲೋಪರಿ ವಿಚಾರ,ಗಣ್ಯರ ಭೇಟಿ, ಮಠದ ಆಡಳಿತ ಕಡತಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ,ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳೇ ಮುಂತಾಗಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಧಣಿವರಿಯದೇ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾಗಿ &quot;ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ&quot; ಎಂದು ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೇಳದೆ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಯಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

;ದಿನಚರಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಭೇಟಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ
[[Image:Sree Shivakumara Swamiji Dr Abdul Kalam.png|thumb|right|300px|ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀಗಳವರೊಂದಿಗೆ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ದಿ. ಎ ಪಿ ಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಮ್ ಅವರು]]
ಮಠದ ಪ್ರಸಾದ ನಿಲಯದ ಮುಂಭಾಗದ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಕ್ತರ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದನ, ಮಧ್ಯಾನ್ಹ ಮೂರು ಗಂಟೆಯ ವರೆವಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಠಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುವ ಬಹುತೇಕ ಭಕ್ತರು ರೈತಾಪಿ ವರ್ಗದವರಾದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೀಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದ ರೈತರಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಬೆಳೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಬಳಿಕ ಶ್ರೀಗಳು,ನೇರವಾಗಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಸಾಗಿ, ಸ್ನಾನ ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಬಳಿಕ, ಒಂದು ಎಳ್ಳಿಕಾಯಿ ಗಾತ್ರದಮುದ್ದೆ, ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಅನ್ನ, ಮತ್ತು ತೊಗರಿಬೇಳೆ ಸಾಂಬಾರ್ ಊಟಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಜೆ ೪ ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಪುನಃ ಭಕ್ತಗಣದ ಬೇಟಿ. ಮಠದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆ ಮಾಡುವ ಮಕ್ಕಳ ಕುಶಲೋಪರಿ, ದಾಸೋಹದ ಮಾಹಿತಿ ಸುಮಾರು ರಾತ್ರಿ ೯ ಗಂಟೆಯವರೆವಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

;ವಿಶ್ರಾಂತಿ
ರಾತ್ರಿ ಹತ್ತೂವರೆಗೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮಲಗುವ ವೇಳೆ ಪುಸ್ತಕ ಓದಿ ಮಲಗುವ ಹವ್ಯಾಸವಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದು ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧತಾಸಾದರೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಹನ್ನೊಂದು ಗಂಟೆಗೆ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದರು.  ಓದಿನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಶ್ರೀಗಳ ದಿನಚರಿ, ಓದಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವಾರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.  ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಭಕ್ತರ ಮನೆಗಳಿಗೂ ಭೇಟಿನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದೂರದ ಊರುಗಳಿಗೂ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಿಸಿನೀರು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾಕಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಸೇವಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಳೆದ ೮ ದಶಕಗಳ ಜೀವನ ಇದೇರೀತಿ ಸಾಗಿತು. ಶ್ರೀಗಳ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ಶ್ರೀಗಳವರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://kannada.oneindia.in/news/tumkur/loka-jangama-siddaganga-seer-shivakumara-swamiji-documentary-088200-pg7.html 'ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ']{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

===ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು===

ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು 132 ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು,&lt;ref name=&quot;TH_108Birthday&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/108th-birthday-of-siddaganga-mutt-seer-celebrated/article7056938.ece|title=೧೦೮ನೇ ಜನ್ಮ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡ ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಮಠದ ಶ್ರೀಗಳು}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೫&lt;/ref&gt; ನರ್ಸರಿಯಿಂದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಜೊತೆಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯೂ ಸಹ ಇದೆ.ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.ಅವರ ಪರೋಪಕಾರಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.&lt;ref name=&quot;Siddaganga_Kalam&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/04/08/stories/2006040810580500.htm|title=ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಶ್ರೀಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ ಕಲಾಂ|access-date=2019-01-21|archive-date=2012-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107013718/http://www.hindu.com/2006/04/08/stories/2006040810580500.htm|url-status=dead}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೬&lt;/ref&gt; ಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಮಠದಲ್ಲಿ  ೧೦೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ೫ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ೧೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಆಹಾರ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ (ತ್ರಿವಿಧ  ದಾಸೋಹ)&lt;ref name=&quot;firstpost21&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.firstpost.com/india/shivakumara-swamis-111-years-will-be-remembered-as-a-life-dedicated-to-simplicity-learning-and-service-to-society-5936501.html|title=ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ೧೧೧ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಅವರು ಮೀಸಲಿರಿಸಿದ ಸರಳತೆ, ಜ್ಞಾನ ಹಾಗು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ನೆನೆಯಬೇಕು}}, 'ಫಸ್ಟ್ ಪೋಸ್ಟ್' ತಾಣದ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯&lt;/ref&gt; ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ ನೋಡದೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಮಠದ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರು ಕೂಡಾ ಉಚಿತ ಊಟದ  ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. ಮಠಾಧೀಶ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಕೃಷಿ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರವು 2007 ರಿಂದ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಮೀಜಿಯ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಎ.ಪಿ.ಜೆ. ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಅವರು ತುಮಕೂರಿಗೆ  ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು.

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==

* ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಜಾತ್ಯಾತೀತ, ಧರ್ಮಾತೀತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು]] ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;NDTV Walking God&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/karnataka-seer-shivakumara-swami-who-was-on-ventilator-for-15-days-dies-at-111-1980835|title=ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ, 'ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು' ತಮ್ಮ ೧೧೧ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನ. ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು}}, 'ಎನ್.ಡಿ.ಟಿ.ವಿ' ವರದಿ, ಜನವರಿ ೨೧, ೨೦೧೯&lt;/ref&gt;
* ಪೂಜ್ಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ೧೦೦ ನೆ ವರ್ಷದ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸುವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಗಳ ಜೀವಮಾನ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ರಾಜ್ಯದ ಮಹೋನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;TNIE_110&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2017/apr/01/seer-turns-110-devotees-seek-bharat-ratna-1588518.html|title=ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ೧೧೦ ವರ್ಷ, ಭಕ್ತರಿಂದ ಭಾರತ ರತ್ನಕ್ಕೆ ಆಗ್ರಹ}}, 'ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್' ಆಂಗ್ಲ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿ, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೭&lt;/ref&gt;
* 2015ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ  [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Hindu_passes2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/siddaganga-mutt-seer-passes-away/article26049720.ece?homepage=true|title=ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠದ ಪೀಠಾಧ್ಯಕ್ಷ ಶ್ರೀ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನಿಧನ}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯.&lt;/ref&gt;
*2017 ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ಅವರ ಭಕ್ತರು ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ  ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಭಾರತ ರತ್ನ ನೀಡಲು ಮನವಿ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/10/15/stories/2008101556060500.htm|title=ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ರತ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಆಗ್ರಹ|access-date=2019-01-21|archive-date=2008-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20081018235844/http://www.hindu.com/2008/10/15/stories/2008101556060500.htm|url-status=dead}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮&lt;/ref&gt; ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಚ್. ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಸ್ವಾಮಿಜಿಯವರ ಮಾನವೀಯ ಕೆಲಸದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ  ಭಾರತ ರತ್ನವನ್ನು ನೀಡಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರವನ್ನು   ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/ktaka-cm-hd-kumaraswamy-demands-bharat-ratna-111-year-old-seer-shivakumara-swamiji-95242|title=೧೧೧ವರ್ಷದ ಶ್ರೀ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗೆ ಭಾರತ ರತ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಆಗ್ರಹಿಸಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹೆಚ್.ಡಿ.ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ}}, 'ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್' ಆಂಗ್ಲ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯.&lt;/ref&gt;

==ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ==
ಸದ್ದು ಗದ್ದಲವಿರದ ಸಾಧನೆಯಿಲ್ಲಿ ಗದ್ದುಗೆಯೇರಿದೆ &lt;br/&gt;
ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸವೆನ್ನುವ ಮಾತು ಕೃತಿಯೊಳು ಮೂಡಿದೆ &lt;br/&gt;
ಕಾವಿಯುಡುಗೆಯನುಟ್ಟು ನಭವೇ ಕಿರಣ ಹಸ್ತವ ಚಾಚಿದೆ &lt;br/&gt;
ಎಲ್ಲ ನನ್ನವರೆನ್ನುವ ಭಾವದ ಕರುಣೆಯೇ ಕಣ್ತೆರೆದಿದೆ.

==ನಿಧನ==
ವಯೋಸಂಬಂಧಿ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲಿದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರನ್ನು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸ್ಟಂಟ್ ಅಳವಡಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ೨೦೧೮ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ರೇಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರು. ಇದಾಗಿ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಬಳಲಿದ ಶ್ರೀಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ತುಮಕೂರಿನ ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಅರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರನ್ನು ಮಠಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಕರೆತರಲಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೯ ಜನವರಿ ೨೧ ರಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಏರುಪೇರಾಗಿ ಶ್ರೀಗಳು ಸಿದ್ಧಗಂಗಾದ ಹಳೆಯ ಮಠದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/siddaganga-matha-shivakumara-608955.html ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಲಿಂಗೈಕ್ಯ] ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯&lt;/ref&gt;. ಅವರಿಗೆ ೧೧೧ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/siddaganga-sri-bjp-hospital-591389.html ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆರಡು ಸ್ಟೆಂಟ್‌ ಅಳವಡಿಕೆ], ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ೦೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮&lt;/ref&gt;

==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ==	
*
*[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/siddaganga-matha-shivakumara-608955.html ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪ್ರಿಯ ತ್ರಿವಿಧ ದಾಸೋಹಿ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಲಿಂಗೈಕ್ಯ],ಪ್ರಜಾವಾಣಿ : 21 ಜನವರಿ 2019

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;References /&gt;

==ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://www.sreesiddagangamutt.org/about-mutt.html ಶ್ರೀ.ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಮಠ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160918142452/http://www.sreesiddagangamutt.org/about-mutt.html |date=2016-09-18 }}
* [https://web.archive.org/web/20101011125007/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/Oct242006/spectrum14282320061023.asp ನಿಜವಾದ ಕರ್ಮ ಯೋಗಿ], ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ವೆಬ್ ತಾಣದ ಆಂಗ್ಲ ಲೇಖನ.
* [http://www.siddagangamath.org/ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಮಠ ಅಧೀಕೃತ ವೆಬ್ ತಾಣ]

{{commons category|Shivakumara Swami}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಲಿಂಗಾಯತ]]
[[ವರ್ಗ:ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೦೭ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:೨೦೧೯ ನಿಧನ]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವೀರ ಶಾಂತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಸ್ಕಾರ]]</text>
      <sha1>2d2tdif9y1qmsx3pj856vlrotofzgwv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434886</id>
      <parentid>1434885</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T07:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gpkp</username>
        <id>42164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:1-HPIM7335.JPG]] → [[File:Shivakumara Swami (2010).jpg]] C2</comment>
      <origin>1434886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34881" sha1="oc100kx8gf8b2wt55fmf0wlngnnes6s" xml:space="preserve">{{Infobox ಸಂತ
| name        = ಶ್ರೀ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು
| image       = ಶಿವಕುಮಾರ_ಸ್ವಾಮಿಗಳು.jpg
| imagesize   = 200px
| birth_date  = ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭
| death_date = ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯&lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/news/tumkur/shivakumara-swamiji-passes-away-at-the-age-of-111-158647.html ಕೋಟ್ಯಂತರ ಭಕ್ತರ ತೊರೆದು ಶಿವನೆಡೆಗೆ ನಡೆದ 'ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು'],ಕನ್ನಡ ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ ವರದಿ&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[ವೀರಾಪುರ]], [[ಮಾಗಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕು, [[ರಾಮನಗರ]] ಜಿಲ್ಲೆ.
| guru  =  ಶ್ರೀ ಉದ್ಧಾನ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು
| disciple = ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಭಕ್ತವರ್ಗ 
| philosophy  =  ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ
| honors =  [[ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ]]&lt;br&gt;[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]],(ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು, ತ್ರಿವಿಧ ದಾಸೋಹಿ, ಕಾಯಕ ಯೋಗಿ, ಆದುನಿಕ ಬಸವಣ್ಣ,) 
| literary_works = 
| quote   =  ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ
| footnotes   = 
}}
'''ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿ''' (ಜನನ- ಶಿವಣ್ಣ, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭ - ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯)  ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ, ಮಾನವೀಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ.ಅವರು ಹಿಂದೂ ಲಿಂಗಾಯತ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠ|ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠದ]]  ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.siddagangamath.org/|title=ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠ}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಗಂಗ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sit.ac.in/|title=ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿದ್ಯಾಲಯ|access-date=2019-01-21|archive-date=2018-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227053124/http://sit.ac.in/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;“veconomist”&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/news/asia/21729449-did-he-found-faith-or-just-faction-medieval-poet-bedevils-indias-most-powerful-political|title=ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಹಾಗು ಬಸವ ತತ್ವದ ಕುರಿತಾದ 'ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್' ತಾಣದ ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ}},೨೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭&lt;/ref&gt; ಅವರನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುವ  ದೇವರು ಎಂದು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅತಿ ಪುರಾತನ  ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Hindu_passes&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/siddaganga-mutt-seer-passes-away/article26049720.ece?homepage=true|title=ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಮಠದ ಪೀಠಾಧಿಕಾರಿ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನಿಧನ}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೮&lt;/ref&gt;

ಇವರು ತ್ರಿವಿಧ (ಅನ್ನ, ಅಕ್ಷರ, ಜ್ಞಾನ) ದಾಸೋಹಿ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಯುಗಪುರುಷ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ [[ಬಸವಣ್ಣ|ಬಸವಣ್ಣನವರ]] &quot;ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ&quot; ಮತ್ತು ನಿತ್ಯ ದಾಸೋಹ ತತ್ವದ ಕೈಂಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಶ್ರೀಗಳು. [[ಮಾರ್ಚ್ ೩]], [[೧೯೩೦|೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ]] ಇವರು ಶ್ರೀಮಠದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಠ, ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸ್ಥೀಮಿತವಾಗದೆ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;oldest_IT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/shivakumara-swami-dead-1435579-2019-01-21|title=ಲಿಂಗಾಯತ ಮಠಾಧಿಕಾರಿ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ೧೧೧ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಧನ, ಮೂರು ದಿನ ಶೋಕಾಚರಣೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಶೋಕಾಚರಣೆ}}, 'ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ'ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ 2019&lt;/ref&gt; 
[[File:1-HPIM7337.JPG|thumb|250px|'ಹಳೆ ಮಠದ ಬಳಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು'.]]
[[File:Siddaganga Matha, Tumkur, Karnataka (2010).jpg|thumb|250px|'ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಶಾಲೆ']]
[[File:Shivakumara Swami (2010).jpg|thumb|250px|'ಸ್ವಾಮೀಜಿ ತಮ್ಮ ಆಸನದಲ್ಲಿ']]
ದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಳಕಳಿಯಿರುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಪಣತೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇವರು ಸಮಾಜದ ಎಷ್ಟೋ ಗಣ್ಯರ ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಮಠದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನಿತ್ತು ತ್ರಿವಿಧ ದಾಸೋಹವನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದರು..

==ಶ್ರೀಗಳ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮ ==
[[ಮಾಗಡಿ]] ತಾಲೂಕಿನ ವೀರಾಪುರದ ಶ್ರೀಯುತ ಹೊನ್ನೇಗೌಡ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಗಂಗಮ್ಮನವರಿಗೆ [[ಎಪ್ರಿಲ್ ೧]], [[೧೯೦೮|೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ]] ೧೩ನೇ ಮಗನಾಗಿ ಶಿವಣ್ಣ ಜನಿಸಿದರು.ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತಲೂ ಕಿರಿಯರಾದ ಶಿವಣ್ಣನವರೆಂದರೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳಿಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ. ವೀರಾಪುರದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ ಕೂಲಿಮಠ ದಲ್ಲಿ ಮರಳಿನ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರ ತಿದ್ದುವ ಮೂಲಕ ಶಿವಣ್ಣನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜೀವನ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಾಗಿ ಪಕ್ಕದ  ಊರಾದ ಪಾಲನಹಳ್ಳಿಯ ಶಾಲೆಗೆ ದಾಖಲಾದರು. ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ  ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಶಿವಣ್ಣ ಅನಂತರ ಅಕ್ಕನ ಆಸರೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ತುಮಕೂರು ಬಳಿ ಇರುವ ನಾಗವಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ೧೯೨೨ರಿಂದ ತುಮಕೂರಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ  ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಗಳಿಸಿದರು. ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಉದ್ದಾನ ಶಿವಯೋಗಿಗಳವರೊಡನಾಟ ಆಯಿತು. ಇದೇ ವರ್ಷ ಎಂಟ್ರೆನ್ಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಸೆಂಟ್ರೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಬೆಂಗಳೂರು|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ]] ಸೇರಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಧರ್ಮಪ್ರವರ್ತ ಶ್ರೀ [[ಗುಬ್ಬಿ ತೋಟದಪ್ಪ]] ಧರ್ಮ ಛತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠದ ಒಡನಾಟದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯ ಗುರುಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಉದ್ಧಾನ ಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳ  ಹಾಗು ಆಗ ಕಿರಿಯ ಶ್ರೀಗಳಾಗಿದ್ದ ಮರುಳಾರಾಧ್ಯರ ಸಂಗ ಶಿವಣ್ಣನವರಿಗೆ ಒಂದು ಹಿತಾನುಭೂತಿ ನೀಡುತ್ತಿತು. ಶಿವಣ್ಣನವರು ಎಲ್ಲ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಮಠದ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತ ಮಠಕ್ಕೆ ಭೇಟಿಕೊಡುತಿದ್ದರು.ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಪ್ಲೇಗ್ ರೋಗ ಇದ್ದರು  ಶಿವಣ್ಣನವರ ಹಾಗು ಮಠದ ಒಡನಾಟ ಎಂದಿನತೆಯೇ ಇತ್ತು.

== ಮಠಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ==
ಶ್ರೀ ರಕ್ಷೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠಕ್ಕೆ ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ   ಉದ್ದಾನ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಕಿರಿಯ ಶ್ರೀಗಳಾಗಿದ್ದ ಮರುಳಾರಾಧ್ಯರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶಿವೈಕ್ಯರಾದರು. ಆಗ ಅವರ ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಾಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದ ಶಿವಣ್ಣನರನ್ನು ಉದ್ಧಾನ ಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು  ಎಲ್ಲರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ  ಮಠದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.ನಂತರ ಕಾವಿ, ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ,ಸನ್ಯಾಸತ್ವ ಸ್ವೀಕಾರದ ನಂತರವೂ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಶಿವಣ್ಣನವರು  ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದು ಸನ್ಯಾಸತ್ವದ ರೀತಿ ರಿವಾಜು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ  ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿಸಿ  ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಿ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು, ನಂತರ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯವನ್ನು  ಮಠದ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ  ಶ್ರೀ ಉದ್ಧಾನ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಶಿವೈಕ್ಯರಾದಾಗ ಮಠದ ಸಕಲ ಆಡಳಿತ, ಮಠದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಯೋಗ ಕ್ಷೇಮದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಶ್ರೀಗಳವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಗುತ್ತದೆ.

== ಮಠಾಧಿಕಾರದ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು ==
ಶ್ರೀಗಳು ಮಠದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಠದ ಆದಾಯ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು. ಮಠಕ್ಕೆಂದು ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸನಿವಾಸ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಕಷ್ಟದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಮಠದ ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲ ಮಳೆಯಾಧಾರಿತವಾದದ್ದು ಮತ್ತೂ ತೊಡಕಾಗಿ ಅತಿವೃಷ್ಟಿ, ಅನಾವೃಷ್ಟಿಗಳಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತ ಶ್ರೀಗಳು ಭಕ್ತರ ಮನೆಗೆ ಭಿನ್ನಹವೇ ಮೊದಲಾದ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಮೇರೆಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡೇ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಧವಸ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ತಂದಿದ್ದೂ ಉಂಟು. ಬರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ದಿನ ನಿತ್ಯ ಮಠದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಮಠಕ್ಕೆ ಭಕ್ತರ ಹಾಗು ಗಣ್ಯರ ಭೇಟಿ, ಮಠದ ಅರ್ಥಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳೂ ಸೇರಿ ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 'ಶ್ರೀಗಳು ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ' ಎಂಬ ಆಡು ನುಡಿಗಳೂ ಕೇಳಿಬಂದಿದ್ದವು. ಇದ್ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಧೃತಿಗೆಡದ ಶ್ರೀಗಳು ಪೂಜ್ಯ ಲಿ. ಶ್ರೀ ಅಟವೀ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಹಾಗು ಲಿ. ಶ್ರೀ ಉದ್ಧಾನ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಆಶಯದಂತೆ ಯಾವುದೇ ತೊಡಕುಗಳಾಗದಂತೆ ಮಠದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯಗಳನ್ನು, ಪ್ರಸಾದ ನಿಲಯಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.

== ಶ್ರೀಗಳ ದಿನಚರಿ ==
ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಶ್ರೀಗಳು ಬೆಳಗಿನ ನಾಲ್ಕುಗಂಟೆಗೆ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಪೂಜಾಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಾಸಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪೂಜೆ. ದೂರದಿಂದ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ದರ್ಶನಕಾಗಿ ಬರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ [[ತ್ರಿಪುಂಢ್ರ ಭಸ್ಮವನ್ನು]] ಕೊಟ್ಟು ತಾವೂ ಧರಿಸಿ, ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ನಂತರ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ಮುಂಜಾನೆ ಆರೂವರೆಗಂಟೆಗೆ. ಒಂದು ಅಕ್ಕಿ-ಇಡ್ಲಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಸರುಬೇಳೆ-ತೊವ್ವೆ, 'ಸಿಹಿ' ಹಾಗೂ 'ಖಾರ ಚಟ್ನಿ' ಸೇವನೆ. ಎರಡು ತುಂಡು ಸೇಬು. ಇದರ ಬಳಿಕ, 'ಬೇವಿನ-ಚಕ್ಕೆ ಕಷಾಯ' ಸೇವನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

;ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
ಮುಂಜಾನೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪದವಿ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿರುವ ತರುಣರ ವರೆಗೂ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನೋಡಲು ಕಣ್ಣುಗಳು ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯದ ಮುಂದಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದೂ ಸಿದ್ಧಗಂಗೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ನಂತರ ಕಛೇರಿಗೆ ಧಾವಿಸುವ ಶ್ರೀಗಳು ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಭಕ್ತರಿಗೆ, ದರ್ಶನಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಳೆ-ಬೆಳೆ, ಕುಶಲೋಪರಿ ವಿಚಾರ,ಗಣ್ಯರ ಭೇಟಿ, ಮಠದ ಆಡಳಿತ ಕಡತಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ,ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳೇ ಮುಂತಾಗಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಧಣಿವರಿಯದೇ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾಗಿ &quot;ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ&quot; ಎಂದು ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೇಳದೆ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಯಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

;ದಿನಚರಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಭೇಟಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ
[[Image:Sree Shivakumara Swamiji Dr Abdul Kalam.png|thumb|right|300px|ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀಗಳವರೊಂದಿಗೆ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ದಿ. ಎ ಪಿ ಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಮ್ ಅವರು]]
ಮಠದ ಪ್ರಸಾದ ನಿಲಯದ ಮುಂಭಾಗದ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಕ್ತರ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದನ, ಮಧ್ಯಾನ್ಹ ಮೂರು ಗಂಟೆಯ ವರೆವಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಠಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುವ ಬಹುತೇಕ ಭಕ್ತರು ರೈತಾಪಿ ವರ್ಗದವರಾದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೀಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದ ರೈತರಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಬೆಳೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಬಳಿಕ ಶ್ರೀಗಳು,ನೇರವಾಗಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಸಾಗಿ, ಸ್ನಾನ ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಬಳಿಕ, ಒಂದು ಎಳ್ಳಿಕಾಯಿ ಗಾತ್ರದಮುದ್ದೆ, ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಅನ್ನ, ಮತ್ತು ತೊಗರಿಬೇಳೆ ಸಾಂಬಾರ್ ಊಟಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಜೆ ೪ ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಪುನಃ ಭಕ್ತಗಣದ ಬೇಟಿ. ಮಠದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆ ಮಾಡುವ ಮಕ್ಕಳ ಕುಶಲೋಪರಿ, ದಾಸೋಹದ ಮಾಹಿತಿ ಸುಮಾರು ರಾತ್ರಿ ೯ ಗಂಟೆಯವರೆವಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

;ವಿಶ್ರಾಂತಿ
ರಾತ್ರಿ ಹತ್ತೂವರೆಗೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮಲಗುವ ವೇಳೆ ಪುಸ್ತಕ ಓದಿ ಮಲಗುವ ಹವ್ಯಾಸವಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದು ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧತಾಸಾದರೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಹನ್ನೊಂದು ಗಂಟೆಗೆ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದರು.  ಓದಿನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಶ್ರೀಗಳ ದಿನಚರಿ, ಓದಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವಾರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.  ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಭಕ್ತರ ಮನೆಗಳಿಗೂ ಭೇಟಿನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದೂರದ ಊರುಗಳಿಗೂ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಿಸಿನೀರು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾಕಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಸೇವಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಳೆದ ೮ ದಶಕಗಳ ಜೀವನ ಇದೇರೀತಿ ಸಾಗಿತು. ಶ್ರೀಗಳ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ಶ್ರೀಗಳವರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://kannada.oneindia.in/news/tumkur/loka-jangama-siddaganga-seer-shivakumara-swamiji-documentary-088200-pg7.html 'ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ']{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

===ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು===

ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು 132 ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು,&lt;ref name=&quot;TH_108Birthday&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/108th-birthday-of-siddaganga-mutt-seer-celebrated/article7056938.ece|title=೧೦೮ನೇ ಜನ್ಮ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡ ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಮಠದ ಶ್ರೀಗಳು}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೫&lt;/ref&gt; ನರ್ಸರಿಯಿಂದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಜೊತೆಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯೂ ಸಹ ಇದೆ.ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.ಅವರ ಪರೋಪಕಾರಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.&lt;ref name=&quot;Siddaganga_Kalam&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/04/08/stories/2006040810580500.htm|title=ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಶ್ರೀಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ ಕಲಾಂ|access-date=2019-01-21|archive-date=2012-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107013718/http://www.hindu.com/2006/04/08/stories/2006040810580500.htm|url-status=dead}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೬&lt;/ref&gt; ಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಮಠದಲ್ಲಿ  ೧೦೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ೫ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ೧೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಆಹಾರ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ (ತ್ರಿವಿಧ  ದಾಸೋಹ)&lt;ref name=&quot;firstpost21&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.firstpost.com/india/shivakumara-swamis-111-years-will-be-remembered-as-a-life-dedicated-to-simplicity-learning-and-service-to-society-5936501.html|title=ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ೧೧೧ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಅವರು ಮೀಸಲಿರಿಸಿದ ಸರಳತೆ, ಜ್ಞಾನ ಹಾಗು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ನೆನೆಯಬೇಕು}}, 'ಫಸ್ಟ್ ಪೋಸ್ಟ್' ತಾಣದ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯&lt;/ref&gt; ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ ನೋಡದೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಮಠದ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರು ಕೂಡಾ ಉಚಿತ ಊಟದ  ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. ಮಠಾಧೀಶ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಕೃಷಿ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರವು 2007 ರಿಂದ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಮೀಜಿಯ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಎ.ಪಿ.ಜೆ. ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಅವರು ತುಮಕೂರಿಗೆ  ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು.

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==

* ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಜಾತ್ಯಾತೀತ, ಧರ್ಮಾತೀತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು]] ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;NDTV Walking God&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/karnataka-seer-shivakumara-swami-who-was-on-ventilator-for-15-days-dies-at-111-1980835|title=ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ, 'ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು' ತಮ್ಮ ೧೧೧ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನ. ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು}}, 'ಎನ್.ಡಿ.ಟಿ.ವಿ' ವರದಿ, ಜನವರಿ ೨೧, ೨೦೧೯&lt;/ref&gt;
* ಪೂಜ್ಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ೧೦೦ ನೆ ವರ್ಷದ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸುವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಗಳ ಜೀವಮಾನ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ರಾಜ್ಯದ ಮಹೋನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;TNIE_110&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2017/apr/01/seer-turns-110-devotees-seek-bharat-ratna-1588518.html|title=ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ೧೧೦ ವರ್ಷ, ಭಕ್ತರಿಂದ ಭಾರತ ರತ್ನಕ್ಕೆ ಆಗ್ರಹ}}, 'ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್' ಆಂಗ್ಲ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿ, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೭&lt;/ref&gt;
* 2015ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ  [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Hindu_passes2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/siddaganga-mutt-seer-passes-away/article26049720.ece?homepage=true|title=ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠದ ಪೀಠಾಧ್ಯಕ್ಷ ಶ್ರೀ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನಿಧನ}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯.&lt;/ref&gt;
*2017 ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ಅವರ ಭಕ್ತರು ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ  ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಭಾರತ ರತ್ನ ನೀಡಲು ಮನವಿ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/10/15/stories/2008101556060500.htm|title=ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ರತ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಆಗ್ರಹ|access-date=2019-01-21|archive-date=2008-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20081018235844/http://www.hindu.com/2008/10/15/stories/2008101556060500.htm|url-status=dead}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮&lt;/ref&gt; ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಚ್. ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಸ್ವಾಮಿಜಿಯವರ ಮಾನವೀಯ ಕೆಲಸದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ  ಭಾರತ ರತ್ನವನ್ನು ನೀಡಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರವನ್ನು   ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/ktaka-cm-hd-kumaraswamy-demands-bharat-ratna-111-year-old-seer-shivakumara-swamiji-95242|title=೧೧೧ವರ್ಷದ ಶ್ರೀ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗೆ ಭಾರತ ರತ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಆಗ್ರಹಿಸಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹೆಚ್.ಡಿ.ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ}}, 'ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್' ಆಂಗ್ಲ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯.&lt;/ref&gt;

==ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ==
ಸದ್ದು ಗದ್ದಲವಿರದ ಸಾಧನೆಯಿಲ್ಲಿ ಗದ್ದುಗೆಯೇರಿದೆ &lt;br/&gt;
ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸವೆನ್ನುವ ಮಾತು ಕೃತಿಯೊಳು ಮೂಡಿದೆ &lt;br/&gt;
ಕಾವಿಯುಡುಗೆಯನುಟ್ಟು ನಭವೇ ಕಿರಣ ಹಸ್ತವ ಚಾಚಿದೆ &lt;br/&gt;
ಎಲ್ಲ ನನ್ನವರೆನ್ನುವ ಭಾವದ ಕರುಣೆಯೇ ಕಣ್ತೆರೆದಿದೆ.

==ನಿಧನ==
ವಯೋಸಂಬಂಧಿ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲಿದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರನ್ನು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸ್ಟಂಟ್ ಅಳವಡಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ೨೦೧೮ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ರೇಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರು. ಇದಾಗಿ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಬಳಲಿದ ಶ್ರೀಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ತುಮಕೂರಿನ ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಅರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರನ್ನು ಮಠಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಕರೆತರಲಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೯ ಜನವರಿ ೨೧ ರಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಏರುಪೇರಾಗಿ ಶ್ರೀಗಳು ಸಿದ್ಧಗಂಗಾದ ಹಳೆಯ ಮಠದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/siddaganga-matha-shivakumara-608955.html ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಲಿಂಗೈಕ್ಯ] ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯&lt;/ref&gt;. ಅವರಿಗೆ ೧೧೧ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/siddaganga-sri-bjp-hospital-591389.html ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆರಡು ಸ್ಟೆಂಟ್‌ ಅಳವಡಿಕೆ], ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ೦೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮&lt;/ref&gt;

==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ==	
*
*[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/siddaganga-matha-shivakumara-608955.html ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪ್ರಿಯ ತ್ರಿವಿಧ ದಾಸೋಹಿ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಲಿಂಗೈಕ್ಯ],ಪ್ರಜಾವಾಣಿ : 21 ಜನವರಿ 2019

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;References /&gt;

==ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://www.sreesiddagangamutt.org/about-mutt.html ಶ್ರೀ.ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಮಠ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160918142452/http://www.sreesiddagangamutt.org/about-mutt.html |date=2016-09-18 }}
* [https://web.archive.org/web/20101011125007/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/Oct242006/spectrum14282320061023.asp ನಿಜವಾದ ಕರ್ಮ ಯೋಗಿ], ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ವೆಬ್ ತಾಣದ ಆಂಗ್ಲ ಲೇಖನ.
* [http://www.siddagangamath.org/ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಮಠ ಅಧೀಕೃತ ವೆಬ್ ತಾಣ]

{{commons category|Shivakumara Swami}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಲಿಂಗಾಯತ]]
[[ವರ್ಗ:ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೦೭ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:೨೦೧೯ ನಿಧನ]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವೀರ ಶಾಂತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಸ್ಕಾರ]]</text>
      <sha1>oc100kx8gf8b2wt55fmf0wlngnnes6s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434887</id>
      <parentid>1434886</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T08:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gpkp</username>
        <id>42164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:1-HPIM7337.JPG]] → [[File:Shivakumara Swami with disciples (2010).jpg]] C2</comment>
      <origin>1434887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34910" sha1="5t6lnuqi6poxfo9w5osb4isnrl91t0a" xml:space="preserve">{{Infobox ಸಂತ
| name        = ಶ್ರೀ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು
| image       = ಶಿವಕುಮಾರ_ಸ್ವಾಮಿಗಳು.jpg
| imagesize   = 200px
| birth_date  = ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭
| death_date = ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯&lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/news/tumkur/shivakumara-swamiji-passes-away-at-the-age-of-111-158647.html ಕೋಟ್ಯಂತರ ಭಕ್ತರ ತೊರೆದು ಶಿವನೆಡೆಗೆ ನಡೆದ 'ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು'],ಕನ್ನಡ ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ ವರದಿ&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[ವೀರಾಪುರ]], [[ಮಾಗಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕು, [[ರಾಮನಗರ]] ಜಿಲ್ಲೆ.
| guru  =  ಶ್ರೀ ಉದ್ಧಾನ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು
| disciple = ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಭಕ್ತವರ್ಗ 
| philosophy  =  ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ
| honors =  [[ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ]]&lt;br&gt;[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]],(ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು, ತ್ರಿವಿಧ ದಾಸೋಹಿ, ಕಾಯಕ ಯೋಗಿ, ಆದುನಿಕ ಬಸವಣ್ಣ,) 
| literary_works = 
| quote   =  ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ
| footnotes   = 
}}
'''ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿ''' (ಜನನ- ಶಿವಣ್ಣ, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭ - ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯)  ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ, ಮಾನವೀಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ.ಅವರು ಹಿಂದೂ ಲಿಂಗಾಯತ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠ|ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠದ]]  ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.siddagangamath.org/|title=ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠ}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಗಂಗ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sit.ac.in/|title=ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿದ್ಯಾಲಯ|access-date=2019-01-21|archive-date=2018-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227053124/http://sit.ac.in/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;“veconomist”&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/news/asia/21729449-did-he-found-faith-or-just-faction-medieval-poet-bedevils-indias-most-powerful-political|title=ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಹಾಗು ಬಸವ ತತ್ವದ ಕುರಿತಾದ 'ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್' ತಾಣದ ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ}},೨೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭&lt;/ref&gt; ಅವರನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುವ  ದೇವರು ಎಂದು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅತಿ ಪುರಾತನ  ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Hindu_passes&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/siddaganga-mutt-seer-passes-away/article26049720.ece?homepage=true|title=ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಮಠದ ಪೀಠಾಧಿಕಾರಿ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನಿಧನ}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೮&lt;/ref&gt;

ಇವರು ತ್ರಿವಿಧ (ಅನ್ನ, ಅಕ್ಷರ, ಜ್ಞಾನ) ದಾಸೋಹಿ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಯುಗಪುರುಷ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ [[ಬಸವಣ್ಣ|ಬಸವಣ್ಣನವರ]] &quot;ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ&quot; ಮತ್ತು ನಿತ್ಯ ದಾಸೋಹ ತತ್ವದ ಕೈಂಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಶ್ರೀಗಳು. [[ಮಾರ್ಚ್ ೩]], [[೧೯೩೦|೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ]] ಇವರು ಶ್ರೀಮಠದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಠ, ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸ್ಥೀಮಿತವಾಗದೆ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;oldest_IT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/shivakumara-swami-dead-1435579-2019-01-21|title=ಲಿಂಗಾಯತ ಮಠಾಧಿಕಾರಿ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ೧೧೧ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಧನ, ಮೂರು ದಿನ ಶೋಕಾಚರಣೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಶೋಕಾಚರಣೆ}}, 'ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ'ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ 2019&lt;/ref&gt; 
[[File:Shivakumara Swami with disciples (2010).jpg|thumb|250px|'ಹಳೆ ಮಠದ ಬಳಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು'.]]
[[File:Siddaganga Matha, Tumkur, Karnataka (2010).jpg|thumb|250px|'ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಶಾಲೆ']]
[[File:Shivakumara Swami (2010).jpg|thumb|250px|'ಸ್ವಾಮೀಜಿ ತಮ್ಮ ಆಸನದಲ್ಲಿ']]
ದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಳಕಳಿಯಿರುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಪಣತೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇವರು ಸಮಾಜದ ಎಷ್ಟೋ ಗಣ್ಯರ ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಮಠದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನಿತ್ತು ತ್ರಿವಿಧ ದಾಸೋಹವನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದರು..

==ಶ್ರೀಗಳ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮ ==
[[ಮಾಗಡಿ]] ತಾಲೂಕಿನ ವೀರಾಪುರದ ಶ್ರೀಯುತ ಹೊನ್ನೇಗೌಡ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಗಂಗಮ್ಮನವರಿಗೆ [[ಎಪ್ರಿಲ್ ೧]], [[೧೯೦೮|೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ]] ೧೩ನೇ ಮಗನಾಗಿ ಶಿವಣ್ಣ ಜನಿಸಿದರು.ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತಲೂ ಕಿರಿಯರಾದ ಶಿವಣ್ಣನವರೆಂದರೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳಿಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ. ವೀರಾಪುರದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ ಕೂಲಿಮಠ ದಲ್ಲಿ ಮರಳಿನ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರ ತಿದ್ದುವ ಮೂಲಕ ಶಿವಣ್ಣನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜೀವನ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಾಗಿ ಪಕ್ಕದ  ಊರಾದ ಪಾಲನಹಳ್ಳಿಯ ಶಾಲೆಗೆ ದಾಖಲಾದರು. ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ  ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಶಿವಣ್ಣ ಅನಂತರ ಅಕ್ಕನ ಆಸರೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ತುಮಕೂರು ಬಳಿ ಇರುವ ನಾಗವಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ೧೯೨೨ರಿಂದ ತುಮಕೂರಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ  ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಗಳಿಸಿದರು. ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಉದ್ದಾನ ಶಿವಯೋಗಿಗಳವರೊಡನಾಟ ಆಯಿತು. ಇದೇ ವರ್ಷ ಎಂಟ್ರೆನ್ಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಸೆಂಟ್ರೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಬೆಂಗಳೂರು|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ]] ಸೇರಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಧರ್ಮಪ್ರವರ್ತ ಶ್ರೀ [[ಗುಬ್ಬಿ ತೋಟದಪ್ಪ]] ಧರ್ಮ ಛತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠದ ಒಡನಾಟದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯ ಗುರುಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಉದ್ಧಾನ ಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳ  ಹಾಗು ಆಗ ಕಿರಿಯ ಶ್ರೀಗಳಾಗಿದ್ದ ಮರುಳಾರಾಧ್ಯರ ಸಂಗ ಶಿವಣ್ಣನವರಿಗೆ ಒಂದು ಹಿತಾನುಭೂತಿ ನೀಡುತ್ತಿತು. ಶಿವಣ್ಣನವರು ಎಲ್ಲ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಮಠದ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತ ಮಠಕ್ಕೆ ಭೇಟಿಕೊಡುತಿದ್ದರು.ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಪ್ಲೇಗ್ ರೋಗ ಇದ್ದರು  ಶಿವಣ್ಣನವರ ಹಾಗು ಮಠದ ಒಡನಾಟ ಎಂದಿನತೆಯೇ ಇತ್ತು.

== ಮಠಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ==
ಶ್ರೀ ರಕ್ಷೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠಕ್ಕೆ ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ   ಉದ್ದಾನ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಕಿರಿಯ ಶ್ರೀಗಳಾಗಿದ್ದ ಮರುಳಾರಾಧ್ಯರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶಿವೈಕ್ಯರಾದರು. ಆಗ ಅವರ ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಾಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದ ಶಿವಣ್ಣನರನ್ನು ಉದ್ಧಾನ ಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು  ಎಲ್ಲರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ  ಮಠದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.ನಂತರ ಕಾವಿ, ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ,ಸನ್ಯಾಸತ್ವ ಸ್ವೀಕಾರದ ನಂತರವೂ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಶಿವಣ್ಣನವರು  ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದು ಸನ್ಯಾಸತ್ವದ ರೀತಿ ರಿವಾಜು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ  ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿಸಿ  ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಿ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು, ನಂತರ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯವನ್ನು  ಮಠದ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ  ಶ್ರೀ ಉದ್ಧಾನ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಶಿವೈಕ್ಯರಾದಾಗ ಮಠದ ಸಕಲ ಆಡಳಿತ, ಮಠದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಯೋಗ ಕ್ಷೇಮದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಶ್ರೀಗಳವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಗುತ್ತದೆ.

== ಮಠಾಧಿಕಾರದ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು ==
ಶ್ರೀಗಳು ಮಠದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಠದ ಆದಾಯ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು. ಮಠಕ್ಕೆಂದು ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸನಿವಾಸ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಕಷ್ಟದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಮಠದ ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲ ಮಳೆಯಾಧಾರಿತವಾದದ್ದು ಮತ್ತೂ ತೊಡಕಾಗಿ ಅತಿವೃಷ್ಟಿ, ಅನಾವೃಷ್ಟಿಗಳಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತ ಶ್ರೀಗಳು ಭಕ್ತರ ಮನೆಗೆ ಭಿನ್ನಹವೇ ಮೊದಲಾದ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಮೇರೆಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡೇ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಧವಸ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ತಂದಿದ್ದೂ ಉಂಟು. ಬರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ದಿನ ನಿತ್ಯ ಮಠದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಮಠಕ್ಕೆ ಭಕ್ತರ ಹಾಗು ಗಣ್ಯರ ಭೇಟಿ, ಮಠದ ಅರ್ಥಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳೂ ಸೇರಿ ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 'ಶ್ರೀಗಳು ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ' ಎಂಬ ಆಡು ನುಡಿಗಳೂ ಕೇಳಿಬಂದಿದ್ದವು. ಇದ್ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಧೃತಿಗೆಡದ ಶ್ರೀಗಳು ಪೂಜ್ಯ ಲಿ. ಶ್ರೀ ಅಟವೀ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಹಾಗು ಲಿ. ಶ್ರೀ ಉದ್ಧಾನ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಆಶಯದಂತೆ ಯಾವುದೇ ತೊಡಕುಗಳಾಗದಂತೆ ಮಠದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯಗಳನ್ನು, ಪ್ರಸಾದ ನಿಲಯಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.

== ಶ್ರೀಗಳ ದಿನಚರಿ ==
ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಶ್ರೀಗಳು ಬೆಳಗಿನ ನಾಲ್ಕುಗಂಟೆಗೆ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಪೂಜಾಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಾಸಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪೂಜೆ. ದೂರದಿಂದ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ದರ್ಶನಕಾಗಿ ಬರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ [[ತ್ರಿಪುಂಢ್ರ ಭಸ್ಮವನ್ನು]] ಕೊಟ್ಟು ತಾವೂ ಧರಿಸಿ, ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ನಂತರ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ಮುಂಜಾನೆ ಆರೂವರೆಗಂಟೆಗೆ. ಒಂದು ಅಕ್ಕಿ-ಇಡ್ಲಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಸರುಬೇಳೆ-ತೊವ್ವೆ, 'ಸಿಹಿ' ಹಾಗೂ 'ಖಾರ ಚಟ್ನಿ' ಸೇವನೆ. ಎರಡು ತುಂಡು ಸೇಬು. ಇದರ ಬಳಿಕ, 'ಬೇವಿನ-ಚಕ್ಕೆ ಕಷಾಯ' ಸೇವನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

;ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
ಮುಂಜಾನೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪದವಿ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿರುವ ತರುಣರ ವರೆಗೂ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನೋಡಲು ಕಣ್ಣುಗಳು ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯದ ಮುಂದಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದೂ ಸಿದ್ಧಗಂಗೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ನಂತರ ಕಛೇರಿಗೆ ಧಾವಿಸುವ ಶ್ರೀಗಳು ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಭಕ್ತರಿಗೆ, ದರ್ಶನಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಳೆ-ಬೆಳೆ, ಕುಶಲೋಪರಿ ವಿಚಾರ,ಗಣ್ಯರ ಭೇಟಿ, ಮಠದ ಆಡಳಿತ ಕಡತಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ,ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳೇ ಮುಂತಾಗಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಧಣಿವರಿಯದೇ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾಗಿ &quot;ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ&quot; ಎಂದು ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೇಳದೆ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಯಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

;ದಿನಚರಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಭೇಟಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ
[[Image:Sree Shivakumara Swamiji Dr Abdul Kalam.png|thumb|right|300px|ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀಗಳವರೊಂದಿಗೆ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ದಿ. ಎ ಪಿ ಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಮ್ ಅವರು]]
ಮಠದ ಪ್ರಸಾದ ನಿಲಯದ ಮುಂಭಾಗದ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಕ್ತರ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದನ, ಮಧ್ಯಾನ್ಹ ಮೂರು ಗಂಟೆಯ ವರೆವಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಠಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುವ ಬಹುತೇಕ ಭಕ್ತರು ರೈತಾಪಿ ವರ್ಗದವರಾದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೀಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದ ರೈತರಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಬೆಳೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಬಳಿಕ ಶ್ರೀಗಳು,ನೇರವಾಗಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಸಾಗಿ, ಸ್ನಾನ ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಬಳಿಕ, ಒಂದು ಎಳ್ಳಿಕಾಯಿ ಗಾತ್ರದಮುದ್ದೆ, ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಅನ್ನ, ಮತ್ತು ತೊಗರಿಬೇಳೆ ಸಾಂಬಾರ್ ಊಟಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಜೆ ೪ ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಪುನಃ ಭಕ್ತಗಣದ ಬೇಟಿ. ಮಠದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆ ಮಾಡುವ ಮಕ್ಕಳ ಕುಶಲೋಪರಿ, ದಾಸೋಹದ ಮಾಹಿತಿ ಸುಮಾರು ರಾತ್ರಿ ೯ ಗಂಟೆಯವರೆವಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

;ವಿಶ್ರಾಂತಿ
ರಾತ್ರಿ ಹತ್ತೂವರೆಗೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮಲಗುವ ವೇಳೆ ಪುಸ್ತಕ ಓದಿ ಮಲಗುವ ಹವ್ಯಾಸವಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದು ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧತಾಸಾದರೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಹನ್ನೊಂದು ಗಂಟೆಗೆ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದರು.  ಓದಿನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಶ್ರೀಗಳ ದಿನಚರಿ, ಓದಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವಾರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.  ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಭಕ್ತರ ಮನೆಗಳಿಗೂ ಭೇಟಿನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದೂರದ ಊರುಗಳಿಗೂ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಿಸಿನೀರು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾಕಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಸೇವಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಳೆದ ೮ ದಶಕಗಳ ಜೀವನ ಇದೇರೀತಿ ಸಾಗಿತು. ಶ್ರೀಗಳ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ಶ್ರೀಗಳವರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://kannada.oneindia.in/news/tumkur/loka-jangama-siddaganga-seer-shivakumara-swamiji-documentary-088200-pg7.html 'ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ']{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

===ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು===

ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು 132 ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು,&lt;ref name=&quot;TH_108Birthday&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/108th-birthday-of-siddaganga-mutt-seer-celebrated/article7056938.ece|title=೧೦೮ನೇ ಜನ್ಮ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡ ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಮಠದ ಶ್ರೀಗಳು}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೫&lt;/ref&gt; ನರ್ಸರಿಯಿಂದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಜೊತೆಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯೂ ಸಹ ಇದೆ.ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.ಅವರ ಪರೋಪಕಾರಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.&lt;ref name=&quot;Siddaganga_Kalam&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/04/08/stories/2006040810580500.htm|title=ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಶ್ರೀಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ ಕಲಾಂ|access-date=2019-01-21|archive-date=2012-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107013718/http://www.hindu.com/2006/04/08/stories/2006040810580500.htm|url-status=dead}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೬&lt;/ref&gt; ಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಮಠದಲ್ಲಿ  ೧೦೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ೫ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ೧೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಆಹಾರ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ (ತ್ರಿವಿಧ  ದಾಸೋಹ)&lt;ref name=&quot;firstpost21&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.firstpost.com/india/shivakumara-swamis-111-years-will-be-remembered-as-a-life-dedicated-to-simplicity-learning-and-service-to-society-5936501.html|title=ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ೧೧೧ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಅವರು ಮೀಸಲಿರಿಸಿದ ಸರಳತೆ, ಜ್ಞಾನ ಹಾಗು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ನೆನೆಯಬೇಕು}}, 'ಫಸ್ಟ್ ಪೋಸ್ಟ್' ತಾಣದ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯&lt;/ref&gt; ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ ನೋಡದೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಮಠದ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರು ಕೂಡಾ ಉಚಿತ ಊಟದ  ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. ಮಠಾಧೀಶ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಕೃಷಿ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರವು 2007 ರಿಂದ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಮೀಜಿಯ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಎ.ಪಿ.ಜೆ. ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಅವರು ತುಮಕೂರಿಗೆ  ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು.

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==

* ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಜಾತ್ಯಾತೀತ, ಧರ್ಮಾತೀತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು]] ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;NDTV Walking God&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/karnataka-seer-shivakumara-swami-who-was-on-ventilator-for-15-days-dies-at-111-1980835|title=ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ, 'ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು' ತಮ್ಮ ೧೧೧ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನ. ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು}}, 'ಎನ್.ಡಿ.ಟಿ.ವಿ' ವರದಿ, ಜನವರಿ ೨೧, ೨೦೧೯&lt;/ref&gt;
* ಪೂಜ್ಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ೧೦೦ ನೆ ವರ್ಷದ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸುವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಗಳ ಜೀವಮಾನ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ರಾಜ್ಯದ ಮಹೋನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;TNIE_110&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2017/apr/01/seer-turns-110-devotees-seek-bharat-ratna-1588518.html|title=ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ೧೧೦ ವರ್ಷ, ಭಕ್ತರಿಂದ ಭಾರತ ರತ್ನಕ್ಕೆ ಆಗ್ರಹ}}, 'ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್' ಆಂಗ್ಲ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿ, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೭&lt;/ref&gt;
* 2015ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ  [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Hindu_passes2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/siddaganga-mutt-seer-passes-away/article26049720.ece?homepage=true|title=ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠದ ಪೀಠಾಧ್ಯಕ್ಷ ಶ್ರೀ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನಿಧನ}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯.&lt;/ref&gt;
*2017 ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ಅವರ ಭಕ್ತರು ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ  ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಭಾರತ ರತ್ನ ನೀಡಲು ಮನವಿ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/10/15/stories/2008101556060500.htm|title=ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ರತ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಆಗ್ರಹ|access-date=2019-01-21|archive-date=2008-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20081018235844/http://www.hindu.com/2008/10/15/stories/2008101556060500.htm|url-status=dead}}, 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಆಂಗ್ಲ ವರದಿ, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮&lt;/ref&gt; ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಚ್. ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಸ್ವಾಮಿಜಿಯವರ ಮಾನವೀಯ ಕೆಲಸದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ  ಭಾರತ ರತ್ನವನ್ನು ನೀಡಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರವನ್ನು   ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/ktaka-cm-hd-kumaraswamy-demands-bharat-ratna-111-year-old-seer-shivakumara-swamiji-95242|title=೧೧೧ವರ್ಷದ ಶ್ರೀ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗೆ ಭಾರತ ರತ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಆಗ್ರಹಿಸಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹೆಚ್.ಡಿ.ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ}}, 'ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್' ಆಂಗ್ಲ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯.&lt;/ref&gt;

==ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ==
ಸದ್ದು ಗದ್ದಲವಿರದ ಸಾಧನೆಯಿಲ್ಲಿ ಗದ್ದುಗೆಯೇರಿದೆ &lt;br/&gt;
ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸವೆನ್ನುವ ಮಾತು ಕೃತಿಯೊಳು ಮೂಡಿದೆ &lt;br/&gt;
ಕಾವಿಯುಡುಗೆಯನುಟ್ಟು ನಭವೇ ಕಿರಣ ಹಸ್ತವ ಚಾಚಿದೆ &lt;br/&gt;
ಎಲ್ಲ ನನ್ನವರೆನ್ನುವ ಭಾವದ ಕರುಣೆಯೇ ಕಣ್ತೆರೆದಿದೆ.

==ನಿಧನ==
ವಯೋಸಂಬಂಧಿ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲಿದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರನ್ನು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸ್ಟಂಟ್ ಅಳವಡಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ೨೦೧೮ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ರೇಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರು. ಇದಾಗಿ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಬಳಲಿದ ಶ್ರೀಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ತುಮಕೂರಿನ ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಅರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರನ್ನು ಮಠಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಕರೆತರಲಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೯ ಜನವರಿ ೨೧ ರಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಏರುಪೇರಾಗಿ ಶ್ರೀಗಳು ಸಿದ್ಧಗಂಗಾದ ಹಳೆಯ ಮಠದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/siddaganga-matha-shivakumara-608955.html ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಲಿಂಗೈಕ್ಯ] ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೯&lt;/ref&gt;. ಅವರಿಗೆ ೧೧೧ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/siddaganga-sri-bjp-hospital-591389.html ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆರಡು ಸ್ಟೆಂಟ್‌ ಅಳವಡಿಕೆ], ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ೦೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮&lt;/ref&gt;

==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ==	
*
*[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/siddaganga-matha-shivakumara-608955.html ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪ್ರಿಯ ತ್ರಿವಿಧ ದಾಸೋಹಿ ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಲಿಂಗೈಕ್ಯ],ಪ್ರಜಾವಾಣಿ : 21 ಜನವರಿ 2019

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;References /&gt;

==ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://www.sreesiddagangamutt.org/about-mutt.html ಶ್ರೀ.ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಮಠ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160918142452/http://www.sreesiddagangamutt.org/about-mutt.html |date=2016-09-18 }}
* [https://web.archive.org/web/20101011125007/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/Oct242006/spectrum14282320061023.asp ನಿಜವಾದ ಕರ್ಮ ಯೋಗಿ], ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ವೆಬ್ ತಾಣದ ಆಂಗ್ಲ ಲೇಖನ.
* [http://www.siddagangamath.org/ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಮಠ ಅಧೀಕೃತ ವೆಬ್ ತಾಣ]

{{commons category|Shivakumara Swami}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಲಿಂಗಾಯತ]]
[[ವರ್ಗ:ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೦೭ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:೨೦೧೯ ನಿಧನ]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವೀರ ಶಾಂತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಸ್ಕಾರ]]</text>
      <sha1>5t6lnuqi6poxfo9w5osb4isnrl91t0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚೀನಿ ಭಾಷೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14955</id>
    <revision>
      <id>1434874</id>
      <parentid>1346682</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T05:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಪರಿಷ್ಕರಣೆ</comment>
      <origin>1434874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11902" sha1="2almjou70bstnq0rsly7zffb06jwiyq" xml:space="preserve">{{Infobox ಭಾಷೆ
|name=ಚೀನಿ ಭಾಷೆ
|nativename={{lang|zh|汉语/漢語}} ಹಾನ್ಯೂ, {{lang|zh|中文}} ಜೋಂಗ್ವೇನ್
|caption=
|states=[[ಚೀನ]], [[ಮಲೇಶಿಯ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]], ಇತ್ಯಾದಿ
|region=[[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]
|speakers=ಸು. ೧.೩ [[ಬಿಲಿಯನ್]]
|rank='''ಎಲ್ಲಾ ಸೇರಿ''': ೧
[[ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಭಾಷೆ|ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]]: ೧ &lt;br /&gt;
[[ವೂ ಭಾಷೆ|ವೂ]]: ೧೨ &lt;br /&gt;
[[ಕ್ಯಾಂಟೊನೀಸ್ ಭಾಷೆ|ಕ್ಯಾಂಟೊನೀಸ್]]: ೧೮ &lt;br /&gt;
[[ಮಿನ್ ಭಾಷೆ|ಮಿನ್]]: ೨೨ &lt;br /&gt;
[[ಜಿಯಾಂಗ್ ಭಾಷೆ|ಜಿಯಾಂಗ್]]: ೩೦ &lt;br /&gt;
[[ಹಕ್ಕ ಭಾಷೆ|ಹಕ್ಕ]]: ೩೩ &lt;br /&gt;
[[ಗಾನ್ ಭಾಷೆ|ಗಾನ್]]: ೩೮
|familycolor=Sino-Tibetan
|fam1: [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]]
|script=[[ಚೀನಿ ಲಿಪಿ]]
|nation={{flagicon|the People's Republic of China}} [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|the Republic of China}} [[ಚೀನಿ ಗಣರಾಜ್ಯ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|Singapore}} [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|the United Nations}} [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]
|agency=
|iso1=zh
|iso2b=chi / zho
}} 
'''ಚೀನಿ ಭಾಷೆ''' (汉语/漢語, ಹಾನ್ಯೂ; 中文, ಝೋಂಗ್ವೇನ್) ಮೂಲತಃ [[ಹಾನ್ ಚೀನಿ ಜನ]]ರ ಭಾಷೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಗೆಯಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇಂದು ಒಂದು [[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]]ವೆನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು  ವೈವಿಧ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]] ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇದು ಸೇರಿದೆ.&lt;ref&gt;*David Crystal, ''The Cambridge Encyclopedia of Language'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1987), p. 312. “The mutual unintelligibility of the varieties is the main ground for referring to them as separate languages.”
* Charles N. Li, Sandra A. Thompson. ''Mandarin Chinese: A Functional Reference Grammar'' (1989), p 2. “The Chinese language family is genetically classified as an independent branch of the Sino-Tibetan language family.”
* Jerry Norman. ''Chinese'' (1988), p.1. “The modern Chinese dialects are really more like a family of language.&lt;/ref&gt; About one-sixth of the world’s population, or over one billion people, speak some form of Chinese as their native language. The [[identification of the varieties of Chinese]] as &quot;languages&quot; or &quot;dialects&quot; is controversial.&lt;ref name=Mair&gt;{{cite journal|url=http://sino-platonic.org/complete/spp029_chinese_dialect.pdf|journal=Sino-Platonic Papers|last=Mair|first=Victor H.|authorlink=Victor H. Mair|title=What Is a Chinese &quot;Dialect/Topolect&quot;? Reflections on Some Key Sino-English Linguistic Terms|date=1991}}&lt;/ref&gt; As a language family Chinese has an estimated nearly 1.2&amp;nbsp;billion speakers; [[Mandarin Chinese]] alone has around 851&amp;nbsp;million native speakers, outnumbering any other language in the world.&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=cmn Ethnologue report for language code:cmn]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=eng Ethnologue report for language code:eng]&lt;/ref&gt;

'''ಚೀನಿ ಭಾಷೆ''' (汉语/漢語, ಹಾನ್ಯೂ; 中文, ಝೋಂಗ್ವೇನ್) ಮೂಲತಃ [[ಹಾನ್ ಚೀನಿ ಜನ]]ರ ಭಾಷೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಗೆಯಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇಂದು ಒಂದು [[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]]ವೆನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]] ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇದು ಸೇರಿದೆ. About one-sixth of the world’s population, or over one billion people, speak some form of Chinese as their native language. The [[identification of the varieties of Chinese]] as &quot;languages&quot; or &quot;dialects&quot; is controversial.&lt;ref name=&quot;Mair&quot; /&gt; As a language family Chinese has an estimated nearly 1.2&amp;#x20;billion speakers; [[Mandarin Chinese]] alone has around 851&amp;#x20;million native speakers, outnumbering any other language in the world.

[[Spoken Chinese|ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯು]] ಅದರ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆಂತರಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು [[Tone (linguistics)|ಸ್ವರ]] ಮತ್ತು [[Analytic language|ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ]]. ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಆರು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ (ವರ್ಗೀಕರಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ), ಅವುಗಳಲ್ಲಿ (ಇದುವರೆಗೆ) ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವವು [[Mandarin (linguistics)|ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] (ಸುಮಾರು 850&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್), ನಂತರ [[Wu (linguistics)|ವು]] (ಸುಮಾರು 90&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್), [[Min (linguistics)|ಮಿನ್]] (ಸುಮಾರು 70&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್) ಮತ್ತು [[Cantonese (linguistics)|ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್]] (ಸುಮಾರು 70&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್). ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಪರಸ್ಪರ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಕೆಲವು, [[Xiang (linguistics)|ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್]] ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಉಪಭಾಷೆಗಳಂತೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗ್ರಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. [[ISO 639-3]] ರಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ಅನ್ನು ಹದಿಮೂರು ಉಪ-ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[Macrolanguage|ಮ್ಯಾಕ್ರೋಭಾಷೆ]] ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ , ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯ ಬಹು &quot; [[Language|ಭಾಷೆಗಳು]] &quot; ಅಥವಾ &quot; [[Dialect|ಉಪಭಾಷೆಗಳು]] &quot; ಎಂದು [[Identification of the varieties of Chinese|ಗುರುತಿಸುವುದು]] ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ರೂಪವು [[Standard Mandarin|ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] &quot;普通话/普通話 ([[Pinyin|ಪಿನ್ಯಿನ್]]: pǔtōnghùa); 国语/國語 ([[Pinyin|ಪಿನ್ಯಿನ್]] : gúoyǔ)&quot;, ಇದು [[Beijing dialect|ಬೀಜಿಂಗ್ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿದೆ . ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ [[People's Republic of China|ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ]], ತೈವಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[Republic of China|ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ]] ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ , ಜೊತೆಗೆ [[Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರದ]] ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಚೈನೀಸ್ - ''ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ'' , ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ - [[United Nations|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಆರು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ, [[Standard Cantonese|ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್]] ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[Hong Kong|ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ( [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಜೊತೆಗೆ ) ಮತ್ತು [[Macau|ಮಕಾವು]] ( [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಜೊತೆಗೆ ) ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಮಿನ್ ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ [[Min Nan|ಮಿನ್ ನಾನ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ [[Fujian|ಫ್ಯೂಜಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ]], [[Taiwan|ತೈವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] (ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[Taiwanese (linguistics)|ತೈವಾನೀಸ್]] ಅಥವಾ ಹೊಕ್ಲೊ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು [[Southeast Asia|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] (ಇಲ್ಲಿ ಇದು [[Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರ]], [[Malaysia|ಮಲೇಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[Philippines|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊಕ್ಕಿಯನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ .

== ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ==
[[https://kn.wikipedia.org/wiki/ಚಿತ್ರ:Languages_-_China.PNG|link=ಚಿತ್ರ:Languages_-_China.PNG|thumb|328x328px|ಸಿನಿಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು]]
ಕೆಳಗಿನ ನಕ್ಷೆಯು ಚೀನಾದೊಳಗಿನ ಭಾಷಾ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು (&quot;ಭಾಷೆಗಳು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಉಪಭಾಷಾ ಗುಂಪುಗಳು&quot;) ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ:

* [[Mandarin (linguistics)|ಗುವಾನ್]] (ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್) ಉತ್ತರ ಉಪಭಾಷೆ/ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ/ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, (ಸುಮಾರು 885 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Wu (linguistics)|ವು]], ಇದರಲ್ಲಿ [[Shanghainese|ಶಾಂಘೈನೀಸ್]] ಸೇರಿದೆ , (ಸುಮಾರು 77 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Cantonese (linguistics)|ಯು]] (ಕ್ಯಾಂಟನೀಸ್) 粵/粤, (c. 71 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Min (linguistics)|ಕನಿಷ್ಠ]] (麩/闽), ಇದರಲ್ಲಿ [[Taiwanese (linguistics)|ತೈವಾನೀಸ್]], (c. 60 ಮಿಲಿಯನ್)
* [[Xiang (linguistics)|Xiangxiang]], (c. 36 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Hakka (linguistics)|ಹಕ್ಕಾ (]]客家) ಅಥವಾ 客, (c. 34 ಮಿಲಿಯನ್)
* [[Gan (linguistics)|Gan (]]赣/赣), (c. 31 ಮಿಲಿಯನ್)
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist|2}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು]]</text>
      <sha1>2almjou70bstnq0rsly7zffb06jwiyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434879</id>
      <parentid>1434874</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T07:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ</comment>
      <origin>1434879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40068" sha1="3m1rvrsjorh2upgg1pna797fvzybwti" xml:space="preserve">{{Infobox ಭಾಷೆ
|name=ಚೀನಿ ಭಾಷೆ
|nativename={{lang|zh|汉语/漢語}} ಹಾನ್ಯೂ, {{lang|zh|中文}} ಜೋಂಗ್ವೇನ್
|caption=
|states=[[ಚೀನ]], [[ಮಲೇಶಿಯ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]], ಇತ್ಯಾದಿ
|region=[[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]
|speakers=ಸು. ೧.೩ [[ಬಿಲಿಯನ್]]
|rank='''ಎಲ್ಲಾ ಸೇರಿ''': ೧
[[ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಭಾಷೆ|ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]]: ೧ &lt;br /&gt;
[[ವೂ ಭಾಷೆ|ವೂ]]: ೧೨ &lt;br /&gt;
[[ಕ್ಯಾಂಟೊನೀಸ್ ಭಾಷೆ|ಕ್ಯಾಂಟೊನೀಸ್]]: ೧೮ &lt;br /&gt;
[[ಮಿನ್ ಭಾಷೆ|ಮಿನ್]]: ೨೨ &lt;br /&gt;
[[ಜಿಯಾಂಗ್ ಭಾಷೆ|ಜಿಯಾಂಗ್]]: ೩೦ &lt;br /&gt;
[[ಹಕ್ಕ ಭಾಷೆ|ಹಕ್ಕ]]: ೩೩ &lt;br /&gt;
[[ಗಾನ್ ಭಾಷೆ|ಗಾನ್]]: ೩೮
|familycolor=Sino-Tibetan
|fam1: [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]]
|script=[[ಚೀನಿ ಲಿಪಿ]]
|nation={{flagicon|the People's Republic of China}} [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|the Republic of China}} [[ಚೀನಿ ಗಣರಾಜ್ಯ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|Singapore}} [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|the United Nations}} [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]
|agency=
|iso1=zh
|iso2b=chi / zho
}} 
'''ಚೀನಿ ಭಾಷೆ''' (汉语/漢語, ಹಾನ್ಯೂ; 中文, ಝೋಂಗ್ವೇನ್) ಮೂಲತಃ [[ಹಾನ್ ಚೀನಿ ಜನ]]ರ ಭಾಷೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಗೆಯಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇಂದು ಒಂದು [[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]]ವೆನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು  ವೈವಿಧ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]] ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇದು ಸೇರಿದೆ.&lt;ref&gt;*David Crystal, ''The Cambridge Encyclopedia of Language'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1987), p. 312. “The mutual unintelligibility of the varieties is the main ground for referring to them as separate languages.”
* Charles N. Li, Sandra A. Thompson. ''Mandarin Chinese: A Functional Reference Grammar'' (1989), p 2. “The Chinese language family is genetically classified as an independent branch of the Sino-Tibetan language family.”
* Jerry Norman. ''Chinese'' (1988), p.1. “The modern Chinese dialects are really more like a family of language.&lt;/ref&gt; About one-sixth of the world’s population, or over one billion people, speak some form of Chinese as their native language. The [[identification of the varieties of Chinese]] as &quot;languages&quot; or &quot;dialects&quot; is controversial.&lt;ref name=Mair&gt;{{cite journal|url=http://sino-platonic.org/complete/spp029_chinese_dialect.pdf|journal=Sino-Platonic Papers|last=Mair|first=Victor H.|authorlink=Victor H. Mair|title=What Is a Chinese &quot;Dialect/Topolect&quot;? Reflections on Some Key Sino-English Linguistic Terms|date=1991}}&lt;/ref&gt; As a language family Chinese has an estimated nearly 1.2&amp;nbsp;billion speakers; [[Mandarin Chinese]] alone has around 851&amp;nbsp;million native speakers, outnumbering any other language in the world.&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=cmn Ethnologue report for language code:cmn]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=eng Ethnologue report for language code:eng]&lt;/ref&gt;

'''ಚೀನಿ ಭಾಷೆ''' (汉语/漢語, ಹಾನ್ಯೂ; 中文, ಝೋಂಗ್ವೇನ್) ಮೂಲತಃ [[ಹಾನ್ ಚೀನಿ ಜನ]]ರ ಭಾಷೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಗೆಯಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇಂದು ಒಂದು [[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]]ವೆನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]] ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇದು ಸೇರಿದೆ. About one-sixth of the world’s population, or over one billion people, speak some form of Chinese as their native language. The [[identification of the varieties of Chinese]] as &quot;languages&quot; or &quot;dialects&quot; is controversial.&lt;ref name=&quot;Mair&quot; /&gt; As a language family Chinese has an estimated nearly 1.2&amp;#x20;billion speakers; [[Mandarin Chinese]] alone has around 851&amp;#x20;million native speakers, outnumbering any other language in the world.

[[Spoken Chinese|ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯು]] ಅದರ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆಂತರಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು [[Tone (linguistics)|ಸ್ವರ]] ಮತ್ತು [[Analytic language|ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ]]. ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಆರು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ (ವರ್ಗೀಕರಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ), ಅವುಗಳಲ್ಲಿ (ಇದುವರೆಗೆ) ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವವು [[Mandarin (linguistics)|ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] (ಸುಮಾರು 850&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್), ನಂತರ [[Wu (linguistics)|ವು]] (ಸುಮಾರು 90&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್), [[Min (linguistics)|ಮಿನ್]] (ಸುಮಾರು 70&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್) ಮತ್ತು [[Cantonese (linguistics)|ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್]] (ಸುಮಾರು 70&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್). ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಪರಸ್ಪರ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಕೆಲವು, [[Xiang (linguistics)|ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್]] ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಉಪಭಾಷೆಗಳಂತೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗ್ರಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. [[ISO 639-3]] ರಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ಅನ್ನು ಹದಿಮೂರು ಉಪ-ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[Macrolanguage|ಮ್ಯಾಕ್ರೋಭಾಷೆ]] ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ , ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯ ಬಹು &quot; [[Language|ಭಾಷೆಗಳು]] &quot; ಅಥವಾ &quot; [[Dialect|ಉಪಭಾಷೆಗಳು]] &quot; ಎಂದು [[Identification of the varieties of Chinese|ಗುರುತಿಸುವುದು]] ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ರೂಪವು [[Standard Mandarin|ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] &quot;普通话/普通話 ([[Pinyin|ಪಿನ್ಯಿನ್]]: pǔtōnghùa); 国语/國語 ([[Pinyin|ಪಿನ್ಯಿನ್]] : gúoyǔ)&quot;, ಇದು [[Beijing dialect|ಬೀಜಿಂಗ್ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿದೆ . ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ [[People's Republic of China|ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ]], ತೈವಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[Republic of China|ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ]] ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ , ಜೊತೆಗೆ [[Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರದ]] ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಚೈನೀಸ್ - ''ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ'' , ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ - [[United Nations|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಆರು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ, [[Standard Cantonese|ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್]] ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[Hong Kong|ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ( [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಜೊತೆಗೆ ) ಮತ್ತು [[Macau|ಮಕಾವು]] ( [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಜೊತೆಗೆ ) ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಮಿನ್ ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ [[Min Nan|ಮಿನ್ ನಾನ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ [[Fujian|ಫ್ಯೂಜಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ]], [[Taiwan|ತೈವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] (ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[Taiwanese (linguistics)|ತೈವಾನೀಸ್]] ಅಥವಾ ಹೊಕ್ಲೊ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು [[Southeast Asia|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] (ಇಲ್ಲಿ ಇದು [[Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರ]], [[Malaysia|ಮಲೇಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[Philippines|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊಕ್ಕಿಯನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ .

== ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ==
[[https://kn.wikipedia.org/wiki/ಚಿತ್ರ:Languages_-_China.PNG|link=ಚಿತ್ರ:Languages_-_China.PNG|thumb|328x328px|ಸಿನಿಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು]]
ಕೆಳಗಿನ ನಕ್ಷೆಯು ಚೀನಾದೊಳಗಿನ ಭಾಷಾ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು (&quot;ಭಾಷೆಗಳು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಉಪಭಾಷಾ ಗುಂಪುಗಳು&quot;) ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ:

* [[Mandarin (linguistics)|ಗುವಾನ್]] (ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್) ಉತ್ತರ ಉಪಭಾಷೆ/ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ/ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, (ಸುಮಾರು 885 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Wu (linguistics)|ವು]], ಇದರಲ್ಲಿ [[Shanghainese|ಶಾಂಘೈನೀಸ್]] ಸೇರಿದೆ , (ಸುಮಾರು 77 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Cantonese (linguistics)|ಯು]] (ಕ್ಯಾಂಟನೀಸ್) 粵/粤, (c. 71 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Min (linguistics)|ಕನಿಷ್ಠ]] (麩/闽), ಇದರಲ್ಲಿ [[Taiwanese (linguistics)|ತೈವಾನೀಸ್]], (c. 60 ಮಿಲಿಯನ್)
* [[Xiang (linguistics)|Xiangxiang]], (c. 36 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Hakka (linguistics)|ಹಕ್ಕಾ (]]客家) ಅಥವಾ 客, (c. 34 ಮಿಲಿಯನ್)
* [[Gan (linguistics)|Gan (]]赣/赣), (c. 31 ಮಿಲಿಯನ್)
==ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ==

ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟನ್ ಅಥವಾ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮೀ ಅಥವಾ ಇಂಡೋ-ಸಿನಿಟಿಕ್ ಮುಂತಾಗಿ ಕರೆಯುವ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಭಾಷೆ. ಈ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ ಚೀನೀ ಥಾಯ್, ಟಿಬೆಟನ್, [[ಬರ್ಮೀ ಭಾಷೆ|ಬರ್ಮೀ]] ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲದೆ [[ಬೋಡೊ|ಬೋಡೋ]]-ನಾಗಾ-ಕಚಿನ್, ಮಿಯಾವೊ, ಕೊಲೋ ಮತ್ತು ಮಾನ-ಖ್ಮರ್ ಭಾಷೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಚೀನೀ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚೀನೀ ಬರೆವಣಿಗೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸುಮಾರು 29ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪೂಹ್ಸಿ ಎಂಬ ರಾಜನಿಗೆ ಹಳದಿ ನದಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದ ಪೆಡಂಭೂತದ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಗೋಚರಿಸಿದ ರಹಸ್ಯವಾದ ಸಂಕೇತಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1500ರ ಸುಮಾರಿನವು ಎನ್ನಲಾದ ಚೀನೀ [[ಬರವಣಿಗೆ|ಬರೆವಣಿಗೆ]]ಯ ತುಣುಕುಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವುದಂತೂ ನಿಜ. ಬರೆವಣಿಗೆಗೆ ಇಂಥ ಪರಿಷ್ಕಾರ ಬರಲು [[ಶತಮಾನ]]ಗಳ [[ವ್ಯವಸಾಯ]] ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಮಾದರಿಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
==ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ==
ಕಾಲಾನುಕಾಲಕ್ಕೆ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ಚೀನೀಯರಲ್ಲದ ಜನಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಇತರ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾಲ್ಕುಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಅತಿಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು 500ರ ವರೆಗಿನದು. ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು 500 ರಿಂದ ಹಿಡಿದು 900 ವರೆಗಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ, ಕ್ರಿ.ಶ. 900 ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 1200 ರವರೆಗಿನ ಮಧ್ಯಕಾಲ, 1200 ರಿಂದ ಈಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲ.

[[ಉಚ್ಛಾರಣೆ|ಉಚ್ಚಾರಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಹೊರತು ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಯಾವ ಅನ್ಯಭಾಷೆಯಿಂದಲೂ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪದ ಸ್ವಿಕಾರ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಅದರ ಮೂಲ ಗುಣಗಳು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಸ್ತ ಪೂರ್ವದ ಕಾನ್ ಫ್ಯೂಷಸನ ಕಾಲದ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಭಾಷೆ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತಿದೆ.

ಅಕ್ಷರ ಬರೆಹವುಳ್ಳ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಾದರೆ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿನ ಉಚ್ಛರಣಾ ವಿವರಗಳು, ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಬರೆಹದಲ್ಲೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ [[ಚೀನಿ ಲಿಪಿ]] ಅಂಥ ಯಾವ ಧ್ವನಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನೂ ತೋರುವಂಥದಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾನುಕಾಲಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಆಡುಮಾತು ಕಿವಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ತರುವಂತೆ ಬರೆದ ಮಾತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ತೃಪ್ತಿತರುತ್ತದಷ್ಟೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಚೀನ ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ|ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದಾಗಿದೆ.
==ಉಪಭಾಷೆಗಳು==
ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಆಧುನಿಕ ಚೀನೀ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿರುವ ಆರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.
* ಮಂಡಾರಿನ್, ವು ಕನ್ -ಹಕ್ಕಾ, ಮಿನ್, ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಮತ್ತು ಸಿಯಾಂಗ್.
ಮಂಡಾರಿನ್ ಗುಂಪನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಉಪಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು ; ಔತ್ತರೇಯ, ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ.
ಔತ್ತರೇಯ (ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಂಚೂರಿಯ, ಉತ್ತರ ಚೀನ, ಷಿನ್‍ಜಿಯಾಂಗ್, ಕ್ಯಾನ್ಸೂ ಮತ್ತು ಹೂಪೇ, ಅನ್‍ಹ್ವೇ) ಮತ್ತು ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪೀಪಿಂಗ್ ಉಪಭಾಷೆ ಈ ಉಪಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಭಾಷೆ, ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆನ್‍ಹ್ವೇ, ಕಿಂಗ್‍ಸು ಮತ್ತು ಹೂಪೇ ಮೊದಲಾಗಿ ಯಂಗ್‍ಟ್ಸೀ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ನೈಋತ್ಯ ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸೆಚುಯಾಂಗ್, ಯುನ್ಯಾನ್, ಗ್ವೇಜೋ ಮತ್ತು ಹೂಪೇ ಹಾಗೂ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಷಾಂಗ್‍ಹೈ ವೆಂಜೋ ಮತ್ತು ಷೂಜೋ ಉಪ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡವು ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು [[ಜೀಯಾಂಗ್ಸೂ|ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೂ]], ಜಜಿಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ [[ಜೀಯಾಂಗ್ಸೀ|ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೀ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಪೂಚೌ, ಆಮಾಯ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಟು ಉಪ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ '''ಮಿನ್''' ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಪೂಕ್ಯೆನ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಡುಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಹೈನಾನ್ ದ್ವೀಪ ಹಾಗೂ ಲೀಚೋ, ಪರ್ಯಾ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ವಾಂಗ್ ಡುಂಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ವಾಂಗ್ ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಷೀಯಾನ್ ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೂನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಈ ಮುಖ್ಯವಾದ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಆನ್‍ಹ್ವೇ, ಹೂನಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಉಪಭಾಷೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ-ಮ್,-ಪ್,-ತ್,-ಕ್ ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಥವಾ ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವ ಸಂದರ್ಭದ ಮೇಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಘೋಷಿತವಾದ ಬ್ ದ್ ಗ್ ದ್ ಮುಂತಾದ ಆದಿ ಘೋಷಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರ ಮೇಲೂ ಈ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
==ಬರವಣಿಗೆ==
ಚೀನೀ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ವಿಧಾನ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಪ್ರಾರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬರೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಂಥ ಬಹುತೇಕ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನೂ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಮೂರ್ತ ಹಾಗೂ ಮೂರ್ತ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕೊಡಬಹುದಾದ [[ಸಂಜ್ಞಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಂಜ್ಞೆ]]ಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು [[ಚಿತ್ರ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಭಾವಲಿಪಿ (ಐಡಿಯೋಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್) ಮತ್ತು ಸೂಚಕ (ಸಜೆಸ್ಟಿವ್) [[ಅಕ್ಷರ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಏಳು ವಿಧಾನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಳೆಯದಾದುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕ್ರಿಪೂ. 1760-1122ರ ಕಾಲದ ಚಿಯಾಕುವೆನ್ ಬರೆವಣಿಗೆ (ಆರಕಲ್ ಬೋನ್ ರಯಟಿಂಗ್) ಇದರ ಅನಂತರ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1122-221 ರ ಕಾಲದ ತಚುವಾನ್ ಅಥವಾ ಮಹಾಮುದ್ರೆ ವಿಧಾನ. ಸಿಯಾವೋ ಚುವಾನ್ ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಟ ಮುದ್ರೆ ವಿಧಾನ ಅನಂತರದಲ್ಲಿದ್ದು ಉಷೂ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ, ಕೈಷೂ ಅಥವಾ ಮದರು ವಿಧಾನ. ಸಿಂಗ್ ಷೂ ಅಥವಾ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸಾವೋ ಷೂ ಅಥವಾ ಕುರ್ಸೀನ್ ವಿಧಾನಗಳು ಆಮೇಲೆ ಬಂದವು. ಚೀನೀಭಾಷೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ವರ್ಣಮಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವೂ ಒಂದು ಪದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ ಎಷ್ಟು ಪದಗಳಿದ್ದರೆ ಅಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ. ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ನಾನಾವಿಧವಾದ ಕೊಟ್ಟುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಉದ್ದವಾದ ಗೆರೆ | ಅಡ್ಡವಾದ ಗೆರೆ — ಎಡ ಕೊಕ್ಕೆ ) ಬಲ ಕೊಕ್ಕೆ ( ಈ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಬಲದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬರೆಹಗಾರನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬರೆಯಬಹುದು. 

==ಚೀನೀ ಲಿಪಿ==
ಮೊದಲಿನ ಚಿತ್ರಲಿಪಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀಯರು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳೇನೆಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಬದಲಾಗಿ ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿದರು. ಉದಾಹರಣೆ, ಮಹತ್ತರವಾದುದು ಅಥವಾ ಹಿರಿದಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯನೊಬ್ಬನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು ; ಈ ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯನ ಚಿತ್ರದ ತಲೆಮೇಲೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಒಂದು ಗೆರೆಯನ್ನು ಎಳೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ [[ಸ್ವರ್ಗ]] ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಶಬ್ದವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಾನವ ಎಷ್ಟೇ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದರೂ ಸ್ವರ್ಗದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗ ಎಂಬುದು [[ದೇವರು|ದೇವರಿ]]ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿರುವ ಶಬ್ದ. ಮೇಲಿನ ಈ ಗೆರೆಯನ್ನು ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ [[ನೆಲೆ]] ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದ ರೂಪಿತವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಎಳೆದ ಗೆರೆ [[ನೆಲ]]ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಇಬ್ಬರು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯರು ನೆಲದಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವಂಥ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದು ಜೊತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದವಾಯಿತು. ಈ ಶಬ್ದದ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ  ಜನಪ್ರಿಯ ಶಬ್ದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. (ಸೂರ್ಯ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರಿಗಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನಂದವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎಂಬುದೇ ಈ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ತರ್ಕ) ಮೇಲ್ಕಂಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಶಬ್ದಗಳು ಚಿತ್ರ ಮಾತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ ; ಅವು ಭಾವಲಿಪಿ-ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಆಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದುವು. ಇವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾವಗಳು ಅಡಕಗೊಂಡಿದ್ದುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಲಿಖಿತ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ]]ರಾಗಲೀ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಷಿ]]ಯನ್ನರಾಗಲೀ ಭಾವಲಿಪಿ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಧ್ವನಿಸಂಕೇತಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಚೀನೀಯರು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ವರ್ಣ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಧ್ವನ್ಯಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನೂ, ಸಂಕೇತಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೊಸಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಅವು ರೂಪಿಸುತ್ತ ನಡೆದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಂಕೇತಗಳು ಧ್ವನಿಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬರತೊಡಗಿದುವು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಪಿಂಗ್ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. 

ಹೀಗೆ ವರ್ಣಮಾಲೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಚೀನಿಯರು ತಮ್ಮವೇ ಆದ [[ಶಬ್ದ (ವ್ಯಾಕರಣ)|ಶಬ್ದ]]ದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಬ್ದವೂ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ಧ್ವನಿ]]ಯನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಾರ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಗೊಂದಲವನ್ನು ದೂರುಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚೀನೀಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾಸಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್‍ಉ ಎಂಬ ಚೀನೀ ಶಬ್ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಥವಾ ರಾಗ ಅಥವಾ ಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಭಿನ್ನವಾದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನಿಯರು ಎರಡೆರಡು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್‍ಉ-ತ್-ಉಂಗ್ ಎಂಬುದನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಕೆಪ್‍ಉ ಎಂಬುದನ್ನು [[ರಾಗ]]ಕ್ಕೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನೀಯರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕøತ, ಧರ್ಮ-ಚಕ್ರ, ಮಹಾಯಾನದಂಥ ಸಮಾನಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳೂ ಚೀನೀಯರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದುವು. ಎರವಲು-ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಶರಣಾದ ವಿದೇಶೀ ಪಾರಿಭಾಷಿಕಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಚೀನೀಯರಿಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಕೆಳಗೆ ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ತಿಎನ್-ಹುಅ (ವಿದ್ಯುತ್-ಮಾತು)-ದೂರವಾಣಿ (ಟೆಲಿಫೋನ್) ಮಿನ್-ಛು (ಜನತೆ-ಪ್ರಭು)-ಗಣತಂತ್ರ ಯಂಗ್ ಛ್‍ಇ (ಪೋಷಕ-ಅನಿಲ)-ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಧ್ವನ್ಯಾತ್ಮಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣ (ಅಥವಾ ಅಕ್ಷರ), ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳು ಮೂಲಘಟಕಗಳಾಗಿದ್ದರೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ (ಇವನ್ನು ನಾವು ಚಿಹ್ನೆಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ). [[ಸಮಾಸ]]ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಘಟಕಗಳಾಗಿವೆ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ [[ಮುದ್ರಣ]] ಹಾಗೂ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಚೀನೀವಾಕ್ಯ ಕೇವಲ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ, ಈಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಮಾನ ಅಂತರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಸ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನೀ ಬರೆಹದಲ್ಲಾಗಲೀ, ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಾಗಲೀ ಕೂಡುಗೆರೆ (ಹೈಫೆನ್) ಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಜ್ಞ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಶಬ್ದಗಳ ನಡುವಣ ಅದೃಶ್ಯಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲವು. ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಿಹ್ನೆಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘಟಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಭಾಷೆ ಏಕಾಕ್ಷರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯುಳ್ಳದ್ದೆಂಬಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ನಲವತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿಹ್ನೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳರಿಂದ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಇಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಪೀಕಿಂಗಿನ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲೆ (ಈ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೇ ಶಿಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ) ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕುನೂರು ಧ್ವನಿಗಳಿವೆ. ಅಂತೆಯೇ ಚೀನೀ ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ವನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಶ್ರುತ್ಯಾತ್ಮಕ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದೇ ಇದಕ್ಕಿರುವ ಏಕೈಕ ಪರಿಹಾರ. [[ಬೀಜಿಂಗ್|ಬೀಜಿಂಗಿ]]ನ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಿನ್ನ ಶುೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ; ಇತರ ಉಪಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಶುೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಚೀನದಲ್ಲಿ ಮೊರಡಿಗಳು, ತೊರೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಉಪಭಾಷೆಗಳೂ ಅಸಂಖ್ಯವಾಗಿವೆ.
==ವ್ಯಾಕರಣ==
ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ [[ಲಿಂಗಭೇದ|ಲಿಂಗ]], [[ಕಾಲ]], [[ವಚನ (ವ್ಯಾಕರಣ)|ವಚನ]], [[ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು|ವಿಭಕ್ತಿ]] ಕರ್ತರೀ-ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚೀನೀಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಬರೆಹಕ್ಕೆ ಎಡಗೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಶುದ್ಧ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕಾದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ವಾಕ್ಯರಚನಾಕ್ರಮಗನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂದರ್ಭಾನುಗುಣವಾಗಿ ಶಬ್ದವರ್ಗಗಳನ್ನು-[[ನಾಮಪದ]] [[ಕ್ರಿಯಾಪದ]] ಇತ್ಯಾದಿ-ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಶಬ್ದ ಒಂದೆಡೆ ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ನಾಮಪದವಾಗಿ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಗುಣವಾಚಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ತತ್ತ್ವಾಧಾರ ಅಥವಾ ಯುಕ್ತಿಸಾಂಗತ್ಯ ಅಡಗಿರುವುದು ಅದರ ತಾರ್ಕಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲೇ ಹೊರತು ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಲ್ಲ. ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಏಳುಬೀಳುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತಿರುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚೀನೀಭಾಷೆ ತನ್ನ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ನಾಡು ವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ಹೋಗದಂತಾಗುವಲ್ಲಿ ಈ ಭಾವಲಿಪಿಭಾಷೆ ನೆರವಾಗಿದೆ ; ಈ ಭಾಷೆ ನಶಿಸಿಹೋದಂತಾಗುವಲ್ಲಿ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನುಳ್ಳ ಈ ನಾಡು ನೆರವಾಗಿದೆ. ಚೀನೀಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಚೀನದ ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಪ್ರತೈಕತೆ-ಇವು ಒಂದು ಮತ್ತೊಂದರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಾಳುವೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಚೀನದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಗತಿಗಿಂತ ತುಂಬ ಮುಂದಾಗಿತ್ತೋ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದು ಹೆಗಲೆಣೆಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಭಾಷಾ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಉಗ್ರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಚೀನದ [[ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ]]ಗಳಿಗೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಚೀನದ ಬುದ್ಧಿ ಜೀವಿಗಳ ಹಾಗೂ ಚೀನೀಭಾಷೆಯ ಹೊನ್ನಿನ ದಿನಗಳೂ ಈಚಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದುವು. ಈ ಭಾಷೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಾದರೂ ಚೀನದಲ್ಲಿನ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ಗಳ ತೀವ್ರ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಇದು ಅಡ್ಡಗಲ್ಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆ ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯ ಉಪಕರವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನದ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತುಂಬ ಕಾಲವನ್ನು ವ್ಯಯ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಚೀನೀ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ತತ್‍ಕ್ಷಣವೇ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲಾರದಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಭಾವಲಿಪಿ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿರುವ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಕಳುಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಗಳ ಉಳಿತಾಯವಾಗುವಂತೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿರುವ ಬೆರಳಚ್ಚು ಯಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.  ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನೀಭಾಷೆಯನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನೀಕರಿಸುವ ತೀವ್ರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ನಡೆದಿವೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist|2}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನಿ ಭಾಷೆ}}
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು]]</text>
      <sha1>3m1rvrsjorh2upgg1pna797fvzybwti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434880</id>
      <parentid>1434879</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T07:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಭಾಷೆಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1434880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40107" sha1="jqbvaq3xcikhgqls9gvldkpk242s28t" xml:space="preserve">{{Infobox ಭಾಷೆ
|name=ಚೀನಿ ಭಾಷೆ
|nativename={{lang|zh|汉语/漢語}} ಹಾನ್ಯೂ, {{lang|zh|中文}} ಜೋಂಗ್ವೇನ್
|caption=
|states=[[ಚೀನ]], [[ಮಲೇಶಿಯ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]], ಇತ್ಯಾದಿ
|region=[[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]
|speakers=ಸು. ೧.೩ [[ಬಿಲಿಯನ್]]
|rank='''ಎಲ್ಲಾ ಸೇರಿ''': ೧
[[ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಭಾಷೆ|ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]]: ೧ &lt;br /&gt;
[[ವೂ ಭಾಷೆ|ವೂ]]: ೧೨ &lt;br /&gt;
[[ಕ್ಯಾಂಟೊನೀಸ್ ಭಾಷೆ|ಕ್ಯಾಂಟೊನೀಸ್]]: ೧೮ &lt;br /&gt;
[[ಮಿನ್ ಭಾಷೆ|ಮಿನ್]]: ೨೨ &lt;br /&gt;
[[ಜಿಯಾಂಗ್ ಭಾಷೆ|ಜಿಯಾಂಗ್]]: ೩೦ &lt;br /&gt;
[[ಹಕ್ಕ ಭಾಷೆ|ಹಕ್ಕ]]: ೩೩ &lt;br /&gt;
[[ಗಾನ್ ಭಾಷೆ|ಗಾನ್]]: ೩೮
|familycolor=Sino-Tibetan
|fam1: [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]]
|script=[[ಚೀನಿ ಲಿಪಿ]]
|nation={{flagicon|the People's Republic of China}} [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|the Republic of China}} [[ಚೀನಿ ಗಣರಾಜ್ಯ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|Singapore}} [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|the United Nations}} [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]
|agency=
|iso1=zh
|iso2b=chi / zho
}} 
'''ಚೀನಿ ಭಾಷೆ''' (汉语/漢語, ಹಾನ್ಯೂ; 中文, ಝೋಂಗ್ವೇನ್) ಮೂಲತಃ [[ಹಾನ್ ಚೀನಿ ಜನ]]ರ ಭಾಷೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಗೆಯಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇಂದು ಒಂದು [[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]]ವೆನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು  ವೈವಿಧ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]] ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇದು ಸೇರಿದೆ.&lt;ref&gt;*David Crystal, ''The Cambridge Encyclopedia of Language'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1987), p. 312. “The mutual unintelligibility of the varieties is the main ground for referring to them as separate languages.”
* Charles N. Li, Sandra A. Thompson. ''Mandarin Chinese: A Functional Reference Grammar'' (1989), p 2. “The Chinese language family is genetically classified as an independent branch of the Sino-Tibetan language family.”
* Jerry Norman. ''Chinese'' (1988), p.1. “The modern Chinese dialects are really more like a family of language.&lt;/ref&gt; About one-sixth of the world’s population, or over one billion people, speak some form of Chinese as their native language. The [[identification of the varieties of Chinese]] as &quot;languages&quot; or &quot;dialects&quot; is controversial.&lt;ref name=Mair&gt;{{cite journal|url=http://sino-platonic.org/complete/spp029_chinese_dialect.pdf|journal=Sino-Platonic Papers|last=Mair|first=Victor H.|authorlink=Victor H. Mair|title=What Is a Chinese &quot;Dialect/Topolect&quot;? Reflections on Some Key Sino-English Linguistic Terms|date=1991}}&lt;/ref&gt; As a language family Chinese has an estimated nearly 1.2&amp;nbsp;billion speakers; [[Mandarin Chinese]] alone has around 851&amp;nbsp;million native speakers, outnumbering any other language in the world.&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=cmn Ethnologue report for language code:cmn]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=eng Ethnologue report for language code:eng]&lt;/ref&gt;

'''ಚೀನಿ ಭಾಷೆ''' (汉语/漢語, ಹಾನ್ಯೂ; 中文, ಝೋಂಗ್ವೇನ್) ಮೂಲತಃ [[ಹಾನ್ ಚೀನಿ ಜನ]]ರ ಭಾಷೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಗೆಯಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇಂದು ಒಂದು [[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]]ವೆನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]] ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇದು ಸೇರಿದೆ. About one-sixth of the world’s population, or over one billion people, speak some form of Chinese as their native language. The [[identification of the varieties of Chinese]] as &quot;languages&quot; or &quot;dialects&quot; is controversial.&lt;ref name=&quot;Mair&quot; /&gt; As a language family Chinese has an estimated nearly 1.2&amp;#x20;billion speakers; [[Mandarin Chinese]] alone has around 851&amp;#x20;million native speakers, outnumbering any other language in the world.

[[Spoken Chinese|ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯು]] ಅದರ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆಂತರಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು [[Tone (linguistics)|ಸ್ವರ]] ಮತ್ತು [[Analytic language|ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ]]. ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಆರು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ (ವರ್ಗೀಕರಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ), ಅವುಗಳಲ್ಲಿ (ಇದುವರೆಗೆ) ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವವು [[Mandarin (linguistics)|ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] (ಸುಮಾರು 850&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್), ನಂತರ [[Wu (linguistics)|ವು]] (ಸುಮಾರು 90&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್), [[Min (linguistics)|ಮಿನ್]] (ಸುಮಾರು 70&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್) ಮತ್ತು [[Cantonese (linguistics)|ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್]] (ಸುಮಾರು 70&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್). ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಪರಸ್ಪರ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಕೆಲವು, [[Xiang (linguistics)|ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್]] ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಉಪಭಾಷೆಗಳಂತೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗ್ರಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. [[ISO 639-3]] ರಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ಅನ್ನು ಹದಿಮೂರು ಉಪ-ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[Macrolanguage|ಮ್ಯಾಕ್ರೋಭಾಷೆ]] ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ , ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯ ಬಹು &quot; [[Language|ಭಾಷೆಗಳು]] &quot; ಅಥವಾ &quot; [[Dialect|ಉಪಭಾಷೆಗಳು]] &quot; ಎಂದು [[Identification of the varieties of Chinese|ಗುರುತಿಸುವುದು]] ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ರೂಪವು [[Standard Mandarin|ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] &quot;普通话/普通話 ([[Pinyin|ಪಿನ್ಯಿನ್]]: pǔtōnghùa); 国语/國語 ([[Pinyin|ಪಿನ್ಯಿನ್]] : gúoyǔ)&quot;, ಇದು [[Beijing dialect|ಬೀಜಿಂಗ್ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿದೆ . ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ [[People's Republic of China|ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ]], ತೈವಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[Republic of China|ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ]] ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ , ಜೊತೆಗೆ [[Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರದ]] ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಚೈನೀಸ್ - ''ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ'' , ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ - [[United Nations|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಆರು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ, [[Standard Cantonese|ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್]] ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[Hong Kong|ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ( [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಜೊತೆಗೆ ) ಮತ್ತು [[Macau|ಮಕಾವು]] ( [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಜೊತೆಗೆ ) ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಮಿನ್ ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ [[Min Nan|ಮಿನ್ ನಾನ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ [[Fujian|ಫ್ಯೂಜಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ]], [[Taiwan|ತೈವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] (ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[Taiwanese (linguistics)|ತೈವಾನೀಸ್]] ಅಥವಾ ಹೊಕ್ಲೊ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು [[Southeast Asia|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] (ಇಲ್ಲಿ ಇದು [[Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರ]], [[Malaysia|ಮಲೇಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[Philippines|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊಕ್ಕಿಯನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ .

== ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ==
[[https://kn.wikipedia.org/wiki/ಚಿತ್ರ:Languages_-_China.PNG|link=ಚಿತ್ರ:Languages_-_China.PNG|thumb|328x328px|ಸಿನಿಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು]]
ಕೆಳಗಿನ ನಕ್ಷೆಯು ಚೀನಾದೊಳಗಿನ ಭಾಷಾ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು (&quot;ಭಾಷೆಗಳು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಉಪಭಾಷಾ ಗುಂಪುಗಳು&quot;) ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ:

* [[Mandarin (linguistics)|ಗುವಾನ್]] (ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್) ಉತ್ತರ ಉಪಭಾಷೆ/ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ/ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, (ಸುಮಾರು 885 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Wu (linguistics)|ವು]], ಇದರಲ್ಲಿ [[Shanghainese|ಶಾಂಘೈನೀಸ್]] ಸೇರಿದೆ , (ಸುಮಾರು 77 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Cantonese (linguistics)|ಯು]] (ಕ್ಯಾಂಟನೀಸ್) 粵/粤, (c. 71 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Min (linguistics)|ಕನಿಷ್ಠ]] (麩/闽), ಇದರಲ್ಲಿ [[Taiwanese (linguistics)|ತೈವಾನೀಸ್]], (c. 60 ಮಿಲಿಯನ್)
* [[Xiang (linguistics)|Xiangxiang]], (c. 36 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Hakka (linguistics)|ಹಕ್ಕಾ (]]客家) ಅಥವಾ 客, (c. 34 ಮಿಲಿಯನ್)
* [[Gan (linguistics)|Gan (]]赣/赣), (c. 31 ಮಿಲಿಯನ್)
==ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ==

ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟನ್ ಅಥವಾ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮೀ ಅಥವಾ ಇಂಡೋ-ಸಿನಿಟಿಕ್ ಮುಂತಾಗಿ ಕರೆಯುವ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಭಾಷೆ. ಈ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ ಚೀನೀ ಥಾಯ್, ಟಿಬೆಟನ್, [[ಬರ್ಮೀ ಭಾಷೆ|ಬರ್ಮೀ]] ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲದೆ [[ಬೋಡೊ|ಬೋಡೋ]]-ನಾಗಾ-ಕಚಿನ್, ಮಿಯಾವೊ, ಕೊಲೋ ಮತ್ತು ಮಾನ-ಖ್ಮರ್ ಭಾಷೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಚೀನೀ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚೀನೀ ಬರೆವಣಿಗೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸುಮಾರು 29ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪೂಹ್ಸಿ ಎಂಬ ರಾಜನಿಗೆ ಹಳದಿ ನದಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದ ಪೆಡಂಭೂತದ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಗೋಚರಿಸಿದ ರಹಸ್ಯವಾದ ಸಂಕೇತಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1500ರ ಸುಮಾರಿನವು ಎನ್ನಲಾದ ಚೀನೀ [[ಬರವಣಿಗೆ|ಬರೆವಣಿಗೆ]]ಯ ತುಣುಕುಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವುದಂತೂ ನಿಜ. ಬರೆವಣಿಗೆಗೆ ಇಂಥ ಪರಿಷ್ಕಾರ ಬರಲು [[ಶತಮಾನ]]ಗಳ [[ವ್ಯವಸಾಯ]] ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಮಾದರಿಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
==ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ==
ಕಾಲಾನುಕಾಲಕ್ಕೆ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ಚೀನೀಯರಲ್ಲದ ಜನಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಇತರ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾಲ್ಕುಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಅತಿಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು 500ರ ವರೆಗಿನದು. ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು 500 ರಿಂದ ಹಿಡಿದು 900 ವರೆಗಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ, ಕ್ರಿ.ಶ. 900 ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 1200 ರವರೆಗಿನ ಮಧ್ಯಕಾಲ, 1200 ರಿಂದ ಈಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲ.

[[ಉಚ್ಛಾರಣೆ|ಉಚ್ಚಾರಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಹೊರತು ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಯಾವ ಅನ್ಯಭಾಷೆಯಿಂದಲೂ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪದ ಸ್ವಿಕಾರ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಅದರ ಮೂಲ ಗುಣಗಳು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಸ್ತ ಪೂರ್ವದ ಕಾನ್ ಫ್ಯೂಷಸನ ಕಾಲದ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಭಾಷೆ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತಿದೆ.

ಅಕ್ಷರ ಬರೆಹವುಳ್ಳ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಾದರೆ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿನ ಉಚ್ಛರಣಾ ವಿವರಗಳು, ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಬರೆಹದಲ್ಲೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ [[ಚೀನಿ ಲಿಪಿ]] ಅಂಥ ಯಾವ ಧ್ವನಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನೂ ತೋರುವಂಥದಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾನುಕಾಲಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಆಡುಮಾತು ಕಿವಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ತರುವಂತೆ ಬರೆದ ಮಾತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ತೃಪ್ತಿತರುತ್ತದಷ್ಟೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಚೀನ ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ|ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದಾಗಿದೆ.
==ಉಪಭಾಷೆಗಳು==
ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಆಧುನಿಕ ಚೀನೀ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿರುವ ಆರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.
* ಮಂಡಾರಿನ್, ವು ಕನ್ -ಹಕ್ಕಾ, ಮಿನ್, ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಮತ್ತು ಸಿಯಾಂಗ್.
ಮಂಡಾರಿನ್ ಗುಂಪನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಉಪಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು ; ಔತ್ತರೇಯ, ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ.
ಔತ್ತರೇಯ (ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಂಚೂರಿಯ, ಉತ್ತರ ಚೀನ, ಷಿನ್‍ಜಿಯಾಂಗ್, ಕ್ಯಾನ್ಸೂ ಮತ್ತು ಹೂಪೇ, ಅನ್‍ಹ್ವೇ) ಮತ್ತು ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪೀಪಿಂಗ್ ಉಪಭಾಷೆ ಈ ಉಪಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಭಾಷೆ, ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆನ್‍ಹ್ವೇ, ಕಿಂಗ್‍ಸು ಮತ್ತು ಹೂಪೇ ಮೊದಲಾಗಿ ಯಂಗ್‍ಟ್ಸೀ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ನೈಋತ್ಯ ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸೆಚುಯಾಂಗ್, ಯುನ್ಯಾನ್, ಗ್ವೇಜೋ ಮತ್ತು ಹೂಪೇ ಹಾಗೂ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಷಾಂಗ್‍ಹೈ ವೆಂಜೋ ಮತ್ತು ಷೂಜೋ ಉಪ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡವು ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು [[ಜೀಯಾಂಗ್ಸೂ|ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೂ]], ಜಜಿಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ [[ಜೀಯಾಂಗ್ಸೀ|ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೀ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಪೂಚೌ, ಆಮಾಯ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಟು ಉಪ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ '''ಮಿನ್''' ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಪೂಕ್ಯೆನ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಡುಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಹೈನಾನ್ ದ್ವೀಪ ಹಾಗೂ ಲೀಚೋ, ಪರ್ಯಾ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ವಾಂಗ್ ಡುಂಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ವಾಂಗ್ ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಷೀಯಾನ್ ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೂನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಈ ಮುಖ್ಯವಾದ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಆನ್‍ಹ್ವೇ, ಹೂನಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಉಪಭಾಷೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ-ಮ್,-ಪ್,-ತ್,-ಕ್ ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಥವಾ ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವ ಸಂದರ್ಭದ ಮೇಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಘೋಷಿತವಾದ ಬ್ ದ್ ಗ್ ದ್ ಮುಂತಾದ ಆದಿ ಘೋಷಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರ ಮೇಲೂ ಈ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
==ಬರವಣಿಗೆ==
ಚೀನೀ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ವಿಧಾನ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಪ್ರಾರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬರೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಂಥ ಬಹುತೇಕ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನೂ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಮೂರ್ತ ಹಾಗೂ ಮೂರ್ತ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕೊಡಬಹುದಾದ [[ಸಂಜ್ಞಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಂಜ್ಞೆ]]ಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು [[ಚಿತ್ರ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಭಾವಲಿಪಿ (ಐಡಿಯೋಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್) ಮತ್ತು ಸೂಚಕ (ಸಜೆಸ್ಟಿವ್) [[ಅಕ್ಷರ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಏಳು ವಿಧಾನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಳೆಯದಾದುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕ್ರಿಪೂ. 1760-1122ರ ಕಾಲದ ಚಿಯಾಕುವೆನ್ ಬರೆವಣಿಗೆ (ಆರಕಲ್ ಬೋನ್ ರಯಟಿಂಗ್) ಇದರ ಅನಂತರ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1122-221 ರ ಕಾಲದ ತಚುವಾನ್ ಅಥವಾ ಮಹಾಮುದ್ರೆ ವಿಧಾನ. ಸಿಯಾವೋ ಚುವಾನ್ ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಟ ಮುದ್ರೆ ವಿಧಾನ ಅನಂತರದಲ್ಲಿದ್ದು ಉಷೂ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ, ಕೈಷೂ ಅಥವಾ ಮದರು ವಿಧಾನ. ಸಿಂಗ್ ಷೂ ಅಥವಾ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸಾವೋ ಷೂ ಅಥವಾ ಕುರ್ಸೀನ್ ವಿಧಾನಗಳು ಆಮೇಲೆ ಬಂದವು. ಚೀನೀಭಾಷೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ವರ್ಣಮಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವೂ ಒಂದು ಪದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ ಎಷ್ಟು ಪದಗಳಿದ್ದರೆ ಅಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ. ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ನಾನಾವಿಧವಾದ ಕೊಟ್ಟುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಉದ್ದವಾದ ಗೆರೆ | ಅಡ್ಡವಾದ ಗೆರೆ — ಎಡ ಕೊಕ್ಕೆ ) ಬಲ ಕೊಕ್ಕೆ ( ಈ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಬಲದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬರೆಹಗಾರನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬರೆಯಬಹುದು. 

==ಚೀನೀ ಲಿಪಿ==
ಮೊದಲಿನ ಚಿತ್ರಲಿಪಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀಯರು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳೇನೆಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಬದಲಾಗಿ ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿದರು. ಉದಾಹರಣೆ, ಮಹತ್ತರವಾದುದು ಅಥವಾ ಹಿರಿದಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯನೊಬ್ಬನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು ; ಈ ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯನ ಚಿತ್ರದ ತಲೆಮೇಲೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಒಂದು ಗೆರೆಯನ್ನು ಎಳೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ [[ಸ್ವರ್ಗ]] ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಶಬ್ದವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಾನವ ಎಷ್ಟೇ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದರೂ ಸ್ವರ್ಗದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗ ಎಂಬುದು [[ದೇವರು|ದೇವರಿ]]ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿರುವ ಶಬ್ದ. ಮೇಲಿನ ಈ ಗೆರೆಯನ್ನು ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ [[ನೆಲೆ]] ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದ ರೂಪಿತವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಎಳೆದ ಗೆರೆ [[ನೆಲ]]ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಇಬ್ಬರು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯರು ನೆಲದಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವಂಥ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದು ಜೊತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದವಾಯಿತು. ಈ ಶಬ್ದದ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ  ಜನಪ್ರಿಯ ಶಬ್ದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. (ಸೂರ್ಯ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರಿಗಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನಂದವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎಂಬುದೇ ಈ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ತರ್ಕ) ಮೇಲ್ಕಂಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಶಬ್ದಗಳು ಚಿತ್ರ ಮಾತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ ; ಅವು ಭಾವಲಿಪಿ-ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಆಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದುವು. ಇವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾವಗಳು ಅಡಕಗೊಂಡಿದ್ದುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಲಿಖಿತ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ]]ರಾಗಲೀ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಷಿ]]ಯನ್ನರಾಗಲೀ ಭಾವಲಿಪಿ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಧ್ವನಿಸಂಕೇತಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಚೀನೀಯರು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ವರ್ಣ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಧ್ವನ್ಯಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನೂ, ಸಂಕೇತಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೊಸಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಅವು ರೂಪಿಸುತ್ತ ನಡೆದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಂಕೇತಗಳು ಧ್ವನಿಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬರತೊಡಗಿದುವು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಪಿಂಗ್ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. 

ಹೀಗೆ ವರ್ಣಮಾಲೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಚೀನಿಯರು ತಮ್ಮವೇ ಆದ [[ಶಬ್ದ (ವ್ಯಾಕರಣ)|ಶಬ್ದ]]ದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಬ್ದವೂ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ಧ್ವನಿ]]ಯನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಾರ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಗೊಂದಲವನ್ನು ದೂರುಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚೀನೀಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾಸಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್‍ಉ ಎಂಬ ಚೀನೀ ಶಬ್ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಥವಾ ರಾಗ ಅಥವಾ ಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಭಿನ್ನವಾದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನಿಯರು ಎರಡೆರಡು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್‍ಉ-ತ್-ಉಂಗ್ ಎಂಬುದನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಕೆಪ್‍ಉ ಎಂಬುದನ್ನು [[ರಾಗ]]ಕ್ಕೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನೀಯರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕøತ, ಧರ್ಮ-ಚಕ್ರ, ಮಹಾಯಾನದಂಥ ಸಮಾನಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳೂ ಚೀನೀಯರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದುವು. ಎರವಲು-ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಶರಣಾದ ವಿದೇಶೀ ಪಾರಿಭಾಷಿಕಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಚೀನೀಯರಿಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಕೆಳಗೆ ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ತಿಎನ್-ಹುಅ (ವಿದ್ಯುತ್-ಮಾತು)-ದೂರವಾಣಿ (ಟೆಲಿಫೋನ್) ಮಿನ್-ಛು (ಜನತೆ-ಪ್ರಭು)-ಗಣತಂತ್ರ ಯಂಗ್ ಛ್‍ಇ (ಪೋಷಕ-ಅನಿಲ)-ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಧ್ವನ್ಯಾತ್ಮಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣ (ಅಥವಾ ಅಕ್ಷರ), ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳು ಮೂಲಘಟಕಗಳಾಗಿದ್ದರೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ (ಇವನ್ನು ನಾವು ಚಿಹ್ನೆಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ). [[ಸಮಾಸ]]ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಘಟಕಗಳಾಗಿವೆ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ [[ಮುದ್ರಣ]] ಹಾಗೂ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಚೀನೀವಾಕ್ಯ ಕೇವಲ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ, ಈಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಮಾನ ಅಂತರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಸ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನೀ ಬರೆಹದಲ್ಲಾಗಲೀ, ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಾಗಲೀ ಕೂಡುಗೆರೆ (ಹೈಫೆನ್) ಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಜ್ಞ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಶಬ್ದಗಳ ನಡುವಣ ಅದೃಶ್ಯಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲವು. ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಿಹ್ನೆಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘಟಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಭಾಷೆ ಏಕಾಕ್ಷರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯುಳ್ಳದ್ದೆಂಬಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ನಲವತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿಹ್ನೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳರಿಂದ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಇಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಪೀಕಿಂಗಿನ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲೆ (ಈ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೇ ಶಿಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ) ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕುನೂರು ಧ್ವನಿಗಳಿವೆ. ಅಂತೆಯೇ ಚೀನೀ ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ವನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಶ್ರುತ್ಯಾತ್ಮಕ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದೇ ಇದಕ್ಕಿರುವ ಏಕೈಕ ಪರಿಹಾರ. [[ಬೀಜಿಂಗ್|ಬೀಜಿಂಗಿ]]ನ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಿನ್ನ ಶುೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ; ಇತರ ಉಪಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಶುೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಚೀನದಲ್ಲಿ ಮೊರಡಿಗಳು, ತೊರೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಉಪಭಾಷೆಗಳೂ ಅಸಂಖ್ಯವಾಗಿವೆ.
==ವ್ಯಾಕರಣ==
ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ [[ಲಿಂಗಭೇದ|ಲಿಂಗ]], [[ಕಾಲ]], [[ವಚನ (ವ್ಯಾಕರಣ)|ವಚನ]], [[ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು|ವಿಭಕ್ತಿ]] ಕರ್ತರೀ-ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚೀನೀಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಬರೆಹಕ್ಕೆ ಎಡಗೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಶುದ್ಧ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕಾದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ವಾಕ್ಯರಚನಾಕ್ರಮಗನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂದರ್ಭಾನುಗುಣವಾಗಿ ಶಬ್ದವರ್ಗಗಳನ್ನು-[[ನಾಮಪದ]] [[ಕ್ರಿಯಾಪದ]] ಇತ್ಯಾದಿ-ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಶಬ್ದ ಒಂದೆಡೆ ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ನಾಮಪದವಾಗಿ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಗುಣವಾಚಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ತತ್ತ್ವಾಧಾರ ಅಥವಾ ಯುಕ್ತಿಸಾಂಗತ್ಯ ಅಡಗಿರುವುದು ಅದರ ತಾರ್ಕಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲೇ ಹೊರತು ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಲ್ಲ. ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಏಳುಬೀಳುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತಿರುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚೀನೀಭಾಷೆ ತನ್ನ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ನಾಡು ವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ಹೋಗದಂತಾಗುವಲ್ಲಿ ಈ ಭಾವಲಿಪಿಭಾಷೆ ನೆರವಾಗಿದೆ ; ಈ ಭಾಷೆ ನಶಿಸಿಹೋದಂತಾಗುವಲ್ಲಿ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನುಳ್ಳ ಈ ನಾಡು ನೆರವಾಗಿದೆ. ಚೀನೀಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಚೀನದ ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಪ್ರತೈಕತೆ-ಇವು ಒಂದು ಮತ್ತೊಂದರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಾಳುವೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಚೀನದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಗತಿಗಿಂತ ತುಂಬ ಮುಂದಾಗಿತ್ತೋ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದು ಹೆಗಲೆಣೆಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಭಾಷಾ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಉಗ್ರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಚೀನದ [[ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ]]ಗಳಿಗೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಚೀನದ ಬುದ್ಧಿ ಜೀವಿಗಳ ಹಾಗೂ ಚೀನೀಭಾಷೆಯ ಹೊನ್ನಿನ ದಿನಗಳೂ ಈಚಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದುವು. ಈ ಭಾಷೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಾದರೂ ಚೀನದಲ್ಲಿನ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ಗಳ ತೀವ್ರ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಇದು ಅಡ್ಡಗಲ್ಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆ ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯ ಉಪಕರವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನದ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತುಂಬ ಕಾಲವನ್ನು ವ್ಯಯ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಚೀನೀ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ತತ್‍ಕ್ಷಣವೇ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲಾರದಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಭಾವಲಿಪಿ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿರುವ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಕಳುಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಗಳ ಉಳಿತಾಯವಾಗುವಂತೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿರುವ ಬೆರಳಚ್ಚು ಯಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.  ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನೀಭಾಷೆಯನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನೀಕರಿಸುವ ತೀವ್ರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ನಡೆದಿವೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist|2}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನಿ ಭಾಷೆ}}
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆಗಳು]]</text>
      <sha1>jqbvaq3xcikhgqls9gvldkpk242s28t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434891</id>
      <parentid>1434880</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ</comment>
      <origin>1434891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46211" sha1="2d29wagd33cga5gg2cwkmiwr9rix8mv" xml:space="preserve">{{Infobox ಭಾಷೆ
|name=ಚೀನಿ ಭಾಷೆ
|nativename={{lang|zh|汉语/漢語}} ಹಾನ್ಯೂ, {{lang|zh|中文}} ಜೋಂಗ್ವೇನ್
|caption=
|states=[[ಚೀನ]], [[ಮಲೇಶಿಯ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]], ಇತ್ಯಾದಿ
|region=[[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]
|speakers=ಸು. ೧.೩ [[ಬಿಲಿಯನ್]]
|rank='''ಎಲ್ಲಾ ಸೇರಿ''': ೧
[[ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಭಾಷೆ|ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]]: ೧ &lt;br /&gt;
[[ವೂ ಭಾಷೆ|ವೂ]]: ೧೨ &lt;br /&gt;
[[ಕ್ಯಾಂಟೊನೀಸ್ ಭಾಷೆ|ಕ್ಯಾಂಟೊನೀಸ್]]: ೧೮ &lt;br /&gt;
[[ಮಿನ್ ಭಾಷೆ|ಮಿನ್]]: ೨೨ &lt;br /&gt;
[[ಜಿಯಾಂಗ್ ಭಾಷೆ|ಜಿಯಾಂಗ್]]: ೩೦ &lt;br /&gt;
[[ಹಕ್ಕ ಭಾಷೆ|ಹಕ್ಕ]]: ೩೩ &lt;br /&gt;
[[ಗಾನ್ ಭಾಷೆ|ಗಾನ್]]: ೩೮
|familycolor=Sino-Tibetan
|fam1: [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]]
|script=[[ಚೀನಿ ಲಿಪಿ]]
|nation={{flagicon|the People's Republic of China}} [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|the Republic of China}} [[ಚೀನಿ ಗಣರಾಜ್ಯ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|Singapore}} [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|the United Nations}} [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]
|agency=
|iso1=zh
|iso2b=chi / zho
}} 
{{Infobox language
| name             = Chinese
| states           = [[China]] (including [[Mainland China]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]),&lt;br /&gt;[[Malaysia]],&lt;br /&gt;[[Singapore]],&lt;br /&gt;[[Taiwan]]
| ethnicity        = [[Han Chinese]], [[Hui people|Hui]]
| speakers         = {{sigfig|1.390940300|3}} billion
| date             = 2017–2024
| ref              = &lt;ref name=e28&gt;{{e28|zho}}&lt;/ref&gt;
| familycolor      = Sino-Tibetan
| fam2             = [[Sinitic languages|Sinitic]]
| ancestor         = [[Proto-Sino-Tibetan]]
| ancestor2        = [[Old Chinese]]
| ancestor3        = [[Eastern Han Chinese]]
| ancestor4        = [[Middle Chinese]]{{efn|The colloquial layers of many varieties, particularly Min varieties, reflect features that predate Middle Chinese.{{sfnmp|Norman|1988|1pp=211–214|Pulleyblank|1984|2p=3}}}}
| dia1             = [[Mandarin Chinese|Mandarin]]
| dia2             = [[Jin Chinese|Jin]]
| dia3             = [[Wu Chinese|Wu]]
| dia4             = [[Gan Chinese|Gan]]
| dia5             = [[Xiang Chinese|Xiang]]
| dia6             = [[Min Chinese|Min]]
| dia7             = [[Hakka Chinese|Hakka]]
| dia8             = [[Yue Chinese|Yue]]
| dia9             = [[Pinghua Chinese|Pinghua]]
| dia10            = [[Huizhou Chinese|Huizhou]]
| stand1           = [[Standard Chinese]]
| stand2           = [[Standard Cantonese]]
| stand3           = [[Taiwanese Hokkien]]
| script           = {{hlist|[[Chinese characters]]|[[Bopomofo]]|[[Pinyin]]|[[Xiao'erjing]]|[[Dungan alphabets|Dungan]]|[[Chinese braille (disambiguation)|Chinese Braille]]|[[ʼPhags-pa]]}}
| nation           = {{hlist|China{{efn|Standard Chinese is an official language throughout China. Cantonese is a co-official language specifically in Hong Kong and Macao.}}|Taiwan{{efn|Mandarin, Hakka, and Hokkien}}|Singapore}}
| agency           = {{indented plainlist|
* China: [[State Language Commission]]
* Taiwan: [[National Languages Committee]], [[Hakka Affairs Council]]
* Malaysia: [[Chinese Language Standardisation Council]]
* Singapore: [[Ministry of Education (Singapore)|Ministry of Education]], [[Promote Mandarin Council]]
 }}
| iso1             = zh
| iso2b            = chi
| iso2t            = zho
| iso3             = zho
| image            = Chineselanguage.svg
| imagescale       = 0.5
| imagecaption     = {{tlit|zh|Hànyǔ}}{{efn|name=Hanyu lit}} written in [[Traditional Chinese characters|traditional]] (top) and [[Simplified Chinese characters|simplified]] (middle) forms, {{tlit|zh|Zhōngwén}}{{efn|name=Zhongwen lit}} (bottom)
| image_class      = skin-invert-image
| notice           = IPA
| listclass        = hlist
| glotto           = sini1245
| glottorefname    = Sinitic
| map              = Mandarin sphere.svg
| mapscale         = 1
| mapcaption       = Countries where Chinese is spoken as L1 or L2
{{legend|#0E0069|Chinese is the majority native language}}
{{legend|#439DD4|Chinese is the statutory or de facto national language}}
{{legend|#9FCEFF|Countries with more than 1,000,000 speakers}}
{{legend|#D5E8FF|Countries with more than 500,000 speakers}}
{{legend|#F7D5FF|Countries with more than 100,000 speakers}}
| module           = {{Infobox Chinese
| child = yes
| headercolor = {{Infobox language/family-color|Sino-Tibetan}}
| order = st
| s = {{linktext|汉语}}
| t = {{linktext|漢語}}
| l = [[Han Chinese|Han]] language
| p = Hànyǔ
| gr = Hannyeu
| w = {{tonesup|Han4-yu3}}
| mi = {{IPAc-cmn|h|an|4|.|yu|3}}
| myr = Hàn-yǔ
| tp = Hàn-yǔ
| h = Hon Ngi
| j = Hon3 jyu5
| y = Honyúh
| gd = {{tonesup|Hon3 yü5}}
| ci = {{IPA|yue|hɔ̄ːn.jy̬ː}}
| buc = Háng-ngṳ̄
| poj = {{ubl|Hàn-gí|Hàn-gú}}
| wuu = {{tonesup|Hoe3 nyiu2}}
| c2 = {{linktext|lang=zh|中文}}
| l2 = [[Names of China|Chinese]] writing
| p2 = Zhōngwén
| gr2 = Jongwen
| h2 = Chung-Vun
| w2 = {{tonesup|Chung1-wen2}}
| mi2 = {{IPAc-cmn|zh|ong|1|.|wen|2}}
| myr2 = Jūng-wén
| tp2 = Jhong-wún
| buc2 = Dṳng-ùng
| poj2 = Tiong-bûn
| wuu2 = {{tonesup|Tson1 ven1}}
| j2 = Zung1 man4*2
| y2 = Jūngmán
| gd2 = Zung&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; men&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;*&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| s3 = {{linktext|汉文}}
| t3 = {{linktext|漢文}}
| l3 = Han writing
| p3 = Hànwén
| bpmf = {{bpmfsp|ㄏㄢˋ|ㄩˇ}}
| bpmf2 = {{bpmfsp|ㄓㄨㄥ|ㄨㄣˊ}}
| bpmf3 = {{bpmfsp|ㄏㄢˋ|ㄨㄣˊ}}
| gr3 = Hannwen
| w3 = {{tonesup|Han4-wen2}}
| tp3 = Hàn-wún
| mi3 = {{IPAc-cmn|h|an|4|.|wen|2}}
| ci2 = {{ubl|{{IPAc-yue|z|ong|1|-|m|an|4}}|{{IPAc-yue|z|ong|1|-|m|an|2}}}}
 }}
}}

[[File:WIKITONGUES- Ying speaking Henan Chinese.webm|thumb|Ying, a speaker of Henan Chinese]]
'''ಚೀನಿ ಭಾಷೆ''' (汉语/漢語, ಹಾನ್ಯೂ; 中文, ಝೋಂಗ್ವೇನ್) ಮೂಲತಃ [[ಹಾನ್ ಚೀನಿ ಜನ]]ರ ಭಾಷೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಗೆಯಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇಂದು ಒಂದು [[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]]ವೆನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು  ವೈವಿಧ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]] ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇದು ಸೇರಿದೆ.&lt;ref&gt;*David Crystal, ''The Cambridge Encyclopedia of Language'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1987), p. 312. “The mutual unintelligibility of the varieties is the main ground for referring to them as separate languages.”
* Charles N. Li, Sandra A. Thompson. ''Mandarin Chinese: A Functional Reference Grammar'' (1989), p 2. “The Chinese language family is genetically classified as an independent branch of the Sino-Tibetan language family.”
* Jerry Norman. ''Chinese'' (1988), p.1. “The modern Chinese dialects are really more like a family of language.&lt;/ref&gt; About one-sixth of the world’s population, or over one billion people, speak some form of Chinese as their native language. The [[identification of the varieties of Chinese]] as &quot;languages&quot; or &quot;dialects&quot; is controversial.&lt;ref name=Mair&gt;{{cite journal|url=http://sino-platonic.org/complete/spp029_chinese_dialect.pdf|journal=Sino-Platonic Papers|last=Mair|first=Victor H.|authorlink=Victor H. Mair|title=What Is a Chinese &quot;Dialect/Topolect&quot;? Reflections on Some Key Sino-English Linguistic Terms|date=1991}}&lt;/ref&gt; As a language family Chinese has an estimated nearly 1.2&amp;nbsp;billion speakers; [[Mandarin Chinese]] alone has around 851&amp;nbsp;million native speakers, outnumbering any other language in the world.&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=cmn Ethnologue report for language code:cmn]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=eng Ethnologue report for language code:eng]&lt;/ref&gt;

'''ಚೀನಿ ಭಾಷೆ''' (汉语/漢語, ಹಾನ್ಯೂ; 中文, ಝೋಂಗ್ವೇನ್) ಮೂಲತಃ [[ಹಾನ್ ಚೀನಿ ಜನ]]ರ ಭಾಷೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಗೆಯಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇಂದು ಒಂದು [[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]]ವೆನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]] ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇದು ಸೇರಿದೆ. About one-sixth of the world’s population, or over one billion people, speak some form of Chinese as their native language. The [[identification of the varieties of Chinese]] as &quot;languages&quot; or &quot;dialects&quot; is controversial.&lt;ref name=&quot;Mair&quot; /&gt; As a language family Chinese has an estimated nearly 1.2&amp;#x20;billion speakers; [[Mandarin Chinese]] alone has around 851&amp;#x20;million native speakers, outnumbering any other language in the world.

[[Spoken Chinese|ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯು]] ಅದರ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆಂತರಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು [[Tone (linguistics)|ಸ್ವರ]] ಮತ್ತು [[Analytic language|ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ]]. ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಆರು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ (ವರ್ಗೀಕರಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ), ಅವುಗಳಲ್ಲಿ (ಇದುವರೆಗೆ) ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವವು [[Mandarin (linguistics)|ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] (ಸುಮಾರು 850&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್), ನಂತರ [[Wu (linguistics)|ವು]] (ಸುಮಾರು 90&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್), [[Min (linguistics)|ಮಿನ್]] (ಸುಮಾರು 70&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್) ಮತ್ತು [[Cantonese (linguistics)|ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್]] (ಸುಮಾರು 70&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್). ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಪರಸ್ಪರ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಕೆಲವು, [[Xiang (linguistics)|ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್]] ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಉಪಭಾಷೆಗಳಂತೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗ್ರಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. [[ISO 639-3]] ರಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ಅನ್ನು ಹದಿಮೂರು ಉಪ-ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[Macrolanguage|ಮ್ಯಾಕ್ರೋಭಾಷೆ]] ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ , ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯ ಬಹು &quot; [[Language|ಭಾಷೆಗಳು]] &quot; ಅಥವಾ &quot; [[Dialect|ಉಪಭಾಷೆಗಳು]] &quot; ಎಂದು [[Identification of the varieties of Chinese|ಗುರುತಿಸುವುದು]] ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ರೂಪವು [[Standard Mandarin|ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] &quot;普通话/普通話 ([[Pinyin|ಪಿನ್ಯಿನ್]]: pǔtōnghùa); 国语/國語 ([[Pinyin|ಪಿನ್ಯಿನ್]] : gúoyǔ)&quot;, ಇದು [[Beijing dialect|ಬೀಜಿಂಗ್ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿದೆ . ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ [[People's Republic of China|ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ]], ತೈವಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[Republic of China|ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ]] ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ , ಜೊತೆಗೆ [[Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರದ]] ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಚೈನೀಸ್ - ''ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ'' , ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ - [[United Nations|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಆರು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ, [[Standard Cantonese|ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್]] ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[Hong Kong|ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ( [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಜೊತೆಗೆ ) ಮತ್ತು [[Macau|ಮಕಾವು]] ( [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಜೊತೆಗೆ ) ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಮಿನ್ ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ [[Min Nan|ಮಿನ್ ನಾನ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ [[Fujian|ಫ್ಯೂಜಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ]], [[Taiwan|ತೈವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] (ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[Taiwanese (linguistics)|ತೈವಾನೀಸ್]] ಅಥವಾ ಹೊಕ್ಲೊ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು [[Southeast Asia|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] (ಇಲ್ಲಿ ಇದು [[Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರ]], [[Malaysia|ಮಲೇಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[Philippines|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊಕ್ಕಿಯನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ .

== ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ==
[[https://kn.wikipedia.org/wiki/ಚಿತ್ರ:Languages_-_China.PNG|link=ಚಿತ್ರ:Languages_-_China.PNG|thumb|328x328px|ಸಿನಿಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು]]
ಕೆಳಗಿನ ನಕ್ಷೆಯು ಚೀನಾದೊಳಗಿನ ಭಾಷಾ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು (&quot;ಭಾಷೆಗಳು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಉಪಭಾಷಾ ಗುಂಪುಗಳು&quot;) ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ:

* [[Mandarin (linguistics)|ಗುವಾನ್]] (ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್) ಉತ್ತರ ಉಪಭಾಷೆ/ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ/ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, (ಸುಮಾರು 885 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Wu (linguistics)|ವು]], ಇದರಲ್ಲಿ [[Shanghainese|ಶಾಂಘೈನೀಸ್]] ಸೇರಿದೆ , (ಸುಮಾರು 77 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Cantonese (linguistics)|ಯು]] (ಕ್ಯಾಂಟನೀಸ್) 粵/粤, (c. 71 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Min (linguistics)|ಕನಿಷ್ಠ]] (麩/闽), ಇದರಲ್ಲಿ [[Taiwanese (linguistics)|ತೈವಾನೀಸ್]], (c. 60 ಮಿಲಿಯನ್)
* [[Xiang (linguistics)|Xiangxiang]], (c. 36 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Hakka (linguistics)|ಹಕ್ಕಾ (]]客家) ಅಥವಾ 客, (c. 34 ಮಿಲಿಯನ್)
* [[Gan (linguistics)|Gan (]]赣/赣), (c. 31 ಮಿಲಿಯನ್)
==ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ==

ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟನ್ ಅಥವಾ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮೀ ಅಥವಾ ಇಂಡೋ-ಸಿನಿಟಿಕ್ ಮುಂತಾಗಿ ಕರೆಯುವ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಭಾಷೆ. ಈ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ ಚೀನೀ ಥಾಯ್, ಟಿಬೆಟನ್, [[ಬರ್ಮೀ ಭಾಷೆ|ಬರ್ಮೀ]] ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲದೆ [[ಬೋಡೊ|ಬೋಡೋ]]-ನಾಗಾ-ಕಚಿನ್, ಮಿಯಾವೊ, ಕೊಲೋ ಮತ್ತು ಮಾನ-ಖ್ಮರ್ ಭಾಷೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಚೀನೀ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚೀನೀ ಬರೆವಣಿಗೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸುಮಾರು 29ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪೂಹ್ಸಿ ಎಂಬ ರಾಜನಿಗೆ ಹಳದಿ ನದಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದ ಪೆಡಂಭೂತದ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಗೋಚರಿಸಿದ ರಹಸ್ಯವಾದ ಸಂಕೇತಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1500ರ ಸುಮಾರಿನವು ಎನ್ನಲಾದ ಚೀನೀ [[ಬರವಣಿಗೆ|ಬರೆವಣಿಗೆ]]ಯ ತುಣುಕುಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವುದಂತೂ ನಿಜ. ಬರೆವಣಿಗೆಗೆ ಇಂಥ ಪರಿಷ್ಕಾರ ಬರಲು [[ಶತಮಾನ]]ಗಳ [[ವ್ಯವಸಾಯ]] ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಮಾದರಿಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
==ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ==
ಕಾಲಾನುಕಾಲಕ್ಕೆ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ಚೀನೀಯರಲ್ಲದ ಜನಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಇತರ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾಲ್ಕುಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಅತಿಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು 500ರ ವರೆಗಿನದು. ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು 500 ರಿಂದ ಹಿಡಿದು 900 ವರೆಗಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ, ಕ್ರಿ.ಶ. 900 ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 1200 ರವರೆಗಿನ ಮಧ್ಯಕಾಲ, 1200 ರಿಂದ ಈಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲ.

[[ಉಚ್ಛಾರಣೆ|ಉಚ್ಚಾರಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಹೊರತು ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಯಾವ ಅನ್ಯಭಾಷೆಯಿಂದಲೂ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪದ ಸ್ವಿಕಾರ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಅದರ ಮೂಲ ಗುಣಗಳು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಸ್ತ ಪೂರ್ವದ ಕಾನ್ ಫ್ಯೂಷಸನ ಕಾಲದ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಭಾಷೆ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತಿದೆ.

ಅಕ್ಷರ ಬರೆಹವುಳ್ಳ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಾದರೆ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿನ ಉಚ್ಛರಣಾ ವಿವರಗಳು, ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಬರೆಹದಲ್ಲೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ [[ಚೀನಿ ಲಿಪಿ]] ಅಂಥ ಯಾವ ಧ್ವನಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನೂ ತೋರುವಂಥದಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾನುಕಾಲಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಆಡುಮಾತು ಕಿವಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ತರುವಂತೆ ಬರೆದ ಮಾತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ತೃಪ್ತಿತರುತ್ತದಷ್ಟೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಚೀನ ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ|ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದಾಗಿದೆ.
==ಉಪಭಾಷೆಗಳು==
[[File:Ji gui inscription.jpg|thumb|Ji gui inscription, a bronze vessel inscription from the Western Zhou period, representing an early form of written Chinese.]]
[[File:Map of sinitic languages cropped-en.svg|upright=1.1|thumb|right|Range of dialect groups in [[China proper]] and Taiwan according to the ''Language Atlas of China''{{sfnp|Wurm|Li|Baumann|Lee|1987}}]]
{{pie chart
| caption = Proportions of first-language speakers{{sfnp|Chinese Academy of Social Sciences|2012|pp=3, 125}}
| label1 = [[Mandarin Chinese|Mandarin]] | color1 = #ac8761 | value1 = 65.7 &lt;!-- 798.585 million --&gt;
| label2 = [[Min Chinese|Min]] | color2 = #b1bab6 | value2 = 6.2 &lt;!-- 75 million --&gt;
| label3 = [[Wu Chinese|Wu]] | color3 = #c8c8a8 | value3 = 6.1 &lt;!-- 73.79 million --&gt;
| label4 = [[Yue Chinese|Yue]] | color4 = #bf6e7b | value4 = 5.6 &lt;!-- 68 million --&gt;
| label5 = [[Jin Chinese|Jin]] | color5 = #96642c | value5 = 5.2 &lt;!-- 63.05 million --&gt;
| label6 = [[Gan Chinese|Gan]] | color6 = #fbd98d | value6 = 3.9 &lt;!-- 48 million --&gt;
| label7 = [[Hakka Chinese|Hakka]] | color7 = #eeb36a | value7 = 3.5 &lt;!-- 42.2 million --&gt;
| label8 = [[Xiang Chinese|Xiang]] | color8 = #a5ae87 | value8 = 3.0 &lt;!-- 36.37 million --&gt;
| label9 = [[Huizhou Chinese|Huizhou]] | color9 = #9b987f | value9 = 0.3 &lt;!-- 3.3 million --&gt;
| label10 = [[Pinghua Chinese|Pinghua]], others | color10 = #946565 | value10 = 0.6 &lt;!-- 7.78 million --&gt;
| others = yes
}}
ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಆಧುನಿಕ ಚೀನೀ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿರುವ ಆರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.
* ಮಂಡಾರಿನ್, ವು ಕನ್ -ಹಕ್ಕಾ, ಮಿನ್, ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಮತ್ತು ಸಿಯಾಂಗ್.
ಮಂಡಾರಿನ್ ಗುಂಪನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಉಪಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು ; ಔತ್ತರೇಯ, ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ.
ಔತ್ತರೇಯ (ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಂಚೂರಿಯ, ಉತ್ತರ ಚೀನ, ಷಿನ್‍ಜಿಯಾಂಗ್, ಕ್ಯಾನ್ಸೂ ಮತ್ತು ಹೂಪೇ, ಅನ್‍ಹ್ವೇ) ಮತ್ತು ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪೀಪಿಂಗ್ ಉಪಭಾಷೆ ಈ ಉಪಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಭಾಷೆ, ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆನ್‍ಹ್ವೇ, ಕಿಂಗ್‍ಸು ಮತ್ತು ಹೂಪೇ ಮೊದಲಾಗಿ ಯಂಗ್‍ಟ್ಸೀ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ನೈಋತ್ಯ ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸೆಚುಯಾಂಗ್, ಯುನ್ಯಾನ್, ಗ್ವೇಜೋ ಮತ್ತು ಹೂಪೇ ಹಾಗೂ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಷಾಂಗ್‍ಹೈ ವೆಂಜೋ ಮತ್ತು ಷೂಜೋ ಉಪ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡವು ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು [[ಜೀಯಾಂಗ್ಸೂ|ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೂ]], ಜಜಿಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ [[ಜೀಯಾಂಗ್ಸೀ|ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೀ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಪೂಚೌ, ಆಮಾಯ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಟು ಉಪ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ '''ಮಿನ್''' ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಪೂಕ್ಯೆನ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಡುಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಹೈನಾನ್ ದ್ವೀಪ ಹಾಗೂ ಲೀಚೋ, ಪರ್ಯಾ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ವಾಂಗ್ ಡುಂಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ವಾಂಗ್ ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಷೀಯಾನ್ ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೂನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಈ ಮುಖ್ಯವಾದ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಆನ್‍ಹ್ವೇ, ಹೂನಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಉಪಭಾಷೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ-ಮ್,-ಪ್,-ತ್,-ಕ್ ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಥವಾ ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವ ಸಂದರ್ಭದ ಮೇಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಘೋಷಿತವಾದ ಬ್ ದ್ ಗ್ ದ್ ಮುಂತಾದ ಆದಿ ಘೋಷಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರ ಮೇಲೂ ಈ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
==ಬರವಣಿಗೆ==
ಚೀನೀ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ವಿಧಾನ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಪ್ರಾರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬರೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಂಥ ಬಹುತೇಕ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನೂ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಮೂರ್ತ ಹಾಗೂ ಮೂರ್ತ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕೊಡಬಹುದಾದ [[ಸಂಜ್ಞಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಂಜ್ಞೆ]]ಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು [[ಚಿತ್ರ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಭಾವಲಿಪಿ (ಐಡಿಯೋಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್) ಮತ್ತು ಸೂಚಕ (ಸಜೆಸ್ಟಿವ್) [[ಅಕ್ಷರ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಏಳು ವಿಧಾನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಳೆಯದಾದುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕ್ರಿಪೂ. 1760-1122ರ ಕಾಲದ ಚಿಯಾಕುವೆನ್ ಬರೆವಣಿಗೆ (ಆರಕಲ್ ಬೋನ್ ರಯಟಿಂಗ್) ಇದರ ಅನಂತರ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1122-221 ರ ಕಾಲದ ತಚುವಾನ್ ಅಥವಾ ಮಹಾಮುದ್ರೆ ವಿಧಾನ. ಸಿಯಾವೋ ಚುವಾನ್ ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಟ ಮುದ್ರೆ ವಿಧಾನ ಅನಂತರದಲ್ಲಿದ್ದು ಉಷೂ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ, ಕೈಷೂ ಅಥವಾ ಮದರು ವಿಧಾನ. ಸಿಂಗ್ ಷೂ ಅಥವಾ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸಾವೋ ಷೂ ಅಥವಾ ಕುರ್ಸೀನ್ ವಿಧಾನಗಳು ಆಮೇಲೆ ಬಂದವು. ಚೀನೀಭಾಷೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ವರ್ಣಮಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವೂ ಒಂದು ಪದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ ಎಷ್ಟು ಪದಗಳಿದ್ದರೆ ಅಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ. ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ನಾನಾವಿಧವಾದ ಕೊಟ್ಟುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಉದ್ದವಾದ ಗೆರೆ | ಅಡ್ಡವಾದ ಗೆರೆ — ಎಡ ಕೊಕ್ಕೆ ) ಬಲ ಕೊಕ್ಕೆ ( ಈ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಬಲದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬರೆಹಗಾರನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬರೆಯಬಹುದು. 

==ಚೀನೀ ಲಿಪಿ==
ಮೊದಲಿನ ಚಿತ್ರಲಿಪಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀಯರು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳೇನೆಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಬದಲಾಗಿ ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿದರು. ಉದಾಹರಣೆ, ಮಹತ್ತರವಾದುದು ಅಥವಾ ಹಿರಿದಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯನೊಬ್ಬನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು ; ಈ ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯನ ಚಿತ್ರದ ತಲೆಮೇಲೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಒಂದು ಗೆರೆಯನ್ನು ಎಳೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ [[ಸ್ವರ್ಗ]] ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಶಬ್ದವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಾನವ ಎಷ್ಟೇ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದರೂ ಸ್ವರ್ಗದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗ ಎಂಬುದು [[ದೇವರು|ದೇವರಿ]]ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿರುವ ಶಬ್ದ. ಮೇಲಿನ ಈ ಗೆರೆಯನ್ನು ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ [[ನೆಲೆ]] ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದ ರೂಪಿತವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಎಳೆದ ಗೆರೆ [[ನೆಲ]]ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಇಬ್ಬರು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯರು ನೆಲದಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವಂಥ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದು ಜೊತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದವಾಯಿತು. ಈ ಶಬ್ದದ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ  ಜನಪ್ರಿಯ ಶಬ್ದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. (ಸೂರ್ಯ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರಿಗಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನಂದವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎಂಬುದೇ ಈ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ತರ್ಕ) ಮೇಲ್ಕಂಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಶಬ್ದಗಳು ಚಿತ್ರ ಮಾತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ ; ಅವು ಭಾವಲಿಪಿ-ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಆಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದುವು. ಇವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾವಗಳು ಅಡಕಗೊಂಡಿದ್ದುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಲಿಖಿತ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ]]ರಾಗಲೀ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಷಿ]]ಯನ್ನರಾಗಲೀ ಭಾವಲಿಪಿ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಧ್ವನಿಸಂಕೇತಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಚೀನೀಯರು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ವರ್ಣ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಧ್ವನ್ಯಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನೂ, ಸಂಕೇತಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೊಸಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಅವು ರೂಪಿಸುತ್ತ ನಡೆದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಂಕೇತಗಳು ಧ್ವನಿಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬರತೊಡಗಿದುವು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಪಿಂಗ್ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. 

ಹೀಗೆ ವರ್ಣಮಾಲೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಚೀನಿಯರು ತಮ್ಮವೇ ಆದ [[ಶಬ್ದ (ವ್ಯಾಕರಣ)|ಶಬ್ದ]]ದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಬ್ದವೂ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ಧ್ವನಿ]]ಯನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಾರ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಗೊಂದಲವನ್ನು ದೂರುಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚೀನೀಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾಸಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್‍ಉ ಎಂಬ ಚೀನೀ ಶಬ್ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಥವಾ ರಾಗ ಅಥವಾ ಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಭಿನ್ನವಾದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನಿಯರು ಎರಡೆರಡು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್‍ಉ-ತ್-ಉಂಗ್ ಎಂಬುದನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಕೆಪ್‍ಉ ಎಂಬುದನ್ನು [[ರಾಗ]]ಕ್ಕೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನೀಯರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕøತ, ಧರ್ಮ-ಚಕ್ರ, ಮಹಾಯಾನದಂಥ ಸಮಾನಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳೂ ಚೀನೀಯರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದುವು. ಎರವಲು-ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಶರಣಾದ ವಿದೇಶೀ ಪಾರಿಭಾಷಿಕಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಚೀನೀಯರಿಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಕೆಳಗೆ ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ.
[[File:Tripitaka Koreana.jpg|thumb|right|The ''[[Tripitaka Koreana]]'', a Korean collection of the [[Chinese Buddhist canon]]]]
ತಿಎನ್-ಹುಅ (ವಿದ್ಯುತ್-ಮಾತು)-ದೂರವಾಣಿ (ಟೆಲಿಫೋನ್) ಮಿನ್-ಛು (ಜನತೆ-ಪ್ರಭು)-ಗಣತಂತ್ರ ಯಂಗ್ ಛ್‍ಇ (ಪೋಷಕ-ಅನಿಲ)-ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಧ್ವನ್ಯಾತ್ಮಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣ (ಅಥವಾ ಅಕ್ಷರ), ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳು ಮೂಲಘಟಕಗಳಾಗಿದ್ದರೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ (ಇವನ್ನು ನಾವು ಚಿಹ್ನೆಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ). [[ಸಮಾಸ]]ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಘಟಕಗಳಾಗಿವೆ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ [[ಮುದ್ರಣ]] ಹಾಗೂ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಚೀನೀವಾಕ್ಯ ಕೇವಲ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ, ಈಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಮಾನ ಅಂತರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಸ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನೀ ಬರೆಹದಲ್ಲಾಗಲೀ, ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಾಗಲೀ ಕೂಡುಗೆರೆ (ಹೈಫೆನ್) ಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಜ್ಞ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಶಬ್ದಗಳ ನಡುವಣ ಅದೃಶ್ಯಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲವು. ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಿಹ್ನೆಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘಟಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಭಾಷೆ ಏಕಾಕ್ಷರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯುಳ್ಳದ್ದೆಂಬಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ನಲವತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿಹ್ನೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳರಿಂದ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಇಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಪೀಕಿಂಗಿನ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲೆ (ಈ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೇ ಶಿಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ) ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕುನೂರು ಧ್ವನಿಗಳಿವೆ. ಅಂತೆಯೇ ಚೀನೀ ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ವನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಶ್ರುತ್ಯಾತ್ಮಕ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದೇ ಇದಕ್ಕಿರುವ ಏಕೈಕ ಪರಿಹಾರ. [[ಬೀಜಿಂಗ್|ಬೀಜಿಂಗಿ]]ನ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಿನ್ನ ಶುೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ; ಇತರ ಉಪಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಶುೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಚೀನದಲ್ಲಿ ಮೊರಡಿಗಳು, ತೊರೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಉಪಭಾಷೆಗಳೂ ಅಸಂಖ್ಯವಾಗಿವೆ.
==ವ್ಯಾಕರಣ==
ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ [[ಲಿಂಗಭೇದ|ಲಿಂಗ]], [[ಕಾಲ]], [[ವಚನ (ವ್ಯಾಕರಣ)|ವಚನ]], [[ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು|ವಿಭಕ್ತಿ]] ಕರ್ತರೀ-ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚೀನೀಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಬರೆಹಕ್ಕೆ ಎಡಗೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಶುದ್ಧ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕಾದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ವಾಕ್ಯರಚನಾಕ್ರಮಗನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂದರ್ಭಾನುಗುಣವಾಗಿ ಶಬ್ದವರ್ಗಗಳನ್ನು-[[ನಾಮಪದ]] [[ಕ್ರಿಯಾಪದ]] ಇತ್ಯಾದಿ-ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಶಬ್ದ ಒಂದೆಡೆ ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ನಾಮಪದವಾಗಿ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಗುಣವಾಚಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ತತ್ತ್ವಾಧಾರ ಅಥವಾ ಯುಕ್ತಿಸಾಂಗತ್ಯ ಅಡಗಿರುವುದು ಅದರ ತಾರ್ಕಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲೇ ಹೊರತು ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಲ್ಲ. ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಏಳುಬೀಳುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತಿರುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚೀನೀಭಾಷೆ ತನ್ನ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ನಾಡು ವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ಹೋಗದಂತಾಗುವಲ್ಲಿ ಈ ಭಾವಲಿಪಿಭಾಷೆ ನೆರವಾಗಿದೆ ; ಈ ಭಾಷೆ ನಶಿಸಿಹೋದಂತಾಗುವಲ್ಲಿ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನುಳ್ಳ ಈ ನಾಡು ನೆರವಾಗಿದೆ. ಚೀನೀಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಚೀನದ ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಪ್ರತೈಕತೆ-ಇವು ಒಂದು ಮತ್ತೊಂದರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಾಳುವೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಚೀನದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಗತಿಗಿಂತ ತುಂಬ ಮುಂದಾಗಿತ್ತೋ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದು ಹೆಗಲೆಣೆಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಭಾಷಾ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಉಗ್ರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಚೀನದ [[ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ]]ಗಳಿಗೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಚೀನದ ಬುದ್ಧಿ ಜೀವಿಗಳ ಹಾಗೂ ಚೀನೀಭಾಷೆಯ ಹೊನ್ನಿನ ದಿನಗಳೂ ಈಚಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದುವು. ಈ ಭಾಷೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಾದರೂ ಚೀನದಲ್ಲಿನ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ಗಳ ತೀವ್ರ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಇದು ಅಡ್ಡಗಲ್ಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆ ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯ ಉಪಕರವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನದ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತುಂಬ ಕಾಲವನ್ನು ವ್ಯಯ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಚೀನೀ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ತತ್‍ಕ್ಷಣವೇ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲಾರದಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಭಾವಲಿಪಿ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿರುವ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಕಳುಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಗಳ ಉಳಿತಾಯವಾಗುವಂತೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿರುವ ಬೆರಳಚ್ಚು ಯಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.  ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನೀಭಾಷೆಯನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನೀಕರಿಸುವ ತೀವ್ರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ನಡೆದಿವೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist|2}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನಿ ಭಾಷೆ}}
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆಗಳು]]</text>
      <sha1>2d29wagd33cga5gg2cwkmiwr9rix8mv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434892</id>
      <parentid>1434891</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1434892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46321" sha1="t5g031avwsb7sz0pea5jvm6hkkny7se" xml:space="preserve">{{Infobox ಭಾಷೆ
|name=ಚೀನಿ ಭಾಷೆ
|nativename={{lang|zh|汉语/漢語}} ಹಾನ್ಯೂ, {{lang|zh|中文}} ಜೋಂಗ್ವೇನ್
|caption=
|states=[[ಚೀನ]], [[ಮಲೇಶಿಯ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]], ಇತ್ಯಾದಿ
|region=[[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]
|speakers=ಸು. ೧.೩ [[ಬಿಲಿಯನ್]]
|rank='''ಎಲ್ಲಾ ಸೇರಿ''': ೧
[[ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಭಾಷೆ|ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]]: ೧ &lt;br /&gt;
[[ವೂ ಭಾಷೆ|ವೂ]]: ೧೨ &lt;br /&gt;
[[ಕ್ಯಾಂಟೊನೀಸ್ ಭಾಷೆ|ಕ್ಯಾಂಟೊನೀಸ್]]: ೧೮ &lt;br /&gt;
[[ಮಿನ್ ಭಾಷೆ|ಮಿನ್]]: ೨೨ &lt;br /&gt;
[[ಜಿಯಾಂಗ್ ಭಾಷೆ|ಜಿಯಾಂಗ್]]: ೩೦ &lt;br /&gt;
[[ಹಕ್ಕ ಭಾಷೆ|ಹಕ್ಕ]]: ೩೩ &lt;br /&gt;
[[ಗಾನ್ ಭಾಷೆ|ಗಾನ್]]: ೩೮
|familycolor=Sino-Tibetan
|fam1: [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]]
|script=[[ಚೀನಿ ಲಿಪಿ]]
|nation={{flagicon|the People's Republic of China}} [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|the Republic of China}} [[ಚೀನಿ ಗಣರಾಜ್ಯ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|Singapore}} [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|the United Nations}} [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]
|agency=
|iso1=zh
|iso2b=chi / zho
}} 
{{Infobox language
| name             = Chinese
| states           = [[China]] (including [[Mainland China]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]),&lt;br /&gt;[[Malaysia]],&lt;br /&gt;[[Singapore]],&lt;br /&gt;[[Taiwan]]
| ethnicity        = [[Han Chinese]], [[Hui people|Hui]]
| speakers         = {{sigfig|1.390940300|3}} billion
| date             = 2017–2024
| ref              = &lt;ref name=e28&gt;{{e28|zho}}&lt;/ref&gt;
| familycolor      = Sino-Tibetan
| fam2             = [[Sinitic languages|Sinitic]]
| ancestor         = [[Proto-Sino-Tibetan]]
| ancestor2        = [[Old Chinese]]
| ancestor3        = [[Eastern Han Chinese]]
| ancestor4        = [[Middle Chinese]]{{efn|The colloquial layers of many varieties, particularly Min varieties, reflect features that predate Middle Chinese.{{sfnmp|Norman|1988|1pp=211–214|Pulleyblank|1984|2p=3}}}}
| dia1             = [[Mandarin Chinese|Mandarin]]
| dia2             = [[Jin Chinese|Jin]]
| dia3             = [[Wu Chinese|Wu]]
| dia4             = [[Gan Chinese|Gan]]
| dia5             = [[Xiang Chinese|Xiang]]
| dia6             = [[Min Chinese|Min]]
| dia7             = [[Hakka Chinese|Hakka]]
| dia8             = [[Yue Chinese|Yue]]
| dia9             = [[Pinghua Chinese|Pinghua]]
| dia10            = [[Huizhou Chinese|Huizhou]]
| stand1           = [[Standard Chinese]]
| stand2           = [[Standard Cantonese]]
| stand3           = [[Taiwanese Hokkien]]
| script           = {{hlist|[[Chinese characters]]|[[Bopomofo]]|[[Pinyin]]|[[Xiao'erjing]]|[[Dungan alphabets|Dungan]]|[[Chinese braille (disambiguation)|Chinese Braille]]|[[ʼPhags-pa]]}}
| nation           = {{hlist|China{{efn|Standard Chinese is an official language throughout China. Cantonese is a co-official language specifically in Hong Kong and Macao.}}|Taiwan{{efn|Mandarin, Hakka, and Hokkien}}|Singapore}}
| agency           = {{indented plainlist|
* China: [[State Language Commission]]
* Taiwan: [[National Languages Committee]], [[Hakka Affairs Council]]
* Malaysia: [[Chinese Language Standardisation Council]]
* Singapore: [[Ministry of Education (Singapore)|Ministry of Education]], [[Promote Mandarin Council]]
 }}
| iso1             = zh
| iso2b            = chi
| iso2t            = zho
| iso3             = zho
| image            = Chineselanguage.svg
| imagescale       = 0.5
| imagecaption     = {{tlit|zh|Hànyǔ}}{{efn|name=Hanyu lit|{{lit|[[Han Chinese|Han]] language}}}} [[writing|written]]: {{zhi|c=中文|p=Zhōngwén}} written in [[Traditional Chinese characters|traditional]] (top) and [[Simplified Chinese characters|simplified]] (middle) forms, {{tlit|zh|Zhōngwén}}{{efn|name=Zhongwen lit|{{lit|Chinese writing}} (bottom)
| image_class      = skin-invert-image
| notice           = IPA
| listclass        = hlist
| glotto           = sini1245
| glottorefname    = Sinitic
| map              = Mandarin sphere.svg
| mapscale         = 1
| mapcaption       = Countries where Chinese is spoken as L1 or L2
{{legend|#0E0069|Chinese is the majority native language}}
{{legend|#439DD4|Chinese is the statutory or de facto national language}}
{{legend|#9FCEFF|Countries with more than 1,000,000 speakers}}
{{legend|#D5E8FF|Countries with more than 500,000 speakers}}
{{legend|#F7D5FF|Countries with more than 100,000 speakers}}
| module           = {{Infobox Chinese
| child = yes
| headercolor = {{Infobox language/family-color|Sino-Tibetan}}
| order = st
| s = {{linktext|汉语}}
| t = {{linktext|漢語}}
| l = [[Han Chinese|Han]] language
| p = Hànyǔ
| gr = Hannyeu
| w = {{tonesup|Han4-yu3}}
| mi = {{IPAc-cmn|h|an|4|.|yu|3}}
| myr = Hàn-yǔ
| tp = Hàn-yǔ
| h = Hon Ngi
| j = Hon3 jyu5
| y = Honyúh
| gd = {{tonesup|Hon3 yü5}}
| ci = {{IPA|yue|hɔ̄ːn.jy̬ː}}
| buc = Háng-ngṳ̄
| poj = {{ubl|Hàn-gí|Hàn-gú}}
| wuu = {{tonesup|Hoe3 nyiu2}}
| c2 = {{linktext|lang=zh|中文}}
| l2 = [[Names of China|Chinese]] writing
| p2 = Zhōngwén
| gr2 = Jongwen
| h2 = Chung-Vun
| w2 = {{tonesup|Chung1-wen2}}
| mi2 = {{IPAc-cmn|zh|ong|1|.|wen|2}}
| myr2 = Jūng-wén
| tp2 = Jhong-wún
| buc2 = Dṳng-ùng
| poj2 = Tiong-bûn
| wuu2 = {{tonesup|Tson1 ven1}}
| j2 = Zung1 man4*2
| y2 = Jūngmán
| gd2 = Zung&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; men&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;*&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| s3 = {{linktext|汉文}}
| t3 = {{linktext|漢文}}
| l3 = Han writing
| p3 = Hànwén
| bpmf = {{bpmfsp|ㄏㄢˋ|ㄩˇ}}
| bpmf2 = {{bpmfsp|ㄓㄨㄥ|ㄨㄣˊ}}
| bpmf3 = {{bpmfsp|ㄏㄢˋ|ㄨㄣˊ}}
| gr3 = Hannwen
| w3 = {{tonesup|Han4-wen2}}
| tp3 = Hàn-wún
| mi3 = {{IPAc-cmn|h|an|4|.|wen|2}}
| ci2 = {{ubl|{{IPAc-yue|z|ong|1|-|m|an|4}}|{{IPAc-yue|z|ong|1|-|m|an|2}}}}
 }}
}}

[[File:WIKITONGUES- Ying speaking Henan Chinese.webm|thumb|Ying, a speaker of Henan Chinese]]
'''ಚೀನಿ ಭಾಷೆ''' (汉语/漢語, ಹಾನ್ಯೂ; 中文, ಝೋಂಗ್ವೇನ್) ಮೂಲತಃ [[ಹಾನ್ ಚೀನಿ ಜನ]]ರ ಭಾಷೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಗೆಯಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇಂದು ಒಂದು [[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]]ವೆನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು  ವೈವಿಧ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]] ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇದು ಸೇರಿದೆ.&lt;ref&gt;*David Crystal, ''The Cambridge Encyclopedia of Language'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1987), p. 312. “The mutual unintelligibility of the varieties is the main ground for referring to them as separate languages.”
* Charles N. Li, Sandra A. Thompson. ''Mandarin Chinese: A Functional Reference Grammar'' (1989), p 2. “The Chinese language family is genetically classified as an independent branch of the Sino-Tibetan language family.”
* Jerry Norman. ''Chinese'' (1988), p.1. “The modern Chinese dialects are really more like a family of language.&lt;/ref&gt; About one-sixth of the world’s population, or over one billion people, speak some form of Chinese as their native language. The [[identification of the varieties of Chinese]] as &quot;languages&quot; or &quot;dialects&quot; is controversial.&lt;ref name=Mair&gt;{{cite journal|url=http://sino-platonic.org/complete/spp029_chinese_dialect.pdf|journal=Sino-Platonic Papers|last=Mair|first=Victor H.|authorlink=Victor H. Mair|title=What Is a Chinese &quot;Dialect/Topolect&quot;? Reflections on Some Key Sino-English Linguistic Terms|date=1991}}&lt;/ref&gt; As a language family Chinese has an estimated nearly 1.2&amp;nbsp;billion speakers; [[Mandarin Chinese]] alone has around 851&amp;nbsp;million native speakers, outnumbering any other language in the world.&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=cmn Ethnologue report for language code:cmn]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=eng Ethnologue report for language code:eng]&lt;/ref&gt;

'''ಚೀನಿ ಭಾಷೆ''' (汉语/漢語, ಹಾನ್ಯೂ; 中文, ಝೋಂಗ್ವೇನ್) ಮೂಲತಃ [[ಹಾನ್ ಚೀನಿ ಜನ]]ರ ಭಾಷೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಗೆಯಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇಂದು ಒಂದು [[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]]ವೆನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]] ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇದು ಸೇರಿದೆ. About one-sixth of the world’s population, or over one billion people, speak some form of Chinese as their native language. The [[identification of the varieties of Chinese]] as &quot;languages&quot; or &quot;dialects&quot; is controversial.&lt;ref name=&quot;Mair&quot; /&gt; As a language family Chinese has an estimated nearly 1.2&amp;#x20;billion speakers; [[Mandarin Chinese]] alone has around 851&amp;#x20;million native speakers, outnumbering any other language in the world.

[[Spoken Chinese|ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯು]] ಅದರ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆಂತರಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು [[Tone (linguistics)|ಸ್ವರ]] ಮತ್ತು [[Analytic language|ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ]]. ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಆರು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ (ವರ್ಗೀಕರಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ), ಅವುಗಳಲ್ಲಿ (ಇದುವರೆಗೆ) ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವವು [[Mandarin (linguistics)|ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] (ಸುಮಾರು 850&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್), ನಂತರ [[Wu (linguistics)|ವು]] (ಸುಮಾರು 90&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್), [[Min (linguistics)|ಮಿನ್]] (ಸುಮಾರು 70&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್) ಮತ್ತು [[Cantonese (linguistics)|ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್]] (ಸುಮಾರು 70&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್). ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಪರಸ್ಪರ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಕೆಲವು, [[Xiang (linguistics)|ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್]] ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಉಪಭಾಷೆಗಳಂತೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗ್ರಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. [[ISO 639-3]] ರಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ಅನ್ನು ಹದಿಮೂರು ಉಪ-ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[Macrolanguage|ಮ್ಯಾಕ್ರೋಭಾಷೆ]] ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ , ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯ ಬಹು &quot; [[Language|ಭಾಷೆಗಳು]] &quot; ಅಥವಾ &quot; [[Dialect|ಉಪಭಾಷೆಗಳು]] &quot; ಎಂದು [[Identification of the varieties of Chinese|ಗುರುತಿಸುವುದು]] ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ರೂಪವು [[Standard Mandarin|ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] &quot;普通话/普通話 ([[Pinyin|ಪಿನ್ಯಿನ್]]: pǔtōnghùa); 国语/國語 ([[Pinyin|ಪಿನ್ಯಿನ್]] : gúoyǔ)&quot;, ಇದು [[Beijing dialect|ಬೀಜಿಂಗ್ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿದೆ . ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ [[People's Republic of China|ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ]], ತೈವಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[Republic of China|ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ]] ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ , ಜೊತೆಗೆ [[Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರದ]] ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಚೈನೀಸ್ - ''ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ'' , ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ - [[United Nations|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಆರು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ, [[Standard Cantonese|ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್]] ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[Hong Kong|ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ( [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಜೊತೆಗೆ ) ಮತ್ತು [[Macau|ಮಕಾವು]] ( [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಜೊತೆಗೆ ) ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಮಿನ್ ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ [[Min Nan|ಮಿನ್ ನಾನ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ [[Fujian|ಫ್ಯೂಜಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ]], [[Taiwan|ತೈವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] (ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[Taiwanese (linguistics)|ತೈವಾನೀಸ್]] ಅಥವಾ ಹೊಕ್ಲೊ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು [[Southeast Asia|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] (ಇಲ್ಲಿ ಇದು [[Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರ]], [[Malaysia|ಮಲೇಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[Philippines|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊಕ್ಕಿಯನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ .

== ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ==
[[https://kn.wikipedia.org/wiki/ಚಿತ್ರ:Languages_-_China.PNG|link=ಚಿತ್ರ:Languages_-_China.PNG|thumb|328x328px|ಸಿನಿಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು]]
ಕೆಳಗಿನ ನಕ್ಷೆಯು ಚೀನಾದೊಳಗಿನ ಭಾಷಾ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು (&quot;ಭಾಷೆಗಳು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಉಪಭಾಷಾ ಗುಂಪುಗಳು&quot;) ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ:

* [[Mandarin (linguistics)|ಗುವಾನ್]] (ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್) ಉತ್ತರ ಉಪಭಾಷೆ/ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ/ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, (ಸುಮಾರು 885 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Wu (linguistics)|ವು]], ಇದರಲ್ಲಿ [[Shanghainese|ಶಾಂಘೈನೀಸ್]] ಸೇರಿದೆ , (ಸುಮಾರು 77 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Cantonese (linguistics)|ಯು]] (ಕ್ಯಾಂಟನೀಸ್) 粵/粤, (c. 71 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Min (linguistics)|ಕನಿಷ್ಠ]] (麩/闽), ಇದರಲ್ಲಿ [[Taiwanese (linguistics)|ತೈವಾನೀಸ್]], (c. 60 ಮಿಲಿಯನ್)
* [[Xiang (linguistics)|Xiangxiang]], (c. 36 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Hakka (linguistics)|ಹಕ್ಕಾ (]]客家) ಅಥವಾ 客, (c. 34 ಮಿಲಿಯನ್)
* [[Gan (linguistics)|Gan (]]赣/赣), (c. 31 ಮಿಲಿಯನ್)
==ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ==

ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟನ್ ಅಥವಾ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮೀ ಅಥವಾ ಇಂಡೋ-ಸಿನಿಟಿಕ್ ಮುಂತಾಗಿ ಕರೆಯುವ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಭಾಷೆ. ಈ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ ಚೀನೀ ಥಾಯ್, ಟಿಬೆಟನ್, [[ಬರ್ಮೀ ಭಾಷೆ|ಬರ್ಮೀ]] ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲದೆ [[ಬೋಡೊ|ಬೋಡೋ]]-ನಾಗಾ-ಕಚಿನ್, ಮಿಯಾವೊ, ಕೊಲೋ ಮತ್ತು ಮಾನ-ಖ್ಮರ್ ಭಾಷೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಚೀನೀ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚೀನೀ ಬರೆವಣಿಗೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸುಮಾರು 29ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪೂಹ್ಸಿ ಎಂಬ ರಾಜನಿಗೆ ಹಳದಿ ನದಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದ ಪೆಡಂಭೂತದ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಗೋಚರಿಸಿದ ರಹಸ್ಯವಾದ ಸಂಕೇತಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1500ರ ಸುಮಾರಿನವು ಎನ್ನಲಾದ ಚೀನೀ [[ಬರವಣಿಗೆ|ಬರೆವಣಿಗೆ]]ಯ ತುಣುಕುಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವುದಂತೂ ನಿಜ. ಬರೆವಣಿಗೆಗೆ ಇಂಥ ಪರಿಷ್ಕಾರ ಬರಲು [[ಶತಮಾನ]]ಗಳ [[ವ್ಯವಸಾಯ]] ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಮಾದರಿಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
==ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ==
ಕಾಲಾನುಕಾಲಕ್ಕೆ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ಚೀನೀಯರಲ್ಲದ ಜನಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಇತರ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾಲ್ಕುಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಅತಿಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು 500ರ ವರೆಗಿನದು. ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು 500 ರಿಂದ ಹಿಡಿದು 900 ವರೆಗಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ, ಕ್ರಿ.ಶ. 900 ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 1200 ರವರೆಗಿನ ಮಧ್ಯಕಾಲ, 1200 ರಿಂದ ಈಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲ.

[[ಉಚ್ಛಾರಣೆ|ಉಚ್ಚಾರಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಹೊರತು ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಯಾವ ಅನ್ಯಭಾಷೆಯಿಂದಲೂ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪದ ಸ್ವಿಕಾರ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಅದರ ಮೂಲ ಗುಣಗಳು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಸ್ತ ಪೂರ್ವದ ಕಾನ್ ಫ್ಯೂಷಸನ ಕಾಲದ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಭಾಷೆ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತಿದೆ.

ಅಕ್ಷರ ಬರೆಹವುಳ್ಳ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಾದರೆ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿನ ಉಚ್ಛರಣಾ ವಿವರಗಳು, ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಬರೆಹದಲ್ಲೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ [[ಚೀನಿ ಲಿಪಿ]] ಅಂಥ ಯಾವ ಧ್ವನಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನೂ ತೋರುವಂಥದಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾನುಕಾಲಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಆಡುಮಾತು ಕಿವಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ತರುವಂತೆ ಬರೆದ ಮಾತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ತೃಪ್ತಿತರುತ್ತದಷ್ಟೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಚೀನ ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ|ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದಾಗಿದೆ.
==ಉಪಭಾಷೆಗಳು==
[[File:Ji gui inscription.jpg|thumb|Ji gui inscription, a bronze vessel inscription from the Western Zhou period, representing an early form of written Chinese.]]
[[File:Map of sinitic languages cropped-en.svg|upright=1.1|thumb|right|Range of dialect groups in [[China proper]] and Taiwan according to the ''Language Atlas of China''{{sfnp|Wurm|Li|Baumann|Lee|1987}}]]
{{pie chart
| caption = Proportions of first-language speakers{{sfnp|Chinese Academy of Social Sciences|2012|pp=3, 125}}
| label1 = [[Mandarin Chinese|Mandarin]] | color1 = #ac8761 | value1 = 65.7 &lt;!-- 798.585 million --&gt;
| label2 = [[Min Chinese|Min]] | color2 = #b1bab6 | value2 = 6.2 &lt;!-- 75 million --&gt;
| label3 = [[Wu Chinese|Wu]] | color3 = #c8c8a8 | value3 = 6.1 &lt;!-- 73.79 million --&gt;
| label4 = [[Yue Chinese|Yue]] | color4 = #bf6e7b | value4 = 5.6 &lt;!-- 68 million --&gt;
| label5 = [[Jin Chinese|Jin]] | color5 = #96642c | value5 = 5.2 &lt;!-- 63.05 million --&gt;
| label6 = [[Gan Chinese|Gan]] | color6 = #fbd98d | value6 = 3.9 &lt;!-- 48 million --&gt;
| label7 = [[Hakka Chinese|Hakka]] | color7 = #eeb36a | value7 = 3.5 &lt;!-- 42.2 million --&gt;
| label8 = [[Xiang Chinese|Xiang]] | color8 = #a5ae87 | value8 = 3.0 &lt;!-- 36.37 million --&gt;
| label9 = [[Huizhou Chinese|Huizhou]] | color9 = #9b987f | value9 = 0.3 &lt;!-- 3.3 million --&gt;
| label10 = [[Pinghua Chinese|Pinghua]], others | color10 = #946565 | value10 = 0.6 &lt;!-- 7.78 million --&gt;
| others = yes
}}
ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಆಧುನಿಕ ಚೀನೀ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿರುವ ಆರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.
* ಮಂಡಾರಿನ್, ವು ಕನ್ -ಹಕ್ಕಾ, ಮಿನ್, ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಮತ್ತು ಸಿಯಾಂಗ್.
ಮಂಡಾರಿನ್ ಗುಂಪನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಉಪಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು ; ಔತ್ತರೇಯ, ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ.
ಔತ್ತರೇಯ (ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಂಚೂರಿಯ, ಉತ್ತರ ಚೀನ, ಷಿನ್‍ಜಿಯಾಂಗ್, ಕ್ಯಾನ್ಸೂ ಮತ್ತು ಹೂಪೇ, ಅನ್‍ಹ್ವೇ) ಮತ್ತು ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪೀಪಿಂಗ್ ಉಪಭಾಷೆ ಈ ಉಪಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಭಾಷೆ, ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆನ್‍ಹ್ವೇ, ಕಿಂಗ್‍ಸು ಮತ್ತು ಹೂಪೇ ಮೊದಲಾಗಿ ಯಂಗ್‍ಟ್ಸೀ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ನೈಋತ್ಯ ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸೆಚುಯಾಂಗ್, ಯುನ್ಯಾನ್, ಗ್ವೇಜೋ ಮತ್ತು ಹೂಪೇ ಹಾಗೂ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಷಾಂಗ್‍ಹೈ ವೆಂಜೋ ಮತ್ತು ಷೂಜೋ ಉಪ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡವು ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು [[ಜೀಯಾಂಗ್ಸೂ|ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೂ]], ಜಜಿಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ [[ಜೀಯಾಂಗ್ಸೀ|ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೀ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಪೂಚೌ, ಆಮಾಯ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಟು ಉಪ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ '''ಮಿನ್''' ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಪೂಕ್ಯೆನ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಡುಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಹೈನಾನ್ ದ್ವೀಪ ಹಾಗೂ ಲೀಚೋ, ಪರ್ಯಾ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ವಾಂಗ್ ಡುಂಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ವಾಂಗ್ ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಷೀಯಾನ್ ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೂನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಈ ಮುಖ್ಯವಾದ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಆನ್‍ಹ್ವೇ, ಹೂನಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಉಪಭಾಷೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ-ಮ್,-ಪ್,-ತ್,-ಕ್ ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಥವಾ ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವ ಸಂದರ್ಭದ ಮೇಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಘೋಷಿತವಾದ ಬ್ ದ್ ಗ್ ದ್ ಮುಂತಾದ ಆದಿ ಘೋಷಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರ ಮೇಲೂ ಈ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
==ಬರವಣಿಗೆ==
ಚೀನೀ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ವಿಧಾನ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಪ್ರಾರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬರೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಂಥ ಬಹುತೇಕ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನೂ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಮೂರ್ತ ಹಾಗೂ ಮೂರ್ತ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕೊಡಬಹುದಾದ [[ಸಂಜ್ಞಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಂಜ್ಞೆ]]ಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು [[ಚಿತ್ರ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಭಾವಲಿಪಿ (ಐಡಿಯೋಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್) ಮತ್ತು ಸೂಚಕ (ಸಜೆಸ್ಟಿವ್) [[ಅಕ್ಷರ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಏಳು ವಿಧಾನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಳೆಯದಾದುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕ್ರಿಪೂ. 1760-1122ರ ಕಾಲದ ಚಿಯಾಕುವೆನ್ ಬರೆವಣಿಗೆ (ಆರಕಲ್ ಬೋನ್ ರಯಟಿಂಗ್) ಇದರ ಅನಂತರ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1122-221 ರ ಕಾಲದ ತಚುವಾನ್ ಅಥವಾ ಮಹಾಮುದ್ರೆ ವಿಧಾನ. ಸಿಯಾವೋ ಚುವಾನ್ ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಟ ಮುದ್ರೆ ವಿಧಾನ ಅನಂತರದಲ್ಲಿದ್ದು ಉಷೂ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ, ಕೈಷೂ ಅಥವಾ ಮದರು ವಿಧಾನ. ಸಿಂಗ್ ಷೂ ಅಥವಾ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸಾವೋ ಷೂ ಅಥವಾ ಕುರ್ಸೀನ್ ವಿಧಾನಗಳು ಆಮೇಲೆ ಬಂದವು. ಚೀನೀಭಾಷೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ವರ್ಣಮಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವೂ ಒಂದು ಪದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ ಎಷ್ಟು ಪದಗಳಿದ್ದರೆ ಅಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ. ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ನಾನಾವಿಧವಾದ ಕೊಟ್ಟುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಉದ್ದವಾದ ಗೆರೆ | ಅಡ್ಡವಾದ ಗೆರೆ — ಎಡ ಕೊಕ್ಕೆ ) ಬಲ ಕೊಕ್ಕೆ ( ಈ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಬಲದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬರೆಹಗಾರನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬರೆಯಬಹುದು. 

==ಚೀನೀ ಲಿಪಿ==
ಮೊದಲಿನ ಚಿತ್ರಲಿಪಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀಯರು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳೇನೆಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಬದಲಾಗಿ ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿದರು. ಉದಾಹರಣೆ, ಮಹತ್ತರವಾದುದು ಅಥವಾ ಹಿರಿದಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯನೊಬ್ಬನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು ; ಈ ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯನ ಚಿತ್ರದ ತಲೆಮೇಲೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಒಂದು ಗೆರೆಯನ್ನು ಎಳೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ [[ಸ್ವರ್ಗ]] ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಶಬ್ದವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಾನವ ಎಷ್ಟೇ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದರೂ ಸ್ವರ್ಗದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗ ಎಂಬುದು [[ದೇವರು|ದೇವರಿ]]ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿರುವ ಶಬ್ದ. ಮೇಲಿನ ಈ ಗೆರೆಯನ್ನು ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ [[ನೆಲೆ]] ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದ ರೂಪಿತವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಎಳೆದ ಗೆರೆ [[ನೆಲ]]ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಇಬ್ಬರು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯರು ನೆಲದಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವಂಥ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದು ಜೊತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದವಾಯಿತು. ಈ ಶಬ್ದದ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ  ಜನಪ್ರಿಯ ಶಬ್ದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. (ಸೂರ್ಯ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರಿಗಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನಂದವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎಂಬುದೇ ಈ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ತರ್ಕ) ಮೇಲ್ಕಂಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಶಬ್ದಗಳು ಚಿತ್ರ ಮಾತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ ; ಅವು ಭಾವಲಿಪಿ-ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಆಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದುವು. ಇವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾವಗಳು ಅಡಕಗೊಂಡಿದ್ದುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಲಿಖಿತ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ]]ರಾಗಲೀ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಷಿ]]ಯನ್ನರಾಗಲೀ ಭಾವಲಿಪಿ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಧ್ವನಿಸಂಕೇತಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಚೀನೀಯರು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ವರ್ಣ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಧ್ವನ್ಯಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನೂ, ಸಂಕೇತಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೊಸಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಅವು ರೂಪಿಸುತ್ತ ನಡೆದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಂಕೇತಗಳು ಧ್ವನಿಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬರತೊಡಗಿದುವು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಪಿಂಗ್ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. 

ಹೀಗೆ ವರ್ಣಮಾಲೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಚೀನಿಯರು ತಮ್ಮವೇ ಆದ [[ಶಬ್ದ (ವ್ಯಾಕರಣ)|ಶಬ್ದ]]ದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಬ್ದವೂ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ಧ್ವನಿ]]ಯನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಾರ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಗೊಂದಲವನ್ನು ದೂರುಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚೀನೀಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾಸಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್‍ಉ ಎಂಬ ಚೀನೀ ಶಬ್ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಥವಾ ರಾಗ ಅಥವಾ ಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಭಿನ್ನವಾದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನಿಯರು ಎರಡೆರಡು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್‍ಉ-ತ್-ಉಂಗ್ ಎಂಬುದನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಕೆಪ್‍ಉ ಎಂಬುದನ್ನು [[ರಾಗ]]ಕ್ಕೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನೀಯರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕøತ, ಧರ್ಮ-ಚಕ್ರ, ಮಹಾಯಾನದಂಥ ಸಮಾನಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳೂ ಚೀನೀಯರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದುವು. ಎರವಲು-ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಶರಣಾದ ವಿದೇಶೀ ಪಾರಿಭಾಷಿಕಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಚೀನೀಯರಿಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಕೆಳಗೆ ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ.
[[File:Tripitaka Koreana.jpg|thumb|right|The ''[[Tripitaka Koreana]]'', a Korean collection of the [[Chinese Buddhist canon]]]]
ತಿಎನ್-ಹುಅ (ವಿದ್ಯುತ್-ಮಾತು)-ದೂರವಾಣಿ (ಟೆಲಿಫೋನ್) ಮಿನ್-ಛು (ಜನತೆ-ಪ್ರಭು)-ಗಣತಂತ್ರ ಯಂಗ್ ಛ್‍ಇ (ಪೋಷಕ-ಅನಿಲ)-ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಧ್ವನ್ಯಾತ್ಮಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣ (ಅಥವಾ ಅಕ್ಷರ), ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳು ಮೂಲಘಟಕಗಳಾಗಿದ್ದರೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ (ಇವನ್ನು ನಾವು ಚಿಹ್ನೆಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ). [[ಸಮಾಸ]]ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಘಟಕಗಳಾಗಿವೆ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ [[ಮುದ್ರಣ]] ಹಾಗೂ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಚೀನೀವಾಕ್ಯ ಕೇವಲ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ, ಈಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಮಾನ ಅಂತರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಸ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನೀ ಬರೆಹದಲ್ಲಾಗಲೀ, ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಾಗಲೀ ಕೂಡುಗೆರೆ (ಹೈಫೆನ್) ಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಜ್ಞ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಶಬ್ದಗಳ ನಡುವಣ ಅದೃಶ್ಯಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲವು. ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಿಹ್ನೆಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘಟಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಭಾಷೆ ಏಕಾಕ್ಷರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯುಳ್ಳದ್ದೆಂಬಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ನಲವತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿಹ್ನೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳರಿಂದ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಇಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಪೀಕಿಂಗಿನ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲೆ (ಈ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೇ ಶಿಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ) ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕುನೂರು ಧ್ವನಿಗಳಿವೆ. ಅಂತೆಯೇ ಚೀನೀ ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ವನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಶ್ರುತ್ಯಾತ್ಮಕ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದೇ ಇದಕ್ಕಿರುವ ಏಕೈಕ ಪರಿಹಾರ. [[ಬೀಜಿಂಗ್|ಬೀಜಿಂಗಿ]]ನ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಿನ್ನ ಶುೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ; ಇತರ ಉಪಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಶುೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಚೀನದಲ್ಲಿ ಮೊರಡಿಗಳು, ತೊರೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಉಪಭಾಷೆಗಳೂ ಅಸಂಖ್ಯವಾಗಿವೆ.
==ವ್ಯಾಕರಣ==
ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ [[ಲಿಂಗಭೇದ|ಲಿಂಗ]], [[ಕಾಲ]], [[ವಚನ (ವ್ಯಾಕರಣ)|ವಚನ]], [[ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು|ವಿಭಕ್ತಿ]] ಕರ್ತರೀ-ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚೀನೀಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಬರೆಹಕ್ಕೆ ಎಡಗೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಶುದ್ಧ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕಾದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ವಾಕ್ಯರಚನಾಕ್ರಮಗನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂದರ್ಭಾನುಗುಣವಾಗಿ ಶಬ್ದವರ್ಗಗಳನ್ನು-[[ನಾಮಪದ]] [[ಕ್ರಿಯಾಪದ]] ಇತ್ಯಾದಿ-ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಶಬ್ದ ಒಂದೆಡೆ ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ನಾಮಪದವಾಗಿ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಗುಣವಾಚಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ತತ್ತ್ವಾಧಾರ ಅಥವಾ ಯುಕ್ತಿಸಾಂಗತ್ಯ ಅಡಗಿರುವುದು ಅದರ ತಾರ್ಕಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲೇ ಹೊರತು ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಲ್ಲ. ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಏಳುಬೀಳುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತಿರುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚೀನೀಭಾಷೆ ತನ್ನ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ನಾಡು ವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ಹೋಗದಂತಾಗುವಲ್ಲಿ ಈ ಭಾವಲಿಪಿಭಾಷೆ ನೆರವಾಗಿದೆ ; ಈ ಭಾಷೆ ನಶಿಸಿಹೋದಂತಾಗುವಲ್ಲಿ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನುಳ್ಳ ಈ ನಾಡು ನೆರವಾಗಿದೆ. ಚೀನೀಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಚೀನದ ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಪ್ರತೈಕತೆ-ಇವು ಒಂದು ಮತ್ತೊಂದರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಾಳುವೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಚೀನದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಗತಿಗಿಂತ ತುಂಬ ಮುಂದಾಗಿತ್ತೋ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದು ಹೆಗಲೆಣೆಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಭಾಷಾ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಉಗ್ರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಚೀನದ [[ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ]]ಗಳಿಗೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಚೀನದ ಬುದ್ಧಿ ಜೀವಿಗಳ ಹಾಗೂ ಚೀನೀಭಾಷೆಯ ಹೊನ್ನಿನ ದಿನಗಳೂ ಈಚಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದುವು. ಈ ಭಾಷೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಾದರೂ ಚೀನದಲ್ಲಿನ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ಗಳ ತೀವ್ರ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಇದು ಅಡ್ಡಗಲ್ಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆ ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯ ಉಪಕರವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನದ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತುಂಬ ಕಾಲವನ್ನು ವ್ಯಯ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಚೀನೀ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ತತ್‍ಕ್ಷಣವೇ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲಾರದಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಭಾವಲಿಪಿ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿರುವ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಕಳುಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಗಳ ಉಳಿತಾಯವಾಗುವಂತೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿರುವ ಬೆರಳಚ್ಚು ಯಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.  ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನೀಭಾಷೆಯನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನೀಕರಿಸುವ ತೀವ್ರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ನಡೆದಿವೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist|2}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನಿ ಭಾಷೆ}}
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆಗಳು]]</text>
      <sha1>t5g031avwsb7sz0pea5jvm6hkkny7se</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434893</id>
      <parentid>1434892</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1434893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46323" sha1="6vhdbhaxjpy6dg6vanrlagbbvckati6" xml:space="preserve">{{Infobox ಭಾಷೆ
|name=ಚೀನಿ ಭಾಷೆ
|nativename={{lang|zh|汉语/漢語}} ಹಾನ್ಯೂ, {{lang|zh|中文}} ಜೋಂಗ್ವೇನ್
|caption=
|states=[[ಚೀನ]], [[ಮಲೇಶಿಯ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]], ಇತ್ಯಾದಿ
|region=[[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]
|speakers=ಸು. ೧.೩ [[ಬಿಲಿಯನ್]]
|rank='''ಎಲ್ಲಾ ಸೇರಿ''': ೧
[[ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಭಾಷೆ|ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]]: ೧ &lt;br /&gt;
[[ವೂ ಭಾಷೆ|ವೂ]]: ೧೨ &lt;br /&gt;
[[ಕ್ಯಾಂಟೊನೀಸ್ ಭಾಷೆ|ಕ್ಯಾಂಟೊನೀಸ್]]: ೧೮ &lt;br /&gt;
[[ಮಿನ್ ಭಾಷೆ|ಮಿನ್]]: ೨೨ &lt;br /&gt;
[[ಜಿಯಾಂಗ್ ಭಾಷೆ|ಜಿಯಾಂಗ್]]: ೩೦ &lt;br /&gt;
[[ಹಕ್ಕ ಭಾಷೆ|ಹಕ್ಕ]]: ೩೩ &lt;br /&gt;
[[ಗಾನ್ ಭಾಷೆ|ಗಾನ್]]: ೩೮
|familycolor=Sino-Tibetan
|fam1: [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]]
|script=[[ಚೀನಿ ಲಿಪಿ]]
|nation={{flagicon|the People's Republic of China}} [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|the Republic of China}} [[ಚೀನಿ ಗಣರಾಜ್ಯ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|Singapore}} [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|the United Nations}} [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]
|agency=
|iso1=zh
|iso2b=chi / zho
}} 
{{Infobox language
| name             = Chinese
| states           = [[China]] (including [[Mainland China]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]),&lt;br /&gt;[[Malaysia]],&lt;br /&gt;[[Singapore]],&lt;br /&gt;[[Taiwan]]
| ethnicity        = [[Han Chinese]], [[Hui people|Hui]]
| speakers         = {{sigfig|1.390940300|3}} billion
| date             = 2017–2024
| ref              = &lt;ref name=e28&gt;{{e28|zho}}&lt;/ref&gt;
| familycolor      = Sino-Tibetan
| fam2             = [[Sinitic languages|Sinitic]]
| ancestor         = [[Proto-Sino-Tibetan]]
| ancestor2        = [[Old Chinese]]
| ancestor3        = [[Eastern Han Chinese]]
| ancestor4        = [[Middle Chinese]]{{efn|The colloquial layers of many varieties, particularly Min varieties, reflect features that predate Middle Chinese.{{sfnmp|Norman|1988|1pp=211–214|Pulleyblank|1984|2p=3}}}}
| dia1             = [[Mandarin Chinese|Mandarin]]
| dia2             = [[Jin Chinese|Jin]]
| dia3             = [[Wu Chinese|Wu]]
| dia4             = [[Gan Chinese|Gan]]
| dia5             = [[Xiang Chinese|Xiang]]
| dia6             = [[Min Chinese|Min]]
| dia7             = [[Hakka Chinese|Hakka]]
| dia8             = [[Yue Chinese|Yue]]
| dia9             = [[Pinghua Chinese|Pinghua]]
| dia10            = [[Huizhou Chinese|Huizhou]]
| stand1           = [[Standard Chinese]]
| stand2           = [[Standard Cantonese]]
| stand3           = [[Taiwanese Hokkien]]
| script           = {{hlist|[[Chinese characters]]|[[Bopomofo]]|[[Pinyin]]|[[Xiao'erjing]]|[[Dungan alphabets|Dungan]]|[[Chinese braille (disambiguation)|Chinese Braille]]|[[ʼPhags-pa]]}}
| nation           = {{hlist|China{{efn|Standard Chinese is an official language throughout China. Cantonese is a co-official language specifically in Hong Kong and Macao.}}|Taiwan{{efn|Mandarin, Hakka, and Hokkien}}|Singapore}}
| agency           = {{indented plainlist|
* China: [[State Language Commission]]
* Taiwan: [[National Languages Committee]], [[Hakka Affairs Council]]
* Malaysia: [[Chinese Language Standardisation Council]]
* Singapore: [[Ministry of Education (Singapore)|Ministry of Education]], [[Promote Mandarin Council]]
 }}
| iso1             = zh
| iso2b            = chi
| iso2t            = zho
| iso3             = zho
| image            = Chineselanguage.svg
| imagescale       = 0.5
| imagecaption     = {{tlit|zh|Hànyǔ}}{{efn|name=Hanyu lit|{{lit|[[Han Chinese|Han]] language}}}} [[writing|written]]: {{zhi|c=中文|p=Zhōngwén}} written in [[Traditional Chinese characters|traditional]] (top) and [[Simplified Chinese characters|simplified]] (middle) forms, {{tlit|zh|Zhōngwén}}{{efn|name=Zhongwen lit|{{lit|Chinese writing}}}} (bottom)
| image_class      = skin-invert-image
| notice           = IPA
| listclass        = hlist
| glotto           = sini1245
| glottorefname    = Sinitic
| map              = Mandarin sphere.svg
| mapscale         = 1
| mapcaption       = Countries where Chinese is spoken as L1 or L2
{{legend|#0E0069|Chinese is the majority native language}}
{{legend|#439DD4|Chinese is the statutory or de facto national language}}
{{legend|#9FCEFF|Countries with more than 1,000,000 speakers}}
{{legend|#D5E8FF|Countries with more than 500,000 speakers}}
{{legend|#F7D5FF|Countries with more than 100,000 speakers}}
| module           = {{Infobox Chinese
| child = yes
| headercolor = {{Infobox language/family-color|Sino-Tibetan}}
| order = st
| s = {{linktext|汉语}}
| t = {{linktext|漢語}}
| l = [[Han Chinese|Han]] language
| p = Hànyǔ
| gr = Hannyeu
| w = {{tonesup|Han4-yu3}}
| mi = {{IPAc-cmn|h|an|4|.|yu|3}}
| myr = Hàn-yǔ
| tp = Hàn-yǔ
| h = Hon Ngi
| j = Hon3 jyu5
| y = Honyúh
| gd = {{tonesup|Hon3 yü5}}
| ci = {{IPA|yue|hɔ̄ːn.jy̬ː}}
| buc = Háng-ngṳ̄
| poj = {{ubl|Hàn-gí|Hàn-gú}}
| wuu = {{tonesup|Hoe3 nyiu2}}
| c2 = {{linktext|lang=zh|中文}}
| l2 = [[Names of China|Chinese]] writing
| p2 = Zhōngwén
| gr2 = Jongwen
| h2 = Chung-Vun
| w2 = {{tonesup|Chung1-wen2}}
| mi2 = {{IPAc-cmn|zh|ong|1|.|wen|2}}
| myr2 = Jūng-wén
| tp2 = Jhong-wún
| buc2 = Dṳng-ùng
| poj2 = Tiong-bûn
| wuu2 = {{tonesup|Tson1 ven1}}
| j2 = Zung1 man4*2
| y2 = Jūngmán
| gd2 = Zung&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; men&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;*&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| s3 = {{linktext|汉文}}
| t3 = {{linktext|漢文}}
| l3 = Han writing
| p3 = Hànwén
| bpmf = {{bpmfsp|ㄏㄢˋ|ㄩˇ}}
| bpmf2 = {{bpmfsp|ㄓㄨㄥ|ㄨㄣˊ}}
| bpmf3 = {{bpmfsp|ㄏㄢˋ|ㄨㄣˊ}}
| gr3 = Hannwen
| w3 = {{tonesup|Han4-wen2}}
| tp3 = Hàn-wún
| mi3 = {{IPAc-cmn|h|an|4|.|wen|2}}
| ci2 = {{ubl|{{IPAc-yue|z|ong|1|-|m|an|4}}|{{IPAc-yue|z|ong|1|-|m|an|2}}}}
 }}
}}

[[File:WIKITONGUES- Ying speaking Henan Chinese.webm|thumb|Ying, a speaker of Henan Chinese]]
'''ಚೀನಿ ಭಾಷೆ''' (汉语/漢語, ಹಾನ್ಯೂ; 中文, ಝೋಂಗ್ವೇನ್) ಮೂಲತಃ [[ಹಾನ್ ಚೀನಿ ಜನ]]ರ ಭಾಷೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಗೆಯಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇಂದು ಒಂದು [[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]]ವೆನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು  ವೈವಿಧ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]] ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇದು ಸೇರಿದೆ.&lt;ref&gt;*David Crystal, ''The Cambridge Encyclopedia of Language'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1987), p. 312. “The mutual unintelligibility of the varieties is the main ground for referring to them as separate languages.”
* Charles N. Li, Sandra A. Thompson. ''Mandarin Chinese: A Functional Reference Grammar'' (1989), p 2. “The Chinese language family is genetically classified as an independent branch of the Sino-Tibetan language family.”
* Jerry Norman. ''Chinese'' (1988), p.1. “The modern Chinese dialects are really more like a family of language.&lt;/ref&gt; About one-sixth of the world’s population, or over one billion people, speak some form of Chinese as their native language. The [[identification of the varieties of Chinese]] as &quot;languages&quot; or &quot;dialects&quot; is controversial.&lt;ref name=Mair&gt;{{cite journal|url=http://sino-platonic.org/complete/spp029_chinese_dialect.pdf|journal=Sino-Platonic Papers|last=Mair|first=Victor H.|authorlink=Victor H. Mair|title=What Is a Chinese &quot;Dialect/Topolect&quot;? Reflections on Some Key Sino-English Linguistic Terms|date=1991}}&lt;/ref&gt; As a language family Chinese has an estimated nearly 1.2&amp;nbsp;billion speakers; [[Mandarin Chinese]] alone has around 851&amp;nbsp;million native speakers, outnumbering any other language in the world.&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=cmn Ethnologue report for language code:cmn]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=eng Ethnologue report for language code:eng]&lt;/ref&gt;

'''ಚೀನಿ ಭಾಷೆ''' (汉语/漢語, ಹಾನ್ಯೂ; 中文, ಝೋಂಗ್ವೇನ್) ಮೂಲತಃ [[ಹಾನ್ ಚೀನಿ ಜನ]]ರ ಭಾಷೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಗೆಯಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇಂದು ಒಂದು [[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]]ವೆನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್]] ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇದು ಸೇರಿದೆ. About one-sixth of the world’s population, or over one billion people, speak some form of Chinese as their native language. The [[identification of the varieties of Chinese]] as &quot;languages&quot; or &quot;dialects&quot; is controversial.&lt;ref name=&quot;Mair&quot; /&gt; As a language family Chinese has an estimated nearly 1.2&amp;#x20;billion speakers; [[Mandarin Chinese]] alone has around 851&amp;#x20;million native speakers, outnumbering any other language in the world.

[[Spoken Chinese|ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯು]] ಅದರ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆಂತರಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು [[Tone (linguistics)|ಸ್ವರ]] ಮತ್ತು [[Analytic language|ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ]]. ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಆರು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ (ವರ್ಗೀಕರಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ), ಅವುಗಳಲ್ಲಿ (ಇದುವರೆಗೆ) ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವವು [[Mandarin (linguistics)|ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] (ಸುಮಾರು 850&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್), ನಂತರ [[Wu (linguistics)|ವು]] (ಸುಮಾರು 90&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್), [[Min (linguistics)|ಮಿನ್]] (ಸುಮಾರು 70&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್) ಮತ್ತು [[Cantonese (linguistics)|ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್]] (ಸುಮಾರು 70&amp;#x20;ಮಿಲಿಯನ್). ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಪರಸ್ಪರ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಕೆಲವು, [[Xiang (linguistics)|ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್]] ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಉಪಭಾಷೆಗಳಂತೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗ್ರಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. [[ISO 639-3]] ರಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ಅನ್ನು ಹದಿಮೂರು ಉಪ-ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[Macrolanguage|ಮ್ಯಾಕ್ರೋಭಾಷೆ]] ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ , ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯ ಬಹು &quot; [[Language|ಭಾಷೆಗಳು]] &quot; ಅಥವಾ &quot; [[Dialect|ಉಪಭಾಷೆಗಳು]] &quot; ಎಂದು [[Identification of the varieties of Chinese|ಗುರುತಿಸುವುದು]] ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ರೂಪವು [[Standard Mandarin|ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] &quot;普通话/普通話 ([[Pinyin|ಪಿನ್ಯಿನ್]]: pǔtōnghùa); 国语/國語 ([[Pinyin|ಪಿನ್ಯಿನ್]] : gúoyǔ)&quot;, ಇದು [[Beijing dialect|ಬೀಜಿಂಗ್ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿದೆ . ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ [[People's Republic of China|ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ]], ತೈವಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[Republic of China|ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ]] ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ , ಜೊತೆಗೆ [[Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರದ]] ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಚೈನೀಸ್ - ''ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ'' , ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ - [[United Nations|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಆರು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ, [[Standard Cantonese|ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್]] ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[Hong Kong|ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ( [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಜೊತೆಗೆ ) ಮತ್ತು [[Macau|ಮಕಾವು]] ( [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಜೊತೆಗೆ ) ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಮಿನ್ ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ [[Min Nan|ಮಿನ್ ನಾನ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ [[Fujian|ಫ್ಯೂಜಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ]], [[Taiwan|ತೈವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] (ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[Taiwanese (linguistics)|ತೈವಾನೀಸ್]] ಅಥವಾ ಹೊಕ್ಲೊ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು [[Southeast Asia|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] (ಇಲ್ಲಿ ಇದು [[Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರ]], [[Malaysia|ಮಲೇಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[Philippines|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊಕ್ಕಿಯನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ .

== ಮಾತನಾಡುವ ಚೈನೀಸ್ ==
[[https://kn.wikipedia.org/wiki/ಚಿತ್ರ:Languages_-_China.PNG|link=ಚಿತ್ರ:Languages_-_China.PNG|thumb|328x328px|ಸಿನಿಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು]]
ಕೆಳಗಿನ ನಕ್ಷೆಯು ಚೀನಾದೊಳಗಿನ ಭಾಷಾ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು (&quot;ಭಾಷೆಗಳು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಉಪಭಾಷಾ ಗುಂಪುಗಳು&quot;) ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ:

* [[Mandarin (linguistics)|ಗುವಾನ್]] (ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್) ಉತ್ತರ ಉಪಭಾಷೆ/ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ/ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, (ಸುಮಾರು 885 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Wu (linguistics)|ವು]], ಇದರಲ್ಲಿ [[Shanghainese|ಶಾಂಘೈನೀಸ್]] ಸೇರಿದೆ , (ಸುಮಾರು 77 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Cantonese (linguistics)|ಯು]] (ಕ್ಯಾಂಟನೀಸ್) 粵/粤, (c. 71 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Min (linguistics)|ಕನಿಷ್ಠ]] (麩/闽), ಇದರಲ್ಲಿ [[Taiwanese (linguistics)|ತೈವಾನೀಸ್]], (c. 60 ಮಿಲಿಯನ್)
* [[Xiang (linguistics)|Xiangxiang]], (c. 36 ಮಿಲಿಯನ್),
* [[Hakka (linguistics)|ಹಕ್ಕಾ (]]客家) ಅಥವಾ 客, (c. 34 ಮಿಲಿಯನ್)
* [[Gan (linguistics)|Gan (]]赣/赣), (c. 31 ಮಿಲಿಯನ್)
==ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ==

ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟನ್ ಅಥವಾ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮೀ ಅಥವಾ ಇಂಡೋ-ಸಿನಿಟಿಕ್ ಮುಂತಾಗಿ ಕರೆಯುವ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಭಾಷೆ. ಈ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ ಚೀನೀ ಥಾಯ್, ಟಿಬೆಟನ್, [[ಬರ್ಮೀ ಭಾಷೆ|ಬರ್ಮೀ]] ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲದೆ [[ಬೋಡೊ|ಬೋಡೋ]]-ನಾಗಾ-ಕಚಿನ್, ಮಿಯಾವೊ, ಕೊಲೋ ಮತ್ತು ಮಾನ-ಖ್ಮರ್ ಭಾಷೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಚೀನೀ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚೀನೀ ಬರೆವಣಿಗೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸುಮಾರು 29ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪೂಹ್ಸಿ ಎಂಬ ರಾಜನಿಗೆ ಹಳದಿ ನದಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದ ಪೆಡಂಭೂತದ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಗೋಚರಿಸಿದ ರಹಸ್ಯವಾದ ಸಂಕೇತಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1500ರ ಸುಮಾರಿನವು ಎನ್ನಲಾದ ಚೀನೀ [[ಬರವಣಿಗೆ|ಬರೆವಣಿಗೆ]]ಯ ತುಣುಕುಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವುದಂತೂ ನಿಜ. ಬರೆವಣಿಗೆಗೆ ಇಂಥ ಪರಿಷ್ಕಾರ ಬರಲು [[ಶತಮಾನ]]ಗಳ [[ವ್ಯವಸಾಯ]] ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಮಾದರಿಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
==ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ==
ಕಾಲಾನುಕಾಲಕ್ಕೆ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ಚೀನೀಯರಲ್ಲದ ಜನಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಇತರ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾಲ್ಕುಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಅತಿಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು 500ರ ವರೆಗಿನದು. ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು 500 ರಿಂದ ಹಿಡಿದು 900 ವರೆಗಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ, ಕ್ರಿ.ಶ. 900 ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 1200 ರವರೆಗಿನ ಮಧ್ಯಕಾಲ, 1200 ರಿಂದ ಈಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲ.

[[ಉಚ್ಛಾರಣೆ|ಉಚ್ಚಾರಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಹೊರತು ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಯಾವ ಅನ್ಯಭಾಷೆಯಿಂದಲೂ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪದ ಸ್ವಿಕಾರ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಅದರ ಮೂಲ ಗುಣಗಳು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಸ್ತ ಪೂರ್ವದ ಕಾನ್ ಫ್ಯೂಷಸನ ಕಾಲದ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಭಾಷೆ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತಿದೆ.

ಅಕ್ಷರ ಬರೆಹವುಳ್ಳ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಾದರೆ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿನ ಉಚ್ಛರಣಾ ವಿವರಗಳು, ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಬರೆಹದಲ್ಲೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ [[ಚೀನಿ ಲಿಪಿ]] ಅಂಥ ಯಾವ ಧ್ವನಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನೂ ತೋರುವಂಥದಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾನುಕಾಲಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಆಡುಮಾತು ಕಿವಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ತರುವಂತೆ ಬರೆದ ಮಾತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ತೃಪ್ತಿತರುತ್ತದಷ್ಟೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಚೀನ ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ|ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದಾಗಿದೆ.
==ಉಪಭಾಷೆಗಳು==
[[File:Ji gui inscription.jpg|thumb|Ji gui inscription, a bronze vessel inscription from the Western Zhou period, representing an early form of written Chinese.]]
[[File:Map of sinitic languages cropped-en.svg|upright=1.1|thumb|right|Range of dialect groups in [[China proper]] and Taiwan according to the ''Language Atlas of China''{{sfnp|Wurm|Li|Baumann|Lee|1987}}]]
{{pie chart
| caption = Proportions of first-language speakers{{sfnp|Chinese Academy of Social Sciences|2012|pp=3, 125}}
| label1 = [[Mandarin Chinese|Mandarin]] | color1 = #ac8761 | value1 = 65.7 &lt;!-- 798.585 million --&gt;
| label2 = [[Min Chinese|Min]] | color2 = #b1bab6 | value2 = 6.2 &lt;!-- 75 million --&gt;
| label3 = [[Wu Chinese|Wu]] | color3 = #c8c8a8 | value3 = 6.1 &lt;!-- 73.79 million --&gt;
| label4 = [[Yue Chinese|Yue]] | color4 = #bf6e7b | value4 = 5.6 &lt;!-- 68 million --&gt;
| label5 = [[Jin Chinese|Jin]] | color5 = #96642c | value5 = 5.2 &lt;!-- 63.05 million --&gt;
| label6 = [[Gan Chinese|Gan]] | color6 = #fbd98d | value6 = 3.9 &lt;!-- 48 million --&gt;
| label7 = [[Hakka Chinese|Hakka]] | color7 = #eeb36a | value7 = 3.5 &lt;!-- 42.2 million --&gt;
| label8 = [[Xiang Chinese|Xiang]] | color8 = #a5ae87 | value8 = 3.0 &lt;!-- 36.37 million --&gt;
| label9 = [[Huizhou Chinese|Huizhou]] | color9 = #9b987f | value9 = 0.3 &lt;!-- 3.3 million --&gt;
| label10 = [[Pinghua Chinese|Pinghua]], others | color10 = #946565 | value10 = 0.6 &lt;!-- 7.78 million --&gt;
| others = yes
}}
ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಆಧುನಿಕ ಚೀನೀ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿರುವ ಆರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.
* ಮಂಡಾರಿನ್, ವು ಕನ್ -ಹಕ್ಕಾ, ಮಿನ್, ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಮತ್ತು ಸಿಯಾಂಗ್.
ಮಂಡಾರಿನ್ ಗುಂಪನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಉಪಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು ; ಔತ್ತರೇಯ, ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ.
ಔತ್ತರೇಯ (ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಂಚೂರಿಯ, ಉತ್ತರ ಚೀನ, ಷಿನ್‍ಜಿಯಾಂಗ್, ಕ್ಯಾನ್ಸೂ ಮತ್ತು ಹೂಪೇ, ಅನ್‍ಹ್ವೇ) ಮತ್ತು ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪೀಪಿಂಗ್ ಉಪಭಾಷೆ ಈ ಉಪಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಭಾಷೆ, ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆನ್‍ಹ್ವೇ, ಕಿಂಗ್‍ಸು ಮತ್ತು ಹೂಪೇ ಮೊದಲಾಗಿ ಯಂಗ್‍ಟ್ಸೀ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ನೈಋತ್ಯ ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸೆಚುಯಾಂಗ್, ಯುನ್ಯಾನ್, ಗ್ವೇಜೋ ಮತ್ತು ಹೂಪೇ ಹಾಗೂ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಷಾಂಗ್‍ಹೈ ವೆಂಜೋ ಮತ್ತು ಷೂಜೋ ಉಪ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡವು ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು [[ಜೀಯಾಂಗ್ಸೂ|ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೂ]], ಜಜಿಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ [[ಜೀಯಾಂಗ್ಸೀ|ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೀ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಪೂಚೌ, ಆಮಾಯ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಟು ಉಪ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ '''ಮಿನ್''' ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಪೂಕ್ಯೆನ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಡುಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಹೈನಾನ್ ದ್ವೀಪ ಹಾಗೂ ಲೀಚೋ, ಪರ್ಯಾ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ವಾಂಗ್ ಡುಂಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ವಾಂಗ್ ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಷೀಯಾನ್ ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೂನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 
ಈ ಮುಖ್ಯವಾದ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಆನ್‍ಹ್ವೇ, ಹೂನಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ಗ್ವಾಂಗ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಉಪಭಾಷೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ-ಮ್,-ಪ್,-ತ್,-ಕ್ ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಥವಾ ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವ ಸಂದರ್ಭದ ಮೇಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಘೋಷಿತವಾದ ಬ್ ದ್ ಗ್ ದ್ ಮುಂತಾದ ಆದಿ ಘೋಷಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರ ಮೇಲೂ ಈ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
==ಬರವಣಿಗೆ==
ಚೀನೀ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ವಿಧಾನ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಪ್ರಾರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬರೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಂಥ ಬಹುತೇಕ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನೂ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಮೂರ್ತ ಹಾಗೂ ಮೂರ್ತ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕೊಡಬಹುದಾದ [[ಸಂಜ್ಞಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಂಜ್ಞೆ]]ಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು [[ಚಿತ್ರ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಭಾವಲಿಪಿ (ಐಡಿಯೋಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್) ಮತ್ತು ಸೂಚಕ (ಸಜೆಸ್ಟಿವ್) [[ಅಕ್ಷರ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಏಳು ವಿಧಾನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಳೆಯದಾದುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕ್ರಿಪೂ. 1760-1122ರ ಕಾಲದ ಚಿಯಾಕುವೆನ್ ಬರೆವಣಿಗೆ (ಆರಕಲ್ ಬೋನ್ ರಯಟಿಂಗ್) ಇದರ ಅನಂತರ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1122-221 ರ ಕಾಲದ ತಚುವಾನ್ ಅಥವಾ ಮಹಾಮುದ್ರೆ ವಿಧಾನ. ಸಿಯಾವೋ ಚುವಾನ್ ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಟ ಮುದ್ರೆ ವಿಧಾನ ಅನಂತರದಲ್ಲಿದ್ದು ಉಷೂ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ, ಕೈಷೂ ಅಥವಾ ಮದರು ವಿಧಾನ. ಸಿಂಗ್ ಷೂ ಅಥವಾ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸಾವೋ ಷೂ ಅಥವಾ ಕುರ್ಸೀನ್ ವಿಧಾನಗಳು ಆಮೇಲೆ ಬಂದವು. ಚೀನೀಭಾಷೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ವರ್ಣಮಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವೂ ಒಂದು ಪದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ ಎಷ್ಟು ಪದಗಳಿದ್ದರೆ ಅಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ. ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ನಾನಾವಿಧವಾದ ಕೊಟ್ಟುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಉದ್ದವಾದ ಗೆರೆ | ಅಡ್ಡವಾದ ಗೆರೆ — ಎಡ ಕೊಕ್ಕೆ ) ಬಲ ಕೊಕ್ಕೆ ( ಈ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಬಲದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬರೆಹಗಾರನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬರೆಯಬಹುದು. 

==ಚೀನೀ ಲಿಪಿ==
ಮೊದಲಿನ ಚಿತ್ರಲಿಪಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀಯರು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳೇನೆಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಬದಲಾಗಿ ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿದರು. ಉದಾಹರಣೆ, ಮಹತ್ತರವಾದುದು ಅಥವಾ ಹಿರಿದಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯನೊಬ್ಬನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು ; ಈ ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯನ ಚಿತ್ರದ ತಲೆಮೇಲೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಒಂದು ಗೆರೆಯನ್ನು ಎಳೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ [[ಸ್ವರ್ಗ]] ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಶಬ್ದವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಾನವ ಎಷ್ಟೇ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದರೂ ಸ್ವರ್ಗದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗ ಎಂಬುದು [[ದೇವರು|ದೇವರಿ]]ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿರುವ ಶಬ್ದ. ಮೇಲಿನ ಈ ಗೆರೆಯನ್ನು ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ [[ನೆಲೆ]] ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದ ರೂಪಿತವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಎಳೆದ ಗೆರೆ [[ನೆಲ]]ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಇಬ್ಬರು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯರು ನೆಲದಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವಂಥ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದು ಜೊತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದವಾಯಿತು. ಈ ಶಬ್ದದ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ  ಜನಪ್ರಿಯ ಶಬ್ದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. (ಸೂರ್ಯ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರಿಗಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನಂದವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎಂಬುದೇ ಈ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ತರ್ಕ) ಮೇಲ್ಕಂಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಶಬ್ದಗಳು ಚಿತ್ರ ಮಾತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ ; ಅವು ಭಾವಲಿಪಿ-ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಆಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದುವು. ಇವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾವಗಳು ಅಡಕಗೊಂಡಿದ್ದುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಲಿಖಿತ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ]]ರಾಗಲೀ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಷಿ]]ಯನ್ನರಾಗಲೀ ಭಾವಲಿಪಿ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಧ್ವನಿಸಂಕೇತಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಚೀನೀಯರು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ವರ್ಣ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಧ್ವನ್ಯಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನೂ, ಸಂಕೇತಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೊಸಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಅವು ರೂಪಿಸುತ್ತ ನಡೆದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಂಕೇತಗಳು ಧ್ವನಿಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬರತೊಡಗಿದುವು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಪಿಂಗ್ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. 

ಹೀಗೆ ವರ್ಣಮಾಲೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಚೀನಿಯರು ತಮ್ಮವೇ ಆದ [[ಶಬ್ದ (ವ್ಯಾಕರಣ)|ಶಬ್ದ]]ದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಬ್ದವೂ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ಧ್ವನಿ]]ಯನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಾರ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಗೊಂದಲವನ್ನು ದೂರುಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚೀನೀಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾಸಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್‍ಉ ಎಂಬ ಚೀನೀ ಶಬ್ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಥವಾ ರಾಗ ಅಥವಾ ಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಭಿನ್ನವಾದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನಿಯರು ಎರಡೆರಡು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್‍ಉ-ತ್-ಉಂಗ್ ಎಂಬುದನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಕೆಪ್‍ಉ ಎಂಬುದನ್ನು [[ರಾಗ]]ಕ್ಕೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನೀಯರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕøತ, ಧರ್ಮ-ಚಕ್ರ, ಮಹಾಯಾನದಂಥ ಸಮಾನಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳೂ ಚೀನೀಯರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದುವು. ಎರವಲು-ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಶರಣಾದ ವಿದೇಶೀ ಪಾರಿಭಾಷಿಕಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಚೀನೀಯರಿಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಕೆಳಗೆ ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ.
[[File:Tripitaka Koreana.jpg|thumb|right|The ''[[Tripitaka Koreana]]'', a Korean collection of the [[Chinese Buddhist canon]]]]
ತಿಎನ್-ಹುಅ (ವಿದ್ಯುತ್-ಮಾತು)-ದೂರವಾಣಿ (ಟೆಲಿಫೋನ್) ಮಿನ್-ಛು (ಜನತೆ-ಪ್ರಭು)-ಗಣತಂತ್ರ ಯಂಗ್ ಛ್‍ಇ (ಪೋಷಕ-ಅನಿಲ)-ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಧ್ವನ್ಯಾತ್ಮಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣ (ಅಥವಾ ಅಕ್ಷರ), ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳು ಮೂಲಘಟಕಗಳಾಗಿದ್ದರೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ (ಇವನ್ನು ನಾವು ಚಿಹ್ನೆಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ). [[ಸಮಾಸ]]ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಘಟಕಗಳಾಗಿವೆ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ [[ಮುದ್ರಣ]] ಹಾಗೂ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಚೀನೀವಾಕ್ಯ ಕೇವಲ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ, ಈಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಮಾನ ಅಂತರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಸ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನೀ ಬರೆಹದಲ್ಲಾಗಲೀ, ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಾಗಲೀ ಕೂಡುಗೆರೆ (ಹೈಫೆನ್) ಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಜ್ಞ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಶಬ್ದಗಳ ನಡುವಣ ಅದೃಶ್ಯಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲವು. ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಿಹ್ನೆಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘಟಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಭಾಷೆ ಏಕಾಕ್ಷರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯುಳ್ಳದ್ದೆಂಬಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ನಲವತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿಹ್ನೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳರಿಂದ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಇಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಪೀಕಿಂಗಿನ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲೆ (ಈ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೇ ಶಿಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ) ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕುನೂರು ಧ್ವನಿಗಳಿವೆ. ಅಂತೆಯೇ ಚೀನೀ ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ವನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಶ್ರುತ್ಯಾತ್ಮಕ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದೇ ಇದಕ್ಕಿರುವ ಏಕೈಕ ಪರಿಹಾರ. [[ಬೀಜಿಂಗ್|ಬೀಜಿಂಗಿ]]ನ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಿನ್ನ ಶುೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ; ಇತರ ಉಪಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಶುೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಚೀನದಲ್ಲಿ ಮೊರಡಿಗಳು, ತೊರೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಉಪಭಾಷೆಗಳೂ ಅಸಂಖ್ಯವಾಗಿವೆ.
==ವ್ಯಾಕರಣ==
ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ [[ಲಿಂಗಭೇದ|ಲಿಂಗ]], [[ಕಾಲ]], [[ವಚನ (ವ್ಯಾಕರಣ)|ವಚನ]], [[ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು|ವಿಭಕ್ತಿ]] ಕರ್ತರೀ-ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚೀನೀಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಚೀನೀ ಭಾಷೆ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಬರೆಹಕ್ಕೆ ಎಡಗೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಶುದ್ಧ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕಾದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ವಾಕ್ಯರಚನಾಕ್ರಮಗನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂದರ್ಭಾನುಗುಣವಾಗಿ ಶಬ್ದವರ್ಗಗಳನ್ನು-[[ನಾಮಪದ]] [[ಕ್ರಿಯಾಪದ]] ಇತ್ಯಾದಿ-ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಶಬ್ದ ಒಂದೆಡೆ ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ನಾಮಪದವಾಗಿ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಗುಣವಾಚಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ತತ್ತ್ವಾಧಾರ ಅಥವಾ ಯುಕ್ತಿಸಾಂಗತ್ಯ ಅಡಗಿರುವುದು ಅದರ ತಾರ್ಕಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲೇ ಹೊರತು ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಲ್ಲ. ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಏಳುಬೀಳುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತಿರುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚೀನೀಭಾಷೆ ತನ್ನ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ನಾಡು ವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ಹೋಗದಂತಾಗುವಲ್ಲಿ ಈ ಭಾವಲಿಪಿಭಾಷೆ ನೆರವಾಗಿದೆ ; ಈ ಭಾಷೆ ನಶಿಸಿಹೋದಂತಾಗುವಲ್ಲಿ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನುಳ್ಳ ಈ ನಾಡು ನೆರವಾಗಿದೆ. ಚೀನೀಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಚೀನದ ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಪ್ರತೈಕತೆ-ಇವು ಒಂದು ಮತ್ತೊಂದರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಾಳುವೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಚೀನದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಗತಿಗಿಂತ ತುಂಬ ಮುಂದಾಗಿತ್ತೋ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದು ಹೆಗಲೆಣೆಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಭಾಷಾ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಉಗ್ರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಚೀನದ [[ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ]]ಗಳಿಗೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಚೀನದ ಬುದ್ಧಿ ಜೀವಿಗಳ ಹಾಗೂ ಚೀನೀಭಾಷೆಯ ಹೊನ್ನಿನ ದಿನಗಳೂ ಈಚಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದುವು. ಈ ಭಾಷೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಾದರೂ ಚೀನದಲ್ಲಿನ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ಗಳ ತೀವ್ರ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಇದು ಅಡ್ಡಗಲ್ಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆ ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯ ಉಪಕರವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನದ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತುಂಬ ಕಾಲವನ್ನು ವ್ಯಯ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಚೀನೀ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ತತ್‍ಕ್ಷಣವೇ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲಾರದಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಭಾವಲಿಪಿ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿರುವ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಕಳುಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಗಳ ಉಳಿತಾಯವಾಗುವಂತೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿರುವ ಬೆರಳಚ್ಚು ಯಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.  ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನೀಭಾಷೆಯನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನೀಕರಿಸುವ ತೀವ್ರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ನಡೆದಿವೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist|2}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನಿ ಭಾಷೆ}}
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆಗಳು]]</text>
      <sha1>6vhdbhaxjpy6dg6vanrlagbbvckati6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16862</id>
    <revision>
      <id>1434877</id>
      <parentid>1380498</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T07:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57636-44</username>
        <id>102794</id>
      </contributor>
      <origin>1434877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54296" sha1="0apobpq7dkd4ovhkd4p5zdsk1m4jbew" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ಡಾ{{!}}{{!}} ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್
| image              = Puneeth Rajkumar (1).jpg
| caption            = ಪುನೀತ್ ಇನ್ ೨೦೧೯
| birth_name         = ಲೋಹಿತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್
| birth_date         = {{birth date|1974|03|17|df=y}} &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theprint.in/theprint-profile/puneeth-rajkumar-was-more-than-kannada-cinema-royalty-a-foodie-cyclist-singer-too/1450572/|title=Puneeth Rajkumar was more than Kannada cinema royalty. A foodie, cyclist, singer too|first=Sharan|last=Poovanna|date=17 March 2023}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[ಮದ್ರಾಸ್]] (ಈಗ [[ಚೆನ್ನೈ]]), [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|2021| 10|29|1974|03|17}} &lt;ref&gt;{{cite news |title=Puneeth Rajkumar passes away at 46 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/puneeth-rajkumar-dead-at-46-7596693/ |work=The Indian Express |date=29 October 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| death_place        = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಭಾರತ]]
| occupation         = [[ನಟ]], ಗಾಯಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕ,
| yearsactive        = 1976 - 1989&lt;br/&gt;2002 - 2026
| awards             = [[ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ]]
| othername          = ಅಪ್ಪು &lt;br/&gt; ಪವರ್ ಸ್ಟಾರ್ &lt;br/&gt; ಕನ್ನಡದ ರಾಜರತ್ನ &lt;br/&gt; ಯುವರತ್ನ &lt;br/&gt; ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಕಿಂಗ್
| parents            = [[ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]], [[ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]]
| spouse             = ಅಶ್ವಿನಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜಕುಮಾರ್
| children           = ದೃತಿ, ವಂದಿತ
| relatives          = 
| monuments          = [https://kn.m.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%A0%E0%B3%80%E0%B2%B0%E0%B2%B5_%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%81%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B3%8A ಕಂಠೀರವ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್]
}}

'''ಡಾ|| ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್''' (೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೭೪ - ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧)ರವರು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರನಟ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಪಕ. ಇವರು ೨೯ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ನಟನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆ [[ರಾಜಕುಮಾರ್]] ಅಭಿನಯದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. [[ವಸಂತಗೀತ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಸಂತ ಗೀತ]] (೧೯೮೦), [[ಭಾಗ್ಯವಂತ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಭಾಗ್ಯವಂತ]] (೧೯೮೧), [[ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು]]  (೧೯೮೨), [[ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]] (೧೯೮೩), ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ಯಾರಿವನು ಮತ್ತು [[ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು]] (೧೯೮೫) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟನೆಗೆ  ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದರು. ಅವರ ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು ಚಿತ್ರದ 'ರಾಮು' ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ''ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು'' ಮತ್ತು ''ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಪುನೀತ್ ಅವರು ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ''[[ಅಪ್ಪು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಾಯಕನಟನಾಗಿ ಸಿನಿಮಾರಂಗದ ಪಯಣ ಶುರುಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/name/nm2500160/&lt;/ref&gt;

ಅವರಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ''ಪವರ್‌ಸ್ಟಾರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ನಟಿಸಿದ [[ಅಪ್ಪು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]](೨೦೦೨), ಅಭಿ(೨೦೦೩), [[ವೀರ ಕನ್ನಡಿಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವೀರಕನ್ನಡಿಗ]](೨೦೦೪), [[ಮೌರ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮೌರ್ಯ]](೨೦೦೪), [[ಆಕಾಶ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆಕಾಶ್]] (೨೦೦೫), [[ಅಜಯ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಜಯ್]] (೨೦೦೬), [[ಅರಸು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅರಸು]] (೨೦೦೭), [[ಮಿಲನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಿಲನ]] (೨೦೦೭), [[ವಂಶಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಂಶಿ]](೨೦೦೮), [[ರಾಮ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಮ್]] (೨೦೦೯), [[ಪೃಥ್ವಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೃಥ್ವಿ]](೨೦೧೦), [[ಜಾಕಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜಾಕಿ]](೨೦೧೦), [[ಹುಡುಗರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹುಡುಗರು]] (೨೦೧೧), [[ಅಣ್ಣ ಬಾಂಡ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಣ್ಣಾ ಬಾಂಡ್]] (೨೦೧೨), [[ಪವರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪವರ್]] (೨೦೧೪), [[ರಣವಿಕ್ರಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಣವಿಕ್ರಮ]] (೨೦೧೫), [[ದೊಡ್ಮನೆ ಹುಡ್ಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದೊಡ್ಮನೆ ಹುಡುಗ]] (೨೦೧೬), [[ರಾಜಕುಮಾರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಜಕುಮಾರ]] (೨೦೧೭), [[ಯುವರತ್ನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಯುವರತ್ನ]](೨೦೨೧), [[ಜೇಮ್ಸ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೇಮ್ಸ್]] (೨೦೨೨) ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿವೆ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ನಾಯಕನಟರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಟಿವಿ ಆಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ '''ಹೂ ವಾಂಟ್ಸ್ ಟು ಬಿ ಮಿಲಿಯನೇರ್'''ನ ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿ [[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿ]]ಯ ನಿರೂಪಣೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/topic/Puneeth-Rajkumar/ampdefault |title=Puneeth Rajkumar: Movies, Photos, Videos, News, Biography &amp; Birthday &amp;#124; eTimes |publisher=M.timesofindia.com |date=1975-03-17 |accessdate=2023-06-03}}&lt;/ref&gt; ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರದ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ಪುನೀತ್‍ರವರ(ಮೊದಲ ಹೆಸರು ಲೋಹಿತ್) ಇವರು ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತ್ತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಮಗ ಇವರು ರಾಜಕುಮಾರ್ ದಂಪತಿಯ ಮೂರನೆ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಮಗ. ಅವರು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಸಹೋದರರಾದ [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)]]  ಮತ್ತು [[ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)]] ಅವರು ಜನಪ್ರಿಯ ನಟರು. ಇವರ  ಸಹೋದರಿಯರು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಿಮಾ. ಪುನೀತ್ ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಅವರು ಹತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗುವವರೆಗೂ ಅವರ ತಂದೆ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಪೂರ್ಣಿಮಾರನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.
ಪುನೀತ್ ೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೯ರಂದು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನ ಅಶ್ವಿನಿ ರೇವಂತ್ ರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಇವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರಿದ್ದಾರೆ.

== ನಟನಾ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ==

=== ೧೯೭೬ - ೧೯೮೯: ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ ===
ನಿರ್ದೇಶಕ ವಿ. ಸೋಮಶೇಖರ್ ಅವರು ಪುನೀತ್ ಅವರನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳ ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ [[ಪ್ರೇಮದ ಕಾಣಿಕೆ]] (೧೯೭೬) ಮತ್ತು ಆರತಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://anaamikamathuu.wordpress.com/2020/03/18/%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B3%80%E0%B2%A4%E0%B3%8D-%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%B5%E0%B2%B0-%E0%B2%B8/ ಸ್ಯಾಂಡಲ್ವುಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್.ಕಾಮ್]&lt;/ref&gt; ಇದರ ನಂತರ ಪುನೀತ್ ಒಂದು ವರ್ಷದವನಾಗಿದ್ದಾಗ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಪುರಾಣಿಕ್ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಸನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ (೧೯೭೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ತಾಯಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗ (೧೯೭೮) ಮತ್ತೆ ವಿ. ಸೋಮಶೇಖರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆ ನಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್|ದೊರೆ-ಭಗವಾನ್]] ಪುನೀತ್ ಅವರನ್ನು [[ವಸಂತಗೀತ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಸಂತ ಗೀತ]] ( ೧೯೮೦) ನಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾಮ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರು.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಇದರ ನಂತರ  [[ಕೆ. ಎಸ್. ಎಲ್. ಸ್ವಾಮಿ]]ಯವರ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಟಕ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ (೧೯೮೧, ಭಗವಂತ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು) ಮತ್ತು ಬಿ. ಎಸ್. ರಂಗ ಅವರ [[ಭಾಗ್ಯವಂತ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಭಾಗ್ಯವಂತ]] (೧೯೮೨) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಟಿ. ಜಿ. ಲಿಂಗಪ್ಪ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ  ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆ''ಬಾನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ'' ವನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ([[ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಹೊಸಬೆಳಕು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೊಸ ಬೆಳಕು]]) ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬೆಳಕು ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು(ಪುರುಷ) ಪಡೆದರು&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. ಅವರು ಎರಡು ಪೌರಾಣಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು: [[ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ]]: ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವಾದ ಪ್ರಹ್ಲಾದನಾಗಿ ಮತ್ತು ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು(ಪುರುಷ) ಪಡೆದರು.

೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಯಾರಿವನು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ ಬರೆದ ''ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ'' ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಬಾಲನಟನಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಬ್ರೇಕ್ ಕೊಟ್ಟ ಎನ್. ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು ಶೆರ್ಲಿ ಎಲ್. ಅರೋರಾ ಅವರ  ವಾಟ್ ತೆನ್, ರಾಮನ್? ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ೧೯೮೫ ರ ನಾಟಕ ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಮುಗ್ಧ ರಾಮು ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪುನೀತ್ ಅವರು ೩೩ ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರ ಹದಿಹರೆಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಶಿವ ಮೆಚ್ಚಿದ ಕಣ್ಣಪ್ಪ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶಿವ ಮೆಚ್ಚಿದ ಕಣ್ಣಪ್ಪ]] (೧೯೮೮) ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)]]ನೊಂದಿಗೆ ಯುವ ಕಣ್ಣಪ್ಪನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನೀತ್ ಅವರು ಬಾಲನಟನಾಗಿ ಕೊನೆಯ ಪಾತ್ರವು [[ಪರಶುರಾಮ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರಶುರಾಮ್]] (೧೯೮೯) ಚಿತ್ರದಲಿ ಅವರ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಗಿತ್ತು.

=== ೨೦೦೨-೨೦೦೭:  ನಾಯಕನಾಗಿ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ===
ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ಅವರು ಗುರುಕಿರಣ್ ಸಂಗೀತದ ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಪ್ಪು ಮೂಲಕ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಅದು ನಟಿ [[ರಕ್ಷಿತಾ]] ಅವರ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕೂಡ ಆಗಿತ್ತು.  ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಲೇಜು ಹುಡುಗನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು ಅವರ ನೃತ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. ಈ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ಅವರು ಉಪೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮತ್ತು ಗುರುಕಿರಣ್  ಸಂಗೀತದ''ತಾಲಿಬಾನ್ ಅಲ್ಲಾ ಅಲ್ಲ'' ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ತೆಲುಗುನಲ್ಲಿ (ಈಡಿಯಟ್ (೨೦೦೩)) ಮತ್ತು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ (ದಮ್ (೨೦೦೩)) ರೀಮೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು.

ಪುನೀತ್ ನಂತರ ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು ಅವರ ಅಭಿ (೨೦೦೩) ನಲ್ಲಿ ತಾಯಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗ ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜು ಹುಡುಗನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ನೈಜ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಿತ್ರ ಪುನೀತ್ ಅವರು ನಟಿ ರಮ್ಯಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ನಟಿ ರಮ್ಯಾ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ.

ಮೆಹರ್ ರಮೇಶ್ ಅವರ ವೀರ ಕನ್ನಡಿಗ ಪುನೀತ್ ಅವರ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ. ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ್ ಬರೆದಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರವಾಲಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಇದರಲ್ಲಿ ಎನ್. ಟಿ. ರಾಮರಾವ್ ಜೂನಿಯರ್ ರವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟಿ ಅನಿತಾ ಜೋಡಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರ ಅವರ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಚಿತ್ರದ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಕಥಾವಸ್ತು ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕಿಸಿದರೂ ಅದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಪುನೀತ್ ನಂತರ ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್ ಅವರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕ ಮೌರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ರವಿತೇಜ ನಟಿಸಿದ ಮತ್ತು  ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ್  ಬರೆದ ತೆಲುಗಿನ ಅಮ್ಮಾ ನನ್ನ ಓ ತಮಿಳ ಅಮ್ಮಾಯಿಯ ರಿಮೇಕ್. ಈ ಚಿತ್ರ ಅವರನ್ನು ನಟನಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.

ಅವರು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು ಅವರ ಆಕಾಶ್ ಪುನೀತ್ ಮತ್ತು ರಮ್ಯಾ ಅವರನ್ನು (ಅಭಿಯಿಂದ) ಮತ್ತೆ ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ವೀರ ಶಂಕರ್ ಅವರ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ನಮ್ಮ ಬಸವದಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಮುಂಜಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಜಯ್ ಮೆಹರ್ ರಮೇಶ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಲೈನ್ ವೆಂಕಟೇಶ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ  ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪುನೀತ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಚಿತ್ರ ಇದು ೨೦೦೩ ರ ತೆಲುಗು ಒಕ್ಕಡು ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಕಬಡ್ಡಿ ಆಟಗಾರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಿಂದ (ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ) ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪುನೀತ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಯಾಂಡಲ್‌ವುಡ್‌ನ ''ಪವರ್‌ಸ್ಟಾರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.

ಅರಸು ಪುನೀತ್ ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ  ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೊರದೇಶದಿಂದ ಬಂದ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಮಹಿಳೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆ ವರ್ಷ ಪುನೀತ್‌ ಅವರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರ ಪ್ರಕಾಶ್‌ರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಚಿತ್ರ ಮಿಲನ. ನಟಿ ಪಾರ್ವತಿ  ಈ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಕಾಶ್ ಎಂಬ ರೇಡಿಯೋ ಜಾಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.

=== ೨೦೦೮-೨೦೧೫: ಇತರೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ===
ಪುನೀತ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು: ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು ಅವರ ಬಿಂದಾಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರ ವಂಶಿ.  ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ರಾಜ್ - ದಿ ಶೋಮ್ಯಾನ್(ನಿರ್ದೇಶನ ಪ್ರೇಮ್) ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರೂ ಪುನೀತ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಿಯಾಮಣಿ ಜೊತೆಗಿನ ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರ ರಾಮ್ ತೆಲುಗು ಹಿಟ್ ರೆಡಿ ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿತ್ತು.

ಪುನೀತ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಹಿಂದೊಂದು ಹಿಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಜನಮನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಮೊದಲನೆ ಚಿತ್ರ ಜಾಕೋಬ್ ವರ್ಗೀಸ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಪೃಥ್ವಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯು ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ಜಾಕಿ, ಈ ಚಿತ್ರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ಅವರು ಕೆ. ಮಾದೇಶ್ ಅವರ ಹುಡುಗರು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ನಾಡೋಡಿಗಳು ನ ರಿಮೇಕ್ ನಲ್ಲಿ  ನಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಸೈಮಾ (ಎಸ್,ಐ,ಐ,ಎಮ್, ಎ) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್ ಅವರ ಪರಮಾತ್ಮ. ಪುನೀತ್  ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ.

ಅವರು ಮತ್ತೆ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ ಅಣ್ಣಾ ಬಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸುವರ್ಣ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಐಫಾ (ಐ,ಐ,ಎಫ್,ಎ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಸಮುತಿರಕನಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಯಾರೇ ಕೂಗಾಡಲಿ ಇದು ತಮಿಳಿನ ಪೊರಾಲಿಯ ರಿಮೇಕ್.

೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ಎರಿಕಾ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜಯಂತ್ ಸಿ. ಪರಂಜಿ ಅವರ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮೂಲದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಾಹಸ ಉತ್ಸಾಹಿಯಾಗಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಕೆ. ಮಾದೇಶ್ ಅವರ ಪವರ್ ಇದು ತೆಲುಗಿನ ದೂಕುಡು ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತ್ರಿಶಾ ಜೊತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರ ಆರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ₹೨೨ ಕೋಟಿ (₹೨೨೦ ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಿ. ಎಮ್. ಗಿರಿರಾಜ್ ಅವರ ಮೈತ್ರಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ನಟ ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿ]]ಯ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಭಾವನಾ ಕೂಡ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ವರ್ಷ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರ ಅದಾ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಅಂಜಲಿ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿರುವ ಪವನ್ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ರಣ ವಿಕ್ರಮ ಕೂಡ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಹಿಟ್ ಆಗಿ ಮತ್ತೆ ಫಿಲಂ ಫೇರ್ ಸೈಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮುಡಿಗೇರಿಸಿತು.

=== ೨೦೧೬-೨೦೨೧ ===
ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ಎಂ. ಸರವಣನ್ ಅವರ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಮತ್ತು ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ ಅವರ ದೊಡ್ಮನೆ ಹುಡ್ಗ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂತೋಷ್ ಆನಂದ್ ರಾಮ್ ಅವರ ರಾಜಕುಮಾರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಹಿಂದಿನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಹರ್ಷರವರ ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರದಲ್ಲಿ ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ ಪುನೀತ್ ಅವರ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ತಮಿಳಿನ ಪೂಜಾಯ್ ಚಿತ್ರದ ರೀಮೇಕ್. ಅನುಪ್ ಭಂಡಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ರಾಜರಥ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರೂಪಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಹ ಗಳಿಸಿತು. ಇತ್ತಿಚಿನ ಯುವರತ್ನ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಕೂಡ ಭರ್ಜರಿ ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದವು.

===ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ ===
{| class=&quot;wikitable sortable sortable &quot;
|+
!ಸಂಖ್ಯೆ
!ವರ್ಷ
!ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು
!ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ
!ನಿರ್ದೇಶನ
!ನಿರ್ಮಾಪಕರು
|-
|೧
|೧೨ ಜನವರಿ ೧೯೬೭
|[[ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ]]
|ರೋಜಾ ರಮಣಿ, ಎಸ್.ವಿ.ರಂಗರಾವ್, ಅಂಜಲಿ ದೇವಿ
|ಚಿತ್ರಪು ನಾರಾಯಣ ರಾವ್
|ಎ.ವಿ.ಮೇಯಪ್ಪನ್; ಎಂ. ಮುರುಗನ್; ಎಂ.ಕುಮಾರನ್; ಎಂ. ಸರವಣನ್
|-
|೨
|೧೯೭೬
|[[ಪ್ರೇಮದ ಕಾಣಿಕೆ]]
|ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಆರತಿ, ತೂಗುದೀಪ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಬಾಲಕೃಷ್ಣ  
|ವಿ.ಸೋಮಶೇಖರ್
|ಜಯದೇವಿ
|-
|೩
|೧೯೭೭
|[[ಭಾಗ್ಯವಂತ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಭಾಗ್ಯವಂತ]]
|ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಆರತಿ, ಕಾಂಚನಾ
|ಬಿ ಎಸ್ ರಂಗ
|
|-
|೪
|೧೯೮೦
|[[ವಸಂತಗೀತ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಸಂತ ಗೀತ]]
|ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಕೆ ಎಸ್ ಅಶ್ವಥ್, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮೂರ್ತಿ
|ಬಿ.ದೊರೈರಾಜ್
|
|-
|೫
|೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೨
|[[ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು]]
|ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಅಂಬಿಕಾ, ಕೆ ಎಸ್ ಅಶ್ವಥ್
|ಸಿಂಗೀತಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್
|
|-
|೬
|೧೯೮೩
|[[ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]]
|ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಅಂಬಿಕಾ, ಶಿವರಾಂ
|ಸಿಂಗೀತಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್
|
|-
|೭
|೧೯೮೪
|[[ಯಾರಿವನು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಯಾರಿವನು]]
|ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ, ಶೃಂಗಾರ್ ನಾಗರಾಜ್
|ಬಿ.ದೊರೈರಾಜ್
|
|-
|೮
|೧೯೮೫
|[[ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು]]
|ಪದ್ಮಾ ವಾಸಂತಿ, ಶಂಕನಾದ ಅರವಿಂದ್, ಹೊನ್ನವಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣ
|ಎನ್.ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ
|
|-
|೯
|೨೪ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೮೮
|[[ಶಿವ ಮೆಚ್ಚಿದ ಕಣ್ಣಪ್ಪ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶಿವ ಮೆಚ್ಚಿದ ಕಣ್ಣಪ್ಪ]]
|ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಗೀತಾ, ಸಿ ಆರ್ ಸಿಂಹ
|ವಿಜಯ್
|
|-
|೧೦
|೧೯೮೯
|[[ಪರಶುರಾಮ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರಶುರಾಮ್]]
|ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ವಾಣಿ ವಿಶ್ವನಾಥ್, ತೂಗುದೀಪ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್
|ವಿ.ಸೋಮಶೇಖರ್
|
|}

=== ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಸಂಖ್ಯೆ
! ವರ್ಷ
! ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು
!ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕ
! ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ
! ನಿರ್ದೇಶನ
! ಸಂಗೀತ
! ನಿರ್ಮಾಪಕರು
!ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ
!ಬರಹಗಾರ/ಬರಹಗಾರ್ತಿ
|-
|೧
|೨೦೦೨
|[[ಅಪ್ಪು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]
|೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೨
|[[ರಕ್ಷಿತಾ]], ಅವಿನಾಶ್
|ಪುರಿ ಜಗನಾಥ್
|[[ಗುರುಕಿರಣ್]]
|ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್
|ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್
|ಎಂ ಎಸ್ ರಮೇಶ್, ಆರ್ ರಾಜಶೇಖರ್
|-
|೨
|೨೦೦೩
|[[ಅಭಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಭಿ]]
|೨೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೩
|[[ರಮ್ಯಾ]], ಉಮಾಶ್ರೀ
|ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು
|ಗುರುಕಿರಣ್
|ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್
|ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್
|ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು
|-
|೩
|೨೦೦೪
|[[ವೀರ ಕನ್ನಡಿಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವೀರ ಕನ್ನಡಿಗ]] 
|೨ ಜನವರಿ ೨೦೦೪
|ಅನಿತಾ ಹಾಸನಾನಂದನಿ ರೆಡ್ಡಿ
|ಮೆಹರ್ ರಮೇಶ್
|ಚಕ್ರಿ
|ಕೆ.ಎಸ್.ರಾಮರಾವ್, ವಲ್ಲಭ
|ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್
|ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ್
|-
|೪
|೨೦೦೪
|[[ಮೌರ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮೌರ್ಯ]]
|೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೪
|ಮೀರಾ ಜಾಸ್ಮಿನ್, ದೇವರಾಜ್
|ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್
|ಗುರುಕಿರಣ್
|
|
|
|-
|೫
|೨೦೦೫
|[[ಆಕಾಶ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆಕಾಶ್]]
|೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೫
|[[ರಮ್ಯಾ]]
|ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು
|ಆರ್.ಪಿ.ಪಟ್ನಾಯಕ್
|
|ಶ್ರೀ ಚಕ್ರೇಶ್ವರಿ ಕಂಬೈನ್ಸ್
|ಎಂ ಎಸ್ ರಮೇಶ್
|-
|೬
|೨೦೦೫
|[[ನಮ್ಮ ಬಸವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಮ್ಮ ಬಸವ]]
|
|ಗೌರಿ ಮುಂಜಾಲ್
|ವೀರಾ ಶಂಕರ್
|ಗುರುಕಿರಣ್
|
|
|
|-
|೭
|೨೦೦೬ 
|[[ಅಜಯ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಜಯ್]]
|
|ಅನುರಾಧ ಮೆಹ್ತಾ
|ಮೆಹರ್ ರಮೇಶ್
|ಮಣಿಶರ್ಮ
|
|
|
|-
|೮
|೨೦೦೭
|[[ಅರಸು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅರಸು]]
|
|[[ರಮ್ಯಾ]]
|ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು
|ಜೋಶ್ವ ಶ್ರೀಧರ್
|
|
|
|-
|೯ 
|೨೦೦೭
|[[ಮಿಲನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಿಲನ]]
|
|ಪಾರ್ವತಿ ಮೆನನ್
|ಪ್ರಕಾಶ್
|ಮನೋಮೂರ್ತಿ
|
|
|
|-
|೧೦
|೨೦೦೮
|[[ಬಿಂದಾಸ್]]
|
|ಹನ್ಸಿಕಾ ಮೋಟ್ವಾನಿ
|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು
|ಗುರುಕಿರಣ್
|
|
|
|-
|೧೧ 
|೨೦೦೮
|[[ವಂಶಿ(ಚಿತ್ರ)|ವಂಶಿ]]
|
|ನಿಕಿತಾ ತುಕ್ರಾಲ್
|ಪ್ರಕಾಶ್
|ಆರ್.ಪಿ.ಪಟ್ನಾಯಕ್
|
|
|
|-
|೧೨
|೨೦೦೯ 
|[[ರಾಜ್ ದಿ ಶೋ ಮ್ಯಾನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಜ್]]
|
|ನಿಶಾ ಕೊಠಾರಿ
|[[ಪ್ರೇಮ್]]
|[[ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ]]
|
|
|
|-
|೧೩
|೨೦೧೦
|[[ಪೃಥ್ವಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೃಥ್ವಿ]]
|
|ಪಾರ್ವತಿ ಮೆನನ್
|ಜೇಕಬ್ ವರ್ಗೀಸ್
|ಮಣಿಕಾಂತ್ ಕದ್ರಿ
|
|
|
|-
|೧೪
|೨೦೧೦
|[[ರಾಮ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಮ್]]
|
|[[ಪ್ರಿಯಾಮಣಿ]]
|ಕೆ.ಮಾದೇಶ್
|ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ
|
|
|
|-
|೧೫
|೨೦೧೦
|[[ಜಾಕಿ]]
|
|ಭಾವನಾ
|[[ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ|ಸೂರಿ]]
|ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ
|
|
|
|-
|೧೬
|೨೦೧೧
|[[ಹುಡುಗರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹುಡುಗರು]]
|
|[[ರಾಧಿಕಾ ಪಂಡಿತ್]]
|ಕೆ.ಮಾದೇಶ್
|ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ
|
|
|
|-
|೧೭
|೨೦೧೧
|[[ಪರಮಾತ್ಮ(ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರಮಾತ್ಮ]]
|
|ದೀಪಾ ಸನ್ನಿಧಿ,ಐಂ‍ದ್ರಿತಾ ರೈ
|[[ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್|ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್]]
|ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ
|
|
|
|-
|೧೮
|೨೦೧೨ 
|[[ಅಣ್ಣ ಬಾಂಡ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಣ್ಣ ಬಾಂಡ್]]
|
|ಪ್ರಿಯಾಮಣಿ, ನಿದಿ ಸುಬ್ಬಯ್ಯ
|[[ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ|ಸೂರಿ]]
|ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ
|
|
|
|-
|೧೯ 
|೨೦೧೨
|[[ಯಾರೇ ಕೂಗಾಡಲಿ]]
|
|ಭಾವನಾ
|ಸಮುದ್ರಖಣಿ
|ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ
|
|
|
|-
|೨೦
|೨೦೧೪
|[[ನಿನ್ನಿಂದಲೇ]]
|
|  ಎರಿಕಾ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್    
|ಜಯಂತ್ ಸಿ  ಪರಾಂಜಿ
|ಮಣಿಶರ್ಮ
|
|
|
|-
|೨೧
|೨೦೧೫
|[[ಮೈತ್ರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮೈತ್ರಿ]]
|
|  ಭಾವನಾ, ಮೋಹನಲಾಲ್, ಅರ್ಚನಾ
|ಗಿರಿರಾಜ್.ಬಿ.ಎಂ
|ಇಳೆಯರಾಜ
|
|
|
|-
|೨೨
|೨೦೧೪
| [[ಪವರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪವರ್ ಸ್ಟಾರ್]]
|
| ತ್ರಿಷಾ ಕೃಷ್ಙನ್
|ಕೆ.ಮಾದೇಶ್
|ತಮನ್ ಎಸ್. ಎಸ್
|
|
|
|-
|೨೩
|೨೦೧೫
|[[ರಣವಿಕ್ರಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಣವಿಕ್ರಮ]]
|
|  ಅಂಜಲಿ,ಅದಾ ಶರ್ಮ
|ಪವನ್ ಒಡೆಯರ್
|ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ
|
|
|
|-
|೨೪
|೨೦೧೬
|[[ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ (2016 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ]] 
|
|[[ರಚಿತಾ ರಾಮ್]]
| ಶರವಣನ್.ಎಂ
|ತಮನ್ ಎಸ್. ಎಸ್
|
|
|
|-
|೨೫
|೨೦೧೬
|[[ದೊಡ್ಮನೆ ಹುಡ್ಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದೊಡ್ಮನೆ ಹುಡ್ಗ]]
|
| [[ರಾಧಿಕಾ ಪಂಡಿತ್]],[[ಅಂಬರೀಶ್]],[[ಸುಮಲತಾ]],[[ಭಾರತಿ (ನಟಿ)|ಭಾರತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]]
| ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ
|ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ
|
|
|
|-
|೨೬
|೨೦೧೭
|[[ರಾಜಕುಮಾರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಜಕುಮಾರ]]
|
|[[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]],[[ಪ್ರಿಯಾ ಆನಂದ್]],ಶರತ್ ಕುಮಾರ್,[[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ]],[[ಚಿಕ್ಕಣ್ಣ]],
| [[ಸಂತೋಷ್ ಆನಂದ್ ರಾಮ್]]
|ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ
|
|
|
|-
|೨೭
|೨೦೧೭
|[[ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರ]]
|
|[[ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ]],ರಮ್ಯ ಕೃಷ್ಣನ್
|ಹರ್ಷ
|ರವಿ ಬಸ್ರೂರು
|
|
|
|-
|೨೮
|೨೦೧೯
|[[ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ (೨೦೧೯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ]]
|ಫೆಬ್ರವರಿ ೭ ೨೦೧೯
|[[ರಚಿತಾ ರಾಮ್]], ಅನುಪಮಾ ಪರಮೇಶ್ವರನ್, [[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ]]
|
|
|
|
|-
|೨೯
|೨೦೨೧
|[[ಯುವರತ್ನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಯುವರತ್ನ]]
|ಏಪ್ರಿಲ್ ೧ ೨೦೨೧
|ಸಯೇಶಾ, ಪ್ರಕಾಶ್‌ ರೈ,[[ಧನಂಜಯ್ (ನಟ)|ಧನಂಜಯ್]]
|
|
|
|
|
|-
|೩೦
|೨೦೨೨
|[[ಜೇಮ್ಸ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೇಮ್ಸ್]]
|ಮಾರ್ಚ್ ೧೭ ೨೦೨೨
|ಪ್ರಿಯಾ ಆನಂದ್, ಶಿವರಾಜಕುಮಾರ್
|
|
|
|
|
|-
|೩೧
|೨೦೨೨
|[[ಗಂಧದಗುಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ ೨೦೨೨)|ಗಂಧದಗುಡಿ]]
|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮ ೨೦೨೨
|ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್, ಅಮೋಘವರ್ಷ ಜೆ.ಎಸ್ 
|ಅಮೋಘವರ್ಷ ಜೆ.ಎಸ್ 
|ಅಜನೀಶ್ ಬಿ ಲೋಕನಾಥ್ 
|ಅಶ್ವಿನಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್
|
|
|}

== ಇತರೆ ಕೆಲಸಗಳು ==
ಮೈಸೂರಿನ ಶಕ್ತಿಧಾಮ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ತನ್ನ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಪರೋಪಕಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ರಾಯಲ್ಸ್, ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಫುಟ್ಸಲ್ ತಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.

=== ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ ===
ಪುನೀತ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯಂತೆಯೇ ವೃತ್ತಿಪರ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು ಅಪ್ಪುವಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೇ ಹಾಡಿದರು ಮತ್ತು ವಂಶಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ''ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ'' ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಜಾಕಿಯಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರ [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)]] ಅವರ ಲವ ಕುಶ ಮತ್ತು ಮೈಲಾರಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದರು. ಬಿ. ಅಜನೀಶ್ ಲೋಕನಾಥ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವ ಅಕಿರಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು''ಕಣ್ಣ ಸನ್ನೆ ಇಂದಲೇನೆ'' ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಹೋಮ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಅವರ ಸಂಭಾವನೆ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

=== ಕಿರುತೆರೆಯಲ್ಲಿ ===
೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿಯ ಮೊದಲ ಸೀಸನ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶೋ ಹೂ ವಾಂಟ್ಸ್ ಟು ಬಿ ಎ ಮಿಲಿಯನೇರ್? ನ ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿ. ಇದರ ಮೊದಲ ಸೀಸನ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸೀಸನ್ ಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು. ಸುವರ್ಣ ವಾಹಿನಿಯು ಉದಯ ಟಿವಿಯನ್ನು ೧೯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಲು ಎರಡನೇ ಸೀಸನ್‌ನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ರಮೇಶ್ ಅರವಿಂದ್ ಬದಲಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಸೀಸನ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ಅವರು ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಪವರ್‌ನ ನಿರೂಪಕ ಸಹ ಆಗಿದ್ದರು. ಉದಯ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ನೇತ್ರಾವತಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು
*[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿ]] (ಸೀಸನ್ ೧, ೨ ಮತ್ತು ೪)
*ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಪವರ್

=== ಜಾಹಿರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ===
ಪುನೀತ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟದ ನಂದಿನಿ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿ ಆಗಿದ್ದರು. ಎಲ್ಇಡಿ ಬಲ್ಬ್ ಯೋಜನೆ, ೭ ಅಪ್ (ಪೆಪ್ಸಿಕೋ), ಎಫ್-ಸ್ಕ್ವೇರ್, ಡಿಕ್ಸಿ ಸ್ಕಾಟ್, ಮಲಬಾರ್ ಗೋಲ್ಡ್, ಗೋಲ್ಡ್ ವಿನ್ನರ್, ಜಿಯೋಕ್ಸ್ ಮೊಬೈಲ್, ಪೋಥಿಸ್, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮಣಪ್ಪುರಂ, ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿ ಆಗಿದ್ದರು.

=== ಪಿ ಆರ್ ಕೆ ಆಡಿಯೋ ===
ಪುನೀತ್ ಸಂಗೀತ ಲೇಬಲ್ ಪಿ.ಆರ್.ಕೆ ಆಡಿಯೊದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದರು. ಪಿ ಆರ್ ಕೆ ಆಡಿಯೋ ಯೂ ಟ್ಯೂಬ್ ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು
ತ ೧.೧೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಚಂದಾದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಪವರ್ ಸ್ಟಾರ್' ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಟನೆ, ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಕುರಿತು ಅವರು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಪ್ರಚಾರ ಬಯಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಅವರು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಅಗಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳು ಉರುಳಿವೆ.

ನಟನೆಯಲ್ಲದೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ನಟ ಪುನೀತ್‌ ಮುಂದಿದ್ದರು. ಕೋವಿಡ್‌ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಿಎಂ ನಿಧಿಗೆ 50 ಲಕ್ಷ ರೂ. ನೀಡಿದ್ದ ಅಪ್ಪು, ಗೌರವಧನ ಪಡೆಯದೇ 2012ರಲ್ಲಿ ಕೆಎಂಎಫ್‌ನ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ನಂದಿನಿ ಹಾಲಿನ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ವಿಶೇಷ. ಈ ಹಿಂದೆ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್‌ ಸಹ ಗೌರವಧನ ಪಡೆಯದೇ 13 ವರ್ಷ ಕೆಎಂಎಫ್‌ ಹಾಲಿನ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬಹುದು.

'''ಪ್ರವಾಹದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಪುನೀತ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೆಲಸ'''

ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪುನೀತ್‌ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. 'ಜೇಮ್ಸ್‌' ಚಿತ್ರೀಕರಣ ವೇಳೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ 1 ಲಕ್ಷ ರೂ. ನೀಡಿದ್ದರು. ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ರೈತರಿಗೆ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಶ್ರೀವತ್ಸ ವಾಜಪೇಯಿ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ 'ಫೀಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಫಾರ್ಮರ್‌' ಯೋಜನೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿ ರಾಯಭಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. 2019ರಲ್ಲಿಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 5 ಲಕ್ಷ ರೂ. ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು.

== ನಿಧನ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮ ==
ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಎದೆನೋವು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದಾಗಿ ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಕ್ರಮ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು&lt;ref&gt;https://hosakannada.com/2021/10/29/power-star-punith-death-news-today/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.prajavani.net/entertainment/cinema/kannada-actor-puneeth-rajkumar-health-heart-attack-updates-bengaluru-live-879614.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-10-29 |archive-date= 29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021  |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029091113/https://www.prajavani.net/entertainment/cinema/kannada-actor-puneeth-rajkumar-health-heart-attack-updates-bengaluru-live-879614.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬ ನೇತ್ರದಾನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅಣ್ಣಾವ್ರು ಕೂಡ ನೇತ್ರದಾನ ಮಾಡಿ ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಬೆಳಕಾಗಿ ಹೋದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಪುನೀತ್ ಅವರು ಕೂಡ ನೇತ್ರದಾನ ಮಾಡಿ ನಾಲ್ವರಿಗೆ ಬೆಳಕಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://kannada.asianetnews.com/sandalwood/kannada-actor-puneet-rajkumar-who-achieved-excellence-in-his-death-r1u9f6 ಸುರ್ವಣ ನ್ಯೂಸ್ ಪುಟ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೧, ೨೦೨೧, ಸಂಜೆ ೪:೩೪ ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.]&lt;/ref&gt;  ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಕಂಠೀರವ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ಕಂಠೀರವ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ]] ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು ಅಂತಿಮ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಇಟ್ಟು ೩೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಭಾನುವಾರದಂದು [[ಕಂಠೀರವ ಸ್ಟುಡಿಯೊ|ಕಂಠೀರವ ಸ್ಟುಡಿಯೋದ]] ಡಾ.ರಾಜ್ ಸ್ಮಾರಕದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.newindianexpress.com/topic/Puneeth_Rajkumar |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-08-27 |archive-date=2018-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003123610/http://www.newindianexpress.com/topic/Puneeth_Rajkumar |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕುಟುಂಬದವರು ಮಾತ್ರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.  ಕಂಠೀರವ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಹೊರಭಾಗದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ 25 ರಿಂದ 30 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತಾ ನೆಚ್ಚಿನ ನಟನಿಗೆ ಕಂಬನಿಯ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿದರು&lt;ref&gt;https://kannada.oneindia.com/news/karnataka/puneeth-rajkumar-laid-to-rest-with-full-state-honours/articlecontent-pf215943-238526.html&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
ಜೋತೆಗಿರದ ಜೀವ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಜಿವಂತ

{{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}}
{{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು}}
{{ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು}}
{{ಬಾಲನಟರು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಿನಿಮಾ ತಾರೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:೨೦೨೧ ನಿಧನ]]
[[ವರ್ಗ:ಬಸವಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಾಲನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೭೪ ಬರ್ಥ್ಸ್]]
__FORCETOC____NOEDITSECTION____INDEX__
__NEWSECTIONLINK__

== ಪುನೀತ್ ==

ಅಪ್ಪು [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&amp;#126;2026-43992-24|&amp;#126;2026-43992-24]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&amp;#126;2026-43992-24|talk]]) ೧೨:೪೭, ೧೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಸಿನಿಮಾಗಳು ==

ಪುನೀತ್ ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&amp;#126;2026-43992-24|&amp;#126;2026-43992-24]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&amp;#126;2026-43992-24|talk]]) ೧೨:೫೩, ೧೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>0apobpq7dkd4ovhkd4p5zdsk1m4jbew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕಾಕಿನಾಡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23575</id>
    <revision>
      <id>1434843</id>
      <parentid>1434833</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cmariejoseph</username>
        <id>913</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಪದಮೂಲ/ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ */</comment>
      <origin>1434843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70221" sha1="klynfpbiukldykklyixq7an5emtzlv0" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ಕಾಕಿನಾಡ
| other_name              = ಕೊಕನಾಡ, ಕೊರಿಂಗಾ, ಕಾಕಿನಾಂಡಿವಾಡ
| type                    = [[ನಗರ]]
| image                   = {{multiple image
 | border      = infobox
 | total_width = 280
 | image_style = 
 | perrow      = 1/2/2/1
 | image1      = District Collector Office building at Kakinada.jpg
 | image2      = KAKINADA STATION MAIN ENTRANCE.jpg
 | image3      = Mahatma gandhi gate.jpg
 | image4      = Kakinada port.jpg
 | image5      = Scenic view of Kakinada beach during evening.jpg
 | image6      = River in coringa forest.jpg}}
| alt                     = 
| caption                 = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ''': ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ಕಚೇರಿ, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕಾಕಿನಾಡ|ಜೆಎನ್‌ಟಿಯು ಕಾಕಿನಾಡ]], ಕಾಕಿನಾಡ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, [[ಕೊರಿಂಗಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ನದಿ ದಂಡೆಯদৃশ্য, [[ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೋಣಿ ಮತ್ತು [[ಕಾಕಿನಾಡ ಟೌನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]
| etymology               = 
| nicknames               = ಎರಡನೇ [[ಮದ್ರಾಸ್]],&lt;br /&gt;ಪಿಂಚಣಿದಾರರ ಸ್ವರ್ಗ
| pushpin_map             = India Andhra Pradesh
| pushpin_caption         = ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ
| pushpin_label           = &lt;!-- &quot;name&quot; ಅಥವಾ &quot;official_name&quot; ತುಂಬಾ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಗತ್ಯ --&gt;
| pushpin_label_position  = right
| coordinates             = {{coord|16|57|58|N|82|15|18|E|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes   = &lt;!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: &lt;ref&gt; ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --&gt;
| subdivision_type        = ದೇಶ
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]
| subdivision_name1       = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]
| subdivision_type2       = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]]
| subdivision_name2       = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಕಿನಾಡ]]
| established_title       = ಸ್ಥಾಪನೆ
| established_date        = 
| established_title1      = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಪುರಸಭೆ)
| established_date1       = 1866&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt;
| established_title2      = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ)
| established_date2       = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| parts_type              = 
| government_footnotes    = &lt;ref name=&quot;council&quot;&gt;{{cite news |last1=M. N. |first1=Samdani |title=Andhra Pradesh's move to supply Krishna water to Coca-Cola plant irks opposition |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Andhra-Pradeshs-move-to-supply-Krishna-water-to-Coca-Cola-plant-irks-opposition/articleshow/47239899.cms |access-date=25 May 2019 |work=The Times of India |date=12 May 2015 |location=Mangalagiri |language=en}}&lt;/ref&gt;
| government_type         = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳು|ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]]
| governing_body          = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ (ಕೆಎಂಸಿ)]]
| leader_party            = 
| leader_title            = [[ಮೇಯರ್]]
| leader_name             = ಸುಂಕರ ಶಿವ ಪ್ರಸನ್ನ
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sunkara-siva-prasanna-is-new-kakinada-mayor/article37169908.ece|title=Sunkara Siva Prasanna is new Kakinada Mayor|newspaper=The Hindu|date=26 October 2021|last1=Naidu|first1=T. Appala}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref               = ಮೆಟ್ರಿಕ್
| area_footnotes          = &lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{cite web |title=Kakinada Corporation |url=https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |access-date=4 September 2020 |archive-date=18 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218221521/http://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2          = 52.51
| area_metro_footnotes    = &lt;!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: &lt;ref&gt; ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --&gt;
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_as_of 2011   = 
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;civicbody&quot;&gt;{{cite web |url=http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |title=Municipalities, Municipal Corporations &amp; UDAs |website=Directorate of Town and Country Planning |publisher=Government of Andhra Pradesh |page=41 |access-date=23 June 2016 |archive-date=17 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717151418/http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt;
| population_total        = 384,128 [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|(6ನೇ ಸ್ಥಾನ)]] [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]]
| population_metro        = 443,028
| pop_est_as_of           = 
| pop_est_footnotes       = 
| population_est          = 
| population_density_km2  = ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt;
| population_blank1_title = 
| population_blank1       = 
| population_demonym      = 
| population_note         = 
| demographics_type1      = ಸಾಕ್ಷರತೆ
| demographics1_title1    = 
| demographics1_info1     = 
| demographics1_title2    = ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ
| demographics1_info2     = 81.23%
| demographics_type2      = ಭಾಷೆಗಳು
| demographics2_title1    = ಅಧಿಕೃತ
| demographics2_info1     = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]]
| time_zone1              = [[भारतीय मानक समय|ಐಎಸ್‌ಟಿ]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ಪಿನ್‌ಕೋಡ್]]
| postal_code             = 533001, 533002, 533003, 533004, 533005, 533006, 533016
| area_code_type          = &lt;!-- ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತವಾಗಿ: ಪ್ರದೇಶ ಕೋಡ್(ಗಳು) --&gt;
| area_code               = +91–884
| registration_plate_type = [[ಭಾರತದ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳು|ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ]]
| registration_plate      = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆರ್‌ಟಿಒ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|AP05, AP06 (ಹಿಂದಿನದು)]]&lt;br /&gt; AP39 (ಜನವರಿ 30, 2019 ರಿಂದ)&lt;ref&gt;{{cite news |title=New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| custom_label_sec1       = [[ನಾಮಮಾತ್ರ ಜಿಡಿಪಿ]]&lt;br/&gt;(2023–24)
| custom_data_sec1        = {{INRConvert|20876|c|=2024}}&lt;ref&gt;https://des.ap.gov.in/MainPage.do?mode=menuBind&amp;tabname=publications{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| website                 = {{URL|https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ}}
| footnotes               = 
| official_name           = 
| leader_title1           = [[ಶಾಸಕ (ಭಾರತ)|ಶಾಸಕರು]]
| leader_name1            = [[ವನಮಡಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಗರ]]) &lt;br/&gt;[[ಪಂಥಂ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್|ಪಂಥಂ ನಾನಾಜಿ]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗ್ರಾಮೀಣ]])
| leader_title2           = [[ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು]]
| leader_name2            = [[ತಂಗೆಲ್ಲ ಉದಯ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]]
| native_name             = 
| mapframe                = YES
| mapframe-zoom           = 12
| mapframe-wikidata       = Yes
| map_caption             = ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ
}}
'''ಕಾಕಿನಾಡ''' ({{Lang-te|కాకినాడ}}) {{audio|Kakinada.ogg|pronunciation}}ಒಂದು ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು,  [[ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ]] ಆಡಳಿತವಿದ್ದು,   [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ,[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]][[ರಾಜ್ಯ]] ದಲ್ಲಿದೆ.  ಇದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |title=ಕಾಕಿನಾಡ ಮಾಹಿತಿಯ  ಪೋರ್ಟಲ್  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2011-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017073502/http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
೨೦೦೭ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅನ್ವಯ ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೮೯೬,೩೨೯.  ಈ ಕರಾವಳಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ|ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಸ್ಥಾನವನ್ನು]] ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಆಳ-ಸಮುದ್ರ [[ಬಂದರು]] ವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು,  ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. 
[[ಏಷ್ಯ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿ [[ಚಂಡೀಘರ್]] ನಂತರ ಈ ನಗರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ.
ಕಾಕಿನಾಡ ತೀರದಿಂದ ೫ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ, [[ಹೋಪ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪವಿದ್ದು ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬಂದರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.      ಹಳೆಯ ರೇವು ಹಲವು ದಶಮಾನಗಳ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಕ್ಕಬಂದರಾಗಿದ್ದು, ತದ ನಂತರ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈಗ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರು ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ರೇವು ಬಂದರು ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ  ಇತರೆ  ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ,  ಕಾಕಿನಾಡ ಚಿಕ್ಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪಿನ ಮಂದಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದ ಕಳೆದ ೩೦೦  ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟೀಷರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ನೆಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಪದಮೂಲ/ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವರ ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದು &quot;ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ&quot;) ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈಗಲೂ ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಕೋಕಾನಾಡ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್  ಕಾಮರ್ಸ್). ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ ಟೌನ್ ಜಂಕ್ಷನ್ - ಸಿಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ ಬಂದರು - ಸಿಓಎ ಎಂಬ ಎರಡು ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.
ಈ ಬಂದರು ನಗರಕ್ಕೆ  ಯುರೋಪಿನಿಂದ ಬಂದ [[ವಸಾಹತು|ವಸಾಹತಿನ]] ಜನರಲ್ಲಿ [[ಡಚ್|ಡಚ್ಚರೇ]] ಮೊದಲಿಗರು, ತದನಂತರ [[ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಹಾಗೂ [[ಕೆನಡಿಯನ್ ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಮಿಶನ್]] [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳು]] ೧೮೭೪&lt;ref&gt;ಫ್ರಾಂಕ್  ಬ್ಯರ್ನೆ, &quot;ಇಂಡಿಯಾ : 'ಸಿಬಿಎಂ' ನ  ಜನ್ಮಸ್ಥಳ &quot; ''ಮೊಸೈಕ್ ''  ಎ  ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್    ಆಫ್  ದಿ  ಕೆನಡಿಯನ್    ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್  ಮಿನಿಸ್ಟರೀಸ್. ವಿಂಟರ್  ೨೦೦೮. ಪುಟ  ೧೦.&lt;/ref&gt;ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಬಂದಿಳಿದರು. 
ಕಾಕಿನಾಡ ಮೂಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನಗರವನ್ನು ಸಮಾಂತರ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ ಅಡ್ಡರಸ್ತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಇರುವ ಸ್ಥಳವು  {{Coord|16.93|N|82.22|E|}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |title=ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಮಳೆಯ  ಗೆನೋಮಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿದೆ - ಕಾಕಿನಾಡ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2007-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630012215/http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೨ ಮೀಟರ್ (೬ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಯು  ೧೧೦ ರಿಂದ  ೧೧೫ ಸೆಂಟಿ ಮೀಟರಿನಷ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ.
[[ಐ ಎಸ್ ಟಿ]] (ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಮಯ) ವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವ ೮೨ ೧/೨ ಡಿಗ್ರಿಯ ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶವು ಕಾಕಿನಾಡದ ಮುಖಾಂತರ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.   

ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಅಂತರ 
*[[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ೫೫೩&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.
*[[ವಿಜಯವಾಡ]] ೨೧೦&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.
*[[ವಿಶಾಖಪಟ್ಣಂ]] ೧೮೬&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ. 

==ಪೌರಾಡಳಿತ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಪುರಸಭೆಯು ಕಾಕಿನಾಡದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ   ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು  ಹಾಗೂ  ಕಮೀಷನರ್  ಇರುತ್ತಾರೆ.  ನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು   ೫೦ ವಾರ್ಡುಗಳಾಗಿ  ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು,  ಪ್ರತಿಯೊಂದು   ವಾರ್ಡಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ನಗರಸಭಾಸದಸ್ಯ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಡೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಾಪೌರ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯ (ಐಎಎಸ್ ) ಒಬ್ಬ ಕಮೀಷನರನ್ನು ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು  ನೇಮಕ  ಮಾಡುತ್ತದೆ.    ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. 

==ಸಾರಿಗೆ==
* '''ವಾಯುಮಾರ್ಗ/ವಿಮಾನಯಾನ   ''' 
ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು  [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] ಯಲ್ಲಿದ್ದು, ನಗರದಿಂದ  ಸುಮಾರು  ೬೫&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ]] ಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನಯಾನದ   ಸೇವೆಯನ್ನು  ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.  [[ಇಂಡಿಗೋ]] ವಿಮಾನಯಾನಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.  ಹತ್ತಿರದ  ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದ್ದು  ಎಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
* '''ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ''' 
ಕಡಲ ತೀರದ ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರವು  ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರ ನಿಲ್ದಾಣ  (ಜಂಕ್ಷನ್)  (೩&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಮತ್ತು  ಕಾಕಿನಾಡ  ಬಂದರು  (೮&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಎಂಬ ಎರಡು  ರೈಲ್ವೆ  ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚೆನ್ನೈ]]-[[ಹೌರಾ]] ರೈಲುಮಾರ್ಗವು 'ಸಾಮರ್ಲಕೋಟ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕವಲೊಡೆದು (೧೨&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ) ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. 
* '''ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ''' 
ರಾಜ್ಯದೊಳಗಿನ ಹಾಗೂ ಭಾರತ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. 
* '''ಸಮುದ್ರ''' 
ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ  ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ ಬಂದರಿನ ನಂತರ  ಕಾಕಿನಾಡ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು[http://www.kakinadaseaports.in/index.htm ಕಾಕಿನಾಡ  ಸಮುದ್ರ-ಬಂದರು ನಿಗಮವು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081027110929/http://www.kakinadaseaports.in/index.htm |date=2008-10-27}}  ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಇದ್ದ ರೇವು ಬಂದರು, ದೇಶದ ೪೦ ಸಣ್ಣ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ  ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು  ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಅಂಡ್  ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್, ಎಂಬ ಮೂಲಾವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಯಾತನಿರ್ಯಾತ ನಿಗಮವವು ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ತಂಡದ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹಡಗುಗಳ ರಿಪೇರಿ ಮತ್ತು ಹಡಗಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ. ಇದು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ೨೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರುಗಳ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |title=ದಿ  ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್    - ಕಲ್ಕತ್ತಾ    (ಕೋಲ್ಕತ ) {{!}} ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  {{!}} ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು  ಅಡ್ಡ್ಸ್  ಮುಸ್ಕ್ಲೆ  ಟು  ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್  ಆರ್ಮ್  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202121437/http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಕೆಎಸ್ಇಜಡ್ (ಕಾಕಿನಾಡ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) ದ ಬಳಕೆಗೆಂದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅದು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |title=ಎಂ ಜಂಕ್ಷನ್ : ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್    - ಕಾಕಿನಾಡ  ಎಸ್ಇಜೆಡ್ ನ ಯೋಜನೆ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರು   |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091204181416/http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==  ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ವಲಯ/ವಿಸ್ತರಣೆ  ==
{{Geographic Location
|Northwest = [[ವಾರಂಗಲ್]], [[ಕರೀಮ್‌ ನಗರ]], [[ಪುಣೆ]], [[ಮುಂಬೈ]]  
|North     = [[ರಾಯಪುರ]], [[ಪಾಟ್ನಾ]], [[ಲಕ್ನೋ]], [[ಕಾನ್‌ಪುರ]], [[ನವದೆಹಲಿ]] 
|Northeast = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ]], [[ಭುವನೇಶ್ವರ]], [[ಕೋಲ್ಕತ್ತ]]
|West      = [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]], [[Hyderabad, India|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಖಮ್ಮಂ]], [[ಸೊಲ್ಲಾಪುರ]], [[ಗೋವಾ]]  
|Centre    = ಕಾಕಿನಾಡ
|East      = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]   
|Southwest = [[ವಿಜಯವಾಡ]], [[ಗುಂಟೂರು]], [[ನೆಲ್ಲೂರು]], [[Tirupati (city)|ತಿರುಪತಿ]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]]  
|South     = [[ಯಾನಾಂ]], [[ಅಮಲಾಪುರಂ]]
|Southeast = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]  
}}

==ಉದ್ಯಮ/ಕೈಗಾರಿಕೆ ==
೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು.  ಆರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಕಾಕಿನಾಡದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲು ಹಲವಾರು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 
* '''ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ''' 
ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು  ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ   &quot;ರಸಗೊಬ್ಬರ ನಗರ &quot; ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ನಗರವು ಎರಡು ರಸಗೊಬ್ಬರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತವರೂರು: 
ಕರಾವಳಿ  ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬಹುದೊಡ್ಡ [[ಯೂರಿಯಾ]]  ಉತ್ಪಾದನೆ [http://www.nagarjunagroup.com/ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091215043819/http://www.nagarjunagroup.com/ |date=2009-12-15 }} ರವರದ್ದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆ, [http://www.gfcl.co.in/ ಗೋದಾವರಿ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729214339/http://www.gfcl.co.in/ |date=2010-07-29 }} [[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡ|ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದವರಾಗಿದ್ದು]], [[ಡೈ- ಅಮೋನಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್  ]] (ಡಿಎಪಿ) ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. 
* '''ಮೋಟಾರು  ಮತ್ತು  ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೋಟಾರು ಮತ್ತು   ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು  ನಿರ್ಮಾಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿದ್ದು,  [http://www.srmt.com/ ಶ್ರೀ  ರಾಮದಾಸ್  ಮೋಟಾರು ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ], [http://www.sbcl.in/ ಶ್ರೀ  ಭವಾನಿ ಎರಕ ನಿಗಮ] ಮುಂತಾದವೂ ಸೇರಿವೆ.
* '''ಸಕ್ಕರೆ ''' 
[[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದ ]]- ಈಐಡಿ  ಪ್ಯಾರಿ  (ಭಾರತ) ನಿಗಮ  ಮತ್ತು  [[ಕಾರ್ಗಿಲ್]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ಜಂಟಿಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಬಂದರು ಬಳಿಯ ಸಕ್ಕರೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ  ಘಟಕವನ್ನು ಅಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್  ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ೬ ಲಕ್ಷ  ಟನ್ನುಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |title=&quot;ಇಐಡಿ  ಪ್ಯಾರಿ  ಟೀಮ್ಸ್  ಅಪ್  ವಿಥ್  ಕಾರ್ಗಿಲ್  ಫಾರ್  ಶುಗರ್  ಇ ಓ ಯು &quot;, ''ದಿ  ಹಿಂದೂ ''  (25 ಏಪ್ರಿಲ್  2006) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026010506/http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |title=&quot;ಮುರುಗಪ್ಪ  ಗ್ರೂಪ್  ಟರ್ನ್ಓವರ್  ಅಪ್  ಬಯ್  15%&quot;, ಸಿಫಿ  ಬಿಸ್ನೆಸ್ಸ್  (2008-05-06) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202185711/http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ/ಖನಿಜ ತೈಲ ''' 
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಲವಾರು [[ತೈಲ]]  ಕಂಪನಿಗಳು  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಮುಖ್ತ ತೈಲ ಹಾಗೂ [[ಹಬೆ]] ಹಡಗು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಪತಿವರ್ತಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿವೆ.  [http://www.bakerhughes.com/ ಬೇಕರ್ ಹ್ಯೂಸ್], [http://www.slb.com/ ಸ್ಕುಲಂರ್ಜರ್] ಎಂಬ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಕಂಪನಿಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.  ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ,'ಗ್ಯಾಸ್/ಹಬೆ' ದೊರೆತಾಗಲಿನಿಂದ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಆರ್ಥಿಕ|ಆರ್ಥಿಕಪರಿಸ್ಥಿತಿ]] ಹೆಚ್ಚುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ  [[ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡು]] ವಿಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.ಭಾರತ &lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/money/2002/oct/31ril.htm ಹೇಮಂಗಿ  ಬಲ್ಸೆ, &quot;ರಿಲಯನ್ಸ್  ಗ್ಯಾಸ್ -ಫೈಂಡ್  40 ಟೈಮ್ಸ್  ಬಿಗ್ಗರ್  ದ್ಯಾನ್    ಬಾಂಬೆ  ಹೈ   &quot;, ರಿಡಿಫ್.ಕಾಂ  (ಅಕ್ಟೋಬರ್  31 2002)]&lt;/ref&gt; ದಲ್ಲಿಯೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸಿನ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತೈಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸ್ ನಿಗಮ  (ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ ) ಮತ್ತು [[ರಿಲಯನ್ಸ್]] '''[[ಕೃಷ್ಣ - ಗೋದಾವರಿ ತಾಣ]]'''  ದಲ್ಲಿದೆ. [http://www.shrishakti.com/f1.html ಶ್ರೀ ಶಕ್ತಿ  ಎಲ್ ಪಿಜಿ  ನಿಗಮವು,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227180550/http://www.shrishakti.com/f1.html |date=2009-12-27}} [[ಎಲ್ ಪಿಜಿ]] ಟರ್ಮಿನಲ್  ಮತ್ತು  'ಎಲ್ ಪಿಜಿ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್' ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದೆ.  'ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ' ರವರು ಈಗ ಒಂದು [[ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ]] ಘಟಕವನ್ನು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲು ಸನ್ನದ್ಧರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 
ರಿಲಯನ್ಸ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟೇಶನ್‌ ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ನಿಗಮವು (ಆರ್ ಜಿ ಟಿ ಐ ಎಲ್) ೧,೪೪೦&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಕೊಳವೆ ಹಾದಿಯನ್ನು   ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ [[ಭರೂಚ್]] (ಗುಜರಾತ್ ) ವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ   ೧೨೦ ಮಿಲಿಯನ್  ಕ್ಯುಬಿಕ್    ಮೀಟರ್ನಷ್ಟು  ದಿನಕ್ಕೆ  (ಎಂ ಸಿ ಎಂ ಡಿ ) ನ್ಯಾಚುರಲ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಅನ್ನು, ಕೃಷ್ಣ -ಗೋದಾವರಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ  ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ &lt;ref&gt;[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/reliance-gets-ready-to-test-east-west-gas-pipeline-/18/12/334102 &quot;ರಿಲಯನ್ಸ್ ಗೆಟ್ಸ್  ರೆಡಿ  ಟು  ಟೆಸ್ಟ್  ಈಸ್ಟ್   -ವೆಸ್ಟ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಪೈಪ್ ಲೈನ್ &quot; (ಏಪ್ರಿಲ್  14 2008) ಸಿಎನ್ ಬಿಸಿ  ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್.ಕಾಂ]&lt;/ref&gt; ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿ      ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ-ಬಂದರಿನಾದ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. 
* ''' ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕ ಮತ್ತು 'ಬಯೋಫ್ಯೂಯೆಲ್' ಯೋಜನೆಗಳು ''' 
೨೦೦೨  ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕ್ರಿಯೆಯು ದಿನಕ್ಕೆ     ೩೦೦೦ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಮುಟ್ಟಿವೆ.     ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿನ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದಾಗಿ 'ಕ್ರೂಡ್ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಎಣ್ಣೆ ' ಮತ್ತು 'ಕ್ರೂಡ್ ಪಾಮ್ ಎಣ್ಣೆ' ಗಳನ್ನೂ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಇದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕದಿಂದ, ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ    ೩೦೦೦    ಎಂಟಿಎಸ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಮುಖ್ಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳು  'ಅಕಾಲ್ಮಾರ್  ಅಯಿಲ್ಸ್    ಮತ್ತು  'ಫ್ಯಾಟ್ಸ್    ಲಿಮಿಟೆಡ್ಈ' (ಈಗ,ಅದನ್ನು ಆದಾನಿ  ವಿಲ್ಮಾರ್  ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.) ರುಚಿ  ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್, ನಿಖಿಲ್  ರೀಫೈನರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಮುಂತಾದವು.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2002/03/29/stories/2002032900211300.htm &quot;ನಿಖಿಲ್, ಅಕಾಲ್ಮಾರ್  ಎಡಿಬ್ಲೆ  ಆಯಿಲ್  ರಿಫೈನರೀಸ್      ಗೋ  ಆನ್  ಸ್ಟ್ರೀಮ್ &quot;, ''ದಿ  ಹಿಂದೂ '']&lt;/ref&gt;
ಕಾಕಿನಾಡದ  'ವಕಾಲಪುಡಿ  ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್' ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದ  ೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಂಡವಾಳದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು,    ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್    ಕಂಪನಿಗಳಾದ [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು]], [http://www.naturol-bio.com/ ನ್ಯಾಚುರಲ್  ಬಯೋ   ಎನರ್ಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712200411/http://www.naturol-bio.com/ |date=2010-07-12 }} ಮತ್ತು [http://www.universalbiofuelsltd.com/ ಯುನಿವೆರ್ಸಲ್  ಬಯೋ    ಫ್ಯೂಲ್   ].&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/bio-fuel-is-next-big-bet-if-crude-continues-to-rise/17/26/345655 ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್  &gt;&gt; ನ್ಯೂಸ್  &gt;&gt; ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  &gt;&gt; ಬಯೋ -ಫ್ಯೂಯೆಲ್    ಇಸ್  ನೆಕ್ಸ್ಟ್    ಬಿಗ್  ಬೆಟ್  ಇಫ್  ಕ್ರೂಡ್    ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್  ಟು  ರೈಸ್ ]&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಯಾಗಿವೆ.  [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] ಜೊತೆಗೆ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ಸರ್ಕಾರವು ಜೊತೆಗೂಡಿ  [[ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್|ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್‌ಕೈ]] ಜೋಡಿಸಿದೆ.  ಜಟ್ರೋಫಾ ವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಕಂಪನಿಯು {{convert|200|acre|km2}} ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ  ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ   [[ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್]] ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx
|title=RIL enters bio-diesel farming
|publisher=
|accessdate=2006-11-15
|archive-date=2006-12-09
|archive-url=https://web.archive.org/web/20061209035542/http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ರಿಲಯನ್ಸ್ ?][http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ಎಸ್  ನ್ಯೂ  ಬಯೋ ಫ್ಯೂಲ್  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಮಾಡೆಲ್  ಟು  ಪ್ರೋವೈಡ್    ಫ್ಯೂಯೆಲ್  ವಿಥ್  ಫುಡ್  - ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್  ನ್ಯೂಸ್  - ಲೈವ್ ಮಿಂಟ್.ಕಾಮ್ ]&lt;/ref&gt;
* '''ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ /ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ   ''' 
[http://www.andhraelec.com/  ಆಂಧ್ರ  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್  ನಿಗಮವು],ಕಾಕಿನಾಡದ ತವರಾಗಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ  ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ೧೯೭೭ ರಿಂದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. 
* ''' ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ / ಐಟಿಇಎಸ್ ''' 
ಕಾಕಿನಾಡವು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ೪ ಟಯರ್ -II ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, 'ಭಾರತದ   ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ  ಪಾರ್ಕ್' ನ     ([[ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ ]]) ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ೨೦೦೭ ರಿಂದ ಹೊಂದಿದೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |title=&quot;ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ್  ನ್ಯೂಸ್ : ಎಸ್ಇಜಡ್  ಪೇವ್ಸ್      ದಿ  ವೇ   ಫಾರ್  ಕಾಕಿನಾಡ  ಟು  ಬಿ  ಐಟಿ  ಹಬ್   &quot; ''ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ  ''  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006052843/http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
ಈ ರೀತಿಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ   ದೊರೆತಾಗಿನಿಂದಲೂ,ಹಲವಾರು ನಿಗಮಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು,ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಮ್ಭಿಸಿದ್ದು, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ವಿದ್ಯೆ,ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಾತಾವರಣ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.  
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಈಗ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ೧೫ ಕಂಪನಿಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇನ್ನುಳಿದ ೪ ಕಂಪನಿಗಳು    ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ  ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1054&amp;Itemid=62 |title=ಖಾಬ್ರಯಿನ್.ಇನ್ಫೋ  |access-date=2021-08-28 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304051315/http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1054&amp;Itemid=62 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಫೆಬ್ರವರಿ, ೨೦೦೭  ರಲ್ಲಿ  ೧೨೦ ಕೆಲಸಗಾರರೊಂದಿಗೆ &lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2007/02/05/stories/2007020501030200.htm ದಿ  ಹಿಂದೂ  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಲೈನ್ : ಇನ್ಫೋಟೆಕ್   ಸೆಂಟರ್  ಅಟ್  ಕಾಕಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt; ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ [http://www.infotech-enterprises.com/ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್    ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸಸ್   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120142902/http://www.infotech-enterprises.com/ |date=2011-11-20 }} ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ  ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್    ಕಂಪನಿಯನ್ನು   ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.
[http://www.avineon.com/ ಅವಿನಿಯಾನ್  ಐಎನ್ ಸಿ ], ಎಂಬ ಅಮೆರೀಕಾ ಮೂಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು   'ಜಿಯೋ ಸ್ಪಾಶಿಯಲ್'ಹಾಗು  'ಇಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್' ಸೇವೆಗಳೊಡನೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಏಪ್ರಿಲ್, ೨೦೦೮ ರಿಂದ  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ    ಸುಮಾರು  ೧೦೦ ಜನರಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಈ ಕೆಲಸಗಾರರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು   ೨೫೦ ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಚಿಂತಿಸಿದೆ .&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu9&amp;amp;subLeft=2&amp;amp;autono=318667&amp;amp;tab=r ಅವಿನಿಯಾನ್    ಒಪನ್ಸ್    ನ್ಯೂ  ಫೆಸಿಲಿಟಿ    ಇನ್  ಕಾಕಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14635665 ಅವಿನಿಯಾನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಯಾನ್ದಿಂಗ್    - ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್ ]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |title=Andhra Pradesh News : US IT firm opens shop in Kakinada |publisher=The Hindu |date=2008-04-03 |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2011-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311035743/http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಮಾರ್ಚ್, ೨೦೧೦ ರಿಂದ ವಾರದ ೭ ದಿನಗಳ ಕಾಲ, ದಿನದ ೨೪   ಘಂಟೆ  ದುಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ೧೮ ಸೀಟರ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ  [http://firstobjectindia.com/ ಫಸ್ಟ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515025724/http://www.firstobjectindia.com/ |date=2014-05-15 }}  ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. 
[http://www.aaspiretechnologies.com/ ಆಸ್ ಪೈರ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140807132614/http://www.aaspiretechnologies.com/ |date=2014-08-07 }}, [http://www.traceout.com/ ಟ್ರೇಸ್ ಔಟ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514002519/http://www.traceout.com/ |date=2010-05-14 }}, [http://www.fore-tell.com/ ಫೋರ್ ಟೆಲ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್  ಲಿಮಿಟೆಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327113456/http://www.fore-tell.com/ |date=2009-03-27 }}, [http://www.nyros.com/ ನೈರೋಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ], [http://www.meconzee.com/ ಮೆಕಾನ್ ಜೀ      ಇನ್ಫೋಟೆಕ್  ಮತ್ತು  ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್    ಸರ್ವೀಸಸ್ ],[http://www.3one.in/ 3 ಒನ್   ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ], [http://www.eastysolutions.com/ ಈಸ್ಟಿ      ಸಲ್ಯುಶನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819065743/http://www.eastysolutions.com/ |date=2008-08-19 }}, ಮುಂತಾದ ಸಣ್ಣ ಹಾಗು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಕಂಪನಿಗಳು /ನಿಗಮಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. 
* '''ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಾಯ ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೨೮ ಇಳಿಯುವ ತಾಣಗಳಿದ್ದು,ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೀನಿನ ಬಂದರೂ ಸಹ ಇದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಜಾಗ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2006/10/19/stories/2006101900512300.htm ದಿ  ಹಿಂದೂ  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಲೈನ್ : ಕಾಕಿನಾಡ  ಗೆಟ್ಸ್  ಅಕ್ವ    ಫಾರ್ಮಿಂಗ್  ಸೊಸೈಟಿ ]&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿಯ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೀನು, ಸೀಗಡಿ ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ರಫ್ತೂ ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.  ಮೀನು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು   ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ  [http://www.apsift.com/ ಎ ಪಿ ಎಸ್ ಐ ಎಫ್ ಟಿ  (ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ  ಸ್ಟೇಟ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್     ಆಫ್  ಫಿಶರೀಸ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ )] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916123334/http://www.apsift.com/ |date=2009-09-16 }} ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು   ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ    [[ಎಫ್ ಎ ಓ]] ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದೆ.  [http://www.cife.edu.in/ ಸಿ ಐ ಎಫ್ ಇ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512090323/http://www.cife.edu.in/ |date=2008-05-12 }} (ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ   )ಯು,ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ನಡೆಸುತಿದ್ದು,ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತವು ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ,ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೩ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.    ಸಿಐಎಫ್ಇ  ಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ  ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ.ಮತ್ತು ಈ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ /ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ,ಭಾರತವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಫ್ರಿಕಾ,ಏಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಭೇತಿಯನ್ನು  ನೀಡುತ್ತಿದೆ.  
* '''ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ಇದ್ದು,ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.  
* ''' ವಿದ್ಯುತ್/ಶಕ್ತಿಯ  ಉತ್ಪಾದನೆ ''' 
'ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ  ಪವರ್  ಜನರೇಶನ್  ನಿಗಮವು '  ೨೦೮  ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು    ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.financialexpress.com/news/Lehman-Bros-to-take-over-Spectrum/191000/ ಲೆಹ್ಮನ್  ಬ್ರದರ್ಸ್  ಟು  ಟೇಕ್ ಓವರ್  ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ ]&lt;/ref&gt;
ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ, ಕಾಕಿನಾಡವು  ತೇಲಾಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು (ಎಫ್ ಪಿ ಪಿ )ಹೊಂದಲಿದೆ.    'ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ  ಮಜರ್  ಜಿಎಂಅರ್  ಎನರ್ಜಿ' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ೨೨೦  ಮೆಗಾ ವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ  ಹೆಮ್ಮೆಯ ಎಂಡಬ್ಲ್ಯು  ಎಫ್ ಪಿ ಪಿ (ತೇಲಾಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ )ಯನ್ನು, ೬೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.  'ಜಿಎಂಅರ್' ತನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |title=&quot;ಕಾಕಿನಾಡ  ಟು  ಹ್ಯಾವ್  ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್    ಪವರ್  ಪ್ಲಾಂಟ್  ಸೂನ್ &quot; ವೆಬ್ ಇಂಡಿಯಾ.ಕಾಮ್  (ಏಪ್ರಿಲ್  6 2008) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202131618/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ದೊಂದಿಗೆ   ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ರಾಜ್ಯ 'ಪವರ್ ಗ್ರಿಡ್' ಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜನ್ನು ಮಾಡಲಿದೆ.  
==ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ  ==
೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದವರೆಗೂ (ಇಲ್ಲಿ  ರಸಗೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ), ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಇಲ್ಲಿನ ಮೋಟಾರು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು, ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನ  ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದವು.

ಇಲ್ಲಿಂದ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ರಫ್ತಾಗುವ ಸರಕು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೀಗಡಿ, ಏಡಿ, ಮೀನು ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರೋತ್ಪನ್ನಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ  ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |title=ಅಪ್ಡೇಟ್ 1-ಇಂಡಿಯಾ  ಕಾರ್ನ್  ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ಸ್    ಅಪ್  ಟು  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್  ಸೆಟ್  ಟು  ಟ್ರೆಬ್ಲೆ -ಟ್ರೇಡ್    {{!}} ರಿಯುಟೆರ್ಸ್ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202123510/http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಣ್ಣೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&amp;dir=2008/07/08&amp;secID=livenews |title=ಆಯಿಲ್ ಮೀಲ್ಸ್    ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ಸ್    ಸರ್ಜ್  82.05% ಇನ್  ಜೂನ್ `08 |access-date=2025-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202163743/http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&amp;dir=2008/07/08&amp;secID=livenews |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಅದಿರು,&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu1&amp;amp;subLeft=1&amp;amp;autono=324143&amp;amp;tab=r ವೇದಾಂತ  ಟು  ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್  ಬಾಕ್ಸೈಟ್    ಪೌಡರ್  ಫ್ರಂ    ಕಾಡಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt; ಬಯೋ ಫ್ಯೂಯೆಲ್/ಬದಲೀ ಇಂಧನ &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; ಮುಂತಾದವು. 

ರಾಸಾಯನಿಕ  ವಸ್ತುಗಳು, ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |title=ದಿ  ಹಿಂದೂ  ನ್ಯೂಸ್  ಅಪ್ ಡೇಟ್  ಸರ್ವಿಸ್  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202170933/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗೋಧಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಮುಂತಾದವು ಆಮದಾಗುತ್ತವೆ.

==ಶಿಕ್ಷಣ/ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ==
ಹಲವು ವಿದ್ಯೆಗಳ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತಿವೆ.   ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹಾಗು  ಅನೇಕ ವಸತಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು,ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿವೆ.   ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿ ನಿರತ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ ಸಹ ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇದ್ದು,    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್     , ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು  ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್/ಆಡಳಿತ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. 
ಏನೇ ಆಗಲಿ, ಜವಾಹರಲಾಲ್  ನೆಹರು  ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ,    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್   ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ,ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು  ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು   ರಂಗರಾಯ  ಮೆಡಿಕಲ್  ಕಾಲೇಜ್  ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಕಾಲೇಜು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ.          .
ಇದಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕಾಕಿನಾಡ   ಇತರ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾತಾಣಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನೀಡಿವೆ.
ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ,&quot;ಬ್ಯಾಚ್ಯುಲರ್ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಡಿಪ್ಲಮೋ&quot; ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ,ಅವುಗಳೆಂದರೆ: 
* ಪ್ರಗತಿ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು  
* ಆದಿತ್ಯ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜು  
* ಕಾಕಿನಾಡ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ.
*  ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಿಳೆಯರ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ.
*  ಕಾಕಿನಾಡ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ II 
* ಚೈತನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ 
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ   ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್  ವಿಜ್ಞಾನ  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ    ಕಾನೂನು    ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ಪಿ ಅರ್  ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ವಿ ಎಸ್  ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ವಿ ಎಸ್  ಲಕ್ಷ್ಮಿ  ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ಐಡಿಯಲ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜ್  
* ಐಎಫ್ಇಎನ್  (ಐ ಸಿ ಎಫ್ ಎ ಐ  ಫ್ಲಕ್ಸಿ  ಎಜುಕೇಶನ್ )
* ಸಾಯಿ  ನರ್ಸಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜ್  
*    ಐಡಿಯಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ಕಾಕಿನಾಡ   ಫ್ಯಾಶನ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 
* ಸೈಂಟ್. ಮೇರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜ್     
* ಸಿವಸಾಯಿ     ನರ್ಸಿಂಗ್  ಸ್ಕೂಲ್ 
* ಕ್ಯಾನನ್  ಅಂಕಿತ  ಹೋಟೆಲ್  ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್  ಅಕಾಡೆಮಿ 
* ಮೋಹನ್  ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ಒಮೆಗಾನ್  ಸ್ಕೂಲ್  ಇಫ್  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  
* ಸುಧಾ  ವೋಕೆಶನಲ್  ಜೂನಿಯರ್  ಕಾಲೇಜ್ 
* ಆಂಧ್ರ  ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್   
* ವುಮೆನ್    ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್  ಕಾಲೇಜ್,    ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ   ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್  ಕಾಲೇಜ್.
* ದೀಪ್ತಿ   ಹೋಟೆಲ್  ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್  
* ಪಿವಿಅರ್   ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ 
* ಎಸ್ ಕೆ ಎಂ ಎಲ್  ಗ್ರೂಪ್  ಆಫ್  ಎಜುಕೇಶನಲ್    ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್     
*   ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ರಾಜ್ಯ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 
* ಎಎಸ್ ಡಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸರ್ಕಾರಿ     ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್, ಜೆ ಕೆ. ಪುರ 
* ಜನಪ್ರಿಯ   ನರ್ಸಿಂಗ್    ಸ್ಕೂಲ್    
* ಆದಿತ್ಯ  ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ 
* ಆದರ್ಶ    ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ 
ಗಮನಿಸಿ :  ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವಾದರೂ,  ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ  ೪೦ ಕಿ.ಮೀ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದೆ. 
ಕಾಕಿನಾಡದ 'ಚೈತನ್ಯ  ಗ್ರೂಪ್  ಆಫ್  ಎಜುಕೇಶನಲ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್' ನ,  ಶ್ರೀ  'ಚೈತನ್ಯ ' ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ  ರಾಜು' ರವರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.     ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜುಗಳು,   ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ  ಡಿಗ್ರಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಆಡಳಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ   ಮತ್ತು  ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಲಾ    ಕಾಲೇಜುಗಳು   ಮತ್ತು  ಐಟಿಐ ಕಾಲೇಜುಗಳು  ಮತ್ತು   ಸ್ಕೂಲುಗಳು ಸೇರಿವೆ.  ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ ಶಾಲೆಯೆಂದರೆ,  &quot; ಶ್ರೀ  ಚೈತನ್ಯ  ಇ -ಟೆಕ್ನೋ  ಶಾಲೆ.&quot;  ಕಾಕಿನಾಡದ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಭಾಗದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆ ಎಂದರೆ,   'ಶ್ರೀಕಾಂತ  ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ.' 
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು  ಕಾಂಸ್ಟಿಟುಯಂಟ್    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜ್ ಅನ್ನು, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು ಕೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದೂ,  ಡಾ. ಅಲ್ಲಂ ಅಪ್ಪಾ ರಾವ್ ರವರು ಪ್ರಥಮ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. 
ನೋಂದಣಿಕರಣವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು     :
ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,&lt;http://www.aicte.ernet.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201152747/http://www.aicte.ernet.in/ |date=2008-12-01 }}&gt; ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
==ಜನರು==
ಗೋದಾವರಿ - [[ತೆಲುಗು]] ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಕಾಕಿನಾಡದ ಜನರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ವಿನಯ,ಪರ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಗುಣಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 
ಗೋದಾವರಿ - ತೆಲುಗು ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ, ಹಿರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.    ಈ ಭಾಗದ ಜನರು  ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಿರಿಯ,ಅಪರಿಚಿತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಹವ್ಯಾಸ ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶದ ಇತರೆ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. 
ಹಲವಾರು ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ ಕಾಕಿನಾಡ.   ಹಲವು ಯುವಜನಾಂಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ,ಹೊರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗುರುಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೆರೆಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜದ ಕೆಲವೊಂದು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ,ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ.  ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಹಲವರು,ತಮ್ಮ ತಮ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬೇರೆಡೆ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ.
'ಕೋಕ್ಯಾನಡ'  'ಸಿಸಿಡಿಬಿ' ಯಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,ಸದರಿ ಸದಸ್ಯರು ಈ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಮೋಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.    
==ಆಹಾರ==
ಪಶ್ಚಿಮ  ಗೋದಾವರಿಯ    ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ರುಚಿಕರ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಾಯಿನೀರೂರಿಸುವ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ     (ಆವಕಾಯ )  ಮಾವಿನಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು,, ತರಕಾರಿಗಳು (ಉದಾ. ಹೂ ಕೋಸು  ಆವಕಾಯ ), ಕೋಳಿ, ಎದಿಕಾಯಿ, ಮಾಂಸ  ಮತ್ತು ಮೀನು.  ಒಣ ಮೀನಿನ  ( ಇಂಡು ಚೇಪ )  ಮತ್ತು ಏಡಿಕಾಯಿ (ಇಂಡು ರೋಯ)    ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವರಿಗೆ      ಸ್ವಾದಕರ ತಿಂಡಿಗಳಾಗಿವೆ.  
ಕಾಕಿನಾಡ  ಕಾಜ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kakinadakaja.com/ |title=KOTAIAH'S Foods Pvt. Ltd Since 1900 - KOTAIAHS'S KAJA |publisher=Kakinadakaja.com |date= |accessdate=2010-04-23}}&lt;/ref&gt; ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು,ತದನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ,ಆನ್ದ್ರದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ,ದೂರದ  ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |title=ಖಾಜ  ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್    ಟು  ಬಿ  ದಿ  ಸ್ಟಾರ್  ಅಟ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಶನ್        ಆಫ್  ಸಿಲೋ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2008-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514071747/http://www.bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 'ಕೋಟಯ್ಯ  ಸಿಹಿ'  ( ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು  ) ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಕಾಕಿನಾಡ  [[ಕಾಜ]] ದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು, [[ಮೈದಾ|ಮೈದಾಮತ್ತು]] ಸಕ್ಕರೆಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಹಲವಾರು ಬೀದಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ, ತಳ್ಳುಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಕೈ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ  [[ಭಾಜಿ/ಬಜ್ಜಿ|ಭಾಜಿ/ಬಜ್ಜಿಗಳು]] ಮತ್ತು ರುಚಿಕರವಾದ ಈರುಳ್ಳಿ ಮಿಶ್ರಣ, ರುಚಿಕರ ಅಕ್ಕಿಯ   'ಸೇವ್'ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಸರು ಮಾಡಿವೆ.  (ಪಿದಾಥ  ಕಿಂಧ  ಪಪ್ಪು ).
ಇಡೀ    ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ  ಕಾಕಿನಾಡದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ,      ಚೆಕ್ಕರಕೇಲಿ  ಅರತಿಪಂಡು  (ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ) ಮತ್ತು ಕೊಥಪಲ್ಲಿ  ಕೊಬ್ಬರಿ  ಮಾಮಿಡಿಪಂಡು  (ಮಾವು  )ಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.    ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಕರ  ಪೆಸರಟ್ಟು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು,      ಹೆಸರು ಬೇಳೆ  (ಪೆಸರ  ಪಪ್ಪು ), ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಶುಂಟಿ  ಮುಂತಾದುವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ತಿಯತೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಟೇಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಬೀದಿಯ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತಾರೆ.
ಆಂಧ್ರದ ಬಂದರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 'ಪೂಟಾರೆಕೂಲು' ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಯಾಗಿದ್ದು ,ಇದನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ    'ಆತ್ರೇಯಪುರಂ' ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದುದಾಗಿದೆ.
==ಕ್ರೀಡೆ==
ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು,ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು  ಬ್ಯಾಡ್ಮಂಟನ್  ಮತ್ತು          ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಗಳು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಅನೇಕ  ಸ್ಥಳೀಯ  ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ತವರುಮನೆಯಾಗಿದ್ದು,ಈ ತಂಡವು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಿಲ್ಲಾಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ವಲಯ ಮಟ್ಟದ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಕಿನಾಡ   ಕ್ರಿಕೆಟ್  ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,    [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ]] ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು  ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಳಾದ  ಗೊಲೀಲು (ಮಾರ್ಬಲ್ಸ್ ),ಗೂಟಿಬಿಲ್ಲ  ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು, ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
==ಆಕರಗಳು==
{{Reflist}}
==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{commons category|Kakinada}}
* [http://www.kakinadainfo.com/ ಕಾಕಿನಾಡ  ಮಾಹಿತಿ  ಪೋರ್ಟಲ್  -  ಪ್ಳಸೆಸ್.  ಇದು ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105155552/http://www.kakinadainfo.com/ |date=2012-11-05 }}
* [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173157/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm |date=2016-03-03 }}
* [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm ಕಾಕಿನಾಡ ರೇವು ಪಟ್ಟಣ/ಬಂದರು   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202124409/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm |date=2009-02-02 }}
* [http://www.inkakinada.com  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ    ]
{{Andhra Pradesh}}


[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಮಂಡಲಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]'</text>
      <sha1>klynfpbiukldykklyixq7an5emtzlv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434844</id>
      <parentid>1434843</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cmariejoseph</username>
        <id>913</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ */</comment>
      <origin>1434844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70192" sha1="kb889t23r5t5t1nx3mhj2rfuz14zufi" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ಕಾಕಿನಾಡ
| other_name              = ಕೊಕನಾಡ, ಕೊರಿಂಗಾ, ಕಾಕಿನಾಂಡಿವಾಡ
| type                    = [[ನಗರ]]
| image                   = {{multiple image
 | border      = infobox
 | total_width = 280
 | image_style = 
 | perrow      = 1/2/2/1
 | image1      = District Collector Office building at Kakinada.jpg
 | image2      = KAKINADA STATION MAIN ENTRANCE.jpg
 | image3      = Mahatma gandhi gate.jpg
 | image4      = Kakinada port.jpg
 | image5      = Scenic view of Kakinada beach during evening.jpg
 | image6      = River in coringa forest.jpg}}
| alt                     = 
| caption                 = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ''': ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ಕಚೇರಿ, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕಾಕಿನಾಡ|ಜೆಎನ್‌ಟಿಯು ಕಾಕಿನಾಡ]], ಕಾಕಿನಾಡ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, [[ಕೊರಿಂಗಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ನದಿ ದಂಡೆಯদৃশ্য, [[ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೋಣಿ ಮತ್ತು [[ಕಾಕಿನಾಡ ಟೌನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]
| etymology               = 
| nicknames               = ಎರಡನೇ [[ಮದ್ರಾಸ್]],&lt;br /&gt;ಪಿಂಚಣಿದಾರರ ಸ್ವರ್ಗ
| pushpin_map             = India Andhra Pradesh
| pushpin_caption         = ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ
| pushpin_label           = &lt;!-- &quot;name&quot; ಅಥವಾ &quot;official_name&quot; ತುಂಬಾ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಗತ್ಯ --&gt;
| pushpin_label_position  = right
| coordinates             = {{coord|16|57|58|N|82|15|18|E|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes   = &lt;!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: &lt;ref&gt; ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --&gt;
| subdivision_type        = ದೇಶ
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]
| subdivision_name1       = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]
| subdivision_type2       = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]]
| subdivision_name2       = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಕಿನಾಡ]]
| established_title       = ಸ್ಥಾಪನೆ
| established_date        = 
| established_title1      = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಪುರಸಭೆ)
| established_date1       = 1866&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt;
| established_title2      = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ)
| established_date2       = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| parts_type              = 
| government_footnotes    = &lt;ref name=&quot;council&quot;&gt;{{cite news |last1=M. N. |first1=Samdani |title=Andhra Pradesh's move to supply Krishna water to Coca-Cola plant irks opposition |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Andhra-Pradeshs-move-to-supply-Krishna-water-to-Coca-Cola-plant-irks-opposition/articleshow/47239899.cms |access-date=25 May 2019 |work=The Times of India |date=12 May 2015 |location=Mangalagiri |language=en}}&lt;/ref&gt;
| government_type         = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳು|ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]]
| governing_body          = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ (ಕೆಎಂಸಿ)]]
| leader_party            = 
| leader_title            = [[ಮೇಯರ್]]
| leader_name             = ಸುಂಕರ ಶಿವ ಪ್ರಸನ್ನ
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sunkara-siva-prasanna-is-new-kakinada-mayor/article37169908.ece|title=Sunkara Siva Prasanna is new Kakinada Mayor|newspaper=The Hindu|date=26 October 2021|last1=Naidu|first1=T. Appala}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref               = ಮೆಟ್ರಿಕ್
| area_footnotes          = &lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{cite web |title=Kakinada Corporation |url=https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |access-date=4 September 2020 |archive-date=18 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218221521/http://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2          = 52.51
| area_metro_footnotes    = &lt;!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: &lt;ref&gt; ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --&gt;
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_as_of 2011   = 
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;civicbody&quot;&gt;{{cite web |url=http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |title=Municipalities, Municipal Corporations &amp; UDAs |website=Directorate of Town and Country Planning |publisher=Government of Andhra Pradesh |page=41 |access-date=23 June 2016 |archive-date=17 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717151418/http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt;
| population_total        = 384,128 [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|(6ನೇ ಸ್ಥಾನ)]] [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]]
| population_metro        = 443,028
| pop_est_as_of           = 
| pop_est_footnotes       = 
| population_est          = 
| population_density_km2  = ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt;
| population_blank1_title = 
| population_blank1       = 
| population_demonym      = 
| population_note         = 
| demographics_type1      = ಸಾಕ್ಷರತೆ
| demographics1_title1    = 
| demographics1_info1     = 
| demographics1_title2    = ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ
| demographics1_info2     = 81.23%
| demographics_type2      = ಭಾಷೆಗಳು
| demographics2_title1    = ಅಧಿಕೃತ
| demographics2_info1     = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]]
| time_zone1              = [[भारतीय मानक समय|ಐಎಸ್‌ಟಿ]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ಪಿನ್‌ಕೋಡ್]]
| postal_code             = 533001, 533002, 533003, 533004, 533005, 533006, 533016
| area_code_type          = &lt;!-- ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತವಾಗಿ: ಪ್ರದೇಶ ಕೋಡ್(ಗಳು) --&gt;
| area_code               = +91–884
| registration_plate_type = [[ಭಾರತದ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳು|ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ]]
| registration_plate      = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆರ್‌ಟಿಒ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|AP05, AP06 (ಹಿಂದಿನದು)]]&lt;br /&gt; AP39 (ಜನವರಿ 30, 2019 ರಿಂದ)&lt;ref&gt;{{cite news |title=New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| custom_label_sec1       = [[ನಾಮಮಾತ್ರ ಜಿಡಿಪಿ]]&lt;br/&gt;(2023–24)
| custom_data_sec1        = {{INRConvert|20876|c|=2024}}&lt;ref&gt;https://des.ap.gov.in/MainPage.do?mode=menuBind&amp;tabname=publications{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| website                 = {{URL|https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ}}
| footnotes               = 
| official_name           = 
| leader_title1           = [[ಶಾಸಕ (ಭಾರತ)|ಶಾಸಕರು]]
| leader_name1            = [[ವನಮಡಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಗರ]]) &lt;br/&gt;[[ಪಂಥಂ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್|ಪಂಥಂ ನಾನಾಜಿ]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗ್ರಾಮೀಣ]])
| leader_title2           = [[ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು]]
| leader_name2            = [[ತಂಗೆಲ್ಲ ಉದಯ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]]
| native_name             = 
| mapframe                = YES
| mapframe-zoom           = 12
| mapframe-wikidata       = Yes
| map_caption             = ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ
}}
'''ಕಾಕಿನಾಡ''' ({{Lang-te|కాకినాడ}}) {{audio|Kakinada.ogg|pronunciation}}ಒಂದು ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು,  [[ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ]] ಆಡಳಿತವಿದ್ದು,   [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ,[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]][[ರಾಜ್ಯ]] ದಲ್ಲಿದೆ.  ಇದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |title=ಕಾಕಿನಾಡ ಮಾಹಿತಿಯ  ಪೋರ್ಟಲ್  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2011-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017073502/http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
೨೦೦೭ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅನ್ವಯ ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೮೯೬,೩೨೯.  ಈ ಕರಾವಳಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ|ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಸ್ಥಾನವನ್ನು]] ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಆಳ-ಸಮುದ್ರ [[ಬಂದರು]] ವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು,  ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. 
[[ಏಷ್ಯ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿ [[ಚಂಡೀಘರ್]] ನಂತರ ಈ ನಗರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ.
ಕಾಕಿನಾಡ ತೀರದಿಂದ ೫ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ, [[ಹೋಪ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪವಿದ್ದು ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬಂದರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.      ಹಳೆಯ ರೇವು ಹಲವು ದಶಮಾನಗಳ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಕ್ಕಬಂದರಾಗಿದ್ದು, ತದ ನಂತರ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈಗ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರು ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ರೇವು ಬಂದರು ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ  ಇತರೆ  ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ,  ಕಾಕಿನಾಡ ಚಿಕ್ಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪಿನ ಮಂದಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದ ಕಳೆದ ೩೦೦  ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟೀಷರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ನೆಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಪದಮೂಲ/ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವರ ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದು &quot;ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ&quot;) ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈಗಲೂ ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಕೋಕಾನಾಡ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್  ಕಾಮರ್ಸ್). ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ ಟೌನ್ ಜಂಕ್ಷನ್ - ಸಿಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ ಬಂದರು - ಸಿಓಎ ಎಂಬ ಎರಡು ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.
ಈ ಬಂದರು ನಗರಕ್ಕೆ  ಯುರೋಪಿನಿಂದ ಬಂದ [[ವಸಾಹತು|ವಸಾಹತಿನ]] ಜನರಲ್ಲಿ [[ಡಚ್|ಡಚ್ಚರೇ]] ಮೊದಲಿಗರು, ತದನಂತರ [[ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಹಾಗೂ [[ಕೆನಡಿಯನ್ ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಮಿಶನ್]] [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳು]] ೧೮೭೪&lt;ref&gt;ಫ್ರಾಂಕ್  ಬ್ಯರ್ನೆ, &quot;ಇಂಡಿಯಾ : 'ಸಿಬಿಎಂ' ನ  ಜನ್ಮಸ್ಥಳ &quot; ''ಮೊಸೈಕ್ ''  ಎ  ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್    ಆಫ್  ದಿ  ಕೆನಡಿಯನ್    ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್  ಮಿನಿಸ್ಟರೀಸ್. ವಿಂಟರ್  ೨೦೦೮. ಪುಟ  ೧೦.&lt;/ref&gt;ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಬಂದಿಳಿದರು. 
ಕಾಕಿನಾಡ ಮೂಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನಗರವನ್ನು ಸಮಾಂತರ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ ಅಡ್ಡರಸ್ತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಇರುವ ಸ್ಥಳವು {{Coord|16.93|N|82.22|E|}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |title=ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಮಳೆಯ ಗೆನೋಮಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿದೆ - ಕಾಕಿನಾಡ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2007-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630012215/http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೨ ಮೀಟರ್ (೬ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಯು  ೧೧೦ ರಿಂದ  ೧೧೫ ಸೆಂಟಿ ಮೀಟರಿನಷ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಮಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವ ೮೨ ೧/೨ ಡಿಗ್ರಿಯ ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶವು ಕಾಕಿನಾಡದ ಮುಖಾಂತರ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.   

ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಅಂತರ 
*[[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ೫೫೩&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.
*[[ವಿಜಯವಾಡ]] ೨೧೦&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.
*[[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ೧೮೬&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.

==ಪೌರಾಡಳಿತ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಪುರಸಭೆಯು ಕಾಕಿನಾಡದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ   ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು  ಹಾಗೂ  ಕಮೀಷನರ್  ಇರುತ್ತಾರೆ.  ನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು   ೫೦ ವಾರ್ಡುಗಳಾಗಿ  ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು,  ಪ್ರತಿಯೊಂದು   ವಾರ್ಡಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ನಗರಸಭಾಸದಸ್ಯ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಡೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಾಪೌರ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯ (ಐಎಎಸ್ ) ಒಬ್ಬ ಕಮೀಷನರನ್ನು ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು  ನೇಮಕ  ಮಾಡುತ್ತದೆ.    ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. 

==ಸಾರಿಗೆ==
* '''ವಾಯುಮಾರ್ಗ/ವಿಮಾನಯಾನ   ''' 
ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು  [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] ಯಲ್ಲಿದ್ದು, ನಗರದಿಂದ  ಸುಮಾರು  ೬೫&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ]] ಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನಯಾನದ   ಸೇವೆಯನ್ನು  ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.  [[ಇಂಡಿಗೋ]] ವಿಮಾನಯಾನಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.  ಹತ್ತಿರದ  ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದ್ದು  ಎಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
* '''ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ''' 
ಕಡಲ ತೀರದ ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರವು  ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರ ನಿಲ್ದಾಣ  (ಜಂಕ್ಷನ್)  (೩&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಮತ್ತು  ಕಾಕಿನಾಡ  ಬಂದರು  (೮&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಎಂಬ ಎರಡು  ರೈಲ್ವೆ  ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚೆನ್ನೈ]]-[[ಹೌರಾ]] ರೈಲುಮಾರ್ಗವು 'ಸಾಮರ್ಲಕೋಟ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕವಲೊಡೆದು (೧೨&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ) ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. 
* '''ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ''' 
ರಾಜ್ಯದೊಳಗಿನ ಹಾಗೂ ಭಾರತ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. 
* '''ಸಮುದ್ರ''' 
ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ  ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ ಬಂದರಿನ ನಂತರ  ಕಾಕಿನಾಡ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು[http://www.kakinadaseaports.in/index.htm ಕಾಕಿನಾಡ  ಸಮುದ್ರ-ಬಂದರು ನಿಗಮವು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081027110929/http://www.kakinadaseaports.in/index.htm |date=2008-10-27}}  ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಇದ್ದ ರೇವು ಬಂದರು, ದೇಶದ ೪೦ ಸಣ್ಣ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ  ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು  ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಅಂಡ್  ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್, ಎಂಬ ಮೂಲಾವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಯಾತನಿರ್ಯಾತ ನಿಗಮವವು ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ತಂಡದ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹಡಗುಗಳ ರಿಪೇರಿ ಮತ್ತು ಹಡಗಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ. ಇದು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ೨೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರುಗಳ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |title=ದಿ  ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್    - ಕಲ್ಕತ್ತಾ    (ಕೋಲ್ಕತ ) {{!}} ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  {{!}} ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು  ಅಡ್ಡ್ಸ್  ಮುಸ್ಕ್ಲೆ  ಟು  ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್  ಆರ್ಮ್  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202121437/http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಕೆಎಸ್ಇಜಡ್ (ಕಾಕಿನಾಡ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) ದ ಬಳಕೆಗೆಂದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅದು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |title=ಎಂ ಜಂಕ್ಷನ್ : ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್    - ಕಾಕಿನಾಡ  ಎಸ್ಇಜೆಡ್ ನ ಯೋಜನೆ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರು   |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091204181416/http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==  ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ವಲಯ/ವಿಸ್ತರಣೆ  ==
{{Geographic Location
|Northwest = [[ವಾರಂಗಲ್]], [[ಕರೀಮ್‌ ನಗರ]], [[ಪುಣೆ]], [[ಮುಂಬೈ]]  
|North     = [[ರಾಯಪುರ]], [[ಪಾಟ್ನಾ]], [[ಲಕ್ನೋ]], [[ಕಾನ್‌ಪುರ]], [[ನವದೆಹಲಿ]] 
|Northeast = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ]], [[ಭುವನೇಶ್ವರ]], [[ಕೋಲ್ಕತ್ತ]]
|West      = [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]], [[Hyderabad, India|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಖಮ್ಮಂ]], [[ಸೊಲ್ಲಾಪುರ]], [[ಗೋವಾ]]  
|Centre    = ಕಾಕಿನಾಡ
|East      = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]   
|Southwest = [[ವಿಜಯವಾಡ]], [[ಗುಂಟೂರು]], [[ನೆಲ್ಲೂರು]], [[Tirupati (city)|ತಿರುಪತಿ]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]]  
|South     = [[ಯಾನಾಂ]], [[ಅಮಲಾಪುರಂ]]
|Southeast = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]  
}}

==ಉದ್ಯಮ/ಕೈಗಾರಿಕೆ ==
೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು.  ಆರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಕಾಕಿನಾಡದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲು ಹಲವಾರು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 
* '''ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ''' 
ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು  ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ   &quot;ರಸಗೊಬ್ಬರ ನಗರ &quot; ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ನಗರವು ಎರಡು ರಸಗೊಬ್ಬರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತವರೂರು: 
ಕರಾವಳಿ  ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬಹುದೊಡ್ಡ [[ಯೂರಿಯಾ]]  ಉತ್ಪಾದನೆ [http://www.nagarjunagroup.com/ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091215043819/http://www.nagarjunagroup.com/ |date=2009-12-15 }} ರವರದ್ದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆ, [http://www.gfcl.co.in/ ಗೋದಾವರಿ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729214339/http://www.gfcl.co.in/ |date=2010-07-29 }} [[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡ|ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದವರಾಗಿದ್ದು]], [[ಡೈ- ಅಮೋನಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್  ]] (ಡಿಎಪಿ) ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. 
* '''ಮೋಟಾರು  ಮತ್ತು  ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೋಟಾರು ಮತ್ತು   ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು  ನಿರ್ಮಾಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿದ್ದು,  [http://www.srmt.com/ ಶ್ರೀ  ರಾಮದಾಸ್  ಮೋಟಾರು ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ], [http://www.sbcl.in/ ಶ್ರೀ  ಭವಾನಿ ಎರಕ ನಿಗಮ] ಮುಂತಾದವೂ ಸೇರಿವೆ.
* '''ಸಕ್ಕರೆ ''' 
[[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದ ]]- ಈಐಡಿ  ಪ್ಯಾರಿ  (ಭಾರತ) ನಿಗಮ  ಮತ್ತು  [[ಕಾರ್ಗಿಲ್]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ಜಂಟಿಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಬಂದರು ಬಳಿಯ ಸಕ್ಕರೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ  ಘಟಕವನ್ನು ಅಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್  ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ೬ ಲಕ್ಷ  ಟನ್ನುಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |title=&quot;ಇಐಡಿ  ಪ್ಯಾರಿ  ಟೀಮ್ಸ್  ಅಪ್  ವಿಥ್  ಕಾರ್ಗಿಲ್  ಫಾರ್  ಶುಗರ್  ಇ ಓ ಯು &quot;, ''ದಿ  ಹಿಂದೂ ''  (25 ಏಪ್ರಿಲ್  2006) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026010506/http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |title=&quot;ಮುರುಗಪ್ಪ  ಗ್ರೂಪ್  ಟರ್ನ್ಓವರ್  ಅಪ್  ಬಯ್  15%&quot;, ಸಿಫಿ  ಬಿಸ್ನೆಸ್ಸ್  (2008-05-06) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202185711/http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ/ಖನಿಜ ತೈಲ ''' 
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಲವಾರು [[ತೈಲ]]  ಕಂಪನಿಗಳು  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಮುಖ್ತ ತೈಲ ಹಾಗೂ [[ಹಬೆ]] ಹಡಗು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಪತಿವರ್ತಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿವೆ.  [http://www.bakerhughes.com/ ಬೇಕರ್ ಹ್ಯೂಸ್], [http://www.slb.com/ ಸ್ಕುಲಂರ್ಜರ್] ಎಂಬ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಕಂಪನಿಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.  ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ,'ಗ್ಯಾಸ್/ಹಬೆ' ದೊರೆತಾಗಲಿನಿಂದ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಆರ್ಥಿಕ|ಆರ್ಥಿಕಪರಿಸ್ಥಿತಿ]] ಹೆಚ್ಚುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ  [[ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡು]] ವಿಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.ಭಾರತ &lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/money/2002/oct/31ril.htm ಹೇಮಂಗಿ  ಬಲ್ಸೆ, &quot;ರಿಲಯನ್ಸ್  ಗ್ಯಾಸ್ -ಫೈಂಡ್  40 ಟೈಮ್ಸ್  ಬಿಗ್ಗರ್  ದ್ಯಾನ್    ಬಾಂಬೆ  ಹೈ   &quot;, ರಿಡಿಫ್.ಕಾಂ  (ಅಕ್ಟೋಬರ್  31 2002)]&lt;/ref&gt; ದಲ್ಲಿಯೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸಿನ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತೈಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸ್ ನಿಗಮ  (ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ ) ಮತ್ತು [[ರಿಲಯನ್ಸ್]] '''[[ಕೃಷ್ಣ - ಗೋದಾವರಿ ತಾಣ]]'''  ದಲ್ಲಿದೆ. [http://www.shrishakti.com/f1.html ಶ್ರೀ ಶಕ್ತಿ  ಎಲ್ ಪಿಜಿ  ನಿಗಮವು,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227180550/http://www.shrishakti.com/f1.html |date=2009-12-27}} [[ಎಲ್ ಪಿಜಿ]] ಟರ್ಮಿನಲ್  ಮತ್ತು  'ಎಲ್ ಪಿಜಿ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್' ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದೆ.  'ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ' ರವರು ಈಗ ಒಂದು [[ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ]] ಘಟಕವನ್ನು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲು ಸನ್ನದ್ಧರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 
ರಿಲಯನ್ಸ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟೇಶನ್‌ ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ನಿಗಮವು (ಆರ್ ಜಿ ಟಿ ಐ ಎಲ್) ೧,೪೪೦&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಕೊಳವೆ ಹಾದಿಯನ್ನು   ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ [[ಭರೂಚ್]] (ಗುಜರಾತ್ ) ವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ   ೧೨೦ ಮಿಲಿಯನ್  ಕ್ಯುಬಿಕ್    ಮೀಟರ್ನಷ್ಟು  ದಿನಕ್ಕೆ  (ಎಂ ಸಿ ಎಂ ಡಿ ) ನ್ಯಾಚುರಲ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಅನ್ನು, ಕೃಷ್ಣ -ಗೋದಾವರಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ  ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ &lt;ref&gt;[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/reliance-gets-ready-to-test-east-west-gas-pipeline-/18/12/334102 &quot;ರಿಲಯನ್ಸ್ ಗೆಟ್ಸ್  ರೆಡಿ  ಟು  ಟೆಸ್ಟ್  ಈಸ್ಟ್   -ವೆಸ್ಟ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಪೈಪ್ ಲೈನ್ &quot; (ಏಪ್ರಿಲ್  14 2008) ಸಿಎನ್ ಬಿಸಿ  ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್.ಕಾಂ]&lt;/ref&gt; ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿ      ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ-ಬಂದರಿನಾದ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. 
* ''' ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕ ಮತ್ತು 'ಬಯೋಫ್ಯೂಯೆಲ್' ಯೋಜನೆಗಳು ''' 
೨೦೦೨  ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕ್ರಿಯೆಯು ದಿನಕ್ಕೆ     ೩೦೦೦ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಮುಟ್ಟಿವೆ.     ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿನ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದಾಗಿ 'ಕ್ರೂಡ್ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಎಣ್ಣೆ ' ಮತ್ತು 'ಕ್ರೂಡ್ ಪಾಮ್ ಎಣ್ಣೆ' ಗಳನ್ನೂ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಇದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕದಿಂದ, ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ    ೩೦೦೦    ಎಂಟಿಎಸ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಮುಖ್ಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳು  'ಅಕಾಲ್ಮಾರ್  ಅಯಿಲ್ಸ್    ಮತ್ತು  'ಫ್ಯಾಟ್ಸ್    ಲಿಮಿಟೆಡ್ಈ' (ಈಗ,ಅದನ್ನು ಆದಾನಿ  ವಿಲ್ಮಾರ್  ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.) ರುಚಿ  ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್, ನಿಖಿಲ್  ರೀಫೈನರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಮುಂತಾದವು.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2002/03/29/stories/2002032900211300.htm &quot;ನಿಖಿಲ್, ಅಕಾಲ್ಮಾರ್  ಎಡಿಬ್ಲೆ  ಆಯಿಲ್  ರಿಫೈನರೀಸ್      ಗೋ  ಆನ್  ಸ್ಟ್ರೀಮ್ &quot;, ''ದಿ  ಹಿಂದೂ '']&lt;/ref&gt;
ಕಾಕಿನಾಡದ  'ವಕಾಲಪುಡಿ  ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್' ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದ  ೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಂಡವಾಳದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು,    ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್    ಕಂಪನಿಗಳಾದ [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು]], [http://www.naturol-bio.com/ ನ್ಯಾಚುರಲ್  ಬಯೋ   ಎನರ್ಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712200411/http://www.naturol-bio.com/ |date=2010-07-12 }} ಮತ್ತು [http://www.universalbiofuelsltd.com/ ಯುನಿವೆರ್ಸಲ್  ಬಯೋ    ಫ್ಯೂಲ್   ].&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/bio-fuel-is-next-big-bet-if-crude-continues-to-rise/17/26/345655 ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್  &gt;&gt; ನ್ಯೂಸ್  &gt;&gt; ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  &gt;&gt; ಬಯೋ -ಫ್ಯೂಯೆಲ್    ಇಸ್  ನೆಕ್ಸ್ಟ್    ಬಿಗ್  ಬೆಟ್  ಇಫ್  ಕ್ರೂಡ್    ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್  ಟು  ರೈಸ್ ]&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಯಾಗಿವೆ.  [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] ಜೊತೆಗೆ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ಸರ್ಕಾರವು ಜೊತೆಗೂಡಿ  [[ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್|ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್‌ಕೈ]] ಜೋಡಿಸಿದೆ.  ಜಟ್ರೋಫಾ ವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಕಂಪನಿಯು {{convert|200|acre|km2}} ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ  ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ   [[ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್]] ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx
|title=RIL enters bio-diesel farming
|publisher=
|accessdate=2006-11-15
|archive-date=2006-12-09
|archive-url=https://web.archive.org/web/20061209035542/http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ರಿಲಯನ್ಸ್ ?][http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ಎಸ್  ನ್ಯೂ  ಬಯೋ ಫ್ಯೂಲ್  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಮಾಡೆಲ್  ಟು  ಪ್ರೋವೈಡ್    ಫ್ಯೂಯೆಲ್  ವಿಥ್  ಫುಡ್  - ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್  ನ್ಯೂಸ್  - ಲೈವ್ ಮಿಂಟ್.ಕಾಮ್ ]&lt;/ref&gt;
* '''ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ /ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ   ''' 
[http://www.andhraelec.com/  ಆಂಧ್ರ  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್  ನಿಗಮವು],ಕಾಕಿನಾಡದ ತವರಾಗಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ  ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ೧೯೭೭ ರಿಂದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. 
* ''' ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ / ಐಟಿಇಎಸ್ ''' 
ಕಾಕಿನಾಡವು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ೪ ಟಯರ್ -II ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, 'ಭಾರತದ   ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ  ಪಾರ್ಕ್' ನ     ([[ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ ]]) ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ೨೦೦೭ ರಿಂದ ಹೊಂದಿದೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |title=&quot;ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ್  ನ್ಯೂಸ್ : ಎಸ್ಇಜಡ್  ಪೇವ್ಸ್      ದಿ  ವೇ   ಫಾರ್  ಕಾಕಿನಾಡ  ಟು  ಬಿ  ಐಟಿ  ಹಬ್   &quot; ''ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ  ''  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006052843/http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
ಈ ರೀತಿಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ   ದೊರೆತಾಗಿನಿಂದಲೂ,ಹಲವಾರು ನಿಗಮಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು,ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಮ್ಭಿಸಿದ್ದು, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ವಿದ್ಯೆ,ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಾತಾವರಣ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.  
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಈಗ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ೧೫ ಕಂಪನಿಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇನ್ನುಳಿದ ೪ ಕಂಪನಿಗಳು    ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ  ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1054&amp;Itemid=62 |title=ಖಾಬ್ರಯಿನ್.ಇನ್ಫೋ  |access-date=2021-08-28 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304051315/http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1054&amp;Itemid=62 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಫೆಬ್ರವರಿ, ೨೦೦೭  ರಲ್ಲಿ  ೧೨೦ ಕೆಲಸಗಾರರೊಂದಿಗೆ &lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2007/02/05/stories/2007020501030200.htm ದಿ  ಹಿಂದೂ  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಲೈನ್ : ಇನ್ಫೋಟೆಕ್   ಸೆಂಟರ್  ಅಟ್  ಕಾಕಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt; ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ [http://www.infotech-enterprises.com/ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್    ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸಸ್   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120142902/http://www.infotech-enterprises.com/ |date=2011-11-20 }} ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ  ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್    ಕಂಪನಿಯನ್ನು   ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.
[http://www.avineon.com/ ಅವಿನಿಯಾನ್  ಐಎನ್ ಸಿ ], ಎಂಬ ಅಮೆರೀಕಾ ಮೂಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು   'ಜಿಯೋ ಸ್ಪಾಶಿಯಲ್'ಹಾಗು  'ಇಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್' ಸೇವೆಗಳೊಡನೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಏಪ್ರಿಲ್, ೨೦೦೮ ರಿಂದ  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ    ಸುಮಾರು  ೧೦೦ ಜನರಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಈ ಕೆಲಸಗಾರರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು   ೨೫೦ ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಚಿಂತಿಸಿದೆ .&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu9&amp;amp;subLeft=2&amp;amp;autono=318667&amp;amp;tab=r ಅವಿನಿಯಾನ್    ಒಪನ್ಸ್    ನ್ಯೂ  ಫೆಸಿಲಿಟಿ    ಇನ್  ಕಾಕಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14635665 ಅವಿನಿಯಾನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಯಾನ್ದಿಂಗ್    - ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್ ]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |title=Andhra Pradesh News : US IT firm opens shop in Kakinada |publisher=The Hindu |date=2008-04-03 |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2011-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311035743/http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಮಾರ್ಚ್, ೨೦೧೦ ರಿಂದ ವಾರದ ೭ ದಿನಗಳ ಕಾಲ, ದಿನದ ೨೪   ಘಂಟೆ  ದುಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ೧೮ ಸೀಟರ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ  [http://firstobjectindia.com/ ಫಸ್ಟ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515025724/http://www.firstobjectindia.com/ |date=2014-05-15 }}  ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. 
[http://www.aaspiretechnologies.com/ ಆಸ್ ಪೈರ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140807132614/http://www.aaspiretechnologies.com/ |date=2014-08-07 }}, [http://www.traceout.com/ ಟ್ರೇಸ್ ಔಟ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514002519/http://www.traceout.com/ |date=2010-05-14 }}, [http://www.fore-tell.com/ ಫೋರ್ ಟೆಲ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್  ಲಿಮಿಟೆಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327113456/http://www.fore-tell.com/ |date=2009-03-27 }}, [http://www.nyros.com/ ನೈರೋಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ], [http://www.meconzee.com/ ಮೆಕಾನ್ ಜೀ      ಇನ್ಫೋಟೆಕ್  ಮತ್ತು  ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್    ಸರ್ವೀಸಸ್ ],[http://www.3one.in/ 3 ಒನ್   ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ], [http://www.eastysolutions.com/ ಈಸ್ಟಿ      ಸಲ್ಯುಶನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819065743/http://www.eastysolutions.com/ |date=2008-08-19 }}, ಮುಂತಾದ ಸಣ್ಣ ಹಾಗು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಕಂಪನಿಗಳು /ನಿಗಮಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. 
* '''ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಾಯ ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೨೮ ಇಳಿಯುವ ತಾಣಗಳಿದ್ದು,ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೀನಿನ ಬಂದರೂ ಸಹ ಇದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಜಾಗ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2006/10/19/stories/2006101900512300.htm ದಿ  ಹಿಂದೂ  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಲೈನ್ : ಕಾಕಿನಾಡ  ಗೆಟ್ಸ್  ಅಕ್ವ    ಫಾರ್ಮಿಂಗ್  ಸೊಸೈಟಿ ]&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿಯ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೀನು, ಸೀಗಡಿ ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ರಫ್ತೂ ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.  ಮೀನು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು   ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ  [http://www.apsift.com/ ಎ ಪಿ ಎಸ್ ಐ ಎಫ್ ಟಿ  (ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ  ಸ್ಟೇಟ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್     ಆಫ್  ಫಿಶರೀಸ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ )] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916123334/http://www.apsift.com/ |date=2009-09-16 }} ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು   ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ    [[ಎಫ್ ಎ ಓ]] ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದೆ.  [http://www.cife.edu.in/ ಸಿ ಐ ಎಫ್ ಇ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512090323/http://www.cife.edu.in/ |date=2008-05-12 }} (ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ   )ಯು,ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ನಡೆಸುತಿದ್ದು,ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತವು ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ,ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೩ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.    ಸಿಐಎಫ್ಇ  ಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ  ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ.ಮತ್ತು ಈ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ /ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ,ಭಾರತವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಫ್ರಿಕಾ,ಏಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಭೇತಿಯನ್ನು  ನೀಡುತ್ತಿದೆ.  
* '''ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ಇದ್ದು,ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.  
* ''' ವಿದ್ಯುತ್/ಶಕ್ತಿಯ  ಉತ್ಪಾದನೆ ''' 
'ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ  ಪವರ್  ಜನರೇಶನ್  ನಿಗಮವು '  ೨೦೮  ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು    ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.financialexpress.com/news/Lehman-Bros-to-take-over-Spectrum/191000/ ಲೆಹ್ಮನ್  ಬ್ರದರ್ಸ್  ಟು  ಟೇಕ್ ಓವರ್  ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ ]&lt;/ref&gt;
ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ, ಕಾಕಿನಾಡವು  ತೇಲಾಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು (ಎಫ್ ಪಿ ಪಿ )ಹೊಂದಲಿದೆ.    'ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ  ಮಜರ್  ಜಿಎಂಅರ್  ಎನರ್ಜಿ' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ೨೨೦  ಮೆಗಾ ವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ  ಹೆಮ್ಮೆಯ ಎಂಡಬ್ಲ್ಯು  ಎಫ್ ಪಿ ಪಿ (ತೇಲಾಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ )ಯನ್ನು, ೬೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.  'ಜಿಎಂಅರ್' ತನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |title=&quot;ಕಾಕಿನಾಡ  ಟು  ಹ್ಯಾವ್  ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್    ಪವರ್  ಪ್ಲಾಂಟ್  ಸೂನ್ &quot; ವೆಬ್ ಇಂಡಿಯಾ.ಕಾಮ್  (ಏಪ್ರಿಲ್  6 2008) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202131618/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ದೊಂದಿಗೆ   ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ರಾಜ್ಯ 'ಪವರ್ ಗ್ರಿಡ್' ಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜನ್ನು ಮಾಡಲಿದೆ.  
==ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ  ==
೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದವರೆಗೂ (ಇಲ್ಲಿ  ರಸಗೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ), ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಇಲ್ಲಿನ ಮೋಟಾರು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು, ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನ  ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದವು.

ಇಲ್ಲಿಂದ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ರಫ್ತಾಗುವ ಸರಕು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೀಗಡಿ, ಏಡಿ, ಮೀನು ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರೋತ್ಪನ್ನಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ  ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |title=ಅಪ್ಡೇಟ್ 1-ಇಂಡಿಯಾ  ಕಾರ್ನ್  ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ಸ್    ಅಪ್  ಟು  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್  ಸೆಟ್  ಟು  ಟ್ರೆಬ್ಲೆ -ಟ್ರೇಡ್    {{!}} ರಿಯುಟೆರ್ಸ್ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202123510/http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಣ್ಣೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&amp;dir=2008/07/08&amp;secID=livenews |title=ಆಯಿಲ್ ಮೀಲ್ಸ್    ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ಸ್    ಸರ್ಜ್  82.05% ಇನ್  ಜೂನ್ `08 |access-date=2025-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202163743/http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&amp;dir=2008/07/08&amp;secID=livenews |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಅದಿರು,&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu1&amp;amp;subLeft=1&amp;amp;autono=324143&amp;amp;tab=r ವೇದಾಂತ  ಟು  ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್  ಬಾಕ್ಸೈಟ್    ಪೌಡರ್  ಫ್ರಂ    ಕಾಡಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt; ಬಯೋ ಫ್ಯೂಯೆಲ್/ಬದಲೀ ಇಂಧನ &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; ಮುಂತಾದವು. 

ರಾಸಾಯನಿಕ  ವಸ್ತುಗಳು, ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |title=ದಿ  ಹಿಂದೂ  ನ್ಯೂಸ್  ಅಪ್ ಡೇಟ್  ಸರ್ವಿಸ್  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202170933/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗೋಧಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಮುಂತಾದವು ಆಮದಾಗುತ್ತವೆ.

==ಶಿಕ್ಷಣ/ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ==
ಹಲವು ವಿದ್ಯೆಗಳ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತಿವೆ.   ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹಾಗು  ಅನೇಕ ವಸತಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು,ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿವೆ.   ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿ ನಿರತ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ ಸಹ ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇದ್ದು,    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್     , ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು  ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್/ಆಡಳಿತ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. 
ಏನೇ ಆಗಲಿ, ಜವಾಹರಲಾಲ್  ನೆಹರು  ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ,    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್   ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ,ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು  ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು   ರಂಗರಾಯ  ಮೆಡಿಕಲ್  ಕಾಲೇಜ್  ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಕಾಲೇಜು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ.          .
ಇದಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕಾಕಿನಾಡ   ಇತರ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾತಾಣಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನೀಡಿವೆ.
ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ,&quot;ಬ್ಯಾಚ್ಯುಲರ್ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಡಿಪ್ಲಮೋ&quot; ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ,ಅವುಗಳೆಂದರೆ: 
* ಪ್ರಗತಿ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು  
* ಆದಿತ್ಯ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜು  
* ಕಾಕಿನಾಡ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ.
*  ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಿಳೆಯರ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ.
*  ಕಾಕಿನಾಡ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ II 
* ಚೈತನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ 
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ   ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್  ವಿಜ್ಞಾನ  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ    ಕಾನೂನು    ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ಪಿ ಅರ್  ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ವಿ ಎಸ್  ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ವಿ ಎಸ್  ಲಕ್ಷ್ಮಿ  ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ಐಡಿಯಲ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜ್  
* ಐಎಫ್ಇಎನ್  (ಐ ಸಿ ಎಫ್ ಎ ಐ  ಫ್ಲಕ್ಸಿ  ಎಜುಕೇಶನ್ )
* ಸಾಯಿ  ನರ್ಸಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜ್  
*    ಐಡಿಯಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ಕಾಕಿನಾಡ   ಫ್ಯಾಶನ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 
* ಸೈಂಟ್. ಮೇರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜ್     
* ಸಿವಸಾಯಿ     ನರ್ಸಿಂಗ್  ಸ್ಕೂಲ್ 
* ಕ್ಯಾನನ್  ಅಂಕಿತ  ಹೋಟೆಲ್  ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್  ಅಕಾಡೆಮಿ 
* ಮೋಹನ್  ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ಒಮೆಗಾನ್  ಸ್ಕೂಲ್  ಇಫ್  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  
* ಸುಧಾ  ವೋಕೆಶನಲ್  ಜೂನಿಯರ್  ಕಾಲೇಜ್ 
* ಆಂಧ್ರ  ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್   
* ವುಮೆನ್    ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್  ಕಾಲೇಜ್,    ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ   ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್  ಕಾಲೇಜ್.
* ದೀಪ್ತಿ   ಹೋಟೆಲ್  ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್  
* ಪಿವಿಅರ್   ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ 
* ಎಸ್ ಕೆ ಎಂ ಎಲ್  ಗ್ರೂಪ್  ಆಫ್  ಎಜುಕೇಶನಲ್    ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್     
*   ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ರಾಜ್ಯ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 
* ಎಎಸ್ ಡಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸರ್ಕಾರಿ     ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್, ಜೆ ಕೆ. ಪುರ 
* ಜನಪ್ರಿಯ   ನರ್ಸಿಂಗ್    ಸ್ಕೂಲ್    
* ಆದಿತ್ಯ  ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ 
* ಆದರ್ಶ    ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ 
ಗಮನಿಸಿ :  ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವಾದರೂ,  ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ  ೪೦ ಕಿ.ಮೀ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದೆ. 
ಕಾಕಿನಾಡದ 'ಚೈತನ್ಯ  ಗ್ರೂಪ್  ಆಫ್  ಎಜುಕೇಶನಲ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್' ನ,  ಶ್ರೀ  'ಚೈತನ್ಯ ' ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ  ರಾಜು' ರವರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.     ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜುಗಳು,   ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ  ಡಿಗ್ರಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಆಡಳಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ   ಮತ್ತು  ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಲಾ    ಕಾಲೇಜುಗಳು   ಮತ್ತು  ಐಟಿಐ ಕಾಲೇಜುಗಳು  ಮತ್ತು   ಸ್ಕೂಲುಗಳು ಸೇರಿವೆ.  ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ ಶಾಲೆಯೆಂದರೆ,  &quot; ಶ್ರೀ  ಚೈತನ್ಯ  ಇ -ಟೆಕ್ನೋ  ಶಾಲೆ.&quot;  ಕಾಕಿನಾಡದ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಭಾಗದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆ ಎಂದರೆ,   'ಶ್ರೀಕಾಂತ  ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ.' 
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು  ಕಾಂಸ್ಟಿಟುಯಂಟ್    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜ್ ಅನ್ನು, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು ಕೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದೂ,  ಡಾ. ಅಲ್ಲಂ ಅಪ್ಪಾ ರಾವ್ ರವರು ಪ್ರಥಮ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. 
ನೋಂದಣಿಕರಣವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು     :
ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,&lt;http://www.aicte.ernet.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201152747/http://www.aicte.ernet.in/ |date=2008-12-01 }}&gt; ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
==ಜನರು==
ಗೋದಾವರಿ - [[ತೆಲುಗು]] ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಕಾಕಿನಾಡದ ಜನರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ವಿನಯ,ಪರ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಗುಣಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 
ಗೋದಾವರಿ - ತೆಲುಗು ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ, ಹಿರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.    ಈ ಭಾಗದ ಜನರು  ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಿರಿಯ,ಅಪರಿಚಿತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಹವ್ಯಾಸ ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶದ ಇತರೆ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. 
ಹಲವಾರು ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ ಕಾಕಿನಾಡ.   ಹಲವು ಯುವಜನಾಂಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ,ಹೊರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗುರುಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೆರೆಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜದ ಕೆಲವೊಂದು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ,ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ.  ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಹಲವರು,ತಮ್ಮ ತಮ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬೇರೆಡೆ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ.
'ಕೋಕ್ಯಾನಡ'  'ಸಿಸಿಡಿಬಿ' ಯಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,ಸದರಿ ಸದಸ್ಯರು ಈ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಮೋಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.    
==ಆಹಾರ==
ಪಶ್ಚಿಮ  ಗೋದಾವರಿಯ    ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ರುಚಿಕರ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಾಯಿನೀರೂರಿಸುವ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ     (ಆವಕಾಯ )  ಮಾವಿನಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು,, ತರಕಾರಿಗಳು (ಉದಾ. ಹೂ ಕೋಸು  ಆವಕಾಯ ), ಕೋಳಿ, ಎದಿಕಾಯಿ, ಮಾಂಸ  ಮತ್ತು ಮೀನು.  ಒಣ ಮೀನಿನ  ( ಇಂಡು ಚೇಪ )  ಮತ್ತು ಏಡಿಕಾಯಿ (ಇಂಡು ರೋಯ)    ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವರಿಗೆ      ಸ್ವಾದಕರ ತಿಂಡಿಗಳಾಗಿವೆ.  
ಕಾಕಿನಾಡ  ಕಾಜ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kakinadakaja.com/ |title=KOTAIAH'S Foods Pvt. Ltd Since 1900 - KOTAIAHS'S KAJA |publisher=Kakinadakaja.com |date= |accessdate=2010-04-23}}&lt;/ref&gt; ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು,ತದನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ,ಆನ್ದ್ರದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ,ದೂರದ  ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |title=ಖಾಜ  ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್    ಟು  ಬಿ  ದಿ  ಸ್ಟಾರ್  ಅಟ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಶನ್        ಆಫ್  ಸಿಲೋ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2008-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514071747/http://www.bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 'ಕೋಟಯ್ಯ  ಸಿಹಿ'  ( ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು  ) ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಕಾಕಿನಾಡ  [[ಕಾಜ]] ದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು, [[ಮೈದಾ|ಮೈದಾಮತ್ತು]] ಸಕ್ಕರೆಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಹಲವಾರು ಬೀದಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ, ತಳ್ಳುಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಕೈ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ  [[ಭಾಜಿ/ಬಜ್ಜಿ|ಭಾಜಿ/ಬಜ್ಜಿಗಳು]] ಮತ್ತು ರುಚಿಕರವಾದ ಈರುಳ್ಳಿ ಮಿಶ್ರಣ, ರುಚಿಕರ ಅಕ್ಕಿಯ   'ಸೇವ್'ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಸರು ಮಾಡಿವೆ.  (ಪಿದಾಥ  ಕಿಂಧ  ಪಪ್ಪು ).
ಇಡೀ    ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ  ಕಾಕಿನಾಡದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ,      ಚೆಕ್ಕರಕೇಲಿ  ಅರತಿಪಂಡು  (ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ) ಮತ್ತು ಕೊಥಪಲ್ಲಿ  ಕೊಬ್ಬರಿ  ಮಾಮಿಡಿಪಂಡು  (ಮಾವು  )ಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.    ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಕರ  ಪೆಸರಟ್ಟು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು,      ಹೆಸರು ಬೇಳೆ  (ಪೆಸರ  ಪಪ್ಪು ), ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಶುಂಟಿ  ಮುಂತಾದುವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ತಿಯತೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಟೇಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಬೀದಿಯ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತಾರೆ.
ಆಂಧ್ರದ ಬಂದರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 'ಪೂಟಾರೆಕೂಲು' ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಯಾಗಿದ್ದು ,ಇದನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ    'ಆತ್ರೇಯಪುರಂ' ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದುದಾಗಿದೆ.
==ಕ್ರೀಡೆ==
ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು,ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು  ಬ್ಯಾಡ್ಮಂಟನ್  ಮತ್ತು          ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಗಳು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಅನೇಕ  ಸ್ಥಳೀಯ  ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ತವರುಮನೆಯಾಗಿದ್ದು,ಈ ತಂಡವು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಿಲ್ಲಾಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ವಲಯ ಮಟ್ಟದ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಕಿನಾಡ   ಕ್ರಿಕೆಟ್  ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,    [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ]] ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು  ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಳಾದ  ಗೊಲೀಲು (ಮಾರ್ಬಲ್ಸ್ ),ಗೂಟಿಬಿಲ್ಲ  ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು, ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
==ಆಕರಗಳು==
{{Reflist}}
==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{commons category|Kakinada}}
* [http://www.kakinadainfo.com/ ಕಾಕಿನಾಡ  ಮಾಹಿತಿ  ಪೋರ್ಟಲ್  -  ಪ್ಳಸೆಸ್.  ಇದು ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105155552/http://www.kakinadainfo.com/ |date=2012-11-05 }}
* [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173157/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm |date=2016-03-03 }}
* [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm ಕಾಕಿನಾಡ ರೇವು ಪಟ್ಟಣ/ಬಂದರು   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202124409/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm |date=2009-02-02 }}
* [http://www.inkakinada.com  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ    ]
{{Andhra Pradesh}}


[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಮಂಡಲಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]'</text>
      <sha1>kb889t23r5t5t1nx3mhj2rfuz14zufi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434846</id>
      <parentid>1434844</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cmariejoseph</username>
        <id>913</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಾರಿಗೆ */</comment>
      <origin>1434846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70407" sha1="5pzm1asr4cvmgjb6simiwoyzicojav5" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ಕಾಕಿನಾಡ
| other_name              = ಕೊಕನಾಡ, ಕೊರಿಂಗಾ, ಕಾಕಿನಾಂಡಿವಾಡ
| type                    = [[ನಗರ]]
| image                   = {{multiple image
 | border      = infobox
 | total_width = 280
 | image_style = 
 | perrow      = 1/2/2/1
 | image1      = District Collector Office building at Kakinada.jpg
 | image2      = KAKINADA STATION MAIN ENTRANCE.jpg
 | image3      = Mahatma gandhi gate.jpg
 | image4      = Kakinada port.jpg
 | image5      = Scenic view of Kakinada beach during evening.jpg
 | image6      = River in coringa forest.jpg}}
| alt                     = 
| caption                 = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ''': ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ಕಚೇರಿ, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕಾಕಿನಾಡ|ಜೆಎನ್‌ಟಿಯು ಕಾಕಿನಾಡ]], ಕಾಕಿನಾಡ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, [[ಕೊರಿಂಗಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ನದಿ ದಂಡೆಯদৃশ্য, [[ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೋಣಿ ಮತ್ತು [[ಕಾಕಿನಾಡ ಟೌನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]
| etymology               = 
| nicknames               = ಎರಡನೇ [[ಮದ್ರಾಸ್]],&lt;br /&gt;ಪಿಂಚಣಿದಾರರ ಸ್ವರ್ಗ
| pushpin_map             = India Andhra Pradesh
| pushpin_caption         = ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ
| pushpin_label           = &lt;!-- &quot;name&quot; ಅಥವಾ &quot;official_name&quot; ತುಂಬಾ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಗತ್ಯ --&gt;
| pushpin_label_position  = right
| coordinates             = {{coord|16|57|58|N|82|15|18|E|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes   = &lt;!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: &lt;ref&gt; ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --&gt;
| subdivision_type        = ದೇಶ
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]
| subdivision_name1       = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]
| subdivision_type2       = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]]
| subdivision_name2       = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಕಿನಾಡ]]
| established_title       = ಸ್ಥಾಪನೆ
| established_date        = 
| established_title1      = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಪುರಸಭೆ)
| established_date1       = 1866&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt;
| established_title2      = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ)
| established_date2       = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| parts_type              = 
| government_footnotes    = &lt;ref name=&quot;council&quot;&gt;{{cite news |last1=M. N. |first1=Samdani |title=Andhra Pradesh's move to supply Krishna water to Coca-Cola plant irks opposition |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Andhra-Pradeshs-move-to-supply-Krishna-water-to-Coca-Cola-plant-irks-opposition/articleshow/47239899.cms |access-date=25 May 2019 |work=The Times of India |date=12 May 2015 |location=Mangalagiri |language=en}}&lt;/ref&gt;
| government_type         = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳು|ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]]
| governing_body          = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ (ಕೆಎಂಸಿ)]]
| leader_party            = 
| leader_title            = [[ಮೇಯರ್]]
| leader_name             = ಸುಂಕರ ಶಿವ ಪ್ರಸನ್ನ
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sunkara-siva-prasanna-is-new-kakinada-mayor/article37169908.ece|title=Sunkara Siva Prasanna is new Kakinada Mayor|newspaper=The Hindu|date=26 October 2021|last1=Naidu|first1=T. Appala}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref               = ಮೆಟ್ರಿಕ್
| area_footnotes          = &lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{cite web |title=Kakinada Corporation |url=https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |access-date=4 September 2020 |archive-date=18 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218221521/http://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2          = 52.51
| area_metro_footnotes    = &lt;!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: &lt;ref&gt; ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --&gt;
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_as_of 2011   = 
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;civicbody&quot;&gt;{{cite web |url=http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |title=Municipalities, Municipal Corporations &amp; UDAs |website=Directorate of Town and Country Planning |publisher=Government of Andhra Pradesh |page=41 |access-date=23 June 2016 |archive-date=17 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717151418/http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt;
| population_total        = 384,128 [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|(6ನೇ ಸ್ಥಾನ)]] [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]]
| population_metro        = 443,028
| pop_est_as_of           = 
| pop_est_footnotes       = 
| population_est          = 
| population_density_km2  = ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt;
| population_blank1_title = 
| population_blank1       = 
| population_demonym      = 
| population_note         = 
| demographics_type1      = ಸಾಕ್ಷರತೆ
| demographics1_title1    = 
| demographics1_info1     = 
| demographics1_title2    = ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ
| demographics1_info2     = 81.23%
| demographics_type2      = ಭಾಷೆಗಳು
| demographics2_title1    = ಅಧಿಕೃತ
| demographics2_info1     = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]]
| time_zone1              = [[भारतीय मानक समय|ಐಎಸ್‌ಟಿ]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ಪಿನ್‌ಕೋಡ್]]
| postal_code             = 533001, 533002, 533003, 533004, 533005, 533006, 533016
| area_code_type          = &lt;!-- ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತವಾಗಿ: ಪ್ರದೇಶ ಕೋಡ್(ಗಳು) --&gt;
| area_code               = +91–884
| registration_plate_type = [[ಭಾರತದ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳು|ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ]]
| registration_plate      = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆರ್‌ಟಿಒ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|AP05, AP06 (ಹಿಂದಿನದು)]]&lt;br /&gt; AP39 (ಜನವರಿ 30, 2019 ರಿಂದ)&lt;ref&gt;{{cite news |title=New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| custom_label_sec1       = [[ನಾಮಮಾತ್ರ ಜಿಡಿಪಿ]]&lt;br/&gt;(2023–24)
| custom_data_sec1        = {{INRConvert|20876|c|=2024}}&lt;ref&gt;https://des.ap.gov.in/MainPage.do?mode=menuBind&amp;tabname=publications{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| website                 = {{URL|https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ}}
| footnotes               = 
| official_name           = 
| leader_title1           = [[ಶಾಸಕ (ಭಾರತ)|ಶಾಸಕರು]]
| leader_name1            = [[ವನಮಡಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಗರ]]) &lt;br/&gt;[[ಪಂಥಂ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್|ಪಂಥಂ ನಾನಾಜಿ]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗ್ರಾಮೀಣ]])
| leader_title2           = [[ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು]]
| leader_name2            = [[ತಂಗೆಲ್ಲ ಉದಯ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]]
| native_name             = 
| mapframe                = YES
| mapframe-zoom           = 12
| mapframe-wikidata       = Yes
| map_caption             = ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ
}}
'''ಕಾಕಿನಾಡ''' ({{Lang-te|కాకినాడ}}) {{audio|Kakinada.ogg|pronunciation}}ಒಂದು ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು,  [[ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ]] ಆಡಳಿತವಿದ್ದು,   [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ,[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]][[ರಾಜ್ಯ]] ದಲ್ಲಿದೆ.  ಇದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |title=ಕಾಕಿನಾಡ ಮಾಹಿತಿಯ  ಪೋರ್ಟಲ್  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2011-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017073502/http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
೨೦೦೭ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅನ್ವಯ ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೮೯೬,೩೨೯.  ಈ ಕರಾವಳಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ|ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಸ್ಥಾನವನ್ನು]] ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಆಳ-ಸಮುದ್ರ [[ಬಂದರು]] ವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು,  ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. 
[[ಏಷ್ಯ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿ [[ಚಂಡೀಘರ್]] ನಂತರ ಈ ನಗರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ.
ಕಾಕಿನಾಡ ತೀರದಿಂದ ೫ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ, [[ಹೋಪ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪವಿದ್ದು ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬಂದರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.      ಹಳೆಯ ರೇವು ಹಲವು ದಶಮಾನಗಳ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಕ್ಕಬಂದರಾಗಿದ್ದು, ತದ ನಂತರ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈಗ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರು ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ರೇವು ಬಂದರು ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ  ಇತರೆ  ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ,  ಕಾಕಿನಾಡ ಚಿಕ್ಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪಿನ ಮಂದಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದ ಕಳೆದ ೩೦೦  ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟೀಷರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ನೆಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಪದಮೂಲ/ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವರ ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದು &quot;ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ&quot;) ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈಗಲೂ ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಕೋಕಾನಾಡ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್  ಕಾಮರ್ಸ್). ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ ಟೌನ್ ಜಂಕ್ಷನ್ - ಸಿಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ ಬಂದರು - ಸಿಓಎ ಎಂಬ ಎರಡು ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.
ಈ ಬಂದರು ನಗರಕ್ಕೆ  ಯುರೋಪಿನಿಂದ ಬಂದ [[ವಸಾಹತು|ವಸಾಹತಿನ]] ಜನರಲ್ಲಿ [[ಡಚ್|ಡಚ್ಚರೇ]] ಮೊದಲಿಗರು, ತದನಂತರ [[ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಹಾಗೂ [[ಕೆನಡಿಯನ್ ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಮಿಶನ್]] [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳು]] ೧೮೭೪&lt;ref&gt;ಫ್ರಾಂಕ್  ಬ್ಯರ್ನೆ, &quot;ಇಂಡಿಯಾ : 'ಸಿಬಿಎಂ' ನ  ಜನ್ಮಸ್ಥಳ &quot; ''ಮೊಸೈಕ್ ''  ಎ  ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್    ಆಫ್  ದಿ  ಕೆನಡಿಯನ್    ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್  ಮಿನಿಸ್ಟರೀಸ್. ವಿಂಟರ್  ೨೦೦೮. ಪುಟ  ೧೦.&lt;/ref&gt;ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಬಂದಿಳಿದರು. 
ಕಾಕಿನಾಡ ಮೂಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನಗರವನ್ನು ಸಮಾಂತರ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ ಅಡ್ಡರಸ್ತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಇರುವ ಸ್ಥಳವು {{Coord|16.93|N|82.22|E|}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |title=ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಮಳೆಯ ಗೆನೋಮಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿದೆ - ಕಾಕಿನಾಡ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2007-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630012215/http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೨ ಮೀಟರ್ (೬ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಯು  ೧೧೦ ರಿಂದ  ೧೧೫ ಸೆಂಟಿ ಮೀಟರಿನಷ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಮಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವ ೮೨ ೧/೨ ಡಿಗ್ರಿಯ ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶವು ಕಾಕಿನಾಡದ ಮುಖಾಂತರ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.   

ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಅಂತರ 
*[[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ೫೫೩&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.
*[[ವಿಜಯವಾಡ]] ೨೧೦&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.
*[[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ೧೮೬&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.

==ಪೌರಾಡಳಿತ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಪುರಸಭೆಯು ಕಾಕಿನಾಡದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ   ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು  ಹಾಗೂ  ಕಮೀಷನರ್  ಇರುತ್ತಾರೆ.  ನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು   ೫೦ ವಾರ್ಡುಗಳಾಗಿ  ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು,  ಪ್ರತಿಯೊಂದು   ವಾರ್ಡಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ನಗರಸಭಾಸದಸ್ಯ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಡೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಾಪೌರ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯ (ಐಎಎಸ್ ) ಒಬ್ಬ ಕಮೀಷನರನ್ನು ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು  ನೇಮಕ  ಮಾಡುತ್ತದೆ.    ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. 

==ಸಾರಿಗೆ==
* '''ವಾಯುಮಾರ್ಗ/ವಿಮಾನಯಾನ   ''' 
ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು  [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] ಯಲ್ಲಿದ್ದು, ನಗರದಿಂದ  ಸುಮಾರು  ೬೫&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು [[ದೆಹಲಿ]] ಗಳಿಗೆ ಇಂಡಿಗೊ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ತಿರುಪತಿ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ಗೆ ಫ್ಲೈ೯೧ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಲೈಯನ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಿರುಪತಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ  ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂದಲ್ಲಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
* '''ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ''' 
ಕಡಲ ತೀರದ ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರವು  ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರ ನಿಲ್ದಾಣ  (ಜಂಕ್ಷನ್)  (೩&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಮತ್ತು  ಕಾಕಿನಾಡ  ಬಂದರು  (೮&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಎಂಬ ಎರಡು  ರೈಲ್ವೆ  ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚೆನ್ನೈ]]-[[ಹೌರಾ]] ರೈಲುಮಾರ್ಗವು 'ಸಾಮರ್ಲಕೋಟ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕವಲೊಡೆದು (೧೨&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ) ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. 
* '''ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ''' 
ರಾಜ್ಯದೊಳಗಿನ ಹಾಗೂ ಭಾರತ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. 
* '''ಜಲಸಾರಿಗೆ/ಸಮುದ್ರಯಾನ''' 
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಬಂದರಿನ ನಂತರ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಗರ ಕಾಕಿನಾಡ. ಇದನ್ನು [http://www.kakinadaseaports.in/index.htm ಕಾಕಿನಾಡ ಸಮುದ್ರ-ಬಂದರು ನಿಗಮವು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081027110929/http://www.kakinadaseaports.in/index.htm |date=2008-10-27}}  ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಇದ್ದ ರೇವು ಬಂದರು, ದೇಶದ ೪೦ ಸಣ್ಣ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.
ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ತಂಡದ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿದ &quot;ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು  ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಅಂಡ್  ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್&quot;, ಎಂಬ ಮೂಲಾವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಯಾತನಿರ್ಯಾತ ನಿಗಮವು ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಹಡಗುಗಳ ರಿಪೇರಿ ಮತ್ತು ಹಡಗಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ. ಇದು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ೨೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರುಗಳ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |title=ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ - ಕಲ್ಕತ್ತಾ (ಕೋಲ್ಕತ್ತ) {{!}} ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  {{!}} JSW adds muscle to infrastructure arms|access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202121437/http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ಕೆಎಸ್ಇಜಡ್ (ಕಾಕಿನಾಡ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) ದ ಬಳಕೆಗೆಂದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಬಂದರು ನಿರ್ಮಾಣಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ೧೬೫೦ ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೧೬ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸರಕು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |title=ಎಂ ಜಂಕ್ಷನ್ : ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್    - ಕಾಕಿನಾಡ  ಎಸ್ಇಜೆಡ್ ನ ಯೋಜನೆ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರು   |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091204181416/http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==  ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ವಲಯ/ವಿಸ್ತರಣೆ  ==
{{Geographic Location
|Northwest = [[ವಾರಂಗಲ್]], [[ಕರೀಮ್‌ ನಗರ]], [[ಪುಣೆ]], [[ಮುಂಬೈ]]  
|North     = [[ರಾಯಪುರ]], [[ಪಾಟ್ನಾ]], [[ಲಕ್ನೋ]], [[ಕಾನ್‌ಪುರ]], [[ನವದೆಹಲಿ]] 
|Northeast = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ]], [[ಭುವನೇಶ್ವರ]], [[ಕೋಲ್ಕತ್ತ]]
|West      = [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]], [[Hyderabad, India|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಖಮ್ಮಂ]], [[ಸೊಲ್ಲಾಪುರ]], [[ಗೋವಾ]]  
|Centre    = ಕಾಕಿನಾಡ
|East      = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]   
|Southwest = [[ವಿಜಯವಾಡ]], [[ಗುಂಟೂರು]], [[ನೆಲ್ಲೂರು]], [[Tirupati (city)|ತಿರುಪತಿ]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]]  
|South     = [[ಯಾನಾಂ]], [[ಅಮಲಾಪುರಂ]]
|Southeast = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]  
}}

==ಉದ್ಯಮ/ಕೈಗಾರಿಕೆ ==
೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು.  ಆರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಕಾಕಿನಾಡದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲು ಹಲವಾರು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 
* '''ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ''' 
ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು  ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ   &quot;ರಸಗೊಬ್ಬರ ನಗರ &quot; ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ನಗರವು ಎರಡು ರಸಗೊಬ್ಬರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತವರೂರು: 
ಕರಾವಳಿ  ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬಹುದೊಡ್ಡ [[ಯೂರಿಯಾ]]  ಉತ್ಪಾದನೆ [http://www.nagarjunagroup.com/ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091215043819/http://www.nagarjunagroup.com/ |date=2009-12-15 }} ರವರದ್ದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆ, [http://www.gfcl.co.in/ ಗೋದಾವರಿ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729214339/http://www.gfcl.co.in/ |date=2010-07-29 }} [[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡ|ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದವರಾಗಿದ್ದು]], [[ಡೈ- ಅಮೋನಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್  ]] (ಡಿಎಪಿ) ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. 
* '''ಮೋಟಾರು  ಮತ್ತು  ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೋಟಾರು ಮತ್ತು   ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು  ನಿರ್ಮಾಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿದ್ದು,  [http://www.srmt.com/ ಶ್ರೀ  ರಾಮದಾಸ್  ಮೋಟಾರು ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ], [http://www.sbcl.in/ ಶ್ರೀ  ಭವಾನಿ ಎರಕ ನಿಗಮ] ಮುಂತಾದವೂ ಸೇರಿವೆ.
* '''ಸಕ್ಕರೆ ''' 
[[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದ ]]- ಈಐಡಿ  ಪ್ಯಾರಿ  (ಭಾರತ) ನಿಗಮ  ಮತ್ತು  [[ಕಾರ್ಗಿಲ್]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ಜಂಟಿಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಬಂದರು ಬಳಿಯ ಸಕ್ಕರೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ  ಘಟಕವನ್ನು ಅಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್  ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ೬ ಲಕ್ಷ  ಟನ್ನುಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |title=&quot;ಇಐಡಿ  ಪ್ಯಾರಿ  ಟೀಮ್ಸ್  ಅಪ್  ವಿಥ್  ಕಾರ್ಗಿಲ್  ಫಾರ್  ಶುಗರ್  ಇ ಓ ಯು &quot;, ''ದಿ  ಹಿಂದೂ ''  (25 ಏಪ್ರಿಲ್  2006) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026010506/http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |title=&quot;ಮುರುಗಪ್ಪ  ಗ್ರೂಪ್  ಟರ್ನ್ಓವರ್  ಅಪ್  ಬಯ್  15%&quot;, ಸಿಫಿ  ಬಿಸ್ನೆಸ್ಸ್  (2008-05-06) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202185711/http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ/ಖನಿಜ ತೈಲ ''' 
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಲವಾರು [[ತೈಲ]]  ಕಂಪನಿಗಳು  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಮುಖ್ತ ತೈಲ ಹಾಗೂ [[ಹಬೆ]] ಹಡಗು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಪತಿವರ್ತಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿವೆ.  [http://www.bakerhughes.com/ ಬೇಕರ್ ಹ್ಯೂಸ್], [http://www.slb.com/ ಸ್ಕುಲಂರ್ಜರ್] ಎಂಬ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಕಂಪನಿಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.  ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ,'ಗ್ಯಾಸ್/ಹಬೆ' ದೊರೆತಾಗಲಿನಿಂದ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಆರ್ಥಿಕ|ಆರ್ಥಿಕಪರಿಸ್ಥಿತಿ]] ಹೆಚ್ಚುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ  [[ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡು]] ವಿಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.ಭಾರತ &lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/money/2002/oct/31ril.htm ಹೇಮಂಗಿ  ಬಲ್ಸೆ, &quot;ರಿಲಯನ್ಸ್  ಗ್ಯಾಸ್ -ಫೈಂಡ್  40 ಟೈಮ್ಸ್  ಬಿಗ್ಗರ್  ದ್ಯಾನ್    ಬಾಂಬೆ  ಹೈ   &quot;, ರಿಡಿಫ್.ಕಾಂ  (ಅಕ್ಟೋಬರ್  31 2002)]&lt;/ref&gt; ದಲ್ಲಿಯೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸಿನ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತೈಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸ್ ನಿಗಮ  (ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ ) ಮತ್ತು [[ರಿಲಯನ್ಸ್]] '''[[ಕೃಷ್ಣ - ಗೋದಾವರಿ ತಾಣ]]'''  ದಲ್ಲಿದೆ. [http://www.shrishakti.com/f1.html ಶ್ರೀ ಶಕ್ತಿ  ಎಲ್ ಪಿಜಿ  ನಿಗಮವು,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227180550/http://www.shrishakti.com/f1.html |date=2009-12-27}} [[ಎಲ್ ಪಿಜಿ]] ಟರ್ಮಿನಲ್  ಮತ್ತು  'ಎಲ್ ಪಿಜಿ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್' ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದೆ.  'ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ' ರವರು ಈಗ ಒಂದು [[ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ]] ಘಟಕವನ್ನು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲು ಸನ್ನದ್ಧರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 
ರಿಲಯನ್ಸ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟೇಶನ್‌ ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ನಿಗಮವು (ಆರ್ ಜಿ ಟಿ ಐ ಎಲ್) ೧,೪೪೦&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಕೊಳವೆ ಹಾದಿಯನ್ನು   ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ [[ಭರೂಚ್]] (ಗುಜರಾತ್ ) ವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ   ೧೨೦ ಮಿಲಿಯನ್  ಕ್ಯುಬಿಕ್    ಮೀಟರ್ನಷ್ಟು  ದಿನಕ್ಕೆ  (ಎಂ ಸಿ ಎಂ ಡಿ ) ನ್ಯಾಚುರಲ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಅನ್ನು, ಕೃಷ್ಣ -ಗೋದಾವರಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ  ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ &lt;ref&gt;[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/reliance-gets-ready-to-test-east-west-gas-pipeline-/18/12/334102 &quot;ರಿಲಯನ್ಸ್ ಗೆಟ್ಸ್  ರೆಡಿ  ಟು  ಟೆಸ್ಟ್  ಈಸ್ಟ್   -ವೆಸ್ಟ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಪೈಪ್ ಲೈನ್ &quot; (ಏಪ್ರಿಲ್  14 2008) ಸಿಎನ್ ಬಿಸಿ  ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್.ಕಾಂ]&lt;/ref&gt; ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿ      ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ-ಬಂದರಿನಾದ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. 
* ''' ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕ ಮತ್ತು 'ಬಯೋಫ್ಯೂಯೆಲ್' ಯೋಜನೆಗಳು ''' 
೨೦೦೨  ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕ್ರಿಯೆಯು ದಿನಕ್ಕೆ     ೩೦೦೦ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಮುಟ್ಟಿವೆ.     ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿನ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದಾಗಿ 'ಕ್ರೂಡ್ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಎಣ್ಣೆ ' ಮತ್ತು 'ಕ್ರೂಡ್ ಪಾಮ್ ಎಣ್ಣೆ' ಗಳನ್ನೂ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಇದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕದಿಂದ, ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ    ೩೦೦೦    ಎಂಟಿಎಸ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಮುಖ್ಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳು  'ಅಕಾಲ್ಮಾರ್  ಅಯಿಲ್ಸ್    ಮತ್ತು  'ಫ್ಯಾಟ್ಸ್    ಲಿಮಿಟೆಡ್ಈ' (ಈಗ,ಅದನ್ನು ಆದಾನಿ  ವಿಲ್ಮಾರ್  ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.) ರುಚಿ  ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್, ನಿಖಿಲ್  ರೀಫೈನರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಮುಂತಾದವು.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2002/03/29/stories/2002032900211300.htm &quot;ನಿಖಿಲ್, ಅಕಾಲ್ಮಾರ್  ಎಡಿಬ್ಲೆ  ಆಯಿಲ್  ರಿಫೈನರೀಸ್      ಗೋ  ಆನ್  ಸ್ಟ್ರೀಮ್ &quot;, ''ದಿ  ಹಿಂದೂ '']&lt;/ref&gt;
ಕಾಕಿನಾಡದ  'ವಕಾಲಪುಡಿ  ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್' ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದ  ೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಂಡವಾಳದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು,    ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್    ಕಂಪನಿಗಳಾದ [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು]], [http://www.naturol-bio.com/ ನ್ಯಾಚುರಲ್  ಬಯೋ   ಎನರ್ಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712200411/http://www.naturol-bio.com/ |date=2010-07-12 }} ಮತ್ತು [http://www.universalbiofuelsltd.com/ ಯುನಿವೆರ್ಸಲ್  ಬಯೋ    ಫ್ಯೂಲ್   ].&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/bio-fuel-is-next-big-bet-if-crude-continues-to-rise/17/26/345655 ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್  &gt;&gt; ನ್ಯೂಸ್  &gt;&gt; ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  &gt;&gt; ಬಯೋ -ಫ್ಯೂಯೆಲ್    ಇಸ್  ನೆಕ್ಸ್ಟ್    ಬಿಗ್  ಬೆಟ್  ಇಫ್  ಕ್ರೂಡ್    ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್  ಟು  ರೈಸ್ ]&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಯಾಗಿವೆ.  [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] ಜೊತೆಗೆ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ಸರ್ಕಾರವು ಜೊತೆಗೂಡಿ  [[ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್|ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್‌ಕೈ]] ಜೋಡಿಸಿದೆ.  ಜಟ್ರೋಫಾ ವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಕಂಪನಿಯು {{convert|200|acre|km2}} ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ  ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ   [[ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್]] ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx
|title=RIL enters bio-diesel farming
|publisher=
|accessdate=2006-11-15
|archive-date=2006-12-09
|archive-url=https://web.archive.org/web/20061209035542/http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ರಿಲಯನ್ಸ್ ?][http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ಎಸ್  ನ್ಯೂ  ಬಯೋ ಫ್ಯೂಲ್  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಮಾಡೆಲ್  ಟು  ಪ್ರೋವೈಡ್    ಫ್ಯೂಯೆಲ್  ವಿಥ್  ಫುಡ್  - ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್  ನ್ಯೂಸ್  - ಲೈವ್ ಮಿಂಟ್.ಕಾಮ್ ]&lt;/ref&gt;
* '''ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ /ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ   ''' 
[http://www.andhraelec.com/  ಆಂಧ್ರ  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್  ನಿಗಮವು],ಕಾಕಿನಾಡದ ತವರಾಗಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ  ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ೧೯೭೭ ರಿಂದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. 
* ''' ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ / ಐಟಿಇಎಸ್ ''' 
ಕಾಕಿನಾಡವು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ೪ ಟಯರ್ -II ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, 'ಭಾರತದ   ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ  ಪಾರ್ಕ್' ನ     ([[ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ ]]) ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ೨೦೦೭ ರಿಂದ ಹೊಂದಿದೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |title=&quot;ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ್  ನ್ಯೂಸ್ : ಎಸ್ಇಜಡ್  ಪೇವ್ಸ್      ದಿ  ವೇ   ಫಾರ್  ಕಾಕಿನಾಡ  ಟು  ಬಿ  ಐಟಿ  ಹಬ್   &quot; ''ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ  ''  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006052843/http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
ಈ ರೀತಿಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ   ದೊರೆತಾಗಿನಿಂದಲೂ,ಹಲವಾರು ನಿಗಮಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು,ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಮ್ಭಿಸಿದ್ದು, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ವಿದ್ಯೆ,ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಾತಾವರಣ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.  
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಈಗ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ೧೫ ಕಂಪನಿಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇನ್ನುಳಿದ ೪ ಕಂಪನಿಗಳು    ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ  ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1054&amp;Itemid=62 |title=ಖಾಬ್ರಯಿನ್.ಇನ್ಫೋ  |access-date=2021-08-28 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304051315/http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1054&amp;Itemid=62 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಫೆಬ್ರವರಿ, ೨೦೦೭  ರಲ್ಲಿ  ೧೨೦ ಕೆಲಸಗಾರರೊಂದಿಗೆ &lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2007/02/05/stories/2007020501030200.htm ದಿ  ಹಿಂದೂ  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಲೈನ್ : ಇನ್ಫೋಟೆಕ್   ಸೆಂಟರ್  ಅಟ್  ಕಾಕಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt; ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ [http://www.infotech-enterprises.com/ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್    ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸಸ್   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120142902/http://www.infotech-enterprises.com/ |date=2011-11-20 }} ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ  ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್    ಕಂಪನಿಯನ್ನು   ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.
[http://www.avineon.com/ ಅವಿನಿಯಾನ್  ಐಎನ್ ಸಿ ], ಎಂಬ ಅಮೆರೀಕಾ ಮೂಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು   'ಜಿಯೋ ಸ್ಪಾಶಿಯಲ್'ಹಾಗು  'ಇಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್' ಸೇವೆಗಳೊಡನೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಏಪ್ರಿಲ್, ೨೦೦೮ ರಿಂದ  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ    ಸುಮಾರು  ೧೦೦ ಜನರಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಈ ಕೆಲಸಗಾರರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು   ೨೫೦ ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಚಿಂತಿಸಿದೆ .&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu9&amp;amp;subLeft=2&amp;amp;autono=318667&amp;amp;tab=r ಅವಿನಿಯಾನ್    ಒಪನ್ಸ್    ನ್ಯೂ  ಫೆಸಿಲಿಟಿ    ಇನ್  ಕಾಕಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14635665 ಅವಿನಿಯಾನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಯಾನ್ದಿಂಗ್    - ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್ ]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |title=Andhra Pradesh News : US IT firm opens shop in Kakinada |publisher=The Hindu |date=2008-04-03 |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2011-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311035743/http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಮಾರ್ಚ್, ೨೦೧೦ ರಿಂದ ವಾರದ ೭ ದಿನಗಳ ಕಾಲ, ದಿನದ ೨೪   ಘಂಟೆ  ದುಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ೧೮ ಸೀಟರ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ  [http://firstobjectindia.com/ ಫಸ್ಟ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515025724/http://www.firstobjectindia.com/ |date=2014-05-15 }}  ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. 
[http://www.aaspiretechnologies.com/ ಆಸ್ ಪೈರ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140807132614/http://www.aaspiretechnologies.com/ |date=2014-08-07 }}, [http://www.traceout.com/ ಟ್ರೇಸ್ ಔಟ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514002519/http://www.traceout.com/ |date=2010-05-14 }}, [http://www.fore-tell.com/ ಫೋರ್ ಟೆಲ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್  ಲಿಮಿಟೆಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327113456/http://www.fore-tell.com/ |date=2009-03-27 }}, [http://www.nyros.com/ ನೈರೋಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ], [http://www.meconzee.com/ ಮೆಕಾನ್ ಜೀ      ಇನ್ಫೋಟೆಕ್  ಮತ್ತು  ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್    ಸರ್ವೀಸಸ್ ],[http://www.3one.in/ 3 ಒನ್   ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ], [http://www.eastysolutions.com/ ಈಸ್ಟಿ      ಸಲ್ಯುಶನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819065743/http://www.eastysolutions.com/ |date=2008-08-19 }}, ಮುಂತಾದ ಸಣ್ಣ ಹಾಗು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಕಂಪನಿಗಳು /ನಿಗಮಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. 
* '''ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಾಯ ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೨೮ ಇಳಿಯುವ ತಾಣಗಳಿದ್ದು,ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೀನಿನ ಬಂದರೂ ಸಹ ಇದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಜಾಗ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2006/10/19/stories/2006101900512300.htm ದಿ  ಹಿಂದೂ  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಲೈನ್ : ಕಾಕಿನಾಡ  ಗೆಟ್ಸ್  ಅಕ್ವ    ಫಾರ್ಮಿಂಗ್  ಸೊಸೈಟಿ ]&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿಯ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೀನು, ಸೀಗಡಿ ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ರಫ್ತೂ ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.  ಮೀನು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು   ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ  [http://www.apsift.com/ ಎ ಪಿ ಎಸ್ ಐ ಎಫ್ ಟಿ  (ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ  ಸ್ಟೇಟ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್     ಆಫ್  ಫಿಶರೀಸ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ )] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916123334/http://www.apsift.com/ |date=2009-09-16 }} ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು   ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ    [[ಎಫ್ ಎ ಓ]] ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದೆ.  [http://www.cife.edu.in/ ಸಿ ಐ ಎಫ್ ಇ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512090323/http://www.cife.edu.in/ |date=2008-05-12 }} (ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ   )ಯು,ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ನಡೆಸುತಿದ್ದು,ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತವು ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ,ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೩ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.    ಸಿಐಎಫ್ಇ  ಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ  ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ.ಮತ್ತು ಈ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ /ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ,ಭಾರತವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಫ್ರಿಕಾ,ಏಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಭೇತಿಯನ್ನು  ನೀಡುತ್ತಿದೆ.  
* '''ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ಇದ್ದು,ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.  
* ''' ವಿದ್ಯುತ್/ಶಕ್ತಿಯ  ಉತ್ಪಾದನೆ ''' 
'ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ  ಪವರ್  ಜನರೇಶನ್  ನಿಗಮವು '  ೨೦೮  ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು    ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.financialexpress.com/news/Lehman-Bros-to-take-over-Spectrum/191000/ ಲೆಹ್ಮನ್  ಬ್ರದರ್ಸ್  ಟು  ಟೇಕ್ ಓವರ್  ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ ]&lt;/ref&gt;
ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ, ಕಾಕಿನಾಡವು  ತೇಲಾಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು (ಎಫ್ ಪಿ ಪಿ )ಹೊಂದಲಿದೆ.    'ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ  ಮಜರ್  ಜಿಎಂಅರ್  ಎನರ್ಜಿ' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ೨೨೦  ಮೆಗಾ ವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ  ಹೆಮ್ಮೆಯ ಎಂಡಬ್ಲ್ಯು  ಎಫ್ ಪಿ ಪಿ (ತೇಲಾಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ )ಯನ್ನು, ೬೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.  'ಜಿಎಂಅರ್' ತನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |title=&quot;ಕಾಕಿನಾಡ  ಟು  ಹ್ಯಾವ್  ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್    ಪವರ್  ಪ್ಲಾಂಟ್  ಸೂನ್ &quot; ವೆಬ್ ಇಂಡಿಯಾ.ಕಾಮ್  (ಏಪ್ರಿಲ್  6 2008) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202131618/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ದೊಂದಿಗೆ   ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ರಾಜ್ಯ 'ಪವರ್ ಗ್ರಿಡ್' ಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜನ್ನು ಮಾಡಲಿದೆ.  
==ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ  ==
೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದವರೆಗೂ (ಇಲ್ಲಿ  ರಸಗೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ), ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಇಲ್ಲಿನ ಮೋಟಾರು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು, ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನ  ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದವು.

ಇಲ್ಲಿಂದ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ರಫ್ತಾಗುವ ಸರಕು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೀಗಡಿ, ಏಡಿ, ಮೀನು ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರೋತ್ಪನ್ನಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ  ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |title=ಅಪ್ಡೇಟ್ 1-ಇಂಡಿಯಾ  ಕಾರ್ನ್  ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ಸ್    ಅಪ್  ಟು  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್  ಸೆಟ್  ಟು  ಟ್ರೆಬ್ಲೆ -ಟ್ರೇಡ್    {{!}} ರಿಯುಟೆರ್ಸ್ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202123510/http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಣ್ಣೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&amp;dir=2008/07/08&amp;secID=livenews |title=ಆಯಿಲ್ ಮೀಲ್ಸ್    ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ಸ್    ಸರ್ಜ್  82.05% ಇನ್  ಜೂನ್ `08 |access-date=2025-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202163743/http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&amp;dir=2008/07/08&amp;secID=livenews |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಅದಿರು,&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu1&amp;amp;subLeft=1&amp;amp;autono=324143&amp;amp;tab=r ವೇದಾಂತ  ಟು  ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್  ಬಾಕ್ಸೈಟ್    ಪೌಡರ್  ಫ್ರಂ    ಕಾಡಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt; ಬಯೋ ಫ್ಯೂಯೆಲ್/ಬದಲೀ ಇಂಧನ &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; ಮುಂತಾದವು. 

ರಾಸಾಯನಿಕ  ವಸ್ತುಗಳು, ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |title=ದಿ  ಹಿಂದೂ  ನ್ಯೂಸ್  ಅಪ್ ಡೇಟ್  ಸರ್ವಿಸ್  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202170933/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗೋಧಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಮುಂತಾದವು ಆಮದಾಗುತ್ತವೆ.

==ಶಿಕ್ಷಣ/ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ==
ಹಲವು ವಿದ್ಯೆಗಳ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತಿವೆ.   ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹಾಗು  ಅನೇಕ ವಸತಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು,ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿವೆ.   ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿ ನಿರತ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ ಸಹ ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇದ್ದು,    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್     , ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು  ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್/ಆಡಳಿತ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. 
ಏನೇ ಆಗಲಿ, ಜವಾಹರಲಾಲ್  ನೆಹರು  ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ,    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್   ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ,ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು  ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು   ರಂಗರಾಯ  ಮೆಡಿಕಲ್  ಕಾಲೇಜ್  ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಕಾಲೇಜು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ.          .
ಇದಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕಾಕಿನಾಡ   ಇತರ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾತಾಣಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನೀಡಿವೆ.
ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ,&quot;ಬ್ಯಾಚ್ಯುಲರ್ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಡಿಪ್ಲಮೋ&quot; ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ,ಅವುಗಳೆಂದರೆ: 
* ಪ್ರಗತಿ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು  
* ಆದಿತ್ಯ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜು  
* ಕಾಕಿನಾಡ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ.
*  ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಿಳೆಯರ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ.
*  ಕಾಕಿನಾಡ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ II 
* ಚೈತನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ 
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ   ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್  ವಿಜ್ಞಾನ  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ    ಕಾನೂನು    ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ಪಿ ಅರ್  ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ವಿ ಎಸ್  ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ವಿ ಎಸ್  ಲಕ್ಷ್ಮಿ  ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ಐಡಿಯಲ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜ್  
* ಐಎಫ್ಇಎನ್  (ಐ ಸಿ ಎಫ್ ಎ ಐ  ಫ್ಲಕ್ಸಿ  ಎಜುಕೇಶನ್ )
* ಸಾಯಿ  ನರ್ಸಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜ್  
*    ಐಡಿಯಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ಕಾಕಿನಾಡ   ಫ್ಯಾಶನ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 
* ಸೈಂಟ್. ಮೇರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜ್     
* ಸಿವಸಾಯಿ     ನರ್ಸಿಂಗ್  ಸ್ಕೂಲ್ 
* ಕ್ಯಾನನ್  ಅಂಕಿತ  ಹೋಟೆಲ್  ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್  ಅಕಾಡೆಮಿ 
* ಮೋಹನ್  ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ಒಮೆಗಾನ್  ಸ್ಕೂಲ್  ಇಫ್  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  
* ಸುಧಾ  ವೋಕೆಶನಲ್  ಜೂನಿಯರ್  ಕಾಲೇಜ್ 
* ಆಂಧ್ರ  ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್   
* ವುಮೆನ್    ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್  ಕಾಲೇಜ್,    ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ   ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್  ಕಾಲೇಜ್.
* ದೀಪ್ತಿ   ಹೋಟೆಲ್  ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್  
* ಪಿವಿಅರ್   ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ 
* ಎಸ್ ಕೆ ಎಂ ಎಲ್  ಗ್ರೂಪ್  ಆಫ್  ಎಜುಕೇಶನಲ್    ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್     
*   ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ರಾಜ್ಯ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 
* ಎಎಸ್ ಡಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸರ್ಕಾರಿ     ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್, ಜೆ ಕೆ. ಪುರ 
* ಜನಪ್ರಿಯ   ನರ್ಸಿಂಗ್    ಸ್ಕೂಲ್    
* ಆದಿತ್ಯ  ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ 
* ಆದರ್ಶ    ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ 
ಗಮನಿಸಿ :  ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವಾದರೂ,  ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ  ೪೦ ಕಿ.ಮೀ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದೆ. 
ಕಾಕಿನಾಡದ 'ಚೈತನ್ಯ  ಗ್ರೂಪ್  ಆಫ್  ಎಜುಕೇಶನಲ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್' ನ,  ಶ್ರೀ  'ಚೈತನ್ಯ ' ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ  ರಾಜು' ರವರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.     ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜುಗಳು,   ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ  ಡಿಗ್ರಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಆಡಳಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ   ಮತ್ತು  ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಲಾ    ಕಾಲೇಜುಗಳು   ಮತ್ತು  ಐಟಿಐ ಕಾಲೇಜುಗಳು  ಮತ್ತು   ಸ್ಕೂಲುಗಳು ಸೇರಿವೆ.  ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ ಶಾಲೆಯೆಂದರೆ,  &quot; ಶ್ರೀ  ಚೈತನ್ಯ  ಇ -ಟೆಕ್ನೋ  ಶಾಲೆ.&quot;  ಕಾಕಿನಾಡದ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಭಾಗದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆ ಎಂದರೆ,   'ಶ್ರೀಕಾಂತ  ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ.' 
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು  ಕಾಂಸ್ಟಿಟುಯಂಟ್    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜ್ ಅನ್ನು, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು ಕೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದೂ,  ಡಾ. ಅಲ್ಲಂ ಅಪ್ಪಾ ರಾವ್ ರವರು ಪ್ರಥಮ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. 
ನೋಂದಣಿಕರಣವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು     :
ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,&lt;http://www.aicte.ernet.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201152747/http://www.aicte.ernet.in/ |date=2008-12-01 }}&gt; ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
==ಜನರು==
ಗೋದಾವರಿ - [[ತೆಲುಗು]] ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಕಾಕಿನಾಡದ ಜನರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ವಿನಯ,ಪರ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಗುಣಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 
ಗೋದಾವರಿ - ತೆಲುಗು ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ, ಹಿರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.    ಈ ಭಾಗದ ಜನರು  ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಿರಿಯ,ಅಪರಿಚಿತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಹವ್ಯಾಸ ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶದ ಇತರೆ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. 
ಹಲವಾರು ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ ಕಾಕಿನಾಡ.   ಹಲವು ಯುವಜನಾಂಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ,ಹೊರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗುರುಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೆರೆಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜದ ಕೆಲವೊಂದು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ,ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ.  ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಹಲವರು,ತಮ್ಮ ತಮ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬೇರೆಡೆ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ.
'ಕೋಕ್ಯಾನಡ'  'ಸಿಸಿಡಿಬಿ' ಯಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,ಸದರಿ ಸದಸ್ಯರು ಈ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಮೋಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.    
==ಆಹಾರ==
ಪಶ್ಚಿಮ  ಗೋದಾವರಿಯ    ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ರುಚಿಕರ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಾಯಿನೀರೂರಿಸುವ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ     (ಆವಕಾಯ )  ಮಾವಿನಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು,, ತರಕಾರಿಗಳು (ಉದಾ. ಹೂ ಕೋಸು  ಆವಕಾಯ ), ಕೋಳಿ, ಎದಿಕಾಯಿ, ಮಾಂಸ  ಮತ್ತು ಮೀನು.  ಒಣ ಮೀನಿನ  ( ಇಂಡು ಚೇಪ )  ಮತ್ತು ಏಡಿಕಾಯಿ (ಇಂಡು ರೋಯ)    ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವರಿಗೆ      ಸ್ವಾದಕರ ತಿಂಡಿಗಳಾಗಿವೆ.  
ಕಾಕಿನಾಡ  ಕಾಜ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kakinadakaja.com/ |title=KOTAIAH'S Foods Pvt. Ltd Since 1900 - KOTAIAHS'S KAJA |publisher=Kakinadakaja.com |date= |accessdate=2010-04-23}}&lt;/ref&gt; ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು,ತದನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ,ಆನ್ದ್ರದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ,ದೂರದ  ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |title=ಖಾಜ  ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್    ಟು  ಬಿ  ದಿ  ಸ್ಟಾರ್  ಅಟ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಶನ್        ಆಫ್  ಸಿಲೋ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2008-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514071747/http://www.bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 'ಕೋಟಯ್ಯ  ಸಿಹಿ'  ( ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು  ) ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಕಾಕಿನಾಡ  [[ಕಾಜ]] ದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು, [[ಮೈದಾ|ಮೈದಾಮತ್ತು]] ಸಕ್ಕರೆಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಹಲವಾರು ಬೀದಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ, ತಳ್ಳುಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಕೈ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ  [[ಭಾಜಿ/ಬಜ್ಜಿ|ಭಾಜಿ/ಬಜ್ಜಿಗಳು]] ಮತ್ತು ರುಚಿಕರವಾದ ಈರುಳ್ಳಿ ಮಿಶ್ರಣ, ರುಚಿಕರ ಅಕ್ಕಿಯ   'ಸೇವ್'ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಸರು ಮಾಡಿವೆ.  (ಪಿದಾಥ  ಕಿಂಧ  ಪಪ್ಪು ).
ಇಡೀ    ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ  ಕಾಕಿನಾಡದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ,      ಚೆಕ್ಕರಕೇಲಿ  ಅರತಿಪಂಡು  (ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ) ಮತ್ತು ಕೊಥಪಲ್ಲಿ  ಕೊಬ್ಬರಿ  ಮಾಮಿಡಿಪಂಡು  (ಮಾವು  )ಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.    ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಕರ  ಪೆಸರಟ್ಟು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು,      ಹೆಸರು ಬೇಳೆ  (ಪೆಸರ  ಪಪ್ಪು ), ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಶುಂಟಿ  ಮುಂತಾದುವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ತಿಯತೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಟೇಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಬೀದಿಯ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತಾರೆ.
ಆಂಧ್ರದ ಬಂದರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 'ಪೂಟಾರೆಕೂಲು' ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಯಾಗಿದ್ದು ,ಇದನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ    'ಆತ್ರೇಯಪುರಂ' ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದುದಾಗಿದೆ.
==ಕ್ರೀಡೆ==
ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು,ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು  ಬ್ಯಾಡ್ಮಂಟನ್  ಮತ್ತು          ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಗಳು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಅನೇಕ  ಸ್ಥಳೀಯ  ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ತವರುಮನೆಯಾಗಿದ್ದು,ಈ ತಂಡವು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಿಲ್ಲಾಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ವಲಯ ಮಟ್ಟದ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಕಿನಾಡ   ಕ್ರಿಕೆಟ್  ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,    [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ]] ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು  ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಳಾದ  ಗೊಲೀಲು (ಮಾರ್ಬಲ್ಸ್ ),ಗೂಟಿಬಿಲ್ಲ  ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು, ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
==ಆಕರಗಳು==
{{Reflist}}
==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{commons category|Kakinada}}
* [http://www.kakinadainfo.com/ ಕಾಕಿನಾಡ  ಮಾಹಿತಿ  ಪೋರ್ಟಲ್  -  ಪ್ಳಸೆಸ್.  ಇದು ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105155552/http://www.kakinadainfo.com/ |date=2012-11-05 }}
* [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173157/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm |date=2016-03-03 }}
* [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm ಕಾಕಿನಾಡ ರೇವು ಪಟ್ಟಣ/ಬಂದರು   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202124409/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm |date=2009-02-02 }}
* [http://www.inkakinada.com  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ    ]
{{Andhra Pradesh}}


[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಮಂಡಲಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]'</text>
      <sha1>5pzm1asr4cvmgjb6simiwoyzicojav5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434847</id>
      <parentid>1434846</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cmariejoseph</username>
        <id>913</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಾರಿಗೆ */</comment>
      <origin>1434847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70261" sha1="mcn9oesgaa09f36pb93mps7ethmv7m5" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ಕಾಕಿನಾಡ
| other_name              = ಕೊಕನಾಡ, ಕೊರಿಂಗಾ, ಕಾಕಿನಾಂಡಿವಾಡ
| type                    = [[ನಗರ]]
| image                   = {{multiple image
 | border      = infobox
 | total_width = 280
 | image_style = 
 | perrow      = 1/2/2/1
 | image1      = District Collector Office building at Kakinada.jpg
 | image2      = KAKINADA STATION MAIN ENTRANCE.jpg
 | image3      = Mahatma gandhi gate.jpg
 | image4      = Kakinada port.jpg
 | image5      = Scenic view of Kakinada beach during evening.jpg
 | image6      = River in coringa forest.jpg}}
| alt                     = 
| caption                 = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ''': ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ಕಚೇರಿ, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕಾಕಿನಾಡ|ಜೆಎನ್‌ಟಿಯು ಕಾಕಿನಾಡ]], ಕಾಕಿನಾಡ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, [[ಕೊರಿಂಗಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ನದಿ ದಂಡೆಯদৃশ্য, [[ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೋಣಿ ಮತ್ತು [[ಕಾಕಿನಾಡ ಟೌನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]
| etymology               = 
| nicknames               = ಎರಡನೇ [[ಮದ್ರಾಸ್]],&lt;br /&gt;ಪಿಂಚಣಿದಾರರ ಸ್ವರ್ಗ
| pushpin_map             = India Andhra Pradesh
| pushpin_caption         = ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ
| pushpin_label           = &lt;!-- &quot;name&quot; ಅಥವಾ &quot;official_name&quot; ತುಂಬಾ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಗತ್ಯ --&gt;
| pushpin_label_position  = right
| coordinates             = {{coord|16|57|58|N|82|15|18|E|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes   = &lt;!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: &lt;ref&gt; ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --&gt;
| subdivision_type        = ದೇಶ
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]
| subdivision_name1       = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]
| subdivision_type2       = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]]
| subdivision_name2       = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಕಿನಾಡ]]
| established_title       = ಸ್ಥಾಪನೆ
| established_date        = 
| established_title1      = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಪುರಸಭೆ)
| established_date1       = 1866&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt;
| established_title2      = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ)
| established_date2       = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| parts_type              = 
| government_footnotes    = &lt;ref name=&quot;council&quot;&gt;{{cite news |last1=M. N. |first1=Samdani |title=Andhra Pradesh's move to supply Krishna water to Coca-Cola plant irks opposition |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Andhra-Pradeshs-move-to-supply-Krishna-water-to-Coca-Cola-plant-irks-opposition/articleshow/47239899.cms |access-date=25 May 2019 |work=The Times of India |date=12 May 2015 |location=Mangalagiri |language=en}}&lt;/ref&gt;
| government_type         = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳು|ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]]
| governing_body          = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ (ಕೆಎಂಸಿ)]]
| leader_party            = 
| leader_title            = [[ಮೇಯರ್]]
| leader_name             = ಸುಂಕರ ಶಿವ ಪ್ರಸನ್ನ
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sunkara-siva-prasanna-is-new-kakinada-mayor/article37169908.ece|title=Sunkara Siva Prasanna is new Kakinada Mayor|newspaper=The Hindu|date=26 October 2021|last1=Naidu|first1=T. Appala}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref               = ಮೆಟ್ರಿಕ್
| area_footnotes          = &lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{cite web |title=Kakinada Corporation |url=https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |access-date=4 September 2020 |archive-date=18 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218221521/http://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2          = 52.51
| area_metro_footnotes    = &lt;!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: &lt;ref&gt; ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --&gt;
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_as_of 2011   = 
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;civicbody&quot;&gt;{{cite web |url=http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |title=Municipalities, Municipal Corporations &amp; UDAs |website=Directorate of Town and Country Planning |publisher=Government of Andhra Pradesh |page=41 |access-date=23 June 2016 |archive-date=17 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717151418/http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt;
| population_total        = 384,128 [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|(6ನೇ ಸ್ಥಾನ)]] [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]]
| population_metro        = 443,028
| pop_est_as_of           = 
| pop_est_footnotes       = 
| population_est          = 
| population_density_km2  = ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt;
| population_blank1_title = 
| population_blank1       = 
| population_demonym      = 
| population_note         = 
| demographics_type1      = ಸಾಕ್ಷರತೆ
| demographics1_title1    = 
| demographics1_info1     = 
| demographics1_title2    = ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ
| demographics1_info2     = 81.23%
| demographics_type2      = ಭಾಷೆಗಳು
| demographics2_title1    = ಅಧಿಕೃತ
| demographics2_info1     = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]]
| time_zone1              = [[भारतीय मानक समय|ಐಎಸ್‌ಟಿ]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ಪಿನ್‌ಕೋಡ್]]
| postal_code             = 533001, 533002, 533003, 533004, 533005, 533006, 533016
| area_code_type          = &lt;!-- ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತವಾಗಿ: ಪ್ರದೇಶ ಕೋಡ್(ಗಳು) --&gt;
| area_code               = +91–884
| registration_plate_type = [[ಭಾರತದ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳು|ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ]]
| registration_plate      = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆರ್‌ಟಿಒ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|AP05, AP06 (ಹಿಂದಿನದು)]]&lt;br /&gt; AP39 (ಜನವರಿ 30, 2019 ರಿಂದ)&lt;ref&gt;{{cite news |title=New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| custom_label_sec1       = [[ನಾಮಮಾತ್ರ ಜಿಡಿಪಿ]]&lt;br/&gt;(2023–24)
| custom_data_sec1        = {{INRConvert|20876|c|=2024}}&lt;ref&gt;https://des.ap.gov.in/MainPage.do?mode=menuBind&amp;tabname=publications{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| website                 = {{URL|https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ}}
| footnotes               = 
| official_name           = 
| leader_title1           = [[ಶಾಸಕ (ಭಾರತ)|ಶಾಸಕರು]]
| leader_name1            = [[ವನಮಡಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಗರ]]) &lt;br/&gt;[[ಪಂಥಂ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್|ಪಂಥಂ ನಾನಾಜಿ]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗ್ರಾಮೀಣ]])
| leader_title2           = [[ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು]]
| leader_name2            = [[ತಂಗೆಲ್ಲ ಉದಯ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]]
| native_name             = 
| mapframe                = YES
| mapframe-zoom           = 12
| mapframe-wikidata       = Yes
| map_caption             = ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ
}}
'''ಕಾಕಿನಾಡ''' ({{Lang-te|కాకినాడ}}) {{audio|Kakinada.ogg|pronunciation}}ಒಂದು ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು,  [[ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ]] ಆಡಳಿತವಿದ್ದು,   [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ,[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]][[ರಾಜ್ಯ]] ದಲ್ಲಿದೆ.  ಇದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |title=ಕಾಕಿನಾಡ ಮಾಹಿತಿಯ  ಪೋರ್ಟಲ್  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2011-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017073502/http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
೨೦೦೭ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅನ್ವಯ ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೮೯೬,೩೨೯.  ಈ ಕರಾವಳಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ|ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಸ್ಥಾನವನ್ನು]] ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಆಳ-ಸಮುದ್ರ [[ಬಂದರು]] ವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು,  ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. 
[[ಏಷ್ಯ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿ [[ಚಂಡೀಘರ್]] ನಂತರ ಈ ನಗರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ.
ಕಾಕಿನಾಡ ತೀರದಿಂದ ೫ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ, [[ಹೋಪ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪವಿದ್ದು ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬಂದರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.      ಹಳೆಯ ರೇವು ಹಲವು ದಶಮಾನಗಳ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಕ್ಕಬಂದರಾಗಿದ್ದು, ತದ ನಂತರ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈಗ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರು ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ರೇವು ಬಂದರು ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ  ಇತರೆ  ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ,  ಕಾಕಿನಾಡ ಚಿಕ್ಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪಿನ ಮಂದಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದ ಕಳೆದ ೩೦೦  ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟೀಷರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ನೆಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಪದಮೂಲ/ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವರ ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದು &quot;ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ&quot;) ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈಗಲೂ ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಕೋಕಾನಾಡ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್  ಕಾಮರ್ಸ್). ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ ಟೌನ್ ಜಂಕ್ಷನ್ - ಸಿಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ ಬಂದರು - ಸಿಓಎ ಎಂಬ ಎರಡು ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.
ಈ ಬಂದರು ನಗರಕ್ಕೆ  ಯುರೋಪಿನಿಂದ ಬಂದ [[ವಸಾಹತು|ವಸಾಹತಿನ]] ಜನರಲ್ಲಿ [[ಡಚ್|ಡಚ್ಚರೇ]] ಮೊದಲಿಗರು, ತದನಂತರ [[ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಹಾಗೂ [[ಕೆನಡಿಯನ್ ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಮಿಶನ್]] [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳು]] ೧೮೭೪&lt;ref&gt;ಫ್ರಾಂಕ್  ಬ್ಯರ್ನೆ, &quot;ಇಂಡಿಯಾ : 'ಸಿಬಿಎಂ' ನ  ಜನ್ಮಸ್ಥಳ &quot; ''ಮೊಸೈಕ್ ''  ಎ  ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್    ಆಫ್  ದಿ  ಕೆನಡಿಯನ್    ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್  ಮಿನಿಸ್ಟರೀಸ್. ವಿಂಟರ್  ೨೦೦೮. ಪುಟ  ೧೦.&lt;/ref&gt;ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಬಂದಿಳಿದರು. 
ಕಾಕಿನಾಡ ಮೂಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನಗರವನ್ನು ಸಮಾಂತರ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ ಅಡ್ಡರಸ್ತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಇರುವ ಸ್ಥಳವು {{Coord|16.93|N|82.22|E|}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |title=ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಮಳೆಯ ಗೆನೋಮಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿದೆ - ಕಾಕಿನಾಡ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2007-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630012215/http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೨ ಮೀಟರ್ (೬ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಯು  ೧೧೦ ರಿಂದ  ೧೧೫ ಸೆಂಟಿ ಮೀಟರಿನಷ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಮಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವ ೮೨ ೧/೨ ಡಿಗ್ರಿಯ ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶವು ಕಾಕಿನಾಡದ ಮುಖಾಂತರ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.   

ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಅಂತರ 
*[[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ೫೫೩&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.
*[[ವಿಜಯವಾಡ]] ೨೧೦&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.
*[[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ೧೮೬&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.

==ಪೌರಾಡಳಿತ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಪುರಸಭೆಯು ಕಾಕಿನಾಡದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ   ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು  ಹಾಗೂ  ಕಮೀಷನರ್  ಇರುತ್ತಾರೆ.  ನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು   ೫೦ ವಾರ್ಡುಗಳಾಗಿ  ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು,  ಪ್ರತಿಯೊಂದು   ವಾರ್ಡಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ನಗರಸಭಾಸದಸ್ಯ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಡೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಾಪೌರ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯ (ಐಎಎಸ್ ) ಒಬ್ಬ ಕಮೀಷನರನ್ನು ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು  ನೇಮಕ  ಮಾಡುತ್ತದೆ.    ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. 

==ಸಾರಿಗೆ==
* '''ವಾಯುಮಾರ್ಗ/ವಿಮಾನಯಾನ   ''' 
ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು  [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] ಯಲ್ಲಿದ್ದು, ನಗರದಿಂದ  ಸುಮಾರು  ೬೫&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು [[ದೆಹಲಿ]] ಗಳಿಗೆ ಇಂಡಿಗೊ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ತಿರುಪತಿ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ಗೆ ಫ್ಲೈ೯೧ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಲೈಯನ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಿರುಪತಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ  ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂದಲ್ಲಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
* '''ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ''' 
ಕಡಲ ತೀರದ ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರವು  ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರ ನಿಲ್ದಾಣ  (ಜಂಕ್ಷನ್)  (೩&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಮತ್ತು  ಕಾಕಿನಾಡ  ಬಂದರು  (೮&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಎಂಬ ಎರಡು  ರೈಲ್ವೆ  ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚೆನ್ನೈ]]-[[ಹೌರಾ]] ರೈಲುಮಾರ್ಗವು 'ಸಾಮರ್ಲಕೋಟ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕವಲೊಡೆದು (೧೨&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ) ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. 
* '''ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ''' 
ರಾಜ್ಯದೊಳಗಿನ ಹಾಗೂ ಭಾರತ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. 
* '''ಜಲಸಾರಿಗೆ/ಸಮುದ್ರಯಾನ''' 
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಬಂದರಿನ ನಂತರ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಗರ ಕಾಕಿನಾಡ. ಇದನ್ನು [http://www.kakinadaseaports.in/index.htm ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು ನಿಗಮ] ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಇದ್ದ ರೇವು ಬಂದರು, ದೇಶದ ೪೦ ಸಣ್ಣ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.
ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ತಂಡದ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿದ &quot;ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು  ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಅಂಡ್  ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್&quot;, ಎಂಬ ಮೂಲಾವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಯಾತನಿರ್ಯಾತ ನಿಗಮವು ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಹಡಗುಗಳ ರಿಪೇರಿ ಮತ್ತು ಹಡಗಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ. ಇದು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ೨೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರುಗಳ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |title=ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ - ಕಲ್ಕತ್ತಾ (ಕೋಲ್ಕತ್ತ) {{!}} ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  {{!}} JSW adds muscle to infrastructure arms|access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202121437/http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ಕೆಎಸ್ಇಜಡ್ (ಕಾಕಿನಾಡ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) ದ ಬಳಕೆಗೆಂದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಬಂದರು ನಿರ್ಮಾಣಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ೧೬೫೦ ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೧೬ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸರಕು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |title=ಎಂ ಜಂಕ್ಷನ್ : ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್    - ಕಾಕಿನಾಡ  ಎಸ್ಇಜೆಡ್ ನ ಯೋಜನೆ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರು   |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091204181416/http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==  ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ವಲಯ/ವಿಸ್ತರಣೆ  ==
{{Geographic Location
|Northwest = [[ವಾರಂಗಲ್]], [[ಕರೀಮ್‌ ನಗರ]], [[ಪುಣೆ]], [[ಮುಂಬೈ]]  
|North     = [[ರಾಯಪುರ]], [[ಪಾಟ್ನಾ]], [[ಲಕ್ನೋ]], [[ಕಾನ್‌ಪುರ]], [[ನವದೆಹಲಿ]] 
|Northeast = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ]], [[ಭುವನೇಶ್ವರ]], [[ಕೋಲ್ಕತ್ತ]]
|West      = [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]], [[Hyderabad, India|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಖಮ್ಮಂ]], [[ಸೊಲ್ಲಾಪುರ]], [[ಗೋವಾ]]  
|Centre    = ಕಾಕಿನಾಡ
|East      = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]   
|Southwest = [[ವಿಜಯವಾಡ]], [[ಗುಂಟೂರು]], [[ನೆಲ್ಲೂರು]], [[Tirupati (city)|ತಿರುಪತಿ]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]]  
|South     = [[ಯಾನಾಂ]], [[ಅಮಲಾಪುರಂ]]
|Southeast = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]  
}}

==ಉದ್ಯಮ/ಕೈಗಾರಿಕೆ ==
೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು.  ಆರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಕಾಕಿನಾಡದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲು ಹಲವಾರು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 
* '''ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ''' 
ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು  ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ   &quot;ರಸಗೊಬ್ಬರ ನಗರ &quot; ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ನಗರವು ಎರಡು ರಸಗೊಬ್ಬರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತವರೂರು: 
ಕರಾವಳಿ  ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬಹುದೊಡ್ಡ [[ಯೂರಿಯಾ]]  ಉತ್ಪಾದನೆ [http://www.nagarjunagroup.com/ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091215043819/http://www.nagarjunagroup.com/ |date=2009-12-15 }} ರವರದ್ದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆ, [http://www.gfcl.co.in/ ಗೋದಾವರಿ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729214339/http://www.gfcl.co.in/ |date=2010-07-29 }} [[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡ|ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದವರಾಗಿದ್ದು]], [[ಡೈ- ಅಮೋನಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್  ]] (ಡಿಎಪಿ) ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. 
* '''ಮೋಟಾರು  ಮತ್ತು  ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೋಟಾರು ಮತ್ತು   ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು  ನಿರ್ಮಾಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿದ್ದು,  [http://www.srmt.com/ ಶ್ರೀ  ರಾಮದಾಸ್  ಮೋಟಾರು ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ], [http://www.sbcl.in/ ಶ್ರೀ  ಭವಾನಿ ಎರಕ ನಿಗಮ] ಮುಂತಾದವೂ ಸೇರಿವೆ.
* '''ಸಕ್ಕರೆ ''' 
[[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದ ]]- ಈಐಡಿ  ಪ್ಯಾರಿ  (ಭಾರತ) ನಿಗಮ  ಮತ್ತು  [[ಕಾರ್ಗಿಲ್]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ಜಂಟಿಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಬಂದರು ಬಳಿಯ ಸಕ್ಕರೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ  ಘಟಕವನ್ನು ಅಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್  ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ೬ ಲಕ್ಷ  ಟನ್ನುಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |title=&quot;ಇಐಡಿ  ಪ್ಯಾರಿ  ಟೀಮ್ಸ್  ಅಪ್  ವಿಥ್  ಕಾರ್ಗಿಲ್  ಫಾರ್  ಶುಗರ್  ಇ ಓ ಯು &quot;, ''ದಿ  ಹಿಂದೂ ''  (25 ಏಪ್ರಿಲ್  2006) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026010506/http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |title=&quot;ಮುರುಗಪ್ಪ  ಗ್ರೂಪ್  ಟರ್ನ್ಓವರ್  ಅಪ್  ಬಯ್  15%&quot;, ಸಿಫಿ  ಬಿಸ್ನೆಸ್ಸ್  (2008-05-06) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202185711/http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ/ಖನಿಜ ತೈಲ ''' 
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಲವಾರು [[ತೈಲ]]  ಕಂಪನಿಗಳು  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಮುಖ್ತ ತೈಲ ಹಾಗೂ [[ಹಬೆ]] ಹಡಗು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಪತಿವರ್ತಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿವೆ.  [http://www.bakerhughes.com/ ಬೇಕರ್ ಹ್ಯೂಸ್], [http://www.slb.com/ ಸ್ಕುಲಂರ್ಜರ್] ಎಂಬ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಕಂಪನಿಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.  ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ,'ಗ್ಯಾಸ್/ಹಬೆ' ದೊರೆತಾಗಲಿನಿಂದ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಆರ್ಥಿಕ|ಆರ್ಥಿಕಪರಿಸ್ಥಿತಿ]] ಹೆಚ್ಚುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ  [[ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡು]] ವಿಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.ಭಾರತ &lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/money/2002/oct/31ril.htm ಹೇಮಂಗಿ  ಬಲ್ಸೆ, &quot;ರಿಲಯನ್ಸ್  ಗ್ಯಾಸ್ -ಫೈಂಡ್  40 ಟೈಮ್ಸ್  ಬಿಗ್ಗರ್  ದ್ಯಾನ್    ಬಾಂಬೆ  ಹೈ   &quot;, ರಿಡಿಫ್.ಕಾಂ  (ಅಕ್ಟೋಬರ್  31 2002)]&lt;/ref&gt; ದಲ್ಲಿಯೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸಿನ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತೈಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸ್ ನಿಗಮ  (ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ ) ಮತ್ತು [[ರಿಲಯನ್ಸ್]] '''[[ಕೃಷ್ಣ - ಗೋದಾವರಿ ತಾಣ]]'''  ದಲ್ಲಿದೆ. [http://www.shrishakti.com/f1.html ಶ್ರೀ ಶಕ್ತಿ  ಎಲ್ ಪಿಜಿ  ನಿಗಮವು,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227180550/http://www.shrishakti.com/f1.html |date=2009-12-27}} [[ಎಲ್ ಪಿಜಿ]] ಟರ್ಮಿನಲ್  ಮತ್ತು  'ಎಲ್ ಪಿಜಿ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್' ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದೆ.  'ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ' ರವರು ಈಗ ಒಂದು [[ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ]] ಘಟಕವನ್ನು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲು ಸನ್ನದ್ಧರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 
ರಿಲಯನ್ಸ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟೇಶನ್‌ ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ನಿಗಮವು (ಆರ್ ಜಿ ಟಿ ಐ ಎಲ್) ೧,೪೪೦&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಕೊಳವೆ ಹಾದಿಯನ್ನು   ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ [[ಭರೂಚ್]] (ಗುಜರಾತ್ ) ವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ   ೧೨೦ ಮಿಲಿಯನ್  ಕ್ಯುಬಿಕ್    ಮೀಟರ್ನಷ್ಟು  ದಿನಕ್ಕೆ  (ಎಂ ಸಿ ಎಂ ಡಿ ) ನ್ಯಾಚುರಲ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಅನ್ನು, ಕೃಷ್ಣ -ಗೋದಾವರಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ  ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ &lt;ref&gt;[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/reliance-gets-ready-to-test-east-west-gas-pipeline-/18/12/334102 &quot;ರಿಲಯನ್ಸ್ ಗೆಟ್ಸ್  ರೆಡಿ  ಟು  ಟೆಸ್ಟ್  ಈಸ್ಟ್   -ವೆಸ್ಟ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಪೈಪ್ ಲೈನ್ &quot; (ಏಪ್ರಿಲ್  14 2008) ಸಿಎನ್ ಬಿಸಿ  ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್.ಕಾಂ]&lt;/ref&gt; ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿ      ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ-ಬಂದರಿನಾದ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. 
* ''' ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕ ಮತ್ತು 'ಬಯೋಫ್ಯೂಯೆಲ್' ಯೋಜನೆಗಳು ''' 
೨೦೦೨  ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕ್ರಿಯೆಯು ದಿನಕ್ಕೆ     ೩೦೦೦ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಮುಟ್ಟಿವೆ.     ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿನ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದಾಗಿ 'ಕ್ರೂಡ್ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಎಣ್ಣೆ ' ಮತ್ತು 'ಕ್ರೂಡ್ ಪಾಮ್ ಎಣ್ಣೆ' ಗಳನ್ನೂ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಇದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕದಿಂದ, ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ    ೩೦೦೦    ಎಂಟಿಎಸ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಮುಖ್ಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳು  'ಅಕಾಲ್ಮಾರ್  ಅಯಿಲ್ಸ್    ಮತ್ತು  'ಫ್ಯಾಟ್ಸ್    ಲಿಮಿಟೆಡ್ಈ' (ಈಗ,ಅದನ್ನು ಆದಾನಿ  ವಿಲ್ಮಾರ್  ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.) ರುಚಿ  ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್, ನಿಖಿಲ್  ರೀಫೈನರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಮುಂತಾದವು.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2002/03/29/stories/2002032900211300.htm &quot;ನಿಖಿಲ್, ಅಕಾಲ್ಮಾರ್  ಎಡಿಬ್ಲೆ  ಆಯಿಲ್  ರಿಫೈನರೀಸ್      ಗೋ  ಆನ್  ಸ್ಟ್ರೀಮ್ &quot;, ''ದಿ  ಹಿಂದೂ '']&lt;/ref&gt;
ಕಾಕಿನಾಡದ  'ವಕಾಲಪುಡಿ  ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್' ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದ  ೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಂಡವಾಳದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು,    ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್    ಕಂಪನಿಗಳಾದ [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು]], [http://www.naturol-bio.com/ ನ್ಯಾಚುರಲ್  ಬಯೋ   ಎನರ್ಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712200411/http://www.naturol-bio.com/ |date=2010-07-12 }} ಮತ್ತು [http://www.universalbiofuelsltd.com/ ಯುನಿವೆರ್ಸಲ್  ಬಯೋ    ಫ್ಯೂಲ್   ].&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/bio-fuel-is-next-big-bet-if-crude-continues-to-rise/17/26/345655 ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್  &gt;&gt; ನ್ಯೂಸ್  &gt;&gt; ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  &gt;&gt; ಬಯೋ -ಫ್ಯೂಯೆಲ್    ಇಸ್  ನೆಕ್ಸ್ಟ್    ಬಿಗ್  ಬೆಟ್  ಇಫ್  ಕ್ರೂಡ್    ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್  ಟು  ರೈಸ್ ]&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಯಾಗಿವೆ.  [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] ಜೊತೆಗೆ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ಸರ್ಕಾರವು ಜೊತೆಗೂಡಿ  [[ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್|ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್‌ಕೈ]] ಜೋಡಿಸಿದೆ.  ಜಟ್ರೋಫಾ ವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಕಂಪನಿಯು {{convert|200|acre|km2}} ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ  ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ   [[ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್]] ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx
|title=RIL enters bio-diesel farming
|publisher=
|accessdate=2006-11-15
|archive-date=2006-12-09
|archive-url=https://web.archive.org/web/20061209035542/http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ರಿಲಯನ್ಸ್ ?][http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ಎಸ್  ನ್ಯೂ  ಬಯೋ ಫ್ಯೂಲ್  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಮಾಡೆಲ್  ಟು  ಪ್ರೋವೈಡ್    ಫ್ಯೂಯೆಲ್  ವಿಥ್  ಫುಡ್  - ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್  ನ್ಯೂಸ್  - ಲೈವ್ ಮಿಂಟ್.ಕಾಮ್ ]&lt;/ref&gt;
* '''ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ /ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ   ''' 
[http://www.andhraelec.com/  ಆಂಧ್ರ  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್  ನಿಗಮವು],ಕಾಕಿನಾಡದ ತವರಾಗಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ  ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ೧೯೭೭ ರಿಂದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. 
* ''' ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ / ಐಟಿಇಎಸ್ ''' 
ಕಾಕಿನಾಡವು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ೪ ಟಯರ್ -II ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, 'ಭಾರತದ   ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ  ಪಾರ್ಕ್' ನ     ([[ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ ]]) ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ೨೦೦೭ ರಿಂದ ಹೊಂದಿದೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |title=&quot;ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ್  ನ್ಯೂಸ್ : ಎಸ್ಇಜಡ್  ಪೇವ್ಸ್      ದಿ  ವೇ   ಫಾರ್  ಕಾಕಿನಾಡ  ಟು  ಬಿ  ಐಟಿ  ಹಬ್   &quot; ''ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ  ''  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006052843/http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
ಈ ರೀತಿಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ   ದೊರೆತಾಗಿನಿಂದಲೂ,ಹಲವಾರು ನಿಗಮಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು,ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಮ್ಭಿಸಿದ್ದು, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ವಿದ್ಯೆ,ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಾತಾವರಣ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.  
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಈಗ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ೧೫ ಕಂಪನಿಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇನ್ನುಳಿದ ೪ ಕಂಪನಿಗಳು    ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ  ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1054&amp;Itemid=62 |title=ಖಾಬ್ರಯಿನ್.ಇನ್ಫೋ  |access-date=2021-08-28 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304051315/http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1054&amp;Itemid=62 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಫೆಬ್ರವರಿ, ೨೦೦೭  ರಲ್ಲಿ  ೧೨೦ ಕೆಲಸಗಾರರೊಂದಿಗೆ &lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2007/02/05/stories/2007020501030200.htm ದಿ  ಹಿಂದೂ  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಲೈನ್ : ಇನ್ಫೋಟೆಕ್   ಸೆಂಟರ್  ಅಟ್  ಕಾಕಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt; ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ [http://www.infotech-enterprises.com/ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್    ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸಸ್   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120142902/http://www.infotech-enterprises.com/ |date=2011-11-20 }} ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ  ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್    ಕಂಪನಿಯನ್ನು   ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.
[http://www.avineon.com/ ಅವಿನಿಯಾನ್  ಐಎನ್ ಸಿ ], ಎಂಬ ಅಮೆರೀಕಾ ಮೂಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು   'ಜಿಯೋ ಸ್ಪಾಶಿಯಲ್'ಹಾಗು  'ಇಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್' ಸೇವೆಗಳೊಡನೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಏಪ್ರಿಲ್, ೨೦೦೮ ರಿಂದ  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ    ಸುಮಾರು  ೧೦೦ ಜನರಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಈ ಕೆಲಸಗಾರರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು   ೨೫೦ ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಚಿಂತಿಸಿದೆ .&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu9&amp;amp;subLeft=2&amp;amp;autono=318667&amp;amp;tab=r ಅವಿನಿಯಾನ್    ಒಪನ್ಸ್    ನ್ಯೂ  ಫೆಸಿಲಿಟಿ    ಇನ್  ಕಾಕಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14635665 ಅವಿನಿಯಾನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಯಾನ್ದಿಂಗ್    - ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್ ]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |title=Andhra Pradesh News : US IT firm opens shop in Kakinada |publisher=The Hindu |date=2008-04-03 |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2011-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311035743/http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಮಾರ್ಚ್, ೨೦೧೦ ರಿಂದ ವಾರದ ೭ ದಿನಗಳ ಕಾಲ, ದಿನದ ೨೪   ಘಂಟೆ  ದುಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ೧೮ ಸೀಟರ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ  [http://firstobjectindia.com/ ಫಸ್ಟ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515025724/http://www.firstobjectindia.com/ |date=2014-05-15 }}  ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. 
[http://www.aaspiretechnologies.com/ ಆಸ್ ಪೈರ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140807132614/http://www.aaspiretechnologies.com/ |date=2014-08-07 }}, [http://www.traceout.com/ ಟ್ರೇಸ್ ಔಟ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514002519/http://www.traceout.com/ |date=2010-05-14 }}, [http://www.fore-tell.com/ ಫೋರ್ ಟೆಲ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್  ಲಿಮಿಟೆಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327113456/http://www.fore-tell.com/ |date=2009-03-27 }}, [http://www.nyros.com/ ನೈರೋಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ], [http://www.meconzee.com/ ಮೆಕಾನ್ ಜೀ      ಇನ್ಫೋಟೆಕ್  ಮತ್ತು  ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್    ಸರ್ವೀಸಸ್ ],[http://www.3one.in/ 3 ಒನ್   ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ], [http://www.eastysolutions.com/ ಈಸ್ಟಿ      ಸಲ್ಯುಶನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819065743/http://www.eastysolutions.com/ |date=2008-08-19 }}, ಮುಂತಾದ ಸಣ್ಣ ಹಾಗು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಕಂಪನಿಗಳು /ನಿಗಮಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. 
* '''ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಾಯ ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೨೮ ಇಳಿಯುವ ತಾಣಗಳಿದ್ದು,ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೀನಿನ ಬಂದರೂ ಸಹ ಇದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಜಾಗ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2006/10/19/stories/2006101900512300.htm ದಿ  ಹಿಂದೂ  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಲೈನ್ : ಕಾಕಿನಾಡ  ಗೆಟ್ಸ್  ಅಕ್ವ    ಫಾರ್ಮಿಂಗ್  ಸೊಸೈಟಿ ]&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿಯ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೀನು, ಸೀಗಡಿ ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ರಫ್ತೂ ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.  ಮೀನು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು   ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ  [http://www.apsift.com/ ಎ ಪಿ ಎಸ್ ಐ ಎಫ್ ಟಿ  (ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ  ಸ್ಟೇಟ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್     ಆಫ್  ಫಿಶರೀಸ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ )] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916123334/http://www.apsift.com/ |date=2009-09-16 }} ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು   ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ    [[ಎಫ್ ಎ ಓ]] ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದೆ.  [http://www.cife.edu.in/ ಸಿ ಐ ಎಫ್ ಇ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512090323/http://www.cife.edu.in/ |date=2008-05-12 }} (ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ   )ಯು,ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ನಡೆಸುತಿದ್ದು,ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತವು ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ,ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೩ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.    ಸಿಐಎಫ್ಇ  ಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ  ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ.ಮತ್ತು ಈ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ /ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ,ಭಾರತವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಫ್ರಿಕಾ,ಏಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಭೇತಿಯನ್ನು  ನೀಡುತ್ತಿದೆ.  
* '''ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ಇದ್ದು,ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.  
* ''' ವಿದ್ಯುತ್/ಶಕ್ತಿಯ  ಉತ್ಪಾದನೆ ''' 
'ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ  ಪವರ್  ಜನರೇಶನ್  ನಿಗಮವು '  ೨೦೮  ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು    ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.financialexpress.com/news/Lehman-Bros-to-take-over-Spectrum/191000/ ಲೆಹ್ಮನ್  ಬ್ರದರ್ಸ್  ಟು  ಟೇಕ್ ಓವರ್  ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ ]&lt;/ref&gt;
ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ, ಕಾಕಿನಾಡವು  ತೇಲಾಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು (ಎಫ್ ಪಿ ಪಿ )ಹೊಂದಲಿದೆ.    'ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ  ಮಜರ್  ಜಿಎಂಅರ್  ಎನರ್ಜಿ' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ೨೨೦  ಮೆಗಾ ವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ  ಹೆಮ್ಮೆಯ ಎಂಡಬ್ಲ್ಯು  ಎಫ್ ಪಿ ಪಿ (ತೇಲಾಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ )ಯನ್ನು, ೬೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.  'ಜಿಎಂಅರ್' ತನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |title=&quot;ಕಾಕಿನಾಡ  ಟು  ಹ್ಯಾವ್  ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್    ಪವರ್  ಪ್ಲಾಂಟ್  ಸೂನ್ &quot; ವೆಬ್ ಇಂಡಿಯಾ.ಕಾಮ್  (ಏಪ್ರಿಲ್  6 2008) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202131618/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ದೊಂದಿಗೆ   ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ರಾಜ್ಯ 'ಪವರ್ ಗ್ರಿಡ್' ಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜನ್ನು ಮಾಡಲಿದೆ.  
==ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ  ==
೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದವರೆಗೂ (ಇಲ್ಲಿ  ರಸಗೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ), ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಇಲ್ಲಿನ ಮೋಟಾರು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು, ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನ  ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದವು.

ಇಲ್ಲಿಂದ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ರಫ್ತಾಗುವ ಸರಕು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೀಗಡಿ, ಏಡಿ, ಮೀನು ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರೋತ್ಪನ್ನಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ  ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |title=ಅಪ್ಡೇಟ್ 1-ಇಂಡಿಯಾ  ಕಾರ್ನ್  ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ಸ್    ಅಪ್  ಟು  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್  ಸೆಟ್  ಟು  ಟ್ರೆಬ್ಲೆ -ಟ್ರೇಡ್    {{!}} ರಿಯುಟೆರ್ಸ್ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202123510/http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಣ್ಣೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&amp;dir=2008/07/08&amp;secID=livenews |title=ಆಯಿಲ್ ಮೀಲ್ಸ್    ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ಸ್    ಸರ್ಜ್  82.05% ಇನ್  ಜೂನ್ `08 |access-date=2025-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202163743/http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&amp;dir=2008/07/08&amp;secID=livenews |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಅದಿರು,&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu1&amp;amp;subLeft=1&amp;amp;autono=324143&amp;amp;tab=r ವೇದಾಂತ  ಟು  ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್  ಬಾಕ್ಸೈಟ್    ಪೌಡರ್  ಫ್ರಂ    ಕಾಡಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt; ಬಯೋ ಫ್ಯೂಯೆಲ್/ಬದಲೀ ಇಂಧನ &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; ಮುಂತಾದವು. 

ರಾಸಾಯನಿಕ  ವಸ್ತುಗಳು, ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |title=ದಿ  ಹಿಂದೂ  ನ್ಯೂಸ್  ಅಪ್ ಡೇಟ್  ಸರ್ವಿಸ್  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202170933/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗೋಧಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಮುಂತಾದವು ಆಮದಾಗುತ್ತವೆ.

==ಶಿಕ್ಷಣ/ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ==
ಹಲವು ವಿದ್ಯೆಗಳ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತಿವೆ.   ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹಾಗು  ಅನೇಕ ವಸತಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು,ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿವೆ.   ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿ ನಿರತ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ ಸಹ ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇದ್ದು,    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್     , ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು  ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್/ಆಡಳಿತ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. 
ಏನೇ ಆಗಲಿ, ಜವಾಹರಲಾಲ್  ನೆಹರು  ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ,    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್   ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ,ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು  ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು   ರಂಗರಾಯ  ಮೆಡಿಕಲ್  ಕಾಲೇಜ್  ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಕಾಲೇಜು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ.          .
ಇದಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕಾಕಿನಾಡ   ಇತರ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾತಾಣಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನೀಡಿವೆ.
ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ,&quot;ಬ್ಯಾಚ್ಯುಲರ್ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಡಿಪ್ಲಮೋ&quot; ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ,ಅವುಗಳೆಂದರೆ: 
* ಪ್ರಗತಿ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು  
* ಆದಿತ್ಯ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜು  
* ಕಾಕಿನಾಡ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ.
*  ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಿಳೆಯರ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ.
*  ಕಾಕಿನಾಡ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ II 
* ಚೈತನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ 
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ   ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್  ವಿಜ್ಞಾನ  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ    ಕಾನೂನು    ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ಪಿ ಅರ್  ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ವಿ ಎಸ್  ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ವಿ ಎಸ್  ಲಕ್ಷ್ಮಿ  ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ಐಡಿಯಲ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜ್  
* ಐಎಫ್ಇಎನ್  (ಐ ಸಿ ಎಫ್ ಎ ಐ  ಫ್ಲಕ್ಸಿ  ಎಜುಕೇಶನ್ )
* ಸಾಯಿ  ನರ್ಸಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜ್  
*    ಐಡಿಯಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ಕಾಕಿನಾಡ   ಫ್ಯಾಶನ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 
* ಸೈಂಟ್. ಮೇರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜ್     
* ಸಿವಸಾಯಿ     ನರ್ಸಿಂಗ್  ಸ್ಕೂಲ್ 
* ಕ್ಯಾನನ್  ಅಂಕಿತ  ಹೋಟೆಲ್  ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್  ಅಕಾಡೆಮಿ 
* ಮೋಹನ್  ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ಒಮೆಗಾನ್  ಸ್ಕೂಲ್  ಇಫ್  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  
* ಸುಧಾ  ವೋಕೆಶನಲ್  ಜೂನಿಯರ್  ಕಾಲೇಜ್ 
* ಆಂಧ್ರ  ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್   
* ವುಮೆನ್    ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್  ಕಾಲೇಜ್,    ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ   ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್  ಕಾಲೇಜ್.
* ದೀಪ್ತಿ   ಹೋಟೆಲ್  ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್  
* ಪಿವಿಅರ್   ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ 
* ಎಸ್ ಕೆ ಎಂ ಎಲ್  ಗ್ರೂಪ್  ಆಫ್  ಎಜುಕೇಶನಲ್    ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್     
*   ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ರಾಜ್ಯ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 
* ಎಎಸ್ ಡಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸರ್ಕಾರಿ     ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್, ಜೆ ಕೆ. ಪುರ 
* ಜನಪ್ರಿಯ   ನರ್ಸಿಂಗ್    ಸ್ಕೂಲ್    
* ಆದಿತ್ಯ  ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ 
* ಆದರ್ಶ    ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ 
ಗಮನಿಸಿ :  ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವಾದರೂ,  ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ  ೪೦ ಕಿ.ಮೀ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದೆ. 
ಕಾಕಿನಾಡದ 'ಚೈತನ್ಯ  ಗ್ರೂಪ್  ಆಫ್  ಎಜುಕೇಶನಲ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್' ನ,  ಶ್ರೀ  'ಚೈತನ್ಯ ' ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ  ರಾಜು' ರವರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.     ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜುಗಳು,   ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ  ಡಿಗ್ರಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಆಡಳಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ   ಮತ್ತು  ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಲಾ    ಕಾಲೇಜುಗಳು   ಮತ್ತು  ಐಟಿಐ ಕಾಲೇಜುಗಳು  ಮತ್ತು   ಸ್ಕೂಲುಗಳು ಸೇರಿವೆ.  ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ ಶಾಲೆಯೆಂದರೆ,  &quot; ಶ್ರೀ  ಚೈತನ್ಯ  ಇ -ಟೆಕ್ನೋ  ಶಾಲೆ.&quot;  ಕಾಕಿನಾಡದ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಭಾಗದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆ ಎಂದರೆ,   'ಶ್ರೀಕಾಂತ  ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ.' 
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು  ಕಾಂಸ್ಟಿಟುಯಂಟ್    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜ್ ಅನ್ನು, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು ಕೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದೂ,  ಡಾ. ಅಲ್ಲಂ ಅಪ್ಪಾ ರಾವ್ ರವರು ಪ್ರಥಮ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. 
ನೋಂದಣಿಕರಣವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು     :
ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,&lt;http://www.aicte.ernet.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201152747/http://www.aicte.ernet.in/ |date=2008-12-01 }}&gt; ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
==ಜನರು==
ಗೋದಾವರಿ - [[ತೆಲುಗು]] ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಕಾಕಿನಾಡದ ಜನರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ವಿನಯ,ಪರ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಗುಣಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 
ಗೋದಾವರಿ - ತೆಲುಗು ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ, ಹಿರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.    ಈ ಭಾಗದ ಜನರು  ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಿರಿಯ,ಅಪರಿಚಿತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಹವ್ಯಾಸ ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶದ ಇತರೆ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. 
ಹಲವಾರು ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ ಕಾಕಿನಾಡ.   ಹಲವು ಯುವಜನಾಂಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ,ಹೊರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗುರುಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೆರೆಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜದ ಕೆಲವೊಂದು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ,ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ.  ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಹಲವರು,ತಮ್ಮ ತಮ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬೇರೆಡೆ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ.
'ಕೋಕ್ಯಾನಡ'  'ಸಿಸಿಡಿಬಿ' ಯಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,ಸದರಿ ಸದಸ್ಯರು ಈ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಮೋಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.    
==ಆಹಾರ==
ಪಶ್ಚಿಮ  ಗೋದಾವರಿಯ    ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ರುಚಿಕರ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಾಯಿನೀರೂರಿಸುವ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ     (ಆವಕಾಯ )  ಮಾವಿನಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು,, ತರಕಾರಿಗಳು (ಉದಾ. ಹೂ ಕೋಸು  ಆವಕಾಯ ), ಕೋಳಿ, ಎದಿಕಾಯಿ, ಮಾಂಸ  ಮತ್ತು ಮೀನು.  ಒಣ ಮೀನಿನ  ( ಇಂಡು ಚೇಪ )  ಮತ್ತು ಏಡಿಕಾಯಿ (ಇಂಡು ರೋಯ)    ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವರಿಗೆ      ಸ್ವಾದಕರ ತಿಂಡಿಗಳಾಗಿವೆ.  
ಕಾಕಿನಾಡ  ಕಾಜ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kakinadakaja.com/ |title=KOTAIAH'S Foods Pvt. Ltd Since 1900 - KOTAIAHS'S KAJA |publisher=Kakinadakaja.com |date= |accessdate=2010-04-23}}&lt;/ref&gt; ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು,ತದನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ,ಆನ್ದ್ರದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ,ದೂರದ  ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |title=ಖಾಜ  ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್    ಟು  ಬಿ  ದಿ  ಸ್ಟಾರ್  ಅಟ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಶನ್        ಆಫ್  ಸಿಲೋ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2008-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514071747/http://www.bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 'ಕೋಟಯ್ಯ  ಸಿಹಿ'  ( ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು  ) ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಕಾಕಿನಾಡ  [[ಕಾಜ]] ದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು, [[ಮೈದಾ|ಮೈದಾಮತ್ತು]] ಸಕ್ಕರೆಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಹಲವಾರು ಬೀದಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ, ತಳ್ಳುಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಕೈ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ  [[ಭಾಜಿ/ಬಜ್ಜಿ|ಭಾಜಿ/ಬಜ್ಜಿಗಳು]] ಮತ್ತು ರುಚಿಕರವಾದ ಈರುಳ್ಳಿ ಮಿಶ್ರಣ, ರುಚಿಕರ ಅಕ್ಕಿಯ   'ಸೇವ್'ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಸರು ಮಾಡಿವೆ.  (ಪಿದಾಥ  ಕಿಂಧ  ಪಪ್ಪು ).
ಇಡೀ    ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ  ಕಾಕಿನಾಡದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ,      ಚೆಕ್ಕರಕೇಲಿ  ಅರತಿಪಂಡು  (ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ) ಮತ್ತು ಕೊಥಪಲ್ಲಿ  ಕೊಬ್ಬರಿ  ಮಾಮಿಡಿಪಂಡು  (ಮಾವು  )ಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.    ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಕರ  ಪೆಸರಟ್ಟು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು,      ಹೆಸರು ಬೇಳೆ  (ಪೆಸರ  ಪಪ್ಪು ), ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಶುಂಟಿ  ಮುಂತಾದುವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ತಿಯತೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಟೇಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಬೀದಿಯ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತಾರೆ.
ಆಂಧ್ರದ ಬಂದರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 'ಪೂಟಾರೆಕೂಲು' ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಯಾಗಿದ್ದು ,ಇದನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ    'ಆತ್ರೇಯಪುರಂ' ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದುದಾಗಿದೆ.
==ಕ್ರೀಡೆ==
ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು,ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು  ಬ್ಯಾಡ್ಮಂಟನ್  ಮತ್ತು          ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಗಳು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಅನೇಕ  ಸ್ಥಳೀಯ  ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ತವರುಮನೆಯಾಗಿದ್ದು,ಈ ತಂಡವು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಿಲ್ಲಾಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ವಲಯ ಮಟ್ಟದ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಕಿನಾಡ   ಕ್ರಿಕೆಟ್  ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,    [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ]] ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು  ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಳಾದ  ಗೊಲೀಲು (ಮಾರ್ಬಲ್ಸ್ ),ಗೂಟಿಬಿಲ್ಲ  ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು, ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
==ಆಕರಗಳು==
{{Reflist}}
==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{commons category|Kakinada}}
* [http://www.kakinadainfo.com/ ಕಾಕಿನಾಡ  ಮಾಹಿತಿ  ಪೋರ್ಟಲ್  -  ಪ್ಳಸೆಸ್.  ಇದು ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105155552/http://www.kakinadainfo.com/ |date=2012-11-05 }}
* [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173157/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm |date=2016-03-03 }}
* [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm ಕಾಕಿನಾಡ ರೇವು ಪಟ್ಟಣ/ಬಂದರು   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202124409/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm |date=2009-02-02 }}
* [http://www.inkakinada.com  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ    ]
{{Andhra Pradesh}}


[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಮಂಡಲಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]'</text>
      <sha1>mcn9oesgaa09f36pb93mps7ethmv7m5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434849</id>
      <parentid>1434847</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T13:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cmariejoseph</username>
        <id>913</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಪದಮೂಲ/ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ */</comment>
      <origin>1434849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69895" sha1="9899kv9zd8roa90xax1o59j2knsdpqa" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ಕಾಕಿನಾಡ
| other_name              = ಕೊಕನಾಡ, ಕೊರಿಂಗಾ, ಕಾಕಿನಾಂಡಿವಾಡ
| type                    = [[ನಗರ]]
| image                   = {{multiple image
 | border      = infobox
 | total_width = 280
 | image_style = 
 | perrow      = 1/2/2/1
 | image1      = District Collector Office building at Kakinada.jpg
 | image2      = KAKINADA STATION MAIN ENTRANCE.jpg
 | image3      = Mahatma gandhi gate.jpg
 | image4      = Kakinada port.jpg
 | image5      = Scenic view of Kakinada beach during evening.jpg
 | image6      = River in coringa forest.jpg}}
| alt                     = 
| caption                 = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ''': ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ಕಚೇರಿ, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕಾಕಿನಾಡ|ಜೆಎನ್‌ಟಿಯು ಕಾಕಿನಾಡ]], ಕಾಕಿನಾಡ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, [[ಕೊರಿಂಗಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ನದಿ ದಂಡೆಯদৃশ্য, [[ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೋಣಿ ಮತ್ತು [[ಕಾಕಿನಾಡ ಟೌನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]
| etymology               = 
| nicknames               = ಎರಡನೇ [[ಮದ್ರಾಸ್]],&lt;br /&gt;ಪಿಂಚಣಿದಾರರ ಸ್ವರ್ಗ
| pushpin_map             = India Andhra Pradesh
| pushpin_caption         = ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ
| pushpin_label           = &lt;!-- &quot;name&quot; ಅಥವಾ &quot;official_name&quot; ತುಂಬಾ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಗತ್ಯ --&gt;
| pushpin_label_position  = right
| coordinates             = {{coord|16|57|58|N|82|15|18|E|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes   = &lt;!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: &lt;ref&gt; ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --&gt;
| subdivision_type        = ದೇಶ
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]
| subdivision_name1       = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]
| subdivision_type2       = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]]
| subdivision_name2       = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಕಿನಾಡ]]
| established_title       = ಸ್ಥಾಪನೆ
| established_date        = 
| established_title1      = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಪುರಸಭೆ)
| established_date1       = 1866&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt;
| established_title2      = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ)
| established_date2       = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| parts_type              = 
| government_footnotes    = &lt;ref name=&quot;council&quot;&gt;{{cite news |last1=M. N. |first1=Samdani |title=Andhra Pradesh's move to supply Krishna water to Coca-Cola plant irks opposition |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Andhra-Pradeshs-move-to-supply-Krishna-water-to-Coca-Cola-plant-irks-opposition/articleshow/47239899.cms |access-date=25 May 2019 |work=The Times of India |date=12 May 2015 |location=Mangalagiri |language=en}}&lt;/ref&gt;
| government_type         = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳು|ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]]
| governing_body          = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ (ಕೆಎಂಸಿ)]]
| leader_party            = 
| leader_title            = [[ಮೇಯರ್]]
| leader_name             = ಸುಂಕರ ಶಿವ ಪ್ರಸನ್ನ
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sunkara-siva-prasanna-is-new-kakinada-mayor/article37169908.ece|title=Sunkara Siva Prasanna is new Kakinada Mayor|newspaper=The Hindu|date=26 October 2021|last1=Naidu|first1=T. Appala}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref               = ಮೆಟ್ರಿಕ್
| area_footnotes          = &lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{cite web |title=Kakinada Corporation |url=https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |access-date=4 September 2020 |archive-date=18 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218221521/http://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2          = 52.51
| area_metro_footnotes    = &lt;!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: &lt;ref&gt; ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --&gt;
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_as_of 2011   = 
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;civicbody&quot;&gt;{{cite web |url=http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |title=Municipalities, Municipal Corporations &amp; UDAs |website=Directorate of Town and Country Planning |publisher=Government of Andhra Pradesh |page=41 |access-date=23 June 2016 |archive-date=17 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717151418/http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt;
| population_total        = 384,128 [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|(6ನೇ ಸ್ಥಾನ)]] [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]]
| population_metro        = 443,028
| pop_est_as_of           = 
| pop_est_footnotes       = 
| population_est          = 
| population_density_km2  = ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt;
| population_blank1_title = 
| population_blank1       = 
| population_demonym      = 
| population_note         = 
| demographics_type1      = ಸಾಕ್ಷರತೆ
| demographics1_title1    = 
| demographics1_info1     = 
| demographics1_title2    = ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ
| demographics1_info2     = 81.23%
| demographics_type2      = ಭಾಷೆಗಳು
| demographics2_title1    = ಅಧಿಕೃತ
| demographics2_info1     = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]]
| time_zone1              = [[भारतीय मानक समय|ಐಎಸ್‌ಟಿ]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ಪಿನ್‌ಕೋಡ್]]
| postal_code             = 533001, 533002, 533003, 533004, 533005, 533006, 533016
| area_code_type          = &lt;!-- ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತವಾಗಿ: ಪ್ರದೇಶ ಕೋಡ್(ಗಳು) --&gt;
| area_code               = +91–884
| registration_plate_type = [[ಭಾರತದ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳು|ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ]]
| registration_plate      = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆರ್‌ಟಿಒ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|AP05, AP06 (ಹಿಂದಿನದು)]]&lt;br /&gt; AP39 (ಜನವರಿ 30, 2019 ರಿಂದ)&lt;ref&gt;{{cite news |title=New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| custom_label_sec1       = [[ನಾಮಮಾತ್ರ ಜಿಡಿಪಿ]]&lt;br/&gt;(2023–24)
| custom_data_sec1        = {{INRConvert|20876|c|=2024}}&lt;ref&gt;https://des.ap.gov.in/MainPage.do?mode=menuBind&amp;tabname=publications{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| website                 = {{URL|https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ}}
| footnotes               = 
| official_name           = 
| leader_title1           = [[ಶಾಸಕ (ಭಾರತ)|ಶಾಸಕರು]]
| leader_name1            = [[ವನಮಡಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಗರ]]) &lt;br/&gt;[[ಪಂಥಂ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್|ಪಂಥಂ ನಾನಾಜಿ]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗ್ರಾಮೀಣ]])
| leader_title2           = [[ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು]]
| leader_name2            = [[ತಂಗೆಲ್ಲ ಉದಯ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]]
| native_name             = 
| mapframe                = YES
| mapframe-zoom           = 12
| mapframe-wikidata       = Yes
| map_caption             = ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ
}}
'''ಕಾಕಿನಾಡ''' ({{Lang-te|కాకినాడ}}) {{audio|Kakinada.ogg|pronunciation}}ಒಂದು ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು,  [[ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ]] ಆಡಳಿತವಿದ್ದು,   [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ,[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]][[ರಾಜ್ಯ]] ದಲ್ಲಿದೆ.  ಇದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |title=ಕಾಕಿನಾಡ ಮಾಹಿತಿಯ  ಪೋರ್ಟಲ್  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2011-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017073502/http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
೨೦೦೭ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅನ್ವಯ ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೮೯೬,೩೨೯.  ಈ ಕರಾವಳಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ|ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಸ್ಥಾನವನ್ನು]] ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಆಳ-ಸಮುದ್ರ [[ಬಂದರು]] ವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು,  ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. 
[[ಏಷ್ಯ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿ [[ಚಂಡೀಘರ್]] ನಂತರ ಈ ನಗರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ.
ಕಾಕಿನಾಡ ತೀರದಿಂದ ೫ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ, [[ಹೋಪ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪವಿದ್ದು ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬಂದರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.      ಹಳೆಯ ರೇವು ಹಲವು ದಶಮಾನಗಳ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಕ್ಕಬಂದರಾಗಿದ್ದು, ತದ ನಂತರ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈಗ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರು ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ರೇವು ಬಂದರು ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ  ಇತರೆ  ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ,  ಕಾಕಿನಾಡ ಚಿಕ್ಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪಿನ ಮಂದಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದ ಕಳೆದ ೩೦೦  ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟೀಷರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ನೆಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಪದಮೂಲ/ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವರ ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದು &quot;ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ&quot;) ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈಗಲೂ ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಕೋಕಾನಾಡ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್  ಕಾಮರ್ಸ್). ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ ಟೌನ್ ಜಂಕ್ಷನ್ - ಸಿಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ ಬಂದರು - ಸಿಓಎ ಎಂಬ ಎರಡು ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.
ಈ ಬಂದರು ನಗರಕ್ಕೆ  ಯುರೋಪಿನಿಂದ ಬಂದ [[ವಸಾಹತು|ವಸಾಹತಿನ]] ಜನರಲ್ಲಿ [[ಡಚ್|ಡಚ್ಚರೇ]] ಮೊದಲಿಗರು, ತದನಂತರ [[ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಹಾಗೂ ಕೆನಡಿಯನ್ ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೀಸ್‌&lt;ref&gt;https://www.cbmin.org › asia&lt;/ref&gt; ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳು ೧೮೭೪&lt;ref&gt;ಫ್ರಾಂಕ್  ಬ್ಯರ್ನೆ, &quot;ಇಂಡಿಯಾ : 'ಸಿಬಿಎಂ' ನ  ಜನ್ಮಸ್ಥಳ &quot; ''ಮೊಸೈಕ್ ''  ಎ  ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್    ಆಫ್  ದಿ  ಕೆನಡಿಯನ್    ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್  ಮಿನಿಸ್ಟರೀಸ್. ವಿಂಟರ್  ೨೦೦೮. ಪುಟ  ೧೦.&lt;/ref&gt;ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಬಂದಿಳಿದರು.

==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಇರುವ ಸ್ಥಳವು {{Coord|16.93|N|82.22|E|}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |title=ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಮಳೆಯ ಗೆನೋಮಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿದೆ - ಕಾಕಿನಾಡ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2007-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630012215/http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೨ ಮೀಟರ್ (೬ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಯು  ೧೧೦ ರಿಂದ  ೧೧೫ ಸೆಂಟಿ ಮೀಟರಿನಷ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಮಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವ ೮೨ ೧/೨ ಡಿಗ್ರಿಯ ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶವು ಕಾಕಿನಾಡದ ಮುಖಾಂತರ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.   

ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಅಂತರ 
*[[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ೫೫೩&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.
*[[ವಿಜಯವಾಡ]] ೨೧೦&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.
*[[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ೧೮೬&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.

==ಪೌರಾಡಳಿತ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಪುರಸಭೆಯು ಕಾಕಿನಾಡದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ   ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು  ಹಾಗೂ  ಕಮೀಷನರ್  ಇರುತ್ತಾರೆ.  ನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು   ೫೦ ವಾರ್ಡುಗಳಾಗಿ  ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು,  ಪ್ರತಿಯೊಂದು   ವಾರ್ಡಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ನಗರಸಭಾಸದಸ್ಯ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಡೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಾಪೌರ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯ (ಐಎಎಸ್ ) ಒಬ್ಬ ಕಮೀಷನರನ್ನು ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು  ನೇಮಕ  ಮಾಡುತ್ತದೆ.    ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. 

==ಸಾರಿಗೆ==
* '''ವಾಯುಮಾರ್ಗ/ವಿಮಾನಯಾನ   ''' 
ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು  [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] ಯಲ್ಲಿದ್ದು, ನಗರದಿಂದ  ಸುಮಾರು  ೬೫&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು [[ದೆಹಲಿ]] ಗಳಿಗೆ ಇಂಡಿಗೊ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ತಿರುಪತಿ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ಗೆ ಫ್ಲೈ೯೧ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಲೈಯನ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಿರುಪತಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ  ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂದಲ್ಲಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
* '''ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ''' 
ಕಡಲ ತೀರದ ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರವು  ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರ ನಿಲ್ದಾಣ  (ಜಂಕ್ಷನ್)  (೩&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಮತ್ತು  ಕಾಕಿನಾಡ  ಬಂದರು  (೮&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಎಂಬ ಎರಡು  ರೈಲ್ವೆ  ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚೆನ್ನೈ]]-[[ಹೌರಾ]] ರೈಲುಮಾರ್ಗವು 'ಸಾಮರ್ಲಕೋಟ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕವಲೊಡೆದು (೧೨&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ) ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. 
* '''ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ''' 
ರಾಜ್ಯದೊಳಗಿನ ಹಾಗೂ ಭಾರತ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. 
* '''ಜಲಸಾರಿಗೆ/ಸಮುದ್ರಯಾನ''' 
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಬಂದರಿನ ನಂತರ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಗರ ಕಾಕಿನಾಡ. ಇದನ್ನು [http://www.kakinadaseaports.in/index.htm ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು ನಿಗಮ] ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಇದ್ದ ರೇವು ಬಂದರು, ದೇಶದ ೪೦ ಸಣ್ಣ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.
ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ತಂಡದ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿದ &quot;ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು  ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಅಂಡ್  ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್&quot;, ಎಂಬ ಮೂಲಾವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಯಾತನಿರ್ಯಾತ ನಿಗಮವು ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಹಡಗುಗಳ ರಿಪೇರಿ ಮತ್ತು ಹಡಗಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ. ಇದು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ೨೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರುಗಳ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |title=ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ - ಕಲ್ಕತ್ತಾ (ಕೋಲ್ಕತ್ತ) {{!}} ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  {{!}} JSW adds muscle to infrastructure arms|access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202121437/http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ಕೆಎಸ್ಇಜಡ್ (ಕಾಕಿನಾಡ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) ದ ಬಳಕೆಗೆಂದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಬಂದರು ನಿರ್ಮಾಣಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ೧೬೫೦ ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೧೬ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸರಕು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |title=ಎಂ ಜಂಕ್ಷನ್ : ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್    - ಕಾಕಿನಾಡ  ಎಸ್ಇಜೆಡ್ ನ ಯೋಜನೆ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರು   |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091204181416/http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==  ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ವಲಯ/ವಿಸ್ತರಣೆ  ==
{{Geographic Location
|Northwest = [[ವಾರಂಗಲ್]], [[ಕರೀಮ್‌ ನಗರ]], [[ಪುಣೆ]], [[ಮುಂಬೈ]]  
|North     = [[ರಾಯಪುರ]], [[ಪಾಟ್ನಾ]], [[ಲಕ್ನೋ]], [[ಕಾನ್‌ಪುರ]], [[ನವದೆಹಲಿ]] 
|Northeast = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ]], [[ಭುವನೇಶ್ವರ]], [[ಕೋಲ್ಕತ್ತ]]
|West      = [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]], [[Hyderabad, India|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಖಮ್ಮಂ]], [[ಸೊಲ್ಲಾಪುರ]], [[ಗೋವಾ]]  
|Centre    = ಕಾಕಿನಾಡ
|East      = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]   
|Southwest = [[ವಿಜಯವಾಡ]], [[ಗುಂಟೂರು]], [[ನೆಲ್ಲೂರು]], [[Tirupati (city)|ತಿರುಪತಿ]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]]  
|South     = [[ಯಾನಾಂ]], [[ಅಮಲಾಪುರಂ]]
|Southeast = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]  
}}

==ಉದ್ಯಮ/ಕೈಗಾರಿಕೆ ==
೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು.  ಆರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಕಾಕಿನಾಡದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲು ಹಲವಾರು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 
* '''ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ''' 
ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು  ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ   &quot;ರಸಗೊಬ್ಬರ ನಗರ &quot; ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ನಗರವು ಎರಡು ರಸಗೊಬ್ಬರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತವರೂರು: 
ಕರಾವಳಿ  ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬಹುದೊಡ್ಡ [[ಯೂರಿಯಾ]]  ಉತ್ಪಾದನೆ [http://www.nagarjunagroup.com/ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091215043819/http://www.nagarjunagroup.com/ |date=2009-12-15 }} ರವರದ್ದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆ, [http://www.gfcl.co.in/ ಗೋದಾವರಿ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729214339/http://www.gfcl.co.in/ |date=2010-07-29 }} [[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡ|ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದವರಾಗಿದ್ದು]], [[ಡೈ- ಅಮೋನಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್  ]] (ಡಿಎಪಿ) ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. 
* '''ಮೋಟಾರು  ಮತ್ತು  ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೋಟಾರು ಮತ್ತು   ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು  ನಿರ್ಮಾಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿದ್ದು,  [http://www.srmt.com/ ಶ್ರೀ  ರಾಮದಾಸ್  ಮೋಟಾರು ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ], [http://www.sbcl.in/ ಶ್ರೀ  ಭವಾನಿ ಎರಕ ನಿಗಮ] ಮುಂತಾದವೂ ಸೇರಿವೆ.
* '''ಸಕ್ಕರೆ ''' 
[[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದ ]]- ಈಐಡಿ  ಪ್ಯಾರಿ  (ಭಾರತ) ನಿಗಮ  ಮತ್ತು  [[ಕಾರ್ಗಿಲ್]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ಜಂಟಿಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಬಂದರು ಬಳಿಯ ಸಕ್ಕರೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ  ಘಟಕವನ್ನು ಅಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್  ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ೬ ಲಕ್ಷ  ಟನ್ನುಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |title=&quot;ಇಐಡಿ  ಪ್ಯಾರಿ  ಟೀಮ್ಸ್  ಅಪ್  ವಿಥ್  ಕಾರ್ಗಿಲ್  ಫಾರ್  ಶುಗರ್  ಇ ಓ ಯು &quot;, ''ದಿ  ಹಿಂದೂ ''  (25 ಏಪ್ರಿಲ್  2006) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026010506/http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |title=&quot;ಮುರುಗಪ್ಪ  ಗ್ರೂಪ್  ಟರ್ನ್ಓವರ್  ಅಪ್  ಬಯ್  15%&quot;, ಸಿಫಿ  ಬಿಸ್ನೆಸ್ಸ್  (2008-05-06) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202185711/http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ/ಖನಿಜ ತೈಲ ''' 
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಲವಾರು [[ತೈಲ]]  ಕಂಪನಿಗಳು  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಮುಖ್ತ ತೈಲ ಹಾಗೂ [[ಹಬೆ]] ಹಡಗು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಪತಿವರ್ತಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿವೆ.  [http://www.bakerhughes.com/ ಬೇಕರ್ ಹ್ಯೂಸ್], [http://www.slb.com/ ಸ್ಕುಲಂರ್ಜರ್] ಎಂಬ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಕಂಪನಿಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.  ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ,'ಗ್ಯಾಸ್/ಹಬೆ' ದೊರೆತಾಗಲಿನಿಂದ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಆರ್ಥಿಕ|ಆರ್ಥಿಕಪರಿಸ್ಥಿತಿ]] ಹೆಚ್ಚುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ  [[ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡು]] ವಿಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.ಭಾರತ &lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/money/2002/oct/31ril.htm ಹೇಮಂಗಿ  ಬಲ್ಸೆ, &quot;ರಿಲಯನ್ಸ್  ಗ್ಯಾಸ್ -ಫೈಂಡ್  40 ಟೈಮ್ಸ್  ಬಿಗ್ಗರ್  ದ್ಯಾನ್    ಬಾಂಬೆ  ಹೈ   &quot;, ರಿಡಿಫ್.ಕಾಂ  (ಅಕ್ಟೋಬರ್  31 2002)]&lt;/ref&gt; ದಲ್ಲಿಯೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸಿನ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತೈಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸ್ ನಿಗಮ  (ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ ) ಮತ್ತು [[ರಿಲಯನ್ಸ್]] '''[[ಕೃಷ್ಣ - ಗೋದಾವರಿ ತಾಣ]]'''  ದಲ್ಲಿದೆ. [http://www.shrishakti.com/f1.html ಶ್ರೀ ಶಕ್ತಿ  ಎಲ್ ಪಿಜಿ  ನಿಗಮವು,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227180550/http://www.shrishakti.com/f1.html |date=2009-12-27}} [[ಎಲ್ ಪಿಜಿ]] ಟರ್ಮಿನಲ್  ಮತ್ತು  'ಎಲ್ ಪಿಜಿ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್' ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದೆ.  'ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ' ರವರು ಈಗ ಒಂದು [[ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ]] ಘಟಕವನ್ನು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲು ಸನ್ನದ್ಧರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 
ರಿಲಯನ್ಸ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟೇಶನ್‌ ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ನಿಗಮವು (ಆರ್ ಜಿ ಟಿ ಐ ಎಲ್) ೧,೪೪೦&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಕೊಳವೆ ಹಾದಿಯನ್ನು   ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ [[ಭರೂಚ್]] (ಗುಜರಾತ್ ) ವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ   ೧೨೦ ಮಿಲಿಯನ್  ಕ್ಯುಬಿಕ್    ಮೀಟರ್ನಷ್ಟು  ದಿನಕ್ಕೆ  (ಎಂ ಸಿ ಎಂ ಡಿ ) ನ್ಯಾಚುರಲ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಅನ್ನು, ಕೃಷ್ಣ -ಗೋದಾವರಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ  ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ &lt;ref&gt;[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/reliance-gets-ready-to-test-east-west-gas-pipeline-/18/12/334102 &quot;ರಿಲಯನ್ಸ್ ಗೆಟ್ಸ್  ರೆಡಿ  ಟು  ಟೆಸ್ಟ್  ಈಸ್ಟ್   -ವೆಸ್ಟ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಪೈಪ್ ಲೈನ್ &quot; (ಏಪ್ರಿಲ್  14 2008) ಸಿಎನ್ ಬಿಸಿ  ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್.ಕಾಂ]&lt;/ref&gt; ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿ      ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ-ಬಂದರಿನಾದ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. 
* ''' ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕ ಮತ್ತು 'ಬಯೋಫ್ಯೂಯೆಲ್' ಯೋಜನೆಗಳು ''' 
೨೦೦೨  ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕ್ರಿಯೆಯು ದಿನಕ್ಕೆ     ೩೦೦೦ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಮುಟ್ಟಿವೆ.     ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿನ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದಾಗಿ 'ಕ್ರೂಡ್ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಎಣ್ಣೆ ' ಮತ್ತು 'ಕ್ರೂಡ್ ಪಾಮ್ ಎಣ್ಣೆ' ಗಳನ್ನೂ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಇದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕದಿಂದ, ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ    ೩೦೦೦    ಎಂಟಿಎಸ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಮುಖ್ಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳು  'ಅಕಾಲ್ಮಾರ್  ಅಯಿಲ್ಸ್    ಮತ್ತು  'ಫ್ಯಾಟ್ಸ್    ಲಿಮಿಟೆಡ್ಈ' (ಈಗ,ಅದನ್ನು ಆದಾನಿ  ವಿಲ್ಮಾರ್  ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.) ರುಚಿ  ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್, ನಿಖಿಲ್  ರೀಫೈನರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಮುಂತಾದವು.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2002/03/29/stories/2002032900211300.htm &quot;ನಿಖಿಲ್, ಅಕಾಲ್ಮಾರ್  ಎಡಿಬ್ಲೆ  ಆಯಿಲ್  ರಿಫೈನರೀಸ್      ಗೋ  ಆನ್  ಸ್ಟ್ರೀಮ್ &quot;, ''ದಿ  ಹಿಂದೂ '']&lt;/ref&gt;
ಕಾಕಿನಾಡದ  'ವಕಾಲಪುಡಿ  ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್' ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದ  ೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಂಡವಾಳದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು,    ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್    ಕಂಪನಿಗಳಾದ [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು]], [http://www.naturol-bio.com/ ನ್ಯಾಚುರಲ್  ಬಯೋ   ಎನರ್ಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712200411/http://www.naturol-bio.com/ |date=2010-07-12 }} ಮತ್ತು [http://www.universalbiofuelsltd.com/ ಯುನಿವೆರ್ಸಲ್  ಬಯೋ    ಫ್ಯೂಲ್   ].&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/bio-fuel-is-next-big-bet-if-crude-continues-to-rise/17/26/345655 ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್  &gt;&gt; ನ್ಯೂಸ್  &gt;&gt; ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  &gt;&gt; ಬಯೋ -ಫ್ಯೂಯೆಲ್    ಇಸ್  ನೆಕ್ಸ್ಟ್    ಬಿಗ್  ಬೆಟ್  ಇಫ್  ಕ್ರೂಡ್    ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್  ಟು  ರೈಸ್ ]&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಯಾಗಿವೆ.  [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] ಜೊತೆಗೆ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ಸರ್ಕಾರವು ಜೊತೆಗೂಡಿ  [[ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್|ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್‌ಕೈ]] ಜೋಡಿಸಿದೆ.  ಜಟ್ರೋಫಾ ವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಕಂಪನಿಯು {{convert|200|acre|km2}} ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ  ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ   [[ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್]] ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx
|title=RIL enters bio-diesel farming
|publisher=
|accessdate=2006-11-15
|archive-date=2006-12-09
|archive-url=https://web.archive.org/web/20061209035542/http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ರಿಲಯನ್ಸ್ ?][http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ಎಸ್  ನ್ಯೂ  ಬಯೋ ಫ್ಯೂಲ್  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಮಾಡೆಲ್  ಟು  ಪ್ರೋವೈಡ್    ಫ್ಯೂಯೆಲ್  ವಿಥ್  ಫುಡ್  - ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್  ನ್ಯೂಸ್  - ಲೈವ್ ಮಿಂಟ್.ಕಾಮ್ ]&lt;/ref&gt;
* '''ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ /ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ   ''' 
[http://www.andhraelec.com/  ಆಂಧ್ರ  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್  ನಿಗಮವು],ಕಾಕಿನಾಡದ ತವರಾಗಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ  ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ೧೯೭೭ ರಿಂದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. 
* ''' ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ / ಐಟಿಇಎಸ್ ''' 
ಕಾಕಿನಾಡವು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ೪ ಟಯರ್ -II ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, 'ಭಾರತದ   ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ  ಪಾರ್ಕ್' ನ     ([[ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ ]]) ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ೨೦೦೭ ರಿಂದ ಹೊಂದಿದೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |title=&quot;ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ್  ನ್ಯೂಸ್ : ಎಸ್ಇಜಡ್  ಪೇವ್ಸ್      ದಿ  ವೇ   ಫಾರ್  ಕಾಕಿನಾಡ  ಟು  ಬಿ  ಐಟಿ  ಹಬ್   &quot; ''ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ  ''  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006052843/http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
ಈ ರೀತಿಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ   ದೊರೆತಾಗಿನಿಂದಲೂ,ಹಲವಾರು ನಿಗಮಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು,ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಮ್ಭಿಸಿದ್ದು, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ವಿದ್ಯೆ,ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಾತಾವರಣ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.  
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಈಗ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ೧೫ ಕಂಪನಿಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇನ್ನುಳಿದ ೪ ಕಂಪನಿಗಳು    ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ  ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1054&amp;Itemid=62 |title=ಖಾಬ್ರಯಿನ್.ಇನ್ಫೋ  |access-date=2021-08-28 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304051315/http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1054&amp;Itemid=62 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಫೆಬ್ರವರಿ, ೨೦೦೭  ರಲ್ಲಿ  ೧೨೦ ಕೆಲಸಗಾರರೊಂದಿಗೆ &lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2007/02/05/stories/2007020501030200.htm ದಿ  ಹಿಂದೂ  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಲೈನ್ : ಇನ್ಫೋಟೆಕ್   ಸೆಂಟರ್  ಅಟ್  ಕಾಕಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt; ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ [http://www.infotech-enterprises.com/ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್    ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸಸ್   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120142902/http://www.infotech-enterprises.com/ |date=2011-11-20 }} ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ  ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್    ಕಂಪನಿಯನ್ನು   ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.
[http://www.avineon.com/ ಅವಿನಿಯಾನ್  ಐಎನ್ ಸಿ ], ಎಂಬ ಅಮೆರೀಕಾ ಮೂಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು   'ಜಿಯೋ ಸ್ಪಾಶಿಯಲ್'ಹಾಗು  'ಇಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್' ಸೇವೆಗಳೊಡನೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಏಪ್ರಿಲ್, ೨೦೦೮ ರಿಂದ  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ    ಸುಮಾರು  ೧೦೦ ಜನರಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಈ ಕೆಲಸಗಾರರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು   ೨೫೦ ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಚಿಂತಿಸಿದೆ .&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu9&amp;amp;subLeft=2&amp;amp;autono=318667&amp;amp;tab=r ಅವಿನಿಯಾನ್    ಒಪನ್ಸ್    ನ್ಯೂ  ಫೆಸಿಲಿಟಿ    ಇನ್  ಕಾಕಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14635665 ಅವಿನಿಯಾನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಯಾನ್ದಿಂಗ್    - ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್ ]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |title=Andhra Pradesh News : US IT firm opens shop in Kakinada |publisher=The Hindu |date=2008-04-03 |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2011-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311035743/http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಮಾರ್ಚ್, ೨೦೧೦ ರಿಂದ ವಾರದ ೭ ದಿನಗಳ ಕಾಲ, ದಿನದ ೨೪   ಘಂಟೆ  ದುಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ೧೮ ಸೀಟರ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ  [http://firstobjectindia.com/ ಫಸ್ಟ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515025724/http://www.firstobjectindia.com/ |date=2014-05-15 }}  ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. 
[http://www.aaspiretechnologies.com/ ಆಸ್ ಪೈರ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140807132614/http://www.aaspiretechnologies.com/ |date=2014-08-07 }}, [http://www.traceout.com/ ಟ್ರೇಸ್ ಔಟ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514002519/http://www.traceout.com/ |date=2010-05-14 }}, [http://www.fore-tell.com/ ಫೋರ್ ಟೆಲ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್  ಲಿಮಿಟೆಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327113456/http://www.fore-tell.com/ |date=2009-03-27 }}, [http://www.nyros.com/ ನೈರೋಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ], [http://www.meconzee.com/ ಮೆಕಾನ್ ಜೀ      ಇನ್ಫೋಟೆಕ್  ಮತ್ತು  ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್    ಸರ್ವೀಸಸ್ ],[http://www.3one.in/ 3 ಒನ್   ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ], [http://www.eastysolutions.com/ ಈಸ್ಟಿ      ಸಲ್ಯುಶನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819065743/http://www.eastysolutions.com/ |date=2008-08-19 }}, ಮುಂತಾದ ಸಣ್ಣ ಹಾಗು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಕಂಪನಿಗಳು /ನಿಗಮಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. 
* '''ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಾಯ ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೨೮ ಇಳಿಯುವ ತಾಣಗಳಿದ್ದು,ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೀನಿನ ಬಂದರೂ ಸಹ ಇದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಜಾಗ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2006/10/19/stories/2006101900512300.htm ದಿ  ಹಿಂದೂ  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಲೈನ್ : ಕಾಕಿನಾಡ  ಗೆಟ್ಸ್  ಅಕ್ವ    ಫಾರ್ಮಿಂಗ್  ಸೊಸೈಟಿ ]&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿಯ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೀನು, ಸೀಗಡಿ ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ರಫ್ತೂ ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.  ಮೀನು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು   ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ  [http://www.apsift.com/ ಎ ಪಿ ಎಸ್ ಐ ಎಫ್ ಟಿ  (ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ  ಸ್ಟೇಟ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್     ಆಫ್  ಫಿಶರೀಸ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ )] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916123334/http://www.apsift.com/ |date=2009-09-16 }} ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು   ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ    [[ಎಫ್ ಎ ಓ]] ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದೆ.  [http://www.cife.edu.in/ ಸಿ ಐ ಎಫ್ ಇ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512090323/http://www.cife.edu.in/ |date=2008-05-12 }} (ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ   )ಯು,ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ನಡೆಸುತಿದ್ದು,ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತವು ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ,ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೩ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.    ಸಿಐಎಫ್ಇ  ಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ  ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ.ಮತ್ತು ಈ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ /ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ,ಭಾರತವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಫ್ರಿಕಾ,ಏಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಭೇತಿಯನ್ನು  ನೀಡುತ್ತಿದೆ.  
* '''ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ಇದ್ದು,ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.  
* ''' ವಿದ್ಯುತ್/ಶಕ್ತಿಯ  ಉತ್ಪಾದನೆ ''' 
'ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ  ಪವರ್  ಜನರೇಶನ್  ನಿಗಮವು '  ೨೦೮  ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು    ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.financialexpress.com/news/Lehman-Bros-to-take-over-Spectrum/191000/ ಲೆಹ್ಮನ್  ಬ್ರದರ್ಸ್  ಟು  ಟೇಕ್ ಓವರ್  ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ ]&lt;/ref&gt;
ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ, ಕಾಕಿನಾಡವು  ತೇಲಾಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು (ಎಫ್ ಪಿ ಪಿ )ಹೊಂದಲಿದೆ.    'ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ  ಮಜರ್  ಜಿಎಂಅರ್  ಎನರ್ಜಿ' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ೨೨೦  ಮೆಗಾ ವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ  ಹೆಮ್ಮೆಯ ಎಂಡಬ್ಲ್ಯು  ಎಫ್ ಪಿ ಪಿ (ತೇಲಾಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ )ಯನ್ನು, ೬೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.  'ಜಿಎಂಅರ್' ತನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |title=&quot;ಕಾಕಿನಾಡ  ಟು  ಹ್ಯಾವ್  ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್    ಪವರ್  ಪ್ಲಾಂಟ್  ಸೂನ್ &quot; ವೆಬ್ ಇಂಡಿಯಾ.ಕಾಮ್  (ಏಪ್ರಿಲ್  6 2008) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202131618/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ದೊಂದಿಗೆ   ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ರಾಜ್ಯ 'ಪವರ್ ಗ್ರಿಡ್' ಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜನ್ನು ಮಾಡಲಿದೆ.  
==ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ  ==
೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದವರೆಗೂ (ಇಲ್ಲಿ  ರಸಗೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ), ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಇಲ್ಲಿನ ಮೋಟಾರು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು, ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನ  ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದವು.

ಇಲ್ಲಿಂದ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ರಫ್ತಾಗುವ ಸರಕು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೀಗಡಿ, ಏಡಿ, ಮೀನು ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರೋತ್ಪನ್ನಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ  ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |title=ಅಪ್ಡೇಟ್ 1-ಇಂಡಿಯಾ  ಕಾರ್ನ್  ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ಸ್    ಅಪ್  ಟು  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್  ಸೆಟ್  ಟು  ಟ್ರೆಬ್ಲೆ -ಟ್ರೇಡ್    {{!}} ರಿಯುಟೆರ್ಸ್ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202123510/http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಣ್ಣೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&amp;dir=2008/07/08&amp;secID=livenews |title=ಆಯಿಲ್ ಮೀಲ್ಸ್    ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ಸ್    ಸರ್ಜ್  82.05% ಇನ್  ಜೂನ್ `08 |access-date=2025-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202163743/http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&amp;dir=2008/07/08&amp;secID=livenews |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಅದಿರು,&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu1&amp;amp;subLeft=1&amp;amp;autono=324143&amp;amp;tab=r ವೇದಾಂತ  ಟು  ಎಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್  ಬಾಕ್ಸೈಟ್    ಪೌಡರ್  ಫ್ರಂ    ಕಾಡಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt; ಬಯೋ ಫ್ಯೂಯೆಲ್/ಬದಲೀ ಇಂಧನ &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; ಮುಂತಾದವು. 

ರಾಸಾಯನಿಕ  ವಸ್ತುಗಳು, ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |title=ದಿ  ಹಿಂದೂ  ನ್ಯೂಸ್  ಅಪ್ ಡೇಟ್  ಸರ್ವಿಸ್  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202170933/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗೋಧಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಮುಂತಾದವು ಆಮದಾಗುತ್ತವೆ.

==ಶಿಕ್ಷಣ/ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ==
ಹಲವು ವಿದ್ಯೆಗಳ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತಿವೆ.   ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹಾಗು  ಅನೇಕ ವಸತಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು,ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿವೆ.   ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿ ನಿರತ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ ಸಹ ಕಾಕಿನಾಡ  ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇದ್ದು,    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್     , ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು  ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್/ಆಡಳಿತ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. 
ಏನೇ ಆಗಲಿ, ಜವಾಹರಲಾಲ್  ನೆಹರು  ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ,    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್   ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ,ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು  ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು   ರಂಗರಾಯ  ಮೆಡಿಕಲ್  ಕಾಲೇಜ್  ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಕಾಲೇಜು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ.          .
ಇದಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕಾಕಿನಾಡ   ಇತರ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾತಾಣಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನೀಡಿವೆ.
ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ,&quot;ಬ್ಯಾಚ್ಯುಲರ್ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಡಿಪ್ಲಮೋ&quot; ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ,ಅವುಗಳೆಂದರೆ: 
* ಪ್ರಗತಿ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು  
* ಆದಿತ್ಯ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜು  
* ಕಾಕಿನಾಡ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ.
*  ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಿಳೆಯರ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ.
*  ಕಾಕಿನಾಡ  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ II 
* ಚೈತನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು   ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ 
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ   ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್  ವಿಜ್ಞಾನ  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ    ಕಾನೂನು    ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ಪಿ ಅರ್  ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ವಿ ಎಸ್  ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ವಿ ಎಸ್  ಲಕ್ಷ್ಮಿ  ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ಐಡಿಯಲ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜ್  
* ಐಎಫ್ಇಎನ್  (ಐ ಸಿ ಎಫ್ ಎ ಐ  ಫ್ಲಕ್ಸಿ  ಎಜುಕೇಶನ್ )
* ಸಾಯಿ  ನರ್ಸಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜ್  
*    ಐಡಿಯಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ಕಾಕಿನಾಡ   ಫ್ಯಾಶನ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 
* ಸೈಂಟ್. ಮೇರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜ್     
* ಸಿವಸಾಯಿ     ನರ್ಸಿಂಗ್  ಸ್ಕೂಲ್ 
* ಕ್ಯಾನನ್  ಅಂಕಿತ  ಹೋಟೆಲ್  ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್  ಅಕಾಡೆಮಿ 
* ಮೋಹನ್  ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ಒಮೆಗಾನ್  ಸ್ಕೂಲ್  ಇಫ್  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  
* ಸುಧಾ  ವೋಕೆಶನಲ್  ಜೂನಿಯರ್  ಕಾಲೇಜ್ 
* ಆಂಧ್ರ  ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್   
* ವುಮೆನ್    ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್  ಕಾಲೇಜ್,    ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ   ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್  ಕಾಲೇಜ್.
* ದೀಪ್ತಿ   ಹೋಟೆಲ್  ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್  
* ಪಿವಿಅರ್   ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ 
* ಎಸ್ ಕೆ ಎಂ ಎಲ್  ಗ್ರೂಪ್  ಆಫ್  ಎಜುಕೇಶನಲ್    ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್     
*   ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ರಾಜ್ಯ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 
* ಎಎಸ್ ಡಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸರ್ಕಾರಿ     ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್, ಜೆ ಕೆ. ಪುರ 
* ಜನಪ್ರಿಯ   ನರ್ಸಿಂಗ್    ಸ್ಕೂಲ್    
* ಆದಿತ್ಯ  ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ 
* ಆದರ್ಶ    ಪದವಿ  ಕಾಲೇಜ್ 
ಗಮನಿಸಿ :  ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವಾದರೂ,  ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ  ೪೦ ಕಿ.ಮೀ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದೆ. 
ಕಾಕಿನಾಡದ 'ಚೈತನ್ಯ  ಗ್ರೂಪ್  ಆಫ್  ಎಜುಕೇಶನಲ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್' ನ,  ಶ್ರೀ  'ಚೈತನ್ಯ ' ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ  ರಾಜು' ರವರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.     ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜುಗಳು,   ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ  ಡಿಗ್ರಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಆಡಳಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ   ಮತ್ತು  ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಲಾ    ಕಾಲೇಜುಗಳು   ಮತ್ತು  ಐಟಿಐ ಕಾಲೇಜುಗಳು  ಮತ್ತು   ಸ್ಕೂಲುಗಳು ಸೇರಿವೆ.  ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ ಶಾಲೆಯೆಂದರೆ,  &quot; ಶ್ರೀ  ಚೈತನ್ಯ  ಇ -ಟೆಕ್ನೋ  ಶಾಲೆ.&quot;  ಕಾಕಿನಾಡದ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಭಾಗದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆ ಎಂದರೆ,   'ಶ್ರೀಕಾಂತ  ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ.' 
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು  ಕಾಂಸ್ಟಿಟುಯಂಟ್    ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜ್ ಅನ್ನು, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು ಕೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದೂ,  ಡಾ. ಅಲ್ಲಂ ಅಪ್ಪಾ ರಾವ್ ರವರು ಪ್ರಥಮ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. 
ನೋಂದಣಿಕರಣವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು     :
ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,&lt;http://www.aicte.ernet.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201152747/http://www.aicte.ernet.in/ |date=2008-12-01 }}&gt; ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
==ಜನರು==
ಗೋದಾವರಿ - [[ತೆಲುಗು]] ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಕಾಕಿನಾಡದ ಜನರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ವಿನಯ,ಪರ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಗುಣಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 
ಗೋದಾವರಿ - ತೆಲುಗು ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ, ಹಿರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.    ಈ ಭಾಗದ ಜನರು  ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಿರಿಯ,ಅಪರಿಚಿತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಹವ್ಯಾಸ ಆಂಧ್ರ  ಪ್ರದೇಶದ ಇತರೆ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. 
ಹಲವಾರು ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ ಕಾಕಿನಾಡ.   ಹಲವು ಯುವಜನಾಂಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ,ಹೊರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗುರುಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೆರೆಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜದ ಕೆಲವೊಂದು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ,ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ.  ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಹಲವರು,ತಮ್ಮ ತಮ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬೇರೆಡೆ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ.
'ಕೋಕ್ಯಾನಡ'  'ಸಿಸಿಡಿಬಿ' ಯಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,ಸದರಿ ಸದಸ್ಯರು ಈ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಮೋಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.    
==ಆಹಾರ==
ಪಶ್ಚಿಮ  ಗೋದಾವರಿಯ    ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ರುಚಿಕರ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಾಯಿನೀರೂರಿಸುವ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ     (ಆವಕಾಯ )  ಮಾವಿನಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು,, ತರಕಾರಿಗಳು (ಉದಾ. ಹೂ ಕೋಸು  ಆವಕಾಯ ), ಕೋಳಿ, ಎದಿಕಾಯಿ, ಮಾಂಸ  ಮತ್ತು ಮೀನು.  ಒಣ ಮೀನಿನ  ( ಇಂಡು ಚೇಪ )  ಮತ್ತು ಏಡಿಕಾಯಿ (ಇಂಡು ರೋಯ)    ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವರಿಗೆ      ಸ್ವಾದಕರ ತಿಂಡಿಗಳಾಗಿವೆ.  
ಕಾಕಿನಾಡ  ಕಾಜ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kakinadakaja.com/ |title=KOTAIAH'S Foods Pvt. Ltd Since 1900 - KOTAIAHS'S KAJA |publisher=Kakinadakaja.com |date= |accessdate=2010-04-23}}&lt;/ref&gt; ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು,ತದನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ,ಆನ್ದ್ರದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ,ದೂರದ  ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |title=ಖಾಜ  ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್    ಟು  ಬಿ  ದಿ  ಸ್ಟಾರ್  ಅಟ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಶನ್        ಆಫ್  ಸಿಲೋ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2008-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514071747/http://www.bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 'ಕೋಟಯ್ಯ  ಸಿಹಿ'  ( ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು  ) ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಕಾಕಿನಾಡ  [[ಕಾಜ]] ದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು, [[ಮೈದಾ|ಮೈದಾಮತ್ತು]] ಸಕ್ಕರೆಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಹಲವಾರು ಬೀದಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ, ತಳ್ಳುಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಕೈ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ  [[ಭಾಜಿ/ಬಜ್ಜಿ|ಭಾಜಿ/ಬಜ್ಜಿಗಳು]] ಮತ್ತು ರುಚಿಕರವಾದ ಈರುಳ್ಳಿ ಮಿಶ್ರಣ, ರುಚಿಕರ ಅಕ್ಕಿಯ   'ಸೇವ್'ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಸರು ಮಾಡಿವೆ.  (ಪಿದಾಥ  ಕಿಂಧ  ಪಪ್ಪು ).
ಇಡೀ    ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ  ಕಾಕಿನಾಡದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ,      ಚೆಕ್ಕರಕೇಲಿ  ಅರತಿಪಂಡು  (ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ) ಮತ್ತು ಕೊಥಪಲ್ಲಿ  ಕೊಬ್ಬರಿ  ಮಾಮಿಡಿಪಂಡು  (ಮಾವು  )ಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.    ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಕರ  ಪೆಸರಟ್ಟು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು,      ಹೆಸರು ಬೇಳೆ  (ಪೆಸರ  ಪಪ್ಪು ), ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಶುಂಟಿ  ಮುಂತಾದುವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ತಿಯತೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಟೇಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಬೀದಿಯ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತಾರೆ.
ಆಂಧ್ರದ ಬಂದರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 'ಪೂಟಾರೆಕೂಲು' ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಯಾಗಿದ್ದು ,ಇದನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ    'ಆತ್ರೇಯಪುರಂ' ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದುದಾಗಿದೆ.
==ಕ್ರೀಡೆ==
ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು,ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು  ಬ್ಯಾಡ್ಮಂಟನ್  ಮತ್ತು          ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಗಳು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಅನೇಕ  ಸ್ಥಳೀಯ  ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ತವರುಮನೆಯಾಗಿದ್ದು,ಈ ತಂಡವು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಿಲ್ಲಾಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ವಲಯ ಮಟ್ಟದ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಕಿನಾಡ   ಕ್ರಿಕೆಟ್  ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,    [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ]] ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು  ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಳಾದ  ಗೊಲೀಲು (ಮಾರ್ಬಲ್ಸ್ ),ಗೂಟಿಬಿಲ್ಲ  ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು, ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
==ಆಕರಗಳು==
{{Reflist}}
==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{commons category|Kakinada}}
* [http://www.kakinadainfo.com/ ಕಾಕಿನಾಡ  ಮಾಹಿತಿ  ಪೋರ್ಟಲ್  -  ಪ್ಳಸೆಸ್.  ಇದು ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105155552/http://www.kakinadainfo.com/ |date=2012-11-05 }}
* [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173157/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm |date=2016-03-03 }}
* [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm ಕಾಕಿನಾಡ ರೇವು ಪಟ್ಟಣ/ಬಂದರು   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202124409/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm |date=2009-02-02 }}
* [http://www.inkakinada.com  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ    ]
{{Andhra Pradesh}}


[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಮಂಡಲಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]'</text>
      <sha1>9899kv9zd8roa90xax1o59j2knsdpqa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434855</id>
      <parentid>1434849</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T15:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cmariejoseph</username>
        <id>913</id>
      </contributor>
      <origin>1434855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67839" sha1="l167nmb5npzx5edklq0v8wfolz5oxwo" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ಕಾಕಿನಾಡ
| other_name              = ಕೊಕನಾಡ, ಕೊರಿಂಗಾ, ಕಾಕಿನಾಂಡಿವಾಡ
| type                    = [[ನಗರ]]
| image                   = {{multiple image
 | border      = infobox
 | total_width = 280
 | image_style = 
 | perrow      = 1/2/2/1
 | image1      = District Collector Office building at Kakinada.jpg
 | image2      = KAKINADA STATION MAIN ENTRANCE.jpg
 | image3      = Mahatma gandhi gate.jpg
 | image4      = Kakinada port.jpg
 | image5      = Scenic view of Kakinada beach during evening.jpg
 | image6      = River in coringa forest.jpg}}
| alt                     = 
| caption                 = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ''': ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ಕಚೇರಿ, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕಾಕಿನಾಡ|ಜೆಎನ್‌ಟಿಯು ಕಾಕಿನಾಡ]], ಕಾಕಿನಾಡ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, [[ಕೊರಿಂಗಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ನದಿ ದಂಡೆಯদৃশ্য, [[ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೋಣಿ ಮತ್ತು [[ಕಾಕಿನಾಡ ಟೌನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]
| etymology               = 
| nicknames               = ಎರಡನೇ [[ಮದ್ರಾಸ್]],&lt;br /&gt;ಪಿಂಚಣಿದಾರರ ಸ್ವರ್ಗ
| pushpin_map             = India Andhra Pradesh
| pushpin_caption         = ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ
| pushpin_label           = &lt;!-- &quot;name&quot; ಅಥವಾ &quot;official_name&quot; ತುಂಬಾ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಗತ್ಯ --&gt;
| pushpin_label_position  = right
| coordinates             = {{coord|16|57|58|N|82|15|18|E|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes   = &lt;!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: &lt;ref&gt; ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --&gt;
| subdivision_type        = ದೇಶ
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]
| subdivision_name1       = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]
| subdivision_type2       = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]]
| subdivision_name2       = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಕಿನಾಡ]]
| established_title       = ಸ್ಥಾಪನೆ
| established_date        = 
| established_title1      = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಪುರಸಭೆ)
| established_date1       = 1866&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt;
| established_title2      = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ)
| established_date2       = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| parts_type              = 
| government_footnotes    = &lt;ref name=&quot;council&quot;&gt;{{cite news |last1=M. N. |first1=Samdani |title=Andhra Pradesh's move to supply Krishna water to Coca-Cola plant irks opposition |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Andhra-Pradeshs-move-to-supply-Krishna-water-to-Coca-Cola-plant-irks-opposition/articleshow/47239899.cms |access-date=25 May 2019 |work=The Times of India |date=12 May 2015 |location=Mangalagiri |language=en}}&lt;/ref&gt;
| government_type         = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳು|ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]]
| governing_body          = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ (ಕೆಎಂಸಿ)]]
| leader_party            = 
| leader_title            = [[ಮೇಯರ್]]
| leader_name             = ಸುಂಕರ ಶಿವ ಪ್ರಸನ್ನ
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sunkara-siva-prasanna-is-new-kakinada-mayor/article37169908.ece|title=Sunkara Siva Prasanna is new Kakinada Mayor|newspaper=The Hindu|date=26 October 2021|last1=Naidu|first1=T. Appala}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref               = ಮೆಟ್ರಿಕ್
| area_footnotes          = &lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{cite web |title=Kakinada Corporation |url=https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |access-date=4 September 2020 |archive-date=18 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218221521/http://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2          = 52.51
| area_metro_footnotes    = &lt;!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: &lt;ref&gt; ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --&gt;
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_as_of 2011   = 
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;civicbody&quot;&gt;{{cite web |url=http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |title=Municipalities, Municipal Corporations &amp; UDAs |website=Directorate of Town and Country Planning |publisher=Government of Andhra Pradesh |page=41 |access-date=23 June 2016 |archive-date=17 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717151418/http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt;
| population_total        = 384,128 [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|(6ನೇ ಸ್ಥಾನ)]] [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]]
| population_metro        = 443,028
| pop_est_as_of           = 
| pop_est_footnotes       = 
| population_est          = 
| population_density_km2  = ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt;
| population_blank1_title = 
| population_blank1       = 
| population_demonym      = 
| population_note         = 
| demographics_type1      = ಸಾಕ್ಷರತೆ
| demographics1_title1    = 
| demographics1_info1     = 
| demographics1_title2    = ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ
| demographics1_info2     = 81.23%
| demographics_type2      = ಭಾಷೆಗಳು
| demographics2_title1    = ಅಧಿಕೃತ
| demographics2_info1     = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]]
| time_zone1              = [[भारतीय मानक समय|ಐಎಸ್‌ಟಿ]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ಪಿನ್‌ಕೋಡ್]]
| postal_code             = 533001, 533002, 533003, 533004, 533005, 533006, 533016
| area_code_type          = &lt;!-- ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತವಾಗಿ: ಪ್ರದೇಶ ಕೋಡ್(ಗಳು) --&gt;
| area_code               = +91–884
| registration_plate_type = [[ಭಾರತದ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳು|ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ]]
| registration_plate      = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆರ್‌ಟಿಒ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|AP05, AP06 (ಹಿಂದಿನದು)]]&lt;br /&gt; AP39 (ಜನವರಿ 30, 2019 ರಿಂದ)&lt;ref&gt;{{cite news |title=New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| custom_label_sec1       = [[ನಾಮಮಾತ್ರ ಜಿಡಿಪಿ]]&lt;br/&gt;(2023–24)
| custom_data_sec1        = {{INRConvert|20876|c|=2024}}&lt;ref&gt;https://des.ap.gov.in/MainPage.do?mode=menuBind&amp;tabname=publications{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| website                 = {{URL|https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ}}
| footnotes               = 
| official_name           = 
| leader_title1           = [[ಶಾಸಕ (ಭಾರತ)|ಶಾಸಕರು]]
| leader_name1            = [[ವನಮಡಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಗರ]]) &lt;br/&gt;[[ಪಂಥಂ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್|ಪಂಥಂ ನಾನಾಜಿ]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗ್ರಾಮೀಣ]])
| leader_title2           = [[ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು]]
| leader_name2            = [[ತಂಗೆಲ್ಲ ಉದಯ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]]
| native_name             = 
| mapframe                = YES
| mapframe-zoom           = 12
| mapframe-wikidata       = Yes
| map_caption             = ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ
}}
'''ಕಾಕಿನಾಡ''' ({{Lang-te|కాకినాడ}}) {{audio|Kakinada.ogg|pronunciation}}ಒಂದು ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು,  [[ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ]] ಆಡಳಿತವಿದ್ದು,   [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ,[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]][[ರಾಜ್ಯ]] ದಲ್ಲಿದೆ.  ಇದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |title=ಕಾಕಿನಾಡ ಮಾಹಿತಿಯ  ಪೋರ್ಟಲ್  |access-date=2010-06-07 |archive-date=2011-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017073502/http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
೨೦೦೭ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅನ್ವಯ ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೮೯೬,೩೨೯.  ಈ ಕರಾವಳಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ|ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಸ್ಥಾನವನ್ನು]] ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಆಳ-ಸಮುದ್ರ [[ಬಂದರು]] ವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು,  ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. 
[[ಏಷ್ಯಾ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿ [[ಚಂಡೀಘರ್]] ನಂತರ ಈ ನಗರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಕಿನಾಡ ಮೂಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನಗರವನ್ನು ಸಮಾಂತರ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ ಅಡ್ಡರಸ್ತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಕಾಕಿನಾಡ ತೀರದಿಂದ ೫ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ, [[ಹೋಪ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪವಿದ್ದು ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬಂದರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.      ಹಳೆಯ ರೇವು ಹಲವು ದಶಮಾನಗಳ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಕ್ಕಬಂದರಾಗಿದ್ದು, ತದ ನಂತರ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈಗ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರು ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ರೇವು ಬಂದರು ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ  ಇತರೆ  ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ,  ಕಾಕಿನಾಡ ಚಿಕ್ಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪಿನ ಮಂದಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದ ಕಳೆದ ೩೦೦  ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ನೆಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬಂದರು ನಗರಕ್ಕೆ  ಯುರೋಪಿನಿಂದ ಬಂದ [[ವಸಾಹತು|ವಸಾಹತಿನ]] ಜನರಲ್ಲಿ [[ಡಚ್|ಡಚ್ಚರೇ]] ಮೊದಲಿಗರು, ತದನಂತರ [[ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಹಾಗೂ ಕೆನಡಿಯನ್ ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೀಸ್‌&lt;ref&gt;https://www.cbmin.org › asia&lt;/ref&gt; ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳು ೧೮೭೪&lt;ref&gt;ಫ್ರಾಂಕ್  ಬ್ಯರ್ನೆ, &quot;ಇಂಡಿಯಾ : 'ಸಿಬಿಎಂ' ನ  ಜನ್ಮಸ್ಥಳ &quot; ''ಮೊಸೈಕ್ ''  ಎ  ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್    ಆಫ್  ದಿ  ಕೆನಡಿಯನ್    ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್  ಮಿನಿಸ್ಟರೀಸ್. ವಿಂಟರ್  ೨೦೦೮. ಪುಟ  ೧೦.&lt;/ref&gt;ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಬಂದಿಳಿದರು.

==ಪದಮೂಲ/ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವರ ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದು &quot;ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ&quot;) ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈಗಲೂ ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಕೋಕ್ಯಾನಾಡ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್  ಕಾಮರ್ಸ್). ಕೋಕ್ಯಾನಡ ಟೌನ್ ಜಂಕ್ಷನ್ - ಸಿಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಕೋಕ್ಯಾನಡ ಬಂದರು - ಸಿಓಎ ಎಂಬ ಎರಡು ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.

==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಇರುವ ಸ್ಥಳವು {{Coord|16.93|N|82.22|E|}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |title=ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಮಳೆಯ ಗೆನೋಮಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿದೆ - ಕಾಕಿನಾಡ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2007-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630012215/http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೨ ಮೀಟರ್ (೬ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಯು  ೧೧೦ ರಿಂದ  ೧೧೫ ಸೆಂಟಿ ಮೀಟರಿನಷ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಮಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವ ೮೨ ೧/೨ ಡಿಗ್ರಿಯ ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶವು ಕಾಕಿನಾಡದ ಮುಖಾಂತರ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.   

ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಅಂತರ 
*[[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ೫೫೩&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.
*[[ವಿಜಯವಾಡ]] ೨೧೦&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.
*[[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ೧೮೬&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.

==ಪೌರಾಡಳಿತ==
ಕಾಕಿನಾಡ ಪುರಸಭೆಯು ಕಾಕಿನಾಡದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ   ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು  ಹಾಗೂ  ಕಮೀಷನರ್  ಇರುತ್ತಾರೆ.  ನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು   ೫೦ ವಾರ್ಡುಗಳಾಗಿ  ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು,  ಪ್ರತಿಯೊಂದು   ವಾರ್ಡಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ನಗರಸಭಾಸದಸ್ಯ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಡೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಾಪೌರ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯ (ಐಎಎಸ್ ) ಒಬ್ಬ ಕಮೀಷನರನ್ನು ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು  ನೇಮಕ  ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿ ಇದೆ.

==ಸಾರಿಗೆ==
* '''ವಾಯುಮಾರ್ಗ/ವಿಮಾನಯಾನ   ''' 
ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] ಯಲ್ಲಿದ್ದು, ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೬೫&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು [[ದೆಹಲಿ]] ಗಳಿಗೆ [[ಇಂಡಿಗೊ]] ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ತಿರುಪತಿ ಮತ್ತು [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌]] ಗೆ ಫ್ಲೈ೯೧ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಲೈಯನ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಿರುಪತಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂದಲ್ಲಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
* '''ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ''' 
ಕಡಲ ತೀರದ ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರವು &quot;ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರ ಜಂಕ್ಷನ್&quot; (೩&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಮತ್ತು &quot;ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು&quot; (೮&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಎಂಬ ಎರಡು  ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚೆನ್ನೈ-ಹೌರಾ ರೈಲುಮಾರ್ಗವು 'ಸಾಮರ್ಲಕೋಟ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕವಲೊಡೆದು (೧೨&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ) ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. 
* '''ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ''' 
ರಾಜ್ಯದೊಳಗಿನ ಹಾಗೂ ಭಾರತ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. 
* '''ಜಲಸಾರಿಗೆ/ಸಮುದ್ರಯಾನ''' 
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಬಂದರಿನ ನಂತರ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಗರ ಕಾಕಿನಾಡ. ಇದನ್ನು [http://www.kakinadaseaports.in/index.htm ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು ನಿಗಮ] ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಇದ್ದ ರೇವು ಬಂದರು, ದೇಶದ ೪೦ ಸಣ್ಣ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.
ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ತಂಡದ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿದ &quot;ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು  ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಅಂಡ್  ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್&quot;, ಎಂಬ ಮೂಲಾವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಯಾತನಿರ್ಯಾತ ನಿಗಮವು ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಹಡಗುಗಳ ರಿಪೇರಿ ಮತ್ತು ಹಡಗಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ. ಇದು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ೨೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರುಗಳ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |title=ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ - ಕಲ್ಕತ್ತಾ (ಕೋಲ್ಕತ್ತ) {{!}} ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  {{!}} JSW adds muscle to infrastructure arms|access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202121437/http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ಕೆಎಸ್ಇಜಡ್ (ಕಾಕಿನಾಡ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) ದ ಬಳಕೆಗೆಂದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಬಂದರು ನಿರ್ಮಾಣಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ೧೬೫೦ ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೧೬ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸರಕು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |title=ಎಂ ಜಂಕ್ಷನ್ : ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್    - ಕಾಕಿನಾಡ  ಎಸ್ಇಜೆಡ್ ನ ಯೋಜನೆ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರು   |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091204181416/http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==  ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ವಲಯ/ವಿಸ್ತರಣೆ  ==
{{Geographic Location
|Northwest = [[ವಾರಂಗಲ್]], [[ಕರೀಮ್‌ ನಗರ]], [[ಪುಣೆ]], [[ಮುಂಬೈ]]  
|North     = [[ರಾಯಪುರ]], [[ಪಾಟ್ನಾ]], [[ಲಕ್ನೋ]], [[ಕಾನ್‌ಪುರ]], [[ನವದೆಹಲಿ]] 
|Northeast = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ]], [[ಭುವನೇಶ್ವರ]], [[ಕೋಲ್ಕತ್ತ]]
|West      = [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]], [[Hyderabad, India|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಖಮ್ಮಂ]], [[ಸೊಲ್ಲಾಪುರ]], [[ಗೋವಾ]]  
|Centre    = ಕಾಕಿನಾಡ
|East      = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]   
|Southwest = [[ವಿಜಯವಾಡ]], [[ಗುಂಟೂರು]], [[ನೆಲ್ಲೂರು]], [[Tirupati (city)|ತಿರುಪತಿ]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]]  
|South     = [[ಯಾನಾಂ]], [[ಅಮಲಾಪುರಂ]]
|Southeast = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]  
}}

==ಉದ್ಯಮ/ಕೈಗಾರಿಕೆ ==
೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು.  ಆರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಕಾಕಿನಾಡದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲು ಹಲವಾರು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 
* '''ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ''' 
ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು  ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ   &quot;ರಸಗೊಬ್ಬರ ನಗರ &quot; ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ನಗರವು ಎರಡು ರಸಗೊಬ್ಬರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತವರೂರು: 
ಕರಾವಳಿ  ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬಹುದೊಡ್ಡ [[ಯೂರಿಯಾ]]  ಉತ್ಪಾದನೆ [http://www.nagarjunagroup.com/ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091215043819/http://www.nagarjunagroup.com/ |date=2009-12-15 }} ರವರದ್ದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆ, [http://www.gfcl.co.in/ ಗೋದಾವರಿ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729214339/http://www.gfcl.co.in/ |date=2010-07-29 }} [[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡ|ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದವರಾಗಿದ್ದು]], [[ಡೈ- ಅಮೋನಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್  ]] (ಡಿಎಪಿ) ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. 
* '''ಮೋಟಾರು  ಮತ್ತು  ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೋಟಾರು ಮತ್ತು   ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು  ನಿರ್ಮಾಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿದ್ದು,  [http://www.srmt.com/ ಶ್ರೀ  ರಾಮದಾಸ್  ಮೋಟಾರು ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ], [http://www.sbcl.in/ ಶ್ರೀ  ಭವಾನಿ ಎರಕ ನಿಗಮ] ಮುಂತಾದವೂ ಸೇರಿವೆ.
* '''ಸಕ್ಕರೆ ''' 
[[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದ ]]- ಈಐಡಿ  ಪ್ಯಾರಿ  (ಭಾರತ) ನಿಗಮ  ಮತ್ತು  [[ಕಾರ್ಗಿಲ್]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ಜಂಟಿಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಬಂದರು ಬಳಿಯ ಸಕ್ಕರೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ  ಘಟಕವನ್ನು ಅಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್  ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ೬ ಲಕ್ಷ  ಟನ್ನುಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |title=&quot;ಇಐಡಿ  ಪ್ಯಾರಿ  ಟೀಮ್ಸ್  ಅಪ್  ವಿಥ್  ಕಾರ್ಗಿಲ್  ಫಾರ್  ಶುಗರ್  ಇ ಓ ಯು &quot;, ''ದಿ  ಹಿಂದೂ ''  (25 ಏಪ್ರಿಲ್  2006) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026010506/http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |title=&quot;ಮುರುಗಪ್ಪ  ಗ್ರೂಪ್  ಟರ್ನ್ಓವರ್  ಅಪ್  ಬಯ್  15%&quot;, ಸಿಫಿ  ಬಿಸ್ನೆಸ್ಸ್  (2008-05-06) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202185711/http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ/ಖನಿಜ ತೈಲ ''' 
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಲವಾರು [[ತೈಲ]]  ಕಂಪನಿಗಳು  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಮುಖ್ತ ತೈಲ ಹಾಗೂ [[ಹಬೆ]] ಹಡಗು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಪತಿವರ್ತಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿವೆ.  [http://www.bakerhughes.com/ ಬೇಕರ್ ಹ್ಯೂಸ್], [http://www.slb.com/ ಸ್ಕುಲಂರ್ಜರ್] ಎಂಬ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಕಂಪನಿಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.  ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ,'ಗ್ಯಾಸ್/ಹಬೆ' ದೊರೆತಾಗಲಿನಿಂದ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಆರ್ಥಿಕ|ಆರ್ಥಿಕಪರಿಸ್ಥಿತಿ]] ಹೆಚ್ಚುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ  [[ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡು]] ವಿಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.ಭಾರತ &lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/money/2002/oct/31ril.htm ಹೇಮಂಗಿ  ಬಲ್ಸೆ, &quot;ರಿಲಯನ್ಸ್  ಗ್ಯಾಸ್ -ಫೈಂಡ್  40 ಟೈಮ್ಸ್  ಬಿಗ್ಗರ್  ದ್ಯಾನ್    ಬಾಂಬೆ  ಹೈ   &quot;, ರಿಡಿಫ್.ಕಾಂ  (ಅಕ್ಟೋಬರ್  31 2002)]&lt;/ref&gt; ದಲ್ಲಿಯೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸಿನ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತೈಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸ್ ನಿಗಮ  (ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ ) ಮತ್ತು [[ರಿಲಯನ್ಸ್]] '''[[ಕೃಷ್ಣ - ಗೋದಾವರಿ ತಾಣ]]'''  ದಲ್ಲಿದೆ. [http://www.shrishakti.com/f1.html ಶ್ರೀ ಶಕ್ತಿ  ಎಲ್ ಪಿಜಿ  ನಿಗಮವು,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227180550/http://www.shrishakti.com/f1.html |date=2009-12-27}} [[ಎಲ್ ಪಿಜಿ]] ಟರ್ಮಿನಲ್  ಮತ್ತು  'ಎಲ್ ಪಿಜಿ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್' ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದೆ.  'ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ' ರವರು ಈಗ ಒಂದು [[ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ]] ಘಟಕವನ್ನು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲು ಸನ್ನದ್ಧರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 
ರಿಲಯನ್ಸ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟೇಶನ್‌ ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ನಿಗಮವು (ಆರ್ ಜಿ ಟಿ ಐ ಎಲ್) ೧,೪೪೦&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಕೊಳವೆ ಹಾದಿಯನ್ನು   ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ [[ಭರೂಚ್]] (ಗುಜರಾತ್ ) ವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ   ೧೨೦ ಮಿಲಿಯನ್  ಕ್ಯುಬಿಕ್    ಮೀಟರ್ನಷ್ಟು  ದಿನಕ್ಕೆ  (ಎಂ ಸಿ ಎಂ ಡಿ ) ನ್ಯಾಚುರಲ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಅನ್ನು, ಕೃಷ್ಣ -ಗೋದಾವರಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ  ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ &lt;ref&gt;[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/reliance-gets-ready-to-test-east-west-gas-pipeline-/18/12/334102 &quot;ರಿಲಯನ್ಸ್ ಗೆಟ್ಸ್  ರೆಡಿ  ಟು  ಟೆಸ್ಟ್  ಈಸ್ಟ್   -ವೆಸ್ಟ್  ಗ್ಯಾಸ್  ಪೈಪ್ ಲೈನ್ &quot; (ಏಪ್ರಿಲ್  14 2008) ಸಿಎನ್ ಬಿಸಿ  ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್.ಕಾಂ]&lt;/ref&gt; ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿ      ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ-ಬಂದರಿನಾದ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. 
* ''' ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕ ಮತ್ತು 'ಬಯೋಫ್ಯೂಯೆಲ್' ಯೋಜನೆಗಳು ''' 
೨೦೦೨  ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕ್ರಿಯೆಯು ದಿನಕ್ಕೆ     ೩೦೦೦ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಮುಟ್ಟಿವೆ.     ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿನ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದಾಗಿ 'ಕ್ರೂಡ್ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಎಣ್ಣೆ ' ಮತ್ತು 'ಕ್ರೂಡ್ ಪಾಮ್ ಎಣ್ಣೆ' ಗಳನ್ನೂ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಇದೆ.  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕದಿಂದ, ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ    ೩೦೦೦    ಎಂಟಿಎಸ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಮುಖ್ಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳು  'ಅಕಾಲ್ಮಾರ್  ಅಯಿಲ್ಸ್    ಮತ್ತು  'ಫ್ಯಾಟ್ಸ್    ಲಿಮಿಟೆಡ್ಈ' (ಈಗ,ಅದನ್ನು ಆದಾನಿ  ವಿಲ್ಮಾರ್  ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.) ರುಚಿ  ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್, ನಿಖಿಲ್  ರೀಫೈನರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಮುಂತಾದವು.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2002/03/29/stories/2002032900211300.htm &quot;ನಿಖಿಲ್, ಅಕಾಲ್ಮಾರ್  ಎಡಿಬ್ಲೆ  ಆಯಿಲ್  ರಿಫೈನರೀಸ್      ಗೋ  ಆನ್  ಸ್ಟ್ರೀಮ್ &quot;, ''ದಿ  ಹಿಂದೂ '']&lt;/ref&gt;
ಕಾಕಿನಾಡದ  'ವಕಾಲಪುಡಿ  ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್' ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದ  ೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಂಡವಾಳದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು,    ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್    ಕಂಪನಿಗಳಾದ [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು]], [http://www.naturol-bio.com/ ನ್ಯಾಚುರಲ್  ಬಯೋ   ಎನರ್ಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712200411/http://www.naturol-bio.com/ |date=2010-07-12 }} ಮತ್ತು [http://www.universalbiofuelsltd.com/ ಯುನಿವೆರ್ಸಲ್  ಬಯೋ    ಫ್ಯೂಲ್   ].&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/bio-fuel-is-next-big-bet-if-crude-continues-to-rise/17/26/345655 ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್  &gt;&gt; ನ್ಯೂಸ್  &gt;&gt; ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  &gt;&gt; ಬಯೋ -ಫ್ಯೂಯೆಲ್    ಇಸ್  ನೆಕ್ಸ್ಟ್    ಬಿಗ್  ಬೆಟ್  ಇಫ್  ಕ್ರೂಡ್    ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್  ಟು  ರೈಸ್ ]&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಯಾಗಿವೆ.  [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] ಜೊತೆಗೆ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ಸರ್ಕಾರವು ಜೊತೆಗೂಡಿ  [[ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್|ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್‌ಕೈ]] ಜೋಡಿಸಿದೆ.  ಜಟ್ರೋಫಾ ವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಕಂಪನಿಯು {{convert|200|acre|km2}} ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ  ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ   [[ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್]] ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx
|title=RIL enters bio-diesel farming
|publisher=
|accessdate=2006-11-15
|archive-date=2006-12-09
|archive-url=https://web.archive.org/web/20061209035542/http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ರಿಲಯನ್ಸ್ ?][http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ಎಸ್  ನ್ಯೂ  ಬಯೋ ಫ್ಯೂಲ್  ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  ಮಾಡೆಲ್  ಟು  ಪ್ರೋವೈಡ್    ಫ್ಯೂಯೆಲ್  ವಿಥ್  ಫುಡ್  - ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್  ನ್ಯೂಸ್  - ಲೈವ್ ಮಿಂಟ್.ಕಾಮ್ ]&lt;/ref&gt;
* '''ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ /ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ   ''' 
[http://www.andhraelec.com/  ಆಂಧ್ರ  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್  ನಿಗಮವು],ಕಾಕಿನಾಡದ ತವರಾಗಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ  ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ೧೯೭೭ ರಿಂದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. 
* ''' ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ / ಐಟಿಇಎಸ್ ''' 
ಕಾಕಿನಾಡವು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಟಯರ್-II ನಗರವಾಗಿದ್ದು, 'ಭಾರತದ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪಾರ್ಕ್'ನ ([[ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ]]) ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ೨೦೦೭ ರಿಂದ ಹೊಂದಿದೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |title=&quot;ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ್ ನ್ಯೂಸ್: ಎಸ್ಇಜಡ್ ಪೇವ್ಸ್ ದಿ ವೇ ಫಾರ್ ಕಾಕಿನಾಡ ಟು ಬಿ ಐಟಿ ಹಬ್&quot; |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006052843/http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಈ ರೀತಿಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತಾಗಿನಿಂದಲೂ,ಹಲವಾರು ನಿಗಮಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಈ ನಗರ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಾತಾವರಣವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.  
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಈಗ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ೧೫ ಕಂಪನಿಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇನ್ನುಳಿದ ೪ ಕಂಪನಿಗಳು ಎಸ್‌ಟಿಪಿಐ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1054&amp;Itemid=62 |title=ಖಾಬ್ರಯಿನ್.ಇನ್ಫೋ  |access-date=2021-08-28 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304051315/http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1054&amp;Itemid=62 |url-status=dead}} &lt;/ref&gt;
ಫೆಬ್ರವರಿ, ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ೧೨೦ ಕೆಲಸಗಾರರೊಂದಿಗೆ &lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2007/02/05/stories/2007020501030200.htm The Hindu Business line: Infotech Center at Kakinada]&lt;/ref&gt; ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ [http://www.infotech-enterprises.com/ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್    ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120142902/http://www.infotech-enterprises.com/ |date=2011-11-20 }} ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ  ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
[http://www.avineon.com/ ಅವಿನಿಯಾನ್ ಐಎನ್ ಸಿ], ಎಂಬ [[ಅಮೆರಿಕ]] ಮೂಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು 'ಜಿಯೋ ಸ್ಪೇಶಿಯಲ್' ಹಾಗೂ 'ಇಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್' ಸೇವೆಗಳೊಡನೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಏಪ್ರಿಲ್, ೨೦೦೮ ರಿಂದ  ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು  ೧೦೦ ಜನರಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಈ ಕೆಲಸಗಾರರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ೨೫೦ ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಚಿಂತಿಸಿದೆ .&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu9&amp;amp;subLeft=2&amp;amp;autono=318667&amp;amp;tab=r ಅವಿನಿಯಾನ್    ಒಪನ್ಸ್    ನ್ಯೂ  ಫೆಸಿಲಿಟಿ    ಇನ್  ಕಾಕಿನಾಡ ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14635665 ಅವಿನಿಯಾನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಯಾನ್ದಿಂಗ್    - ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್ ]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |title=Andhra Pradesh News : US IT firm opens shop in Kakinada |publisher=The Hindu |date=2008-04-03 |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2011-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311035743/http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ಮಾರ್ಚ್, ೨೦೧೦ ರಿಂದ ವಾರದ ೭ ದಿನ, ದಿನದ ೨೪ ಗಂಟೆಯೂ ದುಡಿಯುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ೧೮ ಸೀಟರ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ  [http://firstobjectindia.com/ ಫಸ್ಟ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515025724/http://www.firstobjectindia.com/ |date=2014-05-15}} ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ.
[http://www.aaspiretechnologies.com/ ಆಸ್ ಪೈರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140807132614/http://www.aaspiretechnologies.com/ |date=2014-08-07 }}, [http://www.traceout.com/ ಟ್ರೇಸ್ ಔಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514002519/http://www.traceout.com/ |date=2010-05-14 }}, [http://www.fore-tell.com/ ಫೋರ್ ಟೆಲ್  ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327113456/http://www.fore-tell.com/ |date=2009-03-27}}, [http://www.nyros.com/ ನೈರೋಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್], [http://www.meconzee.com/ ಮೆಕನ್ ಜೀ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್ ಮತ್ತು  ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಸರ್ವೀಸಸ್],[http://www.3one.in/ತ್ರೀ ಒನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್], [http://www.eastysolutions.com/ ಈಸ್ಟಿ ಸಲ್ಯುಶನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819065743/http://www.eastysolutions.com/ |date=2008-08-19}}, ಮುಂತಾದ ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಕಂಪನಿಗಳು /ನಿಗಮಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. 
* '''ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಾಯ ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೨೮ ಇಳಿದಾಣಗಳಿದ್ದು,ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೀನಿನ ಬಂದರು ಸಹ ಇದೆ. ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಹೊಂಡಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2006/10/19/stories/2006101900512300.htm The Hindu Business Line : Kakinada gets Aqua Farming Society]&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿಯ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೀನು, ಸೀಗಡಿ ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.  ಮೀನು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ [http://www.apsift.com/ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸ್ಟೇಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916123334/http://www.apsift.com/ |date=2009-09-16}} ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು   ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ [[ಎಫ್ ಎ ಓ]] ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದೆ.[http://www.cife.edu.in/ ಸಿ ಐ ಎಫ್ ಇ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512090323/http://www.cife.edu.in/ |date=2008-05-12 }} (ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ)ಯು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು,‌ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತವು ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ, ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೩ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.    ಸಿಐಎಫ್ಇ ಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ /ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ, ಭಾರತವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.  
* '''ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ''' 
ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ಇದ್ದು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.  
* ''' ವಿದ್ಯುತ್/ಶಕ್ತಿಯ  ಉತ್ಪಾದನೆ ''' 
'ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ  ಪವರ್  ಜನರೇಶನ್  ನಿಗಮ' ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ೨೦೮ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್&lt;ref&gt;[http://www.financialexpress.com/news/Lehman-Bros-to-take-over-Spectrum/191000/]&lt;/ref&gt; ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾವರ&lt;ref&gt; ತೇಲುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ (ಎಫ್ ಪಿ ಪಿ) ವನ್ನು ಉದ್ಯಮದೈತ್ಯ ʼಜಿಎಂಅರ್  ಎನರ್ಜಿ' ಸಂಸ್ಥೆಯು, ೬೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗೆ ಖರೀದಿಸಿತು. 'ಜಿಎಂಅರ್' ತನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |title=&quot;Kakinada to have floating power generation soon&quot; ವೆಬ್ ಇಂಡಿಯಾ.ಕಾಮ್  (ಏಪ್ರಿಲ್  6 2008) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202131618/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ರಾಜ್ಯ 'ಪವರ್ ಗ್ರಿಡ್' ಗೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಇಂಧನ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣ ಈ ಸ್ಥಾವರವು ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ನಿಂತುಹೋಯಿತು.
   
==ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ  ==
೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದವರೆಗೂ (ಇಲ್ಲಿ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ), ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಇಲ್ಲಿನ ಮೋಟಾರು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು, ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದವು.

ಇಲ್ಲಿಂದ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ರಫ್ತಾಗುವ ಸರಕು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೀಗಡಿ, ಏಡಿ, ಮೀನು ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರೋತ್ಪನ್ನಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |title=update 1 - India corn exports upto september set to treble - trade{{!}} Reuters|access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202123510/http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಣ್ಣೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&amp;dir=2008/07/08&amp;secID=livenews |title=Oil mills exports surge 82.05% in June `08 |access-date=2025-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202163743/http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&amp;dir=2008/07/08&amp;secID=livenews |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಅದಿರು,&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu1&amp;amp;subLeft=1&amp;amp;autono=324143&amp;amp;tab=r Vedanta to export bauxite powder from Kakinada]&lt;/ref&gt; ಬಯೋ ಫ್ಯೂಯೆಲ್/ಬದಲೀ ಇಂಧನ &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; ಮುಂತಾದವು. 

ರಾಸಾಯನಿಕ  ವಸ್ತುಗಳು, ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |title=The Hindu News update service |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202170933/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |url-status=dead}} &lt;/ref&gt; ಗೋಧಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಮುಂತಾದವು ಆಮದಾಗುತ್ತವೆ.

==ಶಿಕ್ಷಣ/ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ==
ಹಲವು ವಿದ್ಯೆಗಳ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತಿವೆ. ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ವಸತಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿವೆ.   ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿ ನಿರತ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ ಸಹ ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇದ್ದು, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್/ಆಡಳಿತ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. 
ಏನೇ ಆಗಲಿ, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ರಂಗರಾಯ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಕಾಲೇಜು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಇದಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕಾಕಿನಾಡ ಇತರ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾತಾಣಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನೀಡಿವೆ.
ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ, &quot;ಬ್ಯಾಚ್ಯುಲರ್ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ&quot; ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: 
* ಪ್ರಗತಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು  
* ಆದಿತ್ಯ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು  
* ಕಾಕಿನಾಡ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ.
* ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಿಳೆಯರ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ.
* ಕಾಕಿನಾಡ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು  ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ II 
* ಚೈತನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ 
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಕಾನೂನು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ಪಿ ಅರ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ವಿ ಎಸ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ವಿ ಎಸ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್  
* ಐಡಿಯಲ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜ್  
* ಐಎಫ್ಇಎನ್ (ಐ ಸಿ ಎಫ್ ಎ ಐ ಫ್ಲಕ್ಸಿ ಎಜುಕೇಶನ್)
* ಸಾಯಿ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್
* ಐಡಿಯಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
* ಕಾಕಿನಾಡ ಫ್ಯಾಶನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 
* ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜ್     
* ಸಿವಸಾಯಿ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್ 
* ಕ್ಯಾನನ್ ಅಂಕಿತ ಹೋಟೆಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ 
* ಮೋಹನ್ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್
* ಒಮೆಗಾನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಇಫ್ ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್  
* ಸುಧಾ ವೊಕೇಶನಲ್ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜ್ 
* ಆಂಧ್ರ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್   
* ವುಮೆನ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜ್.
* ದೀಪ್ತಿ ಹೋಟೆಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 
* ಪಿವಿಅರ್ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ 
* ಎಸ್ ಕೆ ಎಂ ಎಲ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್ 
* ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ರಾಜ್ಯ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ 
* ಎಎಸ್ ಡಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್, ಜೆ ಕೆ. ಪುರ 
* ಜನಪ್ರಿಯ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್ 
* ಆದಿತ್ಯ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್ 
* ಆದರ್ಶ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್ 
ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವಾದರೂ, ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ ೪೦ ಕಿ.ಮೀ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದೆ. 
ಕಾಕಿನಾಡದ 'ಚೈತನ್ಯ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್' ನ, ಶ್ರೀ 'ಚೈತನ್ಯ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ರಾಜು' ರವರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಡಿಗ್ರಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಆಡಳಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಐಟಿಐ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕೂಲುಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ ಶಾಲೆಯೆಂದರೆ, &quot; ಶ್ರೀ ಚೈತನ್ಯ ಇ-ಟೆಕ್ನೋ ಶಾಲೆ.&quot; ಕಾಕಿನಾಡದ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಭಾಗದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆ ಎಂದರೆ, 'ಶ್ರೀಕಾಂತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ.' 
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು ಕಾಂಸ್ಟಿಟುಯಂಟ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್ ಅನ್ನು, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು ಕೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಡಾ. ಅಲ್ಲಂ ಅಪ್ಪಾರಾವ್ ಅವರು ಪ್ರಥಮ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. 
ನೋಂದಣಿಕರಣವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು :

==ಜನರು==
ಗೋದಾವರಿ - [[ತೆಲುಗು]] ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಕಾಕಿನಾಡದ ಜನರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ವಿನಯ, ಪರಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಗುಣಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 
ಗೋದಾವರಿ - ತೆಲುಗು ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ, ಹಿರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಈ ಭಾಗದ ಜನರು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಿರಿಯ, ಅಪರಿಚಿತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಹವ್ಯಾಸ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಇತರೆ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. 
ಹಲವಾರು ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ ಕಾಕಿನಾಡ. ಹಲವು ಯುವಜನಾಂಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ, ಹೊರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೆರೆಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜದ ಕೆಲವೊಂದು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಹಲವರು, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬೇರೆಡೆ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ.
'ಕೋಕ್ಯಾನಡ' 'ಸಿಸಿಡಿಬಿ' ಯ‌ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸದರಿ ಸದಸ್ಯರು ಈ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಮೋಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
    
==ಆಹಾರ==
ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿಯ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶವು ರುಚಿಕರ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಾಯಿ ನೀರೂರಿಸುವ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ (ಆವಕಾಯ) ಮಾವಿನಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ತರಕಾರಿಗಳು (ಉದಾ. ಹೂ ಕೋಸು ಆವಕಾಯ), ಕೋಳಿ, ಏಡಿಕಾಯಿ, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೀನು, ಒಣ ಮೀನಿನ (ಇಂಡು ಚೇಪ) ಮತ್ತು ಏಡಿಕಾಯಿ (ಇಂಡು ರೋಯ) ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಸ್ವಾದಿಷ್ಟ ತಿಂಡಿಗಳಾಗಿವೆ. 
ಕಾಕಿನಾಡ ಕಾಜ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kakinadakaja.com/ |title=KOTAIAH'S Foods Pvt. Ltd Since 1900 - KOTAIAHS'S KAJA |publisher=Kakinadakaja.com |date= |accessdate=2010-04-23}}&lt;/ref&gt; ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ತದನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಆಂಧ್ರದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ದೂರದ ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |title=ಖಾಜ ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್ ಟು ಬಿ ದಿ ಸ್ಟಾರ್ ಅಟ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಶನ್ ಆಫ್ ಸಿಲೋ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2008-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514071747/http://www.bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 'ಕೋಟಯ್ಯ ಸಿಹಿ' (೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು) ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, [[ಕಾಕಿನಾಡ ಕಾಜ]] ದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮೈದಾ]] ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಹಲವಾರು ಬೀದಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ, ತಳ್ಳುಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಕೈ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಬಜ್ಜಿಗಳು ಮತ್ತು ರುಚಿಕರವಾದ ಈರುಳ್ಳಿ ಮಿಶ್ರಣ, ರುಚಿಕರ ಅಕ್ಕಿಯ 'ಸೇವ್' ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಸರು ಮಾಡಿವೆ.
ಇಡೀ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಾಕಿನಾಡದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಚೆಕ್ಕರಕೇಲಿ ಅರತಿಪಂಡು (ಬಾಳೆಹಣ್ಣು) ಮತ್ತು ಕೊತ್ತಪಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬರಿ ಮಾಮಿಡಿಪಂಡು (ಮಾವು)ಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಕರ ಪೆಸರಟ್ಟು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹೆಸರು ಬೇಳೆ (ಪೆಸರ ಪಪ್ಪು), ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಶುಂಟಿ ಮುಂತಾದುವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಟೇಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಬೀದಿಯ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತಾರೆ.
ಆಂಧ್ರದ ಬಂದರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 'ಪೂತರೇಕುಲು' ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಸಕ್ಕರೆಪಾಕದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ 'ಆತ್ರೇಯಪುರಂ' ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದುದಾಗಿದೆ.

==ಕ್ರೀಡೆ==
ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಮತ್ತು  ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಗಳು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ತವರುಮನೆಯಾಗಿದ್ದು ಈ ತಂಡವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಿಲ್ಲಾಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ವಲಯ ಮಟ್ಟದ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಕಿನಾಡ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ]] ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಳಾದ ಗೊಲೀಲು (ಗೋಲಿಯಾಟ), ಗೂಟಿಬಿಲ್ಲ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಆಕರಗಳು==
{{Reflist}}
==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{commons category|Kakinada}}
* [http://www.kakinadainfo.com/ ಕಾಕಿನಾಡ  ಮಾಹಿತಿ  ಪೋರ್ಟಲ್  -  ಪ್ಳಸೆಸ್.  ಇದು ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105155552/http://www.kakinadainfo.com/ |date=2012-11-05 }}
* [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173157/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm |date=2016-03-03 }}
* [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm ಕಾಕಿನಾಡ ರೇವು ಪಟ್ಟಣ/ಬಂದರು   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202124409/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm |date=2009-02-02 }}
* [http://www.inkakinada.com  ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ]
{{Andhra Pradesh}}


[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಮಂಡಲಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]</text>
      <sha1>l167nmb5npzx5edklq0v8wfolz5oxwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಂಥರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37188</id>
    <revision>
      <id>1434860</id>
      <parentid>1357682</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T19:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rotondus</username>
        <id>68124</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ */</comment>
      <origin>1434860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16323" sha1="rw10u7737ck3s2nbmg0rpo48ucavm27" xml:space="preserve">{{Infobox character
| image = Kakaye and Manthara.jpg
| caption = ಕೈಕೇಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಂಥರ (ಎಡ) ಚಿತ್ರಕಲೆ
| series = [[ರಾಮಾಯಣ]]
| gender = ಹೆಣ್ಣು
| occupation = ಸೇವಕಿ
}}

'''ಮಂಥರ''' [[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣದ]] ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ. ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಕುರೂಪಿಯಂತೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಿವಾಹಿತೆಯಾದ ಅವಳು ಕೈಕೇಯಿಯ ನಂಬುಗಸ್ತ ಸೇವಕಿ, ಸಖಿ. ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಸಿಂಹಾಸನವು ತನ್ನ ಮಗ [[ಭರತ|ಭರತನಿಗೆ]] ಸೇರಿದ್ದು ಮತ್ತು [[ರಾಮ|ರಾಮನನ್ನು]] ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ರಾಣಿ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.{{sfn|Mani|2015}} ಕೈಕೇಯಿಯ ತಾಯಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದ ನಂತರ ಕೈಕೇಯಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಅವಳಿ ಯುಧಜಿತ್‍ಗೆ ಸಾಕು ತಾಯಿಯಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೈಕೇಯಿ [[ದಶರಥ|ದಶರಥನನ್ನು]] ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಅವಳು ಕೈಕೇಯಿಯೊಂದಿಗೆ [[ಅಯೋಧ್ಯೆ|ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ]] ಹೋದಳು.

[[ಕುವೆಂಪು]] ಅವರು ತಮ್ಮ ''[[ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ|ರಾಮಾಯಣದರ್ಶನಂ]]'' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಥರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ''ಕರುಣಾಳು ಮಂಥರ'' ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಮಂಥರ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ರಾಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

==ಪರಿಚಯ==
ಮಂಥರ [[ಅಯೋಧ್ಯೆ|ಅಯೋಧ್ಯೆಯ]] ರಾಜ [[ದಶರಥ|ದಶರಥನ]] ಮೂರನೆಯ ಮಡದಿ [[ಕೈಕೇಯಿ|ಕೈಕೇಯಿಯ]] ಸೇವಕಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಮದುವೆಯಾಗದ ಅವಳ ಮನದಲ್ಲೂ ಮಾತೃಸೆಲೆ ಜಿನುಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ರಾಣಿಯರು ಅವಳ ಕೈಗೆ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆಡಿಸಲು ಕೊಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವಳಿಗೆ ತಾನೇ ಬೆಳೆಸಿದ ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಗ ಭರತನ ಮೇಲೆ ಅಪರಿಮಿತ ಪ್ರೀತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ಬಾಲಕ ರಾಮ ಆಗಸದ ಚಂದ್ರ ಬೇಕೆಂದು ಹಠ ಮಾಡಿ ಅಳುವಾಗ, ಅಂತಃಪುರದ ಯಾವ ರಾಣಿಯರ ಕೈಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಲಕ ರಾಮನನ್ನು ಸಂಭಾಳಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಮಂಥರ, ರಾಮನನ್ನು ಓಲೈಸಿ, ದೊಡ್ಡ ಹರಿವಾಣದಲ್ಲಿ ಪನ್ನೀರನ್ನು ತರಿಸಿ, ಆಕಾಶದ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಇದಿರಾಗಿ ಹರಿವಾಣವನ್ನು ಇರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಹರಿವಾಣದ ಪನ್ನೀರಿನೊಳಗೆ ಚಂದ್ರಬಿಂಬ ಒಡಮೂಡುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮಂಥರ ರಾಮನನ್ನು ಕರೆದು ನಿನ್ನ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತಂದಿದ್ದೇನೆ ಆಟ ಆಡಿಕೊ ಹೋಗು ಎಂದಾಗ ಬಾಲ ರಾಮ ಅಳು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಕಿಲಕಿಲ ನಗುತ್ತಾನೆ. ಬೇರೆ ರಾಣಿಯರು ಮಂಥರೆಗೆ ಮಾಡಿದ ತಾರತಮ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಮಂಥರ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ದ್ವೇಷ ಭಾವವನ್ನು ತಾಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ರಾಮನ ಮೇಲೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ.

==ಕೈಕೇಯಿ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ==
ಕೈಕೇಯಿಯ ಕುಟುಂಬ ಸೇವಕಿಯಾಗಿ, ಮಂಥರ ಹುಟ್ಟಿದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ರಾಜ [[ದಶರಥ|ದಶರಥನು]] ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗ [[ರಾಮ|ರಾಮನನ್ನು]] ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವಳು ಕೋಪಗೊಂಡು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಕೈಕೇಯಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮಂಥರನಿಗೆ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಇವಳು ಕೈಕೇಯಿಯ ಮನಸ್ಸು ಕೆಡಿಸಿ, ಅಯೋದ್ಯೆಯ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ [[ರಾಮ|ರಾಮನ]] ಬದಲು ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಗನಾದ [[ಭರತ|ಭರತನೇ]] ಪಟ್ಟವೇರುವಂತೆ ದಶರಥನನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವಳು.{{sfn|Mani|2015}}
[[File:Dasaratha promises to banish Rama per Kaikeyi's wishes.jpg|thumb|250px|ಕೈಕೇಯಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ರಾಮನನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದಾಗಿ ದಶರಥ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.]]

ಒಮ್ಮೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿದಾಗ ದಶರಥ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಕೈಕೇಯಿ ಈ ವರಗಳನ್ನು ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಕೇಳುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಇದು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯ ಎಂದು ಮಂಥರ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕೊಳಕು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಲು ಅವಳು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಕೋಪಗೊಂಡಂತೆ ನಟಿಸಿ ಅಳಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ದಶರಥ ಅವಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಬಂದಾಗ, ಅವಳು ತಕ್ಷಣ ವರಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮೊದಲನೆಯ ವರವೆಂದರೆ [[ಭರತ|ಭರತನನ್ನು]] ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು. ಎರಡನೆಯ ವರವೆಂದರೆ [[ರಾಮ|ರಾಮನನ್ನು]] ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವನವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು. ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರವು ಭರತನಿಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಜನರ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದಾರಿಯನ್ನು ಹೆಣೆಯಲು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮಂಥರ ಲೆಕ್ಕಹಾಕುತ್ತಾಳೆ.{{sfn|Mani|2015}}

==ಶತ್ರುಘ್ನನಿಂದ ಖಂಡನೆ==
ರಾಮನ ಬಹಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಮಂಥರ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. [[ಕೈಕೇಯಿ|ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ]] ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, [[ಭರತ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಮಲ ಸಹೋದರ [[ಶತ್ರುಘ್ನ]] ಅವಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವಳು ಅರಮನೆ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಶತ್ರುಘ್ನನು ರಾಮನ ಬಹಿಷ್ಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೈಕೇಯಿಯು ಭರತನ ಬಳಿ ಮಂಥರೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ, ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಪಾಪ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ರಾಮನು ಅವರಿಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವನು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರು ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಕೈಕೇಯಿ ಮಂಥರನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ.

==ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ನಂತರ==
೧೪ ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸದ ನಂತರ [[ರಾಮ|ರಾಮನು]] [[ಸೀತೆ]] ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ|ಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ]] ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದಾಗ,&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Ohri, Vishwa Chander|url=http://worldcat.org/oclc/10349809|title=The exile in forest|date=1983|publisher=Lalit Kalā Akademi, India|oclc=10349809}}&lt;/ref&gt; ರಾಮನನ್ನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hone|first=Joseph|date=2017-11-23|title=Coronation|url=http://dx.doi.org/10.1093/oso/9780198814078.003.0003|journal=Oxford Scholarship Online|doi=10.1093/oso/9780198814078.003.0003}}&lt;/ref&gt; ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ನಂತರ, ರಾಮ ಮತ್ತು ಸೀತೆ ತಮ್ಮ ಸೇವಕರಿಗೆ ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ, ರಾಮನು ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಮಂಥರ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಆಗ ಮಂಥರ ತನ್ನ ಕೃತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತುಂಬಾ ವಿಷಾದಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ೧೪ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ರಾಮನನ್ನು ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಕೈಕೇಯಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ರಾಮನು ಮಂಥರ ಇದ್ದ ಕತ್ತಲೆ ಕೋಣೆಗೆ ಹೋದನು, ಅಲ್ಲಿ ಮಂಥರ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಳು. [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ]], [[ಸೀತೆ]] ಮತ್ತು [[ರಾಮ|ರಾಮನನ್ನು]] ನೋಡಿ, ಅವಳು ತನ್ನ ದ್ರೋಹಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ರಾಮ ಅವಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿದನು.

==ಇತರ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರತೆ==
[[File:Representation of Dasaratha being asked in court to banish R Wellcome V0045070.jpg|thumb|250px|ಕೈಕೇಯಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಗುಲಾಮ ಮಂಥರರು ರಾಮನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವಂತೆ ದಶರಥನನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ]]

*ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ ರಾಮಾಯಣಂ [[ಬಾಲಕಾಂಡ|ಬಾಲಕಾಂಡದಲ್ಲಿ]] ಯುವ ರಾಮ ಮತ್ತು ಮಂಥರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ರಾಮನು ಚೆಂಡು ಮತ್ತು ಕೋಲಿನಿಂದ ಆಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಮಂಥರ ಚೆಂಡನ್ನು ರಾಮನಿಂದ ದೂರ ಎಸೆದಳು. ಕೋಪಗೊಂಡ ರಾಮನು ಕೋಲಿನಿಂದ ಅವಳ ಮೊಣಕಾಲಿಗೆ ಹೊಡೆದನು ಮತ್ತು ಅವಳ ಮೊಣಕಾಲು ಮುರಿಯಿತು. ಅವನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೈಕೇಯಿ ರಾಜ ದಶರಥನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಳು. ರಾಜನು ರಾಮ ಮತ್ತು ಅವನ ಇತರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಂಥರಳು ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವೈರತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಆ ಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ರಾಮನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೈಕೇಯಿ ಭರತನಿಗಿಂತ ರಾಮನನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಳೆದಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮಂಥರನಿಗೆ ರಾಮನ ಬಗ್ಗೆ ಅಸೂಯೆಯಾಯಿತು.
*೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಅಮಿಶ್ ತ್ರಿಪಾಠಿ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ರಾಮ್: ಸಿಯಾನ್ ಆಫ್ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು (ರಾಮ್ ಚಂದ್ರ ಸರಣಿಯ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ) ಮಂಥರ ಅವರನ್ನು ಸಪ್ತ ಸಿಂಧುನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Citation|url=https://scroll.in/article/737251/the-scion-of-ikshvaku-is-quite-the-un-ramayana|title='The Scion of Ikshvaku' is quite the 'Un-Ramayana'|date=2015-06-28|work=[[Scroll.in]]}}&lt;/ref&gt; 
*ರಮಾನಂದ ಸಾಗರ್ ಅವರ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ, ಮಂಥರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹಿರಿಯ ನಟಿ ಲಲಿತಾ ಪವಾರ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಟಿವಿ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಮನು ವನವಾಸದ ನಂತರ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ, ಕತ್ತಲೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಂಥರನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿದ ಮಂಥರ ಅವನ ಕಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುತ್ತಾಳೆ, ನಂತರ ರಾಮ ಅವಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ==
* {{Cite book|last=Mani|first=Vettam|url=https://books.google.com/books?id=mvXsDwAAQBAJ&amp;q=Manthara&amp;pg=PP5|title=Puranic Encyclopedia: A Comprehensive Work with Special Reference to the Epic and Puranic Literature|date=2015-01-01|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0597-2|language=en}}

{{ರಾಮಾಯಣ}}	
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]</text>
      <sha1>rw10u7737ck3s2nbmg0rpo48ucavm27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚೀನೀ ಮಣ್ಣು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113672</id>
    <revision>
      <id>1434895</id>
      <parentid>1346689</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ವಿಸ್ತರಣೆ</comment>
      <origin>1434895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11156" sha1="lporzxj2v59d732hrcdz29cs03u3ei7" xml:space="preserve">{{Infobox mineral
| name        = Kaolinite
| category = [[Phyllosilicate]] minerals
| group = Kaolinite-[[Serpentine subgroup|Serpentine]] group, kaolinite subgroup
| boxwidth    =
| image       = Kaolinite from Twiggs County in Georgia in USA.jpg
|imagesize=210px| alt         =
| caption     =
| formula     = {{Chem2|Al2Si2O5(OH)4}}, or in oxide notation: {{Chem2|Al2O3*2SiO2*2H2O}}
| IMAsymbol   = Kln&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
| strunz      = 9.ED.05
| system      = [[Triclinic]]
| class       = Pedial (1) &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(same [[H-M symbol]])&lt;/small&gt;
| symmetry    = ''P''1
| unit cell   = a = 5.13&amp;nbsp;[[Ångstrom|Å]], b = 8.89&amp;nbsp;Å &lt;br /&gt;c = 7.25&amp;nbsp;Å; α = 90° &lt;br /&gt;β = 104.5°, γ = 89.8°; Z&amp;nbsp;=&amp;nbsp;2
| color       = White to cream, sometimes red, blue or brown tints from impurities and pale-yellow; also often stained various hues, tans and browns being common.
| habit       = Rarely as crystals, thin plates or stacked. More commonly as microscopic pseudohexagonal plates and clusters of plates, aggregated into compact, claylike masses.
| twinning    =
| cleavage    = Perfect on {001}
| fracture    =
| tenacity    = Flexible but inelastic
| mohs        = 2–2.5
| luster      = Pearly to dull earthy
| refractive  = n&lt;sub&gt;α&lt;/sub&gt; = 1.553–1.565, &lt;br /&gt;n&lt;sub&gt;β&lt;/sub&gt; = 1.559–1.569,&lt;br /&gt; n&lt;sub&gt;γ&lt;/sub&gt; = 1.569–1.570
| opticalprop = Biaxial (–)
| pleochroism =
| 2V          = Measured: 24° to 50°, Calculated: 44°
| streak      = White
| gravity     = 2.16–2.68
| melt        =
| fusibility  =
| diagnostic  =
| solubility  =
| references  =&lt;ref name=Mindat&gt;{{Mindat |id=2156 |name=Kaolinite |access-date=5 August 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Webmin&gt;{{WebMineral |url=http://www.webmineral.com/data/Kaolinite.shtml |title=Kaolinite Mineral Data |access-date=5 August 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Handbook&gt;{{cite book |title=Handbook of Mineralogy: Silica, silicates |publisher=Mineral Data Publishing |year=1995 |isbn=9780962209734 |veditors=Anthony JW, Bideaux RA, Bladh KW, Nichols MC |location=Tucson, Ariz. |chapter=Kaolinite |oclc=928816381 |display-editors=3 |chapter-url=http://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/kaolinite.pdf}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ಚೀನೀ ಮಣ್ಣು''' [[ಪಿಂಗಾಣಿ]] [[ಪಾತ್ರೆಪರಡಿ|ಪಾತ್ರೆ]]ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ  ಬಿಳಿಮಣ್ಣು. ಕೆಯೊಲಿನ್ ಪರ್ಯಾಯನಾಮ. ಬಿಳುಪಾದ ಬಣ್ಣ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕದಡಿಹೋಗುವ ಗುಣ, [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಸಂಬಂಧವಾದ ಯಾವ ಕಲ್ಮಷವೂ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ-ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೆಯೊಲಿನ್ ದರ್ಜೆಯ ಮಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಇದು ನೀರಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಅಲುಮಿನಿಯಮ್ ಸಿಲಿಕೇಟ್]] Al2O3 SiO2 2H2O. ಶುದ್ಧರೂಪದ ಕೆಯೊಲಿನಿನಲ್ಲಿ 46% [[ಸಿಲಿಕಾನ್]] 40% [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲುಮಿನ]] ಮತ್ತು 14% ನೀರಿನ ಅಂಶ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆ 2.6 ಉಷ್ಣತೆ 17500 ಅ. ಮೀರಿದ ಮೇಲೆ ಇದು ಕರಗುವ ಲಕ್ಷಣ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಗ್ರಾನೈಟ್]] ಸಂಬಂಧದ [[ಕಲ್ಲು]]ಗಳು ಕ್ಷಯಿಸುವುದರಿಂದ ಕೆಯೊಲಿನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ನಾನಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಯೊಲಿನ್ ದೊರೆತರೂ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯದು ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುವುದು [[ಬ್ರಿಟನ್|ಬ್ರಿಟನಿ]]ನ ಕಾರನ್‍ವಾಲ್ ಮತ್ತು ದವನ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ|ಚೆಕೋಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]], [[ಜರ್ಮನಿ]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]], ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ. ಬ್ರಿಟನಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಕೆಯೊಲಿನ್ ಪ್ರಪಂಚದ ನಾನಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿಂಗಾಣಿ ಸಾಮಾನುಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, [[ಕಾಗದ]] ತಯಾರಿಕೆ, ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಮಲ್ಲು ಬಟ್ಟೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, ಬಿಳುಪು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಿಕೆ, [[ಬಟ್ಟೆ]] ಮತ್ತು ಕಾಗದವನ್ನು ನುಣುಪು ಮಾಡುವಿಕೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಹೊಳಪು ಕೊಡುವಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಮಣ್ಣಿನ ಉಪಯೊಗ ಉಂಟು. ಬಣ್ಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ರಬ್ಬರು|ರಬ್ಬರ್]] ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಚೀನೀ ಮಣ್ಣು ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.

==ಭಾರತದಲ್ಲಿ==
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಮಣ್ಣು ಪ್ರಾಯಶಃ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಗದ, ಬಟ್ಟೆ, ಪಿಂಗಾಣಿ, ಕಾವಿಟ್ಟಿಗೆ, ರಬ್ಬರ್ ಮೊದಲಾದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಚೀನೀ ಮಣ್ಣಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಚೀನೀ ಮಣ್ಣಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೊ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅತಿ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಚೀನೀ ಮಣ್ಣು ಮಾತ್ರ ವಿದೇಶದಿಂದ ಆಮದಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 1972 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಚೀನೀ ಮಣ್ಣಿನ ಪರಿಮಾಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದೆ.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ರಾಜ್ಯ !! ಪರಿಮಾಣ&lt;br&gt;(ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ನುಗಳಲ್ಲಿ) !! ಮೌಲ್ಯ&lt;br&gt;(ರೂಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ)
|-
| [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] || 13.278 || 1,43,000
|-
| [[ಬಿಹಾರ]] || 18,240 || 2,46,000
|-
| [[ದೆಹಲಿ]] || 87,236 || 5,59,000
|-
| [[ಗುಜರಾತ್]] || 2,320 || 42,000
|-
| [[ಹರಿಯಾಣ]] || 10,640 || 1,10,000
|-
| [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]] || 620 || 9,000
|-
| [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]] || 11,994 || 63,000
|-
| [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] || 2,009 || 17,000
|-
| [[ಕರ್ನಾಟಕ]] || 7,853 || 1,34,000
|-
| [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] || 1,469 || 29,000
|-
| [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] || 68,179 || 10,81,000
|-
| [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡು]] || 5,963 || 76,000
|-
| [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] || 15,045 || 4,40,000
|}

[[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ|ಗಣಿ]]ಯಿಂದ ತೋಡಿದ ಚೀನೀ ಮಣ್ಣನ್ನು ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ತೊಳೆಯುವುದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಿರುವ [[ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು|ಬೆಣಚು]], [[ಮರಳು]], ಕಲ್ಮಷಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕಳೆದು ಶುದ್ಧ ಬಿಳಿಯ ಮಣ್ಣು ಹಾಲಿನ ಕೆನೆಯಂತೆ ಕೊನೆಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯ ಮಧ್ಯೆ ಒತ್ತಿ ನೀರೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತೆಗೆದು ಒಣಗಿಸಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಬಾಗೇಶಪುರದ ಬಳಿಯ [[ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ]]ಯ ದೇವಂಗಿ ಬಳಿಯೂ ಇವೆ. ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ಚೀನೀ ಮಣ್ಣಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಪದಾರ್ಥ !! ಶೇಕಡಾವಾರು
|-
| ಸಿಲಿಕ || 46-48
|-
| ಅಲುಮಿನ || 38-39
|-
| ಕಬ್ಬಿಣ ಆಮ್ಲ || 0.4-0.6
|-
| ಟೈಟೇನಿಯಮ್ ಆಮ್ಲ || 0.2-0.4
|-
| ಇತರ || 0.2-0.4
|-
| ನೀರಿನ ಅಂಶ || 12-14
|}

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಮಣ್ಣಿನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಕೆಲಸ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾಗೇಶಪುರ ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವಲಗಿ ಬಳಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಗಣಿಗಳನ್ನು ಮೈಸೂರು ಮಿನರಲ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾನಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಿ ಮಣ್ಣು ದೊರೆಯುವ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಬೆಂಗಳೂರು (ಗೊಲ್ಲರಹಳ್ಳಿ), ಬೆಳಗಾಂವಿ (ಕಾರಲಗಿ, ಖಾನಾಪುರ), [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] (ಭೀಮಸಮುದ್ರ), [[ಧಾರವಾಡ]] (ಮಾಸೂರು, ಶೇಷಗಿರಿ, ಅಡೂರು), ಹಾಸನ (ಬಾಗೇಶಪುರ, ನಂದೀಹಳ್ಳಿ), [[ಕೋಲಾರ]] (ಗೊಕುಂಟ, ಕರಡಿಬಂಡೆ), ಶಿವಮೊಗ್ಗ (ದೇವಂಗಿ, ಹೊಸನಗರ, ಆನಂದಪುರ), [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] (ಗುರುವಾಯನ ಕೆರೆ, ಉಳ್ಳಾಲ), ಬೀದರ್ (ಕಮಧಾನ).

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನೀ ಮಣ್ಣು}}

{{Unreferenced}}

[[ವರ್ಗ:ಖನಿಜಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]</text>
      <sha1>lporzxj2v59d732hrcdz29cs03u3ei7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117054</id>
    <revision>
      <id>1434839</id>
      <parentid>1434838</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sojiga</username>
        <id>71743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ */  ಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿವರದೊಂದಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.</comment>
      <origin>1434839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17480" sha1="mip7zg6qa4j7k8u2y2or92geqbga3io" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ.jpg|thumb|ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!ಹೆಸರು
!ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ
|-
|ಜನನ
|0೫ ಜೂನ್ ೧೯೬೨
|-
|ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
|ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್ (ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್)
|-
|ವೃತ್ತಿ
|ವೈದ್ಯರು
|-
|ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ
|ಸಂಘಟನೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ, ಸಾಹಿತ್ಯ
|-
|ತಂದೆ, ತಾಯಿ
|ದಿ. ಎಂ ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್, ದಿ. ಶಾಂತಾಬಾಯಿ
|-
|ಸಂಗಾತಿ
|ದಿ. ಯು ಭೂಪತಿ 
|-
|ಸಂತತಿ
|ಅಭಿಮನ್ಯು ಭೂಪತಿ, ಸಿದ್ಧರ್ಥ ಭೂಪತಿ
|-
|ಮೂಲ ಊರು
|ರಾಯಚೂರು
|}
]]

=== ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ ===
ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು ವೈದ್ಯೆಯಾಗಿ, ಬರಹಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ, ಸಂಘಟಕಿಯಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ವಸುಂಧರಾ 1962ರ ಜೂನ್ 5ರಂದು ರಾಯಚೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಎಂ. ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್. ತಾಯಿ ಶಾಂತಾಬಾಯಿ. ರಾಯಚೂರಿನ ಮಂಗಳವಾರಪೇಟೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಬಾಲಕಿಯರ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿ, ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವೆಂಕಟೇಶ‍ ದೇಸಾಯಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಿಯು ಓದಿದರು. 

ಬಳ್ಳಾರಿಯ ತಾರಾನಾಥ ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್. ಓದಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್(ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್) ಪೂರೈಸಿದರು. ಮಣಿಪಾಲ ಡೀಮ್ಡ್  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ (ಎಫ್.ಎ.ಜಿ.ಇ) ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಆಯುರ್ವೇದ (ಯುಎಸ್ಎ) ಇಂದ (ಎಫ್.ಐ.ಸಿ.ಎ) ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಪಡೆದರು. 

ಪ್ರಸ್ತುತ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

=== ನಡೆದು ಬಂದ ದಾರಿ ===
ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತೋರಣಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ವೈದ್ಯ ವೃತ್ತಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ವಸುಂಧರಾ ಅವರು ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪತಿ ದಿವಂಗತ ಯು. ಭೂಪತಿ ಅವರು ಸಂಡೂರಿನ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕರು, ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಹೆಸರಾದವರು.
ವೈದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ, ಕತೆ, ನಾಟಕ, ಕವನ, ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನೆ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಸುಂಧರಾ ಅವರ 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.

=== ಕೃತಿಗಳು ===
* '''50 ವೈದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''15 ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''9 ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳು'''
* '''3 ಅಂಕಣ ಬರಹಗಳು'''
* '''2 ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''1 ಕವನ ಸಂಕಲನ'''
* '''1 ಕಥಾಸಂಕಲನ'''
* 1 ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು 1 ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ.

===ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ===

* '''ಮೂರು ಬೃಹತ್ ಸಂಪುಟಗಳು'''
* '''ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿವನ'''
* '''ಹೂವು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ'''
* '''ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದ'''
* '''ಪ್ರೀತಿ''' (ಕಥಾ ಸಂಕಲನ)
* '''ಸಂಕ್ರಾಂತಿ''' (ಕವನ ಸಂಕಲನ)
* '''ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಮೌಢ್ಯ'''

* &lt;ref&gt;https://www.sapnaonline.com/shop/Author/vasundhara-bhupathi&lt;/ref&gt;

* ಜೀವಸೆಲೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://avadhimag.com/?p=215755 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-27 |archive-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727061259/https://avadhimag.com/%3Fp%3D215755/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ &lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/column/gv/2009/0725-food-and-health-book-by-vasundhara-bhupathi.html ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ : ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ]&lt;/ref&gt;

=== ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ ===
* ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಹೆಣ್ಣು ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆ ನಿಷೇಧ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ಸತತ ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಗೌರವ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕೈಂಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು.

* ಜೊತೆಗೆ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

* ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

=== ಕೆಲವು ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳು ===
* ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು 2012ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ವಿಶ್ವ ಶಾಂತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* 2015ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.

* ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018ರಲ್ಲಿ ಬಹ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.

* 2019ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 23ರಲ್ಲಿ ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ ಅಬುಧಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ 15ನೇ ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು.

* 2019ರ ಮೇ 17,18 ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯರಂಗ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ವಸಂತ ಸಾಹಿತ್ಯೋತ್ಸವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.

* ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

* 2021ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಕೇಂದ್ರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೇದಿಕೆಯ ಅಖಿಲ ಕರ್ನಾಟಕ ತೃತೀಯ ಕವಿ ಕಾವ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು.

=== ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳು ===
* ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು 
* ಕರ್ನಾಟಕ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು

=== ಸಂದ ಗೌರವಗಳು ===
* '''ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರಿಗೆ 2007ರಲ್ಲಿ ಎಚ್ಐವಿ/ಏಡ್ಸ್ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ‘ಯೂನಿಸೆಫ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ‘ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೇಖಕಿ ಪುರಸ್ಕಾರ’ ಲಭಿಸಿವೆ.'''

* 'ಹೂವು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ’ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ 'ಅಕಲಂಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ, ‘ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನಕಾರ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'

* '''2013-14ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ‘ರಾಜ್ಯ ಪರಿಸರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* ‘ಮೊಗ್ಗು ಅರಳುವಾಗ’ ಕೃತಿಗೆ ‘ಮಾತೋಶ್ರೀ ರತ್ನಮ್ಮ ಹೆಗ್ಗಡೆ’ ಗ್ರಂಥ ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ಡಾ|| ಪಿ.ಎಸ್. ಶಂಕರ್ ‘ವೈದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’

* '''ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸ್ವದೇಶಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಆಂದೋಲನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ‘ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* '''‘ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’, ಸೀತಾಸುತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ 2023ನೇ ಸಾಲಿನ ‘ಸಮೃದ್ಧ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* ಆಯುರ್ವೇದ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ‘ಆಯುರ್ವೇದ ಜ್ಯೋತಿ’

* ‘ವೈದ್ಯರತ್ನ’, ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಶಂಕರಶ್ರೀ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* '''ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೀವಮಾನ ಶಾಧನೆಗೆ ಕೊಡಮಾಡುವ 2023-24ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ  ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ಇವರು ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.'''

* '''2022 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅನುಪಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* 2024 ರಲ್ಲಿ ಎಫ್. ಕೆ. ಸಿ. ಸಿ. ಐ.ನಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* ಆರ್ಟ್ ಮಂತ್ರಂ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಆರ್ಟ್ ಮಂತ್ರಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ 2025ನೇ ಸಾಲಿನ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* '''ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರಾಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಲಭಿಸಿದೆ.'''

* '''ಡಾ ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ ಅವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗುಲ್ಬರ್ಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಹಲವರು ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.'''

* '''ಇವರು ಬರೆದ ಹಲವು ಲೇಖನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪದವಿ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ.'''

* ಇದಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಂಕಣ ಬರಹಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
* &lt;ref&gt;https://www.amazon.in/NOBEL-VANCHITA-DR-YALLAPRAGADA-SUBBARAO-kannada/dp/B072QZMKFG/ref=sr_1_6?qid=1564156901&amp;refinements=p_27%3AVasundhara+Bhupathi&amp;s=books&amp;sr=1-6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.vijayavani.net/author/dr-vasundhara-bhupathi/&lt;/ref&gt;

=== ರೇಡಿಯೋ ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ===
ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ೧೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫೋನ್-ಇನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 
ಬೆಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾನಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸಂದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಲೇಖಕರ ಜೀವನ ಸಾಧನೆ ಕುರಿತು ರೇಡಿಯೋ ಸಂದರ್ಶನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಎಫ್ ಎಮ್ ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಸಂಜೀವಿನಿ, ಹೆಲ್ತ್ ಟಿಪ್, ಲಂಚ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡಿವೆ. ದೂರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಈ ಟಿವಿ, [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ]], [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಚಂದನ]], [[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿವಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಓ ಸಖಿ, ಹಲೋ ಡಾಕ್ಟರ್, ಫೋನ್- ಇನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಮಂದಾಕಿನಿ ಮತ್ತು ಕಾಡ ಹಾದಿಯ ಹೂವುಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

=== ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಶಿಬಿರಗಳು ===
ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಸಂಘ- ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಹಾಗೂ ಚರ್ಚೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಹವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ರಾಯಚೂರು ಹಾಗೂ ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 

ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ತಿಳುವಳಿಕೆ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

=== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ===
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;ref&gt;.https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/avadi-epaper-avadi/keenes+aravindha+maalagatti+vasundhara+bhupati+lokesh+akaademi+adhyaksharaagi+nemaka-newsid-71423084/amp  &lt;/ref&gt;


{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ]]
&lt;references /&gt;
__FORCETOC__</text>
      <sha1>mip7zg6qa4j7k8u2y2or92geqbga3io</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434840</id>
      <parentid>1434839</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sojiga</username>
        <id>71743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ */</comment>
      <origin>1434840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17435" sha1="8kkmyr1s140rxvfzu2fklz0cf3uwbf9" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ.jpg|thumb|ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!ಹೆಸರು
!ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ
|-
|ಜನನ
|0೫ ಜೂನ್ ೧೯೬೨
|-
|ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
|ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್ (ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್)
|-
|ವೃತ್ತಿ
|ವೈದ್ಯರು
|-
|ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ
|ಸಂಘಟನೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ, ಸಾಹಿತ್ಯ
|-
|ತಂದೆ, ತಾಯಿ
|ದಿ. ಎಂ ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್, ದಿ. ಶಾಂತಾಬಾಯಿ
|-
|ಸಂಗಾತಿ
|ದಿ. ಯು ಭೂಪತಿ 
|-
|ಸಂತತಿ
|ಅಭಿಮನ್ಯು ಭೂಪತಿ, ಸಿದ್ಧರ್ಥ ಭೂಪತಿ
|-
|ಮೂಲ ಊರು
|ರಾಯಚೂರು
|}
]]

ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು ವೈದ್ಯೆಯಾಗಿ, ಬರಹಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ, ಸಂಘಟಕಿಯಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ವಸುಂಧರಾ 1962ರ ಜೂನ್ 5ರಂದು ರಾಯಚೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಎಂ. ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್. ತಾಯಿ ಶಾಂತಾಬಾಯಿ. ರಾಯಚೂರಿನ ಮಂಗಳವಾರಪೇಟೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಬಾಲಕಿಯರ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿ, ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವೆಂಕಟೇಶ‍ ದೇಸಾಯಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಿಯು ಓದಿದರು. 

ಬಳ್ಳಾರಿಯ ತಾರಾನಾಥ ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್. ಓದಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್(ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್) ಪೂರೈಸಿದರು. ಮಣಿಪಾಲ ಡೀಮ್ಡ್  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ (ಎಫ್.ಎ.ಜಿ.ಇ) ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಆಯುರ್ವೇದ (ಯುಎಸ್ಎ) ಇಂದ (ಎಫ್.ಐ.ಸಿ.ಎ) ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಪಡೆದರು. 

ಪ್ರಸ್ತುತ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

=== ನಡೆದು ಬಂದ ದಾರಿ ===
ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತೋರಣಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ವೈದ್ಯ ವೃತ್ತಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ವಸುಂಧರಾ ಅವರು ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪತಿ ದಿವಂಗತ ಯು. ಭೂಪತಿ ಅವರು ಸಂಡೂರಿನ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕರು, ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಹೆಸರಾದವರು.

ವೈದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ, ಕತೆ, ನಾಟಕ, ಕವನ, ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನೆ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಸುಂಧರಾ ಅವರ 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.

=== ಕೃತಿಗಳು ===
* '''50 ವೈದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''15 ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''9 ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳು'''
* '''3 ಅಂಕಣ ಬರಹಗಳು'''
* '''2 ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''1 ಕವನ ಸಂಕಲನ'''
* '''1 ಕಥಾಸಂಕಲನ'''
* 1 ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು 1 ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ.

===ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ===

* '''ಮೂರು ಬೃಹತ್ ಸಂಪುಟಗಳು'''
* '''ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿವನ'''
* '''ಹೂವು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ'''
* '''ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದ'''
* '''ಪ್ರೀತಿ''' (ಕಥಾ ಸಂಕಲನ)
* '''ಸಂಕ್ರಾಂತಿ''' (ಕವನ ಸಂಕಲನ)
* '''ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಮೌಢ್ಯ'''

* &lt;ref&gt;https://www.sapnaonline.com/shop/Author/vasundhara-bhupathi&lt;/ref&gt;

* ಜೀವಸೆಲೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://avadhimag.com/?p=215755 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-27 |archive-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727061259/https://avadhimag.com/%3Fp%3D215755/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ &lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/column/gv/2009/0725-food-and-health-book-by-vasundhara-bhupathi.html ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ : ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ]&lt;/ref&gt;

=== ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ ===
* ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಹೆಣ್ಣು ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆ ನಿಷೇಧ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ಸತತ ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಗೌರವ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕೈಂಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು.

* ಜೊತೆಗೆ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

* ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

=== ಕೆಲವು ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳು ===
* ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು 2012ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ವಿಶ್ವ ಶಾಂತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* 2015ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.

* ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018ರಲ್ಲಿ ಬಹ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.

* 2019ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 23ರಲ್ಲಿ ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ ಅಬುಧಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ 15ನೇ ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು.

* 2019ರ ಮೇ 17,18 ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯರಂಗ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ವಸಂತ ಸಾಹಿತ್ಯೋತ್ಸವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.

* ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

* 2021ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಕೇಂದ್ರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೇದಿಕೆಯ ಅಖಿಲ ಕರ್ನಾಟಕ ತೃತೀಯ ಕವಿ ಕಾವ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು.

=== ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳು ===
* ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು 
* ಕರ್ನಾಟಕ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು

=== ಸಂದ ಗೌರವಗಳು ===
* '''ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರಿಗೆ 2007ರಲ್ಲಿ ಎಚ್ಐವಿ/ಏಡ್ಸ್ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ‘ಯೂನಿಸೆಫ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ‘ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೇಖಕಿ ಪುರಸ್ಕಾರ’ ಲಭಿಸಿವೆ.'''

* 'ಹೂವು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ’ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ 'ಅಕಲಂಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ, ‘ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನಕಾರ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'

* '''2013-14ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ‘ರಾಜ್ಯ ಪರಿಸರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* ‘ಮೊಗ್ಗು ಅರಳುವಾಗ’ ಕೃತಿಗೆ ‘ಮಾತೋಶ್ರೀ ರತ್ನಮ್ಮ ಹೆಗ್ಗಡೆ’ ಗ್ರಂಥ ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ಡಾ|| ಪಿ.ಎಸ್. ಶಂಕರ್ ‘ವೈದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’

* '''ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸ್ವದೇಶಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಆಂದೋಲನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ‘ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* '''‘ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’, ಸೀತಾಸುತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ 2023ನೇ ಸಾಲಿನ ‘ಸಮೃದ್ಧ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* ಆಯುರ್ವೇದ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ‘ಆಯುರ್ವೇದ ಜ್ಯೋತಿ’

* ‘ವೈದ್ಯರತ್ನ’, ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಶಂಕರಶ್ರೀ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* '''ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೀವಮಾನ ಶಾಧನೆಗೆ ಕೊಡಮಾಡುವ 2023-24ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ  ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ಇವರು ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.'''

* '''2022 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅನುಪಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* 2024 ರಲ್ಲಿ ಎಫ್. ಕೆ. ಸಿ. ಸಿ. ಐ.ನಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* ಆರ್ಟ್ ಮಂತ್ರಂ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಆರ್ಟ್ ಮಂತ್ರಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ 2025ನೇ ಸಾಲಿನ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* '''ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರಾಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಲಭಿಸಿದೆ.'''

* '''ಡಾ ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ ಅವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗುಲ್ಬರ್ಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಹಲವರು ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.'''

* '''ಇವರು ಬರೆದ ಹಲವು ಲೇಖನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪದವಿ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ.'''

* ಇದಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಂಕಣ ಬರಹಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
* &lt;ref&gt;https://www.amazon.in/NOBEL-VANCHITA-DR-YALLAPRAGADA-SUBBARAO-kannada/dp/B072QZMKFG/ref=sr_1_6?qid=1564156901&amp;refinements=p_27%3AVasundhara+Bhupathi&amp;s=books&amp;sr=1-6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.vijayavani.net/author/dr-vasundhara-bhupathi/&lt;/ref&gt;

=== ರೇಡಿಯೋ ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ===
ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ೧೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫೋನ್-ಇನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 
ಬೆಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾನಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸಂದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಲೇಖಕರ ಜೀವನ ಸಾಧನೆ ಕುರಿತು ರೇಡಿಯೋ ಸಂದರ್ಶನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಎಫ್ ಎಮ್ ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಸಂಜೀವಿನಿ, ಹೆಲ್ತ್ ಟಿಪ್, ಲಂಚ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡಿವೆ. ದೂರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಈ ಟಿವಿ, [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ]], [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಚಂದನ]], [[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿವಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಓ ಸಖಿ, ಹಲೋ ಡಾಕ್ಟರ್, ಫೋನ್- ಇನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಮಂದಾಕಿನಿ ಮತ್ತು ಕಾಡ ಹಾದಿಯ ಹೂವುಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

=== ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಶಿಬಿರಗಳು ===
ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಸಂಘ- ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಹಾಗೂ ಚರ್ಚೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಹವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ರಾಯಚೂರು ಹಾಗೂ ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 

ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ತಿಳುವಳಿಕೆ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

=== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ===
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;ref&gt;.https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/avadi-epaper-avadi/keenes+aravindha+maalagatti+vasundhara+bhupati+lokesh+akaademi+adhyaksharaagi+nemaka-newsid-71423084/amp  &lt;/ref&gt;


{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ]]
&lt;references /&gt;
__FORCETOC__</text>
      <sha1>8kkmyr1s140rxvfzu2fklz0cf3uwbf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434852</id>
      <parentid>1434840</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T14:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sojiga</username>
        <id>71743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1434852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17564" sha1="izmqsx79a56y3kwwyqvxrdpr408wpj4" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ.jpg|thumb|ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!ಹೆಸರು
!ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ
|-
|ಜನನ
|0೫ ಜೂನ್ ೧೯೬೨
|-
|ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
|ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್ 
|-
|ವೃತ್ತಿ
|ವೈದ್ಯರು
|-
|ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ
|ಸಂಘಟನೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ, ಸಾಹಿತ್ಯ
|-
|ತಂದೆ, ತಾಯಿ
|ದಿ. ಎಂ ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್, ದಿ. ಶಾಂತಾಬಾಯಿ
|-
|ಸಂಗಾತಿ
|ದಿ. ಯು ಭೂಪತಿ 
|-
|ಸಂತತಿ
|ಅಭಿಮನ್ಯು ಭೂಪತಿ, ಸಿದ್ದಾರ್ಥ ಭೂಪತಿ
|-
|ಮೂಲ ಊರು
|ರಾಯಚೂರು
|}
]]

ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು ವೈದ್ಯೆಯಾಗಿ, ಬರಹಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ, ಸಂಘಟಕಿಯಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ವಸುಂಧರಾ 1962ರ ಜೂನ್ 5ರಂದು ರಾಯಚೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಎಂ. ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್. ತಾಯಿ ಶಾಂತಾಬಾಯಿ. ರಾಯಚೂರಿನ ಮಂಗಳವಾರಪೇಟೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಬಾಲಕಿಯರ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿ, ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವೆಂಕಟೇಶ‍ ದೇಸಾಯಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಿಯು ಓದಿದರು. 

ಬಳ್ಳಾರಿಯ ತಾರಾನಾಥ ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್. ಓದಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್(ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್) ಪೂರೈಸಿದರು. ಮಣಿಪಾಲ ಡೀಮ್ಡ್  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ (ಎಫ್.ಎ.ಜಿ.ಇ) ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಆಯುರ್ವೇದ (ಯುಎಸ್ಎ) ಇಂದ (ಎಫ್.ಐ.ಸಿ.ಎ) ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಪಡೆದರು. 

ಪ್ರಸ್ತುತ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

=== ನಡೆದು ಬಂದ ದಾರಿ ===
ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತೋರಣಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ವೈದ್ಯ ವೃತ್ತಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ವಸುಂಧರಾ ಅವರು ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪತಿ ದಿವಂಗತ ಯು. ಭೂಪತಿ ಅವರು ಸಂಡೂರಿನ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕರು, ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಹೆಸರಾದವರು.

ವೈದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ, ಕತೆ, ನಾಟಕ, ಕವನ, ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನೆ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಸುಂಧರಾ ಅವರ 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.

=== ಕೃತಿಗಳು ===
* '''50 ವೈದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''15 ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''9 ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳು'''
* '''3 ಅಂಕಣ ಬರಹಗಳು'''
* '''2 ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''1 ಕವನ ಸಂಕಲನ'''
* '''1 ಕಥಾಸಂಕಲನ'''
* 1 ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು 1 ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ.

===ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ===

* '''ಮೂರು ಬೃಹತ್ ಸಂಪುಟಗಳು'''
* '''ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿವನ'''
* '''ಹೂವು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ'''
* '''ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದ'''
* '''ಪ್ರೀತಿ''' (ಕಥಾ ಸಂಕಲನ)
* '''ಸಂಕ್ರಾಂತಿ''' (ಕವನ ಸಂಕಲನ)
* '''ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಮೌಢ್ಯ'''

* &lt;ref&gt;https://www.sapnaonline.com/shop/Author/vasundhara-bhupathi&lt;/ref&gt;

* ಜೀವಸೆಲೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://avadhimag.com/?p=215755 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-27 |archive-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727061259/https://avadhimag.com/%3Fp%3D215755/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ &lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/column/gv/2009/0725-food-and-health-book-by-vasundhara-bhupathi.html ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ : ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ]&lt;/ref&gt;

=== ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ ===
* ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಹೆಣ್ಣು ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆ ನಿಷೇಧ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ಸತತ ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಗೌರವ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕೈಂಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು.

* ಜೊತೆಗೆ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

* ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

=== ಕೆಲವು ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳು ===
* ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು 2012ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ವಿಶ್ವ ಶಾಂತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* 2015ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.

* ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018ರಲ್ಲಿ ಬಹ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.

* 2019ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 23ರಲ್ಲಿ ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ ಅಬುಧಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ 15ನೇ ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು.

* 2019ರ ಮೇ 17,18 ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯರಂಗ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ವಸಂತ ಸಾಹಿತ್ಯೋತ್ಸವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.

* ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

* 2021ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಕೇಂದ್ರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೇದಿಕೆಯ ಅಖಿಲ ಕರ್ನಾಟಕ ತೃತೀಯ ಕವಿ ಕಾವ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು.

=== ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳು ===
* ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು 
* ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸಂಘದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* ಕನ್ನಡ ವೈದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು

=== ಸಂದ ಗೌರವಗಳು ===
* '''ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರಿಗೆ 2007ರಲ್ಲಿ ಎಚ್ಐವಿ/ಏಡ್ಸ್ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ‘ಯೂನಿಸೆಫ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ‘ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೇಖಕಿ ಪುರಸ್ಕಾರ’ ಲಭಿಸಿವೆ.'''

* 'ಹೂವು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ’ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ 'ಅಕಲಂಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ, ‘ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನಕಾರ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'

* '''2013-14ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ‘ರಾಜ್ಯ ಪರಿಸರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* ‘ಮೊಗ್ಗು ಅರಳುವಾಗ’ ಕೃತಿಗೆ ‘ಮಾತೋಶ್ರೀ ರತ್ನಮ್ಮ ಹೆಗ್ಗಡೆ’ ಗ್ರಂಥ ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ಡಾ|| ಪಿ.ಎಸ್. ಶಂಕರ್ ‘ವೈದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’

* '''ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸ್ವದೇಶಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಆಂದೋಲನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ‘ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* '''‘ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’, ಸೀತಾಸುತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ 2023ನೇ ಸಾಲಿನ ‘ಸಮೃದ್ಧ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* ಆಯುರ್ವೇದ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ‘ಆಯುರ್ವೇದ ಜ್ಯೋತಿ’

* ‘ವೈದ್ಯರತ್ನ’, ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಶಂಕರಶ್ರೀ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* '''ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೀವಮಾನ ಶಾಧನೆಗೆ ಕೊಡಮಾಡುವ 2023-24ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ  ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ಇವರು ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.'''

* '''2022 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅನುಪಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* 2024 ರಲ್ಲಿ ಎಫ್. ಕೆ. ಸಿ. ಸಿ. ಐ.ನಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* ಆರ್ಟ್ ಮಂತ್ರಂ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಆರ್ಟ್ ಮಂತ್ರಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ 2025ನೇ ಸಾಲಿನ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* '''ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರಾಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಲಭಿಸಿದೆ.'''

* '''ಡಾ ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ ಅವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗುಲ್ಬರ್ಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಹಲವರು ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.'''

* '''ಇವರು ಬರೆದ ಹಲವು ಲೇಖನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪದವಿ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ.'''

* ಇದಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಂಕಣ ಬರಹಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
* &lt;ref&gt;https://www.amazon.in/NOBEL-VANCHITA-DR-YALLAPRAGADA-SUBBARAO-kannada/dp/B072QZMKFG/ref=sr_1_6?qid=1564156901&amp;refinements=p_27%3AVasundhara+Bhupathi&amp;s=books&amp;sr=1-6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.vijayavani.net/author/dr-vasundhara-bhupathi/&lt;/ref&gt;

=== ರೇಡಿಯೋ ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ===
ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ೧೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫೋನ್-ಇನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 
ಬೆಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾನಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸಂದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಲೇಖಕರ ಜೀವನ ಸಾಧನೆ ಕುರಿತು ರೇಡಿಯೋ ಸಂದರ್ಶನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಎಫ್ ಎಮ್ ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಸಂಜೀವಿನಿ, ಹೆಲ್ತ್ ಟಿಪ್, ಲಂಚ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡಿವೆ. ದೂರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಈ ಟಿವಿ, [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ]], [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಚಂದನ]], [[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿವಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಓ ಸಖಿ, ಹಲೋ ಡಾಕ್ಟರ್, ಫೋನ್- ಇನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಮಂದಾಕಿನಿ ಮತ್ತು ಕಾಡ ಹಾದಿಯ ಹೂವುಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

=== ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಶಿಬಿರಗಳು ===
ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಸಂಘ- ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಹಾಗೂ ಚರ್ಚೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಹವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ರಾಯಚೂರು ಹಾಗೂ ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 

ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ತಿಳುವಳಿಕೆ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

=== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ===
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;ref&gt;.https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/avadi-epaper-avadi/keenes+aravindha+maalagatti+vasundhara+bhupati+lokesh+akaademi+adhyaksharaagi+nemaka-newsid-71423084/amp  &lt;/ref&gt;


{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ]]
&lt;references /&gt;
__FORCETOC__</text>
      <sha1>izmqsx79a56y3kwwyqvxrdpr408wpj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434858</id>
      <parentid>1434852</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T16:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sojiga</username>
        <id>71743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1434858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18917" sha1="pavfpl3h4ju739psgebwebws2ey0jfk" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ.jpg|thumb|ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!ಹೆಸರು
!ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ
|-
|ಜನನ
|0೫ ಜೂನ್ ೧೯೬೨
|-
|ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
|ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್ 
|-
|ವೃತ್ತಿ
|ವೈದ್ಯರು
|-
|ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ
|ಸಂಘಟನೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ, ಸಾಹಿತ್ಯ
|-
|ತಂದೆ, ತಾಯಿ
|ದಿ. ಎಂ ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್, ದಿ. ಶಾಂತಾಬಾಯಿ
|-
|ಸಂಗಾತಿ
|ದಿ. ಯು ಭೂಪತಿ 
|-
|ಸಂತತಿ
|ಅಭಿಮನ್ಯು ಭೂಪತಿ, ಸಿದ್ದಾರ್ಥ ಭೂಪತಿ
|-
|ಮೂಲ ಊರು
|ರಾಯಚೂರು
|}
]]

ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು ವೈದ್ಯೆಯಾಗಿ, ಬರಹಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ, ಸಂಘಟಕಿಯಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ವಸುಂಧರಾ 1962ರ ಜೂನ್ 5ರಂದು ರಾಯಚೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಎಂ. ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್. ತಾಯಿ ಶಾಂತಾಬಾಯಿ. ರಾಯಚೂರಿನ ಮಂಗಳವಾರಪೇಟೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಬಾಲಕಿಯರ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿ, ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವೆಂಕಟೇಶ‍ ದೇಸಾಯಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಿಯು ಓದಿದರು. 

ಬಳ್ಳಾರಿಯ ತಾರಾನಾಥ ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್. ಓದಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್(ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್) ಪೂರೈಸಿದರು. ಮಣಿಪಾಲ ಡೀಮ್ಡ್  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ (ಎಫ್.ಎ.ಜಿ.ಇ) ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಆಯುರ್ವೇದ (ಯುಎಸ್ಎ) ಇಂದ (ಎಫ್.ಐ.ಸಿ.ಎ) ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಪಡೆದರು. 

ಪ್ರಸ್ತುತ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ವಸುಂಧರಾ ಅವರು, 'ವೈದ್ಯ ಲೋಕ' ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

=== ನಡೆದು ಬಂದ ದಾರಿ ===
ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತೋರಣಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ವೈದ್ಯ ವೃತ್ತಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ವಸುಂಧರಾ ಅವರು ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪತಿ ದಿವಂಗತ ಯು. ಭೂಪತಿ ಅವರು ಸಂಡೂರಿನ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕರು, ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಹೆಸರಾದವರು.

ವೈದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ, ಕತೆ, ನಾಟಕ, ಕವನ, ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನೆ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಸುಂಧರಾ ಅವರ 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.

=== ಕೃತಿಗಳು ===
* '''50 ವೈದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''15 ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''9 ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳು'''
* '''3 ಅಂಕಣ ಬರಹಗಳು'''
* '''2 ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''1 ಕವನ ಸಂಕಲನ'''
* '''1 ಕಥಾಸಂಕಲನ'''
* 1 ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು 1 ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ.

===ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ===

* '''ಮೂರು ಬೃಹತ್ ಸಂಪುಟಗಳು'''
* '''ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿವನ'''
* '''ಹೂವು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ'''
* '''ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದ'''
* '''ಪ್ರೀತಿ''' (ಕಥಾ ಸಂಕಲನ)
* '''ಸಂಕ್ರಾಂತಿ''' (ಕವನ ಸಂಕಲನ)
* '''ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಮೌಢ್ಯ'''

* &lt;ref&gt;https://www.sapnaonline.com/shop/Author/vasundhara-bhupathi&lt;/ref&gt;

* ಜೀವಸೆಲೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://avadhimag.com/?p=215755 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-27 |archive-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727061259/https://avadhimag.com/%3Fp%3D215755/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ &lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/column/gv/2009/0725-food-and-health-book-by-vasundhara-bhupathi.html ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ : ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ]&lt;/ref&gt;

=== ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ ===
* ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಹೆಣ್ಣು ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆ ನಿಷೇಧ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* ಆಯುರ್ವೇದ ಪದವಿ ಓದುತ್ತಿರುವಾಗ ಎ ಐ ಎಫ್ (ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಫೆಡರೇಶನ್) ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ
* ಮೌಢ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಕಾಯ್ದೆಯ ಜಾರಿಗೆ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ಮೌಢ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿ ಮಾಡಿದೆ.
* ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋವೃತ್ತಿ ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ
* ಎಂ ಎಂ ಕಲಬುರ್ಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರಿ ಲಂಕೇಶ್ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ನಡೆದ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ
* ಕಾವೇರಿ ನೀರಿನ ಹೋರಾಟ
* ಕನ್ನಡಪರ ಹೋರಾಟಗಳು
* ಎನ್ ಇ ಪಿ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ
* ಹಲವಾರು ಮಹಿಳಾ ಪರ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ

=== ಕೆಲವು ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳು ===
* ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು 2012ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ವಿಶ್ವ ಶಾಂತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* 2015ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.

* ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018ರಲ್ಲಿ ಬಹ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.

* 2019ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 23ರಲ್ಲಿ ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ ಅಬುಧಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ 15ನೇ ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು.

* 2019ರ ಮೇ 17,18 ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯರಂಗ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ವಸಂತ ಸಾಹಿತ್ಯೋತ್ಸವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.

* ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

* 2021ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಕೇಂದ್ರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೇದಿಕೆಯ ಅಖಿಲ ಕರ್ನಾಟಕ ತೃತೀಯ ಕವಿ ಕಾವ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು.

=== ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳು ===
* ಸತತ ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಗೌರವ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕೈಂಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು.
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
* ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

*ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದವರು ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು.
*ಕನ್ನಡ ವೈದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೀವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
*ಪ್ರಸ್ತುತ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವ ವಸುಂಧರಾ ಅವರು ಇಲ್ಲಿಯೂ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

=== ಸಂದ ಗೌರವಗಳು ===
* '''ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರಿಗೆ 2007ರಲ್ಲಿ ಎಚ್ಐವಿ/ಏಡ್ಸ್ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ‘ಯೂನಿಸೆಫ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ‘ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೇಖಕಿ ಪುರಸ್ಕಾರ’ ಲಭಿಸಿವೆ.'''

* 'ಹೂವು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ’ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ 'ಅಕಲಂಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ, ‘ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನಕಾರ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'

* '''2013-14ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ‘ರಾಜ್ಯ ಪರಿಸರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* ‘ಮೊಗ್ಗು ಅರಳುವಾಗ’ ಕೃತಿಗೆ ‘ಮಾತೋಶ್ರೀ ರತ್ನಮ್ಮ ಹೆಗ್ಗಡೆ’ ಗ್ರಂಥ ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ಡಾ|| ಪಿ.ಎಸ್. ಶಂಕರ್ ‘ವೈದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’

* '''ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸ್ವದೇಶಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಆಂದೋಲನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ‘ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* '''‘ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’, ಸೀತಾಸುತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ 2023ನೇ ಸಾಲಿನ ‘ಸಮೃದ್ಧ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* ಆಯುರ್ವೇದ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ‘ಆಯುರ್ವೇದ ಜ್ಯೋತಿ’

* ‘ವೈದ್ಯರತ್ನ’, ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಶಂಕರಶ್ರೀ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* '''ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೀವಮಾನ ಶಾಧನೆಗೆ ಕೊಡಮಾಡುವ 2023-24ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ  ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ಇವರು ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.'''

* '''2022 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅನುಪಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* 2024 ರಲ್ಲಿ ಎಫ್. ಕೆ. ಸಿ. ಸಿ. ಐ.ನಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* ಆರ್ಟ್ ಮಂತ್ರಂ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಆರ್ಟ್ ಮಂತ್ರಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ 2025ನೇ ಸಾಲಿನ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* '''ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರಾಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಲಭಿಸಿದೆ.'''

* '''ಡಾ ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ ಅವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗುಲ್ಬರ್ಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಹಲವರು ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.'''

* '''ಇವರು ಬರೆದ ಹಲವು ಲೇಖನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪದವಿ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ.'''

* ಇದಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಂಕಣ ಬರಹಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
* &lt;ref&gt;https://www.amazon.in/NOBEL-VANCHITA-DR-YALLAPRAGADA-SUBBARAO-kannada/dp/B072QZMKFG/ref=sr_1_6?qid=1564156901&amp;refinements=p_27%3AVasundhara+Bhupathi&amp;s=books&amp;sr=1-6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.vijayavani.net/author/dr-vasundhara-bhupathi/&lt;/ref&gt;

=== ರೇಡಿಯೋ ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ===
ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ೧೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫೋನ್-ಇನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 
ಬೆಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾನಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸಂದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಲೇಖಕರ ಜೀವನ ಸಾಧನೆ ಕುರಿತು ರೇಡಿಯೋ ಸಂದರ್ಶನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಎಫ್ ಎಮ್ ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಸಂಜೀವಿನಿ, ಹೆಲ್ತ್ ಟಿಪ್, ಲಂಚ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡಿವೆ. ದೂರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಈ ಟಿವಿ, [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ]], [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಚಂದನ]], [[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿವಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಓ ಸಖಿ, ಹಲೋ ಡಾಕ್ಟರ್, ಫೋನ್- ಇನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಮಂದಾಕಿನಿ ಮತ್ತು ಕಾಡ ಹಾದಿಯ ಹೂವುಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

=== ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಶಿಬಿರಗಳು ===
ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಸಂಘ- ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಹಾಗೂ ಚರ್ಚೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಹವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ರಾಯಚೂರು ಹಾಗೂ ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 

ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ತಿಳುವಳಿಕೆ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

=== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ===
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;ref&gt;.https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/avadi-epaper-avadi/keenes+aravindha+maalagatti+vasundhara+bhupati+lokesh+akaademi+adhyaksharaagi+nemaka-newsid-71423084/amp  &lt;/ref&gt;


{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ]]
&lt;references /&gt;
__FORCETOC__</text>
      <sha1>pavfpl3h4ju739psgebwebws2ey0jfk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434869</id>
      <parentid>1434858</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T05:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sojiga</username>
        <id>71743</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1434869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19087" sha1="6dc37p3tdiiew4o2dorchendij1qmhx" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ.jpg|thumb|ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!ಹೆಸರು
!ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ
|-
|ಜನನ
|0೫ ಜೂನ್ ೧೯೬೨
|-
|ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
|ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್ 
|-
|ವೃತ್ತಿ
|ವೈದ್ಯರು
|-
|ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ
|ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಘಟನೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ
|-
|ತಂದೆ, ತಾಯಿ
|ದಿ. ಎಂ ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್, ದಿ. ಶಾಂತಾಬಾಯಿ
|-
|ಸಂಗಾತಿ
|ದಿ. ಯು ಭೂಪತಿ 
|-
|ಸಂತತಿ
|ಅಭಿಮನ್ಯು ಭೂಪತಿ, ಸಿದ್ದಾರ್ಥ ಭೂಪತಿ
|-
|ಮೂಲ ಊರು
|ರಾಯಚೂರು
|}
]]

ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು ವೈದ್ಯೆಯಾಗಿ, ಬರಹಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ, ಸಂಘಟಕಿಯಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ವಸುಂಧರಾ 1962ರ ಜೂನ್ 5ರಂದು ರಾಯಚೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಎಂ. ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್. ತಾಯಿ ಶಾಂತಾಬಾಯಿ. ರಾಯಚೂರಿನ ಮಂಗಳವಾರಪೇಟೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಬಾಲಕಿಯರ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿ, ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವೆಂಕಟೇಶ‍ ದೇಸಾಯಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಿಯು ಓದಿದರು. 

ಬಳ್ಳಾರಿಯ ತಾರಾನಾಥ ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್. ಓದಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಬಿ.ಎ.ಎಂ.ಎಸ್(ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್) ಪೂರೈಸಿದರು. ಮಣಿಪಾಲ ಡೀಮ್ಡ್  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ (ಎಫ್.ಎ.ಜಿ.ಇ) ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಆಯುರ್ವೇದ (ಯುಎಸ್ಎ) ಇಂದ (ಎಫ್.ಐ.ಸಿ.ಎ) ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಪಡೆದರು. 

ಪ್ರಸ್ತುತ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ವಸುಂಧರಾ ಅವರು, 'ವೈದ್ಯ ಲೋಕ' ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

=== ನಡೆದು ಬಂದ ದಾರಿ ===
ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತೋರಣಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ವೈದ್ಯ ವೃತ್ತಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ವಸುಂಧರಾ ಅವರು ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪತಿ ದಿವಂಗತ ಯು. ಭೂಪತಿ ಅವರು ಸಂಡೂರಿನ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕರು, ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಹೆಸರಾದವರು.

ವೈದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ, ಕತೆ, ನಾಟಕ, ಕವನ, ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನೆ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಸುಂಧರಾ ಅವರ 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.

=== ಕೃತಿಗಳು ===
* '''50 ವೈದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''15 ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''9 ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳು'''
* '''3 ಅಂಕಣ ಬರಹಗಳು'''
* '''2 ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳು'''
* '''1 ಕವನ ಸಂಕಲನ'''
* '''1 ಕಥಾಸಂಕಲನ'''
* 1 ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು 1 ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ.

===ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ===

* '''&lt;nowiki/&gt;'ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಗಾತಿ' ಮೂರು ಬೃಹತ್ ಸಂಪುಟಗಳು'''
* '''ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿವನ'''
* '''ಹೂವು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ'''
* '''ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದ'''
* '''ಪ್ರೀತಿ''' (ಕಥಾ ಸಂಕಲನ)
* '''ಸಂಕ್ರಾಂತಿ''' (ಕವನ ಸಂಕಲನ)
* '''ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಮೌಢ್ಯ'''

* &lt;ref&gt;https://www.sapnaonline.com/shop/Author/vasundhara-bhupathi&lt;/ref&gt;

* ಜೀವಸೆಲೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://avadhimag.com/?p=215755 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-27 |archive-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727061259/https://avadhimag.com/%3Fp%3D215755/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ &lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/column/gv/2009/0725-food-and-health-book-by-vasundhara-bhupathi.html ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ : ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ]&lt;/ref&gt;

=== ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ ===
* ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಹೆಣ್ಣು ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆ ನಿಷೇಧ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* ಆಯುರ್ವೇದ ಪದವಿ ಓದುತ್ತಿರುವಾಗ ಎ ಐ ಎಫ್ (ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಫೆಡರೇಶನ್) ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ
* ಮೌಢ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಕಾಯ್ದೆಯ ಜಾರಿಗೆ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ಮೌಢ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿ ಮಾಡಿದೆ.
* ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋವೃತ್ತಿ ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ
* ಎಂ ಎಂ ಕಲಬುರ್ಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರಿ ಲಂಕೇಶ್ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ನಡೆದ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ
* ಕಾವೇರಿ ನೀರಿನ ಹೋರಾಟ
* ಕನ್ನಡಪರ ಹೋರಾಟಗಳು
* ಎನ್ ಇ ಪಿ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ
* ಹಲವಾರು ಮಹಿಳಾ ಪರ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ

=== ಕೆಲವು ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳು ===
* ಡಾ. ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು 2012ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ವಿಶ್ವ ಶಾಂತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* 2015ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.

* ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018ರಲ್ಲಿ ಬಹ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.

* 2019ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 23ರಲ್ಲಿ ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ ಅಬುಧಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ 15ನೇ ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು.

* 2019ರ ಮೇ 17,18 ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯರಂಗ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ವಸಂತ ಸಾಹಿತ್ಯೋತ್ಸವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.

* ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

* 2021ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಕೇಂದ್ರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೇದಿಕೆಯ ಅಖಿಲ ಕರ್ನಾಟಕ ತೃತೀಯ ಕವಿ ಕಾವ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು.
* ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಮ್ಮಟಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು.

=== ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳು ===
* ಸತತ ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಗೌರವ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕೈಂಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು.
* ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
* ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

*ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದವರು ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರು.
*ಕನ್ನಡ ವೈದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೀವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
*ಪ್ರಸ್ತುತ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವ ವಸುಂಧರಾ ಅವರು ಇಲ್ಲಿಯೂ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

=== ಸಂದ ಗೌರವಗಳು ===
* '''ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿಯವರಿಗೆ 2007ರಲ್ಲಿ ಎಚ್ಐವಿ/ಏಡ್ಸ್ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ‘ಯೂನಿಸೆಫ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ‘ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೇಖಕಿ ಪುರಸ್ಕಾರ’ ಲಭಿಸಿವೆ.'''

* 'ಹೂವು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ’ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ 'ಅಕಲಂಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ, ‘ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನಕಾರ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'

* '''2013-14ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ‘ರಾಜ್ಯ ಪರಿಸರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* ‘ಮೊಗ್ಗು ಅರಳುವಾಗ’ ಕೃತಿಗೆ ‘ಮಾತೋಶ್ರೀ ರತ್ನಮ್ಮ ಹೆಗ್ಗಡೆ’ ಗ್ರಂಥ ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ಡಾ|| ಪಿ.ಎಸ್. ಶಂಕರ್ ‘ವೈದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’

* '''ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸ್ವದೇಶಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಆಂದೋಲನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ‘ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* '''‘ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’, ಸೀತಾಸುತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ 2023ನೇ ಸಾಲಿನ ‘ಸಮೃದ್ಧ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’'''

* ಆಯುರ್ವೇದ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ‘ಆಯುರ್ವೇದ ಜ್ಯೋತಿ’

* ‘ವೈದ್ಯರತ್ನ’, ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಶಂಕರಶ್ರೀ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* '''ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೀವಮಾನ ಶಾಧನೆಗೆ ಕೊಡಮಾಡುವ 2023-24ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ  ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ಇವರು ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.'''

* '''2022 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅನುಪಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* 2024 ರಲ್ಲಿ ಎಫ್. ಕೆ. ಸಿ. ಸಿ. ಐ.ನಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* ಆರ್ಟ್ ಮಂತ್ರಂ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಆರ್ಟ್ ಮಂತ್ರಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

* '''ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ 2025ನೇ ಸಾಲಿನ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

* '''ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರಾಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಲಭಿಸಿದೆ.'''

* '''ಡಾ ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ ಅವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗುಲ್ಬರ್ಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಹಲವರು ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.'''

* '''ಇವರು ಬರೆದ ಹಲವು ಲೇಖನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪದವಿ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿವೆ.'''

* ಇದಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಂಕಣ ಬರಹಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
* &lt;ref&gt;https://www.amazon.in/NOBEL-VANCHITA-DR-YALLAPRAGADA-SUBBARAO-kannada/dp/B072QZMKFG/ref=sr_1_6?qid=1564156901&amp;refinements=p_27%3AVasundhara+Bhupathi&amp;s=books&amp;sr=1-6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.vijayavani.net/author/dr-vasundhara-bhupathi/&lt;/ref&gt;

=== ರೇಡಿಯೋ ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ===
ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ೧೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫೋನ್-ಇನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 
ಬೆಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾನಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸಂದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಲೇಖಕರ ಜೀವನ ಸಾಧನೆ ಕುರಿತು ರೇಡಿಯೋ ಸಂದರ್ಶನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಎಫ್ ಎಮ್ ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಸಂಜೀವಿನಿ, ಹೆಲ್ತ್ ಟಿಪ್, ಲಂಚ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡಿವೆ. ದೂರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಈ ಟಿವಿ, [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ]], [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಚಂದನ]], [[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿವಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಓ ಸಖಿ, ಹಲೋ ಡಾಕ್ಟರ್, ಫೋನ್- ಇನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಮಂದಾಕಿನಿ ಮತ್ತು ಕಾಡ ಹಾದಿಯ ಹೂವುಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

=== ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಶಿಬಿರಗಳು ===
ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಸಂಘ- ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಹಾಗೂ ಚರ್ಚೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಹವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. 
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ರಾಯಚೂರು ಹಾಗೂ ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 

ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ತಿಳುವಳಿಕೆ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

=== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ===
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;ref&gt;.https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/avadi-epaper-avadi/keenes+aravindha+maalagatti+vasundhara+bhupati+lokesh+akaademi+adhyaksharaagi+nemaka-newsid-71423084/amp  &lt;/ref&gt;


{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ]]
&lt;references /&gt;
__FORCETOC__</text>
      <sha1>6dc37p3tdiiew4o2dorchendij1qmhx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ThisisSK</title>
    <ns>3</ns>
    <id>119834</id>
    <revision>
      <id>1434862</id>
      <parentid>942439</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T01:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>97709</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ChinnaYarasala Harijanawada]] ಪುಟವನ್ನು [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ThisisSK]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/ChinnaYarasala Harijanawada|ChinnaYarasala Harijanawada]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/ThisisSK|ThisisSK]]&quot;</comment>
      <origin>942439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="396" sha1="po1y6aqzdx9wca7t0zzujf41vf0e77f" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ChinnaYarasala Harijanawada}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೪೧, ೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (UTC)</text>
      <sha1>po1y6aqzdx9wca7t0zzujf41vf0e77f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Vaishnavi Guthi/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>122532</id>
    <revision>
      <id>1434878</id>
      <parentid>974247</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T07:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>92051</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:A picture of President Kennedy's head and shoulders taken at the autopsy.jpg]] → [[File:Head &amp; Shoulders Photograph of John F. Kennedy's Corpse.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Head &amp; Shoulders Photograph of John F. Kennedy's Corpse.jpg]]</comment>
      <origin>1434878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8001" sha1="atp1omnyl8rf5yeg9w1ndjxdtaqag1h" xml:space="preserve">
== ಜಾನ್ ಎಫ್‌ ಕೆನಡಿ ==

=== ಪರಿಚಯ ===
[[ಚಿತ್ರ:President John F. Kennedy with Ambassador of Ecuador, Neftalί Ponce-Miranda.jpg|thumb|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾನ್ ಕೆನಡಿಯ]]
ಜೆಎಫ್‌ಕೆ ಮತ್ತು ಜ್ಯಾಕ್ ಎಂಬ ಮೊದಲಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಜಾನ್ ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಕೆನಡಿ (ಮೇ 29, 1917 - ನವೆಂಬರ್ 22, 1963) ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು 1961 ರ ಜನವರಿಯಿಂದ 1963 ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ 35 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಕೆನಡಿ ಶೀತಲ ಸಮರದ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅವರ ಬಹುಪಾಲು ಕೆಲಸಗಳು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಬಾದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿದ್ದವು. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ, ಕೆನಡಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗುವ ಮೊದಲು ಯು.ಎಸ್. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೆನೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಕೆನಡಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಬ್ರೂಕ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ, ರಾಜಕೀಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಯು.ಎಸ್. ನೇವಲ್ ರಿಸರ್ವ್ಗೆ ಸೇರುವ ಮೊದಲು ಅವರು 1940 ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. 

==ಕೆನಡಿಯ ಆಘಾತಕಾರಿ ಹತ್ಯೆ==
[[ಚಿತ್ರ:JFKWHP-ST-A22-1-61 President John F. Kennedy with Prime Minister Harold Macmillan of Great Britain in Bermuda.jpg|thumb]]
ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನ 35 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾನ್ ಫಿಟ್ಜ್ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಕೆನಡಿ ಅವರನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 22, 1963 ರಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12: 30 ಕ್ಕೆ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಡಲ್ಲಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಟೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಡೀಲಿ ಪ್ಲಾಜಾ ಮೂಲಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಮೋಟಾರು ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು&lt;ref&gt;https://translate.google.com/translate?hl=kn&amp;sl=en&amp;u=https://www.history.com/topics/us-presidents/jfk-assassination&amp;prev=search&lt;/ref&gt;. ಮೋಟಾರು ವಾಹನವು ಪಾರ್ಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಮಾರಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಧಾವಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕೆನಡಿ ಶೂಟಿಂಗ್ ಮುಗಿದ ಸುಮಾರು 30 ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ಸತ್ತನೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಓಸ್ವಾಲ್ಡ್ ಕೆನಡಿಯನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು.
ಆರಂಭಿಕ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ 70 ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ಓಸ್ವಾಲ್ಡ್‌ನನ್ನು ಡಲ್ಲಾಸ್ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ ಬಂಧಿಸಿದೆ. ಕೆನಡಿಯ ಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಡಲ್ಲಾಸ್ ಪೊಲೀಸ್ ಜೆ. ಡಿ. ಟಿಪ್ಪಿಟ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಓಸ್ವಾಲ್ಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ 24, 1963 ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 11: 21 ಕ್ಕೆ, ಲೈವ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ನಗರದ ಜೈಲಿನಿಂದ ಕೌಂಟಿ ಜೈಲಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಓಸ್ವಾಲ್ಡ್ ಅವರನ್ನು ಡಲ್ಲಾಸ್ ಪೊಲೀಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಡಲ್ಲಾಸ್ ನೈಟ್ಕ್ಲಬ್ ಆಪರೇಟರ್ ಜ್ಯಾಕ್ ರೂಬಿ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ. ಓಸ್ವಾಲ್ಡ್ ಅವರನ್ನು ಪಾರ್ಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಮಾರಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref&gt;https://translate.google.com/translate?hl=kn&amp;sl=en&amp;u=https://www.jfklibrary.org/learn/about-jfk/jfk-in-history/november-22-1963-death-of-the-president&amp;prev=search&lt;/ref&gt;  

== ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Head &amp; Shoulders Photograph of John F. Kennedy's Corpse.jpg|thumb|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕೆನಡಿಯ ಮೃತ ದೇಹ]]
[[ಚಿತ್ರ:President Kennedy Hanau Speech Germany 1963.jpg|thumb|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕೆನಡಿಯ ಭಾಷಣ]]
ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕೆನಡಿಯವರ ಶವವನ್ನು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಭವನದ ಪೂರ್ವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರದ ಭಾನುವಾರದಂದು, ಕೆನಡಿಯ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕುದುರೆ ಎಳೆಯುವ ಸೀಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಸಲು ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು&lt;ref&gt;https://translate.google.com/translate?hl=kn&amp;sl=en&amp;u=https://www.whitehousehistory.org/john-f-kennedy-funeral&amp;prev=search&lt;/ref&gt;. ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ, ಕಾವಲುಗಾರರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ನವೆಂಬರ್ 25 ರ ಸೋಮವಾರದಂದು ನಡೆದ ರಾಜ್ಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ 90 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಸೇಂಟ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಿಕ್ವಿಯಮ್ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಂತರ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ವರ್ಜೀನಿಯಾದ ಆರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ವೇತಭವನದಿಂದ 2.7 ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಇಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;https://translate.google.com/translate?hl=kn&amp;sl=en&amp;u=https://www.irishcentral.com/roots/history/jfk-funeral&amp;prev=search&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೆಖಗಳು ==</text>
      <sha1>atp1omnyl8rf5yeg9w1ndjxdtaqag1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕಾಕಿನಾಡಾ ಕಾಜಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150273</id>
    <revision>
      <id>1434842</id>
      <parentid>1341830</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cmariejoseph</username>
        <id>913</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಕಾಗುಣಿತ ತಿದ್ದುಪಡಿ</comment>
      <origin>1434842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4741" sha1="pbodf31jsplo7icdc8cvv4wr2k5uzgp" xml:space="preserve">{{Infobox prepared food|name=ಕಾಕಿನಾಡ ಕಾಜಾ|image=[[ಚಿತ್ರ:Andhra Telangana Sweets - Kakinada Kaja.jpg|thumb]]|caption=ಕಾಕಿನಾಡ ಕಾಜಾ|alternate_name=|country=ಭಾರತ|region=[[ಕಾಕಿನಾಡ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]|creator=|course=|served=|main_ingredient=ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟು, ಸಕ್ಕರೆ, ತುಪ್ಪ|variations=ಗೊಟ್ಟಂ ಕಾಜಾ, ಮಡತ ಕಾಜಾ|calories=}}

'''ಕಾಕಿನಾಡ ಕಾಜಾ''' 1891 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕಾಕಿನಾಡ]] ನಗರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಸಿಹಿ ತಿನಿಸಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಖಾಜಾ]] ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ತಿನಿಸಿನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಚ್ಚಿದ ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಕೊಳವೆಯನ್ನು '''[[ತೆಲುಗು|ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ]] ಗೊಟ್ಟಂ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು '''ಗೊಟ್ಟಂ ಕಾಜಾ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Kaja: the Raja of All Sweets |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2018/mar/02/kaja-the-raja-of-all-sweets-1781211.html |access-date=2019-12-04}}&lt;/ref&gt; ಇದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಪಾಕವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಾಗಿ [[ಭೌಗೋಳಿಕ ಕುರುಹು|ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ]] (ಜಿಐ) ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತಾದರೂ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-08-10 |title=Pootharekulu in record books |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/food-and-recipes/100818/pootharekulu-in-record-books.html |access-date=2019-12-04 |website=Deccan Chronicle |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಪದಾರ್ಥಗಳು ==
ಮೈದಾ, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಖಾದ್ಯ ತೈಲಗಳು ಕಾಜಾದ ಮುಖ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳಾಗಿವೆ.

== ತಯಾರಿ ==
ಮೊದಲಿಗೆ ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟು, ಖೋವಾ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಪೇಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ತಂದು ಗರಿಗರಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪಾಕವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಗರಿಗರಿಯಾದ ಪೇಸ್ಟ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕದಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಬಗೆಗಳು ==
ಕಾಜಾಗಳ ಎರಡು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಧಗಳೆಂದರೆ ''ಮಡತ ಕಾಜಾ'' ಮತ್ತು ''ಗೊಟ್ಟಂ ಕಾಜಾ''. ಮಡತ ಕಾಜಾಗಳನ್ನು ಪೇಸ್ಟ್ರಿಯ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಗೊಟ್ಟಮ್ ಕಾಜಾಗಳನ್ನು ಪೇಸ್ಟ್ರಿಯ ಉರುಳೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೊಟ್ಟಮ್ ಕಾಜಾಗಳು ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಣಗಿದ್ದು ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಸಭರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಯಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಕೂಡಲೇ ಕರಗುತ್ತವೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಮಡತ ಕಾಜಾಗಳು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಒಂದೇ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಇರಿಸಿದರೆ ಬಹುತೇಕ ಒಣಗುತ್ತವೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಿಹಿ ತಿನಿಸುಗಳು]]</text>
      <sha1>pbodf31jsplo7icdc8cvv4wr2k5uzgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172230</id>
    <revision>
      <id>1434890</id>
      <parentid>1369068</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>768</id>
      </contributor>
      <comment>12_Principles_of_Green_Chemistry_proposed_by_Anastas_and_Warner.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Túrelioರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ.</comment>
      <origin>1434890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31784" sha1="3xmhk8yw86oxbizc7npexps9d4maiun" xml:space="preserve">{{copyedit}}

ಹಸಿರು [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] (Green chemistry)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Green Chemistry |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Green_chemistry |access-date=28 December 2024 |website=Wikipedia}}&lt;/ref&gt;(ಸಾಸ್ತೇನಬಲ್ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಕ್ಯೂಲರ್ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ).

ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.

ಪರಿಸರ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ದೇ, ಇದರಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=green chemistry |url=https://www.epa.gov/greenchemistry}}&lt;/ref&gt;

ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ದೇಶಗಳು—ಅಂದರೆ, ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಮರ್ಥ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಹಜವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಅಣುಗಳು, ವಸ್ತುಗಳು, ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ—ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=green chemistry |url=https://www.epa.gov/greenchemistry |website=wikipedia}}&lt;/ref&gt;

=== '''ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ''' ===
ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ (ಸಮರ್ಥನೀಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ): ಮಾನವರ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ, ಸಸ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾದ ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆ ಅಥವಾ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ತಡೆಯುವ ರಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ.

ಟಿಪ್ಪಣಿ : ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವು ಪ್ರಾಯೋಗಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಲು ಖರ್ಚನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಾನುಕೂಲ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=GREEN CHEMISTRY AND ENGINEERING: Drivers, Metrics, and Reduction to Practice |url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev.energy.28.011503.163459 |access-date=28 December 2024 |journal=Annual Review of Environment and Resources|date=2003 |doi=10.1146/annurev.energy.28.011503.163459 |last1=Marteel |first1=Anne E. |last2=Davies |first2=Julian A. |last3=Olson |first3=Walter W. |last4=Abraham |first4=Martin A. |volume=28 |pages=401–428 }}&lt;/ref&gt;

=== ಇತಿಹಾಸ ===
1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸವಕಳಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವನ್ನು ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ (ಪರಮಾಣು ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಟಾಲಿಸಿಸ್ಗಳಂತಹ) ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.

ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿತ್ತು: &quot;ಎಂಡ್ ಆಫ್ ದ ಪೈಪ್&quot;ದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ನಿಯಮಿತ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಕ್ರಮದಿಂದ, ಉತ್ಪಾದನಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತಡೆಯುವತ್ತ ಹಾದಿಯಾಯಿತು. ಈಗ ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಶ್ರೇಣಿ 1990ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಕೊನೆ ಭಾಗದವರೆಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, &quot;ಕ್ಲೀನ್&quot; ಮತ್ತು &quot;ಸಾಸ್ತೇನಬಲ್&quot; ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವೆಂಬ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪದಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಈ ಪದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=E. J.; Breyman, S. |first=Woodhouse, |title=&quot;Green chemistry as social movement?&quot;. |url=doi:10.1177/0162243904271726 |website=sage journals}}&lt;/ref&gt;

ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ, [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ]] ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ  ತನ್ನ ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ, ಯಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ  ಸಂಶೋಧಕರು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿಯೊಳಗಿನ ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಜಾಲದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಮತ್ತು  ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರ ಮಾಡಿದರು&lt;ref&gt;{{Cite web |last=J.A. |first=Linthorst, |title=&quot;An overview: Origins and development of green chemistry&quot;. |url=. doi:10.1007/s10698-009-9079-4}}&lt;/ref&gt;

=== '''ತತ್ವಗಳು''' ===
1998ರಲ್ಲಿ, ಪಾಲ್ ಅನಾಸ್ಟಾಸ್ (ಅವರು US EPAಯಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಸಿ. ವಾರ್ನರ್ (ಅವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೋಲರಾಯ್ಡ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರು) ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲು ತತ್ವಗಳೊಂದನ್ನ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |first=Anastas, Paul T.; Warner, John C |title=Green chemistry: theory and practice. Oxford [England]; New York: Oxford University Press. ISBN 9780198502340. |url=https://global.oup.com/academic/product/green-chemistry-theory-and-practice-9780198506980?cc=in&amp;lang=en&amp;}}&lt;/ref&gt; ಈ ಹನ್ನೆರಡು ತತ್ವಗಳು ರಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ವಿವಿಧ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಾಥಮ್ಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ತತ್ವಗಳು ಈ ರೀತಿಯ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ:

* ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ.
* ನವೀಕರಣೀಯ ವಸ್ತು ಮಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಉಚ್ಛೇತನ.
* ಭದ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬಳಕೆ (ತೇಳು ದ್ರವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂ ಡಿದೇ)ಶಕ್ತಿ-ಕ್ಷಮತೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ.
** ಶಕ್ತಿ-ಕ್ಷಮತೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ.
** ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು, ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಆದರ್ಶ ರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಹನ್ನೆರಡು ತತ್ವಗಳು:
*# ತಡೆಯುವುದು: ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು ಅದನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಥವಾ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ.
*# ಆಟಮ್ ಆರ್ಥಿಕತೆ: ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ವಿಧಾನಗಳು ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಇದರರ್ಥ ಕಡಿಮೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ: ಮಾನವ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ವಿಷಕಾರಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.
*# ಭದ್ರ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ: ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು , ಕಡಿಮೆ ವಿಷಕಾರಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬೇಕು.
*# ಭದ್ರ ದ್ರಾವಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು: ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಬರುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕು.
*# ಶಕ್ತಿ ದಕ್ಷತೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ: ಶಕ್ತಿ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಸರ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕು.
*# ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಫೀಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ: ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾದಾಗ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಫೀಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ನವೀಕರಿಸಲಾಗದವುಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.
*# ಡೆರಿವೇಟಿವ್‌ಗಳ ಕಡಿತ: ಅನಗತ್ಯ ಡೆರಿವೇಟಿವ್‌ಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಅಥವಾ ರಕ್ಷಣಾ ಗುಂಪುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು
*# ಕ್ಯಾಟಲಿಸಿಸ್: ಕ್ಯಾಟಲಿಟಿಕ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಪುನ:ಪುನ: ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟೊಯಿಕಿಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ.
*# ನಾಶಹೊಂದುವ ವಿನ್ಯಾಸ: ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಮಲಿನವನ್ನು ತರುವುದು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾದ ನಂತರ ಅವುಗಳು   ಹಾನಿಕಾರಕವಲ್ಲದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಬೇಕು.
*# ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಗಾಗಿ ನೈಜ-ಸಮಯದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ನೈಜ-ಸಮಯ, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
*# ಅಪಘಾತ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಗಾಗಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ: ಸಾಧ್ಯವಾದಾಗಲೆಲ್ಲಾ, ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಆ ವಸ್ತುಗಳ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸ್ಫೋಟಗಳು, ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಆಕಸ್ಮಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಂತಹ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು.

=== '''ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು''' ===
* ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹಸಿರುತನವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಘಟಕಗಳು ಬೆಲೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ  ಭದ್ರತೆ, ಉಪಕರಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು, ಶಕ್ತಿಯ ಉಪಯೋಗ, ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನದ ಕೆಲಸದ ಸುಲಭತೆ ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಸುಲಭತೆ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಒಂದು ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ,ನೈಟ್ರೊಬೆಂಜೀನ್ ಅನ್ನು ಅನಿಲೀನ್‌ಗೆ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯು 100 ರಲ್ಲಿ 64 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ HMDS ಅನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಮೈಡ್‌ನ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಸಂಯೋಜಿತ 32 ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವು ನ್ಯಾನೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪರಿಸರದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು ತಜ್ಞರು ಬಳಸಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಯಾದ ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.  ನ್ಯಾನೊವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಾಗ, ಆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.   ಇದು ಅವರ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.  ಪ್ರಸ್ತುತ, ನ್ಯಾನೋ ವಸ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಾರ್ಯಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ನೋಟವಿದೆ. ಆದರೆ, ನ್ಯಾನೋಟಾಕ್ಸಿಸಿಟಿ ಎಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಹೀಗಾಗಿ, ನಾನ್ಯೊ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನು, ನೈತಿಕ, ಭದ್ರತೆ, ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Malachite green Structural Formulae V.1.svg|thumb|286x286px|malachite green]]

=== '''ಉದಾಹರಣೆ''' ===

==== '''ಹಸಿರು ದ್ರಾವಕಗಳು(Green solvents)''' ====
*ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಕಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಅನ್ವಯವೆಂದರೆ ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಪನಗಳಲ್ಲಿ (46% ಬಳಕೆ).   ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಡಿ-ಗ್ರೀಸ್, ಅಂಟುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.  ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದ್ರಾವಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಷಕಾರಿ ಅಥವಾ ಕ್ಲೋರಿನೇಟೆಡ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ.   ಹಸಿರು ದ್ರಾವಕಗಳು, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಮತ್ತು ಮೇಲಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥನೀಯ.   ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ, ದ್ರಾವಕಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆಯು ನಿರುಪದ್ರವಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.   ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳಿಂದ ಅದೇ ದ್ರಾವಕಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಜೈವಿಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಿಂದ ದ್ರಾವಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿದೆ.  ಹೀಗಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ದ್ರಾವಕವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವಾಗ ದ್ರಾವಕ ತಯಾರಿಕೆಯ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.  ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಬಳಕೆಯ ನಂತರ ದ್ರಾವಕದ ಭವಿಷ್ಯ.   ದ್ರಾವಕವನ್ನು ದ್ರಾವಕ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಮರುಬಳಕೆ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸುತ್ತುವರಿದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮರುಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಕ್ತಿಯ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಹಾನಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು;   ಅಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಶಕ್ತಿ-ತೀವ್ರವಾದ ನೀರು, ಹಸಿರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.   ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಸೇವನೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದ್ರಾವಕ ಉತ್ಪನ್ನವು ಬಳಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ರಾವಕದ ಪರಿಸರದ ಪ್ರಭಾವವು ಶಕ್ತಿಯ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಕ ಮರುಬಳಕೆಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ;   ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹಸಿರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.   ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ತೊಟ್ಟಿಲಿನಿಂದ ಸಮಾಧಿಯವರೆಗೆ (ಅಥವಾ ಮರುಬಳಕೆಯ ವೇಳೆ ತೊಟ್ಟಿಲು ತೊಟ್ಟಿಲು) ದ್ರಾವಕದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.   ಆದ್ದರಿಂದ ಹಸಿರು ದ್ರಾವಕದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿರುತ್ತದೆ: &quot;ಹಸಿರು ದ್ರಾವಕವು ದ್ರಾವಕವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಕನಿಷ್ಠ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&quot;  ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ದ್ರಾವಕವು ಒಂದು ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗೆ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರಬಹುದು (ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಆ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ಇತರ ದ್ರಾವಕಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಸರ ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗೆ ಹಸಿರು ದ್ರಾವಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.   ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ನೀರು, ಇದು ಟಾಯ್ಲೆಟ್ ಬೌಲ್ ಕ್ಲೀನರ್‌ನಂತಹ ಗ್ರಾಹಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಹಸಿರು ದ್ರಾವಕವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಪಾಲಿಟೆಟ್ರಾಫ್ಲೋರೋಎಥಿಲೀನ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಹಸಿರು ದ್ರಾವಕವಲ್ಲ.   ಆ ಪಾಲಿಮರ್‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ, ನೀರನ್ನು ದ್ರಾವಕವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಹೆಚ್ಚು ನಿರಂತರವಾಗಿರುವ ಪರ್ಫ್ಲೋರಿನೇಟೆಡ್ ಸರ್ಫ್ಯಾಕ್ಟಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.   ಬದಲಾಗಿ, ಸೂಪರ್‌ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಆ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗೆ ಹಸಿರು ದ್ರಾವಕವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಯಾವುದೇ ಸರ್ಫ್ಯಾಕ್ಟಂಟ್ ಇಲ್ಲದೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಸಾರಾಂಶದಲ್ಲಿ, ಘೋಷಣೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದ ಹೊರತು ಯಾವುದೇ ದ್ರಾವಕವನ್ನು &quot;ಹಸಿರು ದ್ರಾವಕ&quot; ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

==== '''ಕೃತಕ ತಂತ್ರಗಳು''' ====
*ಕಾದಂಬರಿ ಅಥವಾ ವರ್ಧಿತ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ತಂತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಧಾರಿತ ಪರಿಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.   ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2005 ರ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಯ್ವೆಸ್ ಚೌವಿನ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಹೆಚ್. ಗ್ರಬ್ಸ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ಆರ್. ಸ್ಕ್ರೋಕ್ ಅವರಿಗೆ ಸಾವಯವ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಟಾಥೆಸಿಸ್ ವಿಧಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು &quot;ಸ್ಮಾರ್ಟರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅದರ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.   &quot; 2005 ರ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಸಾವಯವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ   ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ: ಸೂಪರ್ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಹಸಿರು ದ್ರಾವಕವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು, ಶುದ್ಧ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಜಲೀಯ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಅಸಮಪಾರ್ಶ್ವದ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಬಳಕೆ.  ಅನ್ವಯಿಕ ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಸೂಪರ್ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ವಾಟರ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಶನ್, ನೀರಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಣ ಮಾಧ್ಯಮದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು.  ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಜೈವಿಕ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಒಂದು ಭರವಸೆಯ ತಂತ್ರವಾಗಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.   ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ರೋಚೆಯಿಂದ ಹುದುಗಿಸಿದ ಟ್ಯಾಮಿಫ್ಲು ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾದ ಶಿಕಿಮೇಟ್‌ನಂತಹ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಡ್ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು.   ಕ್ಲಿಕ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಶೈಲಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಗುರಿಗಳೊಂದಿಗೆ.  'ಗ್ರೀನ್ ಫಾರ್ಮಸಿ' ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

===== '''ಕರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್''' =====
*1996 ರಲ್ಲಿ, ಡೌ ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾಲಿಸ್ಟೈರೀನ್ ಫೋಮ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ 100% ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಊದುವ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಾಗಿ 1996 ಗ್ರೀನರ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್ ಕಂಡೀಷನ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.   ಪಾಲಿಸ್ಟೈರೀನ್ ಫೋಮ್ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ.   ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಏಳು ನೂರು ಮಿಲಿಯನ್ ಪೌಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.   ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, CFC ಮತ್ತು ಇತರ ಓಝೋನ್-ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಫೋಮ್ ಶೀಟ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಗಂಭೀರವಾದ ಪರಿಸರ ಅಪಾಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.   ದಹಿಸುವ, ಸ್ಫೋಟಕ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಕಾರಿ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳನ್ನು CFC ಬದಲಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.   ಡೌ ಕೆಮಿಕಲ್ ಸೂಪರ್ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಊದುವ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಪಾಲಿಸ್ಟೈರೀನ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.   ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ CO2 ಅನ್ನು ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಂದ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಿವ್ವಳ ಇಂಗಾಲವು ಶೂನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>3xmhk8yw86oxbizc7npexps9d4maiun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179199</id>
    <revision>
      <id>1434888</id>
      <parentid>1433979</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T08:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shkuru Afshar</username>
        <id>80531</id>
      </contributor>
      <comment>Replaced with a better picture</comment>
      <origin>1434888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145238" sha1="hq9l4gbp1no3wln2x7fo1vf0xsvt0j1" xml:space="preserve">{{Infobox Australian place
| type                   = city
| name                   = Canberra
| native_name            = {{nativename|xul|Kanbarra}}
| state                  = act
| image                  = {{multiple image
 |total_width            = 280
 |border                 = infobox
 |perrow                 = 1/3/2/1
 |caption_align          = center
 |image1                 = Canberra panorama from Mount Ainslie.jpg
 |alt1                   = Canberra viewed from Mount Ainslie
 |caption1               = Canberra viewed from [[Mount Ainslie]]
 |image2                 = National Carillon, Canberra ACT (2).jpg
 |alt2                   = National Carillon
 |caption2               = [[National Carillon]]
 |image3                 = Australian War Memorial Canberra, ACT (2).jpg
 |alt3                   = Australian War Memorial
 |caption3               = [[Australian War Memorial]]
 |image4                 = Torre Telstra, Canberra - panoramio (cropped).jpg
 |alt4                   = Black Mountain Tower
 |caption4               = [[Telstra Tower]]
 |image5                 = Parliament House, National Library of Australia, Canberra, 2023 (2).jpg
 |alt5                   = National Library of Australia
 |caption5               = [[National Library of Australia]]
 |image6                 = National Gallery from SW, Canberra Australia.jpg
 |alt6                   = National Gallery of Australia
 |caption6               = [[National Gallery of Australia]]
 |image7                 = Old and new Parliament Houses; Canberra Australia.jpg
 |alt7                   = Old Parliament House &amp; New Parliament House
 |caption7               = [[Parliament House, Canberra|Capital Hill]] and [[Old Parliament House, Canberra|Old Parliament House]]
 }}
| caption                = 
| coordinates            = {{Coord|35|17|35|S|149|07|37|E|display=inline,title}}
| relief                 = yes
| force_national_map     = 
| alternative_location_map = Australia#Australian Capital Territory#Oceania
| pushpin_label_position = left
| pop                    = 484,630
| pop_year               = June 2025
| pop_footnotes          = &lt;ref name=ABSGCCSA&gt;{{cite web |title=Regional population, 2024-25 |date=31 March 2026 |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2024-25 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=1 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| poprank                = 8th
| density                = 
| density_footnotes      = 
| est                    = {{start date and age|1912|03|12|df=yes}}
| elevation              = 578
| elevation_footnotes    = &lt;ref&gt;{{cite web |title=GFS / BOM data for CANBERRA AIRPORT |url=http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_070014_All.shtml |access-date=16 June 2018 |archive-date=9 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709190756/http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_070014_All.shtml |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| area                   = 2,358
| area_footnotes  = 
| timezone        = AEST
| utc             = +10:00
| timezone-dst    = AEDT
| utc-dst         = +11:00
| dist1     = 285
| dir1      = SW
| location1 = [[Sydney]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&amp;placename=sydney&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and SYDNEY |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044625/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&amp;placename=sydney&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| dist2     = 669
| dir2      = NE
| location2 = [[Melbourne]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&amp;placename=melbourne&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and MELBOURNE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044626/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&amp;placename=melbourne&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| dist3     = 1160
| dir3      = E
| location3 = [[Adelaide]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=163285&amp;placename=ADELAIDE&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and ADELAIDE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044620/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=163285&amp;placename=ADELAIDE&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| dist4     = 1232
| dir4      = SSW
| location4 = [[Brisbane]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=126867&amp;placename=BRISBANE&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and BRISBANE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044623/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=126867&amp;placename=BRISBANE&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| dist5     = 3632
| dir5      = ESE
| location5 = [[Perth]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&amp;placename=perth&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and PERTH |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044628/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&amp;placename=perth&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| local_map = &lt;!--needs to be fixed, it displays Africa--&gt;
| local_map_caption = Interactive city map
| zoom = 10
| region = 
| county = 
| stategov = [[Brindabella electorate|Brindabella]]
| stategov2 = [[Ginninderra electorate|Ginninderra]]
| stategov3 = [[Kurrajong electorate|Kurrajong]]
| stategov4 = [[Murrumbidgee electorate|Murrumbidgee]]
| stategov5 = [[Yerrabi electorate|Yerrabi]]
| fedgov    = [[Division of Canberra|Canberra]]
| fedgov2   = [[Division of Fenner|Fenner]]
| fedgov3   = [[Division of Bean|Bean]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aec.gov.au/Electorates/Redistributions/2017/act/final-report/files/act-2018-final-report.pdf |title=Redistribution of the Australian Capital Territory into electoral divisions |author=Augmented Electoral Commission for the Australian Capital Territory |date=July 2018 |quote=The electoral divisions described in this report came into effect from Friday 13 July 2018 ... However, members of the House of Representatives will not represent or contest these electoral divisions until ... a general election. |access-date=16 September 2018 |archive-date=16 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916130414/https://www.aec.gov.au/Electorates/Redistributions/2017/act/final-report/files/act-2018-final-report.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| logo      = 
| url       = 
| maxtemp   = 20.4
| mintemp   = 7.0
| rainfall  = 579.5
}}

'''ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ''' [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿನ ರಾಜಧಾನಿ. [[ಸಿಡ್ನಿ]]ಯಿಂದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 190 ಮೈ. [[ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಮೆಲ್‍ಬರ್ನಿ]]ನಿಂದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 418 ಮೈ. ಆಡ್‍ಲೇಡ್‍ನಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 760 ಮೈ. ಮತ್ತು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸು.70 ಮೈ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೪,೮೪,೩೬೦ (೨೦೨೫)
==ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ==
[[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.]] ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರರಾಜಧಾನಿಗಳಂತೆ ಕ್ಯಾನ್‍ಬರವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಲು ಆರಿಸಿ ಯೋಜಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನವಸತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಆರಿಸಲಾಯಿತು. ಬಿಳಿಯರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು 1820ರಲ್ಲಿ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಫಲವತ್ತಾದ ಮೈದಾನವೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಯೂ ಇರುವುವೆಂಬುದು ಅವರು ನೀಡಿದ ವರದಿ. 1824ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಖಾಯಂ ಆಗಿ ನೆಲಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗತೊಡಗಿತು. ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ ಚರ್ಚ್ ಭಾಗಶಃ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದು 1845ರಲ್ಲಿ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಂತ ಕಷ್ಟಸಹಿಷ್ಣು ತೃಪ್ತಜೀವಿಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಸಂಯುಕ್ತರಾಷ್ಟ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದೊಡನೆಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಧಾನಿ ಯಾವುದಿರಬೇಕೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ್ದು 1901ರಲ್ಲಿ, 1900 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿತವಾದ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿತ್ತಾದರೂ ಅದನ್ನು ಸಿಡ್ನಿಯಿಂದ 100 ಮೈ. ಒಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಎರಡು ರಾಯಲ್ ಆಯೋಗಗಳು ರಾಜಧಾನಿಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದುವು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟು ಯಾಸ್ ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಆರಿಸಿತು. ಅನಂತರ ನಗರದ ನಿವೇಶನದ ಆಯ್ಕೆ ನಡೆಯಿತಲ್ಲದೆ ಸುಮಾರು 900 ಚ.ಮೈ. ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸಿನಿಂದ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.
==ರಾಜಧಾನಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ== 
ರಾಜಧಾನಿಯ ಆಲೇಖ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೊಂದನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿದಾತ ಷಿಕಾಗೋವಿನ ವಾಲ್ಟರ್ ಬಿ.ಗ್ರಿಫಿನ್ (1876-1937). ರಾಜಧಾನಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ 1913ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತಾದರೂ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಿಂದಾಗಿ ಅದು ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು 1915ರಿಂದ 1920ರ 1920ರ ವರೆಗೆ ಗ್ರಿಫಿನನೇ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.ಯುದ್ಧದ ಅನಂತರ ರಾಜಧಾನಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ತ್ವರೆಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕಲಾಪಗಳೆಲ್ಲ ಅದರ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು 1925ರಲ್ಲಿ. ಯಾರ್ಕಿನ ಡ್ಯೂಕ್ (ಅನಂತರ 6ನೆಯ ಜಾರ್ಜ್) ನೂತನ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಭವನವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ (1927). ಅನಂತರ ಮೆಲ್‍ಬರ್ನಿನಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ನೌಕರರ ವರ್ಗಾವಣೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಮನೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕ್ಯಾನ್‍ಬರದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಯೆತ್ತಿದುವು. ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾಲೇಜು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ್ದು 1930ರಲ್ಲಿ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ದ ಶಾಖೆಯೊಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ್ದು 1936ರಲ್ಲಿ. ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದಿಂದಾಗಿ ನಗರದ ಪ್ರಗತಿ ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಯುದ್ಧಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಏಕಸ್ವ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಅಲ್ಲಿ 1941ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ 1943ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಅನಂತರವೇ. 8,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳೂ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳ ಭವನಗಳೂ 1946ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಶಾಲಕಟ್ಟಡಗಳೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು. ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳೂ ಅಂಗಡಿಗಳೂ ತಲೆ ಎತ್ತಿದುವು. ರಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನೂರಾರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮೆಲ್‍ಬರ್ನಿನಿಂದ ಕ್ಯಾನ್‍ಬರಕ್ಕೆ ವರ್ಗವಾಗಿ ಬಂದರು. ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ನೌಕರರನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಜಧಾನಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಆಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು 1958ರಲ್ಲಿ. ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ಆಯೋಗ ನೀಡಿದ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ತತ್ತ್ವಶಃ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ರಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗಕ್ಕಾಗಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೂ ನಗರದ ಸೌಂದರ್ಯಾಭಿವರ್ಧನಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಹೃದಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಣ ತಟಾಕಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಈ ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಳು.
==ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ==
ಕ್ಯಾನ್‍ಬರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೆ ಅಲ್ಲದೆ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಅಧ್ಯಯನ, ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ, ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ-ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚೌಬೀನೆ ವಿಭಾಗ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಅಂಗರಚನಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮೌಂಟ್‍ಸ್ಟ್ರಾಮ್ಲೊ ಖಗೋಳವೀಕ್ಷಣಾಲಯ, ಕೃಷಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮೊದಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಒಳನಾಡಿಗೆ ರಸ್ತೆಗಳುಂಟು. ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‍ಬರದಿಂದ ಸಿಡ್ನಿ ಮತ್ತು ಮೆಲ್‍ಬರ್ನ್‍ಗಳಿಗೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳಿಗೂ ಹೋಗಿ ಬರಲು ವಿಮಾನ ಸೌಲಭ್ಯವುಂಟು.
=== ಹವಾಮಾನ ===
[[//es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Climate_chart_of_Canberra.svg|link=https://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Climate_chart_of_Canberra.svg|thumb|200x200px|ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾ ಹವಾಮಾನ ನಕ್ಷೆ.]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶುಷ್ಕ [[ಸಾಗರ]] ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು , ಅದರ ಅಕ್ಷಾಂಶ, ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಿಂದಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ಋತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕರಾವಳಿ ನಗರಗಳ ಹವಾಮಾನವು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮಧ್ಯಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ಬಿಸಿ, ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಶೀತ, ಮೋಡ ಕವಿದ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಿಮಪಾತದೊಂದಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಧಿಕ ತಾಪಮಾನವು &amp;nbsp;ಫೆಬ್ರವರಿ 1, 1968 ರಂದು 42.2 °C ಆಗಿತ್ತು,  ಆದರೆ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು &amp;nbsp;ಜುಲೈ 11, 1971 ರಂದು −10.0 °C ಆಗಿತ್ತು.  ಜನವರಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ತಿಂಗಳು, &amp;nbsp;ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ 27.7 °C, ಹತ್ತು ದಿನಗಳು 30 &amp;nbsp;°C ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 35 &amp;nbsp;°C ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಒಳನಾಡಿನ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ತಾಪಮಾನವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜನವರಿಯ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ 13 &amp;nbsp;°C ಆಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತಂಪಾದ ತಿಂಗಳು ಜುಲೈ ಆಗಿದೆ, ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ 11.2 &amp;nbsp;°C ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ −0.2 &amp;nbsp;°C. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 99 ದಿನಗಳ ಹಿಮಪಾತವಿರುತ್ತದೆ , ಅದರಲ್ಲಿ 95 ದಿನಗಳು ಏಪ್ರಿಲ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. 
ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಮಳೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ 108 ಮಳೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 629 ಮಿಮೀ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ . [24]  ಮಾರ್ಚ್  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 23 ಬಿರುಗಾಳಿ ದಿನಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 19 ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಮಪಾತವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪ, ಮತ್ತು ಅದು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. 
{{Weather box|location=Aeropuerto de Canberra|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=42.0|Feb record high C=42.2|Mar record high C=37.5|Apr record high C=32.6|May record high C=24.5|Jun record high C=20.1|Jul record high C=19.7|Aug record high C=24.0|Sep record high C=28.6|Oct record high C=32.7|Nov record high C=39.9|Dec record high C=39.2|year record high C=42.2|Jan high C=28.0|Feb high C=27.1|Mar high C=24.5|Apr high C=20.0|May high C=15.6|Jun high C=12.3|Jul high C=11.4|Aug high C=13.0|Sep high C=16.2|Oct high C=19.4|Nov high C=22.7|Dec high C=26.1|year high C=|Jan mean C=20.6|Feb mean C=20.1|Mar mean C=17.6|Apr mean C=13.4|May mean C=9.4|Jun mean C=6.7|Jul mean C=5.7|Aug mean C=7.0|Sep mean C=9.8|Oct mean C=12.8|Nov mean C=15.8|Dec mean C=18.8|year mean C=|Jan low C=13.2|Feb low C=13.1|Mar low C=10.7|Apr low C=6.7|May low C=3.2|Jun low C=1.0|Jul low C=-0.1|Aug low C=1.0|Sep low C=3.3|Oct low C=6.1|Nov low C=8.8|Dec low C=11.4|year low C=|Jan record low C=1.6|Feb record low C=3.0|Mar record low C=-1.1|Apr record low C=-3.7|May record low C=-7.5|Jun record low C=-8.5|Jul record low C=-10.0|Aug record low C=-8.5|Sep record low C=-6.9|Oct record low C=-3.4|Nov record low C=-1.8|Dec record low C=0.3|year record low C=-10.0|Jan precipitation mm=58.5|Feb precipitation mm=56.4|Mar precipitation mm=50.7|Apr precipitation mm=46.0|May precipitation mm=44.4|Jun precipitation mm=40.4|Jul precipitation mm=41.4|Aug precipitation mm=46.2|Sep precipitation mm=52.0|Oct precipitation mm=62.4|Nov precipitation mm=64.4|Dec precipitation mm=53.8|year precipitation mm=616.4|Jan precipitation days=7.3|Feb precipitation days=6.7|Mar precipitation days=6.9|Apr precipitation days=7.3|May precipitation days=8.4|Jun precipitation days=9.8|Jul precipitation days=10.5|Aug precipitation days=11.1|Sep precipitation days=10.2|Oct precipitation days=10.4|Nov precipitation days=9.8|Dec precipitation days=7.8|year precipitation days=106.2|Jan sun=294.5|Feb sun=254.3|Mar sun=251.1|Apr sun=219|May sun=186|Jun sun=156|Jul sun=179.8|Aug sun=217|Sep sun=231|Oct sun=266.6|Nov sun=267|Dec sun=291.4|year sun=2813.7|source 1=Climate averages for Canberra Airport Comparison (1939–2010)&lt;ref&gt;{{Cita web |url= https://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_070014_All.shtml |título= Climate statistics for Australian locations: Canberra Airport Comparison |editorial=[[Bureau of Meteorology]] |fechaacceso=3 de septiembre de 2011 }}&lt;/ref&gt;|date=Septiembre de 2011|source 2=Special climate statements and climate summaries for more recent extremes&lt;ref&gt;
*{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/statements/scs36b.pdf |título=Special climate statement 36 – Unseasonal cold in southeast Australia |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=13 de enero de 2012 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}}
*{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/month/act/archive/201209.summary.shtml |título=ACT in September 2012 |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=2 de octubre de 2012 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}}
*{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/month/act/archive/201212.summary.shtml |título=ACT in December 2012 |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=2 de enero de 2013 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}}
*{{Cita web |título=Special Climate Statement 43 – extreme heat in January 2013 |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/statements/scs43e.pdf |editorial=Bureau of Meteorology |formato=PDF |fechaacceso=2 de febrero de 2013 |fecha=1 de febrero de 2013}}
*{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/month/act/archive/201310.summary.shtml |título=ACT in October 2013 |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=1 de noviembre de 2013 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://ogimet.com/cgi-bin/gsynres?ind=94926&amp;ano=2024&amp;mes=9&amp;day=16&amp;hora=23&amp;min=0&amp;ndays=30|título=94926:   Canberra (Australia)|fechaacceso=17 de septiembre de 2024|apellido= |nombre= |enlaceautor= |fecha=16 de septiembre de 2024 |formato= |obra= |editor= |editorial= OGIMET|ubicación= |idioma= |cita=}}&lt;/ref&gt;}}

=== ನಗರ ರಚನೆ ===
[[File:Canberra Government House.jpg|thumb|Canberra's [[Government House, Canberra|Government House]], the official residence of the [[Governor-General of Australia]]]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಎಂಬುದು ಅಮೇರಿಕನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ವಾಲ್ಟರ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಆಧುನಿಕ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ನಗರ ಯೋಜನೆಯು 1912 ರ ಹಿಂದಿನದು. ನಗರವನ್ನು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ . ಆದ್ದರಿಂದ, ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ '','' ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರದೇಶ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಪ್ರದೇಶ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರದೇಶ, ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.
[[File:Parliament House, National Library of Australia, Canberra, 2023.jpg|thumb|Various civic landmarks line [[Lake Burley Griffin]]. Pictured is the [[National Library of Australia|National Library]] and [[Parliament House, Canberra|Parliament House]] (background)]]
ನಗರವು 1963 ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಕೃತಕ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ . [[ಸರೋವರ]]ದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ, ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಭವನವಿದೆ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಬೀದಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮುಖವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಂಸತ್ತು ಭವನ ಸುತ್ತಲೂ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಗಳು, ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳು, [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ಗಳು, ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ಗಳಿವೆ. ಸಂಸತ್ತು ಭವನವು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಸರೋವರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ನಗರ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ), ವಸತಿ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿವೆ. ನಗರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಉಚಿತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕವೂ ಒಂದು.

ಇದಲ್ಲದೆ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಚೌಕಗಳು, ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಳು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಉಪನಗರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಆದ ಚೌಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ವಿರಾಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:

* '''1920 ಮತ್ತು 30 ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮತ್ತು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ''' , ಈಗ 15 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
* 1920 ರಿಂದ 1960 ರವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ '''ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ , 12 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು'''
* '''1963 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಜನವಸತಿಯಾದ ವೊಡೆನ್ ಕಣಿವೆ''' , 13 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು
* '''ಬೆಲ್ಕೊನ್ನೆನ್''' , 1967 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ, 25 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು
* '''ವೆಸ್ಟನ್ ಕ್ರೀಕ್''' , ಮೊದಲ ವಸಾಹತುಗಳು 1969 ರಲ್ಲಿ, 8 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು
* '''1974 ರಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಟಗ್ಗರನಾಂಗ್''' , 19 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು
* 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಕೊನೆಯ '''ಗುಂಗಾಹ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು 7 ನೆರೆಹೊರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.'''

ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. 1967 ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಂಡವಾಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯೋಗವು &quot;ಯೋಜನೆ Y&quot; ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು &quot;ಪಟ್ಟಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇವು ಚೌಕಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಾಗಿವೆ, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ , Y ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ನಿಕಟವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಶಾಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಬಳಿ ಇವೆ. ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ. ಅನೇಕ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಿಗೆ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು , ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರು , ಆರಂಭಿಕ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಅಥವಾ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ . ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಡಫಿಯಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪೇಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಗಳಿಗೆ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿಗಳ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಯರ್ರಲುಮ್ಲಾ, ಡೀಕಿನ್ ಮತ್ತು ಓ'ಮ್ಯಾಲಿ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಫಿಶ್ವಿಕ್, ಮಿಚೆಲ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಮ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.

ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ರಾಜಧಾನಿಯ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ತ್ರಿಕೋನ ವಿನ್ಯಾಸ. ಈ ತ್ರಿಕೋನವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ, ಕಿಂಗ್ಸ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.  ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸಂಸತ್ತು ಭವನ, ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಸರೋವರ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಂತಹ ನಗರದ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅನೇಕ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಈ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಗ್ರಿಫಿನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಇದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸ್ಮರಣಾರ್ಥಗಳು, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .

ನಗರದ ಅಲ್ಪ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಹಲವಾರು ಗಮನಾರ್ಹ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಸಂಸತ್ ಭವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಉದ್ಯಾನಗಳ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ. ಎರಡನೆಯದು, 1950 ರಿಂದ 1970 ರವರೆಗೆ, ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ತೆರೆದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವಿವಿಧ ಮರಗಳ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೆಡಲಾಯಿತು . 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ಯಾಲರಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಸೇರ್ಪಡೆಯೆಂದರೆ 1988 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸಂಸತ್ ಭವನ.

=== ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ, ತನ್ನ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾದ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ (ACT) ಒಳಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ನಗರದ ಭೂದೃಶ್ಯವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅಂಶಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸರಾಗವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
[[File:Inner-canberra 01MJC.png|right|thumb|Inner Canberra demonstrates some aspects of the Griffin plan, in particular the [[Parliamentary Triangle, Canberra|Parliamentary Triangle]].]]
[[File:Canberra Civic Centre-1.jpg|thumb|An aerial view of the [[Civic, Australian Capital Territory|Civic Centre]] from [[Mount Ainslie]]]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ರೇಖೆಗಳು ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೌಂಟೇನ್, ಮೌಂಟ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಹಿಲ್‌ಗಳು ಸ್ಕೈಲೈನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಎತ್ತರಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ರೋಲಿಂಗ್ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರವಿದೆ, ಇದು ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುವ ಕೃತಕ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ . ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಿ ರಚಿಸಲಾದ ಈ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಅಮೇರಿಕನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ವಾಲ್ಟರ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರವು ಮನರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಂದರವಾದ ಬೋರ್ಡ್‌ವಾಕ್‌ಗಳು, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಜಲ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು . ನಗರವನ್ನು ಉದ್ಯಾನ ನಗರ ಚಳವಳಿಯ ತತ್ವಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಗರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಶಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲುಗಳು ಮತ್ತು ವಾಕಿಂಗ್ ಟ್ರೇಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅವರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ, ಮುರ್ರುಂಬಿಡ್ಜ್ ನದಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ನಗರದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನದಿಯು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸುತ್ತುವರೆದು, ಸುಂದರವಾದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮುರ್ರುಂಬಿಡ್ಜ್ ನದಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಹೊರಾಂಗಣ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಪಾದಯಾತ್ರೆ , ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಬೊರೇಟಂ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಅರ್ಬೊರೇಟಂ 250 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮರಗಳ ವಿಶಾಲ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅರ್ಬೊರೇಟಂನ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಅದ್ಭುತ ನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಆನಂದಿಸಲು ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪೊದೆಗಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದು , ಇದು ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಮದ್ಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಟಿಡ್ಬಿನ್‌ಬಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಂತಹ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಗರಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪೊದೆಗಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಒರಟಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಕಲ್ಲಿನ ಹೊರಹರಿವುಗಳು, ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯು ಅದರ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸವು ತ್ರಿಜ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಗಳು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಾಗ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ನಗರ ಯೋಜನಾ ತತ್ವಗಳು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ.
[[File:Canberra Map-MJC.png|thumb|right|The location of Canberra within the [[Australian Capital Territory|ACT]]. Canberra's main districts are shown in yellow: [[Canberra Central]] (marked as North Canberra and South Canberra), [[Woden Valley]], [[Belconnen]], [[Weston Creek]], [[Tuggeranong]], and [[Gungahlin]].]]
{{wide image|Canberra From Black Mountain Tower.jpg|800px|Panorama of Canberra and Lake Burley Griffin set against the backdrop of distant New South Wales, taken from the [[Telstra Tower]]}}
{{overlay
|image = Canberra viewed from Mount Ainslie.jpg
|width = 870
|height = 582
|columns = 4
|legend1title = Points of Interest Looking South from [[Mount Ainslie]]
|overlay1 = War Memorial
|overlay1left = 500
|overlay1top = 530
|overlay1link = Australian War Memorial
|overlay2 = Anzac Parade
|overlay2left = 430
|overlay2top = 470
|overlay2link = Anzac Parade, Canberra
|overlay3 = Old Parliament House
|overlay3left = 375
|overlay3top = 245
|overlay3link = Old Parliament House, Canberra
|overlay4 = New Parliament House
|overlay4left = 375
|overlay4top = 195
|overlay4link = Parliament House, Canberra
|overlay5 = National Gallery
|overlay5left = 110
|overlay5top = 260
|overlay5link = National Gallery of Australia
|overlay6 = High Court
|overlay6left = 230
|overlay6top = 275
|overlay6link = High Court of Australia
|overlay7 = Questacon
|overlay7left = 540
|overlay7top = 250
|overlay7link = Questacon
|overlay8 = National Library
|overlay8left = 735
|overlay8top = 248
|overlay8link = National Library of Australia
|overlay9 = Edmund Barton Building
|overlay9left = 30
|overlay9top = 270
|overlay9link = Edmund Barton Building
|overlay10 = Brindabella Ranges
|overlay10colour = green
|overlay10left = 210
|overlay10top = 55
|overlay10link = Brindabella Range
|overlay11 = Lovett Tower
|overlay11colour = red
|overlay11left = 530
|overlay11top = 125
|overlay11link = Lovett Tower
|overlay12 = Ben Chifley Building
|overlay12left = 75
|overlay12top = 330
|overlay12link = Australian Security Intelligence Organisation
|overlay13 = Lake Burley Griffin
|overlay13colour = blue
|overlay13left = 810
|overlay13top = 310
|overlay13link = Lake Burley Griffin
|overlay14 = Limestone Avenue
|overlay14colour = red
|overlay14left = 650
|overlay14top = 525
|overlay14link = Limestone Avenue, Canberra
|overlay15 = Fairbairn Avenue
|overlay15left = 205
|overlay15top = 525
|overlay15link = Fairbairn Avenue
|overlay16 = Parkes Way
|overlay16left = 420
|overlay16top = 350
|overlay16link = Parkes Way
|overlay17 = R G Casey Building
|overlay17left = 125
|overlay17top = 202
|overlay17link = Department of Foreign Affairs and Trade (Australia)
|overlay18 = John Gorton Building
|overlay18left = 220
|overlay18top = 240
|overlay18link = John Gorton Building
|overlay19 = King Edward Terrace
|overlay19left = 420
|overlay19top = 275
|overlay20 = Presbyterian Church of Saint Andrew
|overlay20left = 175
|overlay20top = 200
|overlay21 = St John's Anglican Church
|overlay21left = 635
|overlay21top = 375
|overlay21link = St John the Baptist Church, Reid
}}
=== ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ===
[[File:Canberra SPOT 1088.jpg|thumb|The Canberra region seen from space]]
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ, ನೂರಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಳಪಾಯವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸಿಲೂರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಡೆವೋನಿಯನ್ ಅವಧಿಗಳ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ತೀವ್ರವಾದ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಬಂಡೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಿಸರಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದು ನಾವು ನೋಡುವ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಶಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಶಿಲಾ ಪ್ರಕಾರವೆಂದರೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರಚನೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಳುಗಲ್ಲು, ಹೂಳುಗಲ್ಲು ಮತ್ತು [[ಜೇಡಿಮಣ್ಣು|ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ]] ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಸಂಚಿತ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿದೆ . ಈ ಕೆಸರುಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು 430 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಿಲೂರಿಯನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಈ ಕೆಸರುಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಈಗ ನಗರದ ಬಹುಭಾಗದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಈ ಬಂಡೆಗಳು ರಸ್ತೆ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹೊರಹರಿವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರಚನೆಯ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಗಳು , ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಶಿಲೆಗಳು ಇವೆ. ಈ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಗಳು ಡೆವೊನಿಯನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರು 380 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದವು, ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದ ಆಳದಿಂದ ಕರಗಿದ ಬಂಡೆಗಳು ಮೇಲೇರಲು ಕಾರಣವಾದ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಚಲನೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ . ಈ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೌಂಟೇನ್ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಹಿಲ್‌ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಭೂದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ . ಸೆಡಿಮೆಂಟರಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಬಸಾಲ್ಟ್‌ಗಳಂತಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಶಿಲೆಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಶಿಲೆಗಳು ಹಲವಾರು ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟಗಳ ಕಂತುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ , ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಶಿಲಾ ರಚನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಗಳ ನಂತರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶವು ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಸವೆತದ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು . ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು, ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಯು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.

ಸರಿಸುಮಾರು 2.6 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ 11,700 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪ್ಲೆಸ್ಟೊಸೀನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ , ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶವು ಹಲವಾರು ಹಿಮಯುಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಹಿಮನದಿಗಳು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ತಲುಪದಿದ್ದರೂ, ಈ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನವು ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಫ್ರೀಜ್-ಥಾ ಚಕ್ರಗಳಂತಹ ಪೆರಿಗ್ಲೇಶಿಯಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಶಿಲೆಯ ಹವಾಮಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ . ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರವು ಮೂಲ ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಮಣ್ಣು ಮಧ್ಯಮ ಫಲವತ್ತಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಕಳಪೆಯಾಗಿ ನೀರು ಬಸಿದು ಹೋಗುವ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಬಹುದು.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಂತಹ ನಗರ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರದೇಶದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನವು ಹಿಂದಿನ ಪರಿಸರಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ .

=== ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ -ಪರಿವರ್ತಿತ ಪರಿಸರಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಸರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ . ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗಗಳು ಉಳಿದಿವೆ, ಇದು ನಗರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಉಳಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿವೆ .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬಲ ಸಸ್ಯ ಸಮುದಾಯವೆಂದರೆ ತೆರೆದ ನೀಲಗಿರಿ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶ, ಇದನ್ನು ಬಾಕ್ಸ್‌ವುಡ್ ಅರಣ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶವು ನೀಲಗಿರಿ ಜಾತಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ಲೇಕ್ಲಿಯ ಕೆಂಪು ಗಮ್ ( ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್ ಬ್ಲೇಕ್ಲಿ ) ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಗಮ್ (ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್ ಮೆಲ್ಲಿಯೊಡೋರಾ), ಇದು ಮೇಲಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅರಣ್ಯದ ಕೆಳಭಾಗವು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಹುಲ್ಲುಗಳು, ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶಗಳು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಮೂಲ [[ನೀಲಗಿರಿ]] ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳು ಪ್ರಮುಖ ವನ್ಯಜೀವಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಗರದ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನೆಡುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ನಿರ್ಮಿತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಜಾತಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೂ ಸೇರಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಾಂಗರೂ]]ಗಳು, ವಾಲಬೀಸ್, ಪೊಸಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಕಿಡ್ನಾಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಗರದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಂಜಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವುಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಛಿದ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಗ್ಪೀಸ್, ಕೂಕಬುರಾಸ್, ರೊಸೆಲ್ಲಾಗಳು ಮತ್ತು ಹನಿಕ್ರೀಪರ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳು ನಗರ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನಗರದ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು, ಹಂಸಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಲಿಕನ್‌ಗಳಂತಹ ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ತಾಣಗಳಿವೆ.

[[ಸರೀಸೃಪ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಉಭಯಚರಗಳು|ಉಭಯಚರ]]ಗಳು ಸಹ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೂ ಅವು [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ . [[ಹಲ್ಲಿ]]ಗಳು, [[ಹಾವು]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಪ್ಪೆ]]ಗಳು ಕಾಡುಗಳು, [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು]]ಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ, [[ಕೀಟ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಕೀಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಂಬಲಾಗದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ, ಆದರೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಜೇನುನೊಣಗಳು, [[ಚಿಟ್ಟೆ]]ಗಳು, [[ಇರುವೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಜೀರುಂಡೆ]]ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅನೇಕ ಕೀಟ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕೀಟಗಳು ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ , ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ಕಳೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇರಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಉಳಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಶ್ರೀಮಂತ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

== ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ==

=== ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ===
[[ಚಿತ್ರ:Australian Capital Territory Legislative Assembly and the statue Ethos.jpg|thumb|ACT Legislative Assembly&lt;br /&gt;and the statue ''Ethos'' (Tom Bass, 1961)]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಗರ ಪರಿಷತ್ತು ಅಥವಾ ಪುರಸಭೆ ಸರ್ಕಾರವಿಲ್ಲ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯು ನಗರಕ್ಕೆ ನಗರ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರ ಎರಡರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ನಗರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಯಾದ 25 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಬೃಂದಾಬೆಲ್ಲಾ, ಗಿನ್ನಿಂಡೆರಾ, ಕುರ್ರಾಜೋಂಗ್, ಮುರ್ರುಂಬಿಡ್ಗಿ ಮತ್ತು ಯೆರಾಬಿ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಐದು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯ (ಎಂಎಲ್‌ಎ) ಸದಸ್ಯರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಫೆಡರಲ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ACT ಯಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,  ಲಿಬರಲ್‌ಗಳು ACT ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 1995 ಮತ್ತು 2001 ರ ನಡುವೆ 6.5 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು . 2001 ರಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿತು. 2004 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಹೋಪ್ ಮತ್ತು ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು 17 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 9 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯ ಮೊದಲ ಬಹುಮತದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.  2008 ರಿಂದ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯನ್ನು ಲೇಬರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಆಳುತ್ತಿದೆ .  2022 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಬಾರ್ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಅಥಾರಿಟಿಯ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಅಥವಾ ನಗರಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ,  ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್, ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್, ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆ ರಸ್ತೆಗಳು, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಭೂ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಅಥವಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ರೇಖೆಗಳು (ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ನೇಚರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ). [205] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ (ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರ) ಕಾಯ್ದೆ 1988,  ನ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಟೆರಿಟರಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. 

=== ಫೆಡರಲ್ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ 1949 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಫೆಡರಲ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು , ಅದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಡಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.  ಆದಾಗ್ಯೂ, 1966 ರವರೆಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಗೆ ಲೆಕ್ಕಿಸಲಿಲ್ಲ.  1974 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯನ್ನು ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹಂಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.[208] 1996 ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ 1998 ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು 2019 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬೀನ್ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು ಹೊಂದಿತ್ತು , ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಾಮದಾಯಕ ಅಂತರದಿಂದ.  1990 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಫೆಡರಲ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲೂ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಏಳು ಶೇಕಡಾ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗೆದ್ದಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಅದರ ಸರಾಸರಿ ಲಾಭವು 15 ಶೇಕಡಾ ಅಂಕಗಳಾಗಿದೆ. 2022 ರ ಚುನಾವಣೆಯವರೆಗೆ ALP ಮತ್ತು ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷವು ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಲಾ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೇವಿಡ್ ಪೊಕಾಕ್ ಲಿಬರಲ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಜೆಡ್ ಸೆಸೆಲ್ಜಾ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.

=== ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫೆಡರಲ್ ಪೊಲೀಸ್ (AFP) ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳಂತೆಯೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ .  AFP ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಸಮುದಾಯ ಪೊಲೀಸ್ ವಿಭಾಗವಾದ ACT ಪೊಲೀಸ್ ಮೂಲಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 

ಅಪರಾಧಗಳ ಆರೋಪ ಹೊತ್ತಿರುವ ಜನರನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  2009 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚುವ ಮೊದಲು, ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೆಲ್ಕಾನೆನ್ ಧಾರಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮ್ಯಾಕೊನೊಚಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 2008 ರಂದು ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಹೋಪ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ನಿರ್ಮಾಣದ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ US$130 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು.  ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಣ್ಣ ನಾಗರಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿವಿಧ ಕಾನೂನು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ . 

2019 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  2016 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅಪರಾಧಗಳು ಆಸ್ತಿ ಅಪರಾಧಗಳು, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಕಳ್ಳತನ. ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 2,304 ಮತ್ತು 966 ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ (100,000 ಜನರಿಗೆ 580 ಮತ್ತು 243). ನರಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಅಪರಾಧಗಳು - ಕೊಲೆ, ಕೊಲೆ ಯತ್ನ ಮತ್ತು ನರಹತ್ಯೆ, ಆದರೆ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗೆ ಪಿತೂರಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ - 100,000 ಜನರಿಗೆ 1.0 ರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 100,000 ಜನರಿಗೆ 1.9 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ದರಗಳು (100,000 ಜನರಿಗೆ 64.4) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ (100,000 ಜನರಿಗೆ 98.5) ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ, 2017 ರ ಅಪರಾಧ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದರೋಡೆಗಳು, ಕಳ್ಳತನಗಳು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ.

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
[[File:Belconnen Apartments - DSC07473-HDR.jpg|thumb|High-density residential apartments in [[Belconnen]]; Canberra has one of the fastest growing populations in the nation]]
೨೦೨೫ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ೪,೮೪,೩೬೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ &amp;nbsp;ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ 560 ನಿವಾಸಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 2.0% ಸ್ಥಳೀಯ ಮೂಲದವರು ಮತ್ತು 32.5  % ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು.   ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3.8 % ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ಮತ್ತು 2.9 % ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ  ಜನಿಸಿದವರು . ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಪಾಲು (71.2 %) ಜನರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯುವ, ಚಲನಶೀಲ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ. ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 35 ವರ್ಷಗಳು, ಮತ್ತು  ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 17.9% ರಷ್ಟು ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರು.  15 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ 43% ರಷ್ಟು ಜನರು ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಡಿಪ್ಲೊಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 26.3  % ಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಿ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.

27.5  % ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ , ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ . 9.7  % ಜನರು ಕ್ರೈಸ್ತೇತರರು ಮತ್ತು 43.5  % ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

2002 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪರಾಧಗಳು ಆಸ್ತಿ ಅಪರಾಧಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಮೋಟಾರ್ ವಾಹನ ಕಳ್ಳತನಗಳು. ಇವು &amp;nbsp;ಕ್ರಮವಾಗಿ 1,961 ಜನರ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು 100,000 ಕ್ಕೆ 630 ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ನರಹತ್ಯೆಗಳು 100,000 ಕ್ಕೆ 1.5 ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 4.9 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ&amp;nbsp; ಸರಾಸರಿ ದರಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದವು. 

=== ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ===
[[File:ANU School of Art panorama.jpg|thumb|right|[[Australian National University|ANU]] School of Art (formerly the Canberra High School)]]
ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ಆಕ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ (ANU) ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (UC). ANU ಅನ್ನು 1946 ರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಂದಿಗೂ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ, ಲಂಡನ್ ಮೂಲದ ''ಟೈಮ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಮತ್ತು ''ಶಾಂಘೈ ಜಿಯಾವೊ ಟಾಂಗ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಿಂದ'' ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ .  ANU ಮತ್ತು UC ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಿಯೋಲೋವಾ, ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ವಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಎರಡು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿವೆ: ನಗರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಗ್ನಾಡೌ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಆಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಹೌಸ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಸ್ಟರ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಆಗಿದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳೆಂದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಫೋರ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ (ADFA) ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾಲೇಜು, ಇದು ನಗರದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕೂಡ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

=== ಆರೋಗ್ಯ ===
[[File:Canberra Hospital February 2018.jpg|thumb|The [[Canberra Hospital]]]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಹಿಂದೆ ವೊಡೆನ್ ವ್ಯಾಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಗ್ಯಾರನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು 500 ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಲ್ವರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು 174 ಹಾಸಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಬೋಧನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಬಯೋಮೆಡಿಕಲ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಜಾನ್ ಕರ್ಟಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಡೀಕಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜಾನ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ. ರಾಯಲ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ಟನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಗಣನೀಯ ವಿವಾದದ ನಂತರ 1997 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು.

== ಆರ್ಥಿಕತೆ ==
2021 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]] ದರವು 3.8  % ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರವಾದ 5.1  % ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಕಡಿಮೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ , ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 
[[File:ACT Government, Canberra.jpg|thumb|Just under a third of Canberrans are employed in the public sector, working in government departments such as the [[Government of the Australian Capital Territory|ACT Government]]]]
ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸರಾಸರಿ ವಾರದ ಆದಾಯ 1,204 &amp;nbsp;ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ $805 ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಜೂನ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಮನೆ ಬೆಲೆ $352,500 ಆಗಿತ್ತು , ಇದು ಸಿಡ್ನಿ , ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಮತ್ತು [[ಪರ್ತ್, ಪಶ್ಚಿಮದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಪರ್ತ್‌]]ಗಿಂತ&amp;nbsp; ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ , ಆದರೆ ಇತರ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.  ತರುವಾಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳು ಏರಿಕೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006 ರಲ್ಲಿ $375,000 ತಲುಪಿದವು  ನವೆಂಬರ್ 2006 ರಲ್ಲಿ $411,305.  ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ವಾರದ ಬಾಡಿಗೆ ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ .ಸರಾಸರಿ ವಾರದ ಬಾಡಿಗೆ $450 ಆಗಿದ್ದು , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ $375 ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 
[[File:50 Marcus Clarke Street Feb 2016.jpg|left|thumb|The [[Civic, Australian Capital Territory|Civic]] is home to various administrative departments, such as the [[Department of Education, Skills and Employment]]]]
[[File:Bunda Street July 2021.jpg|left|thumb|[[Bunda Street]] in Canberra's shopping district; tourism, retail and hospitality are also major employers.]]
ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ, ಇದು &amp;nbsp;2003/04 ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದ 26.1% ರಷ್ಟಿತ್ತು ಮತ್ತು &amp;nbsp;ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾನ್‌ನ 40% ಜನರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apps.treasury.act.gov.au/__data/assets/pdf_file/0010/399979/GSP.pdf/_recache |publisher=ACT Government |title=CMTED Brief |access-date=29 March 2020 |archive-date=12 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312155536/https://apps.treasury.act.gov.au/__data/assets/pdf_file/0010/399979/GSP.pdf/_recache |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EDA ACT Economic Indicators&quot;&gt;{{cite web |url=https://app.remplan.com.au/eda-australiancapitalterritory/economy/industries/employment?state=pBPJF7!zqpdU432PIpMAxgHbd5omIpFefArbs1rWD4UyEABnslfkI00mvCxMa |publisher=EDA Australia |title=EDA ACT Economic Indicators |access-date=29 March 2020 |archive-date=29 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329020321/https://app.remplan.com.au/eda-australiancapitalterritory/economy/industries/employment%3Fstate%3DpBPJF7!zqpdU432PIpMAxgHbd5omIpFefArbs1rWD4UyEABnslfkI00mvCxMa |url-status=live}}&lt;/ref&gt;2021 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಶೇಕಡಾವಾರು 25.6% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ . ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಸಂಸದೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ , ಹಣಕಾಸು  , ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಖಜಾನೆ ಮುಂತಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ನೌಕರರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ . ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ನೆಲೆಗಳು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪಡೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಸಂವಹನ ಕೇಂದ್ರವಾದ HMAS ಹರ್ಮನ್. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದಿನ RAAF ಫೇರ್‌ಬೈರ್ನ್ ವಾಯುನೆಲೆಯನ್ನು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಂದ VIP ವಿಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಹಲವಾರು ''ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್'' ವಿತರಕರು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ QSP, ಟವರ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ರೂಲ್‌ಬರ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ದಿ ಡಿಸ್ಟಿಲರಿ ಸೇರಿವೆ. ವ್ಯಾಪಾರ ಸೇವೆಗಳು, ನಿರ್ಮಾಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ವೆಸ್ಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಬೆಲ್ಕೊನೆನ್, ಇದು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮನುಕಾ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಿಟಿ ವಾಕ್, ಗರೆಮಾ ಪ್ಲೇಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.

== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳು ==
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿ ಐಕಾನ್ ವಾಟರ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಆಕ್ಟೆವ್‌ಎಜಿಎಲ್ ಎಸಿಟಿಇಡಬ್ಲ್ಯೂ ಮತ್ತು ಎಜಿಎಲ್ ನಡುವಿನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳ ಚಿಲ್ಲರೆ ಪೂರೈಕೆದಾರವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನೀರು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಎಸಿಟಿ ಎಂಬ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನೀರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ: ಕಾಟರ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಕೋರಿನ್, ಬೆಂಡೋರಾ ಮತ್ತು ಕಾಟರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್‌ಬೆಯಾನ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಗೂಗಾಂಗ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು . ಗೂಗಾಂಗ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಐಕಾನ್ ವಾಟರ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಎರಡು ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಫಿಶ್ವಿಕ್ ಮತ್ತು ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ . 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಿಡ್‌ನಿಂದ ಹೋಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಫಿಶ್ವಿಕ್ ಸಬ್‌ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ (ಕ್ವೀನ್‌ಬೆಯಾನ್ ಮೂಲಕ) ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [  ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾದ ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಯ ಬಳಿಯ ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಪವರ್‌ಹೌಸ್‌ನಿಂದ ಮೊದಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ 1957 ರಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.  ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶವು ನಾಲ್ಕು ಸೌರ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು 2014 ಮತ್ತು 2017 ರ ನಡುವೆ ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ: ರಾಯಲ್ಲಾ (20 MW ನಾಮಮಾತ್ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, 2014),  ಮೌಂಟ್ ಮಜುರಾ (2.3 MW, 2016), ಮುಗ್ಗಾ ಲೇನ್ (13 MW, 2017)  ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ಡೇಲ್ (11 MW, 2017)  ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಫಲಕಗಳು ಅಥವಾ ಸೌರ ಬಿಸಿನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 2015 ಮತ್ತು 2016 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಫೀಡ್-ಇನ್ ಸುಂಕದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಸೌರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 26.3 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಮತ್ತು 34,910 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 25.2 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಮತ್ತು 28,815 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಗ್ರಿಡ್‌ಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಿದವು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ). 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪವನ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳಿಲ್ಲ , ಆದರೆ ಹತ್ತಿರದ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಅಥವಾ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ 140.7-ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ವಿಂಡ್ ಫಾರ್ಮ್. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರವು 2013 ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವ 90% ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು 2020 ರ ವೇಳೆಗೆ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು, ಗುರಿಯನ್ನು 210 ರಿಂದ 550 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.  ಫೆಬ್ರವರಿ 2015 ರಲ್ಲಿ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು 200 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು; ಇವು 2017 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು.  ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಂದ ಇನ್ನೂ 200 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಖರೀದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು .  2020 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸುಡಲು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಅಥವಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು 23 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಫೀಡ್-ಇನ್ ಸುಂಕದ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರವು 2014 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. 

ACT ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರವೇಶ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (2014-15 ರಲ್ಲಿ 94% ಮನೆಗಳು). 

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
[[File:National Film and Sound Archive, Canberra, 2022, 03 (2).jpg|thumb|[[National Film and Sound Archive]]]]

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು , ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು , ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು , ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು, ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಶಾಪಿಂಗ್, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .

=== ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:NatMusAus Main Entrance Strip.jpg|left|thumb|The [[National Museum of Australia]] established in 2001 records Australia's social history and is one of Canberra's more architecturally daring buildings.]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ, ನೀವು ನಗರ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕವೂ ಸೇರಿದೆ , ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪಡೆಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಯುದ್ಧಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದವರಿಗೆ ಗೌರವವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ANZAC ಪೆರೇಡ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು, ಇದು ವಿಶಾಲವಾದ ಬೀದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್''' ಮತ್ತು '''ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್''' ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ''' ಗ್ಯಾಲರಿಯು '''ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು''' , ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹವು ಪೊಲಾಕ್ ಮತ್ತು ರೂಬೆನ್ಸ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ . ಹಳೆಯ ಸಂಸತ್ ಭವನವು ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ , ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ''' ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೂ ಸಹ . ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 220 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕಪಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು 2005 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಹೌಸ್, ನಂತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಮಿಂಟ್. ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಕುಕ್ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾರಿಲ್ಲನ್‌ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇತರ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಲ್‌ಸ್ಟ್ರಾ ಟವರ್ , ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೃಗಾಲಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೈನೋಸಾರ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಸೇರಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ನೀವು ಪೌರಾಣಿಕ ಟೈರನ್ನೊಸಾರಸ್ ರೆಕ್ಸ್‌ನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಹ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಹುದು .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ಕೂಡ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಹೌಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವಗಳು, ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ಲೆವೆಲಿನ್ ಹಾಲ್ (ANU ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ). ಚೈಲ್ಡರ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್ 1928 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರೆಪರ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಟೋನ್‌ಫೆಸ್ಟ್ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಜೋಡಿ ಕೂಲಿಸಂನ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡಿಕ್ಸನ್, ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಲವಾರು ಬಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿವೆ. ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾನಪದ ಉತ್ಸವ, ರಾಯಲ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದರ್ಶನ (ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕೃಷಿ ಮೇಳ), ಸಮ್ಮರ್‌ನಾಟ್ಸ್ ಮೋಟಾರ್ ಶೋ, ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಸೆಲೆಬ್ರೇಟ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಉತ್ಸವ ಸೇರಿವೆ, ಇದು ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ರಜಾದಿನವಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ದಿನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾನ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಉತ್ಸವವೆಂದರೆ ''ಫ್ಲೋರಿಯಾಡ್'' , ಇದು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಡುವೆ), ಇದರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ನಗರವು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಉತ್ಸವವು ಸಂಗೀತ, ವಿರಾಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು 1998 ರಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ 75 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ದ್ವಿಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ವರ್ಷವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಇದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

=== ಮಾಧ್ಯಮ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ವಾಣಿಜ್ಯ ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾನಗರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯೂರೋಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪತ್ರಿಕಾ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pressgallery.net.au/|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219215056/https://pressgallery.net.au/|archive-date=19 December 2025|url-status=live|title=Federal Parliamentary Press Gallery|access-date=11 February 2026}}&lt;/ref&gt;  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಗುಂಪು. ಬಾರ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಭೋಜನಕೂಟಗಳನ್ನು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕಾರಣಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ 1926 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ದಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಟೈಮ್ಸ್ ಎಂಬ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಇದೆ .  ಸಿಟಿನ್ಯೂಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವೀಕ್ಲಿ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಬಿಎಂಎ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಉಚಿತ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಬಿಎಂಎ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು 1992 ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು; ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಂಚಿಕೆಯು ನಿರ್ವಾಣದ ನೆವರ್‌ಮೈಂಡ್ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು . 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು AM ಮತ್ತು FM ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು (AM/FM ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ರೇಡಿಯೋ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ (2CA ಮತ್ತು 2CC) ಮತ್ತು ಆಸ್ಟೆರಿಯೊ/ARN (104.7 ಮತ್ತು ಮಿಕ್ಸ್ 106.3). ಹಲವಾರು ಸಮುದಾಯ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಇವೆ.

DAB+ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಹ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ , ಕೆಲವು AM/FM ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಡಿಜಿಟಲ್-ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು (DAB+ ಟ್ರಯಲ್ ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್) ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಐದು ಉಚಿತ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು:

* ಎಬಿಸಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ (ಎಬಿಸಿ)
* ಎಸ್‌ಬಿಎಸ್ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ (ಎಸ್‌ಬಿಎಸ್)
* ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 10 ಸದರ್ನ್ NSW &amp; ACT (CTC) - ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 10 ಒಡೆತನದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಿಲ್ದಾಣ.
* ಸೆವೆನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸದರ್ನ್ NSW &amp; ACT (CBN) - ಸ್ಟೇಷನ್ ಸೆವೆನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
* WIN ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸದರ್ನ್ NSW &amp; ACT (WIN) - ನೈನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ


ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾಲವು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಚಾನೆಲ್ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಬಹು-ಚಾನೆಲ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ

WIN ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಜೆ 6:00 ಗಂಟೆಗೆ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ WIN News ಅನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸುದ್ದಿ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿ ವೊಲೊಂಗೊಂಗ್‌ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ 10 ದಿನವಿಡೀ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಅದರ ಹೋಬಾರ್ಟ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಇದು ನೈನ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ವಾರದ ಸಂಜೆ 6:00 ಗಂಟೆಗೆ ಸಿಡ್ನಿಯಿಂದ ನೈನ್ ನ್ಯೂಸ್‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.

ಸೆವೆನ್ ಪ್ರಸಾರಗಳು ದಿನವಿಡೀ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

೧೯೮೯ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಎಬಿಸಿ, ಎಸ್‌ಬಿಎಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ (ಸಿಟಿಸಿ) ಮಾತ್ರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ನಂತರ ಅದು ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಟೆನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆಗಿ, ನಂತರ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ ಟೆನ್ ಆಗಿ, ನಂತರ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಚಾನೆಲ್ ೯/ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ ನೈನ್ ಆಗಿ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಚಾನೆಲ್ ೧೦ ಆಗಿ, ಆ ವರ್ಷ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರೈಮ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ (ಈಗ ಪ್ರೈಮ್ ೭) ಮತ್ತು ವಿನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ . 

ಫಾಕ್ಸ್‌ಟೆಲ್ ( ಉಪಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ) ಮತ್ತು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕಂಪನಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಎಸಿಟಿ (ಕೇಬಲ್ ಮೂಲಕ) ಪೇ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ . 

== ಕ್ರೀಡೆ ==
[[File:BruceStadium19032005.JPG|right|thumb|A rugby league match at [[Canberra Stadium]]]]
ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಲೀಗ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರೈಡರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಸಿಟಿ ಬ್ರಂಬೀಸ್ , ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಡುತ್ತವೆ ; ಎರಡೂ ತಮ್ಮ ಲೀಗ್‌ಗಳ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳಾಗಿವೆ.  ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ ,  ಇದು ನಗರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 2000 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 2003 ರ ರಗ್ಬಿ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗಾಗಿ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು . 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ತಂಡವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆದ ಎ-ಲೀಗ್ ಮಹಿಳಾ (ಹಿಂದೆ ಡಬ್ಲ್ಯೂ-ಲೀಗ್) ನಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2011–12 ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು.  2024–25 ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ತಂಡವು ಎ-ಲೀಗ್ ಪುರುಷರ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ .

ನಗರವು ಯಶಸ್ವಿ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡವಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವರು ಕಳೆದ ಹನ್ನೊಂದು ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವೈಕಿಂಗ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2015 ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.
[[File:PM's 11 Cricket at Manuka Oval.jpg|thumb|The annual Prime Minister's XI cricket match at [[Manuka Oval]]]]
ನೆಟ್‌ಬಾಲ್ , ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ, ಐಸ್ ಹಾಕಿ , ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ತಂಡಗಳಿವೆ .

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ XI ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಮನುಕಾ ಓವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ  ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಸಿಟಿ ಐರನ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹಾಫ್ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಸೇರಿವೆ.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನಿಯಮಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ 1981 ರಿಂದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಾಗಿ ಬಿಡ್ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ .  ಲೀಗ್ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರೂ, AFL ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಗ್ರೇಟರ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸಿಡ್ನಿ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ನ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ,  ಅವರು ಪ್ರತಿ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮನುಕಾ ಓವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹೋಮ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ.

ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮ್ಯಾರಥಾನ್  ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಸಿಟಿ ಐರನ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹಾಫ್ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಸೇರಿವೆ.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ (AIS) ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಬ್ರೂಸ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯ ಜೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. AIS 1981 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗಣ್ಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. 2000 ಸಿಡ್ನಿ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಪದಕ ವಿಜೇತರು AIS ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದರು. 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾ ಅಂಡಾಕಾರಗಳು, ಗಾಲ್ಫ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು, ಸ್ಕೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಈಜುಕೊಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮಹಿಳಾ ಟೆನಿಸ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ನೆಲೆಯಾದ ಲೈನೆಹ್ಯಾಮ್‌ನ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮನರಂಜನಾ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸೈಕ್ಲಿಸ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಾದ್ಯಂತ ಸೈಕಲ್‌ವೇಗಳ ಜಾಲ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನೇಚರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ವಾಕಿಂಗ್, ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಬೈಕಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ನೌಕಾಯಾನ, ರೋಯಿಂಗ್, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಬೋಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಾಟರ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಜಲ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ .  ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರ್ಯಾಲಿಯು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, 2000 ರಿಂದ 2002 ರವರೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ 400 ಫಾರ್ ವಿ 8 ಸೂಪರ್‌ಕಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು.

ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್ ಬಳಿ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಜನರಿಗೆ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವೆಂದರೆ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲೂ ಸುಮಾರು 5 ಕಿಮೀ &quot;ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಸೇತುವೆಯವರೆಗೆ ನಡಿಗೆ/ಓಟ&quot;, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ಸ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಿ, ಸರೋವರದ ಪಕ್ಕದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ನಡಿಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಾರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. 2020 ರಲ್ಲಿ COVID-19 ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ವಾಕರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಓಟಗಾರರಿಗೆ 'ಕ್ಲಾಕ್‌ವೈಸ್ COVID- ವೈಸ್' ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.

== ಸಾರಿಗೆ ==
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ನಗರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು , ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 8 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಮಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಿಡ್ನಿ , ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ , ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ , ಅಡಿಲೇಡ್ ಮತ್ತು ಪರ್ತ್‌ಗೆ ದೇಶೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ . ಇದು ಒಂದು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಗಳು ವಿರಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ನೇರವಲ್ಲದವು, ಆದ್ದರಿಂದ ಲೇಓವರ್ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. 
[[File:Highways into Canberra (6768361501).jpg|thumb|The [[Glenloch Interchange]] connects the [[Tuggeranong Parkway]] with [[Parkes Way]]]]
[[File:ACTION (BUS 680) Volgren Optimus bodied Scania K360UA 6x2-2 (Euro VI) at the intersection of Alinga St and Northbourne Ave (1).jpg|thumb|[[ACTION]] [[Volgren]] bodied [[Scania K-series|Scania K360UA]]]]
ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ACTION ''('' ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ''ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಇಂಟರ್ನಲ್ ಆಮ್ನಿಬಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ) ನಿಂದ'' ಬಸ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ ಜಾಲವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆಧುನಿಕ ಇಂಟರ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಏಳು ಇಂಟರ್‌ಟೌನ್ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸೊ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ನಗರವನ್ನು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಬಸ್ ಕಂಪನಿಗಳು, ಖಾಸಗಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಬೋರ್ಡರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' ಮತ್ತು ''ಡೀನ್ಸ್ ಬಸ್‌ಲೈನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು'' ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ . ''ಏರಿಯಲ್ ಕನ್ಸಾಲಿಡೇಟೆಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್'' ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಕಾರು ಬಾಡಿಗೆ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಏರಿಯಲ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾಕ್ಯಾಬ್ಸ್ ''ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ'' ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು , 1959 ರಿಂದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆಯ ಕುರಿತಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ 4.6% ಜನರು ಮಾತ್ರ ಬಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ , ಆದರೆ 5.5 % ಜನರು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಅಥವಾ ಸೈಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ,  ಇದು ಯಾವುದೇ ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ

''ಕಂಟ್ರಿಲಿಂಕ್'' ಎಂಬುದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವನ್ನು ಸಿಡ್ನಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣವು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಯಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಂಟ್ರಿಲಿಂಕ್ ಬಸ್ ಸೇವೆಯು ಪ್ರಯಾಣದ ಈ ಹಂತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮತ್ತು ಸಿಡ್ನಿಯ ನಡುವೆ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು,  ಆದರೆ 2000 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಾರಿಗೆ ಸಚಿವ ಜಾನ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಅವರು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ.  ನಗರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಗುಂಗಾಹ್ಲಿನ್‌ನ ಉತ್ತರ ಬರೋಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಲಘು ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ( ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮೆಟ್ರೋ ) 20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಕಾರು, ಆಧುನಿಕ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿ ಜಾಲವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪಾರ್ಕ್‌ವೇಗಳು, ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ, ಎರಡು ಪಥದ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ, ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ 80-100 ಕಿಮೀ/ಗಂಟೆ ವೇಗ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಟಗ್ಗರನಾಂಗ್ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ CBD ಯನ್ನು ಟಗ್ಗರನಾಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟನ್ ಕ್ರೀಕ್ ''ಬೈಪಾಸ್'' . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವನ್ನು ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಸ್ತೆ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಫೆಡರಲ್ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸಿಡ್ನಿಗೆ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಬಾರ್ಟನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ಮೂಲಕ ಏಳು ಗಂಟೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಯಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯೂಮ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕೊಸ್ಸಿಯುಸ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಸ್ನೋಯಿ ಪರ್ವತಗಳು ಮೊನಾರೊ ಫ್ರೀವೇ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಜನಪ್ರಿಯ ರಜಾ ತಾಣವಾದ ಬೇಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಬೇ ಕೂಡ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಫ್ರೀವೇ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*[http://www.wikimapia.org/#y=-35310000&amp;x=149130000&amp;z=11&amp;l=1&amp;m=a WikiSatellite view of Canberra at WikiMapia]
*[http://www.visitcanberra.com.au/ Official Tourism Website]
*[http://www.act.gov.au/ The ACT Government webpage]
**[http://www.actmapi.act.gov.au/ Canberra region map] – all districts
*[https://web.archive.org/web/20121219012913/http://www.australia.com/explore/cities/canberra.aspx Canberra] – Tourism Australia
*[https://web.archive.org/web/20130218210206/http://www.canberra100.com.au/ Canberra 100 – Celebrating Canberra's 100th anniversary]
*[https://www.arts.act.gov.au/public-art/list List of public art in Australian Capital Territory]
*{{OSM relation|5342034}}
*[https://www.youtube.com/watch?v=lfyfQD-p4B8 Canberra in the 1920s] - A compilation of  footage from [[National Film and Sound Archive]] (NFSA)
*[https://www.youtube.com/watch?v=42cw_9Fyvqw A Guide to Canberra (1958)] - Film from NFSA
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>hq9l4gbp1no3wln2x7fo1vf0xsvt0j1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಹಿಳಾ ಇತಿಹಾಸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187975</id>
    <revision>
      <id>1434881</id>
      <parentid>1434830</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T07:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mona Mendonca</username>
        <id>95880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಚೀನಾ */</comment>
      <origin>1434881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60226" sha1="0zpx3dangpln9wpsadotc6ouuiy3a8j" xml:space="preserve">{{Short description|Study of women's role in history}}
[[File:&quot;A Gathering of Court Women&quot;, Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|&quot;ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ&quot;]]
{{Feminism sidebar |history}}

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.=ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.

ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

=ಪ್ರದೇಶಗಳು=
==ಯುರೋಪ್==
19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

==ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್==
{{main|ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ವಿಮೆನ್ ಇನ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್}}
[[File:Hester Thrale (cropped).jpg|thumb|ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಆದಿಮ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಲೇಖಕಿ ಹೆಸ್ಟರ್ ಥ್ರೇಲ್ ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವರ ಕೃತಿಯು ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಇತಿಹಾಸ ಬರವಣಿಗೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುದನ್ನೇ ಅನೇಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು.]]
1801ರಲ್ಲಿ, ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಆದಿಮ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಲೇಖಕಿ ಹೆಸ್ಟರ್ ಥ್ರೇಲ್ ಅವರು ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಷನ್... ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಕೃತಿಯು ಮಹಿಳೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.ಆದರೆ, ಈ ಕೃತಿಯು ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಒಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದನ್ನು “ವಯಸ್ಸಾದ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳ ಕನಸುಗಳ ಸರಣಿ” ಎಂದು ಕರೆದರು.ಥ್ರೇಲ್ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು, ಇತಿಹಾಸವು ಪುರುಷರ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಲೇಖಕಿಯೊಬ್ಬರು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು.ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಯೋಗ್ರಫಿ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಕೃತಿಯು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಇತಿಹಾಸದ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಸೂಚಿಸಿತು ಎಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ವಸ್ತುವೀಕರಣ (Reification) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖಕಿಯು ಆಳವಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಾತುಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ:
“ಯಂತ್ರಗಳು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸದಷ್ಟು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವು; ಆಗ ಮನುಷ್ಯರು ತಾವೇ ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡರು.”
19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. 1980ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, 1700ಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತು ನಡೆದ ಬಹುತೇಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು 1980ರ ನಂತರ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು.

ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಇತರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಬೇರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಹಿಳೆಯರ ಉದ್ಯೋಗ, ಕುಟುಂಬ, ಧರ್ಮ, ಅಪರಾಧ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಚಿತ್ರಣ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿವೆ.

ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮಹಿಳೆಯರು ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳು, ಆತ್ಮಸ್ಮೃತಿಗಳು, ಕವನಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಹಾಗೂ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವು ತಡವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಕಾರಣ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾಗಿವೆ.

ಆದರೆ, ಈಗ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಮತ್ತು 1700ರ ನಂತರದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ, ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕೊನೆಯ ಹಂತ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಹಾಗೂ ಯುರೋಪಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿದ್ದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗಬೇಕು.
==ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನ==
ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು 1990ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಈಗ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸುಮಾರು 3,000 ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.

==ಫ್ರಾನ್ಸ್==

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ

ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ ಅಥವಾ ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಭಾಗಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಇತರ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಹೊರಬಂದಿವೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದ್ದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ತಾರತಮ್ಯವು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಚನೆಯ ನಂತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಯುರೋಪಿನ ಹೊರಗಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿರುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.

==ಜರ್ಮನಿ==
ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳು: ಜರ್ಮನ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ಇತಿಹಾಸ.

19ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಯುವತಿಯರು ಮದುವೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮ ಹಾಗೂ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ವಧುದಕ್ಷಿಣೆ ಅಥವಾ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ತರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರೇ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ವಿವಾಹದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಣವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದುಡಿದು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಜರ್ಮನಿಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕುಗಳಿದ್ದವು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅನೇಕರು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 1789ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಬಹುತೇಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನವು ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ತರ್ಕ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಯುಗ (Age of Reason) ಆರಂಭವಾದರೂ, ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಚಳವಳಿಯ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪುರುಷರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಭಾವತಃ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ತಾಯಂದಿರಾಗಿಯೇ ಇರಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.

ಶಿಕ್ಷಿತ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರೊಂದಿಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದಯುತವಾಗಿ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಕೆಳವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರು ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮತ್ತು ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ದುಡಿದು ಆದಾಯ ಗಳಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1871ರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಜರ್ಮನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗಗಳ ಮಹಿಳೆಯರೂ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು ಮೇಲ್ವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದವು. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರಿಗಿಂತ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿವಾಹವಾಗದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕುಸಿಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದ ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಳವಿಲ್ಲದೆ ಮನೆಗೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರು ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರಾಗಬಹುದಾಗಿತ್ತು.

1871ರಿಂದ 1890ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವೇಗವು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವು. ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಮಹಿಳೆಯರು ಬಟ್ಟೆ ಹೊಲಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಕಸೂತಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 1865ರಲ್ಲಿ, ಆಲ್‌ಗೆಮೈನರ್ ಡಾಯ್ಚರ್ ಫ್ರೌಯನ್‌ಫೆರೈನ್  ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿವಿಧ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿತ್ತು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು.

ಮೂರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಜರ್ಮನ್ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಂಘಟನೆಯು ಹಿಂದಿನ ಸಂಘಟನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಹೊಸ ಒಕ್ಕೂಟವು ಹಿಂದಿನ ಸಂಘಟನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಸದಸ್ಯತ್ವದಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟಿತು. ಈ ಎರಡೂ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕುರಿತು ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಕಚೇರಿ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಬೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಈ ಚಳವಳಿ ಶ್ರಮಿಸಿತು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ದೊರೆಯತೊಡಗಿದಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಪುರುಷರಷ್ಟೇ ವೇತನ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಈ ಚಳವಳಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು. 1908ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸೇರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 1918ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರೆಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಾಧನೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾದವು.

1933ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ್ದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉದಾರವಾದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವೈಮರ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ (Weimar Republic) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಧಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಾಜಿಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವು ಕಾಲಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಗೆ ಅಧೀನರಾಗಿರಬೇಕು, ವೃತ್ತಿಜೀವನದಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರುವ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸಹಾಯಕರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಾಜಿಗಳು ನಂಬಿದ್ದರು.

ಆದರೆ, 1933ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ನಾಜಿ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಮಟ್ಟದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಇತ್ತು. 1933ರಲ್ಲಿ ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರು ಸ್ತ್ರೀಸಹಜ ಗುಣಗಳು, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಜನನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಜರ್ಮನಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 1943ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಎಲ್ಲ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಉದ್ಯೋಗ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.

ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ನರ್ಸ್‌ಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹಾಯಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಿ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮತ್ತೊಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರು ಜರ್ಮನಿಯ ವಾಯುಪಡೆಯಾದ ಲುಫ್ಟ್‌ವಾಫೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ವಿಮಾನವಿರೋಧಿ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ನೆರವಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವೇತನವು ಪುರುಷರ ವೇತನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

==ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ==

ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ನಾಜಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವವರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. ಇದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ನಾಶಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವೆಂದು ನಾಜಿಗಳು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್‌ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರು ನಾಜಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು.

==ಪೋಲೆಂಡ್==

ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳು: ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ.

ಅನ್ನಾ ಕೊವಾಲ್ಚಿಕ್ ಅವರು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮಾರ್ತಾ ಫ್ರೇ ಅವರು ಈ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ “ಇತಿಹಾಸದ ಅರ್ಧಭಾಗ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ: ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ”  ಈ ಕೃತಿಯು 2018ರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಎ.ಬಿ. ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

==ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್==

ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವುದು ತಡವಾಯಿತು.

ಇದಕ್ಕೆ ಹಂಗೇರಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೆಟೊ ಮತ್ತು ಸ್ಜಾಪೋರ್ (2007) ಅವರು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಈ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಕೊರತೆಯಾಗಿದ್ದವು. 1945ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಹಂಗೇರಿಯ ಇತಿಹಾಸ ಬರವಣಿಗೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇವು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು.

1945ರ ನಂತರ, ಹಂಗೇರಿಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸೋವಿಯತ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವಂತಹ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಬದಲು, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳವಳಿ ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುಸಿದ ನಂತರ, ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಶಾದಾಯಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಪ್ರಮುಖ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಅವು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಿರೋಧವೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಹಂಗೇರಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

==ರಷ್ಯಾ==
ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ

ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಝಾರ್‌ಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಷ್ಯನ್ ಕವಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪುಷ್ಕಿನ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತ ಕಾಳಜಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಯ ಆದರ್ಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತು. ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1990ರ ದಶಕದ ವೇಳೆಗೆ, ಕೇಸಸ್ ಮತ್ತು ಒಡಿಸಿಯಸ್: ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ, ಆಡಮ್ ಮತ್ತು ಈವ್ ಮುಂತಾದ ಹೊಸ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದವು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿವೆ. ‘ಲಿಂಗ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಬಳಕೆಯು ಅಧ್ಯಯನದ ಗಮನವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಲೈಂಗಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಅರ್ಥೈಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಆಳವಾದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಇದಲ್ಲದೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ, ಸ್ಥಳೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬಲ್ಲ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ‘ಸಮಗ್ರ ಇತಿಹಾಸ’ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನವು ಇತಿಹಾಸದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

==ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶ==

ಏಷ್ಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರವಾದ ಅವಲೋಕನಗಳು ವಿರಳವಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವ ಬಹುತೇಕ ತಜ್ಞರು ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್, ಭಾರತ, ಕೊರಿಯಾ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಚೀನಾ==

[[File:Ladies of a Mandarin's Family at Cards.jpg|thumb|Ladies of a [[Mandarin (bureaucrat)|Mandarin]]'s ಕಾರ್ಡ್‌ ಆಟವಾಡುತ್ತಿರುವ ಚೀನೀ ಉನ್ನತ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು — ಥಾಮಸ್ ಅಲಂ ಮತ್ತು ಜಿ. ಎನ್. ರೈಟ್ (1843). [https://archive.org/stream/chinainseriesofv03wrig#page/18/mode/2up ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕೃತಿ] 3ನೇ ಸಂಪುಟ, 18ನೇ ಪುಟ.]]
ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು, ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ, ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗವು ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಕುರಿತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಧುವಿನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವರನ ಕುಟುಂಬವು ನೀಡುವ ವಧುಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಧುವಿನ ಕುಟುಂಬವು ವರನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ವರದಕ್ಷಿಣೆ, ಇಂದಿಗೂ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಆದರೆ, ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಹಾಗೂ ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ಲಿಂಗ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಹೊಸ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನಾ ಬರಹಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.

ಝೋಂಗ್‌ಗುವೋ ಫು ನ್ಯೂ ಶೆಂಗ್ ಹುಒ ಶಿ ಎಂಬುದು (ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ: 中国妇女生活史) ಚೆನ್ ಡೋಂಗ್‌ಯುವಾನ್ ಅವರು 1928ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು 1937ರಲ್ಲಿ ದಿ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕೃತಿಯಾಗಿರುವ ಈ ಪುಸ್ತಕವು, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಂತರ ನಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ.

ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು (ಚೌ ವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲದಿಂದ) ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಕುರಿತು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿಯೂ ವಿವಾಹ, ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೈತಿಕ ಸಂಹಿತೆಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳವಳಿಯಂತಹ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೊಸ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಳವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿರೋಧಿ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಲೇಖಕರು, ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ದಮನವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಧುನಿಕ ಚೀನಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿದವು.

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಯಾವಾಗಲೂ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವೆಂದರೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅವರ ಮೇಲಿನ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಕೀಳು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು; ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಅನುಭವಿಸಿದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಹೇಗೆ ಮುಂದುವರಿದವು ಅಥವಾ ಬದಲಾಗಿದವು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ದಮನವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ಲೇಖಕರು ಬಯಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮ್ಯಾನ್ (2009) ಅವರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 221ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 1911ರವರೆಗಿನ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಲೇಖಕರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದ ಮಹಿಳೆಯರ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಗಮನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಝಾಂಗ್ ಶುಎಚೆಂಗ್, ಸಿಮಾ ಚಿಯಾನ್, ಝಾಂಗ್ ಹುಯಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಲೇಖಕರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮರಣದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಆದರ್ಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮೆಯರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಲೇಖಕರು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಟಿಬೆಟ್==
ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತಾದ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನವು, ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿರುವ ಅಥವಾ ಕಡೆಗಣಿಸಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಾನಹನ್ (2010) ಅವರು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೀನಾದ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಸ್ವಾಧೀನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ, ಬೌದ್ಧ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಧೀನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಮುಟ್ಟಿನ ರಕ್ತವು ಅಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಸ್ತುವೆಂಬ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

=ಉಲ್ಲೇಖಗಳು=</text>
      <sha1>0zpx3dangpln9wpsadotc6ouuiy3a8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434882</id>
      <parentid>1434881</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T07:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mona Mendonca</username>
        <id>95880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಟಿಬೆಟ್ */</comment>
      <origin>1434882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60247" sha1="oev966c5hwetc13d90c1tdx3qiluxiv" xml:space="preserve">{{Short description|Study of women's role in history}}
[[File:&quot;A Gathering of Court Women&quot;, Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|&quot;ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ&quot;]]
{{Feminism sidebar |history}}

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.=ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.

ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

=ಪ್ರದೇಶಗಳು=
==ಯುರೋಪ್==
19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

==ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್==
{{main|ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ವಿಮೆನ್ ಇನ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್}}
[[File:Hester Thrale (cropped).jpg|thumb|ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಆದಿಮ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಲೇಖಕಿ ಹೆಸ್ಟರ್ ಥ್ರೇಲ್ ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವರ ಕೃತಿಯು ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಇತಿಹಾಸ ಬರವಣಿಗೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುದನ್ನೇ ಅನೇಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು.]]
1801ರಲ್ಲಿ, ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಆದಿಮ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಲೇಖಕಿ ಹೆಸ್ಟರ್ ಥ್ರೇಲ್ ಅವರು ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಷನ್... ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಕೃತಿಯು ಮಹಿಳೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.ಆದರೆ, ಈ ಕೃತಿಯು ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಒಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದನ್ನು “ವಯಸ್ಸಾದ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳ ಕನಸುಗಳ ಸರಣಿ” ಎಂದು ಕರೆದರು.ಥ್ರೇಲ್ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು, ಇತಿಹಾಸವು ಪುರುಷರ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಲೇಖಕಿಯೊಬ್ಬರು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು.ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಯೋಗ್ರಫಿ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಕೃತಿಯು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಇತಿಹಾಸದ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಸೂಚಿಸಿತು ಎಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ವಸ್ತುವೀಕರಣ (Reification) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖಕಿಯು ಆಳವಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಾತುಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ:
“ಯಂತ್ರಗಳು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸದಷ್ಟು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವು; ಆಗ ಮನುಷ್ಯರು ತಾವೇ ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡರು.”
19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. 1980ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, 1700ಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತು ನಡೆದ ಬಹುತೇಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು 1980ರ ನಂತರ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು.

ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಇತರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಬೇರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಹಿಳೆಯರ ಉದ್ಯೋಗ, ಕುಟುಂಬ, ಧರ್ಮ, ಅಪರಾಧ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಚಿತ್ರಣ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿವೆ.

ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮಹಿಳೆಯರು ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳು, ಆತ್ಮಸ್ಮೃತಿಗಳು, ಕವನಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಹಾಗೂ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವು ತಡವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಕಾರಣ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾಗಿವೆ.

ಆದರೆ, ಈಗ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಮತ್ತು 1700ರ ನಂತರದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ, ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕೊನೆಯ ಹಂತ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಹಾಗೂ ಯುರೋಪಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿದ್ದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗಬೇಕು.
==ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನ==
ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು 1990ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಈಗ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸುಮಾರು 3,000 ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.

==ಫ್ರಾನ್ಸ್==

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ

ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ ಅಥವಾ ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಭಾಗಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಇತರ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಹೊರಬಂದಿವೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದ್ದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ತಾರತಮ್ಯವು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಚನೆಯ ನಂತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಯುರೋಪಿನ ಹೊರಗಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿರುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.

==ಜರ್ಮನಿ==
ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳು: ಜರ್ಮನ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ಇತಿಹಾಸ.

19ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಯುವತಿಯರು ಮದುವೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮ ಹಾಗೂ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ವಧುದಕ್ಷಿಣೆ ಅಥವಾ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ತರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರೇ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ವಿವಾಹದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಣವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದುಡಿದು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಜರ್ಮನಿಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕುಗಳಿದ್ದವು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅನೇಕರು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 1789ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಬಹುತೇಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನವು ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ತರ್ಕ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಯುಗ (Age of Reason) ಆರಂಭವಾದರೂ, ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಚಳವಳಿಯ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪುರುಷರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಭಾವತಃ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ತಾಯಂದಿರಾಗಿಯೇ ಇರಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.

ಶಿಕ್ಷಿತ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರೊಂದಿಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದಯುತವಾಗಿ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಕೆಳವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರು ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮತ್ತು ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ದುಡಿದು ಆದಾಯ ಗಳಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1871ರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಜರ್ಮನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗಗಳ ಮಹಿಳೆಯರೂ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು ಮೇಲ್ವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದವು. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರಿಗಿಂತ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿವಾಹವಾಗದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕುಸಿಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದ ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಳವಿಲ್ಲದೆ ಮನೆಗೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರು ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರಾಗಬಹುದಾಗಿತ್ತು.

1871ರಿಂದ 1890ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವೇಗವು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವು. ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಮಹಿಳೆಯರು ಬಟ್ಟೆ ಹೊಲಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಕಸೂತಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 1865ರಲ್ಲಿ, ಆಲ್‌ಗೆಮೈನರ್ ಡಾಯ್ಚರ್ ಫ್ರೌಯನ್‌ಫೆರೈನ್  ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿವಿಧ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿತ್ತು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು.

ಮೂರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಜರ್ಮನ್ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಂಘಟನೆಯು ಹಿಂದಿನ ಸಂಘಟನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಹೊಸ ಒಕ್ಕೂಟವು ಹಿಂದಿನ ಸಂಘಟನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಸದಸ್ಯತ್ವದಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟಿತು. ಈ ಎರಡೂ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕುರಿತು ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಕಚೇರಿ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಬೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಈ ಚಳವಳಿ ಶ್ರಮಿಸಿತು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ದೊರೆಯತೊಡಗಿದಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಪುರುಷರಷ್ಟೇ ವೇತನ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಈ ಚಳವಳಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು. 1908ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸೇರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 1918ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರೆಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಾಧನೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾದವು.

1933ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ್ದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉದಾರವಾದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವೈಮರ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ (Weimar Republic) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಧಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಾಜಿಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವು ಕಾಲಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಗೆ ಅಧೀನರಾಗಿರಬೇಕು, ವೃತ್ತಿಜೀವನದಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರುವ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸಹಾಯಕರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಾಜಿಗಳು ನಂಬಿದ್ದರು.

ಆದರೆ, 1933ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ನಾಜಿ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಮಟ್ಟದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಇತ್ತು. 1933ರಲ್ಲಿ ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರು ಸ್ತ್ರೀಸಹಜ ಗುಣಗಳು, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಜನನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಜರ್ಮನಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 1943ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಎಲ್ಲ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಉದ್ಯೋಗ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.

ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ನರ್ಸ್‌ಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹಾಯಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಿ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮತ್ತೊಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರು ಜರ್ಮನಿಯ ವಾಯುಪಡೆಯಾದ ಲುಫ್ಟ್‌ವಾಫೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ವಿಮಾನವಿರೋಧಿ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ನೆರವಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವೇತನವು ಪುರುಷರ ವೇತನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

==ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ==

ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ನಾಜಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವವರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. ಇದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ನಾಶಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವೆಂದು ನಾಜಿಗಳು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್‌ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರು ನಾಜಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು.

==ಪೋಲೆಂಡ್==

ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳು: ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ.

ಅನ್ನಾ ಕೊವಾಲ್ಚಿಕ್ ಅವರು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮಾರ್ತಾ ಫ್ರೇ ಅವರು ಈ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ “ಇತಿಹಾಸದ ಅರ್ಧಭಾಗ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ: ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ”  ಈ ಕೃತಿಯು 2018ರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಎ.ಬಿ. ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

==ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್==

ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವುದು ತಡವಾಯಿತು.

ಇದಕ್ಕೆ ಹಂಗೇರಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೆಟೊ ಮತ್ತು ಸ್ಜಾಪೋರ್ (2007) ಅವರು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಈ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಕೊರತೆಯಾಗಿದ್ದವು. 1945ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಹಂಗೇರಿಯ ಇತಿಹಾಸ ಬರವಣಿಗೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇವು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು.

1945ರ ನಂತರ, ಹಂಗೇರಿಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸೋವಿಯತ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವಂತಹ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಬದಲು, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳವಳಿ ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುಸಿದ ನಂತರ, ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಶಾದಾಯಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಪ್ರಮುಖ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಅವು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಿರೋಧವೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಹಂಗೇರಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

==ರಷ್ಯಾ==
ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ

ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಝಾರ್‌ಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಷ್ಯನ್ ಕವಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪುಷ್ಕಿನ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತ ಕಾಳಜಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಯ ಆದರ್ಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತು. ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1990ರ ದಶಕದ ವೇಳೆಗೆ, ಕೇಸಸ್ ಮತ್ತು ಒಡಿಸಿಯಸ್: ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ, ಆಡಮ್ ಮತ್ತು ಈವ್ ಮುಂತಾದ ಹೊಸ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದವು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿವೆ. ‘ಲಿಂಗ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಬಳಕೆಯು ಅಧ್ಯಯನದ ಗಮನವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಲೈಂಗಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಅರ್ಥೈಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಆಳವಾದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಇದಲ್ಲದೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ, ಸ್ಥಳೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬಲ್ಲ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ‘ಸಮಗ್ರ ಇತಿಹಾಸ’ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನವು ಇತಿಹಾಸದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

==ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶ==

ಏಷ್ಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರವಾದ ಅವಲೋಕನಗಳು ವಿರಳವಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವ ಬಹುತೇಕ ತಜ್ಞರು ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್, ಭಾರತ, ಕೊರಿಯಾ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಚೀನಾ==

[[File:Ladies of a Mandarin's Family at Cards.jpg|thumb|Ladies of a [[Mandarin (bureaucrat)|Mandarin]]'s ಕಾರ್ಡ್‌ ಆಟವಾಡುತ್ತಿರುವ ಚೀನೀ ಉನ್ನತ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು — ಥಾಮಸ್ ಅಲಂ ಮತ್ತು ಜಿ. ಎನ್. ರೈಟ್ (1843). [https://archive.org/stream/chinainseriesofv03wrig#page/18/mode/2up ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕೃತಿ] 3ನೇ ಸಂಪುಟ, 18ನೇ ಪುಟ.]]
ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು, ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ, ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗವು ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಕುರಿತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಧುವಿನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವರನ ಕುಟುಂಬವು ನೀಡುವ ವಧುಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಧುವಿನ ಕುಟುಂಬವು ವರನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ವರದಕ್ಷಿಣೆ, ಇಂದಿಗೂ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಆದರೆ, ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಹಾಗೂ ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ಲಿಂಗ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಹೊಸ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನಾ ಬರಹಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.

ಝೋಂಗ್‌ಗುವೋ ಫು ನ್ಯೂ ಶೆಂಗ್ ಹುಒ ಶಿ ಎಂಬುದು (ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ: 中国妇女生活史) ಚೆನ್ ಡೋಂಗ್‌ಯುವಾನ್ ಅವರು 1928ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು 1937ರಲ್ಲಿ ದಿ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕೃತಿಯಾಗಿರುವ ಈ ಪುಸ್ತಕವು, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಂತರ ನಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ.

ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು (ಚೌ ವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲದಿಂದ) ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಕುರಿತು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿಯೂ ವಿವಾಹ, ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೈತಿಕ ಸಂಹಿತೆಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳವಳಿಯಂತಹ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೊಸ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಳವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿರೋಧಿ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಲೇಖಕರು, ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ದಮನವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಧುನಿಕ ಚೀನಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿದವು.

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಯಾವಾಗಲೂ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವೆಂದರೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅವರ ಮೇಲಿನ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಕೀಳು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು; ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಅನುಭವಿಸಿದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಹೇಗೆ ಮುಂದುವರಿದವು ಅಥವಾ ಬದಲಾಗಿದವು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ದಮನವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ಲೇಖಕರು ಬಯಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮ್ಯಾನ್ (2009) ಅವರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 221ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 1911ರವರೆಗಿನ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಲೇಖಕರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದ ಮಹಿಳೆಯರ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಗಮನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಝಾಂಗ್ ಶುಎಚೆಂಗ್, ಸಿಮಾ ಚಿಯಾನ್, ಝಾಂಗ್ ಹುಯಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಲೇಖಕರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮರಣದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಆದರ್ಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮೆಯರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಲೇಖಕರು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಟಿಬೆಟ್==
ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತಾದ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನವು, ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿರುವ ಅಥವಾ ಕಡೆಗಣಿಸಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಾನಹನ್ (2010) ಅವರು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೀನಾದ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಸ್ವಾಧೀನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ, ಬೌದ್ಧ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಧೀನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಮುಟ್ಟಿನ ರಕ್ತವು ಅಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಸ್ತುವೆಂಬ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

==ಜಪಾನ್==

=ಉಲ್ಲೇಖಗಳು=</text>
      <sha1>oev966c5hwetc13d90c1tdx3qiluxiv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434883</id>
      <parentid>1434882</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T07:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mona Mendonca</username>
        <id>95880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಜಪಾನ್ */</comment>
      <origin>1434883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62996" sha1="myalpryw8c9ga23129xz3qmn1lprefj" xml:space="preserve">{{Short description|Study of women's role in history}}
[[File:&quot;A Gathering of Court Women&quot;, Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|&quot;ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ&quot;]]
{{Feminism sidebar |history}}

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.=ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.

ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

=ಪ್ರದೇಶಗಳು=
==ಯುರೋಪ್==
19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

==ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್==
{{main|ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ವಿಮೆನ್ ಇನ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್}}
[[File:Hester Thrale (cropped).jpg|thumb|ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಆದಿಮ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಲೇಖಕಿ ಹೆಸ್ಟರ್ ಥ್ರೇಲ್ ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವರ ಕೃತಿಯು ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಇತಿಹಾಸ ಬರವಣಿಗೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುದನ್ನೇ ಅನೇಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು.]]
1801ರಲ್ಲಿ, ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಆದಿಮ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಲೇಖಕಿ ಹೆಸ್ಟರ್ ಥ್ರೇಲ್ ಅವರು ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಷನ್... ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಕೃತಿಯು ಮಹಿಳೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.ಆದರೆ, ಈ ಕೃತಿಯು ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಒಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದನ್ನು “ವಯಸ್ಸಾದ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳ ಕನಸುಗಳ ಸರಣಿ” ಎಂದು ಕರೆದರು.ಥ್ರೇಲ್ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು, ಇತಿಹಾಸವು ಪುರುಷರ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಲೇಖಕಿಯೊಬ್ಬರು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು.ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಯೋಗ್ರಫಿ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಕೃತಿಯು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಇತಿಹಾಸದ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಸೂಚಿಸಿತು ಎಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ವಸ್ತುವೀಕರಣ (Reification) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖಕಿಯು ಆಳವಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಾತುಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ:
“ಯಂತ್ರಗಳು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸದಷ್ಟು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವು; ಆಗ ಮನುಷ್ಯರು ತಾವೇ ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡರು.”
19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. 1980ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, 1700ಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತು ನಡೆದ ಬಹುತೇಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು 1980ರ ನಂತರ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು.

ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಇತರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಬೇರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಹಿಳೆಯರ ಉದ್ಯೋಗ, ಕುಟುಂಬ, ಧರ್ಮ, ಅಪರಾಧ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಚಿತ್ರಣ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿವೆ.

ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮಹಿಳೆಯರು ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳು, ಆತ್ಮಸ್ಮೃತಿಗಳು, ಕವನಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಹಾಗೂ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವು ತಡವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಕಾರಣ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾಗಿವೆ.

ಆದರೆ, ಈಗ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಮತ್ತು 1700ರ ನಂತರದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ, ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕೊನೆಯ ಹಂತ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಹಾಗೂ ಯುರೋಪಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿದ್ದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗಬೇಕು.
==ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನ==
ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು 1990ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಈಗ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸುಮಾರು 3,000 ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.

==ಫ್ರಾನ್ಸ್==

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ

ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ ಅಥವಾ ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಭಾಗಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಇತರ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಹೊರಬಂದಿವೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದ್ದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ತಾರತಮ್ಯವು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಚನೆಯ ನಂತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಯುರೋಪಿನ ಹೊರಗಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿರುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.

==ಜರ್ಮನಿ==
ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳು: ಜರ್ಮನ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ಇತಿಹಾಸ.

19ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಯುವತಿಯರು ಮದುವೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮ ಹಾಗೂ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ವಧುದಕ್ಷಿಣೆ ಅಥವಾ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ತರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರೇ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ವಿವಾಹದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಣವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದುಡಿದು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಜರ್ಮನಿಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕುಗಳಿದ್ದವು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅನೇಕರು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 1789ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಬಹುತೇಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನವು ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ತರ್ಕ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಯುಗ (Age of Reason) ಆರಂಭವಾದರೂ, ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಚಳವಳಿಯ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪುರುಷರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಭಾವತಃ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ತಾಯಂದಿರಾಗಿಯೇ ಇರಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.

ಶಿಕ್ಷಿತ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರೊಂದಿಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದಯುತವಾಗಿ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಕೆಳವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರು ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮತ್ತು ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ದುಡಿದು ಆದಾಯ ಗಳಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1871ರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಜರ್ಮನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗಗಳ ಮಹಿಳೆಯರೂ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು ಮೇಲ್ವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದವು. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರಿಗಿಂತ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿವಾಹವಾಗದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕುಸಿಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದ ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಳವಿಲ್ಲದೆ ಮನೆಗೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರು ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರಾಗಬಹುದಾಗಿತ್ತು.

1871ರಿಂದ 1890ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವೇಗವು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವು. ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಮಹಿಳೆಯರು ಬಟ್ಟೆ ಹೊಲಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಕಸೂತಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 1865ರಲ್ಲಿ, ಆಲ್‌ಗೆಮೈನರ್ ಡಾಯ್ಚರ್ ಫ್ರೌಯನ್‌ಫೆರೈನ್  ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿವಿಧ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿತ್ತು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು.

ಮೂರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಜರ್ಮನ್ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಂಘಟನೆಯು ಹಿಂದಿನ ಸಂಘಟನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಹೊಸ ಒಕ್ಕೂಟವು ಹಿಂದಿನ ಸಂಘಟನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಸದಸ್ಯತ್ವದಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟಿತು. ಈ ಎರಡೂ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕುರಿತು ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಕಚೇರಿ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಬೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಈ ಚಳವಳಿ ಶ್ರಮಿಸಿತು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ದೊರೆಯತೊಡಗಿದಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಪುರುಷರಷ್ಟೇ ವೇತನ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಈ ಚಳವಳಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು. 1908ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸೇರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 1918ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರೆಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಾಧನೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾದವು.

1933ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ್ದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉದಾರವಾದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವೈಮರ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ (Weimar Republic) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಧಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಾಜಿಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವು ಕಾಲಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಗೆ ಅಧೀನರಾಗಿರಬೇಕು, ವೃತ್ತಿಜೀವನದಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರುವ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸಹಾಯಕರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಾಜಿಗಳು ನಂಬಿದ್ದರು.

ಆದರೆ, 1933ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ನಾಜಿ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಮಟ್ಟದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಇತ್ತು. 1933ರಲ್ಲಿ ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರು ಸ್ತ್ರೀಸಹಜ ಗುಣಗಳು, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಜನನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಜರ್ಮನಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 1943ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಎಲ್ಲ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಉದ್ಯೋಗ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.

ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ನರ್ಸ್‌ಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹಾಯಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಿ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮತ್ತೊಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರು ಜರ್ಮನಿಯ ವಾಯುಪಡೆಯಾದ ಲುಫ್ಟ್‌ವಾಫೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ವಿಮಾನವಿರೋಧಿ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ನೆರವಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವೇತನವು ಪುರುಷರ ವೇತನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

==ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ==

ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ನಾಜಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವವರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. ಇದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ನಾಶಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವೆಂದು ನಾಜಿಗಳು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್‌ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರು ನಾಜಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು.

==ಪೋಲೆಂಡ್==

ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳು: ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ.

ಅನ್ನಾ ಕೊವಾಲ್ಚಿಕ್ ಅವರು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮಾರ್ತಾ ಫ್ರೇ ಅವರು ಈ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ “ಇತಿಹಾಸದ ಅರ್ಧಭಾಗ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ: ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ”  ಈ ಕೃತಿಯು 2018ರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಎ.ಬಿ. ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

==ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್==

ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವುದು ತಡವಾಯಿತು.

ಇದಕ್ಕೆ ಹಂಗೇರಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೆಟೊ ಮತ್ತು ಸ್ಜಾಪೋರ್ (2007) ಅವರು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಈ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಕೊರತೆಯಾಗಿದ್ದವು. 1945ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಹಂಗೇರಿಯ ಇತಿಹಾಸ ಬರವಣಿಗೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇವು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು.

1945ರ ನಂತರ, ಹಂಗೇರಿಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸೋವಿಯತ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವಂತಹ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಬದಲು, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳವಳಿ ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುಸಿದ ನಂತರ, ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಶಾದಾಯಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಪ್ರಮುಖ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಅವು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಿರೋಧವೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಹಂಗೇರಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

==ರಷ್ಯಾ==
ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ

ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಝಾರ್‌ಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಷ್ಯನ್ ಕವಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪುಷ್ಕಿನ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತ ಕಾಳಜಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಯ ಆದರ್ಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತು. ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1990ರ ದಶಕದ ವೇಳೆಗೆ, ಕೇಸಸ್ ಮತ್ತು ಒಡಿಸಿಯಸ್: ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ, ಆಡಮ್ ಮತ್ತು ಈವ್ ಮುಂತಾದ ಹೊಸ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದವು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿವೆ. ‘ಲಿಂಗ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಬಳಕೆಯು ಅಧ್ಯಯನದ ಗಮನವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಲೈಂಗಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಅರ್ಥೈಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಆಳವಾದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಇದಲ್ಲದೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ, ಸ್ಥಳೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬಲ್ಲ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ‘ಸಮಗ್ರ ಇತಿಹಾಸ’ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನವು ಇತಿಹಾಸದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

==ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶ==

ಏಷ್ಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರವಾದ ಅವಲೋಕನಗಳು ವಿರಳವಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವ ಬಹುತೇಕ ತಜ್ಞರು ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್, ಭಾರತ, ಕೊರಿಯಾ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಚೀನಾ==

[[File:Ladies of a Mandarin's Family at Cards.jpg|thumb|Ladies of a [[Mandarin (bureaucrat)|Mandarin]]'s ಕಾರ್ಡ್‌ ಆಟವಾಡುತ್ತಿರುವ ಚೀನೀ ಉನ್ನತ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು — ಥಾಮಸ್ ಅಲಂ ಮತ್ತು ಜಿ. ಎನ್. ರೈಟ್ (1843). [https://archive.org/stream/chinainseriesofv03wrig#page/18/mode/2up ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕೃತಿ] 3ನೇ ಸಂಪುಟ, 18ನೇ ಪುಟ.]]
ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು, ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ, ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗವು ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಕುರಿತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಧುವಿನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವರನ ಕುಟುಂಬವು ನೀಡುವ ವಧುಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಧುವಿನ ಕುಟುಂಬವು ವರನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ವರದಕ್ಷಿಣೆ, ಇಂದಿಗೂ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಆದರೆ, ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಹಾಗೂ ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ಲಿಂಗ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಹೊಸ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನಾ ಬರಹಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.

ಝೋಂಗ್‌ಗುವೋ ಫು ನ್ಯೂ ಶೆಂಗ್ ಹುಒ ಶಿ ಎಂಬುದು (ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ: 中国妇女生活史) ಚೆನ್ ಡೋಂಗ್‌ಯುವಾನ್ ಅವರು 1928ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು 1937ರಲ್ಲಿ ದಿ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕೃತಿಯಾಗಿರುವ ಈ ಪುಸ್ತಕವು, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಂತರ ನಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ.

ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು (ಚೌ ವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲದಿಂದ) ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಕುರಿತು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿಯೂ ವಿವಾಹ, ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೈತಿಕ ಸಂಹಿತೆಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳವಳಿಯಂತಹ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೊಸ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಳವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿರೋಧಿ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಲೇಖಕರು, ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ದಮನವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಧುನಿಕ ಚೀನಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿದವು.

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಯಾವಾಗಲೂ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವೆಂದರೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅವರ ಮೇಲಿನ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಕೀಳು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು; ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಅನುಭವಿಸಿದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಹೇಗೆ ಮುಂದುವರಿದವು ಅಥವಾ ಬದಲಾಗಿದವು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ದಮನವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ಲೇಖಕರು ಬಯಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮ್ಯಾನ್ (2009) ಅವರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 221ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 1911ರವರೆಗಿನ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಲೇಖಕರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದ ಮಹಿಳೆಯರ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಗಮನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಝಾಂಗ್ ಶುಎಚೆಂಗ್, ಸಿಮಾ ಚಿಯಾನ್, ಝಾಂಗ್ ಹುಯಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಲೇಖಕರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮರಣದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಆದರ್ಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮೆಯರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಲೇಖಕರು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಟಿಬೆಟ್==
ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತಾದ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನವು, ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿರುವ ಅಥವಾ ಕಡೆಗಣಿಸಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಾನಹನ್ (2010) ಅವರು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೀನಾದ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಸ್ವಾಧೀನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ, ಬೌದ್ಧ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಧೀನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಮುಟ್ಟಿನ ರಕ್ತವು ಅಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಸ್ತುವೆಂಬ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

==ಜಪಾನ್==
20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದವರೆಗೆ ಜಪಾನಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯದೆ, ಅಂಚಿನ ವಿಷಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. 1945ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಈ ವಿಷಯವು ಬಹುತೇಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ವರ್ಷದ ನಂತರವೂ ಅನೇಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಜಪಾನಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1980ರ ದಶಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣವು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಜಪಾನಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಹಾಗೂ ನವೀನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಮಹಿಳಾ ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೇಖಕರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ಇತಿಹಾಸಕಾರರೂ ನಡೆಸಿದರು. ಅಂದರೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆ ನಿರ್ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಜಪಾನಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

=ಉಲ್ಲೇಖಗಳು=</text>
      <sha1>myalpryw8c9ga23129xz3qmn1lprefj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434884</id>
      <parentid>1434883</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T07:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mona Mendonca</username>
        <id>95880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಜಪಾನ್ */</comment>
      <origin>1434884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63456" sha1="gwxc6z7tm0ye7di63qcrcn2siqjteq2" xml:space="preserve">{{Short description|Study of women's role in history}}
[[File:&quot;A Gathering of Court Women&quot;, Folio from the Davis Album MET DP159389 (cropped).jpg|thumb|&quot;ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಭೆ&quot;]]
{{Feminism sidebar |history}}

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದದ (Historical Revisionism) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಎರಡನೇ ಅಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ (Second-wave feminist) ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಬರೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ನಿಯರು ಎಂಬ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಢಿಗತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜನಾಂಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.=ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Gender Studies), ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Women's Studies) ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Feminist Theory) ಮುಂತಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿ (Suffrage Movement) ಒಂದು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. 1960 ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ, #MeToo ಚಳವಳಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.

ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ, ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಅವರಂತಹ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಟಬ್‌ಮನ್, ಸುಸನ್ ಬಿ. ಆಂಥನಿ ಮತ್ತು ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್‌ಜೈ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ, ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

=ಪ್ರದೇಶಗಳು=
==ಯುರೋಪ್==
19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಾದಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು, ಪತ್ನಿಯರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

==ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್==
{{main|ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ವಿಮೆನ್ ಇನ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್}}
[[File:Hester Thrale (cropped).jpg|thumb|ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಆದಿಮ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಲೇಖಕಿ ಹೆಸ್ಟರ್ ಥ್ರೇಲ್ ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವರ ಕೃತಿಯು ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಇತಿಹಾಸ ಬರವಣಿಗೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುದನ್ನೇ ಅನೇಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು.]]
1801ರಲ್ಲಿ, ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಆದಿಮ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಲೇಖಕಿ ಹೆಸ್ಟರ್ ಥ್ರೇಲ್ ಅವರು ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಷನ್... ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಕೃತಿಯು ಮಹಿಳೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.ಆದರೆ, ಈ ಕೃತಿಯು ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಒಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದನ್ನು “ವಯಸ್ಸಾದ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳ ಕನಸುಗಳ ಸರಣಿ” ಎಂದು ಕರೆದರು.ಥ್ರೇಲ್ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು, ಇತಿಹಾಸವು ಪುರುಷರ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಲೇಖಕಿಯೊಬ್ಬರು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು.ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಯೋಗ್ರಫಿ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಕೃತಿಯು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಇತಿಹಾಸದ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಸೂಚಿಸಿತು ಎಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ವಸ್ತುವೀಕರಣ (Reification) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖಕಿಯು ಆಳವಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಾತುಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ:
“ಯಂತ್ರಗಳು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸದಷ್ಟು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವು; ಆಗ ಮನುಷ್ಯರು ತಾವೇ ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡರು.”
19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. 1980ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, 1700ಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತು ನಡೆದ ಬಹುತೇಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು 1980ರ ನಂತರ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು.

ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಇತರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಬೇರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಹಿಳೆಯರ ಉದ್ಯೋಗ, ಕುಟುಂಬ, ಧರ್ಮ, ಅಪರಾಧ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಚಿತ್ರಣ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿವೆ.

ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮಹಿಳೆಯರು ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳು, ಆತ್ಮಸ್ಮೃತಿಗಳು, ಕವನಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಹಾಗೂ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವು ತಡವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಕಾರಣ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾಗಿವೆ.

ಆದರೆ, ಈಗ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಮತ್ತು 1700ರ ನಂತರದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ, ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕೊನೆಯ ಹಂತ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಹಾಗೂ ಯುರೋಪಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿದ್ದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗಬೇಕು.
==ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನ==
ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು 1990ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಈಗ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸುಮಾರು 3,000 ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.

==ಫ್ರಾನ್ಸ್==

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ

ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ ಅಥವಾ ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಭಾಗಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಇತರ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಹೊರಬಂದಿವೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದ್ದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ತಾರತಮ್ಯವು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಚನೆಯ ನಂತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಯುರೋಪಿನ ಹೊರಗಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿರುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.

==ಜರ್ಮನಿ==
ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳು: ಜರ್ಮನ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ಇತಿಹಾಸ.

19ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಯುವತಿಯರು ಮದುವೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮ ಹಾಗೂ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ವಧುದಕ್ಷಿಣೆ ಅಥವಾ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ತರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರೇ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ವಿವಾಹದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಣವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದುಡಿದು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಜರ್ಮನಿಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕುಗಳಿದ್ದವು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅನೇಕರು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 1789ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಬಹುತೇಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನವು ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ತರ್ಕ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಯುಗ (Age of Reason) ಆರಂಭವಾದರೂ, ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಚಳವಳಿಯ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪುರುಷರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಭಾವತಃ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ತಾಯಂದಿರಾಗಿಯೇ ಇರಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.

ಶಿಕ್ಷಿತ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರೊಂದಿಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದಯುತವಾಗಿ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಕೆಳವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರು ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮತ್ತು ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ದುಡಿದು ಆದಾಯ ಗಳಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1871ರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಜರ್ಮನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗಗಳ ಮಹಿಳೆಯರೂ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು ಮೇಲ್ವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದವು. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರಿಗಿಂತ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿವಾಹವಾಗದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕುಸಿಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದ ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಳವಿಲ್ಲದೆ ಮನೆಗೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರು ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರಾಗಬಹುದಾಗಿತ್ತು.

1871ರಿಂದ 1890ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವೇಗವು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವು. ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಮಹಿಳೆಯರು ಬಟ್ಟೆ ಹೊಲಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಕಸೂತಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 1865ರಲ್ಲಿ, ಆಲ್‌ಗೆಮೈನರ್ ಡಾಯ್ಚರ್ ಫ್ರೌಯನ್‌ಫೆರೈನ್  ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿವಿಧ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿತ್ತು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು.

ಮೂರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಜರ್ಮನ್ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಂಘಟನೆಯು ಹಿಂದಿನ ಸಂಘಟನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಹೊಸ ಒಕ್ಕೂಟವು ಹಿಂದಿನ ಸಂಘಟನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಸದಸ್ಯತ್ವದಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟಿತು. ಈ ಎರಡೂ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕುರಿತು ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಕಚೇರಿ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಬೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಈ ಚಳವಳಿ ಶ್ರಮಿಸಿತು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ದೊರೆಯತೊಡಗಿದಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಪುರುಷರಷ್ಟೇ ವೇತನ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಈ ಚಳವಳಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು. 1908ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸೇರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 1918ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ದೊರೆಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಾಧನೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾದವು.

1933ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ್ದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉದಾರವಾದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವೈಮರ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ (Weimar Republic) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಧಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಾಜಿಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವು ಕಾಲಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಗೆ ಅಧೀನರಾಗಿರಬೇಕು, ವೃತ್ತಿಜೀವನದಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರುವ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸಹಾಯಕರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಾಜಿಗಳು ನಂಬಿದ್ದರು.

ಆದರೆ, 1933ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ನಾಜಿ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಮಟ್ಟದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಇತ್ತು. 1933ರಲ್ಲಿ ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರು ಸ್ತ್ರೀಸಹಜ ಗುಣಗಳು, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಜನನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಜರ್ಮನಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 1943ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಎಲ್ಲ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಉದ್ಯೋಗ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.

ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ನರ್ಸ್‌ಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹಾಯಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಿ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮತ್ತೊಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರು ಜರ್ಮನಿಯ ವಾಯುಪಡೆಯಾದ ಲುಫ್ಟ್‌ವಾಫೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ವಿಮಾನವಿರೋಧಿ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ನೆರವಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವೇತನವು ಪುರುಷರ ವೇತನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

==ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ==

ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ನಾಜಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವವರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. ಇದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ನಾಶಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವೆಂದು ನಾಜಿಗಳು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್‌ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರು ನಾಜಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು.

==ಪೋಲೆಂಡ್==

ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳು: ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ.

ಅನ್ನಾ ಕೊವಾಲ್ಚಿಕ್ ಅವರು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮಾರ್ತಾ ಫ್ರೇ ಅವರು ಈ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ “ಇತಿಹಾಸದ ಅರ್ಧಭಾಗ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ: ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ”  ಈ ಕೃತಿಯು 2018ರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಎ.ಬಿ. ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

==ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್==

ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವುದು ತಡವಾಯಿತು.

ಇದಕ್ಕೆ ಹಂಗೇರಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೆಟೊ ಮತ್ತು ಸ್ಜಾಪೋರ್ (2007) ಅವರು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಈ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಕೊರತೆಯಾಗಿದ್ದವು. 1945ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಹಂಗೇರಿಯ ಇತಿಹಾಸ ಬರವಣಿಗೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇವು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು.

1945ರ ನಂತರ, ಹಂಗೇರಿಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸೋವಿಯತ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವಂತಹ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಬದಲು, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳವಳಿ ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುಸಿದ ನಂತರ, ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಶಾದಾಯಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಪ್ರಮುಖ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಅವು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಿರೋಧವೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಹಂಗೇರಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

==ರಷ್ಯಾ==
ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ

ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಝಾರ್‌ಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಷ್ಯನ್ ಕವಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪುಷ್ಕಿನ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತ ಕಾಳಜಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಯ ಆದರ್ಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತು. ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1990ರ ದಶಕದ ವೇಳೆಗೆ, ಕೇಸಸ್ ಮತ್ತು ಒಡಿಸಿಯಸ್: ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ, ಆಡಮ್ ಮತ್ತು ಈವ್ ಮುಂತಾದ ಹೊಸ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದವು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಲಿಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿವೆ. ‘ಲಿಂಗ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಬಳಕೆಯು ಅಧ್ಯಯನದ ಗಮನವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಲೈಂಗಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಅರ್ಥೈಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಆಳವಾದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಇದಲ್ಲದೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ, ಸ್ಥಳೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬಲ್ಲ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ‘ಸಮಗ್ರ ಇತಿಹಾಸ’ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನವು ಇತಿಹಾಸದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

==ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶ==

ಏಷ್ಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರವಾದ ಅವಲೋಕನಗಳು ವಿರಳವಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವ ಬಹುತೇಕ ತಜ್ಞರು ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್, ಭಾರತ, ಕೊರಿಯಾ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಚೀನಾ==

[[File:Ladies of a Mandarin's Family at Cards.jpg|thumb|Ladies of a [[Mandarin (bureaucrat)|Mandarin]]'s ಕಾರ್ಡ್‌ ಆಟವಾಡುತ್ತಿರುವ ಚೀನೀ ಉನ್ನತ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು — ಥಾಮಸ್ ಅಲಂ ಮತ್ತು ಜಿ. ಎನ್. ರೈಟ್ (1843). [https://archive.org/stream/chinainseriesofv03wrig#page/18/mode/2up ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕೃತಿ] 3ನೇ ಸಂಪುಟ, 18ನೇ ಪುಟ.]]
ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು, ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ, ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗವು ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಕುರಿತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಧುವಿನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವರನ ಕುಟುಂಬವು ನೀಡುವ ವಧುಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಧುವಿನ ಕುಟುಂಬವು ವರನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ವರದಕ್ಷಿಣೆ, ಇಂದಿಗೂ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಆದರೆ, ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಹಾಗೂ ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ಲಿಂಗ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಹೊಸ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನಾ ಬರಹಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.

ಝೋಂಗ್‌ಗುವೋ ಫು ನ್ಯೂ ಶೆಂಗ್ ಹುಒ ಶಿ ಎಂಬುದು (ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ: 中国妇女生活史) ಚೆನ್ ಡೋಂಗ್‌ಯುವಾನ್ ಅವರು 1928ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು 1937ರಲ್ಲಿ ದಿ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕೃತಿಯಾಗಿರುವ ಈ ಪುಸ್ತಕವು, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಂತರ ನಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ.

ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು (ಚೌ ವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲದಿಂದ) ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಕುರಿತು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿಯೂ ವಿವಾಹ, ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೈತಿಕ ಸಂಹಿತೆಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳವಳಿಯಂತಹ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೊಸ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಳವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿರೋಧಿ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಲೇಖಕರು, ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ದಮನವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಧುನಿಕ ಚೀನಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿದವು.

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಯಾವಾಗಲೂ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಚೀನಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವೆಂದರೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅವರ ಮೇಲಿನ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಕೀಳು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು; ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಅನುಭವಿಸಿದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಹೇಗೆ ಮುಂದುವರಿದವು ಅಥವಾ ಬದಲಾಗಿದವು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ದಮನವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ಲೇಖಕರು ಬಯಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮ್ಯಾನ್ (2009) ಅವರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 221ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 1911ರವರೆಗಿನ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಲೇಖಕರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದ ಮಹಿಳೆಯರ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಗಮನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಝಾಂಗ್ ಶುಎಚೆಂಗ್, ಸಿಮಾ ಚಿಯಾನ್, ಝಾಂಗ್ ಹುಯಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಲೇಖಕರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮರಣದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಆದರ್ಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮೆಯರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಲೇಖಕರು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಟಿಬೆಟ್==
ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತಾದ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನವು, ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿರುವ ಅಥವಾ ಕಡೆಗಣಿಸಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಾನಹನ್ (2010) ಅವರು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೀನಾದ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಸ್ವಾಧೀನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ, ಬೌದ್ಧ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಧೀನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಮುಟ್ಟಿನ ರಕ್ತವು ಅಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಸ್ತುವೆಂಬ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

==ಜಪಾನ್==
[[File:Baron Raimund von Stillfried und Rathenitz (1839-1911) - Girl playing on gekin - n. 1007.jpg|thumb|ಗೆಕಿನ್ ಎಂಬ ಜಪಾನಿನ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಜಪಾನಿನ ಬಾಲಕಿ. [[ಗೆಕಿನ್]], [[ಬ್ಯಾರನ್ ರೈಮಂಡ್ ಫಾನ್ ಸ್ಟಿಲ್‌ಫ್ರೀಡ್ ಉಂಡ್ ರಾಥೆನಿಟ್ಜ್]] (1839–1911)]]

20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದವರೆಗೆ ಜಪಾನಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯದೆ, ಅಂಚಿನ ವಿಷಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. 1945ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಈ ವಿಷಯವು ಬಹುತೇಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ವರ್ಷದ ನಂತರವೂ ಅನೇಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಜಪಾನಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1980ರ ದಶಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣವು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಜಪಾನಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಹಾಗೂ ನವೀನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಮಹಿಳಾ ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೇಖಕರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ಇತಿಹಾಸಕಾರರೂ ನಡೆಸಿದರು. ಅಂದರೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆ ನಿರ್ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಜಪಾನಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

=ಉಲ್ಲೇಖಗಳು=</text>
      <sha1>gwxc6z7tm0ye7di63qcrcn2siqjteq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚೀನೀ ನಾಟಕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187995</id>
    <revision>
      <id>1434864</id>
      <parentid>1434837</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ರಂಗಭೂಮಿ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1434864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18838" sha1="ro8ne904btcmgjricch0ps4jkhj0yvs" xml:space="preserve">'''ಚೀನೀ ನಾಟಕ''' ಚೀನೀ [[ರಂಗಭೂಮಿ]] ಕ್ರಿ.ಶ.ಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು. ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಗತಿಪರ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಅನೇಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೆ ಇದ್ದುವು ಎಂಬ ಉತ್ಸಾಹೀ ತಜ್ಞರ ಜೊತೆ ಇಂದಿಗೂ ಚೀನೀ ನಾಟಕ ಎಂದಿನಂತೆಯೇ ಇದೆ ಎಂಬ ತಜ್ಞರೂ ಇದ್ದಾರೆ.
==ಉಗಮ==
ಚೀನೀ [[ನಾಟಕ]]ದ ಉಗಮದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿನಿಯಮಗಳ [[ಆಚರಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಉಗಮವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸರ್ವಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ, [[ಉತ್ಸವಗಳು|ಉತ್ಸವ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಜಾತ್ರೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನಿಂದಲೂ [[ಗಾಯನ]] ಮತ್ತು [[ನೃತ್ಯ]] ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇಂದಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವನ್ನು ನಾಟಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಕ್ರಮೇಣ ಗಾಯನವಾಗಲಿ ನೃತ್ಯವಾಗಲಿ ಒಂದು [[ಕಥೆ|ಕತೆ]]ಯನ್ನು ಹೇಳುವಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. [[ಭಾರತ]]ದ [[ಪುರಾಣ ಪ್ರವಚನ]] ಇಲ್ಲವೆ ತರುವಾಯದ [[ಹರಿಕಥೆ]]ಗೆ ಇದನ್ನು ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ನಾಟಕದ ಬೀಜವನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕತೆಯನ್ನು ನಿವೇದಿಸುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಹಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಣಿತಕ್ಕೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿದ್ದರೂ ಅದರ ಜೊತೆ ಅಂಗದ ಚಲನವಲನಗಳು, ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತಗಳು ಇದ್ದುದರಿಂದ ಇದೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 6ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸುಮಾರಿಗೆ ಈ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಥಿರತೆ ಬಂತು.

ಚೀನೀ ನಾಟಕದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇದು ರಾಜರ ಮತ್ತು ಧನಿಕರ ಕಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ [[ಗೊಂಬೆಯಾಟ]]ಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀ ನಾಟಕ ಬೆಳೆದದ್ದು [[ರಾಜರ]] ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ [[ರಾಜಧಾನಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂದು [[ಚೀನಿ ಭಾಷೆ|ಚೀನೀ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಚಿಂಗ್ ಷೀ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದ್ದು ಅದರ ಅರ್ಥ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಪೀಕಿಂಗಿನ ನಾಟಕ ಎಂದು. ಕ್ರಿ.ಶ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಸಮ್ರಾಟ್ ಮಿಂಗ್ ಹುವಾಂಗ್ ಎಂಬವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಉತ್ಕರ್ಷ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಟಕವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಮುಂದೆ ಸೂಂಗ್ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ (960-1279) ರಂಗಭೂಮಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ 1250-1368ರ ಯುಆನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯಮಗಳೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೂ ರಚಿತವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಸ್ಥಿರರೂಪ ಬಂತು. ಯುಆನ್ ನಾಟಕ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಈ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ನಾಟಕ ಮಿಂಗ್ ವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ., 1368-1644) ಬೆಳೆದು, ಮಿಕ್ಕ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನೂ ಹಿಂದೂಡಿ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು.
==ಬೆಳವಣಿಗೆ==
ಅಭಿಜಾತ ಮತ್ತು [[ಜಾನಪದ]] ಎಂಬ ಭೇದ ಚೀನೀ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ಕಾಣ ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಅಭಿಜಾತವಾದ ಈ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತೆಂದು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದೆಯಷ್ಟೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 3-4 ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಚೀನೀ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಬೆಳೆದುವು; ಒಂದು ಉತ್ತರ (ಚೀನ) ದ ಮಾರ್ಗ, ಇನ್ನೊಂದು ದಕ್ಷಿಣ (ಚೀನ)ದ ಮಾರ್ಗ; ಉತ್ತರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ (ಕುನ್‍ತ್ಸೂ) ನಾಟಕದ ಭಾಷೆ ಬಳಕೆಯ ಭಾಷೆ, ಕತೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಇಲ್ಲವೆ ಪ್ರಣಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಟರ ಕೈವಾಡ ಹೆಚ್ಚು. ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗೀತಗಳು ಛಂದೋಬದ್ದ, ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ನಿಯಮಬದ್ಧ. ಸಂಭಾಷಣೆ ಗ್ರಾಂಥಿಕ ಶೈಲಿಯದು. ಕೊನೆಗೆ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗವೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಮಂಗೋಲಿಯ|ಮಂಗೋಲ]]ರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಗೀತನಾಟಕ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಸಂಗೀತ ಚೀನೀ ನಾಟಕದ ಒಂದು ಮಹತ್ತ್ವದ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದು. ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲೂ ಅದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ ಗೀತನಾಟಕಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಬಹುಕಾಲ ಬಾಳಲಿಲ್ಲ.
==ವೈವಿಧ್ಯತೆ==
ಚೀನೀ ನಾಟಕ ಎರಡು ತರದ್ದು. ಒಂದು ವೀರರ ಕತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಇನ್ನೊಂದು ಚೀನೀಯರೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಸಾಂಸಾರಿಕ ನಾಟಕ. ಅನೇಕ ಪೂರ್ವದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯಂತೆ ಚೀನೀ ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಸುಖಾಂತ (ಕಾಮೆಡಿ), ದುಃಖಾಂತ (ಟ್ರ್ಯಾಜಡಿ) ಎಂಬ ಭೇದವಿದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಿದ್ದಂತೆ ನಟರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳಿದ್ದುವು-[[ಲಿಂಗಭೇದ|ಗಂಡು]], ಹೆಣ್ಣು, ಬಣ್ಣದ ಮುಖ ಮತ್ತು [[ಹಾಸ್ಯಗಾರ]] ಎಂದು. ಚೀನೀ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡಸೇ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಎರಡನೆಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಹತ್ತ್ವವಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳ ನಟರ ಚಲನ-ವಲನ; ಹಾವ-ಭಾವ, ಮಾತಿನ ಶೈಲಿ ಇವು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಗಾರನೊಬ್ಬನೆ ಬಳಕೆಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಮಿಕ್ಕವರ ಶೈಲಿ ಗ್ರಾಂಥಿಕ. ಈ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಹತ್ತ್ವವಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಟರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನೂ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಒಲವನ್ನೂ ಒರೆ ಹಚ್ಚಿ ಆಮೇಲೆ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಕಠಿಣ [[ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ]] ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನಂತೆ ವಸತಿಗೃಹದಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ [[ವ್ಯಾಯಾಮ]] ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳ ನಟರಲ್ಲಿ ಯಾವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅವನು ಯೋಗ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಆಯಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಆಯಾ ವರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರೂ ನಟರಿಗೆ [[ಸಮಾಜ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಮಾಜಬಾಹಿರರೆಂದೇ ಪರಿಗಣೀಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸರ್ಕಾರೀ ನೌಕರಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡಲು ಅವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಇಷ್ಟೊಂದು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾದ ಚೀನೀ ನಾಟಕವನ್ನು ತೀರ ಸಾದಾ ಎನ್ನಿಸುವಂಥ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಂಗಸಜ್ಜಿಕೆಯ ಯಾವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಲಕರಣೆಗಳೂ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸಾದಾ ಪರದೆ, ರಂಗಸ್ಥಲದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮೇಜು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಾದಾ ಕುರ್ಚಿಗಳು, ನೆಲಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹಾಸುಗೆ —ಇಷ್ಟೆ. ನಟರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ರಂಗಸ್ಥಲದ ಹಿಂತುದಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ. ಅವರ ಪ್ರವೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ರಂಗಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ವಾದ್ಯಗಾರರ ಮತ್ತು ರಂಗಸ್ಥಲದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯಮಗಳಂತೂ ಇಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ವಾದ್ಯಗಾರರು ಬೇಕಾದಾಗ ಎದ್ದು ಹೋಗಬಹುದು, ಮತ್ತೆ ಬಂದು ಕೂಡಬಹುದು-ನಾಟಕ ನಡೆದಾಗಲೆ. ಅದರಂತೆಯೆ ಕೆಲಸಗಾರರೂ ನಾಟಕ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೆ ಬೇಕಾದಾಗ ಬಂದು ಕುರ್ಚಿಯನ್ನಿಡಬಹುದು, ಖಡ್ಗವನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು, ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರೆಗೆ ಈ ವಾದ್ಯಗಾರರಿಗಾಗಲಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗಾಗಲಿ ವೇಷದ ನಿರ್ಬಂಧವೂ ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವರಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ಚೀನೀ ಜನ ಅತ್ಯಂತ ರಸಿಕರು, ವಿಲಾಸಿಗಳು ಎಂದು ಎಲ್ಲ ತಜ್ಞರೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಾಟಕವನ್ನು ನೋಡಲು ಕುಟುಂಬದ ಜನರೆಲ್ಲ ಬರುವರಲ್ಲದೆ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಯಾಡಿಸಲು (ಕಡಲೆಕಾಯಿಯಂತೆ) ಏನನ್ನಾದರೂ ತರುವರಂತೆ. ನಾಟಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ತರುವಾಯದ ತುಸುಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿಯುವುದು. ಆದರೆ ಮುಖ್ಯ (ತಾರಾ) ನಟನ ಪ್ರವೇಶ ಮಾತ್ರ ರಾತ್ರಿ ಏರಿದ ಮೇಲೆಯೇ. ಚೀನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಗರದಲ್ಲೂ ಕನಿಷ್ಠ 15-20 ನಾಟಕಗೃಹಗಳಿರುವುವಂತೆ.

ಚೀನದೇಶದ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಗಾಳಿ ಈ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗೂ ಸೋಂಕಿರಲಿಲ್ಲ. ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆ-ಈ ಮೂರೂ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವೀರಯೋಧರ ಇಲ್ಲವೆ ಸಾಂಸಾರಿಕ (ಇದೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದಂತಕತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು) ಕತೆಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ, ವ್ಯಾಕರಣಬದ್ಧ, ಗ್ರಾಂಥಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ನಾಟಕಗಳೇ ಚೀನೀ ರಂಗಭೂಮಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಗದ್ಯನಾಟಕ (ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಇಂದು ನಾವು ಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಡ್ರಾಮ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆಯೊ ಅದು), ತತ್ಕಾಲೀನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ನಾಟಕ ಒಂದು ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟೇಕೆ ಗದ್ಯ ಶೈಲಿಯೇ ಬೆಳೆದಿರಲಿಲ್ಲ. 1907ರಲ್ಲಿ ಲಾ ದಾಮ್ ಓ ತೆಮೆಲಿಯಾ ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ನಾಟಕದ ಮತ್ತು ಅಂಕಲ್ ತಾಮ್ಸ್ ಕ್ಯಾಬಿನ್ ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಾಟಕದ ಅನುವಾದಗಳ ಪ್ರಯೋಗವೇ ಆಧುನಿಕ ನಾಟಕದ ಪ್ರಾರಂಭವೆನ್ನಬಹುದು. ಈ ತರದ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಇಲ್ಲವೆ ಮಾತನಾಡುವ ನಾಟಕ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಚೀನೀ ನಾಟಕದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರೇರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚೀನೀ ನಾಟಕಗಳ ಸಂಭಾಷಣಾ ಶೈಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿತ್ತು; ಗದ್ಯ ಎಂಬುದು ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಎರಡು ನಾಟಕಗಳ ಅನುವಾದಗಳ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೂ ಈ ಮಾತು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ 1919-20ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಚೀನೀ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಚಳವಳಿ ಹೂಡಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ನ್ಯಾನ್‍ಕಿಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಬ್ಸೆನ್ನನ ಎನಿಮಿ ಆಫ್ ದಿ ಪೀಪಲ್ ಎಂಬ ನಾಟಕದ ಅನುವಾದವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿದ್ದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯನಾಟಕಗಳ ರಚನೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಕೊಟ್ಟಿತು. 1930ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತಾದ ನಾಟಕಗಳ ರಚನೆ ಹೆಚ್ಚಿತಲ್ಲದೆ ಈ ಮಾದರಿಯ ಆಧುನಿಕ ನಾಟಕಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲು ತೊಡಗಿದವು. ಇಬ್ಸೆನ್ನನ ನಾಟಕಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಕ ನಾಟಕಗಳ ರಚನೆಯೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಾಟಕಕಾರರೆಂಬುವವರೂ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರತೊಡಗಿದರು.

[[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ತರುವಾಯ ರಂಗಭೂಮಿ ಆಧುನಿಕತೆಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಬದಲಾಗ ತೊಡಗಿತು. ಈಚೆಗೆ ನಾಟಕ ತಯಾರಿಕೆಯ ರೀತಿ ತೀರ ಬದಲಾಗಿದೆ, ಉತ್ತಮಗೊಂಡಿದೆ. ಹೊಸ ಹೊಸ ನಾಟಕಕಾರರು ಹುಟ್ಟುತಲಿದ್ದಾರೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠನಟರು ಕಾಣತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಚೀನದ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ, ನಾಟಕಗೃಹಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಜನರ ರಸಿಕತೆಗೆ ಕೊರತೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬದಲಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರ ನಾಟಕಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿರಬಹುದಾದರೂ ಚೀನೀ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಚ್ಯುತಿ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಜೀವಂತತನದ ಲಕ್ಷಣ, ಆ ಲಕ್ಷಣ ಚೀನೀ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.

[[ವರ್ಗ:ರಂಗಭೂಮಿ]]</text>
      <sha1>ro8ne904btcmgjricch0ps4jkhj0yvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434865</id>
      <parentid>1434864</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T04:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಪರಿಷ್ಕರಣೆ</comment>
      <origin>1434865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19355" sha1="tvheqjtjmdrvp3ka6zwvtkvmaixehxa" xml:space="preserve">[[File:35699-Chengdu (49068415847).jpg|thumb|Performers in a production in [[Chengdu]]|300x300px]]
'''ಚೀನೀ ನಾಟಕ''' ಚೀನೀ [[ರಂಗಭೂಮಿ]] ಕ್ರಿ.ಶ.ಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು. ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಗತಿಪರ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಅನೇಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೆ ಇದ್ದುವು ಎಂಬ ಉತ್ಸಾಹೀ ತಜ್ಞರ ಜೊತೆ ಇಂದಿಗೂ ಚೀನೀ ನಾಟಕ ಎಂದಿನಂತೆಯೇ ಇದೆ ಎಂಬ ತಜ್ಞರೂ ಇದ್ದಾರೆ.
==ಉಗಮ==
ಚೀನೀ [[ನಾಟಕ]]ದ ಉಗಮದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿನಿಯಮಗಳ [[ಆಚರಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಉಗಮವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸರ್ವಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ, [[ಉತ್ಸವಗಳು|ಉತ್ಸವ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಜಾತ್ರೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನಿಂದಲೂ [[ಗಾಯನ]] ಮತ್ತು [[ನೃತ್ಯ]] ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇಂದಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವನ್ನು ನಾಟಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಕ್ರಮೇಣ ಗಾಯನವಾಗಲಿ ನೃತ್ಯವಾಗಲಿ ಒಂದು [[ಕಥೆ|ಕತೆ]]ಯನ್ನು ಹೇಳುವಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. [[ಭಾರತ]]ದ [[ಪುರಾಣ ಪ್ರವಚನ]] ಇಲ್ಲವೆ ತರುವಾಯದ [[ಹರಿಕಥೆ]]ಗೆ ಇದನ್ನು ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ನಾಟಕದ ಬೀಜವನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕತೆಯನ್ನು ನಿವೇದಿಸುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಹಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಣಿತಕ್ಕೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿದ್ದರೂ ಅದರ ಜೊತೆ ಅಂಗದ ಚಲನವಲನಗಳು, ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತಗಳು ಇದ್ದುದರಿಂದ ಇದೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 6ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸುಮಾರಿಗೆ ಈ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಥಿರತೆ ಬಂತು.
[[File:Dahuting tomb banquet scene with jugglers, Eastern Han Dynasty, mural.jpg|thumb|right|upright=1.4|Part of a second-century tomb mural from [[Dahuting]] which depicts entertainers at an aristocratic banquet.]]
ಚೀನೀ ನಾಟಕದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇದು ರಾಜರ ಮತ್ತು ಧನಿಕರ ಕಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ [[ಗೊಂಬೆಯಾಟ]]ಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀ ನಾಟಕ ಬೆಳೆದದ್ದು [[ರಾಜರ]] ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ [[ರಾಜಧಾನಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂದು [[ಚೀನಿ ಭಾಷೆ|ಚೀನೀ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಚಿಂಗ್ ಷೀ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದ್ದು ಅದರ ಅರ್ಥ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಪೀಕಿಂಗಿನ ನಾಟಕ ಎಂದು. ಕ್ರಿ.ಶ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಸಮ್ರಾಟ್ ಮಿಂಗ್ ಹುವಾಂಗ್ ಎಂಬವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಉತ್ಕರ್ಷ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಟಕವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಮುಂದೆ ಸೂಂಗ್ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ (960-1279) ರಂಗಭೂಮಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ 1250-1368ರ ಯುಆನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯಮಗಳೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೂ ರಚಿತವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಸ್ಥಿರರೂಪ ಬಂತು. ಯುಆನ್ ನಾಟಕ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಈ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ನಾಟಕ ಮಿಂಗ್ ವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ., 1368-1644) ಬೆಳೆದು, ಮಿಕ್ಕ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನೂ ಹಿಂದೂಡಿ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು.
==ಬೆಳವಣಿಗೆ==
ಅಭಿಜಾತ ಮತ್ತು [[ಜಾನಪದ]] ಎಂಬ ಭೇದ ಚೀನೀ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ಕಾಣ ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಅಭಿಜಾತವಾದ ಈ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತೆಂದು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದೆಯಷ್ಟೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 3-4 ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಚೀನೀ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಬೆಳೆದುವು; ಒಂದು ಉತ್ತರ (ಚೀನ) ದ ಮಾರ್ಗ, ಇನ್ನೊಂದು ದಕ್ಷಿಣ (ಚೀನ)ದ ಮಾರ್ಗ; ಉತ್ತರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ (ಕುನ್‍ತ್ಸೂ) ನಾಟಕದ ಭಾಷೆ ಬಳಕೆಯ ಭಾಷೆ, ಕತೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಇಲ್ಲವೆ ಪ್ರಣಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಟರ ಕೈವಾಡ ಹೆಚ್ಚು. ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗೀತಗಳು ಛಂದೋಬದ್ದ, ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ನಿಯಮಬದ್ಧ. ಸಂಭಾಷಣೆ ಗ್ರಾಂಥಿಕ ಶೈಲಿಯದು. ಕೊನೆಗೆ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗವೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಮಂಗೋಲಿಯ|ಮಂಗೋಲ]]ರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಗೀತನಾಟಕ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಸಂಗೀತ ಚೀನೀ ನಾಟಕದ ಒಂದು ಮಹತ್ತ್ವದ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದು. ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲೂ ಅದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ ಗೀತನಾಟಕಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಬಹುಕಾಲ ಬಾಳಲಿಲ್ಲ.
==ವೈವಿಧ್ಯತೆ==
ಚೀನೀ ನಾಟಕ ಎರಡು ತರದ್ದು. ಒಂದು ವೀರರ ಕತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಇನ್ನೊಂದು ಚೀನೀಯರೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಸಾಂಸಾರಿಕ ನಾಟಕ. ಅನೇಕ ಪೂರ್ವದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯಂತೆ ಚೀನೀ ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಸುಖಾಂತ (ಕಾಮೆಡಿ), ದುಃಖಾಂತ (ಟ್ರ್ಯಾಜಡಿ) ಎಂಬ ಭೇದವಿದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಿದ್ದಂತೆ ನಟರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳಿದ್ದುವು-[[ಲಿಂಗಭೇದ|ಗಂಡು]], ಹೆಣ್ಣು, ಬಣ್ಣದ ಮುಖ ಮತ್ತು [[ಹಾಸ್ಯಗಾರ]] ಎಂದು. ಚೀನೀ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡಸೇ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಎರಡನೆಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಹತ್ತ್ವವಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳ ನಟರ ಚಲನ-ವಲನ; ಹಾವ-ಭಾವ, ಮಾತಿನ ಶೈಲಿ ಇವು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಗಾರನೊಬ್ಬನೆ ಬಳಕೆಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಮಿಕ್ಕವರ ಶೈಲಿ ಗ್ರಾಂಥಿಕ. ಈ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಹತ್ತ್ವವಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಟರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನೂ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಒಲವನ್ನೂ ಒರೆ ಹಚ್ಚಿ ಆಮೇಲೆ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಕಠಿಣ [[ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ]] ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನಂತೆ ವಸತಿಗೃಹದಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ [[ವ್ಯಾಯಾಮ]] ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳ ನಟರಲ್ಲಿ ಯಾವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅವನು ಯೋಗ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಆಯಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಆಯಾ ವರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರೂ ನಟರಿಗೆ [[ಸಮಾಜ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಮಾಜಬಾಹಿರರೆಂದೇ ಪರಿಗಣೀಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸರ್ಕಾರೀ ನೌಕರಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡಲು ಅವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಇಷ್ಟೊಂದು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾದ ಚೀನೀ ನಾಟಕವನ್ನು ತೀರ ಸಾದಾ ಎನ್ನಿಸುವಂಥ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಂಗಸಜ್ಜಿಕೆಯ ಯಾವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಲಕರಣೆಗಳೂ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸಾದಾ ಪರದೆ, ರಂಗಸ್ಥಲದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮೇಜು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಾದಾ ಕುರ್ಚಿಗಳು, ನೆಲಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹಾಸುಗೆ —ಇಷ್ಟೆ. ನಟರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ರಂಗಸ್ಥಲದ ಹಿಂತುದಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ. ಅವರ ಪ್ರವೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ರಂಗಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ವಾದ್ಯಗಾರರ ಮತ್ತು ರಂಗಸ್ಥಲದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯಮಗಳಂತೂ ಇಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ವಾದ್ಯಗಾರರು ಬೇಕಾದಾಗ ಎದ್ದು ಹೋಗಬಹುದು, ಮತ್ತೆ ಬಂದು ಕೂಡಬಹುದು-ನಾಟಕ ನಡೆದಾಗಲೆ. ಅದರಂತೆಯೆ ಕೆಲಸಗಾರರೂ ನಾಟಕ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೆ ಬೇಕಾದಾಗ ಬಂದು ಕುರ್ಚಿಯನ್ನಿಡಬಹುದು, ಖಡ್ಗವನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು, ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರೆಗೆ ಈ ವಾದ್ಯಗಾರರಿಗಾಗಲಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗಾಗಲಿ ವೇಷದ ನಿರ್ಬಂಧವೂ ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವರಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ಚೀನೀ ಜನ ಅತ್ಯಂತ ರಸಿಕರು, ವಿಲಾಸಿಗಳು ಎಂದು ಎಲ್ಲ ತಜ್ಞರೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಾಟಕವನ್ನು ನೋಡಲು ಕುಟುಂಬದ ಜನರೆಲ್ಲ ಬರುವರಲ್ಲದೆ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಯಾಡಿಸಲು (ಕಡಲೆಕಾಯಿಯಂತೆ) ಏನನ್ನಾದರೂ ತರುವರಂತೆ. ನಾಟಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ತರುವಾಯದ ತುಸುಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿಯುವುದು. ಆದರೆ ಮುಖ್ಯ (ತಾರಾ) ನಟನ ಪ್ರವೇಶ ಮಾತ್ರ ರಾತ್ರಿ ಏರಿದ ಮೇಲೆಯೇ. ಚೀನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಗರದಲ್ಲೂ ಕನಿಷ್ಠ 15-20 ನಾಟಕಗೃಹಗಳಿರುವುವಂತೆ.
==ಆಧುನಿಕ ಕಾಲ==
ಚೀನದೇಶದ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಗಾಳಿ ಈ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗೂ ಸೋಂಕಿರಲಿಲ್ಲ. ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆ-ಈ ಮೂರೂ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವೀರಯೋಧರ ಇಲ್ಲವೆ ಸಾಂಸಾರಿಕ (ಇದೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದಂತಕತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು) ಕತೆಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ, ವ್ಯಾಕರಣಬದ್ಧ, ಗ್ರಾಂಥಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ನಾಟಕಗಳೇ ಚೀನೀ ರಂಗಭೂಮಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಗದ್ಯನಾಟಕ (ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಇಂದು ನಾವು ಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಡ್ರಾಮ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆಯೊ ಅದು), ತತ್ಕಾಲೀನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ನಾಟಕ ಒಂದು ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟೇಕೆ ಗದ್ಯ ಶೈಲಿಯೇ ಬೆಳೆದಿರಲಿಲ್ಲ. 1907ರಲ್ಲಿ ಲಾ ದಾಮ್ ಓ ತೆಮೆಲಿಯಾ ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ನಾಟಕದ ಮತ್ತು ಅಂಕಲ್ ತಾಮ್ಸ್ ಕ್ಯಾಬಿನ್ ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಾಟಕದ ಅನುವಾದಗಳ ಪ್ರಯೋಗವೇ ಆಧುನಿಕ ನಾಟಕದ ಪ್ರಾರಂಭವೆನ್ನಬಹುದು. ಈ ತರದ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಇಲ್ಲವೆ ಮಾತನಾಡುವ ನಾಟಕ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಚೀನೀ ನಾಟಕದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರೇರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚೀನೀ ನಾಟಕಗಳ ಸಂಭಾಷಣಾ ಶೈಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿತ್ತು; ಗದ್ಯ ಎಂಬುದು ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಎರಡು ನಾಟಕಗಳ ಅನುವಾದಗಳ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೂ ಈ ಮಾತು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ 1919-20ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಚೀನೀ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಚಳವಳಿ ಹೂಡಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ನ್ಯಾನ್‍ಕಿಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಬ್ಸೆನ್ನನ ಎನಿಮಿ ಆಫ್ ದಿ ಪೀಪಲ್ ಎಂಬ ನಾಟಕದ ಅನುವಾದವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿದ್ದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯನಾಟಕಗಳ ರಚನೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಕೊಟ್ಟಿತು. 1930ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತಾದ ನಾಟಕಗಳ ರಚನೆ ಹೆಚ್ಚಿತಲ್ಲದೆ ಈ ಮಾದರಿಯ ಆಧುನಿಕ ನಾಟಕಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲು ತೊಡಗಿದವು. ಇಬ್ಸೆನ್ನನ ನಾಟಕಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಕ ನಾಟಕಗಳ ರಚನೆಯೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಾಟಕಕಾರರೆಂಬುವವರೂ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರತೊಡಗಿದರು.

[[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ತರುವಾಯ ರಂಗಭೂಮಿ ಆಧುನಿಕತೆಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಬದಲಾಗ ತೊಡಗಿತು. ಈಚೆಗೆ ನಾಟಕ ತಯಾರಿಕೆಯ ರೀತಿ ತೀರ ಬದಲಾಗಿದೆ, ಉತ್ತಮಗೊಂಡಿದೆ. ಹೊಸ ಹೊಸ ನಾಟಕಕಾರರು ಹುಟ್ಟುತಲಿದ್ದಾರೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠನಟರು ಕಾಣತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಚೀನದ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ, ನಾಟಕಗೃಹಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಜನರ ರಸಿಕತೆಗೆ ಕೊರತೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬದಲಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರ ನಾಟಕಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿರಬಹುದಾದರೂ ಚೀನೀ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಚ್ಯುತಿ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಜೀವಂತತನದ ಲಕ್ಷಣ, ಆ ಲಕ್ಷಣ ಚೀನೀ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನೀ ನಾಟಕ}}
[[ವರ್ಗ:ರಂಗಭೂಮಿ]]</text>
      <sha1>tvheqjtjmdrvp3ka6zwvtkvmaixehxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Fahadayan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187996</id>
    <revision>
      <id>1434841</id>
      <timestamp>2026-10-28T12:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1434841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="371" sha1="fkhcr0uh7act691nluxk0rl5twnxzjr" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Fahadayan}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೪೬, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>fkhcr0uh7act691nluxk0rl5twnxzjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Padma Seetha</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187997</id>
    <revision>
      <id>1434845</id>
      <timestamp>2026-10-28T12:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1434845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="pjsixqcgc5t8iol8e5esbgt60ec546e" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Padma Seetha}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೧೦, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>pjsixqcgc5t8iol8e5esbgt60ec546e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Padma Seetha</title>
    <ns>2</ns>
    <id>187998</id>
    <revision>
      <id>1434848</id>
      <timestamp>2026-10-28T12:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Padma Seetha</username>
        <id>102776</id>
      </contributor>
      <comment>This is my own creation</comment>
      <origin>1434848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4689" sha1="lg0gyhaxqtzizjrqifwwyugaa9uwb8l" xml:space="preserve">'''ವೆಂಕಟೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮಲ್ಲದಗುಡ್ಡ'''

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾನ್ವಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಲ್ಲದಗುಡ್ಡ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಗ್ರಾಮದ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರು ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 

'''ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸ್ಥಳದ ವಿವರಗಳು:'''

ಗ್ರಾಮ: ಮಲ್ಲದಗುಡ್ಡ

ತಾಲ್ಲೂಕು: ಮಾನ್ವಿ

ಜಿಲ್ಲೆ: ರಾಯಚೂರು

ರಾಜ್ಯ: ಕರ್ನಾಟಕ

ಪಿನ್‌ಕೋಡ್: 584123

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸ್ಥಳ: ಮಲ್ಲದಗುಡ್ಡ ಗ್ರಾಮ

ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಂತಹ ಗ್ರಾಮೀಣ ದೇವಾಲಯಗಳು ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಭಕ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರ: ಭಕ್ತರು ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು: ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ನಡೆಯಬಹುದು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟು: ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜನರನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ.

ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಗ್ರಾಮದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಾಂತಿ: ಭಕ್ತರು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸಿನ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

'''ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಾತ್ರ:'''

ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಕೇವಲ ಪೂಜೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಭಾಗವೂ ಆಗಿವೆ.

ಗ್ರಾಮದ ಜನರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ.

ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಹಿರಿಯರಿಂದ ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ.

ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ.

'''ಉಪಸಂಹಾರ'''

ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾನ್ವಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಲ್ಲದಗುಡ್ಡದ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ಆರಾಧನೆ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೂಲಕ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.

ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಿಖರವಾದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವರ್ಷ, ಸ್ಥಾಪಕರ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೌಖಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.</text>
      <sha1>lg0gyhaxqtzizjrqifwwyugaa9uwb8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಬಿ ರಾಚಯ್ಯ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187999</id>
    <revision>
      <id>1434850</id>
      <timestamp>2026-10-28T13:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1434850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="387" sha1="s11rc58wwyc6tgu2qzkqboljrbln073" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಬಿ ರಾಚಯ್ಯ}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೦೧, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>s11rc58wwyc6tgu2qzkqboljrbln073</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarna L S</title>
    <ns>3</ns>
    <id>188000</id>
    <revision>
      <id>1434851</id>
      <timestamp>2026-10-28T13:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1434851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="372" sha1="1vmghgdlzzvvn2tygktztr4u7jux4uf" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Swarna L S}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೩, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>1vmghgdlzzvvn2tygktztr4u7jux4uf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Monisha ravi siddi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>188001</id>
    <revision>
      <id>1434853</id>
      <timestamp>2026-10-28T14:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1434853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="380" sha1="cneygkbb0a56iq9f1njkv02zuoqncqo" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Monisha ravi siddi}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೨, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>cneygkbb0a56iq9f1njkv02zuoqncqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Nagesha kolavi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>188002</id>
    <revision>
      <id>1434854</id>
      <timestamp>2026-10-28T14:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1434854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="376" sha1="l3qlozpqwairp0upyn64dbv9v5sjamf" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Nagesha kolavi}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೪, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>l3qlozpqwairp0upyn64dbv9v5sjamf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Hanumanta 143</title>
    <ns>3</ns>
    <id>188003</id>
    <revision>
      <id>1434857</id>
      <timestamp>2026-10-28T15:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1434857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="nfsscrg2mfiiwqsjzoujfnqqcv4herm" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Hanumanta 143}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೨೪, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>nfsscrg2mfiiwqsjzoujfnqqcv4herm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಇವಾಮಿ ಗಿಂಜಾನ್ ಬೆಳ್ಳಿ ಗಣಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188004</id>
    <revision>
      <id>1434859</id>
      <timestamp>2026-10-28T17:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reema Jalihal</username>
        <id>87461</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;&quot; |+ style=&quot;font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;&quot; | ಇವಾಮಿ ಗಿಂಜಾನ್ ಬೆಳ್ಳಿ ಗಣಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(ಇವಾಮಿ ಗಿಂಜಾನ್ ಇಸೇಕಿ)&lt;/small&gt; |- | colspan...</comment>
      <origin>1434859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14492" sha1="n0u2zf2sh1mgq4lzm89arydpqaz5h7n" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;&quot;
|+ style=&quot;font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;&quot; | ಇವಾಮಿ ಗಿಂಜಾನ್ ಬೆಳ್ಳಿ ಗಣಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(ಇವಾಮಿ ಗಿಂಜಾನ್ ಇಸೇಕಿ)&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em;&quot; | [[File:Omori Old Street 001.jpg|250px]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;ಒಮೊರಿಯ ಹಳೆಯ ಬೀದಿ&lt;/small&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | Iwami Ginzan Silver Mine and its Cultural Landscape
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಸ್ಥಳ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಒಮೊರಿ-ಚೋ, ಓದಾ ನಗರ, ಶಿಮಾನೆ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಮಾನದಂಡ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (ii), (iii), (v)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ೨೦೦೭
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಅವಧಿ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಹದಿನಾರರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ದೇಶ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | [[ಜಪಾನ್]]
|}

'''ಇವಾಮಿ ಗಿಂಜಾನ್ ಬೆಳ್ಳಿ ಗಣಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯ''' [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶದ ಶಿಮಾನೆ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನ ಓದಾ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ, ಹದಿನಾರರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಬೆಳ್ಳಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |title=Iwami Ginzan Silver Mine and its Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1246/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;kankou&quot;&gt;{{cite web |title=Iwami Ginzan Silver Mine |url=https://www.kankou-shimane.com/en/destinations/9287 |website=Shimane Tourism |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt; ಸುತ್ತಲಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಇದರ ಸಾರಿಗೆ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಸಿನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;kankou&quot;/&gt; ಯುನೋತ್ಸು ಬಿಸಿನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆ ಗಣಿಯ ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಬಂದರಿನಿಂದ ಜಪಾನ್ ಸಮುದ್ರದ ನೋಟ ಕಾಣುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;kankou&quot;/&gt; ಸ್ಥಳೀಯರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದೆಯೇ ಆರಂಭವಾಗಿ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;japanguide&quot;/&gt;

== ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯ ==
ಈ ತಾಣ ನೈಋತ್ಯ ಹೋನ್ಷೂದ ೬೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದವರೆಗಿನ ಪರ್ವತಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಆಳವಾದ ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಅದರ ಘಟಕಗಳೆಂದರೆ ಗಣಿಗಳು, ಕರಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಗಣಿ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶ; ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇಗುಲಗಳು; ಕರಾವಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಕೈಡೋ ಮಾರ್ಗಗಳ ಭಾಗಗಳು; ಮತ್ತು ತೊಮೊಗೌರಾ, ಓಕಿದೋಮಾರಿ ಹಾಗೂ ಯುನೋತ್ಸು ಎಂಬ ಮೂರು ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಓದಾ ನಗರದ ಭಾಗವಾದ ಒಮೊರಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಗಣಿ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;gaijinpot&quot;&gt;{{cite web |title=Iwami Ginzan Silver Mine |url=https://travel.gaijinpot.com/iwami-ginzan-silver-mine/ |website=GaijinPot Travel |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಗಣಿಯನ್ನು ೧೫೨೭ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು ಎಂದು ಒಂದು ಮೂಲ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಇತರ ಮೂಲಗಳು ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭ ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;kankou&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;japanguide&quot;&gt;{{cite web |title=Iwami Ginzan Travel Guide |url=https://www.japan-guide.com/e/e5850.html |website=Japan Guide |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಸುಮಾರು ನಾನೂರು ವರ್ಷ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;japanguide&quot;/&gt; ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ವಿಶ್ವದ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇವಾಮಿ ಗಿಂಜಾನ್ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಒಂದು ಮೂಲ ಹೇಳಿದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಅದನ್ನು ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;kankou&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gaijinpot&quot;/&gt; ಬೆಳ್ಳಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಹದಿನಾರು ಮತ್ತು ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಅದಿರನ್ನು ಕರಾವಳಿ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿ ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕುಪೆಲೇಶನ್ ತಂತ್ರ ಚೀನಾದಿಂದ ಕೊರಿಯಾ ಮೂಲಕ ಜಪಾನಿಗೆ ಬಂತು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಎಡೋ ಕಾಲದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದ ಯುರೋಪಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಳವಡಿಕೆ ನಿಧಾನವಾಯಿತು; ಅದಿರು ಖಾಲಿಯಾದುದರೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಗಣಿ ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;gaijinpot&quot;/&gt;

[[File:180504 Omori of Iwami Ginzan Silver Mine Oda Shimane pref Japan01bs4.jpg|thumb|ಇವಾಮಿ ಗಿಂಜಾನ್‌ನ ಒಮೊರಿ]]

== ರ್ಯೂಗೆಂಜಿ ಮಾಬು ಸುರಂಗ ==
ಮಧ್ಯ ಎಡೋ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಕಚೇರಿ ನಡೆಸಿದ ಈ ಸುರಂಗದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ಸುಮಾರು ೬೦೦ ಮೀಟರ್.&lt;ref name=&quot;jeepe&quot;&gt;{{cite web |title=Iwami Ginzan Shimane: UNESCO Silver Mine &amp; Omori Town Walk |url=https://www.jeepe.jp/en/articles/iwami-ginzan-omori-town-ryugenji-1252 |website=Jeepe |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt; ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುವುದು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೫೭ ಮೀಟರ್ ಎಂದು ಒಂದು ಮೂಲ ಹೇಳಿದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಮೊದಲ ೧೫೦ ಮೀಟರ್ ಎನ್ನುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jeepe&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gaijinpot&quot;/&gt; ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಉಳಿ ಗುರುತುಗಳು ಉಳಿದಿವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ಆಳದ ಲಂಬ ನೀರು ಹರಿಸುವ ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;jeepe&quot;/&gt; ಅನೇಕ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಕೊರೆಯಲಾಗಿತ್ತು; ಕೆಲವು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಬಾಲಕರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;gaijinpot&quot;/&gt;

[[File:Iwami Ginzan Silver Mine, Ryugenji Mabu Mine Shaft 001.JPG|thumb|left|ರ್ಯೂಗೆಂಜಿ ಮಾಬು ಗಣಿ ಸುರಂಗ]]

== ಒಮೊರಿ ಪಟ್ಟಣ ==
ಒಮೊರಿ ಪಟ್ಟಣ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಟ್ಟಡ ಸಮೂಹಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಕೆಂಪು ಸೆಕಿಶೂ ಹೆಂಚಿನ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;jeepe&quot;/&gt; ಕುಮಗಾಯಿ ಕುಟುಂಬದ ನಿವಾಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಗಣಿ ಯುಗದ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jeepe&quot;/&gt; ಹಿಂದಿನ ಒಮೊರಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಕಚೇರಿಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇವಾಮಿ ಗಿಂಜಾನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;jeepe&quot;/&gt; ನವೀಕರಿಸಿದ ಸಮುರಾಯ್ ನಿವಾಸ &quot;ಗುಂಗೆಂದೋ&quot; ಈಗ ಕೆಫೆ ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;jeepe&quot;/&gt; ಗಣಿ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನೇಳರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಯುನೋತ್ಸು ಬಿಸಿನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆಯ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಸಮೀಪದ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಎರಡು ನಡಿಗೆ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ; ಆ ಮಾರ್ಗಗಳು ಕೋಟೆ ಅವಶೇಷಗಳಿಗೂ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;japanguide&quot;/&gt;

[[File:Omori Old Street 001.jpg|thumb|ಒಮೊರಿಯ ಹಳೆಯ ಬೀದಿ]]

== ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ ==
ಮಾನದಂಡ (ii), (iii) ಮತ್ತು (v) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ತಾಣ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಮೂಲ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಭೂಬಳಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅಂಶಗಳು ಅಖಂಡವಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ; ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಸಾಗಣೆಯವರೆಗಿನ ಇಡೀ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿತವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಈ ತಾಣ ಇಂದಿಗೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ತಾಣ ಮತ್ತು ಬಫರ್ ವಲಯವನ್ನು ದೇಶೀಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಸಭೆ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ; ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt;

[[File:180505 Kanzeon-ji of Iwami Ginzan Silver Mine Oda Shimane pref Japan01s3.jpg|thumb|left|ಇವಾಮಿ ಗಿಂಜಾನ್‌ನ ಕಾನ್ಝೆಯೋನ್-ಜಿ]]

== ಭೇಟಿ ==
ಜೆಆರ್ ಓದಾ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಇವಾಮಿ ಕೋಟ್ಸು ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೫ರಿಂದ ೩೦ ನಿಮಿಷ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಒಮೊರಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಬೇಕು.&lt;ref name=&quot;kankou&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;jeepe&quot;/&gt; ಒಮೊರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧವಿದ್ದು, ಇವಾಮಿ ಗಿಂಜಾನ್ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಕೇಂದ್ರದ ಉಚಿತ ವಾಹನ ನಿಲುಗಡೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಸ್ ಹಿಡಿಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ.&lt;ref name=&quot;jeepe&quot;/&gt; ಒಮೊರಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ರ್ಯೂಗೆಂಜಿ ಮಾಬುವರೆಗೆ ನಡೆದರೆ ಸುಮಾರು ೨.೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್; ಏರು ದಾರಿಗಾಗಿ ಬಾಡಿಗೆ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯ.&lt;ref name=&quot;jeepe&quot;/&gt;

[[File:180504 Rakan-ji of Iwami Ginzan Silver Mine Oda Shimane pref Japan01o.JPG|thumb|ಇವಾಮಿ ಗಿಂಜಾನ್‌ನ ರಾಕನ್-ಜಿ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>n0u2zf2sh1mgq4lzm89arydpqaz5h7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shridhar9945</title>
    <ns>3</ns>
    <id>188005</id>
    <revision>
      <id>1434861</id>
      <timestamp>2026-10-28T20:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1434861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="f6q2obpmzlkzaek1o9lhufalmh5atu0" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Shridhar9945}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೧:೩೧, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>f6q2obpmzlkzaek1o9lhufalmh5atu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ChinnaYarasala Harijanawada</title>
    <ns>3</ns>
    <id>188006</id>
    <redirect title="ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ThisisSK" />
    <revision>
      <id>1434863</id>
      <timestamp>2026-10-29T01:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>97709</id>
      </contributor>
      <comment>Mfield [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ChinnaYarasala Harijanawada]] ಪುಟವನ್ನು [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ThisisSK]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/ChinnaYarasala Harijanawada|ChinnaYarasala Harijanawada]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/ThisisSK|ThisisSK]]&quot;</comment>
      <origin>1434863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="543uhrj2pbfx2dkmda6lt7aor3x9c3a" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ThisisSK]]</text>
      <sha1>543uhrj2pbfx2dkmda6lt7aor3x9c3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Lakshmana vadaki</title>
    <ns>3</ns>
    <id>188007</id>
    <revision>
      <id>1434866</id>
      <timestamp>2026-10-29T04:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1434866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="378" sha1="2ivmqbd7zdh3y18nl0rpv7glv32f7zq" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Lakshmana vadaki}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೪, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>2ivmqbd7zdh3y18nl0rpv7glv32f7zq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434867</id>
      <parentid>1434866</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T04:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lakshmana vadaki</username>
        <id>102791</id>
      </contributor>
      <comment>ಹಳೇಬೀಡು ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ ಸವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ</comment>
      <origin>1434867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4511" sha1="ip0npe9g5ugwt1zp73v7o6hoczayk7j" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Lakshmana vadaki}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೪, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಹಳೇಬೀಡು ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ ==
ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೇಬೀಡು ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

1. ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಇತಿಹಾಸ

ಸ್ಥಳ: ಹಳೇಬೀಡು, ಬೇಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ.

ರಾಜವಂಶ: ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜವಂಶ.

ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. 12ನೇ ಶತಮಾನ.

ಪ್ರಮುಖ ಆಶ್ರಯದಾತ: ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ದೇವರು: ಶಿವ — ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಶಾಂತಲೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಶಿವಲಿಂಗಗಳಿವೆ.

ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1121ರ ವೇಳೆಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ

ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ

ಶಿಲ್ಪಕಲೆ: ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರು, ದೇವತೆಗಳು, ನೃತ್ಯಗಾರರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ.

ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತ: ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ಅನೇಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಂದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು: ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಬೃಹತ್ ನಂದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ.

ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸ: ದೇವಾಲಯದ ಅಡಿಪಾಯ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆ: ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಯವಾದ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಕಂಬಗಳಿವೆ.

5. ದೇವಾಲಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ

ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Lakshmana vadaki|Lakshmana vadaki]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Lakshmana vadaki|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೨೫, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>ip0npe9g5ugwt1zp73v7o6hoczayk7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Lakshmana vadaki</title>
    <ns>2</ns>
    <id>188008</id>
    <revision>
      <id>1434868</id>
      <timestamp>2026-10-29T04:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lakshmana vadaki</username>
        <id>102791</id>
      </contributor>
      <comment>ಹಳೇಬೀಡು ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ ಸವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ</comment>
      <origin>1434868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="j05qd7qrs0s61gd5k2baqwlfh3pp21u" xml:space="preserve">ಹಳೇಬೀಡು ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ</text>
      <sha1>j05qd7qrs0s61gd5k2baqwlfh3pp21u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚೀನೀ ಪುರಾಣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188009</id>
    <revision>
      <id>1434870</id>
      <timestamp>2026-10-29T05:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1434870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42999" sha1="1ym87m50vc7brr961pchtr2wwsf5334" xml:space="preserve">[[File:Guardians and Dieties from the Water-Land Ritual.jpg|thumb|[[Shuilu ritual paintings|Shuilu ritual painting]] of Guardians and Deities]]
'''ಚೀನೀ ಪುರಾಣ''' [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಧರ್ಮ]]ಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದುವು-[[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]], ತಾಓಧರ್ಮ ಮತ್ತು [[ಕನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್ ಧರ್ಮ]]. ತುಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಚೀನದ ಆಡಳಿತ ಧರ್ಮ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್]] ಧರ್ಮವೇ ಆಗಿದ್ದಿತು. [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯಾದವ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಕನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್, ಪಿತೃದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಸ್ವರ್ಗ]], [[ಸೂರ್ಯ]], [[ಚಂದ್ರ]], ಪೃಥ್ವೀ, ಸಮರದೇವತೆ-ಇವರಿಗೆಲ್ಲ [[ಬಲಿ/ ನರಬಲಿ|ಬಲಿ]]ಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇದರಂತೆ ತಾಓಧರ್ಮವೂ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದಿತು. ಕಂಫೂಷೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಇದ್ದನೆಂದ ಹೇಳಲಾದ ಲಾವೋಟ್ಸು ಎಂಬಾತನೇ ತಾಓಧರ್ಮದ ಪ್ರವರ್ತಕನಾದರೂ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಂಗ್ ತಾಓ ಲಿಂಗ್ ಎಂಬಾತನೇ ಈ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ. ಇವನು ದಿವ್ಯಾಚಾರ್ಯ (ತಿಎನ್-ಷಿಃ) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಎಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು [[ದೇವರು|ದೇವತೆ]]ಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವೂ ಚೀನ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಮನೋಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನನುಸರಿಸಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರೂಪವನ್ನು ತಳೆಯಿತು. ಚೀನೀ ಜನರ ಪುರಾಣ ಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರು ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿನ ವಿವರಗಳು ಕಲೆತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ತಾಓಧರ್ಮವೇ ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅರಕವೆನ್ನಬಹುದು. ಚೀನೀ ಜನರ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಾಓಧರ್ಮದವರೇ.
==ದೇವತೆಗಳು==
ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬರುವ ದೇವತೆಗಳು ಚೀನೀ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದಂತೆಯೇ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ದೇವತೆಗೆ ಒಂದೊಂದು [[ಅಧಿಕಾರ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ)|ಅಧಿಕಾರ]], ಕಾರ್ಯಗೌರವ, ಸ್ಥಾನ, ಮಾನ; ಅವರಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ತಾರತಮ್ಯಗಳುಂಟು. ದೇವತೆಗಳು ತಂತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವರಿಗೆ ಪದಚ್ಯುತಿಯೂ ಉಂಟು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವತಾ ತಾರತಮ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಯಾವೊಬ್ಬ ದೇವತೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವೂ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ; ಆ ದೇವತೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತವಾದುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸಬರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಚೀನೀದೇವತೆಗಳು ಮನುಷ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪಡಿಯಚ್ಚಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸಿದ್ಧರಾದವರು.

ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತುಂಬ ದೊಡ್ಡದು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ [[ಸ್ವರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೇವತೆಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ವಾರಸ್ಯ. ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಗಳಿವೆ; ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯಂತೆ ಒಂಬತ್ತು, ಇನ್ನೊಂದರಂತೆ ಮೂವತ್ತಮೂರು ನೆಲೆಗಳು. ದೇವಾಧಿದೇವತೆ ಮೇಲಿನ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆಗೆ ಯು-ತಿ ಎಂದು ಹೆಸರು; ಈ ಮಾತಿಗೆ 'ಜೇಡ್‍ನ ದಿವ್ಯವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದರ್ಥ. ಇವನನ್ನು ದಿವ್ಯಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎಂದೂ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ (ಲಾಓ-ತಿಎನ್-ಯೆ) ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಇವನೇ ಆದಿದೇವತೆ: [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವ. ಇವನು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವನ್ನು ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಒಣಗಲಿಟ್ಟನಂತೆ; ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಭಾರಿ ಮಳೆ ಬಿದ್ದುದರಿಂದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಒಳಗಿರಿಸಿದನಂತೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗೊಂಬೆಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದು ಬಿರುಕುಬಿಟ್ಟುವು. ಕೆಲವು ಕೈಕಾಲು ಕರಗಿ ನಿಂತುವು; ಕೆಲವು ಏನೂ ಆಗದೆ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದುವು. ಈ ಗೊಂಬೆಗಳೇ ಮುಂದೆ ಮನುಷ್ಯರಾದರು. ಸರಿಯಾಗಿದ್ದ ಗೊಂಬೆಗಳು ಆರೋಗದೃಢಕಾಯರಾದ ಮನುಷ್ಯರಾದುವು; ಮಳೆಗೆ ಒಡೆದುಹೋದವು [[ರೋಗಿ]]ಗಳು, ಅಂಗವಿಕಲರು, ಕುರೂಪಿಗಳು ಆದುವು. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವಾಧಿದೇವತೆಯಾದರೂ ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಿನ ದೇವತೆ ಅದಿಕಾರಣ-ಸ್ವರ್ಗೇಶ. ಇವನ ಅನಂತರವೇ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ಮೈದಳೆದುದು. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು, ತನ್ನದೇ ಆದ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಸಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವನು ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ. ಇವನಿಗೆ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಮಗ ಎರ್ಹ್‍ಲಂಗ್ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ದೇವತೆ; ಭಾರತದ ಅಘಮರ್ಷಣನಂತೆ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಶಕ್ತಿ ರಾಜಮಾತೆ ವಂಗ್-ಮು. ಸುರಸುಂದರಿಯಾದ ಈಕೆಗೆ ತನ್ನ ಪರಿವಾರವಿದೆ. ಅಮೃತಸಮಾರಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಕೆ ಪ್ರಮುಖಳು; ಅಮೃತದ ಗುಣವಿರುವ ಪೀಚ್‍ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಈಕೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಹಂಚುವವಳು. ದೇವತೆಗಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹಣ್ಣಾಗುವ ಪೀಚ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಮೃತವೆಂದು ಕಲ್ಪನೆ; ಈಗಲೂ ಚೀನೀಯರಲ್ಲಿ ಪೀಚ್ ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತ.

ಇವರಲ್ಲದೆ ಚೀನೀಯರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಕೃತಿದೇವತೆಗಳು ಇವೆ. ಇವರ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಅವರ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮೊದಲಿಗೆ ಹುಂಜದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ಸತ್ಪಥವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮನುಷ್ಯನ ಮುಖವನ್ನು ಪಡೆದ ದೇವತೆ. ವರ್ಷಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವತೆಗೆ ಎಡೆಯಿಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಪೂಜೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಡಗರದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಚಂಗ್-ಹೋ ಎಂಬ ದೇವತೆಯಿದ್ದು ಈಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥ ಬಿಲ್ಲಾಳು ಐ ಎಂಬಾತನ ಹೆಂಡತಿಯೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಿದೆ. ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಹತ್ತು ಸೂರ್ಯರು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ ಕತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಈ ಬಿಲ್ಲಾಳು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಒಂಬತ್ತು ಸೂರ್ಯರನ್ನು ಹೊಡೆದು ಕೆಳಗುರುಳಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳು ಇವನಿಗೆ [[ಅಮೃತ]]ವನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಕೊಟ್ಟರು. ಆತ ಅದನ್ನು ಮನೆಗೊಯ್ದು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಕಾಣದಂತೆ ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಕುಡಿದು ಬಿಟ್ಟಳು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಬಿಲ್ಲಾಳು ಸಿಟ್ಟಿಗೇಳಲು ಹೆಂಡತಿ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿಗೆ ಓಡಿಬಿಟ್ಟಳು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ [[ಮೊಲ]] ಆಕೆಗೆ ರಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಆಕೆಯ ಗಂಡನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಆಕೆ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿಯೆ ಇದ್ದಾಳೆ. ಲೈ-ಕುಂಗ್ [[ಗುಡುಗು|ಗುಡುಗಿ]]ನ ದೇವತೆ; ನೀಲಿಬಣ್ಣದ ಬೊಜ್ಜುದೇಹ, ಕುರೂಪ, ಉದ್ದನೆಯ ಉಗುರುಗಳು ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಇರುವ ದೇವತೆ. ಬರಿಮೈಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗುವ ಈ ದೇವತೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಬಗಲಿಗೆ ಢಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ನೇತುಬೀಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಪಾಪಿಗಳನ್ನು [[ಸುತ್ತಿಗೆ]]ಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಯದ ಪಾಪಗಳೂ ಇವನಿಗೆ ತಿಳಿಯದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ದೇವತೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನುಷ್ಯರ ನೆರವೂ ಇವನಿಗೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ಬೇಡ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ದಾರಿತಪ್ಪಿದ; ಸಂಜೆಯಾಗಿ ಬಿರುಗಾಳಿ, [[ಜಡಿಮಳೆ]] ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಗುಡುಗು-ಸಿಡಿಲುಗಳು ಹೊಡೆಯತೊಡಗಿದುವು. ಬೇಡ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಮರದ ಕೆಳಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾಗ, ಮಿಂಚೆರಗಿ ಅವನು ಕತ್ತೆತ್ತಿ ನೋಡಲು ಮರದ ಮೇಲೆ [[ಮಗು]]ವೊಂದು ಸಣ್ಣಕಡ್ಡಿಗೆ [[ಬಾವುಟ]]ವೊಂದನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದಿತು. ಅದರ ಬಳಿ ಬಂದೊಡನೆ ಗುಡುಗು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಶುಚಿಯಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ, ಕರಿಯ ನಾಯಿಯ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಸುವರೆಂದು ಕಲ್ಪನೆ. ಮಗು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಕಡ್ಡಿಯೂ ಬಾವುಟವೂ ಅಶುಚಿಯಾದುದೆಂದು ಬೇಡನಿಗೆ ತಟ್ಟನೆ ತಿಳಿದು, ದೇವತೆಗಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಗುವನ್ನು ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದು ಕೆಳಗುರುಳಿಸಿದ. ಒಡನೆಯೇ ಸಿಡಿಲು ಮರಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದು, ಬೇಡ ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದ. ಎಚ್ಚರ ತಿಳಿದು ಎದ್ದಾಗ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಚೀಟಿಯೊಂದು ಬಿದ್ದಿದ್ದಿತು; ಅದರಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೆರವಾದುದಕ್ಕೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಆಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂಬ ಬರೆಹವಿದ್ದಿತು. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಬಾಣದಿಂದ ಸತ್ತು ಬಿದ್ದಿದ್ದ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಹಲ್ಲಿಯ ಆಕೃತಿಯೂ ಇದ್ದಿತು. ಇದೇ ಮಗುವಿನ ರೂಪ ತಳೆದು ಗುಡುಗಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಗು ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು.

ಗುಡುಗಿನ ದೇವತೆಗೆ ಗುಡಿಗಳಿಲ್ಲ; ಈ ದೇವತೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುವುದು ಸಾವು, ತೊಂದರೆ ಅಷ್ಟೆ. ಜನ ಇವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಮಾಂತ್ರಿಕ]]ರು ಮಾತ್ರ ಇವನ ಮೊರೆ ಹೊಕ್ಕು ಇತರರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತಾರೆ. ಗುಡುಗು ದೇವತೆಯ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಮಳೆರಾಯ, ಮೋಡಗಳ ಹುಡುಗ, ಗಾಳಿರಾಯ ಇವೂ ದೇವತೇಗಳೇ. ಲುಂಗ್-ವಂಗ್ ಭಾರತದ [[ವರುಣ]]ನಿದ್ದಂತೆ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಅಪ್ಪಣೆಯ ಮೇರೆ ಈ ದೇವತೆ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟಷ್ಟು ಮಳೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರಗಳಿದ್ದು, ಒಂದೊಂದು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೂ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಲುಂಗ್-ವಂಗ್ (ಅಹಿರಾಜ) ಇದ್ದಾನೆ. ಇವರು ಸಹೋದರರೆಂದು ಜನರ ಎಣಿಕೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮುದ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ ರತ್ನಪ್ರಾಸಾದವಿದ್ದು, [[ಮೀನು]], [[ಏಡಿ]] ಮೊದಲಾದ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪರಿವಾರವಿರುತ್ತದೆ. ಆಓ ಖುವಂಗ್, ಆಓ ಜುನ್, ಆಓ ಷುನ್ ಮತ್ತು ಆಓ ಚಿನ್ ಇವರೇ ನಾಲ್ವರು ಅಹಿರಾಜರು. ಇವರಲ್ಲದೆ ನದಿಗಳ ಬಳಿ, ಕೊಳ ಬಾವಿಗಳ ಬಳಿ ಒಂದೊಂದು ಅಹಿರಾಜನ ಸನ್ನಿಧಿಯಿರುತ್ತದೆ. [[ಕ್ಷಾಮ]]-[[ಅನಾವೃಷ್ಟಿ]] ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಯ್ಯುವುದುಂಟು; ಇದು ಲುಂಗ್-ವಂಗ್ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮಳೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಕಲ್ಪನೆ.
[[File:WenChang-MingDynasty-ROM-May8-08.png|thumb|right|150px|[[Wenchang Wang]], Chinese God of literature, carved in ivory, {{Circa|1550}}–1644, [[Ming dynasty]].]]
ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆ. ಹದಿನೇಳು ಜನ್ಮಗಳನ್ನೆತ್ತಿ ಸಾಹಸದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿದ ಬಳಿಕವೇ ಇದು ದೇವತೆಯಾದುದು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪಂಡಿತನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದೇವತೆಯ ವಿಗ್ರಹವಿರುತ್ತಿದ್ದಿತು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತಂತೆ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಎಂದರೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೇವತೆ ಎಂದರ್ಥ. ಪಂಡಿತರಾಗುವ ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದಿತು. ಒಂದೊಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗಲೂ ಈ ದೇವತೆಯ ಅನುಗ್ರಹ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬುದ್ಧಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಕೊಳಗವನ್ನು ಬಳಸುವ ಈ ದೇವತೆ ಕೂರ್ಮಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಆ ವರ್ಷದ ಆ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೆಲ್ಲರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಮುಂದಿಟ್ಟು, ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಕುಂಚ]]ದಿಂದ ಗುರುತೊಂದನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ದೇವತೆ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದಾಗ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಪ್ರಥಮನಾಗಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾದನಂತೆ. ಆದರೆ ಈತ ತುಂಬ ಕುರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಇವನಿಗೆ ಸನ್ಮಾನ ಮಾಡಲು ಹಿಂಜರಿದನಂತೆ. ಆಗ ನಿರಾಶನಾಗಿ ಈತ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಚ್ಛಿಸಿ [[ಸಮುದ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಹಾರಲು [[ಆಮೆ]]ಯೊಂದು ಈತನನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತಂತೆ. ಇದು ಕೂರ್ಮಾಸನದ ಕಥೆ.

ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಂಧವೊಂದನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. [[ಪ್ರಬಂಧ]] ಅವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ತಾನು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗಲಾರನೆಂಬುದು ಖಚಿತವಾಯಿತು. ಮನೆಗೆ ಬಂದು ವೆನ್-ಚಾಂಗನ ಮರಹೊಕ್ಕು ನಿದ್ರೆಮಾಡಿದಾಗ ಅವನಿಗೊಂದು ಕನಸು. ಅದರಲ್ಲಿ ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ; ಅದರಲ್ಲಿ ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯದೂ ಇದ್ದಿತು. ಅನಂತರ ಒಂದು ಚಿಮ್ಮಟದಿಂದ ಈ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಮೇಲೆತ್ತಿದ. ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದಿತು. ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಅದನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು [[ಕಂಠಪಾಠ]] ಮಾಡುವಂತೆ ಹೇಳಿದ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಚ್ಚೆತ್ತು ಹೊರಗೆ ಬಂದಾಗ ಪರೀಕ್ಷಾಮಂದಿರವೆಲ್ಲ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿತು. ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತೆ ನಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಿದ್ದ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಬರೆದು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾದ.

ಸುಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವ ಷೌ-ಹ್ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಮುಖನಾದವ. ಬಕ್ಕ ತಲೆಯ ಮುದುಕ ಕೋಲೂರಿ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಚೀನೀಯನ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಬ್ಬದಂದು ಈ ದೇವತೆಯ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನೂ ಈ ದೇವತೆ ಮೊದಲೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಬರೆದಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ದೇವತೆಯೇ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಈ ದೇವತೆ 19 ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಆ ಹುಡುಗ ದೇವತೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸುರೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಲು, ದೇವತೆ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿ 19 ಎಂದಿದ್ದುದನ್ನು 91 ಎಂದು ತಿರುಗು ಮುರುಗು ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟ! ಸಂತೋಷದ ದೇವತೆಯಾದ ಫು-ಹ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಳದ ದೇವತೆಯಾದ ಲು-ಹ್ಸಿಂಗ್ ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಆಯುಷ್ಯದ ದೇವತೆಯ ಒಡನಾಡಿಗಳು, ಮೂವರನ್ನೂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೂವರೂ ಮೊದಲು ಮನುಷ್ಯರಾಗಿದ್ದು ಆನಂತರ ದೇವತೆಗಳಾದವರು.

ದಿವ್ಯಕನ್ಯೆಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ಚಿ-ನೈ ದೇವತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಥೆಗಳು ಬಹಳ ಇವೆ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಮಗಳಾದ ಈಕೆ ತಂದೆಗೆ ಹೊಲಿಗೆಯಿಲ್ಲದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಆಕೆಗೆ ಅನುರೂಪನಾದ ವರನನ್ನು ತಂದೆ ಕರುಣಿಸಿದ ಕಥೆ ಹೀಗಿದೆ. ಒಂದೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದನಕಾಯುವ ಗೊಲ್ಲನಿದ್ದ. ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಉಳುತ್ತಿದ್ದ. ಉಳುಮೆಗೆ ಒಂದು ಎತ್ತೂ ಇದ್ದಿತು. [[ಮದುವೆ]]ಯ ವಯಸ್ಸಾದರೂ ಆತ ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೆ ಇದ್ದ. ಒಂದು ದಿನ ಎತ್ತು 'ಒಡೆಯ, ಹಣದ ವೆಚ್ಚವಿಲ್ಲದೆ ಸುಂದರಿಯಾದ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ನಿನಗೆ ದೊರೆಯ ಬೇಕೆಂದರೆ ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಮಾಡು. ಈ ರಾತ್ರಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಕೊಳದ ಬಳಿ ಇರು; ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹುಡುಗಿಯರು ಸ್ನಾನಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಬಟ್ಟೆಗಳೆಲ್ಲ ದಡದ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾದ ಒಂದು ಉಡುಪನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದು ಬಿಡು- ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಗೊಲ್ಲ ಅದರಂತೆಯೇ ಆ ರಾತ್ರಿ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದಡದ ಮೇಲಿದ್ದ ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದು ತನ್ನ ಮನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಬಿಟ್ಟ. ಆ ಉಡುಪು ದಿವ್ಯ ಕನ್ಯೆಯದು; ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ತನ್ನ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಈ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ಉಡುಪಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಆಗದು; ಹೀಗಾಗಿ ಆಕೆ ಗೊಲ್ಲನನ್ನೇ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದುಬಿಟ್ಟಳು; ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೂ ಆದರು. ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಆಕೆ ಗಂಡನನ್ನು ಕುರಿತು &quot;ನಾವು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಇಷ್ಟುವರ್ಷಗಳಾದುವು; ಮಕ್ಕಳೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಲಾದರೂ ಹೇಳು, ಅಂದು ನನ್ನ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕದ್ದು ಎಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟೆ?&quot; ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು. ಗೊಲ್ಲ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟ. ಮರುದಿನವೇ ಆಕೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ಉಡುಪನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಬಿಟ್ಟಳು. ಗೊಲ್ಲನಿಗೆ ವಿರಹವ್ಯಥೆ ತೀರದಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಎತ್ತನ್ನು ಕೇಳಿದ. ಅದು ಹೇಳಿತು &quot;ನಿನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಎರಡು ಬುಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸಿ ಒಂದು ಕಾವಡಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ನಿನ್ನ ಹೆಗಲಮೇಲೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ನನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಿಂಬಾಲಿಸು ಎಂದು&quot;. ಅವನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಲು ಎತ್ತು ಅವರನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಒಯ್ದು ಅಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಕನ್ಯೆಯ ತಂದೆಯಾದ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಬಳಿಗೆ ಕರೆತಂದಿತು. ಗೊಲ್ಲ ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ತನಗೆ ದಿವ್ಯಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ದೇವತೆ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ ಆಕೆಯಿಂದ ಗೊಲ್ಲನ ಕಥೆ ನಿಜವೆಂಬುದನ್ನರಿತು, ಗೊಲ್ಲನನ್ನು ಅಮರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡ.

ಪಿತೃ ಶ್ರೀ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಅಜ್ಞಪ್ತನಾಗಿ ಪೂರ್ವಶಿಖರಮಹಾಚಕ್ರವರ್ತಿ (ತಾಯ್ ಯುಹೇ-ಟ-ತಿ) ಎಂಬಾತ ಮನುಷ್ಯಲೋಕದ ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಾವಿನವರಗೆ ಅವನ ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ನಿಯತಿಯಾಗಿ ನಡೆಯತಕ್ಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಇವನೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇವನ ಗುಡಿಗಳೇ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ತುಂಬ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಇವನದು ದೊಡ್ಡ ಪರಿವಾರ, ಪಾಪ ಪುಣ್ಯ ಲೆಕ್ಕ ಇಡುವ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತರು ಈ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು. ಇವನ ಮಗಳು ಮೇಘಶ್ರೀಮಾತೆ (ಪಿ-ಹ್ಸಿಯು-ಯುವಾನ್-ಚುನ್) ಹೆಂಗಸರನ್ನೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಕಾಪಿಡುವವಳು. ಇವಳ ಪೂಜೆಯೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಇವರಲ್ಲದೆ ಚೀನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ, ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ದೇವತೆಗಳಿದ್ದರು. ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಇವರಿಗೆ ಗೋಡೆಯ ದೇವತೆ, ಕಂದಕದ ದೇವತೆ ಎಂದು ಮೊದಲಾಗಿ ಹೆಸರುಗಳಿದ್ದುವು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರಾಗಿದ್ದವರೇ; ತಮ್ಮ ಶೀಲದಿಂದ, ಸಾಹಸದಿಂದ ದೇವತ್ವ ಪಡೆದವರು. ತೀರಿಕೊಂಡನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಬಾರದಂತೆ ಕರುಣಿಸಿ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ಒಂದೊಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುವು. ಇವರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಪ್ರದೇಶದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದರ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಕನಸಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ದಿನದಂದು ಈತ ಅಧಿಕಾರವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನೆಂಬ ಸೂಚನೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಒದಗಿದ್ದು, ಅಂದು ರಾತ್ರಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ದಲ, ಮೇಳ, ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದೇವತೆ ಬಂದನೆಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಈ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿಟ್ಟು ಜನ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಗೃಹದೇವತೆಗಳೂ (ತ್ಸಓ-ವಂಗ್) ದ್ವಾರದೇವತೆಗಳೂ (ಮೆನ್-ಶೆನ್) ಇದ್ದಾರೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವವರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನೂ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನೂ ಗೃಹದೇವತೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರ ಸ್ಥಾನ ಒಲೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ (ಅವರ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ 12ನೆಯ ತಿಂಗಳ 23ನೇ ದಿನ ಈ ದೇವತೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ವರದಿಯನ್ನೊಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವತೆಗೆ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಲ್ಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಇದರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ತ್ಸಓ-ವಂಗ್-ನೈ-ನೈ ಎಂಬ ಹೆಣ್ಣುದೇವತೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಂಗಸರ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ. ತ್ಸಾಯ್-ಶೆನ್ ಭಾರತದ ಕುಬೇರನಿದ್ದಂತೆ, ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಮಾನಿದೇವತೆ. ಕುವಾನ್-ಟಿ ಸಮರ ದೇವತೆ, ಇಂದ್ರನಿದ್ದಂತೆ. ಆದರೆ ತಾಓಧರ್ಮದ ಎಣಿಕೆಯಂತೆ ಈ ದೇವತೆಯೇ ಲೋಕಪಾಲಕ, ಜನಗಣನಾಯಕ. ಇವನನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವನು ಮೊದಲಿಗೆ ಹಾನ್ ದೇಶದ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದವ, ಕ್ರಿಸ್ತಾಬ್ದ 770ರಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ದೇವತೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿದೇವತೆಗಳೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನರಕದ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇವರಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಯಮನ (ಯೆನ್-ವಂಗ್) ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇದೆ. ಹದಿನೆಂಟು ನರಕಗಳನ್ನು ಇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
==ಸ್ವರ್ಗ-ನರಕ==
ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಳೆದು ಕ್ಷಿತಿಗರ್ಭ (ತಿ-ತ್ಸಂಗ್ ವಂಗ್-ಪುಸ) ಬೋಧಿಸತ್ವನೆಂಬ ಪರಮಕಾರುಣಿಕ ದೇವತೆ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದಾರಮಾಡುವುದಕ್ಕೆಂದು ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಚೀನೀ ಜನರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಸತ್ತಾಗ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದ್ದಿತು. ಬೌದ್ಧ ಬಿಕ್ಷುವಿನಂತೆಯೇ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮಣಿಯಿಂದ ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ದಾರಿ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಕಾಳಕತ್ತಲೆಯೇ.
[[File:Boxwood statue of Avalokiteshvara (Guan-Yin).jpg|thumb|Boxwood statue of Avalokiteshvara (Guan-Yin)]]
ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನರಕದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮುಖ್ಯವಾಗಿಯೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಆಯಸ್ಸು ತೀರಿದೊಡನೆ ಯಮ ಇಬ್ಬರು ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಜೀವಿಯ ಜೀವವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ತಂದು ನರಕದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರು ದೂತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವೃಷಭಮುಖಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಅಶ್ವಮುಖಿ. ಇವರಿಬ್ಬರು ಯಮನ ಅಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮನುಷ್ಯನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ಮನೆಯ ದ್ವಾರ ದೇವತೆಗಳು ಯಮನ ಅಣತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ದೂತರನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆಮೇಲೆ ದೂತರು ಜೀವವನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಒಯ್ದು ಗೋಡೆ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದುಕದ ದೇವತೆಗಳ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವತೆಗಳು ಜೀವವನ್ನು 49 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಅನಂತರ ಅದರ ಕರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲವೇ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೆಸರಿನ ಸಾದೃಶ್ಯದಿಂದ ದೂತರು ಬೇರೊಂದು ಜೀವವನ್ನು ತಂದು ಬಿಟ್ಟಿರುವುದುಂಟು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇವತೆಗಳು ಜೀವ ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ದೇಹದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಚೀನೀ ಜನ ಮೃತದೇಹವನ್ನು ಹಲವಾರು ದಿನಗಳು (ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ 7 ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 49) ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಆನಂತರ ಹೂಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳು 49 ದಿನಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಜೀವವನ್ನೇ ಯಮನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಜೀವಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಗತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿದ ಜೀವಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕ್ಯುನ್ ಲುನ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಅಮರರ ವಿಹಾರಭೂಮಿಗೆ ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ಸುಖಪಡುತ್ತವೆ. ಪಾಪಿಗಳು ನರಕದಲ್ಲಿ ಅಸಹ್ಯ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಜೀವಗಳು ಪಾಪ ಮಾಡಿ ಪಶುಪಕ್ಷಿಗಳ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಂಸರ್ಗವಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಕಲ್ಪನೆ ದೃಢವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ನರಕ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ರಾಜ್ಯ, ಅದರಲ್ಲಿ [[ಪಟ್ಟಣ]]ಗಳಿವೆ. [[ಗ್ರಾಮಗಳು|ಹಳ್ಳಿ]]ಗಳಿವೆ, ಉದ್ಯಾನಗಳಿವೆ. ಮೃತನ ಜೀವ ರಾಕ್ಷಸದ್ವಾರದಿಂದ (ಕುವಿ-ಮೆನ್-ಕುವಾನ್) [[ನರಕ]]ದ ಮುಖ್ಯಪಟ್ಟಣವಾದ ಫೆಂಗ್-ತುವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಮನ ಅರಮನೆ, [[ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಯಾತನಾಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿರುತ್ತವೆ. [[ಯಮ]]ನ ಪರಿವಾರದವರೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಂತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ರಾಕ್ಷಸ]]ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಎದುರುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೌನೈಹೋ ಎಂಬ ನದಿಯಿದ್ದು ಅದನ್ನು ದಾಟಲು ಮೂರು ಸೇತುವೆಗಳಿರುತ್ತವೆ; ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ವರ್ಣಸೇತುವೆ, ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿದ ಜೀವಗಳಿಗಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಿಸೇತುವೆ, ಪಾಪಿಗಳಿಗಾಗಿ ತುಂಬ ಉದ್ದದ ಕಟಕಟೆಯಲ್ಲದ ಸೇತುವೆ. ಪಾಪಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವಾಗ ನದಿಯೊಳಗೆ ಬೀಳದೆ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ನದಿಯಲ್ಲಿ [[ಹಾವು]]ಗಳೂ [[ನಾಯಿ]]ಗಳೂ ಅವರನ್ನು ಕಚ್ಚಿ, ಹರಿದು, ಚೂರುಚೂರು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪಟ್ಟಣವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕದಿಂದ, [[ಅಪಘಾತಗಳು|ಅಪಘಾತ]]ದಿಂದ, [[ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ]]ಯಿಂದ ಸತ್ತವರ ಜೀವಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆಯಸ್ಸು ತೀರುವ ಮೊದಲೇ ಸತ್ತ ಇವರು ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹಸಿದ ಪಿಶಾಚಿಗಳಂತೆ ಆಯಸ್ಸು ತೀರುವವರೆಗೂ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿರದು.

ಸ್ವರ್ಗ ಪುಣ್ಯಜೀವಿಗಳ ವಿಹಾರಕ್ಷೇತ್ರ. ಪಶ್ಚಿಮದಿಗ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ, ಅಮಿತಾಭಬುದ್ಧ ಆಳುವ ಸುಖಾವತಿ ಇಂಥದೊಂದು ಸ್ವರ್ಗ, ಕ್ಯುನ ಲುನ್ ಪರ್ವತ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ವರ್ಗ. ಇದು ಗ್ರೀಕರ ಒಲಿಂಪಸ್ ಇದ್ದಹಾಗೆ. ಆದರೆ ಕ್ಯುನ್ ಲುನ್ ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಚೀನಕ್ಕೆ ತುಂಬ ದೂರ ಇರುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪರ್ವತ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಹೆಂಡತಿ ವಂಗ್-ಮಾತೆಯೇ ಈ ಪರ್ವತವನ್ನು ಆಳುವವಳು ಪರ್ವತದ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತುಗಳ [[ಅರಮನೆ]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೇಡ್‍ನಲ್ಲಿಯೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ವಂಗ್-ಮಾತೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅರಮನೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ರಮಣೀಯವಾದ ಉದ್ಯಾನವಿದ್ದು ಬಗೆಬಗೆಯ ಸುಖಸಂತೋಷಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ ಇರುವುದು ಅಲ್ಲಿಯೆ. ಪುಣ್ಯಜೀವಿಗಳು ಆ [[ಉದ್ಯಾನ]]ದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಿ ಪೀಚ್‍ಹಣ್ಣನ್ನು ಸವಿಯಬಹುದು.

ಹೀಗೆ ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನೆಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಬದುಕು ನೀತಿಯುತವಾಗಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದೇ ಈ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳ ಸಂದೇಶ. 
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>1ym87m50vc7brr961pchtr2wwsf5334</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434871</id>
      <parentid>1434870</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T05:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಪುರಾಣಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1434871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43042" sha1="fe8736x02dctcqoep15a411dvhzu8wd" xml:space="preserve">[[File:Guardians and Dieties from the Water-Land Ritual.jpg|thumb|[[Shuilu ritual paintings|Shuilu ritual painting]] of Guardians and Deities]]
'''ಚೀನೀ ಪುರಾಣ''' [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಧರ್ಮ]]ಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದುವು-[[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]], ತಾಓಧರ್ಮ ಮತ್ತು [[ಕನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್ ಧರ್ಮ]]. ತುಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಚೀನದ ಆಡಳಿತ ಧರ್ಮ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್]] ಧರ್ಮವೇ ಆಗಿದ್ದಿತು. [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯಾದವ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಕನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್, ಪಿತೃದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಸ್ವರ್ಗ]], [[ಸೂರ್ಯ]], [[ಚಂದ್ರ]], ಪೃಥ್ವೀ, ಸಮರದೇವತೆ-ಇವರಿಗೆಲ್ಲ [[ಬಲಿ/ ನರಬಲಿ|ಬಲಿ]]ಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇದರಂತೆ ತಾಓಧರ್ಮವೂ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದಿತು. ಕಂಫೂಷೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಇದ್ದನೆಂದ ಹೇಳಲಾದ ಲಾವೋಟ್ಸು ಎಂಬಾತನೇ ತಾಓಧರ್ಮದ ಪ್ರವರ್ತಕನಾದರೂ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಂಗ್ ತಾಓ ಲಿಂಗ್ ಎಂಬಾತನೇ ಈ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ. ಇವನು ದಿವ್ಯಾಚಾರ್ಯ (ತಿಎನ್-ಷಿಃ) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಎಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು [[ದೇವರು|ದೇವತೆ]]ಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವೂ ಚೀನ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಮನೋಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನನುಸರಿಸಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರೂಪವನ್ನು ತಳೆಯಿತು. ಚೀನೀ ಜನರ ಪುರಾಣ ಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರು ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿನ ವಿವರಗಳು ಕಲೆತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ತಾಓಧರ್ಮವೇ ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅರಕವೆನ್ನಬಹುದು. ಚೀನೀ ಜನರ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಾಓಧರ್ಮದವರೇ.
==ದೇವತೆಗಳು==
ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬರುವ ದೇವತೆಗಳು ಚೀನೀ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದಂತೆಯೇ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ದೇವತೆಗೆ ಒಂದೊಂದು [[ಅಧಿಕಾರ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ)|ಅಧಿಕಾರ]], ಕಾರ್ಯಗೌರವ, ಸ್ಥಾನ, ಮಾನ; ಅವರಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ತಾರತಮ್ಯಗಳುಂಟು. ದೇವತೆಗಳು ತಂತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವರಿಗೆ ಪದಚ್ಯುತಿಯೂ ಉಂಟು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವತಾ ತಾರತಮ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಯಾವೊಬ್ಬ ದೇವತೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವೂ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ; ಆ ದೇವತೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತವಾದುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸಬರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಚೀನೀದೇವತೆಗಳು ಮನುಷ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪಡಿಯಚ್ಚಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸಿದ್ಧರಾದವರು.

ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತುಂಬ ದೊಡ್ಡದು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ [[ಸ್ವರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೇವತೆಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ವಾರಸ್ಯ. ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಗಳಿವೆ; ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯಂತೆ ಒಂಬತ್ತು, ಇನ್ನೊಂದರಂತೆ ಮೂವತ್ತಮೂರು ನೆಲೆಗಳು. ದೇವಾಧಿದೇವತೆ ಮೇಲಿನ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆಗೆ ಯು-ತಿ ಎಂದು ಹೆಸರು; ಈ ಮಾತಿಗೆ 'ಜೇಡ್‍ನ ದಿವ್ಯವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದರ್ಥ. ಇವನನ್ನು ದಿವ್ಯಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎಂದೂ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ (ಲಾಓ-ತಿಎನ್-ಯೆ) ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಇವನೇ ಆದಿದೇವತೆ: [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವ. ಇವನು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವನ್ನು ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಒಣಗಲಿಟ್ಟನಂತೆ; ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಭಾರಿ ಮಳೆ ಬಿದ್ದುದರಿಂದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಒಳಗಿರಿಸಿದನಂತೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗೊಂಬೆಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದು ಬಿರುಕುಬಿಟ್ಟುವು. ಕೆಲವು ಕೈಕಾಲು ಕರಗಿ ನಿಂತುವು; ಕೆಲವು ಏನೂ ಆಗದೆ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದುವು. ಈ ಗೊಂಬೆಗಳೇ ಮುಂದೆ ಮನುಷ್ಯರಾದರು. ಸರಿಯಾಗಿದ್ದ ಗೊಂಬೆಗಳು ಆರೋಗದೃಢಕಾಯರಾದ ಮನುಷ್ಯರಾದುವು; ಮಳೆಗೆ ಒಡೆದುಹೋದವು [[ರೋಗಿ]]ಗಳು, ಅಂಗವಿಕಲರು, ಕುರೂಪಿಗಳು ಆದುವು. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವಾಧಿದೇವತೆಯಾದರೂ ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಿನ ದೇವತೆ ಅದಿಕಾರಣ-ಸ್ವರ್ಗೇಶ. ಇವನ ಅನಂತರವೇ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ಮೈದಳೆದುದು. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು, ತನ್ನದೇ ಆದ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಸಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವನು ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ. ಇವನಿಗೆ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಮಗ ಎರ್ಹ್‍ಲಂಗ್ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ದೇವತೆ; ಭಾರತದ ಅಘಮರ್ಷಣನಂತೆ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಶಕ್ತಿ ರಾಜಮಾತೆ ವಂಗ್-ಮು. ಸುರಸುಂದರಿಯಾದ ಈಕೆಗೆ ತನ್ನ ಪರಿವಾರವಿದೆ. ಅಮೃತಸಮಾರಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಕೆ ಪ್ರಮುಖಳು; ಅಮೃತದ ಗುಣವಿರುವ ಪೀಚ್‍ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಈಕೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಹಂಚುವವಳು. ದೇವತೆಗಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹಣ್ಣಾಗುವ ಪೀಚ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಮೃತವೆಂದು ಕಲ್ಪನೆ; ಈಗಲೂ ಚೀನೀಯರಲ್ಲಿ ಪೀಚ್ ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತ.

ಇವರಲ್ಲದೆ ಚೀನೀಯರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಕೃತಿದೇವತೆಗಳು ಇವೆ. ಇವರ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಅವರ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮೊದಲಿಗೆ ಹುಂಜದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ಸತ್ಪಥವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮನುಷ್ಯನ ಮುಖವನ್ನು ಪಡೆದ ದೇವತೆ. ವರ್ಷಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವತೆಗೆ ಎಡೆಯಿಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಪೂಜೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಡಗರದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಚಂಗ್-ಹೋ ಎಂಬ ದೇವತೆಯಿದ್ದು ಈಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥ ಬಿಲ್ಲಾಳು ಐ ಎಂಬಾತನ ಹೆಂಡತಿಯೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಿದೆ. ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಹತ್ತು ಸೂರ್ಯರು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ ಕತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಈ ಬಿಲ್ಲಾಳು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಒಂಬತ್ತು ಸೂರ್ಯರನ್ನು ಹೊಡೆದು ಕೆಳಗುರುಳಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳು ಇವನಿಗೆ [[ಅಮೃತ]]ವನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಕೊಟ್ಟರು. ಆತ ಅದನ್ನು ಮನೆಗೊಯ್ದು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಕಾಣದಂತೆ ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಕುಡಿದು ಬಿಟ್ಟಳು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಬಿಲ್ಲಾಳು ಸಿಟ್ಟಿಗೇಳಲು ಹೆಂಡತಿ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿಗೆ ಓಡಿಬಿಟ್ಟಳು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ [[ಮೊಲ]] ಆಕೆಗೆ ರಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಆಕೆಯ ಗಂಡನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಆಕೆ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿಯೆ ಇದ್ದಾಳೆ. ಲೈ-ಕುಂಗ್ [[ಗುಡುಗು|ಗುಡುಗಿ]]ನ ದೇವತೆ; ನೀಲಿಬಣ್ಣದ ಬೊಜ್ಜುದೇಹ, ಕುರೂಪ, ಉದ್ದನೆಯ ಉಗುರುಗಳು ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಇರುವ ದೇವತೆ. ಬರಿಮೈಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗುವ ಈ ದೇವತೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಬಗಲಿಗೆ ಢಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ನೇತುಬೀಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಪಾಪಿಗಳನ್ನು [[ಸುತ್ತಿಗೆ]]ಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಯದ ಪಾಪಗಳೂ ಇವನಿಗೆ ತಿಳಿಯದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ದೇವತೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನುಷ್ಯರ ನೆರವೂ ಇವನಿಗೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ಬೇಡ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ದಾರಿತಪ್ಪಿದ; ಸಂಜೆಯಾಗಿ ಬಿರುಗಾಳಿ, [[ಜಡಿಮಳೆ]] ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಗುಡುಗು-ಸಿಡಿಲುಗಳು ಹೊಡೆಯತೊಡಗಿದುವು. ಬೇಡ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಮರದ ಕೆಳಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾಗ, ಮಿಂಚೆರಗಿ ಅವನು ಕತ್ತೆತ್ತಿ ನೋಡಲು ಮರದ ಮೇಲೆ [[ಮಗು]]ವೊಂದು ಸಣ್ಣಕಡ್ಡಿಗೆ [[ಬಾವುಟ]]ವೊಂದನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದಿತು. ಅದರ ಬಳಿ ಬಂದೊಡನೆ ಗುಡುಗು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಶುಚಿಯಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ, ಕರಿಯ ನಾಯಿಯ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಸುವರೆಂದು ಕಲ್ಪನೆ. ಮಗು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಕಡ್ಡಿಯೂ ಬಾವುಟವೂ ಅಶುಚಿಯಾದುದೆಂದು ಬೇಡನಿಗೆ ತಟ್ಟನೆ ತಿಳಿದು, ದೇವತೆಗಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಗುವನ್ನು ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದು ಕೆಳಗುರುಳಿಸಿದ. ಒಡನೆಯೇ ಸಿಡಿಲು ಮರಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದು, ಬೇಡ ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದ. ಎಚ್ಚರ ತಿಳಿದು ಎದ್ದಾಗ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಚೀಟಿಯೊಂದು ಬಿದ್ದಿದ್ದಿತು; ಅದರಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೆರವಾದುದಕ್ಕೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಆಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂಬ ಬರೆಹವಿದ್ದಿತು. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಬಾಣದಿಂದ ಸತ್ತು ಬಿದ್ದಿದ್ದ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಹಲ್ಲಿಯ ಆಕೃತಿಯೂ ಇದ್ದಿತು. ಇದೇ ಮಗುವಿನ ರೂಪ ತಳೆದು ಗುಡುಗಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಗು ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು.

ಗುಡುಗಿನ ದೇವತೆಗೆ ಗುಡಿಗಳಿಲ್ಲ; ಈ ದೇವತೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುವುದು ಸಾವು, ತೊಂದರೆ ಅಷ್ಟೆ. ಜನ ಇವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಮಾಂತ್ರಿಕ]]ರು ಮಾತ್ರ ಇವನ ಮೊರೆ ಹೊಕ್ಕು ಇತರರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತಾರೆ. ಗುಡುಗು ದೇವತೆಯ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಮಳೆರಾಯ, ಮೋಡಗಳ ಹುಡುಗ, ಗಾಳಿರಾಯ ಇವೂ ದೇವತೇಗಳೇ. ಲುಂಗ್-ವಂಗ್ ಭಾರತದ [[ವರುಣ]]ನಿದ್ದಂತೆ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಅಪ್ಪಣೆಯ ಮೇರೆ ಈ ದೇವತೆ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟಷ್ಟು ಮಳೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರಗಳಿದ್ದು, ಒಂದೊಂದು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೂ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಲುಂಗ್-ವಂಗ್ (ಅಹಿರಾಜ) ಇದ್ದಾನೆ. ಇವರು ಸಹೋದರರೆಂದು ಜನರ ಎಣಿಕೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮುದ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ ರತ್ನಪ್ರಾಸಾದವಿದ್ದು, [[ಮೀನು]], [[ಏಡಿ]] ಮೊದಲಾದ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪರಿವಾರವಿರುತ್ತದೆ. ಆಓ ಖುವಂಗ್, ಆಓ ಜುನ್, ಆಓ ಷುನ್ ಮತ್ತು ಆಓ ಚಿನ್ ಇವರೇ ನಾಲ್ವರು ಅಹಿರಾಜರು. ಇವರಲ್ಲದೆ ನದಿಗಳ ಬಳಿ, ಕೊಳ ಬಾವಿಗಳ ಬಳಿ ಒಂದೊಂದು ಅಹಿರಾಜನ ಸನ್ನಿಧಿಯಿರುತ್ತದೆ. [[ಕ್ಷಾಮ]]-[[ಅನಾವೃಷ್ಟಿ]] ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಯ್ಯುವುದುಂಟು; ಇದು ಲುಂಗ್-ವಂಗ್ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮಳೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಕಲ್ಪನೆ.
[[File:WenChang-MingDynasty-ROM-May8-08.png|thumb|right|150px|[[Wenchang Wang]], Chinese God of literature, carved in ivory, {{Circa|1550}}–1644, [[Ming dynasty]].]]
ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆ. ಹದಿನೇಳು ಜನ್ಮಗಳನ್ನೆತ್ತಿ ಸಾಹಸದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿದ ಬಳಿಕವೇ ಇದು ದೇವತೆಯಾದುದು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪಂಡಿತನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದೇವತೆಯ ವಿಗ್ರಹವಿರುತ್ತಿದ್ದಿತು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತಂತೆ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಎಂದರೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೇವತೆ ಎಂದರ್ಥ. ಪಂಡಿತರಾಗುವ ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದಿತು. ಒಂದೊಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗಲೂ ಈ ದೇವತೆಯ ಅನುಗ್ರಹ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬುದ್ಧಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಕೊಳಗವನ್ನು ಬಳಸುವ ಈ ದೇವತೆ ಕೂರ್ಮಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಆ ವರ್ಷದ ಆ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೆಲ್ಲರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಮುಂದಿಟ್ಟು, ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಕುಂಚ]]ದಿಂದ ಗುರುತೊಂದನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ದೇವತೆ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದಾಗ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಪ್ರಥಮನಾಗಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾದನಂತೆ. ಆದರೆ ಈತ ತುಂಬ ಕುರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಇವನಿಗೆ ಸನ್ಮಾನ ಮಾಡಲು ಹಿಂಜರಿದನಂತೆ. ಆಗ ನಿರಾಶನಾಗಿ ಈತ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಚ್ಛಿಸಿ [[ಸಮುದ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಹಾರಲು [[ಆಮೆ]]ಯೊಂದು ಈತನನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತಂತೆ. ಇದು ಕೂರ್ಮಾಸನದ ಕಥೆ.

ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಂಧವೊಂದನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. [[ಪ್ರಬಂಧ]] ಅವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ತಾನು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗಲಾರನೆಂಬುದು ಖಚಿತವಾಯಿತು. ಮನೆಗೆ ಬಂದು ವೆನ್-ಚಾಂಗನ ಮರಹೊಕ್ಕು ನಿದ್ರೆಮಾಡಿದಾಗ ಅವನಿಗೊಂದು ಕನಸು. ಅದರಲ್ಲಿ ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ; ಅದರಲ್ಲಿ ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯದೂ ಇದ್ದಿತು. ಅನಂತರ ಒಂದು ಚಿಮ್ಮಟದಿಂದ ಈ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಮೇಲೆತ್ತಿದ. ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದಿತು. ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಅದನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು [[ಕಂಠಪಾಠ]] ಮಾಡುವಂತೆ ಹೇಳಿದ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಚ್ಚೆತ್ತು ಹೊರಗೆ ಬಂದಾಗ ಪರೀಕ್ಷಾಮಂದಿರವೆಲ್ಲ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿತು. ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತೆ ನಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಿದ್ದ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಬರೆದು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾದ.

ಸುಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವ ಷೌ-ಹ್ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಮುಖನಾದವ. ಬಕ್ಕ ತಲೆಯ ಮುದುಕ ಕೋಲೂರಿ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಚೀನೀಯನ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಬ್ಬದಂದು ಈ ದೇವತೆಯ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನೂ ಈ ದೇವತೆ ಮೊದಲೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಬರೆದಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ದೇವತೆಯೇ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಈ ದೇವತೆ 19 ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಆ ಹುಡುಗ ದೇವತೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸುರೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಲು, ದೇವತೆ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿ 19 ಎಂದಿದ್ದುದನ್ನು 91 ಎಂದು ತಿರುಗು ಮುರುಗು ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟ! ಸಂತೋಷದ ದೇವತೆಯಾದ ಫು-ಹ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಳದ ದೇವತೆಯಾದ ಲು-ಹ್ಸಿಂಗ್ ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಆಯುಷ್ಯದ ದೇವತೆಯ ಒಡನಾಡಿಗಳು, ಮೂವರನ್ನೂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೂವರೂ ಮೊದಲು ಮನುಷ್ಯರಾಗಿದ್ದು ಆನಂತರ ದೇವತೆಗಳಾದವರು.

ದಿವ್ಯಕನ್ಯೆಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ಚಿ-ನೈ ದೇವತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಥೆಗಳು ಬಹಳ ಇವೆ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಮಗಳಾದ ಈಕೆ ತಂದೆಗೆ ಹೊಲಿಗೆಯಿಲ್ಲದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಆಕೆಗೆ ಅನುರೂಪನಾದ ವರನನ್ನು ತಂದೆ ಕರುಣಿಸಿದ ಕಥೆ ಹೀಗಿದೆ. ಒಂದೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದನಕಾಯುವ ಗೊಲ್ಲನಿದ್ದ. ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಉಳುತ್ತಿದ್ದ. ಉಳುಮೆಗೆ ಒಂದು ಎತ್ತೂ ಇದ್ದಿತು. [[ಮದುವೆ]]ಯ ವಯಸ್ಸಾದರೂ ಆತ ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೆ ಇದ್ದ. ಒಂದು ದಿನ ಎತ್ತು 'ಒಡೆಯ, ಹಣದ ವೆಚ್ಚವಿಲ್ಲದೆ ಸುಂದರಿಯಾದ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ನಿನಗೆ ದೊರೆಯ ಬೇಕೆಂದರೆ ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಮಾಡು. ಈ ರಾತ್ರಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಕೊಳದ ಬಳಿ ಇರು; ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹುಡುಗಿಯರು ಸ್ನಾನಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಬಟ್ಟೆಗಳೆಲ್ಲ ದಡದ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾದ ಒಂದು ಉಡುಪನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದು ಬಿಡು- ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಗೊಲ್ಲ ಅದರಂತೆಯೇ ಆ ರಾತ್ರಿ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದಡದ ಮೇಲಿದ್ದ ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದು ತನ್ನ ಮನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಬಿಟ್ಟ. ಆ ಉಡುಪು ದಿವ್ಯ ಕನ್ಯೆಯದು; ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ತನ್ನ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಈ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ಉಡುಪಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಆಗದು; ಹೀಗಾಗಿ ಆಕೆ ಗೊಲ್ಲನನ್ನೇ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದುಬಿಟ್ಟಳು; ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೂ ಆದರು. ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಆಕೆ ಗಂಡನನ್ನು ಕುರಿತು &quot;ನಾವು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಇಷ್ಟುವರ್ಷಗಳಾದುವು; ಮಕ್ಕಳೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಲಾದರೂ ಹೇಳು, ಅಂದು ನನ್ನ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕದ್ದು ಎಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟೆ?&quot; ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು. ಗೊಲ್ಲ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟ. ಮರುದಿನವೇ ಆಕೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ಉಡುಪನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಬಿಟ್ಟಳು. ಗೊಲ್ಲನಿಗೆ ವಿರಹವ್ಯಥೆ ತೀರದಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಎತ್ತನ್ನು ಕೇಳಿದ. ಅದು ಹೇಳಿತು &quot;ನಿನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಎರಡು ಬುಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸಿ ಒಂದು ಕಾವಡಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ನಿನ್ನ ಹೆಗಲಮೇಲೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ನನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಿಂಬಾಲಿಸು ಎಂದು&quot;. ಅವನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಲು ಎತ್ತು ಅವರನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಒಯ್ದು ಅಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಕನ್ಯೆಯ ತಂದೆಯಾದ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಬಳಿಗೆ ಕರೆತಂದಿತು. ಗೊಲ್ಲ ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ತನಗೆ ದಿವ್ಯಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ದೇವತೆ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ ಆಕೆಯಿಂದ ಗೊಲ್ಲನ ಕಥೆ ನಿಜವೆಂಬುದನ್ನರಿತು, ಗೊಲ್ಲನನ್ನು ಅಮರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡ.

ಪಿತೃ ಶ್ರೀ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಅಜ್ಞಪ್ತನಾಗಿ ಪೂರ್ವಶಿಖರಮಹಾಚಕ್ರವರ್ತಿ (ತಾಯ್ ಯುಹೇ-ಟ-ತಿ) ಎಂಬಾತ ಮನುಷ್ಯಲೋಕದ ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಾವಿನವರಗೆ ಅವನ ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ನಿಯತಿಯಾಗಿ ನಡೆಯತಕ್ಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಇವನೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇವನ ಗುಡಿಗಳೇ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ತುಂಬ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಇವನದು ದೊಡ್ಡ ಪರಿವಾರ, ಪಾಪ ಪುಣ್ಯ ಲೆಕ್ಕ ಇಡುವ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತರು ಈ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು. ಇವನ ಮಗಳು ಮೇಘಶ್ರೀಮಾತೆ (ಪಿ-ಹ್ಸಿಯು-ಯುವಾನ್-ಚುನ್) ಹೆಂಗಸರನ್ನೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಕಾಪಿಡುವವಳು. ಇವಳ ಪೂಜೆಯೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಇವರಲ್ಲದೆ ಚೀನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ, ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ದೇವತೆಗಳಿದ್ದರು. ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಇವರಿಗೆ ಗೋಡೆಯ ದೇವತೆ, ಕಂದಕದ ದೇವತೆ ಎಂದು ಮೊದಲಾಗಿ ಹೆಸರುಗಳಿದ್ದುವು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರಾಗಿದ್ದವರೇ; ತಮ್ಮ ಶೀಲದಿಂದ, ಸಾಹಸದಿಂದ ದೇವತ್ವ ಪಡೆದವರು. ತೀರಿಕೊಂಡನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಬಾರದಂತೆ ಕರುಣಿಸಿ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ಒಂದೊಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುವು. ಇವರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಪ್ರದೇಶದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದರ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಕನಸಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ದಿನದಂದು ಈತ ಅಧಿಕಾರವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನೆಂಬ ಸೂಚನೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಒದಗಿದ್ದು, ಅಂದು ರಾತ್ರಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ದಲ, ಮೇಳ, ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದೇವತೆ ಬಂದನೆಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಈ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿಟ್ಟು ಜನ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಗೃಹದೇವತೆಗಳೂ (ತ್ಸಓ-ವಂಗ್) ದ್ವಾರದೇವತೆಗಳೂ (ಮೆನ್-ಶೆನ್) ಇದ್ದಾರೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವವರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನೂ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನೂ ಗೃಹದೇವತೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರ ಸ್ಥಾನ ಒಲೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ (ಅವರ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ 12ನೆಯ ತಿಂಗಳ 23ನೇ ದಿನ ಈ ದೇವತೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ವರದಿಯನ್ನೊಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವತೆಗೆ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಲ್ಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಇದರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ತ್ಸಓ-ವಂಗ್-ನೈ-ನೈ ಎಂಬ ಹೆಣ್ಣುದೇವತೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಂಗಸರ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ. ತ್ಸಾಯ್-ಶೆನ್ ಭಾರತದ ಕುಬೇರನಿದ್ದಂತೆ, ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಮಾನಿದೇವತೆ. ಕುವಾನ್-ಟಿ ಸಮರ ದೇವತೆ, ಇಂದ್ರನಿದ್ದಂತೆ. ಆದರೆ ತಾಓಧರ್ಮದ ಎಣಿಕೆಯಂತೆ ಈ ದೇವತೆಯೇ ಲೋಕಪಾಲಕ, ಜನಗಣನಾಯಕ. ಇವನನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವನು ಮೊದಲಿಗೆ ಹಾನ್ ದೇಶದ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದವ, ಕ್ರಿಸ್ತಾಬ್ದ 770ರಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ದೇವತೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿದೇವತೆಗಳೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನರಕದ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇವರಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಯಮನ (ಯೆನ್-ವಂಗ್) ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇದೆ. ಹದಿನೆಂಟು ನರಕಗಳನ್ನು ಇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
==ಸ್ವರ್ಗ-ನರಕ==
ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಳೆದು ಕ್ಷಿತಿಗರ್ಭ (ತಿ-ತ್ಸಂಗ್ ವಂಗ್-ಪುಸ) ಬೋಧಿಸತ್ವನೆಂಬ ಪರಮಕಾರುಣಿಕ ದೇವತೆ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದಾರಮಾಡುವುದಕ್ಕೆಂದು ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಚೀನೀ ಜನರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಸತ್ತಾಗ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದ್ದಿತು. ಬೌದ್ಧ ಬಿಕ್ಷುವಿನಂತೆಯೇ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮಣಿಯಿಂದ ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ದಾರಿ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಕಾಳಕತ್ತಲೆಯೇ.
[[File:Boxwood statue of Avalokiteshvara (Guan-Yin).jpg|thumb|Boxwood statue of Avalokiteshvara (Guan-Yin)]]
ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನರಕದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮುಖ್ಯವಾಗಿಯೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಆಯಸ್ಸು ತೀರಿದೊಡನೆ ಯಮ ಇಬ್ಬರು ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಜೀವಿಯ ಜೀವವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ತಂದು ನರಕದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರು ದೂತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವೃಷಭಮುಖಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಅಶ್ವಮುಖಿ. ಇವರಿಬ್ಬರು ಯಮನ ಅಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮನುಷ್ಯನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ಮನೆಯ ದ್ವಾರ ದೇವತೆಗಳು ಯಮನ ಅಣತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ದೂತರನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆಮೇಲೆ ದೂತರು ಜೀವವನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಒಯ್ದು ಗೋಡೆ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದುಕದ ದೇವತೆಗಳ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವತೆಗಳು ಜೀವವನ್ನು 49 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಅನಂತರ ಅದರ ಕರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲವೇ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೆಸರಿನ ಸಾದೃಶ್ಯದಿಂದ ದೂತರು ಬೇರೊಂದು ಜೀವವನ್ನು ತಂದು ಬಿಟ್ಟಿರುವುದುಂಟು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇವತೆಗಳು ಜೀವ ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ದೇಹದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಚೀನೀ ಜನ ಮೃತದೇಹವನ್ನು ಹಲವಾರು ದಿನಗಳು (ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ 7 ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 49) ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಆನಂತರ ಹೂಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳು 49 ದಿನಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಜೀವವನ್ನೇ ಯಮನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಜೀವಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಗತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿದ ಜೀವಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕ್ಯುನ್ ಲುನ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಅಮರರ ವಿಹಾರಭೂಮಿಗೆ ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ಸುಖಪಡುತ್ತವೆ. ಪಾಪಿಗಳು ನರಕದಲ್ಲಿ ಅಸಹ್ಯ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಜೀವಗಳು ಪಾಪ ಮಾಡಿ ಪಶುಪಕ್ಷಿಗಳ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಂಸರ್ಗವಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಕಲ್ಪನೆ ದೃಢವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ನರಕ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ರಾಜ್ಯ, ಅದರಲ್ಲಿ [[ಪಟ್ಟಣ]]ಗಳಿವೆ. [[ಗ್ರಾಮಗಳು|ಹಳ್ಳಿ]]ಗಳಿವೆ, ಉದ್ಯಾನಗಳಿವೆ. ಮೃತನ ಜೀವ ರಾಕ್ಷಸದ್ವಾರದಿಂದ (ಕುವಿ-ಮೆನ್-ಕುವಾನ್) [[ನರಕ]]ದ ಮುಖ್ಯಪಟ್ಟಣವಾದ ಫೆಂಗ್-ತುವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಮನ ಅರಮನೆ, [[ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಯಾತನಾಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿರುತ್ತವೆ. [[ಯಮ]]ನ ಪರಿವಾರದವರೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಂತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ರಾಕ್ಷಸ]]ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಎದುರುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೌನೈಹೋ ಎಂಬ ನದಿಯಿದ್ದು ಅದನ್ನು ದಾಟಲು ಮೂರು ಸೇತುವೆಗಳಿರುತ್ತವೆ; ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ವರ್ಣಸೇತುವೆ, ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿದ ಜೀವಗಳಿಗಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಿಸೇತುವೆ, ಪಾಪಿಗಳಿಗಾಗಿ ತುಂಬ ಉದ್ದದ ಕಟಕಟೆಯಲ್ಲದ ಸೇತುವೆ. ಪಾಪಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವಾಗ ನದಿಯೊಳಗೆ ಬೀಳದೆ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ನದಿಯಲ್ಲಿ [[ಹಾವು]]ಗಳೂ [[ನಾಯಿ]]ಗಳೂ ಅವರನ್ನು ಕಚ್ಚಿ, ಹರಿದು, ಚೂರುಚೂರು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪಟ್ಟಣವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕದಿಂದ, [[ಅಪಘಾತಗಳು|ಅಪಘಾತ]]ದಿಂದ, [[ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ]]ಯಿಂದ ಸತ್ತವರ ಜೀವಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆಯಸ್ಸು ತೀರುವ ಮೊದಲೇ ಸತ್ತ ಇವರು ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹಸಿದ ಪಿಶಾಚಿಗಳಂತೆ ಆಯಸ್ಸು ತೀರುವವರೆಗೂ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿರದು.

ಸ್ವರ್ಗ ಪುಣ್ಯಜೀವಿಗಳ ವಿಹಾರಕ್ಷೇತ್ರ. ಪಶ್ಚಿಮದಿಗ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ, ಅಮಿತಾಭಬುದ್ಧ ಆಳುವ ಸುಖಾವತಿ ಇಂಥದೊಂದು ಸ್ವರ್ಗ, ಕ್ಯುನ ಲುನ್ ಪರ್ವತ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ವರ್ಗ. ಇದು ಗ್ರೀಕರ ಒಲಿಂಪಸ್ ಇದ್ದಹಾಗೆ. ಆದರೆ ಕ್ಯುನ್ ಲುನ್ ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಚೀನಕ್ಕೆ ತುಂಬ ದೂರ ಇರುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪರ್ವತ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಹೆಂಡತಿ ವಂಗ್-ಮಾತೆಯೇ ಈ ಪರ್ವತವನ್ನು ಆಳುವವಳು ಪರ್ವತದ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತುಗಳ [[ಅರಮನೆ]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೇಡ್‍ನಲ್ಲಿಯೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ವಂಗ್-ಮಾತೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅರಮನೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ರಮಣೀಯವಾದ ಉದ್ಯಾನವಿದ್ದು ಬಗೆಬಗೆಯ ಸುಖಸಂತೋಷಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ ಇರುವುದು ಅಲ್ಲಿಯೆ. ಪುಣ್ಯಜೀವಿಗಳು ಆ [[ಉದ್ಯಾನ]]ದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಿ ಪೀಚ್‍ಹಣ್ಣನ್ನು ಸವಿಯಬಹುದು.

ಹೀಗೆ ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನೆಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಬದುಕು ನೀತಿಯುತವಾಗಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದೇ ಈ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳ ಸಂದೇಶ. 
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

[[ವರ್ಗ:ಪುರಾಣಗಳು]]</text>
      <sha1>fe8736x02dctcqoep15a411dvhzu8wd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434872</id>
      <parentid>1434871</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T05:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಚೀನಾ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1434872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43072" sha1="6rkcojhny16cjm0vjff5tgkqt1p1vtv" xml:space="preserve">[[File:Guardians and Dieties from the Water-Land Ritual.jpg|thumb|[[Shuilu ritual paintings|Shuilu ritual painting]] of Guardians and Deities]]
'''ಚೀನೀ ಪುರಾಣ''' [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಧರ್ಮ]]ಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದುವು-[[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]], ತಾಓಧರ್ಮ ಮತ್ತು [[ಕನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್ ಧರ್ಮ]]. ತುಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಚೀನದ ಆಡಳಿತ ಧರ್ಮ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್]] ಧರ್ಮವೇ ಆಗಿದ್ದಿತು. [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯಾದವ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಕನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್, ಪಿತೃದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಸ್ವರ್ಗ]], [[ಸೂರ್ಯ]], [[ಚಂದ್ರ]], ಪೃಥ್ವೀ, ಸಮರದೇವತೆ-ಇವರಿಗೆಲ್ಲ [[ಬಲಿ/ ನರಬಲಿ|ಬಲಿ]]ಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇದರಂತೆ ತಾಓಧರ್ಮವೂ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದಿತು. ಕಂಫೂಷೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಇದ್ದನೆಂದ ಹೇಳಲಾದ ಲಾವೋಟ್ಸು ಎಂಬಾತನೇ ತಾಓಧರ್ಮದ ಪ್ರವರ್ತಕನಾದರೂ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಂಗ್ ತಾಓ ಲಿಂಗ್ ಎಂಬಾತನೇ ಈ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ. ಇವನು ದಿವ್ಯಾಚಾರ್ಯ (ತಿಎನ್-ಷಿಃ) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಎಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು [[ದೇವರು|ದೇವತೆ]]ಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವೂ ಚೀನ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಮನೋಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನನುಸರಿಸಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರೂಪವನ್ನು ತಳೆಯಿತು. ಚೀನೀ ಜನರ ಪುರಾಣ ಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರು ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿನ ವಿವರಗಳು ಕಲೆತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ತಾಓಧರ್ಮವೇ ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅರಕವೆನ್ನಬಹುದು. ಚೀನೀ ಜನರ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಾಓಧರ್ಮದವರೇ.
==ದೇವತೆಗಳು==
ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬರುವ ದೇವತೆಗಳು ಚೀನೀ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದಂತೆಯೇ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ದೇವತೆಗೆ ಒಂದೊಂದು [[ಅಧಿಕಾರ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ)|ಅಧಿಕಾರ]], ಕಾರ್ಯಗೌರವ, ಸ್ಥಾನ, ಮಾನ; ಅವರಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ತಾರತಮ್ಯಗಳುಂಟು. ದೇವತೆಗಳು ತಂತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವರಿಗೆ ಪದಚ್ಯುತಿಯೂ ಉಂಟು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವತಾ ತಾರತಮ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಯಾವೊಬ್ಬ ದೇವತೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವೂ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ; ಆ ದೇವತೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತವಾದುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸಬರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಚೀನೀದೇವತೆಗಳು ಮನುಷ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪಡಿಯಚ್ಚಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸಿದ್ಧರಾದವರು.

ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತುಂಬ ದೊಡ್ಡದು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ [[ಸ್ವರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೇವತೆಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ವಾರಸ್ಯ. ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಗಳಿವೆ; ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯಂತೆ ಒಂಬತ್ತು, ಇನ್ನೊಂದರಂತೆ ಮೂವತ್ತಮೂರು ನೆಲೆಗಳು. ದೇವಾಧಿದೇವತೆ ಮೇಲಿನ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆಗೆ ಯು-ತಿ ಎಂದು ಹೆಸರು; ಈ ಮಾತಿಗೆ 'ಜೇಡ್‍ನ ದಿವ್ಯವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದರ್ಥ. ಇವನನ್ನು ದಿವ್ಯಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎಂದೂ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ (ಲಾಓ-ತಿಎನ್-ಯೆ) ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಇವನೇ ಆದಿದೇವತೆ: [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವ. ಇವನು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವನ್ನು ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಒಣಗಲಿಟ್ಟನಂತೆ; ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಭಾರಿ ಮಳೆ ಬಿದ್ದುದರಿಂದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಒಳಗಿರಿಸಿದನಂತೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗೊಂಬೆಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದು ಬಿರುಕುಬಿಟ್ಟುವು. ಕೆಲವು ಕೈಕಾಲು ಕರಗಿ ನಿಂತುವು; ಕೆಲವು ಏನೂ ಆಗದೆ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದುವು. ಈ ಗೊಂಬೆಗಳೇ ಮುಂದೆ ಮನುಷ್ಯರಾದರು. ಸರಿಯಾಗಿದ್ದ ಗೊಂಬೆಗಳು ಆರೋಗದೃಢಕಾಯರಾದ ಮನುಷ್ಯರಾದುವು; ಮಳೆಗೆ ಒಡೆದುಹೋದವು [[ರೋಗಿ]]ಗಳು, ಅಂಗವಿಕಲರು, ಕುರೂಪಿಗಳು ಆದುವು. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವಾಧಿದೇವತೆಯಾದರೂ ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಿನ ದೇವತೆ ಅದಿಕಾರಣ-ಸ್ವರ್ಗೇಶ. ಇವನ ಅನಂತರವೇ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ಮೈದಳೆದುದು. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು, ತನ್ನದೇ ಆದ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಸಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವನು ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ. ಇವನಿಗೆ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಮಗ ಎರ್ಹ್‍ಲಂಗ್ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ದೇವತೆ; ಭಾರತದ ಅಘಮರ್ಷಣನಂತೆ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಶಕ್ತಿ ರಾಜಮಾತೆ ವಂಗ್-ಮು. ಸುರಸುಂದರಿಯಾದ ಈಕೆಗೆ ತನ್ನ ಪರಿವಾರವಿದೆ. ಅಮೃತಸಮಾರಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಕೆ ಪ್ರಮುಖಳು; ಅಮೃತದ ಗುಣವಿರುವ ಪೀಚ್‍ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಈಕೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಹಂಚುವವಳು. ದೇವತೆಗಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹಣ್ಣಾಗುವ ಪೀಚ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಮೃತವೆಂದು ಕಲ್ಪನೆ; ಈಗಲೂ ಚೀನೀಯರಲ್ಲಿ ಪೀಚ್ ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತ.

ಇವರಲ್ಲದೆ ಚೀನೀಯರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಕೃತಿದೇವತೆಗಳು ಇವೆ. ಇವರ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಅವರ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮೊದಲಿಗೆ ಹುಂಜದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ಸತ್ಪಥವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮನುಷ್ಯನ ಮುಖವನ್ನು ಪಡೆದ ದೇವತೆ. ವರ್ಷಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವತೆಗೆ ಎಡೆಯಿಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಪೂಜೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಡಗರದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಚಂಗ್-ಹೋ ಎಂಬ ದೇವತೆಯಿದ್ದು ಈಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥ ಬಿಲ್ಲಾಳು ಐ ಎಂಬಾತನ ಹೆಂಡತಿಯೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಿದೆ. ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಹತ್ತು ಸೂರ್ಯರು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ ಕತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಈ ಬಿಲ್ಲಾಳು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಒಂಬತ್ತು ಸೂರ್ಯರನ್ನು ಹೊಡೆದು ಕೆಳಗುರುಳಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳು ಇವನಿಗೆ [[ಅಮೃತ]]ವನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಕೊಟ್ಟರು. ಆತ ಅದನ್ನು ಮನೆಗೊಯ್ದು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಕಾಣದಂತೆ ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಕುಡಿದು ಬಿಟ್ಟಳು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಬಿಲ್ಲಾಳು ಸಿಟ್ಟಿಗೇಳಲು ಹೆಂಡತಿ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿಗೆ ಓಡಿಬಿಟ್ಟಳು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ [[ಮೊಲ]] ಆಕೆಗೆ ರಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಆಕೆಯ ಗಂಡನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಆಕೆ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿಯೆ ಇದ್ದಾಳೆ. ಲೈ-ಕುಂಗ್ [[ಗುಡುಗು|ಗುಡುಗಿ]]ನ ದೇವತೆ; ನೀಲಿಬಣ್ಣದ ಬೊಜ್ಜುದೇಹ, ಕುರೂಪ, ಉದ್ದನೆಯ ಉಗುರುಗಳು ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಇರುವ ದೇವತೆ. ಬರಿಮೈಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗುವ ಈ ದೇವತೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಬಗಲಿಗೆ ಢಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ನೇತುಬೀಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಪಾಪಿಗಳನ್ನು [[ಸುತ್ತಿಗೆ]]ಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಯದ ಪಾಪಗಳೂ ಇವನಿಗೆ ತಿಳಿಯದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ದೇವತೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನುಷ್ಯರ ನೆರವೂ ಇವನಿಗೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ಬೇಡ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ದಾರಿತಪ್ಪಿದ; ಸಂಜೆಯಾಗಿ ಬಿರುಗಾಳಿ, [[ಜಡಿಮಳೆ]] ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಗುಡುಗು-ಸಿಡಿಲುಗಳು ಹೊಡೆಯತೊಡಗಿದುವು. ಬೇಡ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಮರದ ಕೆಳಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾಗ, ಮಿಂಚೆರಗಿ ಅವನು ಕತ್ತೆತ್ತಿ ನೋಡಲು ಮರದ ಮೇಲೆ [[ಮಗು]]ವೊಂದು ಸಣ್ಣಕಡ್ಡಿಗೆ [[ಬಾವುಟ]]ವೊಂದನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದಿತು. ಅದರ ಬಳಿ ಬಂದೊಡನೆ ಗುಡುಗು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಶುಚಿಯಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ, ಕರಿಯ ನಾಯಿಯ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಸುವರೆಂದು ಕಲ್ಪನೆ. ಮಗು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಕಡ್ಡಿಯೂ ಬಾವುಟವೂ ಅಶುಚಿಯಾದುದೆಂದು ಬೇಡನಿಗೆ ತಟ್ಟನೆ ತಿಳಿದು, ದೇವತೆಗಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಗುವನ್ನು ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದು ಕೆಳಗುರುಳಿಸಿದ. ಒಡನೆಯೇ ಸಿಡಿಲು ಮರಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದು, ಬೇಡ ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದ. ಎಚ್ಚರ ತಿಳಿದು ಎದ್ದಾಗ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಚೀಟಿಯೊಂದು ಬಿದ್ದಿದ್ದಿತು; ಅದರಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೆರವಾದುದಕ್ಕೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಆಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂಬ ಬರೆಹವಿದ್ದಿತು. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಬಾಣದಿಂದ ಸತ್ತು ಬಿದ್ದಿದ್ದ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಹಲ್ಲಿಯ ಆಕೃತಿಯೂ ಇದ್ದಿತು. ಇದೇ ಮಗುವಿನ ರೂಪ ತಳೆದು ಗುಡುಗಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಗು ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು.

ಗುಡುಗಿನ ದೇವತೆಗೆ ಗುಡಿಗಳಿಲ್ಲ; ಈ ದೇವತೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುವುದು ಸಾವು, ತೊಂದರೆ ಅಷ್ಟೆ. ಜನ ಇವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಮಾಂತ್ರಿಕ]]ರು ಮಾತ್ರ ಇವನ ಮೊರೆ ಹೊಕ್ಕು ಇತರರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತಾರೆ. ಗುಡುಗು ದೇವತೆಯ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಮಳೆರಾಯ, ಮೋಡಗಳ ಹುಡುಗ, ಗಾಳಿರಾಯ ಇವೂ ದೇವತೇಗಳೇ. ಲುಂಗ್-ವಂಗ್ ಭಾರತದ [[ವರುಣ]]ನಿದ್ದಂತೆ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಅಪ್ಪಣೆಯ ಮೇರೆ ಈ ದೇವತೆ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟಷ್ಟು ಮಳೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರಗಳಿದ್ದು, ಒಂದೊಂದು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೂ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಲುಂಗ್-ವಂಗ್ (ಅಹಿರಾಜ) ಇದ್ದಾನೆ. ಇವರು ಸಹೋದರರೆಂದು ಜನರ ಎಣಿಕೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮುದ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ ರತ್ನಪ್ರಾಸಾದವಿದ್ದು, [[ಮೀನು]], [[ಏಡಿ]] ಮೊದಲಾದ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪರಿವಾರವಿರುತ್ತದೆ. ಆಓ ಖುವಂಗ್, ಆಓ ಜುನ್, ಆಓ ಷುನ್ ಮತ್ತು ಆಓ ಚಿನ್ ಇವರೇ ನಾಲ್ವರು ಅಹಿರಾಜರು. ಇವರಲ್ಲದೆ ನದಿಗಳ ಬಳಿ, ಕೊಳ ಬಾವಿಗಳ ಬಳಿ ಒಂದೊಂದು ಅಹಿರಾಜನ ಸನ್ನಿಧಿಯಿರುತ್ತದೆ. [[ಕ್ಷಾಮ]]-[[ಅನಾವೃಷ್ಟಿ]] ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಯ್ಯುವುದುಂಟು; ಇದು ಲುಂಗ್-ವಂಗ್ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮಳೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಕಲ್ಪನೆ.
[[File:WenChang-MingDynasty-ROM-May8-08.png|thumb|right|150px|[[Wenchang Wang]], Chinese God of literature, carved in ivory, {{Circa|1550}}–1644, [[Ming dynasty]].]]
ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆ. ಹದಿನೇಳು ಜನ್ಮಗಳನ್ನೆತ್ತಿ ಸಾಹಸದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿದ ಬಳಿಕವೇ ಇದು ದೇವತೆಯಾದುದು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪಂಡಿತನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದೇವತೆಯ ವಿಗ್ರಹವಿರುತ್ತಿದ್ದಿತು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತಂತೆ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಎಂದರೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೇವತೆ ಎಂದರ್ಥ. ಪಂಡಿತರಾಗುವ ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದಿತು. ಒಂದೊಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗಲೂ ಈ ದೇವತೆಯ ಅನುಗ್ರಹ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬುದ್ಧಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಕೊಳಗವನ್ನು ಬಳಸುವ ಈ ದೇವತೆ ಕೂರ್ಮಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಆ ವರ್ಷದ ಆ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೆಲ್ಲರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಮುಂದಿಟ್ಟು, ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಕುಂಚ]]ದಿಂದ ಗುರುತೊಂದನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ದೇವತೆ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದಾಗ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಪ್ರಥಮನಾಗಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾದನಂತೆ. ಆದರೆ ಈತ ತುಂಬ ಕುರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಇವನಿಗೆ ಸನ್ಮಾನ ಮಾಡಲು ಹಿಂಜರಿದನಂತೆ. ಆಗ ನಿರಾಶನಾಗಿ ಈತ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಚ್ಛಿಸಿ [[ಸಮುದ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಹಾರಲು [[ಆಮೆ]]ಯೊಂದು ಈತನನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತಂತೆ. ಇದು ಕೂರ್ಮಾಸನದ ಕಥೆ.

ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಂಧವೊಂದನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. [[ಪ್ರಬಂಧ]] ಅವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ತಾನು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗಲಾರನೆಂಬುದು ಖಚಿತವಾಯಿತು. ಮನೆಗೆ ಬಂದು ವೆನ್-ಚಾಂಗನ ಮರಹೊಕ್ಕು ನಿದ್ರೆಮಾಡಿದಾಗ ಅವನಿಗೊಂದು ಕನಸು. ಅದರಲ್ಲಿ ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ; ಅದರಲ್ಲಿ ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯದೂ ಇದ್ದಿತು. ಅನಂತರ ಒಂದು ಚಿಮ್ಮಟದಿಂದ ಈ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಮೇಲೆತ್ತಿದ. ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದಿತು. ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಅದನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು [[ಕಂಠಪಾಠ]] ಮಾಡುವಂತೆ ಹೇಳಿದ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಚ್ಚೆತ್ತು ಹೊರಗೆ ಬಂದಾಗ ಪರೀಕ್ಷಾಮಂದಿರವೆಲ್ಲ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿತು. ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತೆ ನಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಿದ್ದ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಬರೆದು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾದ.

ಸುಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವ ಷೌ-ಹ್ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಮುಖನಾದವ. ಬಕ್ಕ ತಲೆಯ ಮುದುಕ ಕೋಲೂರಿ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಚೀನೀಯನ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಬ್ಬದಂದು ಈ ದೇವತೆಯ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನೂ ಈ ದೇವತೆ ಮೊದಲೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಬರೆದಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ದೇವತೆಯೇ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಈ ದೇವತೆ 19 ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಆ ಹುಡುಗ ದೇವತೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸುರೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಲು, ದೇವತೆ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿ 19 ಎಂದಿದ್ದುದನ್ನು 91 ಎಂದು ತಿರುಗು ಮುರುಗು ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟ! ಸಂತೋಷದ ದೇವತೆಯಾದ ಫು-ಹ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಳದ ದೇವತೆಯಾದ ಲು-ಹ್ಸಿಂಗ್ ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಆಯುಷ್ಯದ ದೇವತೆಯ ಒಡನಾಡಿಗಳು, ಮೂವರನ್ನೂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೂವರೂ ಮೊದಲು ಮನುಷ್ಯರಾಗಿದ್ದು ಆನಂತರ ದೇವತೆಗಳಾದವರು.

ದಿವ್ಯಕನ್ಯೆಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ಚಿ-ನೈ ದೇವತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಥೆಗಳು ಬಹಳ ಇವೆ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಮಗಳಾದ ಈಕೆ ತಂದೆಗೆ ಹೊಲಿಗೆಯಿಲ್ಲದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಆಕೆಗೆ ಅನುರೂಪನಾದ ವರನನ್ನು ತಂದೆ ಕರುಣಿಸಿದ ಕಥೆ ಹೀಗಿದೆ. ಒಂದೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದನಕಾಯುವ ಗೊಲ್ಲನಿದ್ದ. ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಉಳುತ್ತಿದ್ದ. ಉಳುಮೆಗೆ ಒಂದು ಎತ್ತೂ ಇದ್ದಿತು. [[ಮದುವೆ]]ಯ ವಯಸ್ಸಾದರೂ ಆತ ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೆ ಇದ್ದ. ಒಂದು ದಿನ ಎತ್ತು 'ಒಡೆಯ, ಹಣದ ವೆಚ್ಚವಿಲ್ಲದೆ ಸುಂದರಿಯಾದ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ನಿನಗೆ ದೊರೆಯ ಬೇಕೆಂದರೆ ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಮಾಡು. ಈ ರಾತ್ರಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಕೊಳದ ಬಳಿ ಇರು; ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹುಡುಗಿಯರು ಸ್ನಾನಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಬಟ್ಟೆಗಳೆಲ್ಲ ದಡದ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾದ ಒಂದು ಉಡುಪನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದು ಬಿಡು- ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಗೊಲ್ಲ ಅದರಂತೆಯೇ ಆ ರಾತ್ರಿ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದಡದ ಮೇಲಿದ್ದ ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದು ತನ್ನ ಮನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಬಿಟ್ಟ. ಆ ಉಡುಪು ದಿವ್ಯ ಕನ್ಯೆಯದು; ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ತನ್ನ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಈ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ಉಡುಪಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಆಗದು; ಹೀಗಾಗಿ ಆಕೆ ಗೊಲ್ಲನನ್ನೇ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದುಬಿಟ್ಟಳು; ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೂ ಆದರು. ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಆಕೆ ಗಂಡನನ್ನು ಕುರಿತು &quot;ನಾವು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಇಷ್ಟುವರ್ಷಗಳಾದುವು; ಮಕ್ಕಳೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಲಾದರೂ ಹೇಳು, ಅಂದು ನನ್ನ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕದ್ದು ಎಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟೆ?&quot; ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು. ಗೊಲ್ಲ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟ. ಮರುದಿನವೇ ಆಕೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ಉಡುಪನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಬಿಟ್ಟಳು. ಗೊಲ್ಲನಿಗೆ ವಿರಹವ್ಯಥೆ ತೀರದಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಎತ್ತನ್ನು ಕೇಳಿದ. ಅದು ಹೇಳಿತು &quot;ನಿನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಎರಡು ಬುಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸಿ ಒಂದು ಕಾವಡಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ನಿನ್ನ ಹೆಗಲಮೇಲೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ನನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಿಂಬಾಲಿಸು ಎಂದು&quot;. ಅವನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಲು ಎತ್ತು ಅವರನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಒಯ್ದು ಅಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಕನ್ಯೆಯ ತಂದೆಯಾದ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಬಳಿಗೆ ಕರೆತಂದಿತು. ಗೊಲ್ಲ ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ತನಗೆ ದಿವ್ಯಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ದೇವತೆ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ ಆಕೆಯಿಂದ ಗೊಲ್ಲನ ಕಥೆ ನಿಜವೆಂಬುದನ್ನರಿತು, ಗೊಲ್ಲನನ್ನು ಅಮರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡ.

ಪಿತೃ ಶ್ರೀ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಅಜ್ಞಪ್ತನಾಗಿ ಪೂರ್ವಶಿಖರಮಹಾಚಕ್ರವರ್ತಿ (ತಾಯ್ ಯುಹೇ-ಟ-ತಿ) ಎಂಬಾತ ಮನುಷ್ಯಲೋಕದ ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಾವಿನವರಗೆ ಅವನ ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ನಿಯತಿಯಾಗಿ ನಡೆಯತಕ್ಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಇವನೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇವನ ಗುಡಿಗಳೇ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ತುಂಬ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಇವನದು ದೊಡ್ಡ ಪರಿವಾರ, ಪಾಪ ಪುಣ್ಯ ಲೆಕ್ಕ ಇಡುವ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತರು ಈ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು. ಇವನ ಮಗಳು ಮೇಘಶ್ರೀಮಾತೆ (ಪಿ-ಹ್ಸಿಯು-ಯುವಾನ್-ಚುನ್) ಹೆಂಗಸರನ್ನೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಕಾಪಿಡುವವಳು. ಇವಳ ಪೂಜೆಯೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಇವರಲ್ಲದೆ ಚೀನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ, ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ದೇವತೆಗಳಿದ್ದರು. ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಇವರಿಗೆ ಗೋಡೆಯ ದೇವತೆ, ಕಂದಕದ ದೇವತೆ ಎಂದು ಮೊದಲಾಗಿ ಹೆಸರುಗಳಿದ್ದುವು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರಾಗಿದ್ದವರೇ; ತಮ್ಮ ಶೀಲದಿಂದ, ಸಾಹಸದಿಂದ ದೇವತ್ವ ಪಡೆದವರು. ತೀರಿಕೊಂಡನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಬಾರದಂತೆ ಕರುಣಿಸಿ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ಒಂದೊಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುವು. ಇವರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಪ್ರದೇಶದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದರ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಕನಸಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ದಿನದಂದು ಈತ ಅಧಿಕಾರವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನೆಂಬ ಸೂಚನೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಒದಗಿದ್ದು, ಅಂದು ರಾತ್ರಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ದಲ, ಮೇಳ, ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದೇವತೆ ಬಂದನೆಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಈ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿಟ್ಟು ಜನ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಗೃಹದೇವತೆಗಳೂ (ತ್ಸಓ-ವಂಗ್) ದ್ವಾರದೇವತೆಗಳೂ (ಮೆನ್-ಶೆನ್) ಇದ್ದಾರೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವವರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನೂ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನೂ ಗೃಹದೇವತೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರ ಸ್ಥಾನ ಒಲೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ (ಅವರ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ 12ನೆಯ ತಿಂಗಳ 23ನೇ ದಿನ ಈ ದೇವತೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ವರದಿಯನ್ನೊಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವತೆಗೆ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಲ್ಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಇದರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ತ್ಸಓ-ವಂಗ್-ನೈ-ನೈ ಎಂಬ ಹೆಣ್ಣುದೇವತೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಂಗಸರ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ. ತ್ಸಾಯ್-ಶೆನ್ ಭಾರತದ ಕುಬೇರನಿದ್ದಂತೆ, ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಮಾನಿದೇವತೆ. ಕುವಾನ್-ಟಿ ಸಮರ ದೇವತೆ, ಇಂದ್ರನಿದ್ದಂತೆ. ಆದರೆ ತಾಓಧರ್ಮದ ಎಣಿಕೆಯಂತೆ ಈ ದೇವತೆಯೇ ಲೋಕಪಾಲಕ, ಜನಗಣನಾಯಕ. ಇವನನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವನು ಮೊದಲಿಗೆ ಹಾನ್ ದೇಶದ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದವ, ಕ್ರಿಸ್ತಾಬ್ದ 770ರಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ದೇವತೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿದೇವತೆಗಳೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನರಕದ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇವರಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಯಮನ (ಯೆನ್-ವಂಗ್) ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇದೆ. ಹದಿನೆಂಟು ನರಕಗಳನ್ನು ಇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
==ಸ್ವರ್ಗ-ನರಕ==
ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಳೆದು ಕ್ಷಿತಿಗರ್ಭ (ತಿ-ತ್ಸಂಗ್ ವಂಗ್-ಪುಸ) ಬೋಧಿಸತ್ವನೆಂಬ ಪರಮಕಾರುಣಿಕ ದೇವತೆ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದಾರಮಾಡುವುದಕ್ಕೆಂದು ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಚೀನೀ ಜನರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಸತ್ತಾಗ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದ್ದಿತು. ಬೌದ್ಧ ಬಿಕ್ಷುವಿನಂತೆಯೇ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮಣಿಯಿಂದ ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ದಾರಿ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಕಾಳಕತ್ತಲೆಯೇ.
[[File:Boxwood statue of Avalokiteshvara (Guan-Yin).jpg|thumb|Boxwood statue of Avalokiteshvara (Guan-Yin)]]
ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನರಕದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮುಖ್ಯವಾಗಿಯೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಆಯಸ್ಸು ತೀರಿದೊಡನೆ ಯಮ ಇಬ್ಬರು ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಜೀವಿಯ ಜೀವವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ತಂದು ನರಕದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರು ದೂತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವೃಷಭಮುಖಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಅಶ್ವಮುಖಿ. ಇವರಿಬ್ಬರು ಯಮನ ಅಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮನುಷ್ಯನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ಮನೆಯ ದ್ವಾರ ದೇವತೆಗಳು ಯಮನ ಅಣತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ದೂತರನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆಮೇಲೆ ದೂತರು ಜೀವವನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಒಯ್ದು ಗೋಡೆ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದುಕದ ದೇವತೆಗಳ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವತೆಗಳು ಜೀವವನ್ನು 49 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಅನಂತರ ಅದರ ಕರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲವೇ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೆಸರಿನ ಸಾದೃಶ್ಯದಿಂದ ದೂತರು ಬೇರೊಂದು ಜೀವವನ್ನು ತಂದು ಬಿಟ್ಟಿರುವುದುಂಟು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇವತೆಗಳು ಜೀವ ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ದೇಹದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಚೀನೀ ಜನ ಮೃತದೇಹವನ್ನು ಹಲವಾರು ದಿನಗಳು (ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ 7 ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 49) ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಆನಂತರ ಹೂಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳು 49 ದಿನಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಜೀವವನ್ನೇ ಯಮನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಜೀವಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಗತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿದ ಜೀವಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕ್ಯುನ್ ಲುನ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಅಮರರ ವಿಹಾರಭೂಮಿಗೆ ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ಸುಖಪಡುತ್ತವೆ. ಪಾಪಿಗಳು ನರಕದಲ್ಲಿ ಅಸಹ್ಯ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಜೀವಗಳು ಪಾಪ ಮಾಡಿ ಪಶುಪಕ್ಷಿಗಳ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಂಸರ್ಗವಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಕಲ್ಪನೆ ದೃಢವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ನರಕ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ರಾಜ್ಯ, ಅದರಲ್ಲಿ [[ಪಟ್ಟಣ]]ಗಳಿವೆ. [[ಗ್ರಾಮಗಳು|ಹಳ್ಳಿ]]ಗಳಿವೆ, ಉದ್ಯಾನಗಳಿವೆ. ಮೃತನ ಜೀವ ರಾಕ್ಷಸದ್ವಾರದಿಂದ (ಕುವಿ-ಮೆನ್-ಕುವಾನ್) [[ನರಕ]]ದ ಮುಖ್ಯಪಟ್ಟಣವಾದ ಫೆಂಗ್-ತುವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಮನ ಅರಮನೆ, [[ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಯಾತನಾಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿರುತ್ತವೆ. [[ಯಮ]]ನ ಪರಿವಾರದವರೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಂತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ರಾಕ್ಷಸ]]ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಎದುರುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೌನೈಹೋ ಎಂಬ ನದಿಯಿದ್ದು ಅದನ್ನು ದಾಟಲು ಮೂರು ಸೇತುವೆಗಳಿರುತ್ತವೆ; ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ವರ್ಣಸೇತುವೆ, ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿದ ಜೀವಗಳಿಗಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಿಸೇತುವೆ, ಪಾಪಿಗಳಿಗಾಗಿ ತುಂಬ ಉದ್ದದ ಕಟಕಟೆಯಲ್ಲದ ಸೇತುವೆ. ಪಾಪಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವಾಗ ನದಿಯೊಳಗೆ ಬೀಳದೆ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ನದಿಯಲ್ಲಿ [[ಹಾವು]]ಗಳೂ [[ನಾಯಿ]]ಗಳೂ ಅವರನ್ನು ಕಚ್ಚಿ, ಹರಿದು, ಚೂರುಚೂರು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪಟ್ಟಣವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕದಿಂದ, [[ಅಪಘಾತಗಳು|ಅಪಘಾತ]]ದಿಂದ, [[ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ]]ಯಿಂದ ಸತ್ತವರ ಜೀವಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆಯಸ್ಸು ತೀರುವ ಮೊದಲೇ ಸತ್ತ ಇವರು ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹಸಿದ ಪಿಶಾಚಿಗಳಂತೆ ಆಯಸ್ಸು ತೀರುವವರೆಗೂ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿರದು.

ಸ್ವರ್ಗ ಪುಣ್ಯಜೀವಿಗಳ ವಿಹಾರಕ್ಷೇತ್ರ. ಪಶ್ಚಿಮದಿಗ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ, ಅಮಿತಾಭಬುದ್ಧ ಆಳುವ ಸುಖಾವತಿ ಇಂಥದೊಂದು ಸ್ವರ್ಗ, ಕ್ಯುನ ಲುನ್ ಪರ್ವತ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ವರ್ಗ. ಇದು ಗ್ರೀಕರ ಒಲಿಂಪಸ್ ಇದ್ದಹಾಗೆ. ಆದರೆ ಕ್ಯುನ್ ಲುನ್ ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಚೀನಕ್ಕೆ ತುಂಬ ದೂರ ಇರುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪರ್ವತ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಹೆಂಡತಿ ವಂಗ್-ಮಾತೆಯೇ ಈ ಪರ್ವತವನ್ನು ಆಳುವವಳು ಪರ್ವತದ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತುಗಳ [[ಅರಮನೆ]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೇಡ್‍ನಲ್ಲಿಯೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ವಂಗ್-ಮಾತೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅರಮನೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ರಮಣೀಯವಾದ ಉದ್ಯಾನವಿದ್ದು ಬಗೆಬಗೆಯ ಸುಖಸಂತೋಷಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ ಇರುವುದು ಅಲ್ಲಿಯೆ. ಪುಣ್ಯಜೀವಿಗಳು ಆ [[ಉದ್ಯಾನ]]ದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಿ ಪೀಚ್‍ಹಣ್ಣನ್ನು ಸವಿಯಬಹುದು.

ಹೀಗೆ ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನೆಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಬದುಕು ನೀತಿಯುತವಾಗಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದೇ ಈ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳ ಸಂದೇಶ. 
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

[[ವರ್ಗ:ಪುರಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]]</text>
      <sha1>6rkcojhny16cjm0vjff5tgkqt1p1vtv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434873</id>
      <parentid>1434872</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T05:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ ವಿಸ್ತರಣೆ</comment>
      <origin>1434873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43214" sha1="nqt9gfuo8rz6j4xdu1x5yhf44deu6o4" xml:space="preserve">[[File:Guardians and Dieties from the Water-Land Ritual.jpg|thumb|[[Shuilu ritual paintings|Shuilu ritual painting]] of Guardians and Deities]]
'''ಚೀನೀ ಪುರಾಣ''' [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಧರ್ಮ]]ಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದುವು-[[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]], ತಾಓಧರ್ಮ ಮತ್ತು [[ಕನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್ ಧರ್ಮ]]. ತುಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಚೀನದ ಆಡಳಿತ ಧರ್ಮ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್]] ಧರ್ಮವೇ ಆಗಿದ್ದಿತು. [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯಾದವ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಕನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್, ಪಿತೃದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಸ್ವರ್ಗ]], [[ಸೂರ್ಯ]], [[ಚಂದ್ರ]], ಪೃಥ್ವೀ, ಸಮರದೇವತೆ-ಇವರಿಗೆಲ್ಲ [[ಬಲಿ/ ನರಬಲಿ|ಬಲಿ]]ಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇದರಂತೆ ತಾಓಧರ್ಮವೂ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದಿತು. ಕಂಫೂಷೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಇದ್ದನೆಂದ ಹೇಳಲಾದ ಲಾವೋಟ್ಸು ಎಂಬಾತನೇ ತಾಓಧರ್ಮದ ಪ್ರವರ್ತಕನಾದರೂ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಂಗ್ ತಾಓ ಲಿಂಗ್ ಎಂಬಾತನೇ ಈ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ. ಇವನು ದಿವ್ಯಾಚಾರ್ಯ (ತಿಎನ್-ಷಿಃ) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಎಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು [[ದೇವರು|ದೇವತೆ]]ಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವೂ ಚೀನ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಮನೋಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನನುಸರಿಸಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರೂಪವನ್ನು ತಳೆಯಿತು. ಚೀನೀ ಜನರ ಪುರಾಣ ಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರು ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿನ ವಿವರಗಳು ಕಲೆತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ತಾಓಧರ್ಮವೇ ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅರಕವೆನ್ನಬಹುದು. ಚೀನೀ ಜನರ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಾಓಧರ್ಮದವರೇ.
==ದೇವತೆಗಳು==
ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬರುವ ದೇವತೆಗಳು ಚೀನೀ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದಂತೆಯೇ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ದೇವತೆಗೆ ಒಂದೊಂದು [[ಅಧಿಕಾರ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ)|ಅಧಿಕಾರ]], ಕಾರ್ಯಗೌರವ, ಸ್ಥಾನ, ಮಾನ; ಅವರಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ತಾರತಮ್ಯಗಳುಂಟು. ದೇವತೆಗಳು ತಂತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವರಿಗೆ ಪದಚ್ಯುತಿಯೂ ಉಂಟು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವತಾ ತಾರತಮ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಯಾವೊಬ್ಬ ದೇವತೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವೂ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ; ಆ ದೇವತೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತವಾದುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಚೀನೀದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸಬರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಚೀನೀದೇವತೆಗಳು ಮನುಷ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪಡಿಯಚ್ಚಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸಿದ್ಧರಾದವರು.

ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತುಂಬ ದೊಡ್ಡದು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ [[ಸ್ವರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೇವತೆಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ವಾರಸ್ಯ. ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಗಳಿವೆ; ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯಂತೆ ಒಂಬತ್ತು, ಇನ್ನೊಂದರಂತೆ ಮೂವತ್ತಮೂರು ನೆಲೆಗಳು. ದೇವಾಧಿದೇವತೆ ಮೇಲಿನ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆಗೆ ಯು-ತಿ ಎಂದು ಹೆಸರು; ಈ ಮಾತಿಗೆ 'ಜೇಡ್‍ನ ದಿವ್ಯವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದರ್ಥ. ಇವನನ್ನು ದಿವ್ಯಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎಂದೂ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ (ಲಾಓ-ತಿಎನ್-ಯೆ) ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಇವನೇ ಆದಿದೇವತೆ: [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವ. ಇವನು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವನ್ನು ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಒಣಗಲಿಟ್ಟನಂತೆ; ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಭಾರಿ ಮಳೆ ಬಿದ್ದುದರಿಂದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಒಳಗಿರಿಸಿದನಂತೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗೊಂಬೆಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದು ಬಿರುಕುಬಿಟ್ಟುವು. ಕೆಲವು ಕೈಕಾಲು ಕರಗಿ ನಿಂತುವು; ಕೆಲವು ಏನೂ ಆಗದೆ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದುವು. ಈ ಗೊಂಬೆಗಳೇ ಮುಂದೆ ಮನುಷ್ಯರಾದರು. ಸರಿಯಾಗಿದ್ದ ಗೊಂಬೆಗಳು ಆರೋಗದೃಢಕಾಯರಾದ ಮನುಷ್ಯರಾದುವು; ಮಳೆಗೆ ಒಡೆದುಹೋದವು [[ರೋಗಿ]]ಗಳು, ಅಂಗವಿಕಲರು, ಕುರೂಪಿಗಳು ಆದುವು. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವಾಧಿದೇವತೆಯಾದರೂ ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಿನ ದೇವತೆ ಅದಿಕಾರಣ-ಸ್ವರ್ಗೇಶ. ಇವನ ಅನಂತರವೇ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ಮೈದಳೆದುದು. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು, ತನ್ನದೇ ಆದ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಸಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವನು ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ. ಇವನಿಗೆ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಮಗ ಎರ್ಹ್‍ಲಂಗ್ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ದೇವತೆ; ಭಾರತದ ಅಘಮರ್ಷಣನಂತೆ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಶಕ್ತಿ ರಾಜಮಾತೆ ವಂಗ್-ಮು. ಸುರಸುಂದರಿಯಾದ ಈಕೆಗೆ ತನ್ನ ಪರಿವಾರವಿದೆ. ಅಮೃತಸಮಾರಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಕೆ ಪ್ರಮುಖಳು; ಅಮೃತದ ಗುಣವಿರುವ ಪೀಚ್‍ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಈಕೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಹಂಚುವವಳು. ದೇವತೆಗಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹಣ್ಣಾಗುವ ಪೀಚ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಮೃತವೆಂದು ಕಲ್ಪನೆ; ಈಗಲೂ ಚೀನೀಯರಲ್ಲಿ ಪೀಚ್ ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತ.

ಇವರಲ್ಲದೆ ಚೀನೀಯರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಕೃತಿದೇವತೆಗಳು ಇವೆ. ಇವರ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಅವರ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮೊದಲಿಗೆ ಹುಂಜದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ಸತ್ಪಥವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮನುಷ್ಯನ ಮುಖವನ್ನು ಪಡೆದ ದೇವತೆ. ವರ್ಷಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವತೆಗೆ ಎಡೆಯಿಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಪೂಜೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಡಗರದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಚಂಗ್-ಹೋ ಎಂಬ ದೇವತೆಯಿದ್ದು ಈಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥ ಬಿಲ್ಲಾಳು ಐ ಎಂಬಾತನ ಹೆಂಡತಿಯೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಿದೆ. ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಹತ್ತು ಸೂರ್ಯರು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ ಕತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಈ ಬಿಲ್ಲಾಳು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಒಂಬತ್ತು ಸೂರ್ಯರನ್ನು ಹೊಡೆದು ಕೆಳಗುರುಳಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳು ಇವನಿಗೆ [[ಅಮೃತ]]ವನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಕೊಟ್ಟರು. ಆತ ಅದನ್ನು ಮನೆಗೊಯ್ದು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಕಾಣದಂತೆ ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಕುಡಿದು ಬಿಟ್ಟಳು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಬಿಲ್ಲಾಳು ಸಿಟ್ಟಿಗೇಳಲು ಹೆಂಡತಿ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿಗೆ ಓಡಿಬಿಟ್ಟಳು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ [[ಮೊಲ]] ಆಕೆಗೆ ರಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಆಕೆಯ ಗಂಡನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಆಕೆ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿಯೆ ಇದ್ದಾಳೆ. ಲೈ-ಕುಂಗ್ [[ಗುಡುಗು|ಗುಡುಗಿ]]ನ ದೇವತೆ; ನೀಲಿಬಣ್ಣದ ಬೊಜ್ಜುದೇಹ, ಕುರೂಪ, ಉದ್ದನೆಯ ಉಗುರುಗಳು ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಇರುವ ದೇವತೆ. ಬರಿಮೈಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗುವ ಈ ದೇವತೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಬಗಲಿಗೆ ಢಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ನೇತುಬೀಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಪಾಪಿಗಳನ್ನು [[ಸುತ್ತಿಗೆ]]ಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಯದ ಪಾಪಗಳೂ ಇವನಿಗೆ ತಿಳಿಯದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ದೇವತೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನುಷ್ಯರ ನೆರವೂ ಇವನಿಗೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ಬೇಡ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ದಾರಿತಪ್ಪಿದ; ಸಂಜೆಯಾಗಿ ಬಿರುಗಾಳಿ, [[ಜಡಿಮಳೆ]] ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಗುಡುಗು-ಸಿಡಿಲುಗಳು ಹೊಡೆಯತೊಡಗಿದುವು. ಬೇಡ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಮರದ ಕೆಳಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾಗ, ಮಿಂಚೆರಗಿ ಅವನು ಕತ್ತೆತ್ತಿ ನೋಡಲು ಮರದ ಮೇಲೆ [[ಮಗು]]ವೊಂದು ಸಣ್ಣಕಡ್ಡಿಗೆ [[ಬಾವುಟ]]ವೊಂದನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದಿತು. ಅದರ ಬಳಿ ಬಂದೊಡನೆ ಗುಡುಗು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಶುಚಿಯಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ, ಕರಿಯ ನಾಯಿಯ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಸುವರೆಂದು ಕಲ್ಪನೆ. ಮಗು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಕಡ್ಡಿಯೂ ಬಾವುಟವೂ ಅಶುಚಿಯಾದುದೆಂದು ಬೇಡನಿಗೆ ತಟ್ಟನೆ ತಿಳಿದು, ದೇವತೆಗಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಗುವನ್ನು ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದು ಕೆಳಗುರುಳಿಸಿದ. ಒಡನೆಯೇ ಸಿಡಿಲು ಮರಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದು, ಬೇಡ ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದ. ಎಚ್ಚರ ತಿಳಿದು ಎದ್ದಾಗ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಚೀಟಿಯೊಂದು ಬಿದ್ದಿದ್ದಿತು; ಅದರಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೆರವಾದುದಕ್ಕೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಆಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂಬ ಬರೆಹವಿದ್ದಿತು. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಬಾಣದಿಂದ ಸತ್ತು ಬಿದ್ದಿದ್ದ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಹಲ್ಲಿಯ ಆಕೃತಿಯೂ ಇದ್ದಿತು. ಇದೇ ಮಗುವಿನ ರೂಪ ತಳೆದು ಗುಡುಗಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಗು ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು.

ಗುಡುಗಿನ ದೇವತೆಗೆ ಗುಡಿಗಳಿಲ್ಲ; ಈ ದೇವತೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುವುದು ಸಾವು, ತೊಂದರೆ ಅಷ್ಟೆ. ಜನ ಇವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಮಾಂತ್ರಿಕ]]ರು ಮಾತ್ರ ಇವನ ಮೊರೆ ಹೊಕ್ಕು ಇತರರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತಾರೆ. ಗುಡುಗು ದೇವತೆಯ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಮಳೆರಾಯ, ಮೋಡಗಳ ಹುಡುಗ, ಗಾಳಿರಾಯ ಇವೂ ದೇವತೇಗಳೇ. ಲುಂಗ್-ವಂಗ್ ಭಾರತದ [[ವರುಣ]]ನಿದ್ದಂತೆ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಅಪ್ಪಣೆಯ ಮೇರೆ ಈ ದೇವತೆ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟಷ್ಟು ಮಳೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರಗಳಿದ್ದು, ಒಂದೊಂದು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೂ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಲುಂಗ್-ವಂಗ್ (ಅಹಿರಾಜ) ಇದ್ದಾನೆ. ಇವರು ಸಹೋದರರೆಂದು ಜನರ ಎಣಿಕೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮುದ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ ರತ್ನಪ್ರಾಸಾದವಿದ್ದು, [[ಮೀನು]], [[ಏಡಿ]] ಮೊದಲಾದ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪರಿವಾರವಿರುತ್ತದೆ. ಆಓ ಖುವಂಗ್, ಆಓ ಜುನ್, ಆಓ ಷುನ್ ಮತ್ತು ಆಓ ಚಿನ್ ಇವರೇ ನಾಲ್ವರು ಅಹಿರಾಜರು. ಇವರಲ್ಲದೆ ನದಿಗಳ ಬಳಿ, ಕೊಳ ಬಾವಿಗಳ ಬಳಿ ಒಂದೊಂದು ಅಹಿರಾಜನ ಸನ್ನಿಧಿಯಿರುತ್ತದೆ. [[ಕ್ಷಾಮ]]-[[ಅನಾವೃಷ್ಟಿ]] ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಯ್ಯುವುದುಂಟು; ಇದು ಲುಂಗ್-ವಂಗ್ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮಳೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಕಲ್ಪನೆ.
[[File:WenChang-MingDynasty-ROM-May8-08.png|thumb|right|150px|[[Wenchang Wang]], Chinese God of literature, carved in ivory, {{Circa|1550}}–1644, [[Ming dynasty]].]]
ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆ. ಹದಿನೇಳು ಜನ್ಮಗಳನ್ನೆತ್ತಿ ಸಾಹಸದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿದ ಬಳಿಕವೇ ಇದು ದೇವತೆಯಾದುದು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪಂಡಿತನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದೇವತೆಯ ವಿಗ್ರಹವಿರುತ್ತಿದ್ದಿತು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತಂತೆ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಎಂದರೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೇವತೆ ಎಂದರ್ಥ. ಪಂಡಿತರಾಗುವ ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದಿತು. ಒಂದೊಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗಲೂ ಈ ದೇವತೆಯ ಅನುಗ್ರಹ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬುದ್ಧಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಕೊಳಗವನ್ನು ಬಳಸುವ ಈ ದೇವತೆ ಕೂರ್ಮಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಆ ವರ್ಷದ ಆ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೆಲ್ಲರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಮುಂದಿಟ್ಟು, ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಕುಂಚ]]ದಿಂದ ಗುರುತೊಂದನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ದೇವತೆ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದಾಗ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಪ್ರಥಮನಾಗಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾದನಂತೆ. ಆದರೆ ಈತ ತುಂಬ ಕುರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಇವನಿಗೆ ಸನ್ಮಾನ ಮಾಡಲು ಹಿಂಜರಿದನಂತೆ. ಆಗ ನಿರಾಶನಾಗಿ ಈತ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಚ್ಛಿಸಿ [[ಸಮುದ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಹಾರಲು [[ಆಮೆ]]ಯೊಂದು ಈತನನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತಂತೆ. ಇದು ಕೂರ್ಮಾಸನದ ಕಥೆ.

ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಂಧವೊಂದನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. [[ಪ್ರಬಂಧ]] ಅವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ತಾನು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗಲಾರನೆಂಬುದು ಖಚಿತವಾಯಿತು. ಮನೆಗೆ ಬಂದು ವೆನ್-ಚಾಂಗನ ಮರಹೊಕ್ಕು ನಿದ್ರೆಮಾಡಿದಾಗ ಅವನಿಗೊಂದು ಕನಸು. ಅದರಲ್ಲಿ ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ; ಅದರಲ್ಲಿ ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯದೂ ಇದ್ದಿತು. ಅನಂತರ ಒಂದು ಚಿಮ್ಮಟದಿಂದ ಈ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಮೇಲೆತ್ತಿದ. ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದಿತು. ವೆನ್-ಚಾಂಗ್ ಅದನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು [[ಕಂಠಪಾಠ]] ಮಾಡುವಂತೆ ಹೇಳಿದ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಚ್ಚೆತ್ತು ಹೊರಗೆ ಬಂದಾಗ ಪರೀಕ್ಷಾಮಂದಿರವೆಲ್ಲ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿತು. ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತೆ ನಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಿದ್ದ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಬರೆದು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾದ.

ಸುಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವ ಷೌ-ಹ್ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಮುಖನಾದವ. ಬಕ್ಕ ತಲೆಯ ಮುದುಕ ಕೋಲೂರಿ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಚೀನೀಯನ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಬ್ಬದಂದು ಈ ದೇವತೆಯ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನೂ ಈ ದೇವತೆ ಮೊದಲೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಬರೆದಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ದೇವತೆಯೇ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಈ ದೇವತೆ 19 ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಆ ಹುಡುಗ ದೇವತೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸುರೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಲು, ದೇವತೆ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿ 19 ಎಂದಿದ್ದುದನ್ನು 91 ಎಂದು ತಿರುಗು ಮುರುಗು ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟ! ಸಂತೋಷದ ದೇವತೆಯಾದ ಫು-ಹ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಳದ ದೇವತೆಯಾದ ಲು-ಹ್ಸಿಂಗ್ ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಆಯುಷ್ಯದ ದೇವತೆಯ ಒಡನಾಡಿಗಳು, ಮೂವರನ್ನೂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೂವರೂ ಮೊದಲು ಮನುಷ್ಯರಾಗಿದ್ದು ಆನಂತರ ದೇವತೆಗಳಾದವರು.

ದಿವ್ಯಕನ್ಯೆಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ಚಿ-ನೈ ದೇವತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಥೆಗಳು ಬಹಳ ಇವೆ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಮಗಳಾದ ಈಕೆ ತಂದೆಗೆ ಹೊಲಿಗೆಯಿಲ್ಲದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಆಕೆಗೆ ಅನುರೂಪನಾದ ವರನನ್ನು ತಂದೆ ಕರುಣಿಸಿದ ಕಥೆ ಹೀಗಿದೆ. ಒಂದೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದನಕಾಯುವ ಗೊಲ್ಲನಿದ್ದ. ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಉಳುತ್ತಿದ್ದ. ಉಳುಮೆಗೆ ಒಂದು ಎತ್ತೂ ಇದ್ದಿತು. [[ಮದುವೆ]]ಯ ವಯಸ್ಸಾದರೂ ಆತ ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೆ ಇದ್ದ. ಒಂದು ದಿನ ಎತ್ತು 'ಒಡೆಯ, ಹಣದ ವೆಚ್ಚವಿಲ್ಲದೆ ಸುಂದರಿಯಾದ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ನಿನಗೆ ದೊರೆಯ ಬೇಕೆಂದರೆ ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಮಾಡು. ಈ ರಾತ್ರಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಕೊಳದ ಬಳಿ ಇರು; ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹುಡುಗಿಯರು ಸ್ನಾನಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಬಟ್ಟೆಗಳೆಲ್ಲ ದಡದ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾದ ಒಂದು ಉಡುಪನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದು ಬಿಡು- ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಗೊಲ್ಲ ಅದರಂತೆಯೇ ಆ ರಾತ್ರಿ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದಡದ ಮೇಲಿದ್ದ ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದು ತನ್ನ ಮನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಬಿಟ್ಟ. ಆ ಉಡುಪು ದಿವ್ಯ ಕನ್ಯೆಯದು; ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ತನ್ನ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಈ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ಉಡುಪಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಆಗದು; ಹೀಗಾಗಿ ಆಕೆ ಗೊಲ್ಲನನ್ನೇ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದುಬಿಟ್ಟಳು; ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೂ ಆದರು. ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಆಕೆ ಗಂಡನನ್ನು ಕುರಿತು &quot;ನಾವು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಇಷ್ಟುವರ್ಷಗಳಾದುವು; ಮಕ್ಕಳೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಲಾದರೂ ಹೇಳು, ಅಂದು ನನ್ನ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕದ್ದು ಎಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟೆ?&quot; ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು. ಗೊಲ್ಲ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟ. ಮರುದಿನವೇ ಆಕೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ಉಡುಪನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಬಿಟ್ಟಳು. ಗೊಲ್ಲನಿಗೆ ವಿರಹವ್ಯಥೆ ತೀರದಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಎತ್ತನ್ನು ಕೇಳಿದ. ಅದು ಹೇಳಿತು &quot;ನಿನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಎರಡು ಬುಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸಿ ಒಂದು ಕಾವಡಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ನಿನ್ನ ಹೆಗಲಮೇಲೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ನನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಿಂಬಾಲಿಸು ಎಂದು&quot;. ಅವನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಲು ಎತ್ತು ಅವರನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಒಯ್ದು ಅಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಕನ್ಯೆಯ ತಂದೆಯಾದ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಬಳಿಗೆ ಕರೆತಂದಿತು. ಗೊಲ್ಲ ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ತನಗೆ ದಿವ್ಯಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ದೇವತೆ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ ಆಕೆಯಿಂದ ಗೊಲ್ಲನ ಕಥೆ ನಿಜವೆಂಬುದನ್ನರಿತು, ಗೊಲ್ಲನನ್ನು ಅಮರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡ.

ಪಿತೃ ಶ್ರೀ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಅಜ್ಞಪ್ತನಾಗಿ ಪೂರ್ವಶಿಖರಮಹಾಚಕ್ರವರ್ತಿ (ತಾಯ್ ಯುಹೇ-ಟ-ತಿ) ಎಂಬಾತ ಮನುಷ್ಯಲೋಕದ ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಾವಿನವರಗೆ ಅವನ ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ನಿಯತಿಯಾಗಿ ನಡೆಯತಕ್ಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಇವನೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇವನ ಗುಡಿಗಳೇ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ತುಂಬ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಇವನದು ದೊಡ್ಡ ಪರಿವಾರ, ಪಾಪ ಪುಣ್ಯ ಲೆಕ್ಕ ಇಡುವ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತರು ಈ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು. ಇವನ ಮಗಳು ಮೇಘಶ್ರೀಮಾತೆ (ಪಿ-ಹ್ಸಿಯು-ಯುವಾನ್-ಚುನ್) ಹೆಂಗಸರನ್ನೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಕಾಪಿಡುವವಳು. ಇವಳ ಪೂಜೆಯೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಇವರಲ್ಲದೆ ಚೀನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ, ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ದೇವತೆಗಳಿದ್ದರು. ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಇವರಿಗೆ ಗೋಡೆಯ ದೇವತೆ, ಕಂದಕದ ದೇವತೆ ಎಂದು ಮೊದಲಾಗಿ ಹೆಸರುಗಳಿದ್ದುವು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರಾಗಿದ್ದವರೇ; ತಮ್ಮ ಶೀಲದಿಂದ, ಸಾಹಸದಿಂದ ದೇವತ್ವ ಪಡೆದವರು. ತೀರಿಕೊಂಡನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಬಾರದಂತೆ ಕರುಣಿಸಿ ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ಒಂದೊಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುವು. ಇವರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಪ್ರದೇಶದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದರ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಕನಸಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ದಿನದಂದು ಈತ ಅಧಿಕಾರವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನೆಂಬ ಸೂಚನೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಒದಗಿದ್ದು, ಅಂದು ರಾತ್ರಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ದಲ, ಮೇಳ, ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದೇವತೆ ಬಂದನೆಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಈ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿಟ್ಟು ಜನ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಗೃಹದೇವತೆಗಳೂ (ತ್ಸಓ-ವಂಗ್) ದ್ವಾರದೇವತೆಗಳೂ (ಮೆನ್-ಶೆನ್) ಇದ್ದಾರೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವವರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನೂ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನೂ ಗೃಹದೇವತೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರ ಸ್ಥಾನ ಒಲೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ (ಅವರ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ 12ನೆಯ ತಿಂಗಳ 23ನೇ ದಿನ ಈ ದೇವತೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ವರದಿಯನ್ನೊಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವತೆಗೆ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಲ್ಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಇದರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ತ್ಸಓ-ವಂಗ್-ನೈ-ನೈ ಎಂಬ ಹೆಣ್ಣುದೇವತೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಂಗಸರ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ. ತ್ಸಾಯ್-ಶೆನ್ ಭಾರತದ ಕುಬೇರನಿದ್ದಂತೆ, ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಮಾನಿದೇವತೆ. ಕುವಾನ್-ಟಿ ಸಮರ ದೇವತೆ, ಇಂದ್ರನಿದ್ದಂತೆ. ಆದರೆ ತಾಓಧರ್ಮದ ಎಣಿಕೆಯಂತೆ ಈ ದೇವತೆಯೇ ಲೋಕಪಾಲಕ, ಜನಗಣನಾಯಕ. ಇವನನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವನು ಮೊದಲಿಗೆ ಹಾನ್ ದೇಶದ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದವ, ಕ್ರಿಸ್ತಾಬ್ದ 770ರಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ದೇವತೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿದೇವತೆಗಳೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನರಕದ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇವರಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಯಮನ (ಯೆನ್-ವಂಗ್) ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇದೆ. ಹದಿನೆಂಟು ನರಕಗಳನ್ನು ಇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
==ಸ್ವರ್ಗ-ನರಕ==
ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಳೆದು ಕ್ಷಿತಿಗರ್ಭ (ತಿ-ತ್ಸಂಗ್ ವಂಗ್-ಪುಸ) ಬೋಧಿಸತ್ವನೆಂಬ ಪರಮಕಾರುಣಿಕ ದೇವತೆ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದಾರಮಾಡುವುದಕ್ಕೆಂದು ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಚೀನೀ ಜನರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಸತ್ತಾಗ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದ್ದಿತು. ಬೌದ್ಧ ಬಿಕ್ಷುವಿನಂತೆಯೇ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮಣಿಯಿಂದ ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ದಾರಿ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಕಾಳಕತ್ತಲೆಯೇ.
[[File:Boxwood statue of Avalokiteshvara (Guan-Yin).jpg|thumb|Boxwood statue of Avalokiteshvara (Guan-Yin)]]
ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನರಕದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮುಖ್ಯವಾಗಿಯೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಆಯಸ್ಸು ತೀರಿದೊಡನೆ ಯಮ ಇಬ್ಬರು ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಜೀವಿಯ ಜೀವವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ತಂದು ನರಕದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರು ದೂತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವೃಷಭಮುಖಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಅಶ್ವಮುಖಿ. ಇವರಿಬ್ಬರು ಯಮನ ಅಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮನುಷ್ಯನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ಮನೆಯ ದ್ವಾರ ದೇವತೆಗಳು ಯಮನ ಅಣತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ದೂತರನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆಮೇಲೆ ದೂತರು ಜೀವವನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಒಯ್ದು ಗೋಡೆ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದುಕದ ದೇವತೆಗಳ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವತೆಗಳು ಜೀವವನ್ನು 49 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಅನಂತರ ಅದರ ಕರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲವೇ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೆಸರಿನ ಸಾದೃಶ್ಯದಿಂದ ದೂತರು ಬೇರೊಂದು ಜೀವವನ್ನು ತಂದು ಬಿಟ್ಟಿರುವುದುಂಟು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇವತೆಗಳು ಜೀವ ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ದೇಹದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಚೀನೀ ಜನ ಮೃತದೇಹವನ್ನು ಹಲವಾರು ದಿನಗಳು (ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ 7 ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 49) ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಆನಂತರ ಹೂಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳು 49 ದಿನಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಜೀವವನ್ನೇ ಯಮನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಜೀವಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಗತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿದ ಜೀವಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕ್ಯುನ್ ಲುನ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಅಮರರ ವಿಹಾರಭೂಮಿಗೆ ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ಸುಖಪಡುತ್ತವೆ. ಪಾಪಿಗಳು ನರಕದಲ್ಲಿ ಅಸಹ್ಯ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಜೀವಗಳು ಪಾಪ ಮಾಡಿ ಪಶುಪಕ್ಷಿಗಳ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಂಸರ್ಗವಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಕಲ್ಪನೆ ದೃಢವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ನರಕ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ರಾಜ್ಯ, ಅದರಲ್ಲಿ [[ಪಟ್ಟಣ]]ಗಳಿವೆ. [[ಗ್ರಾಮಗಳು|ಹಳ್ಳಿ]]ಗಳಿವೆ, ಉದ್ಯಾನಗಳಿವೆ. ಮೃತನ ಜೀವ ರಾಕ್ಷಸದ್ವಾರದಿಂದ (ಕುವಿ-ಮೆನ್-ಕುವಾನ್) [[ನರಕ]]ದ ಮುಖ್ಯಪಟ್ಟಣವಾದ ಫೆಂಗ್-ತುವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಮನ ಅರಮನೆ, [[ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಯಾತನಾಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿರುತ್ತವೆ. [[ಯಮ]]ನ ಪರಿವಾರದವರೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಂತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ರಾಕ್ಷಸ]]ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಎದುರುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೌನೈಹೋ ಎಂಬ ನದಿಯಿದ್ದು ಅದನ್ನು ದಾಟಲು ಮೂರು ಸೇತುವೆಗಳಿರುತ್ತವೆ; ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ವರ್ಣಸೇತುವೆ, ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿದ ಜೀವಗಳಿಗಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಿಸೇತುವೆ, ಪಾಪಿಗಳಿಗಾಗಿ ತುಂಬ ಉದ್ದದ ಕಟಕಟೆಯಲ್ಲದ ಸೇತುವೆ. ಪಾಪಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವಾಗ ನದಿಯೊಳಗೆ ಬೀಳದೆ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ನದಿಯಲ್ಲಿ [[ಹಾವು]]ಗಳೂ [[ನಾಯಿ]]ಗಳೂ ಅವರನ್ನು ಕಚ್ಚಿ, ಹರಿದು, ಚೂರುಚೂರು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪಟ್ಟಣವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕದಿಂದ, [[ಅಪಘಾತಗಳು|ಅಪಘಾತ]]ದಿಂದ, [[ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ]]ಯಿಂದ ಸತ್ತವರ ಜೀವಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆಯಸ್ಸು ತೀರುವ ಮೊದಲೇ ಸತ್ತ ಇವರು ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹಸಿದ ಪಿಶಾಚಿಗಳಂತೆ ಆಯಸ್ಸು ತೀರುವವರೆಗೂ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿರದು.

ಸ್ವರ್ಗ ಪುಣ್ಯಜೀವಿಗಳ ವಿಹಾರಕ್ಷೇತ್ರ. ಪಶ್ಚಿಮದಿಗ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ, ಅಮಿತಾಭಬುದ್ಧ ಆಳುವ ಸುಖಾವತಿ ಇಂಥದೊಂದು ಸ್ವರ್ಗ, ಕ್ಯುನ ಲುನ್ ಪರ್ವತ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ವರ್ಗ. ಇದು ಗ್ರೀಕರ ಒಲಿಂಪಸ್ ಇದ್ದಹಾಗೆ. ಆದರೆ ಕ್ಯುನ್ ಲುನ್ ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಚೀನಕ್ಕೆ ತುಂಬ ದೂರ ಇರುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪರ್ವತ. ಪಿತೃಶ್ರೀಸ್ವರ್ಗ ದೇವತೆಯ ಹೆಂಡತಿ ವಂಗ್-ಮಾತೆಯೇ ಈ ಪರ್ವತವನ್ನು ಆಳುವವಳು ಪರ್ವತದ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತುಗಳ [[ಅರಮನೆ]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೇಡ್‍ನಲ್ಲಿಯೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ವಂಗ್-ಮಾತೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅರಮನೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ರಮಣೀಯವಾದ ಉದ್ಯಾನವಿದ್ದು ಬಗೆಬಗೆಯ ಸುಖಸಂತೋಷಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ ಇರುವುದು ಅಲ್ಲಿಯೆ. ಪುಣ್ಯಜೀವಿಗಳು ಆ [[ಉದ್ಯಾನ]]ದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಿ ಪೀಚ್‍ಹಣ್ಣನ್ನು ಸವಿಯಬಹುದು.

ಹೀಗೆ ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನೆಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಬದುಕು ನೀತಿಯುತವಾಗಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದೇ ಈ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳ ಸಂದೇಶ. 
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನೀ ಪುರಾಣ}}
[[ವರ್ಗ:ಪುರಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]]</text>
      <sha1>nqt9gfuo8rz6j4xdu1x5yhf44deu6o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಶ್ವೇತ 1234</title>
    <ns>3</ns>
    <id>188010</id>
    <revision>
      <id>1434875</id>
      <timestamp>2026-10-29T06:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1434875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="382" sha1="ngl2mcl5qplypxve4gtt2sbnspqiskz" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಶ್ವೇತ 1234}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೯, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>ngl2mcl5qplypxve4gtt2sbnspqiskz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Somesh Kaggod</title>
    <ns>3</ns>
    <id>188011</id>
    <revision>
      <id>1434876</id>
      <timestamp>2026-10-29T07:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1434876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="6jw74qhdx4ceh010syfavelukwhquyu" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Somesh Kaggod}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೪೩, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>6jw74qhdx4ceh010syfavelukwhquyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಬಿ ಎಸ್ ಭೂಮಿಕ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>188012</id>
    <revision>
      <id>1434889</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1434889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="394" sha1="o1s2i4k7ajetetybsdg5bdiho0ts79k" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಬಿ ಎಸ್ ಭೂಮಿಕ}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೯, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>o1s2i4k7ajetetybsdg5bdiho0ts79k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Darshan Basalapur</title>
    <ns>3</ns>
    <id>188013</id>
    <revision>
      <id>1434894</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1434894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="379" sha1="ksizk22oucxs6xmhqzg74a1u9qqh5yg" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Darshan Basalapur}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೯, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>ksizk22oucxs6xmhqzg74a1u9qqh5yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188014</id>
    <revision>
      <id>1434897</id>
      <timestamp>2026-10-29T11:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1434897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98024" sha1="em5shl369n32mzqcz5ojlzk054eiww6" xml:space="preserve">'''ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು''' [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದ [[ನಾಗರೀಕತೆ|ನಾಗರಿಕತೆ]] ಬಹಳ ಪುರಾತನವಾದ್ದಾದರೂ ಅದರ [[ಕಲೆ]]ಯ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಪುರಾವೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಕಾಲದಿಂದ ದೊರಕುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿಯ [[ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ|ವಾಸ್ತು]]ಕೃತಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಅಖಂಡವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಿಂದಲೇ. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುವಿನ ರೀತಿನಿಯಮಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪ ಪಡೆದು, ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ತಲುಪಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಅವನತ ಮುಖವಾಗಿದ್ದವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚೀನದ ಪುರಾತನ ವಾಸ್ತು ಕೃತಿಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವ [[ಮಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ಮರ]]ದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ವಾಸ್ತುರಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಆಧಾರಗಳಿಂದಲೂ, ಅವುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಕೊರಿಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದಲೂ ಅವನ್ನು ಕುರಿತ ಅನೇಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಪರಿಚಯ ಈಚೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಆಧಾರಗಳ ಆಳವಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ಇತಹಾಸವನ್ನು ಪುನರ್‍ರಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
==ಉತ್ಖನನಗಳು==
ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆಗಿನ [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಅನ್ಯಾಂಗ್ ಬಳಿ ನಡೆದ [[ಉತ್ಖನನ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಷಾಂಗ್ ವಂಶ]]ದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.1300-1028) ರಾಜಧಾನಿಯ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲುಮರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದುವು. ಅವು ನಾಶವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ವೇದಿಕೆಯ [[ಅಡಿಪಾಯ]]ದ ನಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮರದ ಕಂಬಗಳಿಗಾಗಿ ಒದಗಿಸಿದ್ದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಧಾರಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಈ ವಿವರಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುವಂತೆ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ (90' ಉದ್ದ) ಆಯಾಕಾರದ ಹಜಾರವಿತ್ತು. ಈ ತಳಕಟ್ಟಿನ ನಕ್ಷೆ ಚೀನದ ಆನಂತರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹೋಲುವುದರಿಂದ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ [[ಗ್ರಾಮಗಳು|ಗ್ರಾಮ]] ಅಥವಾ [[ನಗರ]]ದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 12' ದಪ್ಪದ ಮಣ್ಣಿನ ಪೌಳಿಗೋಡೆ, ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ವೇದಿಕೆ-ಇವು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳೆಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಂದ ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ನಿರಂತರ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿ ಇವು ಮುಂದುವರಿದುವು. ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರರಿಗಾಗಿ ಬತೇರಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನ್ಯಾಂಗ್‍ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸಮಾಧಿ]]ಗಳು ಭೂ ಮಟ್ಟದಿಂದ 40' ಆಳದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಿಂದಲೂ ಸೋಪಾನಗಳಿದ್ದ, [[ಚಚ್ಚೌಕ]]ವಾದ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ , ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನೆತ್ತರದ ಕೋಣೆಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ದಕ್ಷಿಣದ ಸೋಪಾನಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು ; ಕಡಿದಾಗಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಉಳಿದ ಮೂರು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಸೋಪಾನಗಳು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿಯೂ ಕಡಿದಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮನೆಗಳ ಚಾವಣಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲಿನವು.

ಉತ್ತರ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಷಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಅಗೆದು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗುಂಡಿಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲು-ಎಲೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದುದಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಾಧಾರಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಗುಂಡಿಮನೆಗಳ [[ಚಾವಣಿ]]ಯನ್ನು ಭೂಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲೆ ಎಲೆ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಲೂ ಗುಂಡಿಮನೆ ಅಥವಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತಾರೆ. ದುಷ್ಟಮೃಗಗಳ, [[ಹಾವು|ಹಾವುಗ]]ಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳ ಬಾಧೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಎತ್ತರವಾದ ಮರದ ಅಟ್ಟಣೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಹುಲ್ಲು]]-[[ಎಲೆ]]ಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಗೂಡುಮನೆಗಳಲ್ಲಿ (ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹವೆಯಲ್ಲಿ) ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನದ ಉಷ್ಣಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಚಿನವರೆಗೂ ಇಂಥ ವಸತಿಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದುವು.

ಚೌ ವಂಶದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1027-256) ಕೊನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮತ್ತು ಚಾವಣಿಯ [[ಹೆಂಚು]]ಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಆ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಆಧಾರಗಳು ಮಾತ್ರ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಗಳು ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಗಳು, ಪುರಾತನ ಸ್ಮಾರಕ ಮಂದಿರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಮರಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಕೌಶಲ ಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು. ಅವುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಕಂಬಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ಹಜಾರಗಳು, ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದುವು. ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅವರ ವಾಸಗೃಹಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಅಲಂಕಾರಯುತವಾಗಿಯೂ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ರಾಜರ, ಶ್ರೀಮಂತರವರ್ಗದವರ ಅರಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾವಲುಗಾರ ಗೋಪುರಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಕ್ರಿ.ಸ್ತಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅಥವಾ ಸ್ವರ್ಗಸದೃಶವಾದ, ಹುಲ್ಲಿನ ಚಾವಣಿಯಿದ್ದ, ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕುವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಅಂಥ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರೂ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಕ್ರಿಸ್ತಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣಗಳ ದೊಡ್ಡ ಚಚ್ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ತಳಹದಿ ಚೌಕವಾಗಿಯೂ ಮೇಲ್ಭಾಗ ದುಂಡಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಚೀನ 1937ರಿಂದ 1945ರ ವರೆಗೆ ಜಪಾನೀಯರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಜಪಾನೀ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ತಿಳಿದು ಬಂದವು. ಷಾನಟಂಗ್ ಪ್ರಾಂಯದ ಲಿನ್-ಟುಜ ನೆಲೆ ಚಿ ವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ 11/4 ಮೈ. ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ [[ಆಯತ (ಆಕಾರ)|ಆಯಾಕಾರ]]ದ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತ ಒಳಕೋಟೆಯಿದೆ. ಅದು ಬಹುಶಃ ಅರಮನೆಯಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ. ಒಳಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆ 30' ಎತ್ತರವಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿರಿರಬಹುದಾದ ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಇ-ಹ್ಸಿಯೆನ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಎರಡರಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಕೋಟೆಯ ಆವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲದರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ.

[[ಚಿನ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 221-206) ದೇಶದ ಏಕತೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಅರಮನೆಗಳು, ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಚೀನಾದ ಮಹಾ ಗೋಡೆ|ಚೀನದ ಮಹಾ ಗೋಡೆ]] ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿವು. ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಗಳು ಕೇಂದ್ರಿಯ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿದ್ದುವಲ್ಲದೆ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲದರ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಕಾಣುವಂತಾಯಿತು. ಚಿನ್ ಅರಸನ ಅರಮನೆ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಮುಂಭಾಗದ ಹಜಾರ 1,500'ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ವೇದಿಕೆಯ ಎತ್ತರ 50'ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.

[[ಹಾನ್ ವಂಶ]]ದ ಮೊದಲ ದೊರೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 200) ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವೈ-ಯಾಂಗ್ ಅರಮನೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಪುರಗಳುಳ್ಳ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳು, ದರ್ಬಾರಿನ ಹಜಾರ, [[ಆಯುಧಾಗಾರ]] ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ [[ಉಗ್ರಾಣ]]ಗಳು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಖ್ಯಾತ ದೊರೆ ವು-ಟಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 140-87) ಅಮೋಘವಾದ [[ವಿಶ್ರಾಂತಿಧಾಮ]]ಗಳನ್ನೂ ಪಾರಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧಸೂಚಕ ಮಂದಿರಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 3-4ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆ ನೆಲಸಿದ್ದರೂ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಸುವರ್ಣಯುಗವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು.

ಆಗಿನ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಅರಮನೆಗೆ ಸೇರಿದ ಆಸ್ಥಾನ ಹಜಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ 400' x 110'-500' x 150' ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ ಟೋಡೈಜಿಯ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ 200' x 170' ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಥಾನದ ಹಜಾರಗಳ ಅನಂತರ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ದೆಂದರೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗೋಪಾರಗಳು ದೊಡ್ಡವಾದರೆ ಕಾವಲುಗಾರರ ನೆಲೆಗಳಾಗಿಯೂ ಸಣ್ಣವಾದರೆ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಂಬಗಳಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಈ ಗೋಪುರಗಳು ಎರಡರಿಂದ ಹದಿನೈದು-ಹದಿನೇಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದುವು.
==ಅಲಂಕರಣಗಳು==
ಚೀನೀ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಗಮನ ಕೊಟ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಅವುಗಳ ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ, ವಿವಿಧ [[ಬಣ್ಣ]]ಗಳ [[ಲೇಪನ]]ದಿಂದ ಅವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಉಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ವರ್ಣನೆಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸುಟ್ಟ ಮಣ್ಣಿನ ಮಾದರಿ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೋಟ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಹಾನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 206-ಕ್ರಿ.ಶ. 221) ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಹುಲ್ಲಿನ ಗುಡಿಸಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶ್ರೀಮಂತವರ್ಗ ಅಂಗಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಶಾಲ ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಣದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಣೆಗಳೂ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹಜಾರವೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಾಂಗಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಿದ್ದುವು. ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು [[ಮಹಡಿ|ಅಂತಸ್ತು]]ಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಒಳಗಿನ ಹಜಾರಗಳು ಬಹಳ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಕಣಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಕಣದ ಚಾವಣಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾಲುಕಂಬಗಳ ಅಧಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಿರಬೇಕು.
==ಬೌದ್ದಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ==
ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಹಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (25-221) ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಚೀನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಕೆಲವು [[ಬೌದ್ಧವಿಹಾರ]]ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ರಾಜಾಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ, ರಾಜ್ಯಾ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದ, ಆ ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಭಾರತದ [[ಸ್ತೂಪ]]ಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ವಿಹಾರ ಅನಂತರಕಾಲದ ಚೀನೀ [[ಪಗೋಡ]]ದ ಆಕಾರದ ಪ್ರಥಮ ಹಂತ. ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಮಂದಿರದ ಮೇಲೆ ಒಂಬತ್ತು ಹಂತಗಳ ಕಂಚಿನ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಹಾನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಕಮಾನಿನ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು. ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಟ್ಟಿಗೆ]]ಗಳಿಂದ [[ಕಮಾನು]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಚಾಚು ಆಧಾರದ ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮಂಚೂರಿಯಿಂದ ಯಿಂಗ್-ಚೆಂಗ್-ಟ್ಟು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ನೈಜವಾದ ಕಮಾನು ಕಾಣುಬರುತ್ತದೆ. ಆರು ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (265-581)ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಹಾನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅನುಕರಣೆ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಅವುಗಳ ಚಾತುರ್ಯ, ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಆದರೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಪ್ರಬಲವಾದಂತೆ ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡು, ಉತ್ತರ ವೇ ಮತ್ತು ಲಿಯಾಂಗ್ ಅರಸರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳಾದವು. ಲೋಯಾಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ 42 ಪಗೋಡ, [[ಚೈತ್ಯಾಲಯ]]ಗಳಿದ್ದುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಲೋಯಾಂಗ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 500 ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳಿದ್ದುವು. ವೇ ರಾಜ್ಯ ಚೈತ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 13,727.570ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 30,000 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಧಾನ ಕಟ್ಟಡ ಸ್ತೂಪವಾದರೆ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿತ್ತು. ಆ ಧರ್ಮ ಬೆಳೆದಂತೆ ಪಗೋಡಗಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋದುವು. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಯಾಂಗ್ ದೊರೆ ವು-ಟಿ (ಆಳ್ವಿಕೆ 502-249) ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ; ಅರಮನೆಯ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪೂಜಾಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಪಗೋಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. 100' ಎತ್ತರದ 3 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಇನ್ನೊಂದು ಪಗೋಡವೂ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. 516ರಲ್ಲಿ ಲೋಯಾಂಗ್ ರಾಜಧಾನಿ ಆದ ಅನಂತರ 9 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಸು. 400' ಎತ್ತರದ, ಅದರ ಮೇಲೆ 45'; ಎತ್ತರದ ಕಂಬವಿದ್ದ ಮರದ ಪಗೋಡ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಕಂಬದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಕಲಶವಿತ್ತು. ಪಗೋಡದ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು 140' ಉದ್ದವಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲೂ ಮೂರು ಬಾಗಿಲುಗಳೂ ಆರು ಕಿಟಕಿಗಳು ಇದ್ದುವು. ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ ಕೆಂಪು ಅರಗನ್ನು ಲೇಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಂಟೆಗಳು ತೂಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಪಗೋಡದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಾಸ್ಥಾನದ ದರ್ಬಾರ್ ಹಜಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರವಿತ್ತು. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ 18' ಎತ್ತರದ ಚಿನ್ನ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಯೂ ಜೀವಂತ ಮಾನವ ಗಾತ್ರದ ಹತ್ತು ಸುವರ್ಣ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದುವು. ಅದರ ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ವಾಸದ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು 100ರ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಬಾಗಿಲಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದ್ವಾರಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಮೂರಂತಸ್ತುಗಳ ಗೋಪುರವೂ ಇದ್ದುವು. 200' ಎತ್ತರದ ಆ ಗೋಪುರ ಅರಮನೆಯ ಹೊರದ್ವಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು.

ಚೀನೀಯರು [[ಕುಷಾಣ ರಾಜವಂಶ|ಕುಷಾನ್]] ದೊರೆ [[ಕನಿಷ್ಕ|ಕಾನಿಷ್ಕ]]ನ [[ಪೇಶಾವರ್|ಪೆಷಾವರ್]] ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಳಗಿನ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಅದರೆ ಸುಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲಂತಸ್ತನ್ನೂ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಅದರ ಮೇಲಂತಸ್ತನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರವಾದ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಛತ್ರಾವಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಆಯಾಕಾರದ ಅನೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡ ಗವಲ್ಲದೆ ಭಾರತದ [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗುಪ್ತ]] [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಗಳ ಕಾಲದ ಮಂದಿರಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುಮಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಸುಂಗ್-ಯು-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಹನ್ನೆರಡು ಮೂಲೆಗಳಿರುವ 15 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡ ಎತ್ತರವಾದ ಸರಳ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲೂ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಮೇಲಿನ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಕ್ರಮೇಣ ಚಿಕ್ಕವಾಗುತ್ತ ಹೋಗಿವೆ. ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಛತ್ರಾವಳಿ ಇದೆ. ಅದರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಲಂಕರಣದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಇಂಥ ಪಗೋಡಗಳು ಅಲ್ಲಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಆನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಲಂಕರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಸ್ತೂಪದ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.

ಚೀನದ ಪಗೋಡ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಗಳ ಮಾಲಿಕೆಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೋಷ್ಠಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಉಪನ್ಯಾಸ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಸುಯಿ (581-618) ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಗ್ (618-906) ವಂಶಗಳ ದೊರೆಗಳು ಚೀನವನ್ನು ಪುನಃ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅನಂತರ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೂ ತತ್ಸಂಬಂಧವಾದ ವಾಸ್ತುಕಲೆಗೂ ಅಮಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರಕಿತು. ಹೊಸ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಪಕ್ಪವಾದ ಸೌಂದರ್ಯಪೂರ್ಣ ಶೈಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು.

ಲೋಯಾಂಗ್ ನಗರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಯಾಂಗ್ಸ್-ಸ್ಸು ಮತ್ತು ಯು-ವೆನ್ಕಾಯ್ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಈ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಹೊಸ ವಾಸ್ತುಕಲಾಯುಗದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ 7ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದು ಉತ್ತಮ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. 845 ರಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ರಾಜಾಶ್ರಯ ತಪ್ಪಿ ಕಿರುಕುಳ ಉಂಟಾದಾಗ ಈ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸುಂದರ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಹುತೇಕ ನಾಶಗೊಂಡುವು. ತರುವಾಯ ಆ ಧರ್ಮದತ್ತ ರಾಜದೃಷ್ಟಿ ಹೊರಳಿದಾಗ ಮತ್ತೆ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಮಂದಿರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.
==ನಗರ ವಾಸ್ತು==
ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್ ನಗರ ಆಯಾಕಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ನೇರವಾದ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡರಸ್ತೆಗಳಿಂದಲೂ ಬೃಹತ್ತಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಕೋಟೆಯಿಂದಲೂ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 4 ಳಿ x 3 3/4ಚ.ಮೈ. ಅದರ ಹಿಂಬದಿಯ 5/2 ಭಾಗ ರಾಜಮನೆತನದವರ ವಸತಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಕಚೇರಿಗಳೂ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಅರಮನೆಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಕೋಟೆಯ ಹೊರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಅರಮನೆ ಟಾ-ಮಿಂಗ್ ಇತ್ತು. ಈ ಅರಮನೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಗಗಳೆಂದರೆ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಹಜಾರಗಳು. ಈ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರಗಳು 345' x 176' ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿಯೂ 120' ಎತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು ಬೌದ್ಧ ವಾಸ್ತು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಮೋಚ್ಚ ಶಿಖರ ಮುಟ್ಟಿತು. ಸುಯಿ ಅರಸರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಂದಿರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈಗ ನಾಶವಾಗಿದ್ದರೂ ಇವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಜಪಾನೀ ಮಂದಿರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ಇವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲೂ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮಧ್ಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ಪ್ರಮಾಣದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಪಗೋಡಗಳಿಗಿಂತ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಧಾನ್ಯ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು. ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 325' ಎತ್ತರದ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದುವು. ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ. ವರಾಂಡ ಮತ್ತು ಹಜಾರಗಳಿದ್ದುವು.

ಈ ಶೈಲಿಯ ಎರಡು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ, ಪಗೋಡಗಳು ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಚೀನೀ ಅರಮನೆಗಳ ಸಿಂಹಾಸನದ ಹಜಾರವನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗಿಂತ ಚೀನೀ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವಿದೇಶೀ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಪಗೋಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಖರ್ಚು ಹೆಚ್ಚುವಂತಾಯಿತು. ಟಾಮಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾದರಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಪಗೋಡದ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಗಳೀಗಿಂತ ಅಲಂಕೃತ ಆವರಣಗಳು-ಕೋ-ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆವರಣವೊಂದು ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವೂ ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ 100' ಎತ್ತರವೂ ಆಗಿತ್ತು. 820ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ 688ರಲ್ಲಿ ಲೋಯಾಂಗ್‍ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಿಂಗ್-ಟಾಂಗ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ದು. ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಎತ್ತರ 294' ಒಂದೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದ ಉದ್ದ 300' ಮೊದಲ ಅಂತಸ್ತು ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳನ್ನು ಎರಡನೆಯದು ಹನ್ನೆರಡು [[ಮಾಸ]]ಗಳನ್ನೂ ಮೇಲಿನದು ವರ್ಷದ 24 ಸೌರಮಾನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ತುದಿಯಲ್ಲಿ 10' ಎತ್ತರದ ಕಬ್ಬಿಣದ [[ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿ|ಫೀನಿಕ್ಸ್]] ಪಕ್ಷಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ತುದಿಯವರೆಗೂ 10 ಗೇಣು ದಪ್ಪದ ಮರದ ಕಂಬವಿತ್ತು. ಸ್ತೂಪಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭುವನತ್ರಯದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಕಂಬದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ದೇವರ ಹಜಾರ. ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಗೋಪುರವಿದ್ದ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ತಾದ ಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹವನ್ನಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಸುತ್ತುವ ಆವರಣ. ಒಮ್ಮೆಗೆ ನೂರಾರು ಅತಿಥಿಗಳು ಕೂಡಬಹುದಾದ ಈ ಭವನವನ್ನು ಅದರ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಯಂತ್ರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸುತ್ತು ತಿರುಗಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.
==ಪಗೋಡಗಳು==
ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ಪಗೋಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪದ ಚೀನೀ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಪಗೋಡದ ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಸರಳ ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಕಪೋತ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಗೋಪುರಾಕಾರದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖರ-ಇದೇ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು. ಹೊನ್ಯಾನ್‍ನ ಸುಂಗ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ, 791ರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ ಧ್ಯಾನಿ ಸಂತ ಫಾ-ಯುಆನ್‍ನ ಸಮಾಧಿ ಪಗೋಡ ಈ ರೀತಿಯದು. ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಹೆಂಚುಗಳ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಗಿಲುವಾಡದ ಮೇಲೆ ಚೂಪಾದ ಕಮಾನಿನಾಕೃತಿಯನ್ನು ಬಾಗಿಲ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪೀಕಿಂಗಿನ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಫ್ಯಾಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಪಗೋಡ ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ. ಇದರ ಮುಂದಣ ಹೆಜ್ಜೆಯೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ ಪರಸ್ಪರ ನಿಕಟವಾದ ಏಳು ಮಾಡಗಳ ನಿರೂಪಣೆ. ಲಿಯಾವೋ ವಂಶದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ (907-1125) ಯುನ್-ಚು-ಸ್ಸು ಎಂಬಲ್ಲಿಯ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡದ ವಿಶಾಲ ಆಯಾಕಾರದ ವೇದಿಕೆಯ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಬೋಧಗಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾಬೋಧಿ ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯದ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮತಲ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆಕಾಶದತ್ತ ರಮ್ಯವಾದ ಡೊಂಕಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡ ಪ್ರಮಾಣ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಮೃತಪತಿಯ ಸ್ಮಾರಕಾರ್ಥವು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ 684ರಲ್ಲಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್ ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು 18 ಮಾಡುಗಳಿದ್ದುವು. ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಮಾಡಗಳು ಬಿದ್ದುಹೋದ ಅನಂತರ ಅದರ ಎತ್ರ 125'. ಯುನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಲಿ-ಪು ನಲ್ಲಿರುವ ಹದಿನಾರು ಮಾಡಗಳ ಬೃಹತ್ ಚೌಕಾಕಾರದ ಶಿಖರದ ಎತ್ರರ 330'. ಇದರ ಕಾಲ ಬಹುಶಃ 9ನೆಯ ಶತಮಾನ.

10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಾಭಿರುಚಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತಲ್ಲದೆ ಕಲ್ಲು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗಲಾರಂಭಿಸಿತು. 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ. ಹ್ಸಿಯಾಂಗ್- ಚಿ-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ದೊಡ್ಡ ಗೋಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾಡದ ಮೇಲೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಮರದ ಮಾದರಿಗಳ ಅನುಕರಣೆಯೆಂಬಂತೆ ಮಾಡಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಂಬಗಳನ್ನು, ಬೋದಿಗೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್|ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಸಾಂಗ]]ನ ಸ್ವಂತ ಊರಿನಲ್ಲಿರುವ ಟಿಯೆನ್-ಟ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪಗೋಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸಣ್ಣದಾಗುವ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳೂ ಇವೆ. ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಸೂರುಗಳಿದ್ದರೂ, ಉದ್ದವೂ ಚಪ್ಪಟೆಯೂ ಆದ ಗೋಡೆಗಂಬಗಳಿವೆ. ಮೆಟ್ಟಿಲು ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿ ಮೇಲೇರುವ ಆಯಾಕಾರದ [[ಪಿರಮಿಡ್|ಪಿರಮಿಡ್ಡಿ]]ನಂತೆ ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಘನತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. 175' ಎತ್ತರದ ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಟು-ಯೆನ್-ಟವನ್ನು 652ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 701-705ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ 190' ಎತ್ತರದ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಾದುವು.

ಇದೇ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಪಗೋಡದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೆರಡು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಆಧುನಿಕ ಹ್ಸಿ-ಅನ್-ಪು ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಯಾಂಗನ ಸಮಾಧಿಗೆ ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಗೋಡೆಯನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವ ಉದ್ದಗೋಡೆಗಂಬಗಳು ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳ ಮರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಬೋದಿಗೆಗಳು ಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅಡ್ಡತೊಲೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವಂತೆ ಮರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. 669ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಕಟ್ಟಡ 828ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ 1175ರಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿಮಿತವಾದಾಗ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರಬಹುದು.

ಷ್ಯಾನ್‍ಟಂಗ್‍ನ ಷೆನ್-ಟಿಂಗ್-ಸ್ಸು ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಅನಂತರದ ಕಾಲದ ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ. ಇದು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮುನ್ನಡೆಯ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿನ ಹುಯಿ-ಷಾನ್-ಸ್ಸುದ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಧ್ಯಾನಿ ಸಂತ ಚಿಂಗ್-ತ್ಸಾಂಗ್‍ನ ಸಮಾಧಿ ಪಗೋಡ ಮತ್ತೊಂದು. ಇದರ ಕಾಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಮರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಂಬಗಳು ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಷ್ಟಕೋನದ ಕಂಬಗಳ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು ಕಿಟಕಿಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲೂ ಈ ಅನುಸರಣೆ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಸಾಂಗ್ ಸಮಾಧಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾದರೂ ಕಮಲದಳಗಳ ಸೂರುಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಶಿಖರದ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯ ಶಿಖರಗಳ ಛಾಯೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮರದ ಪಗೋಡ ಫೊ-ಕುಅಂಗ್-ಸ್ಸು ಒಂದು ಸುಂದರ ನಿರ್ಮಾಣ. ಇದು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಸೂರುಗಳು, ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಶಿಖರಗಳು ಉಳ್ಳ ಒಂದಂತಸ್ತಿನ ಈ ಪಗೋಡದ ಮೂಲವನ್ನು ಭಾರತದ [[ಅಜಂತಾ|ಅಜಂತ]]ದಲ್ಲಿ [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗುಪ್ತ]] ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದ ಸ್ತೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಚೀನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಈ ಪಗೋಡದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತಿರುವ ಅನೇಕ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ 10-11ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

[[ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಚೆಂಗ್-ಟೆಂಗ್-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿರುವ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್]] ಮಂದಿರ ಚೀನದಲ್ಲಿರುವ ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಮರದ ಕಟ್ಟಡ. ಇದು ಪೊ-ಕುಅಂಗ್-ಸ್ಸು ಮಂದಿರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾದ್ದು. ದಪ್ಪ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಗೋಡೆಗಳ ಈ ಸಣ್ಣ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಅಂಕಣಗಳಿವೆ. ಒಳಭಾಗಗಳ ಎತ್ತರ, ಚಾವಣಿಯ ಇಳಿಜಾರು. ಇವು ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ. ಅನಂತರಕಾಲದ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ ಪೂರ್ವ ಪೀಠಿಕೆಯಂತಿರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಆ ಶೈಲಿಗೆ ಹೊರತಾದ ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಶೈಲಿಗಳ ನಡುವಣ ಕೊಂಡಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.

ಹತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಿಂದ ಆ ಶತಮಾನದ ಏಳನೆಯ ದಶಕದವರೆಗೆ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಐದು ರಾಜವಂಶಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳ್ನೆನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದು, ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಆ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಮೋಹಕ ಪಗೋಡಗಳು ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಸುಂಗ್ ದೊರೆಗಳು ದೇಶದ ಐಕಮತ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಅನಂತರ ಮತ್ತೆ ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಹ್ಯಾಂಗ್-ಚೌ ನಗರದ ಯು-ಹಾವೊ ಆಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸುಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಪಿಯೆನ್-ಚೆಂಗ್ (ಈಗಿನ ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೈ-ಫೆಂಗ್-ಫು) ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಆ ಮೊದಲಿನ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್‍ಗಿಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಈ ನಗರ ಚಚ್ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ 1126ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿನ್-ತಾರ್ತರರ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಭಸ್ಮವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಹ್ಸಿಯಂಗ್-ಕುವೊ-ಸ್ಸು ಎಂಬುದು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯ. ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಸ್ತøತಗೊಂಡ ಈ ಮಂದಿರದ ಎರಡು ತುದಿಗಳ ಪಗೋಡಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ, ಗಂಟೆ ಸೂತ್ರದ ಗೋಪುರಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು.

ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವಿದೇಶಿ ಅಧಿಕಾರಷಾಹಿಯ ನೆರಳಿನಲ್ಲೆ ಬಾಳಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ದೊರಕಲಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಆಗಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವಿವೇಕಯುತ ಸಮತಾಪೂರ್ಣ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರೀತಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೇ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ 1014ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಯು-ಚಿಂಗ್-ಚಾವೊ-ಯಿಂಗ್-ಕುಂಗ್ ಮಂದಿರ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿದೆ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಪೂರ್ವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಕಟ್ಟಡ ಬಲು ದೊಡ್ಡದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಜಾರಗಳೂ 2,620 ಕಂಬಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಈ ಭವ್ಯಮಂದಿರ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಹುತಿಯಾದ ಅನಂತರ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅನಂತರದ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದುವು.

ಸುಂಗ್ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ, ನಯಗಾರಿಕೆ ಇವೆ. ಚಾವಣಿಯ ಸೂರುಗಳನ್ನು ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಡೊಂಕಾಗಿಸಿ ಅಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. 989ರಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಯು-ಹಾವೆನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪಗೋಡ ಅಷ್ಟಪ್ರಾಕರವಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅದರ ಎತ್ರರ ಸು. 360'. 1037ರಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟು ಹೋಯಿತಾದರೂ 1072ರ ವೇಳೆಗೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಆಗ ಅದರಲ್ಲಿ 9 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದುವು. ಅದರ ಎತ್ರ 220' ಅದರ ಒಳಭಾಗ ಪೂರ್ಣ ಟೊಳ್ಳಾಗಿತ್ತು. ಪಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗೋಪುರಗಳಿದ್ದುವು. ಹ್ಸಿಯೆಂಗ್-ಕುವೊ-ಸ್ಸುದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಪಗೋಡಗಳ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ಸೇತುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಿದ್ದುದರಿಂದ ಮೂರು ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತೆಂದು 1072ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ ಜಪಾನೀ ಯಾತ್ರಿಕ ಜೋಜಿನ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದರ ಭವ್ಯ ಸುಂಪದ್ಭರಿತ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಂಡ ಜೋಜಿನ್ ಅದು ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಅಪೂರ್ವ ಮಂದಿರವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಷ್ಟೇ ಸೌಂದಯ್ ಪೂರ್ಣವಾದ ಇತರ ಮಂದಿರಗಳು ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.

ಜೋಜಿನ್ ವರ್ಣಿಸಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅಮೋಘ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಹುಅಯಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಪು-ಚಾವೊ-ವಾಂಗ್-ಸ್ಸು. ಅದರ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಳೆಯುವ ವರ್ಣರಂಜಿತ [[ಗಾಜು|ಗಾಜಿ]]ನ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಚಾವಣಿ ಹಳದಿಯದಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ತಳಭಾಗ ಹಸಿರುಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರದ ನೆಲಗಟ್ಟು ಅಪೂರ್ವ ಶೋಭೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಜೇಡ್ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅಷ್ಟಪ್ರಕಾರಗಳ 13 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಸು. 160' ಎತ್ತರದ ಈ ಸುಂದರ ನಿರ್ಮಿತಿ ಸುಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಸಾಧಾರಣ ಚಾತುರ್ಯದ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದು ಚೋಜಿನ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರತಿ ಅಂತಸ್ತಿನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧ]], [[ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ]], ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಕಾದಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಳಗಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಣಲೇಪಿತ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಥಾನಶಿಲ್ಪಿ ಲಿ-ಚೈ 1100ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಯಿಂಗ್- ತ್ಸಾವೋ ಪಾಷೀ ಎಂಬ ವಾಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಗಿಲೀಟುಮಾಡುವ ಕಲೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ವಿವಿಧಮುಖಗಳ ಸಮಗ್ರ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ಆ ಗ್ರಂಥ ಈಗಲೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅದೊಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆ, ಸುಂಗ್ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅನುಕರಣೆಯಿಂದ 13-14ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ eóÉನ್ ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳು ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಸುಂಗ್ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲ ಐದು ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ 10-12ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಸುಮಾರು 60 ಪಗೋಡಗಳು ಉಳಿದುಬಂದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಯಾಂಗ್‍ಟ್ಸೀ ನದಿಯ ಕೆಳಬಯಲಿನಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶೈಲಿಯವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಸೂರುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಲಂಕೃತ. ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹಸಿರು ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಚಾವಣಿಗಳ ಮಾಡಗಳಿಗೂ ಹಸಿರು ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಅವುಗಳ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳು ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅನುಕರಣೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಹೆಂಚಿನ ಚಾವಣಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮರದ ಅಡ್ಡತೊಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಉತ್ತರ ಚೀನದ ಪಗೋಡಗಳಿಗಿಂತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಪಗೋಡಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ.

ಸುಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳ ಶೈಲಿ ಸರಳವೂ ಶಕ್ತಿಯುತವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ಸೂರುಗಳೂ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಪಗೋಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಂದ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಚಿನಿಂಗ್ ಪಗೋಡ (1105) ಹೊಸ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯತ್ತ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಯಿತು. ಸೂ-ಔನಲ್ಲಿರುವ ಔತ್ತರೇಯ ಪಗೋಡ ಅಷ್ಟಪ್ರಕಾರಗಳ ಬುಡ ಮತ್ತು ದುಂಡಾದ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಸುಂಗ್ ಕಾಲದ ಮರದ ಹೊರಮೈಯುಳ್ಳ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವನ್ನು ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚೆಂಗ್-ಟಿಂಗ್-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹದು. ಅಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಟ್ಟಡ ಜೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಕಿರಿ ಅಗಲದ ಉದ್ದವಾದ ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳುಂಟು. ಆ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ 971ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ 73' ಎತ್ತರದ, 72 ಕೈಗುಳುಳ್ಳ ಕುಅನ್-ಯಿನ್ ಬೋಧಿಸತ್ವ [[ಮೂರ್ತಿ|ವಿಗ್ರಹ]]ವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಗಾರೆ]]ಯ ಗಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳು ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವರ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಿಂಬಾಲಕರ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ 1089ರ ಒಂದು [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]]ವುಂಟು. ಹಿಂಭಾಗದ ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಎರಡು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯ ಅಂಗಳಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಇವನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೂತ್ರಗ್ರಂಥಾಗಾರ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರೇಯ ಅಂಗಳಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಬಹುಶಃ ಅನಂತರದ ಚಿನ್ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತಿರುವ ಇತರ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಟಾಂಗ್ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದವು.

ಇಲ್ಲಿರುವ 10ನೆ ಶತಮಾನದ ಮೊ-ನಿ-ಟಿಯೆನ್ ಹೊಸ ಜಾಡಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹಜಾರ. ಇದರ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪವುಂಟು. ವಿಶಾಲವಾದ ಈ ಹಜಾರದ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪಗಳ ಚಾವಣಿಗಳು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಾಗಿವೆ.

ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ರಚನಾಚಾತುರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯತೆಯನ್ನೂ ಸಮ್ಮಿಲನಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನವೀನತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಅನೇಕ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕಾರಣ. ತತ್ಪೂರ್ವದ ವಾಸ್ತುಸಂಪ್ರದಾಯ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಚಾತುರ್ಯಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲದ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಅಗಿರುವ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಮೊದಲಿನ ಸರಳ ದುಂಡು ಕಂಬಗಳ ಬದಲು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆರು ಅಥವಾ ಎಂಟು ಮುಖಗಳುಳ್ಳ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುಂಡಿಗಿರುವ ಕಂಬಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಬಂದುವು. ಕಂಬದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬೋದಿಗೆಗಳು ರೂಢಿಗೆ ಬಂದುವು. ತರುವಾಗ ಬೋದಿಗೆಗಳ ಬದು ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾದ ಖಿ ಆಕಾರದ ಕಂಬಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ ಚಾವಣಿಗೆ ಆಧಾರವಾದ ಈ ಖಿ ಆಕಾರದ ಕಂಬಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಚಾಚುಪೀಠಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಸಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬಂತು. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತು ಲಕ್ಷಣವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಇಂಥ ಕಂಬಗಳ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟು-ಲೊ-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಕುಅನ್-ಉಯಿನ್-ಕೊ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಕಂಬಗಳ ಅನುಕರಣೆಯನ್ನು ಜಪಾನಿನ ತೋಷೋಡೈಜಿ ಮತ್ತು ಹೊರ್ಯೂಜಿ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು.

ದಕ್ಷಿಣ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ, 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ, ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದುದೆಂದರೆ ಸೂ-ಚೌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟೌ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಯುಆನ್-ಮಿಯವೋ-ಕುಅನ್. ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದು ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಹುತಿಯಾದ್ದರಿಂದ 1179ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 158' x 84', ಇದರ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಜಪಾನಿನ ಕರಾಯೊ ಈಗಲೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ದಪ್ಪ ಗೋಡೆಗಳ ಬದಲು ತೆಳುವಾದ ಮರದ ತಡಿಕೆಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ, ಮರದ ಅನೇಕ ಕಂಸ ತೊಲೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಂಗ್ ವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಲಿಯಾವೋ ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಕಾಲದ ಆನ್ ವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (907-1367) ಅನಾಗರಿಕ ಟಾರ್ಟರ್ ಅಥವಾ ಮಂಗೋಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರು ಕಲೆ ಮತ್ತಿತರ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ದೊರಕಿತೇ ವಿನಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ರಚನಾಚಾತುರ್ಯಗಳಿಗೆ ಗಮನ ಸಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿಕಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಅವಶ್ಯ. ಯುಅನ್ ವಾಸ್ತುನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ ಉಪಸಂಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಂದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕಾರರಿಂದ, ತತ್ಪೂರ್ವದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಮಂದಿರಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸತ್ತ್ವಪೂರ್ಣವೂ ಸ್ವೋಪಜ್ಞವೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಆ ಮೊದಲಿನ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದುವು. ಆ ಕಾಲದ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳಾದ ಪೀಕಿಂಗ್, ಷಾನ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಟುಂಗ್-ಫು ಮತ್ತು ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೈ-ಫೆಂಗ್-ಫುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳು, ವೇದಿಕೆಗಳು, ಪಗೋಡಗಳು ಮತ್ತಿತರ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಡಾಡುಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಲಿಯವೊ ಮತ್ತು ಚಿನ್ ವಂಶಗಳ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಏಳು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎರಡು ವಿಹಾರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಇವೆ. ಪರಂಪರಾಗತ ಚೀನೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವೂ ಭವ್ಯವೂ ಆದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮಂಗೋಲರು ಕಾರಣರಾದರು.

ಹ್ಸಿಂಗ್-ಷೆಂಗ್ ಅರಮನೆಯ ರಾಣಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಭಾಗಗಳಿದ್ದುವು. 200' x 94' ವಿಸ್ತಾರವಿದ್ದ ಮುಂದಿನ ಭಾಗ ಏಳು ಅಂಕಣಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಮೊಗಸಾಲೆಯ ಮೂಲಕ ಅರಸನ ಶಯ್ಯಾಗೃಹವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದಿತ್ತು.. ಐದು ಅಂಕಣಗಳ ಶಯ್ಯಾಗೃಹದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ 3 ಅಂಕಣಗಳ ಅಗಲದ 77' ಉದ್ದದ ಸುವಾಸನಾಮಂದಿರವಿತ್ತು. ಅಂಥ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಗೇಬಲ್ ರೀತಿಯ ಹಂತಹಂತವಾದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 79' ಗಳ ಚೌಕದ ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ಕ್ರೀಡಾಗಾರದ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಶಿಲುಬೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಗಾಜಿನ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಲಿಯಾವೋ ಕಾಲದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಪೂರ್ಣವೂ ಗಾಂಭೀರ್ಯಸೌಂದರ್ಯಪೂರಿತವೂ ಆಗಿವೆ. ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಈ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳ, ಮಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ರಭಾಗಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಗಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಗ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಂತಹಂತವಾದ 13 ಅಂತಸ್ತುಗಳು ಇದ್ದುವು. ಕೆಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಚಾವಣಿ ಸೂರುಗಳು ಚೀನೀ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಂಸಗಳಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಮೇಲಂತಸ್ತುಗಳ ಸೂರುಗಳು ಹೊರಚಾಚಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖರವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪಗೋಡಗಳ ಶೈಲಿಯ ಉಗಮ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೋಲುವ ಪಗೋಡ ಶೈಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಲಿಯಾವೋ ಪಗೋಡಗಳಿಗೆ ಅದು ನೇರ ಮೂಲವಾಗಿರಲಾರದು. ಬಹುಶಃ ಈ ಎರಡು ಶೈಲಿಗಳೂ ಭಾರತದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧಪಂಥಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಲಿಯಾವೋ ಪಗೋಡ ಶೈಲಿ ಚಿನ್‍ವಂಶ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

ಆ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಹೊಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಮಿಂಗ್-ಚಿಂಗ್‍ನ ದೊಡ್ಡ ಪಗೋಡ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಇದರ ಎತ್ತರ 270'. ಆಗಿನ ಸಣ್ಣ ಪಗೋಡಗಳು ಕೇವಲ 60' ಇರುತ್ತಿದುವು. ಅವುಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಔನ್ನತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಪಗೋಡಗಳು ಆರು ಮುಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 9 ಅಥವಾ 7 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಜೆಹೊಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಮಂದಿರಗಳು ಚತುರಸ್ರಾಕೃತಿಯಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಟಾಂಗ್ ಪಗೋಡಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಪಗೋಡಗಳ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥದ ದೊಡ್ಡ ಬುದ್ಧಮೂರ್ತಿಯನ್ನೂ ಅದರ ಎರಡು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಪರಿವಾರವರ್ಗವನ್ನೂ ಆಚೆಗೆ ಪಗೋಡಗಳ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೂ ಕೆತ್ತಿರುತ್ತಿತ್ತು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಮಹಾಯಾನ ಪಂಥಾನುಸಾರವಾಗಿ ಎಂಟು ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಗಳನ್ನೂ ಪಗೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಆ ಚಿತ್ರಗಳ ವಿವರಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಬುದ್ಧಮೂರ್ತಿಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ನಂಬಿಕೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥ ವೈರೋಚನ ಬುದ್ಧನ ಬಾಹ್ಯರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿರುವ-ವೈರೋಚನನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಯುಅನ್-ಟುಂಗ್ ಸ್ಸು ದಲ್ಲಿರುವ 12ನೆಯ ಶತಮಾಣದ ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಪಗೋಡದ ಎಂಟು ಮುಖಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬೋಧಿಸ್ತತ್ವರನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಟಾ-ಮಿಂಗ್-ಚೆಂಗ್‍ನ ಮಹಾಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮಹಾ ಬೋಧಿಸ್ತತ್ವರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದಿಂದಲೂ ಸಿಂಹಮುಖಗಳು ಮುನ್‍ಚಾಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥದ ಪ್ರಕಾರ ವೈರೋಚನ ಬುದ್ಧನ ವಾಹನ ಸಿಂಹ.

ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ವಿರಳವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತು ಅಲಂಕರಣ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ. ಕಂಬಗಳ ಬೋದಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕಂಸಗಳ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದರಿಂದ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಮೊದಲು ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿದ್ದ ಕಂಸಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ನಾಜೂಕಾದುವು. ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೊಗಸಾಲೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಅನೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳು ಲಿಯಾವೊ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳ. ಮಂಚೂರಿಯದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳುಂಟು. ಮರದ ಪಗೋಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಾನಿರುವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನೂ ಮೇಲು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಕಡೆಯಲಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಸುಂಗ್ ಪಗೋಡಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಂಸಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೂಬಳ್ಳಿಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತೇನೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ, ಆ ಕಾಲದ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುವ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ-ಪೀಕಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿರುವ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಎರಡು ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ-ಲಿಯವೋ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮಂಗೋಲರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಮಾ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ದೊರಕಿದ್ದರಿಂದ ಸೀಸೆಯಾಕಾರದ ಟಿಬೆಟನ್ ಸ್ತೂಪಗಳು ಚೀನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರಬೇಕು. ಕೂಬ್ಲೈಖಾನ್ ಕಟ್ಟಿಸಿದಂಥ ಒಂದು ಸ್ತೂಪ ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ.

ಲಿಯಾವೊ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ, 984ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಟು-ಲೋ-ಸ್ಸು ಮಂದಿರ ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜಿ-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಗಗಳೆಂದರೆ ಷಾನ್‍ಮೆನ್ ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಕುಅನ್ -ಯಿನ್-ಕೋ ಅಥವಾ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ ಮಂಟಪ. ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ 55' x 29' ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂತಸ್ತು ಇದೆ. ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ ಮಂಟಪದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 67' x 47' ಜಗತಿಯ ಮೇಲೆ 68' ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಇದರ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರನ ಪ್ರತಿಮೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾವಣಿಯ ಸೂರುಗಳಲ್ಲಿ 24 ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೀತಿಯ ಕಂಸಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಷಾನ್ ಸೀ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಗಳ ಎಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರವುವು ಟಾ-ಟುಂಗ್ಪುರಗಳುಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಫುನಲ್ಲಿ ಅದು ಟಾರ್ಟನರ ರಾಜಧಾನಿಯಗಿದ್ದಾಗ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಎರಡು ಮಂದಿರಗಳುಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಸ್ಸು ಪ್ರಮುಖವಾದ್ದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಖಿಟಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು 1062ರಿಂದ ಕಾದಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯದಾದ ಪು-ಯೆನ್-ಸ್ಸು ಮಂದಿರ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಮೇಲಣ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ಕಾಲದ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರವೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಕೆಳಗಿನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ 1038ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗ್ರಂಥಾಗಾರವೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಗ್ರಂಥಾಗಾರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 85' x 62'. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕರ ಕಟಕಟೆಯುಳ್ಳ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ಪಥಗಳುಂಟು. ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾದ ವೇದಿಕೆ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗವಾದ ಪುಸ್ತಕ ಕಪಾಟುಗಳನ್ನು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆಗೆ ಹೊಂದಿದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಪೂಜಾಮೂರ್ತಿಗಳ ಮೇಲೂ ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಗೋಲಾಕೃತಿಯ ಗುಮ್ಮಟ ಅಥವಾ ಭುವನೇಶ್ವರಿಗಳಿವೆ. ಎರಡನೆಯದಾದ ಷಾನ್-ಹುಅ-ಸ್ಸು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾದ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಪವಿತ್ರಾತ್ಮರ ಹಜಾರ-ಇವನ್ನು 1120ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮಧ್ಯ ಹಜಾರದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧನ ಮೂರ್ತಿಯ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳುಳ್ಳ ಸುಂದರ ಭುವನೇಶ್ವರಿಯಿದೆ.

ಚಿನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಸ್ಸುದಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣ ಉದ್ದ ಐದು ಅಂಕಣ ಅಗಲ ಇರುವ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರ ಗಮನಾರ್ಹ. ಲಿಯಾವೊ ಶೈಲಿಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸುಂಗ್ ನವೀನತೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ಈ ಹಜಾರದ ಒಳನೋಟ ಈಗಲೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧಪಂಥದ ರಹಸ್ಯಪೂರ್ಣ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ತುಂಬಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಉಳಿದ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸುಂಗ್ ಪ್ರಭಾವದವು. ಚಿನ್ ಕಾಲದ ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಇಂತ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.

ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತೇನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಆಗ ಅವನತಿ ಹೊಂದತೊಡಗಿತು. ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೇನೋ ನಡೆದುವು. ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪ ದೊರಕಿತಷ್ಟೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಚೀನೀ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಅನೇಕ ಅರಮನೆ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಅಂಗಳ ಮತ್ತು ಮಹಾದ್ವಾರಗಳುಳ್ಳ ದೊಡ್ಡ ಹಜಾರಗಳು, ಸರೋವರಗಳ ಸುತ್ತ ಹರಡಿದ್ದ ಕ್ರೀಡಾಮಂದಿರಗಳು-ಇವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಅವನತಿಗೆ ಇವು ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. ಲಿಯವೊ ಮತ್ತು ಸುಂಗ್ ಪ್ರಭಾವಗಳು 1600ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ.

1444ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮಿಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಚೀ-ಹುಅ-ಸ್ಸು ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಕಟ್ಟಡ. ಅನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಅದು ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ ಆಯಾಕಾರದ ಆ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಬೇರೆಬೇರೆ ಅಳತೆಗಳ ಅನೇಕ ಅಂಗಳಗಳಿದ್ದುವು. ಮೊದಲ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಮತ್ತು ಕೊಳಗದಾಕರದ ಮಂಟಪಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರೆ ಎರಡನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪಾಲಕ ದೊರೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಅನಂತರ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ, ಸುಂದರವಾದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಗಾರಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾದ ಜು-ಲೈ. ಟಿಯೆನ್ ಎರಡಂತಸ್ತಿನ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಮೂರನೆಯ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಗಳನ್ನೂ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ವಸತಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಗಳವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವೆಲ್ಲ ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಸಣ್ಣವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವಲ್ಲದೆ ಅವನತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತಿದ್ದುವು. ಜು-ಲೈ-ಟಿಯೆನ್ ಕೇವಲ 60' x 40' ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಂಚೂ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಲಾಮಾ ಪಂಥದ ಮಂದಿರಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿ ದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದವು.

ಜು-ಲೈ-ಟಿಯೆನ್ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಲ್ಲದಿದ್ದುರಿಂದ ಮಧ್ಯ ಅಂಕಣ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿಯೂ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳ ಭಾಗಗಳು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು. ಕಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಸಗಳು ಬಹಳ ಗಿಡ್ಡಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಮೊದಲಿನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಅದರ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಮಾನುಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಒಳಭಾಗವೂ ಅಲ್ಲಿಯ ಅರ್ಧವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಗುಮ್ಮಟವೂ ಸುಂದರವಾದವು.

ಮಂಗೋಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊ ಏಷ್ಯದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳು ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಓಣಿಗಳಾದುವು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೀಕಿಂಗಿನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಚಿಯೆನ್-ಲುಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಬೇಸುಗೆ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಲೀನ ಐರೋಪ್ಯ ವಕ್ರ ಶೈಲಿಯ (ಬರೋಕ್) ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಚೀನದ ಈ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ, ರಚನಾ ಕೌಶಗಳು ಮರೆಯಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸುಂದರವೆನಿಸುವ ಆಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಗಮನಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹದ್ಗಾತ್ರ ಸರಳ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಟೆ-ಮಿಯಾವೊದ ಅನೇಕ ಸುತ್ತು ಪ್ರಾಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮಂಚೂ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಅಲಂಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂಗ್ ಅರಸರ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಟ್ಟಡದ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಳೆಯವ ನೀಲಿಗಾಜಿನ ಹಂಚುಗಳಿಂದಲೂ ಅದರ ಮೇಲಿನ ಶಿಖರವನ್ನು ಹಳದಿ, ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಿಂದಲೂ, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದಲೂ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಪೀಕಿಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಪರಂಪರೆಯ ಕ್ರಮಾಗತ ಅವನತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತಳವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅಸಮತೆಗಳ ನಡುವನ ತಾಕಲಾಟ ಗಮನಾರ್ಹ. ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ, 15 ಮೈ,. ಸುತ್ತಳತೆಯುಳ್ಳ, ಟಾರ್ಟರರ ನಗರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ 5 x 2 ಚ.ಮ. ವಿಸ್ತಾರದ ಚೀನೀ ನಗರ-ಇಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಟಾರ್ಟರ ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾಜವಂಶದ ನಿವಾಸಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು, ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ವಸತಿಗಳು, ಕೃತಕ ಸರೋವರಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ದೇವಮಂದಿರಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿದೆ. ಆ ಭಾಗದ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯ ಎತ್ತರ 48;, ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಒತ್ತುಗೋಡೆಗಳೂ ಒಂಬತ್ತು ಅಮೋಘವಾದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳೂ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ. ಚೀನೀ ನಗರದ ಕೋಟೆ ಸಣ್ಣದು. ಅದರ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಾನುಗುಣವಾಗಿ ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರಬೇಕಾದ ಎರಡು ಮರದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತಾವ ಗಮನಾರ್ಹ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಇಲ್ಲ.

ಪೀಕಿಂಗ್ ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಬಹಳ ಅಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಸಹ ನೇರವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಅಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನಾಲ್ಕು ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳು ಅವುಗಳ ಅಸಂಬದ್ಧತೆಗೆ ಕಾರಣ. ಒಳಗಿನ ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರದಲ್ಲಿ ಚೌ ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ. ರಾಜವಂಶದ ಪುರಾತನರ ಮಂದಿರ ಅಥವಾ ಟೈ-ಮಿಯಾವೊ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವತೆಗಳ ಪೂಜಾವೇದಿಕೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಮೊದಲನೆಯದು ಅರಮನೆಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಪಾರ್ಥಿವ ದೇಹಗಳನ್ನು ಹೂಳಲಾಗಿದೆ. ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರವನ್ನು ಅನೇಕ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರಗಳು ಇರುವ ಭಾಗ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ದು. ಅದರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜರ ವಾಸಗೃಹಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸುತ್ತ ಇತರ ಪ್ರಮುಖರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅಂತಃಪುರಗಳೂ ದೇವಮಂದಿರಗಳೂ ಇವೆ. ಅಗ್ನೇಯ ಮತ್ತು ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅರಸರ ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಕೂಟಗಳಿವೆ.

ಪೀಕಿಂಗ್ ವಾಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ಕಾಲದ ಅಲಂಕರಣ ಕಲೆಯ ಉತ್ಕಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಅವು. ವಿಸ್ತಾರ, ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣ, ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಪರಿಮಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಎತ್ತರ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ವರ್ಣಸಂಯೋಜನೆಯೂ ಅದ್ಭುತ. ವೇದಿಕೆಗಳ, ಸೋಪಾನ ಪಂಕ್ತಿಗಳ, ಕಟಕಟೆಗಳ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಬಿಳುಪು, ಚಾವಣಿಯ ಹೆಂಚುಗಳ ಹೊಳೆಯುವ ಹಳದಿ, ಮರಗೆಲಸದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕೆಂಪು, ಸೂರುಗಳು ವಿವಿಧ ವರ್ಣಗಳ ಚಿತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಮಿನುಗು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಪೂರ್ವವಾದದ್ದು. ಐದು ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಸಿಗುವ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಅನಂತರ 200' ಅಗಲದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೋಪಾನಗಳ ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಕಾರದ ಜತಿ ಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಡತುದಿಯದು ರಾಜಪೀಠವುಳ್ಳ ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರ ಅಥವಾ ಟೈ-ಹೊ-ಟೆಯೆನ್ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 200' x 100'). ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರವುದು ಶ್ರೀಮಂತರು, ಆಸ್ಥಾನಿಕರು ಕಾಯವು ಚುಂಗ್ - ಹೋ- ಟಿಯೆನ್ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 100' x 100') ಮತ್ತು ಬಲತುದಿಯ ದೊರೆಗಳ ಉತ್ಸವ ಕೂಟಗಳ ಹಜಾರ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 200' x 100'). ಇವು ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಭಾಗಗಳು.

ಚೀನೀ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರ್ಗದ ವೇದಿಕೆ 1420ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ 1754ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಈವರೆಗೂ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವಾಸ್ತು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ಶೈಲಿಯ ಅಖಂಡತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.</text>
      <sha1>em5shl369n32mzqcz5ojlzk054eiww6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434898</id>
      <parentid>1434897</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T11:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1434898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98082" sha1="m4nt75eo8mfre414oe2ga1xje0k4jqq" xml:space="preserve">'''ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು''' [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದ [[ನಾಗರೀಕತೆ|ನಾಗರಿಕತೆ]] ಬಹಳ ಪುರಾತನವಾದ್ದಾದರೂ ಅದರ [[ಕಲೆ]]ಯ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಪುರಾವೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಕಾಲದಿಂದ ದೊರಕುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿಯ [[ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ|ವಾಸ್ತು]]ಕೃತಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಅಖಂಡವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಿಂದಲೇ. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುವಿನ ರೀತಿನಿಯಮಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪ ಪಡೆದು, ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ತಲುಪಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಅವನತ ಮುಖವಾಗಿದ್ದವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚೀನದ ಪುರಾತನ ವಾಸ್ತು ಕೃತಿಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವ [[ಮಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ಮರ]]ದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ವಾಸ್ತುರಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಆಧಾರಗಳಿಂದಲೂ, ಅವುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಕೊರಿಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದಲೂ ಅವನ್ನು ಕುರಿತ ಅನೇಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಪರಿಚಯ ಈಚೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಆಧಾರಗಳ ಆಳವಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ಇತಹಾಸವನ್ನು ಪುನರ್‍ರಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
==ಉತ್ಖನನಗಳು==
ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆಗಿನ [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಅನ್ಯಾಂಗ್ ಬಳಿ ನಡೆದ [[ಉತ್ಖನನ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಷಾಂಗ್ ವಂಶ]]ದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.1300-1028) ರಾಜಧಾನಿಯ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲುಮರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದುವು. ಅವು ನಾಶವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ವೇದಿಕೆಯ [[ಅಡಿಪಾಯ]]ದ ನಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮರದ ಕಂಬಗಳಿಗಾಗಿ ಒದಗಿಸಿದ್ದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಧಾರಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಈ ವಿವರಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುವಂತೆ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ (90' ಉದ್ದ) ಆಯಾಕಾರದ ಹಜಾರವಿತ್ತು. ಈ ತಳಕಟ್ಟಿನ ನಕ್ಷೆ ಚೀನದ ಆನಂತರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹೋಲುವುದರಿಂದ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ [[ಗ್ರಾಮಗಳು|ಗ್ರಾಮ]] ಅಥವಾ [[ನಗರ]]ದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 12' ದಪ್ಪದ ಮಣ್ಣಿನ ಪೌಳಿಗೋಡೆ, ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ವೇದಿಕೆ-ಇವು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳೆಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಂದ ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ನಿರಂತರ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿ ಇವು ಮುಂದುವರಿದುವು. ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರರಿಗಾಗಿ ಬತೇರಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನ್ಯಾಂಗ್‍ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸಮಾಧಿ]]ಗಳು ಭೂ ಮಟ್ಟದಿಂದ 40' ಆಳದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಿಂದಲೂ ಸೋಪಾನಗಳಿದ್ದ, [[ಚಚ್ಚೌಕ]]ವಾದ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ , ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನೆತ್ತರದ ಕೋಣೆಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ದಕ್ಷಿಣದ ಸೋಪಾನಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು ; ಕಡಿದಾಗಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಉಳಿದ ಮೂರು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಸೋಪಾನಗಳು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿಯೂ ಕಡಿದಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮನೆಗಳ ಚಾವಣಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲಿನವು.

ಉತ್ತರ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಷಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಅಗೆದು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗುಂಡಿಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲು-ಎಲೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದುದಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಾಧಾರಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಗುಂಡಿಮನೆಗಳ [[ಚಾವಣಿ]]ಯನ್ನು ಭೂಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲೆ ಎಲೆ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಲೂ ಗುಂಡಿಮನೆ ಅಥವಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತಾರೆ. ದುಷ್ಟಮೃಗಗಳ, [[ಹಾವು|ಹಾವುಗ]]ಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳ ಬಾಧೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಎತ್ತರವಾದ ಮರದ ಅಟ್ಟಣೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಹುಲ್ಲು]]-[[ಎಲೆ]]ಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಗೂಡುಮನೆಗಳಲ್ಲಿ (ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹವೆಯಲ್ಲಿ) ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನದ ಉಷ್ಣಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಚಿನವರೆಗೂ ಇಂಥ ವಸತಿಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದುವು.

ಚೌ ವಂಶದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1027-256) ಕೊನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮತ್ತು ಚಾವಣಿಯ [[ಹೆಂಚು]]ಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಆ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಆಧಾರಗಳು ಮಾತ್ರ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಗಳು ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಗಳು, ಪುರಾತನ ಸ್ಮಾರಕ ಮಂದಿರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಮರಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಕೌಶಲ ಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು. ಅವುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಕಂಬಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ಹಜಾರಗಳು, ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದುವು. ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅವರ ವಾಸಗೃಹಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಅಲಂಕಾರಯುತವಾಗಿಯೂ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ರಾಜರ, ಶ್ರೀಮಂತರವರ್ಗದವರ ಅರಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾವಲುಗಾರ ಗೋಪುರಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಕ್ರಿ.ಸ್ತಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅಥವಾ ಸ್ವರ್ಗಸದೃಶವಾದ, ಹುಲ್ಲಿನ ಚಾವಣಿಯಿದ್ದ, ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕುವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಅಂಥ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರೂ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಕ್ರಿಸ್ತಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣಗಳ ದೊಡ್ಡ ಚಚ್ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ತಳಹದಿ ಚೌಕವಾಗಿಯೂ ಮೇಲ್ಭಾಗ ದುಂಡಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಚೀನ 1937ರಿಂದ 1945ರ ವರೆಗೆ ಜಪಾನೀಯರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಜಪಾನೀ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ತಿಳಿದು ಬಂದವು. ಷಾನಟಂಗ್ ಪ್ರಾಂಯದ ಲಿನ್-ಟುಜ ನೆಲೆ ಚಿ ವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ 11/4 ಮೈ. ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ [[ಆಯತ (ಆಕಾರ)|ಆಯಾಕಾರ]]ದ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತ ಒಳಕೋಟೆಯಿದೆ. ಅದು ಬಹುಶಃ ಅರಮನೆಯಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ. ಒಳಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆ 30' ಎತ್ತರವಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿರಿರಬಹುದಾದ ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಇ-ಹ್ಸಿಯೆನ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಎರಡರಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಕೋಟೆಯ ಆವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲದರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ.

[[ಚಿನ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 221-206) ದೇಶದ ಏಕತೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಅರಮನೆಗಳು, ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಚೀನಾದ ಮಹಾ ಗೋಡೆ|ಚೀನದ ಮಹಾ ಗೋಡೆ]] ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿವು. ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಗಳು ಕೇಂದ್ರಿಯ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿದ್ದುವಲ್ಲದೆ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲದರ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಕಾಣುವಂತಾಯಿತು. ಚಿನ್ ಅರಸನ ಅರಮನೆ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಮುಂಭಾಗದ ಹಜಾರ 1,500'ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ವೇದಿಕೆಯ ಎತ್ತರ 50'ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.

[[ಹಾನ್ ವಂಶ]]ದ ಮೊದಲ ದೊರೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 200) ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವೈ-ಯಾಂಗ್ ಅರಮನೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಪುರಗಳುಳ್ಳ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳು, ದರ್ಬಾರಿನ ಹಜಾರ, [[ಆಯುಧಾಗಾರ]] ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ [[ಉಗ್ರಾಣ]]ಗಳು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಖ್ಯಾತ ದೊರೆ ವು-ಟಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 140-87) ಅಮೋಘವಾದ [[ವಿಶ್ರಾಂತಿಧಾಮ]]ಗಳನ್ನೂ ಪಾರಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧಸೂಚಕ ಮಂದಿರಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 3-4ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆ ನೆಲಸಿದ್ದರೂ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಸುವರ್ಣಯುಗವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು.

ಆಗಿನ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಅರಮನೆಗೆ ಸೇರಿದ ಆಸ್ಥಾನ ಹಜಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ 400' x 110'-500' x 150' ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ ಟೋಡೈಜಿಯ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ 200' x 170' ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಥಾನದ ಹಜಾರಗಳ ಅನಂತರ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ದೆಂದರೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗೋಪಾರಗಳು ದೊಡ್ಡವಾದರೆ ಕಾವಲುಗಾರರ ನೆಲೆಗಳಾಗಿಯೂ ಸಣ್ಣವಾದರೆ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಂಬಗಳಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಈ ಗೋಪುರಗಳು ಎರಡರಿಂದ ಹದಿನೈದು-ಹದಿನೇಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದುವು.
==ಅಲಂಕರಣಗಳು==
ಚೀನೀ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಗಮನ ಕೊಟ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಅವುಗಳ ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ, ವಿವಿಧ [[ಬಣ್ಣ]]ಗಳ [[ಲೇಪನ]]ದಿಂದ ಅವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಉಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ವರ್ಣನೆಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸುಟ್ಟ ಮಣ್ಣಿನ ಮಾದರಿ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೋಟ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಹಾನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 206-ಕ್ರಿ.ಶ. 221) ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಹುಲ್ಲಿನ ಗುಡಿಸಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶ್ರೀಮಂತವರ್ಗ ಅಂಗಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಶಾಲ ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಣದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಣೆಗಳೂ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹಜಾರವೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಾಂಗಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಿದ್ದುವು. ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು [[ಮಹಡಿ|ಅಂತಸ್ತು]]ಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಒಳಗಿನ ಹಜಾರಗಳು ಬಹಳ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಕಣಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಕಣದ ಚಾವಣಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾಲುಕಂಬಗಳ ಅಧಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಿರಬೇಕು.
==ಬೌದ್ದಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ==
ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಹಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (25-221) ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಚೀನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಕೆಲವು [[ಬೌದ್ಧವಿಹಾರ]]ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ರಾಜಾಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ, ರಾಜ್ಯಾ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದ, ಆ ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಭಾರತದ [[ಸ್ತೂಪ]]ಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ವಿಹಾರ ಅನಂತರಕಾಲದ ಚೀನೀ [[ಪಗೋಡ]]ದ ಆಕಾರದ ಪ್ರಥಮ ಹಂತ. ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಮಂದಿರದ ಮೇಲೆ ಒಂಬತ್ತು ಹಂತಗಳ ಕಂಚಿನ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಹಾನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಕಮಾನಿನ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು. ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಟ್ಟಿಗೆ]]ಗಳಿಂದ [[ಕಮಾನು]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಚಾಚು ಆಧಾರದ ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮಂಚೂರಿಯಿಂದ ಯಿಂಗ್-ಚೆಂಗ್-ಟ್ಟು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ನೈಜವಾದ ಕಮಾನು ಕಾಣುಬರುತ್ತದೆ. ಆರು ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (265-581)ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಹಾನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅನುಕರಣೆ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಅವುಗಳ ಚಾತುರ್ಯ, ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಆದರೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಪ್ರಬಲವಾದಂತೆ ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡು, ಉತ್ತರ ವೇ ಮತ್ತು ಲಿಯಾಂಗ್ ಅರಸರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳಾದವು. ಲೋಯಾಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ 42 ಪಗೋಡ, [[ಚೈತ್ಯಾಲಯ]]ಗಳಿದ್ದುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಲೋಯಾಂಗ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 500 ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳಿದ್ದುವು. ವೇ ರಾಜ್ಯ ಚೈತ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 13,727.570ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 30,000 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಧಾನ ಕಟ್ಟಡ ಸ್ತೂಪವಾದರೆ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿತ್ತು. ಆ ಧರ್ಮ ಬೆಳೆದಂತೆ ಪಗೋಡಗಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋದುವು. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಯಾಂಗ್ ದೊರೆ ವು-ಟಿ (ಆಳ್ವಿಕೆ 502-249) ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ; ಅರಮನೆಯ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪೂಜಾಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಪಗೋಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. 100' ಎತ್ತರದ 3 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಇನ್ನೊಂದು ಪಗೋಡವೂ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. 516ರಲ್ಲಿ ಲೋಯಾಂಗ್ ರಾಜಧಾನಿ ಆದ ಅನಂತರ 9 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಸು. 400' ಎತ್ತರದ, ಅದರ ಮೇಲೆ 45'; ಎತ್ತರದ ಕಂಬವಿದ್ದ ಮರದ ಪಗೋಡ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಕಂಬದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಕಲಶವಿತ್ತು. ಪಗೋಡದ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು 140' ಉದ್ದವಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲೂ ಮೂರು ಬಾಗಿಲುಗಳೂ ಆರು ಕಿಟಕಿಗಳು ಇದ್ದುವು. ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ ಕೆಂಪು ಅರಗನ್ನು ಲೇಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಂಟೆಗಳು ತೂಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಪಗೋಡದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಾಸ್ಥಾನದ ದರ್ಬಾರ್ ಹಜಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರವಿತ್ತು. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ 18' ಎತ್ತರದ ಚಿನ್ನ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಯೂ ಜೀವಂತ ಮಾನವ ಗಾತ್ರದ ಹತ್ತು ಸುವರ್ಣ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದುವು. ಅದರ ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ವಾಸದ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು 100ರ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಬಾಗಿಲಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದ್ವಾರಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಮೂರಂತಸ್ತುಗಳ ಗೋಪುರವೂ ಇದ್ದುವು. 200' ಎತ್ತರದ ಆ ಗೋಪುರ ಅರಮನೆಯ ಹೊರದ್ವಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು.

ಚೀನೀಯರು [[ಕುಷಾಣ ರಾಜವಂಶ|ಕುಷಾನ್]] ದೊರೆ [[ಕನಿಷ್ಕ|ಕಾನಿಷ್ಕ]]ನ [[ಪೇಶಾವರ್|ಪೆಷಾವರ್]] ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಳಗಿನ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಅದರೆ ಸುಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲಂತಸ್ತನ್ನೂ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಅದರ ಮೇಲಂತಸ್ತನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರವಾದ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಛತ್ರಾವಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಆಯಾಕಾರದ ಅನೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡ ಗವಲ್ಲದೆ ಭಾರತದ [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗುಪ್ತ]] [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಗಳ ಕಾಲದ ಮಂದಿರಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುಮಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಸುಂಗ್-ಯು-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಹನ್ನೆರಡು ಮೂಲೆಗಳಿರುವ 15 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡ ಎತ್ತರವಾದ ಸರಳ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲೂ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಮೇಲಿನ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಕ್ರಮೇಣ ಚಿಕ್ಕವಾಗುತ್ತ ಹೋಗಿವೆ. ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಛತ್ರಾವಳಿ ಇದೆ. ಅದರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಲಂಕರಣದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಇಂಥ ಪಗೋಡಗಳು ಅಲ್ಲಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಆನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಲಂಕರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಸ್ತೂಪದ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.

ಚೀನದ ಪಗೋಡ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಗಳ ಮಾಲಿಕೆಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೋಷ್ಠಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಉಪನ್ಯಾಸ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಸುಯಿ (581-618) ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಗ್ (618-906) ವಂಶಗಳ ದೊರೆಗಳು ಚೀನವನ್ನು ಪುನಃ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅನಂತರ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೂ ತತ್ಸಂಬಂಧವಾದ ವಾಸ್ತುಕಲೆಗೂ ಅಮಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರಕಿತು. ಹೊಸ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಪಕ್ಪವಾದ ಸೌಂದರ್ಯಪೂರ್ಣ ಶೈಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು.

ಲೋಯಾಂಗ್ ನಗರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಯಾಂಗ್ಸ್-ಸ್ಸು ಮತ್ತು ಯು-ವೆನ್ಕಾಯ್ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಈ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಹೊಸ ವಾಸ್ತುಕಲಾಯುಗದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ 7ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದು ಉತ್ತಮ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. 845 ರಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ರಾಜಾಶ್ರಯ ತಪ್ಪಿ ಕಿರುಕುಳ ಉಂಟಾದಾಗ ಈ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸುಂದರ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಹುತೇಕ ನಾಶಗೊಂಡುವು. ತರುವಾಯ ಆ ಧರ್ಮದತ್ತ ರಾಜದೃಷ್ಟಿ ಹೊರಳಿದಾಗ ಮತ್ತೆ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಮಂದಿರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.
==ನಗರ ವಾಸ್ತು==
ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್ ನಗರ ಆಯಾಕಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ನೇರವಾದ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡರಸ್ತೆಗಳಿಂದಲೂ ಬೃಹತ್ತಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಕೋಟೆಯಿಂದಲೂ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 4 ಳಿ x 3 3/4ಚ.ಮೈ. ಅದರ ಹಿಂಬದಿಯ 5/2 ಭಾಗ ರಾಜಮನೆತನದವರ ವಸತಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಕಚೇರಿಗಳೂ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಅರಮನೆಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಕೋಟೆಯ ಹೊರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಅರಮನೆ ಟಾ-ಮಿಂಗ್ ಇತ್ತು. ಈ ಅರಮನೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಗಗಳೆಂದರೆ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಹಜಾರಗಳು. ಈ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರಗಳು 345' x 176' ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿಯೂ 120' ಎತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು ಬೌದ್ಧ ವಾಸ್ತು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಮೋಚ್ಚ ಶಿಖರ ಮುಟ್ಟಿತು. ಸುಯಿ ಅರಸರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಂದಿರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈಗ ನಾಶವಾಗಿದ್ದರೂ ಇವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಜಪಾನೀ ಮಂದಿರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ಇವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲೂ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮಧ್ಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ಪ್ರಮಾಣದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಪಗೋಡಗಳಿಗಿಂತ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಧಾನ್ಯ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು. ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 325' ಎತ್ತರದ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದುವು. ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ. ವರಾಂಡ ಮತ್ತು ಹಜಾರಗಳಿದ್ದುವು.

ಈ ಶೈಲಿಯ ಎರಡು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ, ಪಗೋಡಗಳು ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಚೀನೀ ಅರಮನೆಗಳ ಸಿಂಹಾಸನದ ಹಜಾರವನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗಿಂತ ಚೀನೀ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವಿದೇಶೀ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಪಗೋಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಖರ್ಚು ಹೆಚ್ಚುವಂತಾಯಿತು. ಟಾಮಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾದರಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಪಗೋಡದ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಗಳೀಗಿಂತ ಅಲಂಕೃತ ಆವರಣಗಳು-ಕೋ-ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆವರಣವೊಂದು ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವೂ ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ 100' ಎತ್ತರವೂ ಆಗಿತ್ತು. 820ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ 688ರಲ್ಲಿ ಲೋಯಾಂಗ್‍ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಿಂಗ್-ಟಾಂಗ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ದು. ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಎತ್ತರ 294' ಒಂದೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದ ಉದ್ದ 300' ಮೊದಲ ಅಂತಸ್ತು ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳನ್ನು ಎರಡನೆಯದು ಹನ್ನೆರಡು [[ಮಾಸ]]ಗಳನ್ನೂ ಮೇಲಿನದು ವರ್ಷದ 24 ಸೌರಮಾನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ತುದಿಯಲ್ಲಿ 10' ಎತ್ತರದ ಕಬ್ಬಿಣದ [[ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿ|ಫೀನಿಕ್ಸ್]] ಪಕ್ಷಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ತುದಿಯವರೆಗೂ 10 ಗೇಣು ದಪ್ಪದ ಮರದ ಕಂಬವಿತ್ತು. ಸ್ತೂಪಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭುವನತ್ರಯದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಕಂಬದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ದೇವರ ಹಜಾರ. ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಗೋಪುರವಿದ್ದ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ತಾದ ಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹವನ್ನಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಸುತ್ತುವ ಆವರಣ. ಒಮ್ಮೆಗೆ ನೂರಾರು ಅತಿಥಿಗಳು ಕೂಡಬಹುದಾದ ಈ ಭವನವನ್ನು ಅದರ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಯಂತ್ರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸುತ್ತು ತಿರುಗಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.
==ಪಗೋಡಗಳು==
ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ಪಗೋಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪದ ಚೀನೀ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಪಗೋಡದ ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಸರಳ ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಕಪೋತ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಗೋಪುರಾಕಾರದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖರ-ಇದೇ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು. ಹೊನ್ಯಾನ್‍ನ ಸುಂಗ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ, 791ರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ ಧ್ಯಾನಿ ಸಂತ ಫಾ-ಯುಆನ್‍ನ ಸಮಾಧಿ ಪಗೋಡ ಈ ರೀತಿಯದು. ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಹೆಂಚುಗಳ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಗಿಲುವಾಡದ ಮೇಲೆ ಚೂಪಾದ ಕಮಾನಿನಾಕೃತಿಯನ್ನು ಬಾಗಿಲ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪೀಕಿಂಗಿನ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಫ್ಯಾಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಪಗೋಡ ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ. ಇದರ ಮುಂದಣ ಹೆಜ್ಜೆಯೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ ಪರಸ್ಪರ ನಿಕಟವಾದ ಏಳು ಮಾಡಗಳ ನಿರೂಪಣೆ. ಲಿಯಾವೋ ವಂಶದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ (907-1125) ಯುನ್-ಚು-ಸ್ಸು ಎಂಬಲ್ಲಿಯ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡದ ವಿಶಾಲ ಆಯಾಕಾರದ ವೇದಿಕೆಯ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಬೋಧಗಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾಬೋಧಿ ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯದ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮತಲ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆಕಾಶದತ್ತ ರಮ್ಯವಾದ ಡೊಂಕಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡ ಪ್ರಮಾಣ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಮೃತಪತಿಯ ಸ್ಮಾರಕಾರ್ಥವು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ 684ರಲ್ಲಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್ ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು 18 ಮಾಡುಗಳಿದ್ದುವು. ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಮಾಡಗಳು ಬಿದ್ದುಹೋದ ಅನಂತರ ಅದರ ಎತ್ರ 125'. ಯುನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಲಿ-ಪು ನಲ್ಲಿರುವ ಹದಿನಾರು ಮಾಡಗಳ ಬೃಹತ್ ಚೌಕಾಕಾರದ ಶಿಖರದ ಎತ್ರರ 330'. ಇದರ ಕಾಲ ಬಹುಶಃ 9ನೆಯ ಶತಮಾನ.

10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಾಭಿರುಚಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತಲ್ಲದೆ ಕಲ್ಲು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗಲಾರಂಭಿಸಿತು. 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ. ಹ್ಸಿಯಾಂಗ್- ಚಿ-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ದೊಡ್ಡ ಗೋಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾಡದ ಮೇಲೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಮರದ ಮಾದರಿಗಳ ಅನುಕರಣೆಯೆಂಬಂತೆ ಮಾಡಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಂಬಗಳನ್ನು, ಬೋದಿಗೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್|ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಸಾಂಗ]]ನ ಸ್ವಂತ ಊರಿನಲ್ಲಿರುವ ಟಿಯೆನ್-ಟ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪಗೋಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸಣ್ಣದಾಗುವ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳೂ ಇವೆ. ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಸೂರುಗಳಿದ್ದರೂ, ಉದ್ದವೂ ಚಪ್ಪಟೆಯೂ ಆದ ಗೋಡೆಗಂಬಗಳಿವೆ. ಮೆಟ್ಟಿಲು ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿ ಮೇಲೇರುವ ಆಯಾಕಾರದ [[ಪಿರಮಿಡ್|ಪಿರಮಿಡ್ಡಿ]]ನಂತೆ ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಘನತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. 175' ಎತ್ತರದ ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಟು-ಯೆನ್-ಟವನ್ನು 652ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 701-705ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ 190' ಎತ್ತರದ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಾದುವು.

ಇದೇ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಪಗೋಡದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೆರಡು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಆಧುನಿಕ ಹ್ಸಿ-ಅನ್-ಪು ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಯಾಂಗನ ಸಮಾಧಿಗೆ ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಗೋಡೆಯನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವ ಉದ್ದಗೋಡೆಗಂಬಗಳು ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳ ಮರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಬೋದಿಗೆಗಳು ಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅಡ್ಡತೊಲೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವಂತೆ ಮರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. 669ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಕಟ್ಟಡ 828ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ 1175ರಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿಮಿತವಾದಾಗ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರಬಹುದು.

ಷ್ಯಾನ್‍ಟಂಗ್‍ನ ಷೆನ್-ಟಿಂಗ್-ಸ್ಸು ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಅನಂತರದ ಕಾಲದ ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ. ಇದು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮುನ್ನಡೆಯ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿನ ಹುಯಿ-ಷಾನ್-ಸ್ಸುದ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಧ್ಯಾನಿ ಸಂತ ಚಿಂಗ್-ತ್ಸಾಂಗ್‍ನ ಸಮಾಧಿ ಪಗೋಡ ಮತ್ತೊಂದು. ಇದರ ಕಾಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಮರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಂಬಗಳು ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಷ್ಟಕೋನದ ಕಂಬಗಳ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು ಕಿಟಕಿಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲೂ ಈ ಅನುಸರಣೆ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಸಾಂಗ್ ಸಮಾಧಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾದರೂ ಕಮಲದಳಗಳ ಸೂರುಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಶಿಖರದ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯ ಶಿಖರಗಳ ಛಾಯೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮರದ ಪಗೋಡ ಫೊ-ಕುಅಂಗ್-ಸ್ಸು ಒಂದು ಸುಂದರ ನಿರ್ಮಾಣ. ಇದು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಸೂರುಗಳು, ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಶಿಖರಗಳು ಉಳ್ಳ ಒಂದಂತಸ್ತಿನ ಈ ಪಗೋಡದ ಮೂಲವನ್ನು ಭಾರತದ [[ಅಜಂತಾ|ಅಜಂತ]]ದಲ್ಲಿ [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗುಪ್ತ]] ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದ ಸ್ತೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಚೀನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಈ ಪಗೋಡದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತಿರುವ ಅನೇಕ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ 10-11ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

[[ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಚೆಂಗ್-ಟೆಂಗ್-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿರುವ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್]] ಮಂದಿರ ಚೀನದಲ್ಲಿರುವ ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಮರದ ಕಟ್ಟಡ. ಇದು ಪೊ-ಕುಅಂಗ್-ಸ್ಸು ಮಂದಿರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾದ್ದು. ದಪ್ಪ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಗೋಡೆಗಳ ಈ ಸಣ್ಣ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಅಂಕಣಗಳಿವೆ. ಒಳಭಾಗಗಳ ಎತ್ತರ, ಚಾವಣಿಯ ಇಳಿಜಾರು. ಇವು ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ. ಅನಂತರಕಾಲದ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ ಪೂರ್ವ ಪೀಠಿಕೆಯಂತಿರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಆ ಶೈಲಿಗೆ ಹೊರತಾದ ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಶೈಲಿಗಳ ನಡುವಣ ಕೊಂಡಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.

ಹತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಿಂದ ಆ ಶತಮಾನದ ಏಳನೆಯ ದಶಕದವರೆಗೆ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಐದು ರಾಜವಂಶಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳ್ನೆನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದು, ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಆ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಮೋಹಕ ಪಗೋಡಗಳು ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಸುಂಗ್ ದೊರೆಗಳು ದೇಶದ ಐಕಮತ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಅನಂತರ ಮತ್ತೆ ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಹ್ಯಾಂಗ್-ಚೌ ನಗರದ ಯು-ಹಾವೊ ಆಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸುಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಪಿಯೆನ್-ಚೆಂಗ್ (ಈಗಿನ ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೈ-ಫೆಂಗ್-ಫು) ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಆ ಮೊದಲಿನ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್‍ಗಿಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಈ ನಗರ ಚಚ್ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ 1126ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿನ್-ತಾರ್ತರರ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಭಸ್ಮವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಹ್ಸಿಯಂಗ್-ಕುವೊ-ಸ್ಸು ಎಂಬುದು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯ. ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಸ್ತøತಗೊಂಡ ಈ ಮಂದಿರದ ಎರಡು ತುದಿಗಳ ಪಗೋಡಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ, ಗಂಟೆ ಸೂತ್ರದ ಗೋಪುರಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು.

ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವಿದೇಶಿ ಅಧಿಕಾರಷಾಹಿಯ ನೆರಳಿನಲ್ಲೆ ಬಾಳಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ದೊರಕಲಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಆಗಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವಿವೇಕಯುತ ಸಮತಾಪೂರ್ಣ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರೀತಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೇ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ 1014ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಯು-ಚಿಂಗ್-ಚಾವೊ-ಯಿಂಗ್-ಕುಂಗ್ ಮಂದಿರ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿದೆ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಪೂರ್ವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಕಟ್ಟಡ ಬಲು ದೊಡ್ಡದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಜಾರಗಳೂ 2,620 ಕಂಬಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಈ ಭವ್ಯಮಂದಿರ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಹುತಿಯಾದ ಅನಂತರ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅನಂತರದ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದುವು.

ಸುಂಗ್ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ, ನಯಗಾರಿಕೆ ಇವೆ. ಚಾವಣಿಯ ಸೂರುಗಳನ್ನು ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಡೊಂಕಾಗಿಸಿ ಅಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. 989ರಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಯು-ಹಾವೆನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪಗೋಡ ಅಷ್ಟಪ್ರಾಕರವಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅದರ ಎತ್ರರ ಸು. 360'. 1037ರಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟು ಹೋಯಿತಾದರೂ 1072ರ ವೇಳೆಗೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಆಗ ಅದರಲ್ಲಿ 9 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದುವು. ಅದರ ಎತ್ರ 220' ಅದರ ಒಳಭಾಗ ಪೂರ್ಣ ಟೊಳ್ಳಾಗಿತ್ತು. ಪಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗೋಪುರಗಳಿದ್ದುವು. ಹ್ಸಿಯೆಂಗ್-ಕುವೊ-ಸ್ಸುದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಪಗೋಡಗಳ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ಸೇತುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಿದ್ದುದರಿಂದ ಮೂರು ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತೆಂದು 1072ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ ಜಪಾನೀ ಯಾತ್ರಿಕ ಜೋಜಿನ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದರ ಭವ್ಯ ಸುಂಪದ್ಭರಿತ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಂಡ ಜೋಜಿನ್ ಅದು ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಅಪೂರ್ವ ಮಂದಿರವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಷ್ಟೇ ಸೌಂದಯ್ ಪೂರ್ಣವಾದ ಇತರ ಮಂದಿರಗಳು ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.

ಜೋಜಿನ್ ವರ್ಣಿಸಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅಮೋಘ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಹುಅಯಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಪು-ಚಾವೊ-ವಾಂಗ್-ಸ್ಸು. ಅದರ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಳೆಯುವ ವರ್ಣರಂಜಿತ [[ಗಾಜು|ಗಾಜಿ]]ನ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಚಾವಣಿ ಹಳದಿಯದಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ತಳಭಾಗ ಹಸಿರುಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರದ ನೆಲಗಟ್ಟು ಅಪೂರ್ವ ಶೋಭೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಜೇಡ್ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅಷ್ಟಪ್ರಕಾರಗಳ 13 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಸು. 160' ಎತ್ತರದ ಈ ಸುಂದರ ನಿರ್ಮಿತಿ ಸುಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಸಾಧಾರಣ ಚಾತುರ್ಯದ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದು ಚೋಜಿನ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರತಿ ಅಂತಸ್ತಿನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧ]], [[ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ]], ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಕಾದಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಳಗಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಣಲೇಪಿತ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಥಾನಶಿಲ್ಪಿ ಲಿ-ಚೈ 1100ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಯಿಂಗ್- ತ್ಸಾವೋ ಪಾಷೀ ಎಂಬ ವಾಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಗಿಲೀಟುಮಾಡುವ ಕಲೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ವಿವಿಧಮುಖಗಳ ಸಮಗ್ರ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ಆ ಗ್ರಂಥ ಈಗಲೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅದೊಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆ, ಸುಂಗ್ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅನುಕರಣೆಯಿಂದ 13-14ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ eóÉನ್ ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳು ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಸುಂಗ್ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲ ಐದು ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ 10-12ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಸುಮಾರು 60 ಪಗೋಡಗಳು ಉಳಿದುಬಂದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಯಾಂಗ್‍ಟ್ಸೀ ನದಿಯ ಕೆಳಬಯಲಿನಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶೈಲಿಯವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಸೂರುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಲಂಕೃತ. ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹಸಿರು ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಚಾವಣಿಗಳ ಮಾಡಗಳಿಗೂ ಹಸಿರು ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಅವುಗಳ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳು ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅನುಕರಣೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಹೆಂಚಿನ ಚಾವಣಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮರದ ಅಡ್ಡತೊಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಉತ್ತರ ಚೀನದ ಪಗೋಡಗಳಿಗಿಂತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಪಗೋಡಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ.

ಸುಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳ ಶೈಲಿ ಸರಳವೂ ಶಕ್ತಿಯುತವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ಸೂರುಗಳೂ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಪಗೋಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಂದ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಚಿನಿಂಗ್ ಪಗೋಡ (1105) ಹೊಸ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯತ್ತ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಯಿತು. ಸೂ-ಔನಲ್ಲಿರುವ ಔತ್ತರೇಯ ಪಗೋಡ ಅಷ್ಟಪ್ರಕಾರಗಳ ಬುಡ ಮತ್ತು ದುಂಡಾದ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಸುಂಗ್ ಕಾಲದ ಮರದ ಹೊರಮೈಯುಳ್ಳ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವನ್ನು ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚೆಂಗ್-ಟಿಂಗ್-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹದು. ಅಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಟ್ಟಡ ಜೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಕಿರಿ ಅಗಲದ ಉದ್ದವಾದ ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳುಂಟು. ಆ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ 971ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ 73' ಎತ್ತರದ, 72 ಕೈಗುಳುಳ್ಳ ಕುಅನ್-ಯಿನ್ ಬೋಧಿಸತ್ವ [[ಮೂರ್ತಿ|ವಿಗ್ರಹ]]ವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಗಾರೆ]]ಯ ಗಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳು ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವರ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಿಂಬಾಲಕರ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ 1089ರ ಒಂದು [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]]ವುಂಟು. ಹಿಂಭಾಗದ ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಎರಡು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯ ಅಂಗಳಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಇವನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೂತ್ರಗ್ರಂಥಾಗಾರ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರೇಯ ಅಂಗಳಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಬಹುಶಃ ಅನಂತರದ ಚಿನ್ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತಿರುವ ಇತರ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಟಾಂಗ್ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದವು.

ಇಲ್ಲಿರುವ 10ನೆ ಶತಮಾನದ ಮೊ-ನಿ-ಟಿಯೆನ್ ಹೊಸ ಜಾಡಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹಜಾರ. ಇದರ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪವುಂಟು. ವಿಶಾಲವಾದ ಈ ಹಜಾರದ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪಗಳ ಚಾವಣಿಗಳು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಾಗಿವೆ.

ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ರಚನಾಚಾತುರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯತೆಯನ್ನೂ ಸಮ್ಮಿಲನಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನವೀನತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಅನೇಕ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕಾರಣ. ತತ್ಪೂರ್ವದ ವಾಸ್ತುಸಂಪ್ರದಾಯ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಚಾತುರ್ಯಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲದ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಅಗಿರುವ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಮೊದಲಿನ ಸರಳ ದುಂಡು ಕಂಬಗಳ ಬದಲು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆರು ಅಥವಾ ಎಂಟು ಮುಖಗಳುಳ್ಳ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುಂಡಿಗಿರುವ ಕಂಬಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಬಂದುವು. ಕಂಬದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬೋದಿಗೆಗಳು ರೂಢಿಗೆ ಬಂದುವು. ತರುವಾಗ ಬೋದಿಗೆಗಳ ಬದು ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾದ ಖಿ ಆಕಾರದ ಕಂಬಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ ಚಾವಣಿಗೆ ಆಧಾರವಾದ ಈ ಖಿ ಆಕಾರದ ಕಂಬಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಚಾಚುಪೀಠಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಸಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬಂತು. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತು ಲಕ್ಷಣವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಇಂಥ ಕಂಬಗಳ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟು-ಲೊ-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಕುಅನ್-ಉಯಿನ್-ಕೊ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಕಂಬಗಳ ಅನುಕರಣೆಯನ್ನು ಜಪಾನಿನ ತೋಷೋಡೈಜಿ ಮತ್ತು ಹೊರ್ಯೂಜಿ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು.

ದಕ್ಷಿಣ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ, 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ, ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದುದೆಂದರೆ ಸೂ-ಚೌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟೌ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಯುಆನ್-ಮಿಯವೋ-ಕುಅನ್. ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದು ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಹುತಿಯಾದ್ದರಿಂದ 1179ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 158' x 84', ಇದರ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಜಪಾನಿನ ಕರಾಯೊ ಈಗಲೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ದಪ್ಪ ಗೋಡೆಗಳ ಬದಲು ತೆಳುವಾದ ಮರದ ತಡಿಕೆಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ, ಮರದ ಅನೇಕ ಕಂಸ ತೊಲೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಂಗ್ ವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಲಿಯಾವೋ ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಕಾಲದ ಆನ್ ವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (907-1367) ಅನಾಗರಿಕ ಟಾರ್ಟರ್ ಅಥವಾ ಮಂಗೋಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರು ಕಲೆ ಮತ್ತಿತರ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ದೊರಕಿತೇ ವಿನಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ರಚನಾಚಾತುರ್ಯಗಳಿಗೆ ಗಮನ ಸಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿಕಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಅವಶ್ಯ. ಯುಅನ್ ವಾಸ್ತುನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ ಉಪಸಂಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಂದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕಾರರಿಂದ, ತತ್ಪೂರ್ವದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಮಂದಿರಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸತ್ತ್ವಪೂರ್ಣವೂ ಸ್ವೋಪಜ್ಞವೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಆ ಮೊದಲಿನ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದುವು. ಆ ಕಾಲದ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳಾದ ಪೀಕಿಂಗ್, ಷಾನ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಟುಂಗ್-ಫು ಮತ್ತು ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೈ-ಫೆಂಗ್-ಫುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳು, ವೇದಿಕೆಗಳು, ಪಗೋಡಗಳು ಮತ್ತಿತರ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಡಾಡುಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಲಿಯವೊ ಮತ್ತು ಚಿನ್ ವಂಶಗಳ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಏಳು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎರಡು ವಿಹಾರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಇವೆ. ಪರಂಪರಾಗತ ಚೀನೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವೂ ಭವ್ಯವೂ ಆದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮಂಗೋಲರು ಕಾರಣರಾದರು.

ಹ್ಸಿಂಗ್-ಷೆಂಗ್ ಅರಮನೆಯ ರಾಣಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಭಾಗಗಳಿದ್ದುವು. 200' x 94' ವಿಸ್ತಾರವಿದ್ದ ಮುಂದಿನ ಭಾಗ ಏಳು ಅಂಕಣಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಮೊಗಸಾಲೆಯ ಮೂಲಕ ಅರಸನ ಶಯ್ಯಾಗೃಹವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದಿತ್ತು.. ಐದು ಅಂಕಣಗಳ ಶಯ್ಯಾಗೃಹದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ 3 ಅಂಕಣಗಳ ಅಗಲದ 77' ಉದ್ದದ ಸುವಾಸನಾಮಂದಿರವಿತ್ತು. ಅಂಥ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಗೇಬಲ್ ರೀತಿಯ ಹಂತಹಂತವಾದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 79' ಗಳ ಚೌಕದ ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ಕ್ರೀಡಾಗಾರದ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಶಿಲುಬೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಗಾಜಿನ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಲಿಯಾವೋ ಕಾಲದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಪೂರ್ಣವೂ ಗಾಂಭೀರ್ಯಸೌಂದರ್ಯಪೂರಿತವೂ ಆಗಿವೆ. ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಈ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳ, ಮಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ರಭಾಗಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಗಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಗ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಂತಹಂತವಾದ 13 ಅಂತಸ್ತುಗಳು ಇದ್ದುವು. ಕೆಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಚಾವಣಿ ಸೂರುಗಳು ಚೀನೀ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಂಸಗಳಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಮೇಲಂತಸ್ತುಗಳ ಸೂರುಗಳು ಹೊರಚಾಚಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖರವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪಗೋಡಗಳ ಶೈಲಿಯ ಉಗಮ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೋಲುವ ಪಗೋಡ ಶೈಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಲಿಯಾವೋ ಪಗೋಡಗಳಿಗೆ ಅದು ನೇರ ಮೂಲವಾಗಿರಲಾರದು. ಬಹುಶಃ ಈ ಎರಡು ಶೈಲಿಗಳೂ ಭಾರತದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧಪಂಥಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಲಿಯಾವೋ ಪಗೋಡ ಶೈಲಿ ಚಿನ್‍ವಂಶ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

ಆ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಹೊಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಮಿಂಗ್-ಚಿಂಗ್‍ನ ದೊಡ್ಡ ಪಗೋಡ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಇದರ ಎತ್ತರ 270'. ಆಗಿನ ಸಣ್ಣ ಪಗೋಡಗಳು ಕೇವಲ 60' ಇರುತ್ತಿದುವು. ಅವುಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಔನ್ನತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಪಗೋಡಗಳು ಆರು ಮುಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 9 ಅಥವಾ 7 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಜೆಹೊಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಮಂದಿರಗಳು ಚತುರಸ್ರಾಕೃತಿಯಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಟಾಂಗ್ ಪಗೋಡಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಪಗೋಡಗಳ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥದ ದೊಡ್ಡ ಬುದ್ಧಮೂರ್ತಿಯನ್ನೂ ಅದರ ಎರಡು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಪರಿವಾರವರ್ಗವನ್ನೂ ಆಚೆಗೆ ಪಗೋಡಗಳ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೂ ಕೆತ್ತಿರುತ್ತಿತ್ತು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಮಹಾಯಾನ ಪಂಥಾನುಸಾರವಾಗಿ ಎಂಟು ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಗಳನ್ನೂ ಪಗೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಆ ಚಿತ್ರಗಳ ವಿವರಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಬುದ್ಧಮೂರ್ತಿಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ನಂಬಿಕೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥ ವೈರೋಚನ ಬುದ್ಧನ ಬಾಹ್ಯರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿರುವ-ವೈರೋಚನನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಯುಅನ್-ಟುಂಗ್ ಸ್ಸು ದಲ್ಲಿರುವ 12ನೆಯ ಶತಮಾಣದ ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಪಗೋಡದ ಎಂಟು ಮುಖಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬೋಧಿಸ್ತತ್ವರನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಟಾ-ಮಿಂಗ್-ಚೆಂಗ್‍ನ ಮಹಾಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮಹಾ ಬೋಧಿಸ್ತತ್ವರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದಿಂದಲೂ ಸಿಂಹಮುಖಗಳು ಮುನ್‍ಚಾಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥದ ಪ್ರಕಾರ ವೈರೋಚನ ಬುದ್ಧನ ವಾಹನ ಸಿಂಹ.

ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ವಿರಳವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತು ಅಲಂಕರಣ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ. ಕಂಬಗಳ ಬೋದಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕಂಸಗಳ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದರಿಂದ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಮೊದಲು ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿದ್ದ ಕಂಸಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ನಾಜೂಕಾದುವು. ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೊಗಸಾಲೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಅನೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳು ಲಿಯಾವೊ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳ. ಮಂಚೂರಿಯದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳುಂಟು. ಮರದ ಪಗೋಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಾನಿರುವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನೂ ಮೇಲು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಕಡೆಯಲಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಸುಂಗ್ ಪಗೋಡಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಂಸಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೂಬಳ್ಳಿಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತೇನೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ, ಆ ಕಾಲದ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುವ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ-ಪೀಕಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿರುವ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಎರಡು ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ-ಲಿಯವೋ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮಂಗೋಲರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಮಾ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ದೊರಕಿದ್ದರಿಂದ ಸೀಸೆಯಾಕಾರದ ಟಿಬೆಟನ್ ಸ್ತೂಪಗಳು ಚೀನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರಬೇಕು. ಕೂಬ್ಲೈಖಾನ್ ಕಟ್ಟಿಸಿದಂಥ ಒಂದು ಸ್ತೂಪ ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ.

ಲಿಯಾವೊ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ, 984ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಟು-ಲೋ-ಸ್ಸು ಮಂದಿರ ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜಿ-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಗಗಳೆಂದರೆ ಷಾನ್‍ಮೆನ್ ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಕುಅನ್ -ಯಿನ್-ಕೋ ಅಥವಾ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ ಮಂಟಪ. ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ 55' x 29' ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂತಸ್ತು ಇದೆ. ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ ಮಂಟಪದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 67' x 47' ಜಗತಿಯ ಮೇಲೆ 68' ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಇದರ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರನ ಪ್ರತಿಮೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾವಣಿಯ ಸೂರುಗಳಲ್ಲಿ 24 ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೀತಿಯ ಕಂಸಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಷಾನ್ ಸೀ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಗಳ ಎಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರವುವು ಟಾ-ಟುಂಗ್ಪುರಗಳುಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಫುನಲ್ಲಿ ಅದು ಟಾರ್ಟನರ ರಾಜಧಾನಿಯಗಿದ್ದಾಗ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಎರಡು ಮಂದಿರಗಳುಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಸ್ಸು ಪ್ರಮುಖವಾದ್ದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಖಿಟಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು 1062ರಿಂದ ಕಾದಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯದಾದ ಪು-ಯೆನ್-ಸ್ಸು ಮಂದಿರ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಮೇಲಣ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ಕಾಲದ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರವೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಕೆಳಗಿನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ 1038ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗ್ರಂಥಾಗಾರವೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಗ್ರಂಥಾಗಾರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 85' x 62'. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕರ ಕಟಕಟೆಯುಳ್ಳ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ಪಥಗಳುಂಟು. ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾದ ವೇದಿಕೆ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗವಾದ ಪುಸ್ತಕ ಕಪಾಟುಗಳನ್ನು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆಗೆ ಹೊಂದಿದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಪೂಜಾಮೂರ್ತಿಗಳ ಮೇಲೂ ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಗೋಲಾಕೃತಿಯ ಗುಮ್ಮಟ ಅಥವಾ ಭುವನೇಶ್ವರಿಗಳಿವೆ. ಎರಡನೆಯದಾದ ಷಾನ್-ಹುಅ-ಸ್ಸು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾದ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಪವಿತ್ರಾತ್ಮರ ಹಜಾರ-ಇವನ್ನು 1120ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮಧ್ಯ ಹಜಾರದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧನ ಮೂರ್ತಿಯ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳುಳ್ಳ ಸುಂದರ ಭುವನೇಶ್ವರಿಯಿದೆ.

ಚಿನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಸ್ಸುದಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣ ಉದ್ದ ಐದು ಅಂಕಣ ಅಗಲ ಇರುವ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರ ಗಮನಾರ್ಹ. ಲಿಯಾವೊ ಶೈಲಿಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸುಂಗ್ ನವೀನತೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ಈ ಹಜಾರದ ಒಳನೋಟ ಈಗಲೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧಪಂಥದ ರಹಸ್ಯಪೂರ್ಣ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ತುಂಬಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಉಳಿದ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸುಂಗ್ ಪ್ರಭಾವದವು. ಚಿನ್ ಕಾಲದ ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಇಂತ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.

ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತೇನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಆಗ ಅವನತಿ ಹೊಂದತೊಡಗಿತು. ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೇನೋ ನಡೆದುವು. ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪ ದೊರಕಿತಷ್ಟೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಚೀನೀ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಅನೇಕ ಅರಮನೆ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಅಂಗಳ ಮತ್ತು ಮಹಾದ್ವಾರಗಳುಳ್ಳ ದೊಡ್ಡ ಹಜಾರಗಳು, ಸರೋವರಗಳ ಸುತ್ತ ಹರಡಿದ್ದ ಕ್ರೀಡಾಮಂದಿರಗಳು-ಇವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಅವನತಿಗೆ ಇವು ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. ಲಿಯವೊ ಮತ್ತು ಸುಂಗ್ ಪ್ರಭಾವಗಳು 1600ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ.

1444ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮಿಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಚೀ-ಹುಅ-ಸ್ಸು ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಕಟ್ಟಡ. ಅನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಅದು ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ ಆಯಾಕಾರದ ಆ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಬೇರೆಬೇರೆ ಅಳತೆಗಳ ಅನೇಕ ಅಂಗಳಗಳಿದ್ದುವು. ಮೊದಲ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಮತ್ತು ಕೊಳಗದಾಕರದ ಮಂಟಪಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರೆ ಎರಡನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪಾಲಕ ದೊರೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಅನಂತರ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ, ಸುಂದರವಾದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಗಾರಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾದ ಜು-ಲೈ. ಟಿಯೆನ್ ಎರಡಂತಸ್ತಿನ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಮೂರನೆಯ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಗಳನ್ನೂ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ವಸತಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಗಳವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವೆಲ್ಲ ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಸಣ್ಣವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವಲ್ಲದೆ ಅವನತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತಿದ್ದುವು. ಜು-ಲೈ-ಟಿಯೆನ್ ಕೇವಲ 60' x 40' ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಂಚೂ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಲಾಮಾ ಪಂಥದ ಮಂದಿರಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿ ದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದವು.

ಜು-ಲೈ-ಟಿಯೆನ್ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಲ್ಲದಿದ್ದುರಿಂದ ಮಧ್ಯ ಅಂಕಣ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿಯೂ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳ ಭಾಗಗಳು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು. ಕಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಸಗಳು ಬಹಳ ಗಿಡ್ಡಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಮೊದಲಿನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಅದರ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಮಾನುಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಒಳಭಾಗವೂ ಅಲ್ಲಿಯ ಅರ್ಧವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಗುಮ್ಮಟವೂ ಸುಂದರವಾದವು.

ಮಂಗೋಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊ ಏಷ್ಯದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳು ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಓಣಿಗಳಾದುವು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೀಕಿಂಗಿನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಚಿಯೆನ್-ಲುಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಬೇಸುಗೆ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಲೀನ ಐರೋಪ್ಯ ವಕ್ರ ಶೈಲಿಯ (ಬರೋಕ್) ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಚೀನದ ಈ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ, ರಚನಾ ಕೌಶಗಳು ಮರೆಯಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸುಂದರವೆನಿಸುವ ಆಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಗಮನಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹದ್ಗಾತ್ರ ಸರಳ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಟೆ-ಮಿಯಾವೊದ ಅನೇಕ ಸುತ್ತು ಪ್ರಾಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮಂಚೂ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಅಲಂಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂಗ್ ಅರಸರ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಟ್ಟಡದ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಳೆಯವ ನೀಲಿಗಾಜಿನ ಹಂಚುಗಳಿಂದಲೂ ಅದರ ಮೇಲಿನ ಶಿಖರವನ್ನು ಹಳದಿ, ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಿಂದಲೂ, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದಲೂ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಪೀಕಿಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಪರಂಪರೆಯ ಕ್ರಮಾಗತ ಅವನತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತಳವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅಸಮತೆಗಳ ನಡುವನ ತಾಕಲಾಟ ಗಮನಾರ್ಹ. ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ, 15 ಮೈ,. ಸುತ್ತಳತೆಯುಳ್ಳ, ಟಾರ್ಟರರ ನಗರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ 5 x 2 ಚ.ಮ. ವಿಸ್ತಾರದ ಚೀನೀ ನಗರ-ಇಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಟಾರ್ಟರ ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾಜವಂಶದ ನಿವಾಸಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು, ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ವಸತಿಗಳು, ಕೃತಕ ಸರೋವರಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ದೇವಮಂದಿರಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿದೆ. ಆ ಭಾಗದ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯ ಎತ್ತರ 48;, ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಒತ್ತುಗೋಡೆಗಳೂ ಒಂಬತ್ತು ಅಮೋಘವಾದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳೂ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ. ಚೀನೀ ನಗರದ ಕೋಟೆ ಸಣ್ಣದು. ಅದರ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಾನುಗುಣವಾಗಿ ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರಬೇಕಾದ ಎರಡು ಮರದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತಾವ ಗಮನಾರ್ಹ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಇಲ್ಲ.

ಪೀಕಿಂಗ್ ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಬಹಳ ಅಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಸಹ ನೇರವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಅಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನಾಲ್ಕು ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳು ಅವುಗಳ ಅಸಂಬದ್ಧತೆಗೆ ಕಾರಣ. ಒಳಗಿನ ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರದಲ್ಲಿ ಚೌ ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ. ರಾಜವಂಶದ ಪುರಾತನರ ಮಂದಿರ ಅಥವಾ ಟೈ-ಮಿಯಾವೊ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವತೆಗಳ ಪೂಜಾವೇದಿಕೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಮೊದಲನೆಯದು ಅರಮನೆಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಪಾರ್ಥಿವ ದೇಹಗಳನ್ನು ಹೂಳಲಾಗಿದೆ. ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರವನ್ನು ಅನೇಕ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರಗಳು ಇರುವ ಭಾಗ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ದು. ಅದರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜರ ವಾಸಗೃಹಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸುತ್ತ ಇತರ ಪ್ರಮುಖರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅಂತಃಪುರಗಳೂ ದೇವಮಂದಿರಗಳೂ ಇವೆ. ಅಗ್ನೇಯ ಮತ್ತು ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅರಸರ ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಕೂಟಗಳಿವೆ.

ಪೀಕಿಂಗ್ ವಾಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ಕಾಲದ ಅಲಂಕರಣ ಕಲೆಯ ಉತ್ಕಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಅವು. ವಿಸ್ತಾರ, ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣ, ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಪರಿಮಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಎತ್ತರ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ವರ್ಣಸಂಯೋಜನೆಯೂ ಅದ್ಭುತ. ವೇದಿಕೆಗಳ, ಸೋಪಾನ ಪಂಕ್ತಿಗಳ, ಕಟಕಟೆಗಳ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಬಿಳುಪು, ಚಾವಣಿಯ ಹೆಂಚುಗಳ ಹೊಳೆಯುವ ಹಳದಿ, ಮರಗೆಲಸದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕೆಂಪು, ಸೂರುಗಳು ವಿವಿಧ ವರ್ಣಗಳ ಚಿತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಮಿನುಗು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಪೂರ್ವವಾದದ್ದು. ಐದು ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಸಿಗುವ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಅನಂತರ 200' ಅಗಲದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೋಪಾನಗಳ ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಕಾರದ ಜತಿ ಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಡತುದಿಯದು ರಾಜಪೀಠವುಳ್ಳ ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರ ಅಥವಾ ಟೈ-ಹೊ-ಟೆಯೆನ್ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 200' x 100'). ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರವುದು ಶ್ರೀಮಂತರು, ಆಸ್ಥಾನಿಕರು ಕಾಯವು ಚುಂಗ್ - ಹೋ- ಟಿಯೆನ್ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 100' x 100') ಮತ್ತು ಬಲತುದಿಯ ದೊರೆಗಳ ಉತ್ಸವ ಕೂಟಗಳ ಹಜಾರ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 200' x 100'). ಇವು ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಭಾಗಗಳು.

ಚೀನೀ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರ್ಗದ ವೇದಿಕೆ 1420ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ 1754ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಈವರೆಗೂ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವಾಸ್ತು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ಶೈಲಿಯ ಅಖಂಡತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

[[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ]]</text>
      <sha1>m4nt75eo8mfre414oe2ga1xje0k4jqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434899</id>
      <parentid>1434898</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T11:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1434899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98133" sha1="orbrot3ll71ag01yv6tbtzs6jlrypm9" xml:space="preserve">'''ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು''' [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದ [[ನಾಗರೀಕತೆ|ನಾಗರಿಕತೆ]] ಬಹಳ ಪುರಾತನವಾದ್ದಾದರೂ ಅದರ [[ಕಲೆ]]ಯ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಪುರಾವೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಕಾಲದಿಂದ ದೊರಕುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿಯ [[ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ|ವಾಸ್ತು]]ಕೃತಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಅಖಂಡವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಿಂದಲೇ. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುವಿನ ರೀತಿನಿಯಮಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪ ಪಡೆದು, ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ತಲುಪಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಅವನತ ಮುಖವಾಗಿದ್ದವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚೀನದ ಪುರಾತನ ವಾಸ್ತು ಕೃತಿಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವ [[ಮಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ಮರ]]ದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ವಾಸ್ತುರಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಆಧಾರಗಳಿಂದಲೂ, ಅವುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಕೊರಿಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದಲೂ ಅವನ್ನು ಕುರಿತ ಅನೇಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಪರಿಚಯ ಈಚೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಆಧಾರಗಳ ಆಳವಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ಇತಹಾಸವನ್ನು ಪುನರ್‍ರಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
==ಉತ್ಖನನಗಳು==
ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆಗಿನ [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಅನ್ಯಾಂಗ್ ಬಳಿ ನಡೆದ [[ಉತ್ಖನನ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಷಾಂಗ್ ವಂಶ]]ದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.1300-1028) ರಾಜಧಾನಿಯ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲುಮರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದುವು. ಅವು ನಾಶವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ವೇದಿಕೆಯ [[ಅಡಿಪಾಯ]]ದ ನಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮರದ ಕಂಬಗಳಿಗಾಗಿ ಒದಗಿಸಿದ್ದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಧಾರಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಈ ವಿವರಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುವಂತೆ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ (90' ಉದ್ದ) ಆಯಾಕಾರದ ಹಜಾರವಿತ್ತು. ಈ ತಳಕಟ್ಟಿನ ನಕ್ಷೆ ಚೀನದ ಆನಂತರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹೋಲುವುದರಿಂದ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ [[ಗ್ರಾಮಗಳು|ಗ್ರಾಮ]] ಅಥವಾ [[ನಗರ]]ದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 12' ದಪ್ಪದ ಮಣ್ಣಿನ ಪೌಳಿಗೋಡೆ, ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ವೇದಿಕೆ-ಇವು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳೆಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಂದ ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ನಿರಂತರ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿ ಇವು ಮುಂದುವರಿದುವು. ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರರಿಗಾಗಿ ಬತೇರಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನ್ಯಾಂಗ್‍ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸಮಾಧಿ]]ಗಳು ಭೂ ಮಟ್ಟದಿಂದ 40' ಆಳದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಿಂದಲೂ ಸೋಪಾನಗಳಿದ್ದ, [[ಚಚ್ಚೌಕ]]ವಾದ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ , ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನೆತ್ತರದ ಕೋಣೆಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ದಕ್ಷಿಣದ ಸೋಪಾನಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು ; ಕಡಿದಾಗಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಉಳಿದ ಮೂರು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಸೋಪಾನಗಳು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿಯೂ ಕಡಿದಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮನೆಗಳ ಚಾವಣಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲಿನವು.

ಉತ್ತರ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಷಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಅಗೆದು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗುಂಡಿಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲು-ಎಲೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದುದಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಾಧಾರಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಗುಂಡಿಮನೆಗಳ [[ಚಾವಣಿ]]ಯನ್ನು ಭೂಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲೆ ಎಲೆ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಲೂ ಗುಂಡಿಮನೆ ಅಥವಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತಾರೆ. ದುಷ್ಟಮೃಗಗಳ, [[ಹಾವು|ಹಾವುಗ]]ಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳ ಬಾಧೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಎತ್ತರವಾದ ಮರದ ಅಟ್ಟಣೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಹುಲ್ಲು]]-[[ಎಲೆ]]ಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಗೂಡುಮನೆಗಳಲ್ಲಿ (ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹವೆಯಲ್ಲಿ) ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನದ ಉಷ್ಣಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಚಿನವರೆಗೂ ಇಂಥ ವಸತಿಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದುವು.

ಚೌ ವಂಶದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1027-256) ಕೊನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮತ್ತು ಚಾವಣಿಯ [[ಹೆಂಚು]]ಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಆ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಆಧಾರಗಳು ಮಾತ್ರ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಗಳು ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಗಳು, ಪುರಾತನ ಸ್ಮಾರಕ ಮಂದಿರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಮರಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಕೌಶಲ ಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು. ಅವುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಕಂಬಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ಹಜಾರಗಳು, ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದುವು. ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅವರ ವಾಸಗೃಹಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಅಲಂಕಾರಯುತವಾಗಿಯೂ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ರಾಜರ, ಶ್ರೀಮಂತರವರ್ಗದವರ ಅರಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾವಲುಗಾರ ಗೋಪುರಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಕ್ರಿ.ಸ್ತಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅಥವಾ ಸ್ವರ್ಗಸದೃಶವಾದ, ಹುಲ್ಲಿನ ಚಾವಣಿಯಿದ್ದ, ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕುವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಅಂಥ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರೂ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಕ್ರಿಸ್ತಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣಗಳ ದೊಡ್ಡ ಚಚ್ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ತಳಹದಿ ಚೌಕವಾಗಿಯೂ ಮೇಲ್ಭಾಗ ದುಂಡಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಚೀನ 1937ರಿಂದ 1945ರ ವರೆಗೆ ಜಪಾನೀಯರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಜಪಾನೀ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ತಿಳಿದು ಬಂದವು. ಷಾನಟಂಗ್ ಪ್ರಾಂಯದ ಲಿನ್-ಟುಜ ನೆಲೆ ಚಿ ವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ 11/4 ಮೈ. ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ [[ಆಯತ (ಆಕಾರ)|ಆಯಾಕಾರ]]ದ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತ ಒಳಕೋಟೆಯಿದೆ. ಅದು ಬಹುಶಃ ಅರಮನೆಯಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ. ಒಳಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆ 30' ಎತ್ತರವಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿರಿರಬಹುದಾದ ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಇ-ಹ್ಸಿಯೆನ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಎರಡರಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಕೋಟೆಯ ಆವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲದರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ.

[[ಚಿನ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 221-206) ದೇಶದ ಏಕತೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಅರಮನೆಗಳು, ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಚೀನಾದ ಮಹಾ ಗೋಡೆ|ಚೀನದ ಮಹಾ ಗೋಡೆ]] ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿವು. ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಗಳು ಕೇಂದ್ರಿಯ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿದ್ದುವಲ್ಲದೆ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲದರ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಕಾಣುವಂತಾಯಿತು. ಚಿನ್ ಅರಸನ ಅರಮನೆ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಮುಂಭಾಗದ ಹಜಾರ 1,500'ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ವೇದಿಕೆಯ ಎತ್ತರ 50'ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.

[[ಹಾನ್ ವಂಶ]]ದ ಮೊದಲ ದೊರೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 200) ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವೈ-ಯಾಂಗ್ ಅರಮನೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಪುರಗಳುಳ್ಳ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳು, ದರ್ಬಾರಿನ ಹಜಾರ, [[ಆಯುಧಾಗಾರ]] ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ [[ಉಗ್ರಾಣ]]ಗಳು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಖ್ಯಾತ ದೊರೆ ವು-ಟಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 140-87) ಅಮೋಘವಾದ [[ವಿಶ್ರಾಂತಿಧಾಮ]]ಗಳನ್ನೂ ಪಾರಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧಸೂಚಕ ಮಂದಿರಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 3-4ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆ ನೆಲಸಿದ್ದರೂ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಸುವರ್ಣಯುಗವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು.

ಆಗಿನ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಅರಮನೆಗೆ ಸೇರಿದ ಆಸ್ಥಾನ ಹಜಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ 400' x 110'-500' x 150' ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ ಟೋಡೈಜಿಯ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ 200' x 170' ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಥಾನದ ಹಜಾರಗಳ ಅನಂತರ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ದೆಂದರೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗೋಪಾರಗಳು ದೊಡ್ಡವಾದರೆ ಕಾವಲುಗಾರರ ನೆಲೆಗಳಾಗಿಯೂ ಸಣ್ಣವಾದರೆ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಂಬಗಳಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಈ ಗೋಪುರಗಳು ಎರಡರಿಂದ ಹದಿನೈದು-ಹದಿನೇಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದುವು.
==ಅಲಂಕರಣಗಳು==
ಚೀನೀ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಗಮನ ಕೊಟ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಅವುಗಳ ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ, ವಿವಿಧ [[ಬಣ್ಣ]]ಗಳ [[ಲೇಪನ]]ದಿಂದ ಅವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಉಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ವರ್ಣನೆಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸುಟ್ಟ ಮಣ್ಣಿನ ಮಾದರಿ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೋಟ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಹಾನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 206-ಕ್ರಿ.ಶ. 221) ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಹುಲ್ಲಿನ ಗುಡಿಸಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶ್ರೀಮಂತವರ್ಗ ಅಂಗಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಶಾಲ ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಣದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಣೆಗಳೂ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹಜಾರವೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಾಂಗಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಿದ್ದುವು. ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು [[ಮಹಡಿ|ಅಂತಸ್ತು]]ಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಒಳಗಿನ ಹಜಾರಗಳು ಬಹಳ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಕಣಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಕಣದ ಚಾವಣಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾಲುಕಂಬಗಳ ಅಧಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಿರಬೇಕು.
==ಬೌದ್ದಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ==
ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಹಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (25-221) ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಚೀನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಕೆಲವು [[ಬೌದ್ಧವಿಹಾರ]]ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ರಾಜಾಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ, ರಾಜ್ಯಾ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದ, ಆ ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಭಾರತದ [[ಸ್ತೂಪ]]ಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ವಿಹಾರ ಅನಂತರಕಾಲದ ಚೀನೀ [[ಪಗೋಡ]]ದ ಆಕಾರದ ಪ್ರಥಮ ಹಂತ. ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಮಂದಿರದ ಮೇಲೆ ಒಂಬತ್ತು ಹಂತಗಳ ಕಂಚಿನ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಹಾನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಕಮಾನಿನ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು. ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಟ್ಟಿಗೆ]]ಗಳಿಂದ [[ಕಮಾನು]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಚಾಚು ಆಧಾರದ ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮಂಚೂರಿಯಿಂದ ಯಿಂಗ್-ಚೆಂಗ್-ಟ್ಟು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ನೈಜವಾದ ಕಮಾನು ಕಾಣುಬರುತ್ತದೆ. ಆರು ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (265-581)ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಹಾನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅನುಕರಣೆ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಅವುಗಳ ಚಾತುರ್ಯ, ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಆದರೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಪ್ರಬಲವಾದಂತೆ ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡು, ಉತ್ತರ ವೇ ಮತ್ತು ಲಿಯಾಂಗ್ ಅರಸರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳಾದವು. ಲೋಯಾಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ 42 ಪಗೋಡ, [[ಚೈತ್ಯಾಲಯ]]ಗಳಿದ್ದುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಲೋಯಾಂಗ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 500 ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳಿದ್ದುವು. ವೇ ರಾಜ್ಯ ಚೈತ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 13,727.570ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 30,000 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಧಾನ ಕಟ್ಟಡ ಸ್ತೂಪವಾದರೆ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿತ್ತು. ಆ ಧರ್ಮ ಬೆಳೆದಂತೆ ಪಗೋಡಗಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋದುವು. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಯಾಂಗ್ ದೊರೆ ವು-ಟಿ (ಆಳ್ವಿಕೆ 502-249) ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ; ಅರಮನೆಯ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪೂಜಾಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಪಗೋಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. 100' ಎತ್ತರದ 3 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಇನ್ನೊಂದು ಪಗೋಡವೂ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. 516ರಲ್ಲಿ ಲೋಯಾಂಗ್ ರಾಜಧಾನಿ ಆದ ಅನಂತರ 9 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಸು. 400' ಎತ್ತರದ, ಅದರ ಮೇಲೆ 45'; ಎತ್ತರದ ಕಂಬವಿದ್ದ ಮರದ ಪಗೋಡ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಕಂಬದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಕಲಶವಿತ್ತು. ಪಗೋಡದ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು 140' ಉದ್ದವಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲೂ ಮೂರು ಬಾಗಿಲುಗಳೂ ಆರು ಕಿಟಕಿಗಳು ಇದ್ದುವು. ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ ಕೆಂಪು ಅರಗನ್ನು ಲೇಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಂಟೆಗಳು ತೂಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಪಗೋಡದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಾಸ್ಥಾನದ ದರ್ಬಾರ್ ಹಜಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರವಿತ್ತು. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ 18' ಎತ್ತರದ ಚಿನ್ನ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಯೂ ಜೀವಂತ ಮಾನವ ಗಾತ್ರದ ಹತ್ತು ಸುವರ್ಣ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದುವು. ಅದರ ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ವಾಸದ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು 100ರ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಬಾಗಿಲಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದ್ವಾರಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಮೂರಂತಸ್ತುಗಳ ಗೋಪುರವೂ ಇದ್ದುವು. 200' ಎತ್ತರದ ಆ ಗೋಪುರ ಅರಮನೆಯ ಹೊರದ್ವಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು.

ಚೀನೀಯರು [[ಕುಷಾಣ ರಾಜವಂಶ|ಕುಷಾನ್]] ದೊರೆ [[ಕನಿಷ್ಕ|ಕಾನಿಷ್ಕ]]ನ [[ಪೇಶಾವರ್|ಪೆಷಾವರ್]] ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಳಗಿನ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಅದರೆ ಸುಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲಂತಸ್ತನ್ನೂ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಅದರ ಮೇಲಂತಸ್ತನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರವಾದ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಛತ್ರಾವಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಆಯಾಕಾರದ ಅನೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡ ಗವಲ್ಲದೆ ಭಾರತದ [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗುಪ್ತ]] [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಗಳ ಕಾಲದ ಮಂದಿರಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುಮಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಸುಂಗ್-ಯು-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಹನ್ನೆರಡು ಮೂಲೆಗಳಿರುವ 15 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡ ಎತ್ತರವಾದ ಸರಳ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲೂ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಮೇಲಿನ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಕ್ರಮೇಣ ಚಿಕ್ಕವಾಗುತ್ತ ಹೋಗಿವೆ. ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಛತ್ರಾವಳಿ ಇದೆ. ಅದರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಲಂಕರಣದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಇಂಥ ಪಗೋಡಗಳು ಅಲ್ಲಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಆನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಲಂಕರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಸ್ತೂಪದ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.

ಚೀನದ ಪಗೋಡ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಗಳ ಮಾಲಿಕೆಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೋಷ್ಠಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಉಪನ್ಯಾಸ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಸುಯಿ (581-618) ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಗ್ (618-906) ವಂಶಗಳ ದೊರೆಗಳು ಚೀನವನ್ನು ಪುನಃ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅನಂತರ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೂ ತತ್ಸಂಬಂಧವಾದ ವಾಸ್ತುಕಲೆಗೂ ಅಮಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರಕಿತು. ಹೊಸ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಪಕ್ಪವಾದ ಸೌಂದರ್ಯಪೂರ್ಣ ಶೈಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು.

ಲೋಯಾಂಗ್ ನಗರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಯಾಂಗ್ಸ್-ಸ್ಸು ಮತ್ತು ಯು-ವೆನ್ಕಾಯ್ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಈ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಹೊಸ ವಾಸ್ತುಕಲಾಯುಗದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ 7ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದು ಉತ್ತಮ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. 845 ರಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ರಾಜಾಶ್ರಯ ತಪ್ಪಿ ಕಿರುಕುಳ ಉಂಟಾದಾಗ ಈ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸುಂದರ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಹುತೇಕ ನಾಶಗೊಂಡುವು. ತರುವಾಯ ಆ ಧರ್ಮದತ್ತ ರಾಜದೃಷ್ಟಿ ಹೊರಳಿದಾಗ ಮತ್ತೆ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಮಂದಿರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.
==ನಗರ ವಾಸ್ತು==
ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್ ನಗರ ಆಯಾಕಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ನೇರವಾದ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡರಸ್ತೆಗಳಿಂದಲೂ ಬೃಹತ್ತಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಕೋಟೆಯಿಂದಲೂ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 4 ಳಿ x 3 3/4ಚ.ಮೈ. ಅದರ ಹಿಂಬದಿಯ 5/2 ಭಾಗ ರಾಜಮನೆತನದವರ ವಸತಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಕಚೇರಿಗಳೂ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಅರಮನೆಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಕೋಟೆಯ ಹೊರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಅರಮನೆ ಟಾ-ಮಿಂಗ್ ಇತ್ತು. ಈ ಅರಮನೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಗಗಳೆಂದರೆ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಹಜಾರಗಳು. ಈ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರಗಳು 345' x 176' ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿಯೂ 120' ಎತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು ಬೌದ್ಧ ವಾಸ್ತು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಮೋಚ್ಚ ಶಿಖರ ಮುಟ್ಟಿತು. ಸುಯಿ ಅರಸರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಂದಿರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈಗ ನಾಶವಾಗಿದ್ದರೂ ಇವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಜಪಾನೀ ಮಂದಿರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ಇವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲೂ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮಧ್ಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ಪ್ರಮಾಣದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಪಗೋಡಗಳಿಗಿಂತ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಧಾನ್ಯ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು. ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 325' ಎತ್ತರದ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದುವು. ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ. ವರಾಂಡ ಮತ್ತು ಹಜಾರಗಳಿದ್ದುವು.

ಈ ಶೈಲಿಯ ಎರಡು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ, ಪಗೋಡಗಳು ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಚೀನೀ ಅರಮನೆಗಳ ಸಿಂಹಾಸನದ ಹಜಾರವನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗಿಂತ ಚೀನೀ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವಿದೇಶೀ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಪಗೋಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಖರ್ಚು ಹೆಚ್ಚುವಂತಾಯಿತು. ಟಾಮಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾದರಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಪಗೋಡದ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಗಳೀಗಿಂತ ಅಲಂಕೃತ ಆವರಣಗಳು-ಕೋ-ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆವರಣವೊಂದು ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವೂ ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ 100' ಎತ್ತರವೂ ಆಗಿತ್ತು. 820ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ 688ರಲ್ಲಿ ಲೋಯಾಂಗ್‍ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಿಂಗ್-ಟಾಂಗ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ದು. ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಎತ್ತರ 294' ಒಂದೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದ ಉದ್ದ 300' ಮೊದಲ ಅಂತಸ್ತು ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳನ್ನು ಎರಡನೆಯದು ಹನ್ನೆರಡು [[ಮಾಸ]]ಗಳನ್ನೂ ಮೇಲಿನದು ವರ್ಷದ 24 ಸೌರಮಾನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ತುದಿಯಲ್ಲಿ 10' ಎತ್ತರದ ಕಬ್ಬಿಣದ [[ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿ|ಫೀನಿಕ್ಸ್]] ಪಕ್ಷಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ತುದಿಯವರೆಗೂ 10 ಗೇಣು ದಪ್ಪದ ಮರದ ಕಂಬವಿತ್ತು. ಸ್ತೂಪಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭುವನತ್ರಯದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಕಂಬದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ದೇವರ ಹಜಾರ. ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಗೋಪುರವಿದ್ದ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ತಾದ ಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹವನ್ನಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಸುತ್ತುವ ಆವರಣ. ಒಮ್ಮೆಗೆ ನೂರಾರು ಅತಿಥಿಗಳು ಕೂಡಬಹುದಾದ ಈ ಭವನವನ್ನು ಅದರ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಯಂತ್ರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸುತ್ತು ತಿರುಗಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.
==ಪಗೋಡಗಳು==
ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ಪಗೋಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪದ ಚೀನೀ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಪಗೋಡದ ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಸರಳ ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಕಪೋತ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಗೋಪುರಾಕಾರದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖರ-ಇದೇ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು. ಹೊನ್ಯಾನ್‍ನ ಸುಂಗ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ, 791ರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ ಧ್ಯಾನಿ ಸಂತ ಫಾ-ಯುಆನ್‍ನ ಸಮಾಧಿ ಪಗೋಡ ಈ ರೀತಿಯದು. ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಹೆಂಚುಗಳ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಗಿಲುವಾಡದ ಮೇಲೆ ಚೂಪಾದ ಕಮಾನಿನಾಕೃತಿಯನ್ನು ಬಾಗಿಲ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪೀಕಿಂಗಿನ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಫ್ಯಾಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಪಗೋಡ ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ. ಇದರ ಮುಂದಣ ಹೆಜ್ಜೆಯೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ ಪರಸ್ಪರ ನಿಕಟವಾದ ಏಳು ಮಾಡಗಳ ನಿರೂಪಣೆ. ಲಿಯಾವೋ ವಂಶದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ (907-1125) ಯುನ್-ಚು-ಸ್ಸು ಎಂಬಲ್ಲಿಯ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡದ ವಿಶಾಲ ಆಯಾಕಾರದ ವೇದಿಕೆಯ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಬೋಧಗಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾಬೋಧಿ ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯದ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮತಲ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆಕಾಶದತ್ತ ರಮ್ಯವಾದ ಡೊಂಕಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡ ಪ್ರಮಾಣ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಮೃತಪತಿಯ ಸ್ಮಾರಕಾರ್ಥವು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ 684ರಲ್ಲಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್ ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು 18 ಮಾಡುಗಳಿದ್ದುವು. ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಮಾಡಗಳು ಬಿದ್ದುಹೋದ ಅನಂತರ ಅದರ ಎತ್ರ 125'. ಯುನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಲಿ-ಪು ನಲ್ಲಿರುವ ಹದಿನಾರು ಮಾಡಗಳ ಬೃಹತ್ ಚೌಕಾಕಾರದ ಶಿಖರದ ಎತ್ರರ 330'. ಇದರ ಕಾಲ ಬಹುಶಃ 9ನೆಯ ಶತಮಾನ.

10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಾಭಿರುಚಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತಲ್ಲದೆ ಕಲ್ಲು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗಲಾರಂಭಿಸಿತು. 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ. ಹ್ಸಿಯಾಂಗ್- ಚಿ-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ದೊಡ್ಡ ಗೋಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾಡದ ಮೇಲೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಮರದ ಮಾದರಿಗಳ ಅನುಕರಣೆಯೆಂಬಂತೆ ಮಾಡಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಂಬಗಳನ್ನು, ಬೋದಿಗೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್|ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಸಾಂಗ]]ನ ಸ್ವಂತ ಊರಿನಲ್ಲಿರುವ ಟಿಯೆನ್-ಟ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪಗೋಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸಣ್ಣದಾಗುವ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳೂ ಇವೆ. ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಸೂರುಗಳಿದ್ದರೂ, ಉದ್ದವೂ ಚಪ್ಪಟೆಯೂ ಆದ ಗೋಡೆಗಂಬಗಳಿವೆ. ಮೆಟ್ಟಿಲು ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿ ಮೇಲೇರುವ ಆಯಾಕಾರದ [[ಪಿರಮಿಡ್|ಪಿರಮಿಡ್ಡಿ]]ನಂತೆ ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಘನತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. 175' ಎತ್ತರದ ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಟು-ಯೆನ್-ಟವನ್ನು 652ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 701-705ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ 190' ಎತ್ತರದ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಾದುವು.

ಇದೇ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಪಗೋಡದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೆರಡು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಆಧುನಿಕ ಹ್ಸಿ-ಅನ್-ಪು ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಯಾಂಗನ ಸಮಾಧಿಗೆ ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಗೋಡೆಯನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವ ಉದ್ದಗೋಡೆಗಂಬಗಳು ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳ ಮರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಬೋದಿಗೆಗಳು ಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅಡ್ಡತೊಲೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವಂತೆ ಮರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. 669ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಕಟ್ಟಡ 828ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ 1175ರಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿಮಿತವಾದಾಗ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರಬಹುದು.

ಷ್ಯಾನ್‍ಟಂಗ್‍ನ ಷೆನ್-ಟಿಂಗ್-ಸ್ಸು ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಅನಂತರದ ಕಾಲದ ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ. ಇದು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮುನ್ನಡೆಯ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿನ ಹುಯಿ-ಷಾನ್-ಸ್ಸುದ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಧ್ಯಾನಿ ಸಂತ ಚಿಂಗ್-ತ್ಸಾಂಗ್‍ನ ಸಮಾಧಿ ಪಗೋಡ ಮತ್ತೊಂದು. ಇದರ ಕಾಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಮರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಂಬಗಳು ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಷ್ಟಕೋನದ ಕಂಬಗಳ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು ಕಿಟಕಿಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲೂ ಈ ಅನುಸರಣೆ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಸಾಂಗ್ ಸಮಾಧಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾದರೂ ಕಮಲದಳಗಳ ಸೂರುಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಶಿಖರದ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯ ಶಿಖರಗಳ ಛಾಯೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮರದ ಪಗೋಡ ಫೊ-ಕುಅಂಗ್-ಸ್ಸು ಒಂದು ಸುಂದರ ನಿರ್ಮಾಣ. ಇದು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಸೂರುಗಳು, ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಶಿಖರಗಳು ಉಳ್ಳ ಒಂದಂತಸ್ತಿನ ಈ ಪಗೋಡದ ಮೂಲವನ್ನು ಭಾರತದ [[ಅಜಂತಾ|ಅಜಂತ]]ದಲ್ಲಿ [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗುಪ್ತ]] ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದ ಸ್ತೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಚೀನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಈ ಪಗೋಡದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತಿರುವ ಅನೇಕ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ 10-11ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

[[ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಚೆಂಗ್-ಟೆಂಗ್-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿರುವ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್]] ಮಂದಿರ ಚೀನದಲ್ಲಿರುವ ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಮರದ ಕಟ್ಟಡ. ಇದು ಪೊ-ಕುಅಂಗ್-ಸ್ಸು ಮಂದಿರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾದ್ದು. ದಪ್ಪ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಗೋಡೆಗಳ ಈ ಸಣ್ಣ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಅಂಕಣಗಳಿವೆ. ಒಳಭಾಗಗಳ ಎತ್ತರ, ಚಾವಣಿಯ ಇಳಿಜಾರು. ಇವು ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ. ಅನಂತರಕಾಲದ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ ಪೂರ್ವ ಪೀಠಿಕೆಯಂತಿರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಆ ಶೈಲಿಗೆ ಹೊರತಾದ ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಶೈಲಿಗಳ ನಡುವಣ ಕೊಂಡಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.

ಹತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಿಂದ ಆ ಶತಮಾನದ ಏಳನೆಯ ದಶಕದವರೆಗೆ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಐದು ರಾಜವಂಶಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳ್ನೆನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದು, ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಆ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಮೋಹಕ ಪಗೋಡಗಳು ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಸುಂಗ್ ದೊರೆಗಳು ದೇಶದ ಐಕಮತ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಅನಂತರ ಮತ್ತೆ ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಹ್ಯಾಂಗ್-ಚೌ ನಗರದ ಯು-ಹಾವೊ ಆಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸುಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಪಿಯೆನ್-ಚೆಂಗ್ (ಈಗಿನ ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೈ-ಫೆಂಗ್-ಫು) ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಆ ಮೊದಲಿನ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್‍ಗಿಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಈ ನಗರ ಚಚ್ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ 1126ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿನ್-ತಾರ್ತರರ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಭಸ್ಮವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಹ್ಸಿಯಂಗ್-ಕುವೊ-ಸ್ಸು ಎಂಬುದು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯ. ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಸ್ತøತಗೊಂಡ ಈ ಮಂದಿರದ ಎರಡು ತುದಿಗಳ ಪಗೋಡಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ, ಗಂಟೆ ಸೂತ್ರದ ಗೋಪುರಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು.

ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವಿದೇಶಿ ಅಧಿಕಾರಷಾಹಿಯ ನೆರಳಿನಲ್ಲೆ ಬಾಳಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ದೊರಕಲಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಆಗಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವಿವೇಕಯುತ ಸಮತಾಪೂರ್ಣ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರೀತಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೇ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ 1014ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಯು-ಚಿಂಗ್-ಚಾವೊ-ಯಿಂಗ್-ಕುಂಗ್ ಮಂದಿರ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿದೆ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಪೂರ್ವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಕಟ್ಟಡ ಬಲು ದೊಡ್ಡದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಜಾರಗಳೂ 2,620 ಕಂಬಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಈ ಭವ್ಯಮಂದಿರ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಹುತಿಯಾದ ಅನಂತರ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅನಂತರದ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದುವು.

ಸುಂಗ್ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ, ನಯಗಾರಿಕೆ ಇವೆ. ಚಾವಣಿಯ ಸೂರುಗಳನ್ನು ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಡೊಂಕಾಗಿಸಿ ಅಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. 989ರಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಯು-ಹಾವೆನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪಗೋಡ ಅಷ್ಟಪ್ರಾಕರವಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅದರ ಎತ್ರರ ಸು. 360'. 1037ರಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟು ಹೋಯಿತಾದರೂ 1072ರ ವೇಳೆಗೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಆಗ ಅದರಲ್ಲಿ 9 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದುವು. ಅದರ ಎತ್ರ 220' ಅದರ ಒಳಭಾಗ ಪೂರ್ಣ ಟೊಳ್ಳಾಗಿತ್ತು. ಪಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗೋಪುರಗಳಿದ್ದುವು. ಹ್ಸಿಯೆಂಗ್-ಕುವೊ-ಸ್ಸುದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಪಗೋಡಗಳ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ಸೇತುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಿದ್ದುದರಿಂದ ಮೂರು ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತೆಂದು 1072ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ ಜಪಾನೀ ಯಾತ್ರಿಕ ಜೋಜಿನ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದರ ಭವ್ಯ ಸುಂಪದ್ಭರಿತ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಂಡ ಜೋಜಿನ್ ಅದು ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಅಪೂರ್ವ ಮಂದಿರವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಷ್ಟೇ ಸೌಂದಯ್ ಪೂರ್ಣವಾದ ಇತರ ಮಂದಿರಗಳು ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.

ಜೋಜಿನ್ ವರ್ಣಿಸಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅಮೋಘ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಹುಅಯಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಪು-ಚಾವೊ-ವಾಂಗ್-ಸ್ಸು. ಅದರ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಳೆಯುವ ವರ್ಣರಂಜಿತ [[ಗಾಜು|ಗಾಜಿ]]ನ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಚಾವಣಿ ಹಳದಿಯದಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ತಳಭಾಗ ಹಸಿರುಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರದ ನೆಲಗಟ್ಟು ಅಪೂರ್ವ ಶೋಭೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಜೇಡ್ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅಷ್ಟಪ್ರಕಾರಗಳ 13 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಸು. 160' ಎತ್ತರದ ಈ ಸುಂದರ ನಿರ್ಮಿತಿ ಸುಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಸಾಧಾರಣ ಚಾತುರ್ಯದ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದು ಚೋಜಿನ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರತಿ ಅಂತಸ್ತಿನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧ]], [[ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ]], ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಕಾದಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಳಗಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಣಲೇಪಿತ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಥಾನಶಿಲ್ಪಿ ಲಿ-ಚೈ 1100ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಯಿಂಗ್- ತ್ಸಾವೋ ಪಾಷೀ ಎಂಬ ವಾಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಗಿಲೀಟುಮಾಡುವ ಕಲೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ವಿವಿಧಮುಖಗಳ ಸಮಗ್ರ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ಆ ಗ್ರಂಥ ಈಗಲೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅದೊಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆ, ಸುಂಗ್ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅನುಕರಣೆಯಿಂದ 13-14ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ eóÉನ್ ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳು ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಸುಂಗ್ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲ ಐದು ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ 10-12ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಸುಮಾರು 60 ಪಗೋಡಗಳು ಉಳಿದುಬಂದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಯಾಂಗ್‍ಟ್ಸೀ ನದಿಯ ಕೆಳಬಯಲಿನಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶೈಲಿಯವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಸೂರುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಲಂಕೃತ. ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹಸಿರು ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಚಾವಣಿಗಳ ಮಾಡಗಳಿಗೂ ಹಸಿರು ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಅವುಗಳ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳು ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅನುಕರಣೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಹೆಂಚಿನ ಚಾವಣಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮರದ ಅಡ್ಡತೊಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಉತ್ತರ ಚೀನದ ಪಗೋಡಗಳಿಗಿಂತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಪಗೋಡಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ.

ಸುಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳ ಶೈಲಿ ಸರಳವೂ ಶಕ್ತಿಯುತವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ಸೂರುಗಳೂ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಪಗೋಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಂದ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಚಿನಿಂಗ್ ಪಗೋಡ (1105) ಹೊಸ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯತ್ತ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಯಿತು. ಸೂ-ಔನಲ್ಲಿರುವ ಔತ್ತರೇಯ ಪಗೋಡ ಅಷ್ಟಪ್ರಕಾರಗಳ ಬುಡ ಮತ್ತು ದುಂಡಾದ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಸುಂಗ್ ಕಾಲದ ಮರದ ಹೊರಮೈಯುಳ್ಳ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವನ್ನು ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚೆಂಗ್-ಟಿಂಗ್-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹದು. ಅಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಟ್ಟಡ ಜೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಕಿರಿ ಅಗಲದ ಉದ್ದವಾದ ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳುಂಟು. ಆ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ 971ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ 73' ಎತ್ತರದ, 72 ಕೈಗುಳುಳ್ಳ ಕುಅನ್-ಯಿನ್ ಬೋಧಿಸತ್ವ [[ಮೂರ್ತಿ|ವಿಗ್ರಹ]]ವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಗಾರೆ]]ಯ ಗಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳು ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವರ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಿಂಬಾಲಕರ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ 1089ರ ಒಂದು [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]]ವುಂಟು. ಹಿಂಭಾಗದ ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಎರಡು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯ ಅಂಗಳಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಇವನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೂತ್ರಗ್ರಂಥಾಗಾರ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರೇಯ ಅಂಗಳಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಬಹುಶಃ ಅನಂತರದ ಚಿನ್ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತಿರುವ ಇತರ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಟಾಂಗ್ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದವು.

ಇಲ್ಲಿರುವ 10ನೆ ಶತಮಾನದ ಮೊ-ನಿ-ಟಿಯೆನ್ ಹೊಸ ಜಾಡಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹಜಾರ. ಇದರ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪವುಂಟು. ವಿಶಾಲವಾದ ಈ ಹಜಾರದ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪಗಳ ಚಾವಣಿಗಳು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಾಗಿವೆ.

ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ರಚನಾಚಾತುರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯತೆಯನ್ನೂ ಸಮ್ಮಿಲನಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನವೀನತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಅನೇಕ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕಾರಣ. ತತ್ಪೂರ್ವದ ವಾಸ್ತುಸಂಪ್ರದಾಯ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಚಾತುರ್ಯಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲದ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಅಗಿರುವ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಮೊದಲಿನ ಸರಳ ದುಂಡು ಕಂಬಗಳ ಬದಲು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆರು ಅಥವಾ ಎಂಟು ಮುಖಗಳುಳ್ಳ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುಂಡಿಗಿರುವ ಕಂಬಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಬಂದುವು. ಕಂಬದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬೋದಿಗೆಗಳು ರೂಢಿಗೆ ಬಂದುವು. ತರುವಾಗ ಬೋದಿಗೆಗಳ ಬದು ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾದ ಖಿ ಆಕಾರದ ಕಂಬಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ ಚಾವಣಿಗೆ ಆಧಾರವಾದ ಈ ಖಿ ಆಕಾರದ ಕಂಬಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಚಾಚುಪೀಠಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಸಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬಂತು. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತು ಲಕ್ಷಣವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಇಂಥ ಕಂಬಗಳ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟು-ಲೊ-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಕುಅನ್-ಉಯಿನ್-ಕೊ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಕಂಬಗಳ ಅನುಕರಣೆಯನ್ನು ಜಪಾನಿನ ತೋಷೋಡೈಜಿ ಮತ್ತು ಹೊರ್ಯೂಜಿ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು.

ದಕ್ಷಿಣ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ, 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ, ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದುದೆಂದರೆ ಸೂ-ಚೌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟೌ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಯುಆನ್-ಮಿಯವೋ-ಕುಅನ್. ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದು ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಹುತಿಯಾದ್ದರಿಂದ 1179ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 158' x 84', ಇದರ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಜಪಾನಿನ ಕರಾಯೊ ಈಗಲೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ದಪ್ಪ ಗೋಡೆಗಳ ಬದಲು ತೆಳುವಾದ ಮರದ ತಡಿಕೆಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ, ಮರದ ಅನೇಕ ಕಂಸ ತೊಲೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಂಗ್ ವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಲಿಯಾವೋ ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಕಾಲದ ಆನ್ ವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (907-1367) ಅನಾಗರಿಕ ಟಾರ್ಟರ್ ಅಥವಾ ಮಂಗೋಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರು ಕಲೆ ಮತ್ತಿತರ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ದೊರಕಿತೇ ವಿನಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ರಚನಾಚಾತುರ್ಯಗಳಿಗೆ ಗಮನ ಸಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿಕಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಅವಶ್ಯ. ಯುಅನ್ ವಾಸ್ತುನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ ಉಪಸಂಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಂದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕಾರರಿಂದ, ತತ್ಪೂರ್ವದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಮಂದಿರಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸತ್ತ್ವಪೂರ್ಣವೂ ಸ್ವೋಪಜ್ಞವೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಆ ಮೊದಲಿನ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದುವು. ಆ ಕಾಲದ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳಾದ ಪೀಕಿಂಗ್, ಷಾನ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಟುಂಗ್-ಫು ಮತ್ತು ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೈ-ಫೆಂಗ್-ಫುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳು, ವೇದಿಕೆಗಳು, ಪಗೋಡಗಳು ಮತ್ತಿತರ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಡಾಡುಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಲಿಯವೊ ಮತ್ತು ಚಿನ್ ವಂಶಗಳ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಏಳು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎರಡು ವಿಹಾರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಇವೆ. ಪರಂಪರಾಗತ ಚೀನೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವೂ ಭವ್ಯವೂ ಆದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮಂಗೋಲರು ಕಾರಣರಾದರು.

ಹ್ಸಿಂಗ್-ಷೆಂಗ್ ಅರಮನೆಯ ರಾಣಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಭಾಗಗಳಿದ್ದುವು. 200' x 94' ವಿಸ್ತಾರವಿದ್ದ ಮುಂದಿನ ಭಾಗ ಏಳು ಅಂಕಣಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಮೊಗಸಾಲೆಯ ಮೂಲಕ ಅರಸನ ಶಯ್ಯಾಗೃಹವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದಿತ್ತು.. ಐದು ಅಂಕಣಗಳ ಶಯ್ಯಾಗೃಹದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ 3 ಅಂಕಣಗಳ ಅಗಲದ 77' ಉದ್ದದ ಸುವಾಸನಾಮಂದಿರವಿತ್ತು. ಅಂಥ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಗೇಬಲ್ ರೀತಿಯ ಹಂತಹಂತವಾದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 79' ಗಳ ಚೌಕದ ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ಕ್ರೀಡಾಗಾರದ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಶಿಲುಬೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಗಾಜಿನ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಲಿಯಾವೋ ಕಾಲದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಪೂರ್ಣವೂ ಗಾಂಭೀರ್ಯಸೌಂದರ್ಯಪೂರಿತವೂ ಆಗಿವೆ. ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಈ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳ, ಮಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ರಭಾಗಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಗಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಗ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಂತಹಂತವಾದ 13 ಅಂತಸ್ತುಗಳು ಇದ್ದುವು. ಕೆಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಚಾವಣಿ ಸೂರುಗಳು ಚೀನೀ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಂಸಗಳಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಮೇಲಂತಸ್ತುಗಳ ಸೂರುಗಳು ಹೊರಚಾಚಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖರವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪಗೋಡಗಳ ಶೈಲಿಯ ಉಗಮ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೋಲುವ ಪಗೋಡ ಶೈಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಲಿಯಾವೋ ಪಗೋಡಗಳಿಗೆ ಅದು ನೇರ ಮೂಲವಾಗಿರಲಾರದು. ಬಹುಶಃ ಈ ಎರಡು ಶೈಲಿಗಳೂ ಭಾರತದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧಪಂಥಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಲಿಯಾವೋ ಪಗೋಡ ಶೈಲಿ ಚಿನ್‍ವಂಶ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

ಆ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಹೊಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಮಿಂಗ್-ಚಿಂಗ್‍ನ ದೊಡ್ಡ ಪಗೋಡ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಇದರ ಎತ್ತರ 270'. ಆಗಿನ ಸಣ್ಣ ಪಗೋಡಗಳು ಕೇವಲ 60' ಇರುತ್ತಿದುವು. ಅವುಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಔನ್ನತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಪಗೋಡಗಳು ಆರು ಮುಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 9 ಅಥವಾ 7 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಜೆಹೊಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಮಂದಿರಗಳು ಚತುರಸ್ರಾಕೃತಿಯಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಟಾಂಗ್ ಪಗೋಡಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಪಗೋಡಗಳ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥದ ದೊಡ್ಡ ಬುದ್ಧಮೂರ್ತಿಯನ್ನೂ ಅದರ ಎರಡು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಪರಿವಾರವರ್ಗವನ್ನೂ ಆಚೆಗೆ ಪಗೋಡಗಳ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೂ ಕೆತ್ತಿರುತ್ತಿತ್ತು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಮಹಾಯಾನ ಪಂಥಾನುಸಾರವಾಗಿ ಎಂಟು ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಗಳನ್ನೂ ಪಗೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಆ ಚಿತ್ರಗಳ ವಿವರಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಬುದ್ಧಮೂರ್ತಿಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ನಂಬಿಕೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥ ವೈರೋಚನ ಬುದ್ಧನ ಬಾಹ್ಯರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿರುವ-ವೈರೋಚನನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಯುಅನ್-ಟುಂಗ್ ಸ್ಸು ದಲ್ಲಿರುವ 12ನೆಯ ಶತಮಾಣದ ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಪಗೋಡದ ಎಂಟು ಮುಖಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬೋಧಿಸ್ತತ್ವರನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಟಾ-ಮಿಂಗ್-ಚೆಂಗ್‍ನ ಮಹಾಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮಹಾ ಬೋಧಿಸ್ತತ್ವರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದಿಂದಲೂ ಸಿಂಹಮುಖಗಳು ಮುನ್‍ಚಾಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥದ ಪ್ರಕಾರ ವೈರೋಚನ ಬುದ್ಧನ ವಾಹನ ಸಿಂಹ.

ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ವಿರಳವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತು ಅಲಂಕರಣ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ. ಕಂಬಗಳ ಬೋದಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕಂಸಗಳ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದರಿಂದ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಮೊದಲು ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿದ್ದ ಕಂಸಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ನಾಜೂಕಾದುವು. ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೊಗಸಾಲೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಅನೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳು ಲಿಯಾವೊ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳ. ಮಂಚೂರಿಯದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳುಂಟು. ಮರದ ಪಗೋಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಾನಿರುವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನೂ ಮೇಲು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಕಡೆಯಲಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಸುಂಗ್ ಪಗೋಡಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಂಸಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೂಬಳ್ಳಿಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತೇನೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ, ಆ ಕಾಲದ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುವ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ-ಪೀಕಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿರುವ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಎರಡು ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ-ಲಿಯವೋ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮಂಗೋಲರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಮಾ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ದೊರಕಿದ್ದರಿಂದ ಸೀಸೆಯಾಕಾರದ ಟಿಬೆಟನ್ ಸ್ತೂಪಗಳು ಚೀನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರಬೇಕು. ಕೂಬ್ಲೈಖಾನ್ ಕಟ್ಟಿಸಿದಂಥ ಒಂದು ಸ್ತೂಪ ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ.

ಲಿಯಾವೊ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ, 984ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಟು-ಲೋ-ಸ್ಸು ಮಂದಿರ ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜಿ-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಗಗಳೆಂದರೆ ಷಾನ್‍ಮೆನ್ ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಕುಅನ್ -ಯಿನ್-ಕೋ ಅಥವಾ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ ಮಂಟಪ. ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ 55' x 29' ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂತಸ್ತು ಇದೆ. ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ ಮಂಟಪದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 67' x 47' ಜಗತಿಯ ಮೇಲೆ 68' ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಇದರ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರನ ಪ್ರತಿಮೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾವಣಿಯ ಸೂರುಗಳಲ್ಲಿ 24 ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೀತಿಯ ಕಂಸಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಷಾನ್ ಸೀ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಗಳ ಎಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರವುವು ಟಾ-ಟುಂಗ್ಪುರಗಳುಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಫುನಲ್ಲಿ ಅದು ಟಾರ್ಟನರ ರಾಜಧಾನಿಯಗಿದ್ದಾಗ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಎರಡು ಮಂದಿರಗಳುಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಸ್ಸು ಪ್ರಮುಖವಾದ್ದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಖಿಟಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು 1062ರಿಂದ ಕಾದಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯದಾದ ಪು-ಯೆನ್-ಸ್ಸು ಮಂದಿರ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಮೇಲಣ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ಕಾಲದ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರವೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಕೆಳಗಿನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ 1038ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗ್ರಂಥಾಗಾರವೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಗ್ರಂಥಾಗಾರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 85' x 62'. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕರ ಕಟಕಟೆಯುಳ್ಳ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ಪಥಗಳುಂಟು. ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾದ ವೇದಿಕೆ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗವಾದ ಪುಸ್ತಕ ಕಪಾಟುಗಳನ್ನು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆಗೆ ಹೊಂದಿದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಪೂಜಾಮೂರ್ತಿಗಳ ಮೇಲೂ ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಗೋಲಾಕೃತಿಯ ಗುಮ್ಮಟ ಅಥವಾ ಭುವನೇಶ್ವರಿಗಳಿವೆ. ಎರಡನೆಯದಾದ ಷಾನ್-ಹುಅ-ಸ್ಸು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾದ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಪವಿತ್ರಾತ್ಮರ ಹಜಾರ-ಇವನ್ನು 1120ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮಧ್ಯ ಹಜಾರದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧನ ಮೂರ್ತಿಯ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳುಳ್ಳ ಸುಂದರ ಭುವನೇಶ್ವರಿಯಿದೆ.

ಚಿನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಸ್ಸುದಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣ ಉದ್ದ ಐದು ಅಂಕಣ ಅಗಲ ಇರುವ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರ ಗಮನಾರ್ಹ. ಲಿಯಾವೊ ಶೈಲಿಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸುಂಗ್ ನವೀನತೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ಈ ಹಜಾರದ ಒಳನೋಟ ಈಗಲೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧಪಂಥದ ರಹಸ್ಯಪೂರ್ಣ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ತುಂಬಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಉಳಿದ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸುಂಗ್ ಪ್ರಭಾವದವು. ಚಿನ್ ಕಾಲದ ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಇಂತ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.

ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತೇನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಆಗ ಅವನತಿ ಹೊಂದತೊಡಗಿತು. ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೇನೋ ನಡೆದುವು. ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪ ದೊರಕಿತಷ್ಟೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಚೀನೀ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಅನೇಕ ಅರಮನೆ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಅಂಗಳ ಮತ್ತು ಮಹಾದ್ವಾರಗಳುಳ್ಳ ದೊಡ್ಡ ಹಜಾರಗಳು, ಸರೋವರಗಳ ಸುತ್ತ ಹರಡಿದ್ದ ಕ್ರೀಡಾಮಂದಿರಗಳು-ಇವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಅವನತಿಗೆ ಇವು ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. ಲಿಯವೊ ಮತ್ತು ಸುಂಗ್ ಪ್ರಭಾವಗಳು 1600ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ.

1444ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮಿಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಚೀ-ಹುಅ-ಸ್ಸು ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಕಟ್ಟಡ. ಅನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಅದು ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ ಆಯಾಕಾರದ ಆ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಬೇರೆಬೇರೆ ಅಳತೆಗಳ ಅನೇಕ ಅಂಗಳಗಳಿದ್ದುವು. ಮೊದಲ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಮತ್ತು ಕೊಳಗದಾಕರದ ಮಂಟಪಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರೆ ಎರಡನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪಾಲಕ ದೊರೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಅನಂತರ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ, ಸುಂದರವಾದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಗಾರಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾದ ಜು-ಲೈ. ಟಿಯೆನ್ ಎರಡಂತಸ್ತಿನ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಮೂರನೆಯ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಗಳನ್ನೂ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ವಸತಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಗಳವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವೆಲ್ಲ ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಸಣ್ಣವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವಲ್ಲದೆ ಅವನತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತಿದ್ದುವು. ಜು-ಲೈ-ಟಿಯೆನ್ ಕೇವಲ 60' x 40' ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಂಚೂ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಲಾಮಾ ಪಂಥದ ಮಂದಿರಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿ ದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದವು.

ಜು-ಲೈ-ಟಿಯೆನ್ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಲ್ಲದಿದ್ದುರಿಂದ ಮಧ್ಯ ಅಂಕಣ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿಯೂ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳ ಭಾಗಗಳು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು. ಕಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಸಗಳು ಬಹಳ ಗಿಡ್ಡಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಮೊದಲಿನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಅದರ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಮಾನುಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಒಳಭಾಗವೂ ಅಲ್ಲಿಯ ಅರ್ಧವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಗುಮ್ಮಟವೂ ಸುಂದರವಾದವು.

ಮಂಗೋಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊ ಏಷ್ಯದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳು ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಓಣಿಗಳಾದುವು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೀಕಿಂಗಿನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಚಿಯೆನ್-ಲುಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಬೇಸುಗೆ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಲೀನ ಐರೋಪ್ಯ ವಕ್ರ ಶೈಲಿಯ (ಬರೋಕ್) ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಚೀನದ ಈ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ, ರಚನಾ ಕೌಶಗಳು ಮರೆಯಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸುಂದರವೆನಿಸುವ ಆಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಗಮನಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹದ್ಗಾತ್ರ ಸರಳ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಟೆ-ಮಿಯಾವೊದ ಅನೇಕ ಸುತ್ತು ಪ್ರಾಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮಂಚೂ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಅಲಂಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂಗ್ ಅರಸರ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಟ್ಟಡದ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಳೆಯವ ನೀಲಿಗಾಜಿನ ಹಂಚುಗಳಿಂದಲೂ ಅದರ ಮೇಲಿನ ಶಿಖರವನ್ನು ಹಳದಿ, ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಿಂದಲೂ, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದಲೂ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಪೀಕಿಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಪರಂಪರೆಯ ಕ್ರಮಾಗತ ಅವನತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತಳವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅಸಮತೆಗಳ ನಡುವನ ತಾಕಲಾಟ ಗಮನಾರ್ಹ. ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ, 15 ಮೈ,. ಸುತ್ತಳತೆಯುಳ್ಳ, ಟಾರ್ಟರರ ನಗರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ 5 x 2 ಚ.ಮ. ವಿಸ್ತಾರದ ಚೀನೀ ನಗರ-ಇಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಟಾರ್ಟರ ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾಜವಂಶದ ನಿವಾಸಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು, ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ವಸತಿಗಳು, ಕೃತಕ ಸರೋವರಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ದೇವಮಂದಿರಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿದೆ. ಆ ಭಾಗದ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯ ಎತ್ತರ 48;, ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಒತ್ತುಗೋಡೆಗಳೂ ಒಂಬತ್ತು ಅಮೋಘವಾದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳೂ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ. ಚೀನೀ ನಗರದ ಕೋಟೆ ಸಣ್ಣದು. ಅದರ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಾನುಗುಣವಾಗಿ ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರಬೇಕಾದ ಎರಡು ಮರದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತಾವ ಗಮನಾರ್ಹ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಇಲ್ಲ.

ಪೀಕಿಂಗ್ ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಬಹಳ ಅಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಸಹ ನೇರವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಅಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನಾಲ್ಕು ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳು ಅವುಗಳ ಅಸಂಬದ್ಧತೆಗೆ ಕಾರಣ. ಒಳಗಿನ ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರದಲ್ಲಿ ಚೌ ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ. ರಾಜವಂಶದ ಪುರಾತನರ ಮಂದಿರ ಅಥವಾ ಟೈ-ಮಿಯಾವೊ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವತೆಗಳ ಪೂಜಾವೇದಿಕೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಮೊದಲನೆಯದು ಅರಮನೆಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಪಾರ್ಥಿವ ದೇಹಗಳನ್ನು ಹೂಳಲಾಗಿದೆ. ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರವನ್ನು ಅನೇಕ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರಗಳು ಇರುವ ಭಾಗ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ದು. ಅದರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜರ ವಾಸಗೃಹಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸುತ್ತ ಇತರ ಪ್ರಮುಖರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅಂತಃಪುರಗಳೂ ದೇವಮಂದಿರಗಳೂ ಇವೆ. ಅಗ್ನೇಯ ಮತ್ತು ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅರಸರ ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಕೂಟಗಳಿವೆ.

ಪೀಕಿಂಗ್ ವಾಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ಕಾಲದ ಅಲಂಕರಣ ಕಲೆಯ ಉತ್ಕಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಅವು. ವಿಸ್ತಾರ, ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣ, ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಪರಿಮಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಎತ್ತರ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ವರ್ಣಸಂಯೋಜನೆಯೂ ಅದ್ಭುತ. ವೇದಿಕೆಗಳ, ಸೋಪಾನ ಪಂಕ್ತಿಗಳ, ಕಟಕಟೆಗಳ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಬಿಳುಪು, ಚಾವಣಿಯ ಹೆಂಚುಗಳ ಹೊಳೆಯುವ ಹಳದಿ, ಮರಗೆಲಸದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕೆಂಪು, ಸೂರುಗಳು ವಿವಿಧ ವರ್ಣಗಳ ಚಿತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಮಿನುಗು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಪೂರ್ವವಾದದ್ದು. ಐದು ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಸಿಗುವ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಅನಂತರ 200' ಅಗಲದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೋಪಾನಗಳ ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಕಾರದ ಜತಿ ಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಡತುದಿಯದು ರಾಜಪೀಠವುಳ್ಳ ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರ ಅಥವಾ ಟೈ-ಹೊ-ಟೆಯೆನ್ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 200' x 100'). ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರವುದು ಶ್ರೀಮಂತರು, ಆಸ್ಥಾನಿಕರು ಕಾಯವು ಚುಂಗ್ - ಹೋ- ಟಿಯೆನ್ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 100' x 100') ಮತ್ತು ಬಲತುದಿಯ ದೊರೆಗಳ ಉತ್ಸವ ಕೂಟಗಳ ಹಜಾರ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 200' x 100'). ಇವು ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಭಾಗಗಳು.

ಚೀನೀ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರ್ಗದ ವೇದಿಕೆ 1420ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ 1754ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಈವರೆಗೂ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವಾಸ್ತು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ಶೈಲಿಯ ಅಖಂಡತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

[[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]</text>
      <sha1>orbrot3ll71ag01yv6tbtzs6jlrypm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434900</id>
      <parentid>1434899</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T11:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಚೀನಾ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1434900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98163" sha1="jj447quda6fop863rulid6llfrubez8" xml:space="preserve">'''ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು''' [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದ [[ನಾಗರೀಕತೆ|ನಾಗರಿಕತೆ]] ಬಹಳ ಪುರಾತನವಾದ್ದಾದರೂ ಅದರ [[ಕಲೆ]]ಯ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಪುರಾವೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಕಾಲದಿಂದ ದೊರಕುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿಯ [[ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ|ವಾಸ್ತು]]ಕೃತಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಅಖಂಡವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಿಂದಲೇ. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುವಿನ ರೀತಿನಿಯಮಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪ ಪಡೆದು, ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ತಲುಪಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಅವನತ ಮುಖವಾಗಿದ್ದವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚೀನದ ಪುರಾತನ ವಾಸ್ತು ಕೃತಿಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವ [[ಮಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ಮರ]]ದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ವಾಸ್ತುರಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಆಧಾರಗಳಿಂದಲೂ, ಅವುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಕೊರಿಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದಲೂ ಅವನ್ನು ಕುರಿತ ಅನೇಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಪರಿಚಯ ಈಚೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಆಧಾರಗಳ ಆಳವಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ಇತಹಾಸವನ್ನು ಪುನರ್‍ರಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
==ಉತ್ಖನನಗಳು==
ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆಗಿನ [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಅನ್ಯಾಂಗ್ ಬಳಿ ನಡೆದ [[ಉತ್ಖನನ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಷಾಂಗ್ ವಂಶ]]ದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.1300-1028) ರಾಜಧಾನಿಯ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲುಮರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದುವು. ಅವು ನಾಶವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ವೇದಿಕೆಯ [[ಅಡಿಪಾಯ]]ದ ನಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮರದ ಕಂಬಗಳಿಗಾಗಿ ಒದಗಿಸಿದ್ದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಧಾರಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಈ ವಿವರಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುವಂತೆ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ (90' ಉದ್ದ) ಆಯಾಕಾರದ ಹಜಾರವಿತ್ತು. ಈ ತಳಕಟ್ಟಿನ ನಕ್ಷೆ ಚೀನದ ಆನಂತರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹೋಲುವುದರಿಂದ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ [[ಗ್ರಾಮಗಳು|ಗ್ರಾಮ]] ಅಥವಾ [[ನಗರ]]ದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 12' ದಪ್ಪದ ಮಣ್ಣಿನ ಪೌಳಿಗೋಡೆ, ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ವೇದಿಕೆ-ಇವು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳೆಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಂದ ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ನಿರಂತರ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿ ಇವು ಮುಂದುವರಿದುವು. ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರರಿಗಾಗಿ ಬತೇರಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನ್ಯಾಂಗ್‍ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸಮಾಧಿ]]ಗಳು ಭೂ ಮಟ್ಟದಿಂದ 40' ಆಳದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಿಂದಲೂ ಸೋಪಾನಗಳಿದ್ದ, [[ಚಚ್ಚೌಕ]]ವಾದ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ , ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನೆತ್ತರದ ಕೋಣೆಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ದಕ್ಷಿಣದ ಸೋಪಾನಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು ; ಕಡಿದಾಗಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಉಳಿದ ಮೂರು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಸೋಪಾನಗಳು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿಯೂ ಕಡಿದಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮನೆಗಳ ಚಾವಣಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲಿನವು.

ಉತ್ತರ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಷಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಅಗೆದು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗುಂಡಿಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲು-ಎಲೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದುದಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಾಧಾರಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಗುಂಡಿಮನೆಗಳ [[ಚಾವಣಿ]]ಯನ್ನು ಭೂಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲೆ ಎಲೆ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಲೂ ಗುಂಡಿಮನೆ ಅಥವಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತಾರೆ. ದುಷ್ಟಮೃಗಗಳ, [[ಹಾವು|ಹಾವುಗ]]ಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳ ಬಾಧೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಎತ್ತರವಾದ ಮರದ ಅಟ್ಟಣೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಹುಲ್ಲು]]-[[ಎಲೆ]]ಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಗೂಡುಮನೆಗಳಲ್ಲಿ (ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹವೆಯಲ್ಲಿ) ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನದ ಉಷ್ಣಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಚಿನವರೆಗೂ ಇಂಥ ವಸತಿಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದುವು.

ಚೌ ವಂಶದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1027-256) ಕೊನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮತ್ತು ಚಾವಣಿಯ [[ಹೆಂಚು]]ಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಆ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಆಧಾರಗಳು ಮಾತ್ರ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಗಳು ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಗಳು, ಪುರಾತನ ಸ್ಮಾರಕ ಮಂದಿರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಮರಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಕೌಶಲ ಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು. ಅವುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಕಂಬಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ಹಜಾರಗಳು, ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದುವು. ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅವರ ವಾಸಗೃಹಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಅಲಂಕಾರಯುತವಾಗಿಯೂ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ರಾಜರ, ಶ್ರೀಮಂತರವರ್ಗದವರ ಅರಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾವಲುಗಾರ ಗೋಪುರಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಕ್ರಿ.ಸ್ತಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅಥವಾ ಸ್ವರ್ಗಸದೃಶವಾದ, ಹುಲ್ಲಿನ ಚಾವಣಿಯಿದ್ದ, ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕುವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಅಂಥ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರೂ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಕ್ರಿಸ್ತಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣಗಳ ದೊಡ್ಡ ಚಚ್ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ತಳಹದಿ ಚೌಕವಾಗಿಯೂ ಮೇಲ್ಭಾಗ ದುಂಡಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಚೀನ 1937ರಿಂದ 1945ರ ವರೆಗೆ ಜಪಾನೀಯರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಜಪಾನೀ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ತಿಳಿದು ಬಂದವು. ಷಾನಟಂಗ್ ಪ್ರಾಂಯದ ಲಿನ್-ಟುಜ ನೆಲೆ ಚಿ ವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ 11/4 ಮೈ. ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ [[ಆಯತ (ಆಕಾರ)|ಆಯಾಕಾರ]]ದ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತ ಒಳಕೋಟೆಯಿದೆ. ಅದು ಬಹುಶಃ ಅರಮನೆಯಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ. ಒಳಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆ 30' ಎತ್ತರವಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿರಿರಬಹುದಾದ ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಇ-ಹ್ಸಿಯೆನ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಎರಡರಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಕೋಟೆಯ ಆವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲದರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ.

[[ಚಿನ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 221-206) ದೇಶದ ಏಕತೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಅರಮನೆಗಳು, ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಚೀನಾದ ಮಹಾ ಗೋಡೆ|ಚೀನದ ಮಹಾ ಗೋಡೆ]] ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿವು. ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಗಳು ಕೇಂದ್ರಿಯ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿದ್ದುವಲ್ಲದೆ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲದರ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಕಾಣುವಂತಾಯಿತು. ಚಿನ್ ಅರಸನ ಅರಮನೆ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಮುಂಭಾಗದ ಹಜಾರ 1,500'ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ವೇದಿಕೆಯ ಎತ್ತರ 50'ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.

[[ಹಾನ್ ವಂಶ]]ದ ಮೊದಲ ದೊರೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 200) ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವೈ-ಯಾಂಗ್ ಅರಮನೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಪುರಗಳುಳ್ಳ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳು, ದರ್ಬಾರಿನ ಹಜಾರ, [[ಆಯುಧಾಗಾರ]] ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ [[ಉಗ್ರಾಣ]]ಗಳು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಖ್ಯಾತ ದೊರೆ ವು-ಟಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 140-87) ಅಮೋಘವಾದ [[ವಿಶ್ರಾಂತಿಧಾಮ]]ಗಳನ್ನೂ ಪಾರಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧಸೂಚಕ ಮಂದಿರಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 3-4ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆ ನೆಲಸಿದ್ದರೂ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಸುವರ್ಣಯುಗವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು.

ಆಗಿನ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಅರಮನೆಗೆ ಸೇರಿದ ಆಸ್ಥಾನ ಹಜಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ 400' x 110'-500' x 150' ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ ಟೋಡೈಜಿಯ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ 200' x 170' ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಥಾನದ ಹಜಾರಗಳ ಅನಂತರ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ದೆಂದರೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗೋಪಾರಗಳು ದೊಡ್ಡವಾದರೆ ಕಾವಲುಗಾರರ ನೆಲೆಗಳಾಗಿಯೂ ಸಣ್ಣವಾದರೆ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಂಬಗಳಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಈ ಗೋಪುರಗಳು ಎರಡರಿಂದ ಹದಿನೈದು-ಹದಿನೇಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದುವು.
==ಅಲಂಕರಣಗಳು==
ಚೀನೀ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಗಮನ ಕೊಟ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಅವುಗಳ ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ, ವಿವಿಧ [[ಬಣ್ಣ]]ಗಳ [[ಲೇಪನ]]ದಿಂದ ಅವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಉಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ವರ್ಣನೆಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸುಟ್ಟ ಮಣ್ಣಿನ ಮಾದರಿ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೋಟ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಹಾನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 206-ಕ್ರಿ.ಶ. 221) ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಹುಲ್ಲಿನ ಗುಡಿಸಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶ್ರೀಮಂತವರ್ಗ ಅಂಗಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಶಾಲ ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಣದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಣೆಗಳೂ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹಜಾರವೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಾಂಗಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಿದ್ದುವು. ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು [[ಮಹಡಿ|ಅಂತಸ್ತು]]ಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಒಳಗಿನ ಹಜಾರಗಳು ಬಹಳ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಕಣಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಕಣದ ಚಾವಣಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾಲುಕಂಬಗಳ ಅಧಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಿರಬೇಕು.
==ಬೌದ್ದಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ==
ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಹಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (25-221) ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಚೀನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಕೆಲವು [[ಬೌದ್ಧವಿಹಾರ]]ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ರಾಜಾಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ, ರಾಜ್ಯಾ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದ, ಆ ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಭಾರತದ [[ಸ್ತೂಪ]]ಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ವಿಹಾರ ಅನಂತರಕಾಲದ ಚೀನೀ [[ಪಗೋಡ]]ದ ಆಕಾರದ ಪ್ರಥಮ ಹಂತ. ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಮಂದಿರದ ಮೇಲೆ ಒಂಬತ್ತು ಹಂತಗಳ ಕಂಚಿನ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಹಾನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಕಮಾನಿನ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು. ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಟ್ಟಿಗೆ]]ಗಳಿಂದ [[ಕಮಾನು]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಚಾಚು ಆಧಾರದ ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮಂಚೂರಿಯಿಂದ ಯಿಂಗ್-ಚೆಂಗ್-ಟ್ಟು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ನೈಜವಾದ ಕಮಾನು ಕಾಣುಬರುತ್ತದೆ. ಆರು ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (265-581)ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಹಾನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅನುಕರಣೆ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಅವುಗಳ ಚಾತುರ್ಯ, ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಆದರೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಪ್ರಬಲವಾದಂತೆ ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡು, ಉತ್ತರ ವೇ ಮತ್ತು ಲಿಯಾಂಗ್ ಅರಸರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳಾದವು. ಲೋಯಾಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ 42 ಪಗೋಡ, [[ಚೈತ್ಯಾಲಯ]]ಗಳಿದ್ದುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಲೋಯಾಂಗ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 500 ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳಿದ್ದುವು. ವೇ ರಾಜ್ಯ ಚೈತ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 13,727.570ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 30,000 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಧಾನ ಕಟ್ಟಡ ಸ್ತೂಪವಾದರೆ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿತ್ತು. ಆ ಧರ್ಮ ಬೆಳೆದಂತೆ ಪಗೋಡಗಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋದುವು. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಯಾಂಗ್ ದೊರೆ ವು-ಟಿ (ಆಳ್ವಿಕೆ 502-249) ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ; ಅರಮನೆಯ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪೂಜಾಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಪಗೋಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. 100' ಎತ್ತರದ 3 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಇನ್ನೊಂದು ಪಗೋಡವೂ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. 516ರಲ್ಲಿ ಲೋಯಾಂಗ್ ರಾಜಧಾನಿ ಆದ ಅನಂತರ 9 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಸು. 400' ಎತ್ತರದ, ಅದರ ಮೇಲೆ 45'; ಎತ್ತರದ ಕಂಬವಿದ್ದ ಮರದ ಪಗೋಡ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಕಂಬದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಕಲಶವಿತ್ತು. ಪಗೋಡದ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು 140' ಉದ್ದವಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲೂ ಮೂರು ಬಾಗಿಲುಗಳೂ ಆರು ಕಿಟಕಿಗಳು ಇದ್ದುವು. ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ ಕೆಂಪು ಅರಗನ್ನು ಲೇಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಂಟೆಗಳು ತೂಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಪಗೋಡದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಾಸ್ಥಾನದ ದರ್ಬಾರ್ ಹಜಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರವಿತ್ತು. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ 18' ಎತ್ತರದ ಚಿನ್ನ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಯೂ ಜೀವಂತ ಮಾನವ ಗಾತ್ರದ ಹತ್ತು ಸುವರ್ಣ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದುವು. ಅದರ ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ವಾಸದ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು 100ರ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಬಾಗಿಲಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದ್ವಾರಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಮೂರಂತಸ್ತುಗಳ ಗೋಪುರವೂ ಇದ್ದುವು. 200' ಎತ್ತರದ ಆ ಗೋಪುರ ಅರಮನೆಯ ಹೊರದ್ವಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು.

ಚೀನೀಯರು [[ಕುಷಾಣ ರಾಜವಂಶ|ಕುಷಾನ್]] ದೊರೆ [[ಕನಿಷ್ಕ|ಕಾನಿಷ್ಕ]]ನ [[ಪೇಶಾವರ್|ಪೆಷಾವರ್]] ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಳಗಿನ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಅದರೆ ಸುಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲಂತಸ್ತನ್ನೂ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಅದರ ಮೇಲಂತಸ್ತನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರವಾದ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಛತ್ರಾವಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಆಯಾಕಾರದ ಅನೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡ ಗವಲ್ಲದೆ ಭಾರತದ [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗುಪ್ತ]] [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಗಳ ಕಾಲದ ಮಂದಿರಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುಮಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಸುಂಗ್-ಯು-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಹನ್ನೆರಡು ಮೂಲೆಗಳಿರುವ 15 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡ ಎತ್ತರವಾದ ಸರಳ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲೂ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಮೇಲಿನ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಕ್ರಮೇಣ ಚಿಕ್ಕವಾಗುತ್ತ ಹೋಗಿವೆ. ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಛತ್ರಾವಳಿ ಇದೆ. ಅದರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಲಂಕರಣದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಇಂಥ ಪಗೋಡಗಳು ಅಲ್ಲಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಆನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಲಂಕರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಸ್ತೂಪದ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.

ಚೀನದ ಪಗೋಡ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಗಳ ಮಾಲಿಕೆಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೋಷ್ಠಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಉಪನ್ಯಾಸ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಸುಯಿ (581-618) ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಗ್ (618-906) ವಂಶಗಳ ದೊರೆಗಳು ಚೀನವನ್ನು ಪುನಃ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅನಂತರ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೂ ತತ್ಸಂಬಂಧವಾದ ವಾಸ್ತುಕಲೆಗೂ ಅಮಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರಕಿತು. ಹೊಸ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಪಕ್ಪವಾದ ಸೌಂದರ್ಯಪೂರ್ಣ ಶೈಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು.

ಲೋಯಾಂಗ್ ನಗರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಯಾಂಗ್ಸ್-ಸ್ಸು ಮತ್ತು ಯು-ವೆನ್ಕಾಯ್ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಈ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಹೊಸ ವಾಸ್ತುಕಲಾಯುಗದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ 7ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದು ಉತ್ತಮ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. 845 ರಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ರಾಜಾಶ್ರಯ ತಪ್ಪಿ ಕಿರುಕುಳ ಉಂಟಾದಾಗ ಈ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸುಂದರ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಹುತೇಕ ನಾಶಗೊಂಡುವು. ತರುವಾಯ ಆ ಧರ್ಮದತ್ತ ರಾಜದೃಷ್ಟಿ ಹೊರಳಿದಾಗ ಮತ್ತೆ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಮಂದಿರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.
==ನಗರ ವಾಸ್ತು==
ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್ ನಗರ ಆಯಾಕಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ನೇರವಾದ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡರಸ್ತೆಗಳಿಂದಲೂ ಬೃಹತ್ತಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಕೋಟೆಯಿಂದಲೂ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 4 ಳಿ x 3 3/4ಚ.ಮೈ. ಅದರ ಹಿಂಬದಿಯ 5/2 ಭಾಗ ರಾಜಮನೆತನದವರ ವಸತಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಕಚೇರಿಗಳೂ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಅರಮನೆಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಕೋಟೆಯ ಹೊರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಅರಮನೆ ಟಾ-ಮಿಂಗ್ ಇತ್ತು. ಈ ಅರಮನೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಗಗಳೆಂದರೆ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಹಜಾರಗಳು. ಈ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರಗಳು 345' x 176' ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿಯೂ 120' ಎತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು ಬೌದ್ಧ ವಾಸ್ತು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಮೋಚ್ಚ ಶಿಖರ ಮುಟ್ಟಿತು. ಸುಯಿ ಅರಸರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಂದಿರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈಗ ನಾಶವಾಗಿದ್ದರೂ ಇವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಜಪಾನೀ ಮಂದಿರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ಇವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲೂ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮಧ್ಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ಪ್ರಮಾಣದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಪಗೋಡಗಳಿಗಿಂತ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಧಾನ್ಯ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು. ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 325' ಎತ್ತರದ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದುವು. ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ. ವರಾಂಡ ಮತ್ತು ಹಜಾರಗಳಿದ್ದುವು.

ಈ ಶೈಲಿಯ ಎರಡು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ, ಪಗೋಡಗಳು ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಚೀನೀ ಅರಮನೆಗಳ ಸಿಂಹಾಸನದ ಹಜಾರವನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗಿಂತ ಚೀನೀ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವಿದೇಶೀ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಪಗೋಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಖರ್ಚು ಹೆಚ್ಚುವಂತಾಯಿತು. ಟಾಮಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾದರಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಪಗೋಡದ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಗಳೀಗಿಂತ ಅಲಂಕೃತ ಆವರಣಗಳು-ಕೋ-ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆವರಣವೊಂದು ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವೂ ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ 100' ಎತ್ತರವೂ ಆಗಿತ್ತು. 820ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ 688ರಲ್ಲಿ ಲೋಯಾಂಗ್‍ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಿಂಗ್-ಟಾಂಗ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ದು. ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಎತ್ತರ 294' ಒಂದೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದ ಉದ್ದ 300' ಮೊದಲ ಅಂತಸ್ತು ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳನ್ನು ಎರಡನೆಯದು ಹನ್ನೆರಡು [[ಮಾಸ]]ಗಳನ್ನೂ ಮೇಲಿನದು ವರ್ಷದ 24 ಸೌರಮಾನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ತುದಿಯಲ್ಲಿ 10' ಎತ್ತರದ ಕಬ್ಬಿಣದ [[ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿ|ಫೀನಿಕ್ಸ್]] ಪಕ್ಷಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ತುದಿಯವರೆಗೂ 10 ಗೇಣು ದಪ್ಪದ ಮರದ ಕಂಬವಿತ್ತು. ಸ್ತೂಪಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭುವನತ್ರಯದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಕಂಬದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ದೇವರ ಹಜಾರ. ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಗೋಪುರವಿದ್ದ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ತಾದ ಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹವನ್ನಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಸುತ್ತುವ ಆವರಣ. ಒಮ್ಮೆಗೆ ನೂರಾರು ಅತಿಥಿಗಳು ಕೂಡಬಹುದಾದ ಈ ಭವನವನ್ನು ಅದರ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಯಂತ್ರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸುತ್ತು ತಿರುಗಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.
==ಪಗೋಡಗಳು==
ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ಪಗೋಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪದ ಚೀನೀ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಪಗೋಡದ ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಸರಳ ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಕಪೋತ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಗೋಪುರಾಕಾರದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖರ-ಇದೇ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು. ಹೊನ್ಯಾನ್‍ನ ಸುಂಗ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ, 791ರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ ಧ್ಯಾನಿ ಸಂತ ಫಾ-ಯುಆನ್‍ನ ಸಮಾಧಿ ಪಗೋಡ ಈ ರೀತಿಯದು. ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಹೆಂಚುಗಳ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಗಿಲುವಾಡದ ಮೇಲೆ ಚೂಪಾದ ಕಮಾನಿನಾಕೃತಿಯನ್ನು ಬಾಗಿಲ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪೀಕಿಂಗಿನ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಫ್ಯಾಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಪಗೋಡ ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ. ಇದರ ಮುಂದಣ ಹೆಜ್ಜೆಯೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ ಪರಸ್ಪರ ನಿಕಟವಾದ ಏಳು ಮಾಡಗಳ ನಿರೂಪಣೆ. ಲಿಯಾವೋ ವಂಶದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ (907-1125) ಯುನ್-ಚು-ಸ್ಸು ಎಂಬಲ್ಲಿಯ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡದ ವಿಶಾಲ ಆಯಾಕಾರದ ವೇದಿಕೆಯ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಬೋಧಗಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾಬೋಧಿ ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯದ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮತಲ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆಕಾಶದತ್ತ ರಮ್ಯವಾದ ಡೊಂಕಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡ ಪ್ರಮಾಣ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಮೃತಪತಿಯ ಸ್ಮಾರಕಾರ್ಥವು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ 684ರಲ್ಲಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್ ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು 18 ಮಾಡುಗಳಿದ್ದುವು. ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಮಾಡಗಳು ಬಿದ್ದುಹೋದ ಅನಂತರ ಅದರ ಎತ್ರ 125'. ಯುನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಲಿ-ಪು ನಲ್ಲಿರುವ ಹದಿನಾರು ಮಾಡಗಳ ಬೃಹತ್ ಚೌಕಾಕಾರದ ಶಿಖರದ ಎತ್ರರ 330'. ಇದರ ಕಾಲ ಬಹುಶಃ 9ನೆಯ ಶತಮಾನ.

10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಾಭಿರುಚಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತಲ್ಲದೆ ಕಲ್ಲು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗಲಾರಂಭಿಸಿತು. 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ. ಹ್ಸಿಯಾಂಗ್- ಚಿ-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ದೊಡ್ಡ ಗೋಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾಡದ ಮೇಲೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಮರದ ಮಾದರಿಗಳ ಅನುಕರಣೆಯೆಂಬಂತೆ ಮಾಡಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಂಬಗಳನ್ನು, ಬೋದಿಗೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್|ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಸಾಂಗ]]ನ ಸ್ವಂತ ಊರಿನಲ್ಲಿರುವ ಟಿಯೆನ್-ಟ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪಗೋಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸಣ್ಣದಾಗುವ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳೂ ಇವೆ. ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಸೂರುಗಳಿದ್ದರೂ, ಉದ್ದವೂ ಚಪ್ಪಟೆಯೂ ಆದ ಗೋಡೆಗಂಬಗಳಿವೆ. ಮೆಟ್ಟಿಲು ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿ ಮೇಲೇರುವ ಆಯಾಕಾರದ [[ಪಿರಮಿಡ್|ಪಿರಮಿಡ್ಡಿ]]ನಂತೆ ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಘನತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. 175' ಎತ್ತರದ ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಟು-ಯೆನ್-ಟವನ್ನು 652ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 701-705ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ 190' ಎತ್ತರದ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಾದುವು.

ಇದೇ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಪಗೋಡದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೆರಡು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಆಧುನಿಕ ಹ್ಸಿ-ಅನ್-ಪು ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಯಾಂಗನ ಸಮಾಧಿಗೆ ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಗೋಡೆಯನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವ ಉದ್ದಗೋಡೆಗಂಬಗಳು ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳ ಮರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಬೋದಿಗೆಗಳು ಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅಡ್ಡತೊಲೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವಂತೆ ಮರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. 669ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಕಟ್ಟಡ 828ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ 1175ರಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿಮಿತವಾದಾಗ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರಬಹುದು.

ಷ್ಯಾನ್‍ಟಂಗ್‍ನ ಷೆನ್-ಟಿಂಗ್-ಸ್ಸು ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಅನಂತರದ ಕಾಲದ ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ. ಇದು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮುನ್ನಡೆಯ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿನ ಹುಯಿ-ಷಾನ್-ಸ್ಸುದ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಧ್ಯಾನಿ ಸಂತ ಚಿಂಗ್-ತ್ಸಾಂಗ್‍ನ ಸಮಾಧಿ ಪಗೋಡ ಮತ್ತೊಂದು. ಇದರ ಕಾಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಮರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಂಬಗಳು ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಷ್ಟಕೋನದ ಕಂಬಗಳ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು ಕಿಟಕಿಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲೂ ಈ ಅನುಸರಣೆ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಸಾಂಗ್ ಸಮಾಧಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾದರೂ ಕಮಲದಳಗಳ ಸೂರುಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಶಿಖರದ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯ ಶಿಖರಗಳ ಛಾಯೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮರದ ಪಗೋಡ ಫೊ-ಕುಅಂಗ್-ಸ್ಸು ಒಂದು ಸುಂದರ ನಿರ್ಮಾಣ. ಇದು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಸೂರುಗಳು, ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಶಿಖರಗಳು ಉಳ್ಳ ಒಂದಂತಸ್ತಿನ ಈ ಪಗೋಡದ ಮೂಲವನ್ನು ಭಾರತದ [[ಅಜಂತಾ|ಅಜಂತ]]ದಲ್ಲಿ [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗುಪ್ತ]] ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದ ಸ್ತೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಚೀನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಈ ಪಗೋಡದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತಿರುವ ಅನೇಕ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ 10-11ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

[[ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಚೆಂಗ್-ಟೆಂಗ್-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿರುವ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್]] ಮಂದಿರ ಚೀನದಲ್ಲಿರುವ ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಮರದ ಕಟ್ಟಡ. ಇದು ಪೊ-ಕುಅಂಗ್-ಸ್ಸು ಮಂದಿರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾದ್ದು. ದಪ್ಪ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಗೋಡೆಗಳ ಈ ಸಣ್ಣ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಅಂಕಣಗಳಿವೆ. ಒಳಭಾಗಗಳ ಎತ್ತರ, ಚಾವಣಿಯ ಇಳಿಜಾರು. ಇವು ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ. ಅನಂತರಕಾಲದ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ ಪೂರ್ವ ಪೀಠಿಕೆಯಂತಿರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಆ ಶೈಲಿಗೆ ಹೊರತಾದ ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಶೈಲಿಗಳ ನಡುವಣ ಕೊಂಡಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.

ಹತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಿಂದ ಆ ಶತಮಾನದ ಏಳನೆಯ ದಶಕದವರೆಗೆ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಐದು ರಾಜವಂಶಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳ್ನೆನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದು, ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಆ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಮೋಹಕ ಪಗೋಡಗಳು ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಸುಂಗ್ ದೊರೆಗಳು ದೇಶದ ಐಕಮತ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಅನಂತರ ಮತ್ತೆ ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಹ್ಯಾಂಗ್-ಚೌ ನಗರದ ಯು-ಹಾವೊ ಆಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸುಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಪಿಯೆನ್-ಚೆಂಗ್ (ಈಗಿನ ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೈ-ಫೆಂಗ್-ಫು) ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಆ ಮೊದಲಿನ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್‍ಗಿಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಈ ನಗರ ಚಚ್ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ 1126ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿನ್-ತಾರ್ತರರ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಭಸ್ಮವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಹ್ಸಿಯಂಗ್-ಕುವೊ-ಸ್ಸು ಎಂಬುದು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯ. ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಸ್ತøತಗೊಂಡ ಈ ಮಂದಿರದ ಎರಡು ತುದಿಗಳ ಪಗೋಡಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ, ಗಂಟೆ ಸೂತ್ರದ ಗೋಪುರಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು.

ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವಿದೇಶಿ ಅಧಿಕಾರಷಾಹಿಯ ನೆರಳಿನಲ್ಲೆ ಬಾಳಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ದೊರಕಲಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಆಗಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವಿವೇಕಯುತ ಸಮತಾಪೂರ್ಣ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರೀತಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೇ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ 1014ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಯು-ಚಿಂಗ್-ಚಾವೊ-ಯಿಂಗ್-ಕುಂಗ್ ಮಂದಿರ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿದೆ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಪೂರ್ವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಕಟ್ಟಡ ಬಲು ದೊಡ್ಡದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಜಾರಗಳೂ 2,620 ಕಂಬಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಈ ಭವ್ಯಮಂದಿರ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಹುತಿಯಾದ ಅನಂತರ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅನಂತರದ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದುವು.

ಸುಂಗ್ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ, ನಯಗಾರಿಕೆ ಇವೆ. ಚಾವಣಿಯ ಸೂರುಗಳನ್ನು ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಡೊಂಕಾಗಿಸಿ ಅಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. 989ರಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಯು-ಹಾವೆನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪಗೋಡ ಅಷ್ಟಪ್ರಾಕರವಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅದರ ಎತ್ರರ ಸು. 360'. 1037ರಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟು ಹೋಯಿತಾದರೂ 1072ರ ವೇಳೆಗೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಆಗ ಅದರಲ್ಲಿ 9 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದುವು. ಅದರ ಎತ್ರ 220' ಅದರ ಒಳಭಾಗ ಪೂರ್ಣ ಟೊಳ್ಳಾಗಿತ್ತು. ಪಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗೋಪುರಗಳಿದ್ದುವು. ಹ್ಸಿಯೆಂಗ್-ಕುವೊ-ಸ್ಸುದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಪಗೋಡಗಳ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ಸೇತುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಿದ್ದುದರಿಂದ ಮೂರು ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತೆಂದು 1072ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ ಜಪಾನೀ ಯಾತ್ರಿಕ ಜೋಜಿನ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದರ ಭವ್ಯ ಸುಂಪದ್ಭರಿತ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಂಡ ಜೋಜಿನ್ ಅದು ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಅಪೂರ್ವ ಮಂದಿರವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಷ್ಟೇ ಸೌಂದಯ್ ಪೂರ್ಣವಾದ ಇತರ ಮಂದಿರಗಳು ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.

ಜೋಜಿನ್ ವರ್ಣಿಸಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅಮೋಘ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಹುಅಯಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಪು-ಚಾವೊ-ವಾಂಗ್-ಸ್ಸು. ಅದರ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಳೆಯುವ ವರ್ಣರಂಜಿತ [[ಗಾಜು|ಗಾಜಿ]]ನ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಚಾವಣಿ ಹಳದಿಯದಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ತಳಭಾಗ ಹಸಿರುಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರದ ನೆಲಗಟ್ಟು ಅಪೂರ್ವ ಶೋಭೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಜೇಡ್ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅಷ್ಟಪ್ರಕಾರಗಳ 13 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಸು. 160' ಎತ್ತರದ ಈ ಸುಂದರ ನಿರ್ಮಿತಿ ಸುಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಸಾಧಾರಣ ಚಾತುರ್ಯದ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದು ಚೋಜಿನ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರತಿ ಅಂತಸ್ತಿನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧ]], [[ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ]], ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಕಾದಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಳಗಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಣಲೇಪಿತ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಥಾನಶಿಲ್ಪಿ ಲಿ-ಚೈ 1100ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಯಿಂಗ್- ತ್ಸಾವೋ ಪಾಷೀ ಎಂಬ ವಾಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಗಿಲೀಟುಮಾಡುವ ಕಲೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ವಿವಿಧಮುಖಗಳ ಸಮಗ್ರ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ಆ ಗ್ರಂಥ ಈಗಲೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅದೊಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆ, ಸುಂಗ್ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅನುಕರಣೆಯಿಂದ 13-14ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ eóÉನ್ ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳು ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಸುಂಗ್ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲ ಐದು ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ 10-12ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಸುಮಾರು 60 ಪಗೋಡಗಳು ಉಳಿದುಬಂದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಯಾಂಗ್‍ಟ್ಸೀ ನದಿಯ ಕೆಳಬಯಲಿನಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶೈಲಿಯವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಸೂರುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಲಂಕೃತ. ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹಸಿರು ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಚಾವಣಿಗಳ ಮಾಡಗಳಿಗೂ ಹಸಿರು ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಅವುಗಳ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳು ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅನುಕರಣೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಹೆಂಚಿನ ಚಾವಣಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮರದ ಅಡ್ಡತೊಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಉತ್ತರ ಚೀನದ ಪಗೋಡಗಳಿಗಿಂತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಪಗೋಡಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ.

ಸುಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳ ಶೈಲಿ ಸರಳವೂ ಶಕ್ತಿಯುತವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ಸೂರುಗಳೂ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಪಗೋಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಂದ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಚಿನಿಂಗ್ ಪಗೋಡ (1105) ಹೊಸ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯತ್ತ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಯಿತು. ಸೂ-ಔನಲ್ಲಿರುವ ಔತ್ತರೇಯ ಪಗೋಡ ಅಷ್ಟಪ್ರಕಾರಗಳ ಬುಡ ಮತ್ತು ದುಂಡಾದ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಸುಂಗ್ ಕಾಲದ ಮರದ ಹೊರಮೈಯುಳ್ಳ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವನ್ನು ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚೆಂಗ್-ಟಿಂಗ್-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹದು. ಅಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಟ್ಟಡ ಜೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಕಿರಿ ಅಗಲದ ಉದ್ದವಾದ ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳುಂಟು. ಆ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ 971ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ 73' ಎತ್ತರದ, 72 ಕೈಗುಳುಳ್ಳ ಕುಅನ್-ಯಿನ್ ಬೋಧಿಸತ್ವ [[ಮೂರ್ತಿ|ವಿಗ್ರಹ]]ವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಗಾರೆ]]ಯ ಗಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳು ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವರ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಿಂಬಾಲಕರ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ 1089ರ ಒಂದು [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]]ವುಂಟು. ಹಿಂಭಾಗದ ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಎರಡು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯ ಅಂಗಳಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಇವನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೂತ್ರಗ್ರಂಥಾಗಾರ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರೇಯ ಅಂಗಳಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಬಹುಶಃ ಅನಂತರದ ಚಿನ್ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತಿರುವ ಇತರ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಟಾಂಗ್ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದವು.

ಇಲ್ಲಿರುವ 10ನೆ ಶತಮಾನದ ಮೊ-ನಿ-ಟಿಯೆನ್ ಹೊಸ ಜಾಡಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹಜಾರ. ಇದರ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪವುಂಟು. ವಿಶಾಲವಾದ ಈ ಹಜಾರದ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪಗಳ ಚಾವಣಿಗಳು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಾಗಿವೆ.

ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ರಚನಾಚಾತುರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯತೆಯನ್ನೂ ಸಮ್ಮಿಲನಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನವೀನತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಅನೇಕ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕಾರಣ. ತತ್ಪೂರ್ವದ ವಾಸ್ತುಸಂಪ್ರದಾಯ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಚಾತುರ್ಯಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲದ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಅಗಿರುವ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಮೊದಲಿನ ಸರಳ ದುಂಡು ಕಂಬಗಳ ಬದಲು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆರು ಅಥವಾ ಎಂಟು ಮುಖಗಳುಳ್ಳ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುಂಡಿಗಿರುವ ಕಂಬಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಬಂದುವು. ಕಂಬದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬೋದಿಗೆಗಳು ರೂಢಿಗೆ ಬಂದುವು. ತರುವಾಗ ಬೋದಿಗೆಗಳ ಬದು ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾದ ಖಿ ಆಕಾರದ ಕಂಬಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ ಚಾವಣಿಗೆ ಆಧಾರವಾದ ಈ ಖಿ ಆಕಾರದ ಕಂಬಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಚಾಚುಪೀಠಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಸಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬಂತು. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತು ಲಕ್ಷಣವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಇಂಥ ಕಂಬಗಳ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟು-ಲೊ-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಕುಅನ್-ಉಯಿನ್-ಕೊ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಕಂಬಗಳ ಅನುಕರಣೆಯನ್ನು ಜಪಾನಿನ ತೋಷೋಡೈಜಿ ಮತ್ತು ಹೊರ್ಯೂಜಿ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು.

ದಕ್ಷಿಣ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ, 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ, ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದುದೆಂದರೆ ಸೂ-ಚೌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟೌ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಯುಆನ್-ಮಿಯವೋ-ಕುಅನ್. ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದು ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಹುತಿಯಾದ್ದರಿಂದ 1179ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 158' x 84', ಇದರ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಜಪಾನಿನ ಕರಾಯೊ ಈಗಲೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ದಪ್ಪ ಗೋಡೆಗಳ ಬದಲು ತೆಳುವಾದ ಮರದ ತಡಿಕೆಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ, ಮರದ ಅನೇಕ ಕಂಸ ತೊಲೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಂಗ್ ವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಲಿಯಾವೋ ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಕಾಲದ ಆನ್ ವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (907-1367) ಅನಾಗರಿಕ ಟಾರ್ಟರ್ ಅಥವಾ ಮಂಗೋಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರು ಕಲೆ ಮತ್ತಿತರ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ದೊರಕಿತೇ ವಿನಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ರಚನಾಚಾತುರ್ಯಗಳಿಗೆ ಗಮನ ಸಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿಕಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಅವಶ್ಯ. ಯುಅನ್ ವಾಸ್ತುನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ ಉಪಸಂಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಂದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕಾರರಿಂದ, ತತ್ಪೂರ್ವದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಮಂದಿರಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸತ್ತ್ವಪೂರ್ಣವೂ ಸ್ವೋಪಜ್ಞವೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಆ ಮೊದಲಿನ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದುವು. ಆ ಕಾಲದ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳಾದ ಪೀಕಿಂಗ್, ಷಾನ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಟುಂಗ್-ಫು ಮತ್ತು ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೈ-ಫೆಂಗ್-ಫುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳು, ವೇದಿಕೆಗಳು, ಪಗೋಡಗಳು ಮತ್ತಿತರ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಡಾಡುಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಲಿಯವೊ ಮತ್ತು ಚಿನ್ ವಂಶಗಳ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಏಳು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎರಡು ವಿಹಾರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಇವೆ. ಪರಂಪರಾಗತ ಚೀನೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವೂ ಭವ್ಯವೂ ಆದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮಂಗೋಲರು ಕಾರಣರಾದರು.

ಹ್ಸಿಂಗ್-ಷೆಂಗ್ ಅರಮನೆಯ ರಾಣಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಭಾಗಗಳಿದ್ದುವು. 200' x 94' ವಿಸ್ತಾರವಿದ್ದ ಮುಂದಿನ ಭಾಗ ಏಳು ಅಂಕಣಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಮೊಗಸಾಲೆಯ ಮೂಲಕ ಅರಸನ ಶಯ್ಯಾಗೃಹವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದಿತ್ತು.. ಐದು ಅಂಕಣಗಳ ಶಯ್ಯಾಗೃಹದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ 3 ಅಂಕಣಗಳ ಅಗಲದ 77' ಉದ್ದದ ಸುವಾಸನಾಮಂದಿರವಿತ್ತು. ಅಂಥ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಗೇಬಲ್ ರೀತಿಯ ಹಂತಹಂತವಾದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 79' ಗಳ ಚೌಕದ ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ಕ್ರೀಡಾಗಾರದ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಶಿಲುಬೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಗಾಜಿನ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಲಿಯಾವೋ ಕಾಲದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಪೂರ್ಣವೂ ಗಾಂಭೀರ್ಯಸೌಂದರ್ಯಪೂರಿತವೂ ಆಗಿವೆ. ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಈ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳ, ಮಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ರಭಾಗಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಗಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಗ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಂತಹಂತವಾದ 13 ಅಂತಸ್ತುಗಳು ಇದ್ದುವು. ಕೆಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಚಾವಣಿ ಸೂರುಗಳು ಚೀನೀ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಂಸಗಳಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಮೇಲಂತಸ್ತುಗಳ ಸೂರುಗಳು ಹೊರಚಾಚಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖರವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪಗೋಡಗಳ ಶೈಲಿಯ ಉಗಮ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೋಲುವ ಪಗೋಡ ಶೈಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಲಿಯಾವೋ ಪಗೋಡಗಳಿಗೆ ಅದು ನೇರ ಮೂಲವಾಗಿರಲಾರದು. ಬಹುಶಃ ಈ ಎರಡು ಶೈಲಿಗಳೂ ಭಾರತದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧಪಂಥಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಲಿಯಾವೋ ಪಗೋಡ ಶೈಲಿ ಚಿನ್‍ವಂಶ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

ಆ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಹೊಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಮಿಂಗ್-ಚಿಂಗ್‍ನ ದೊಡ್ಡ ಪಗೋಡ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಇದರ ಎತ್ತರ 270'. ಆಗಿನ ಸಣ್ಣ ಪಗೋಡಗಳು ಕೇವಲ 60' ಇರುತ್ತಿದುವು. ಅವುಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಔನ್ನತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಪಗೋಡಗಳು ಆರು ಮುಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 9 ಅಥವಾ 7 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಜೆಹೊಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಮಂದಿರಗಳು ಚತುರಸ್ರಾಕೃತಿಯಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಟಾಂಗ್ ಪಗೋಡಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಪಗೋಡಗಳ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥದ ದೊಡ್ಡ ಬುದ್ಧಮೂರ್ತಿಯನ್ನೂ ಅದರ ಎರಡು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಪರಿವಾರವರ್ಗವನ್ನೂ ಆಚೆಗೆ ಪಗೋಡಗಳ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೂ ಕೆತ್ತಿರುತ್ತಿತ್ತು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಮಹಾಯಾನ ಪಂಥಾನುಸಾರವಾಗಿ ಎಂಟು ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಗಳನ್ನೂ ಪಗೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಆ ಚಿತ್ರಗಳ ವಿವರಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಬುದ್ಧಮೂರ್ತಿಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ನಂಬಿಕೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥ ವೈರೋಚನ ಬುದ್ಧನ ಬಾಹ್ಯರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿರುವ-ವೈರೋಚನನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಯುಅನ್-ಟುಂಗ್ ಸ್ಸು ದಲ್ಲಿರುವ 12ನೆಯ ಶತಮಾಣದ ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಪಗೋಡದ ಎಂಟು ಮುಖಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬೋಧಿಸ್ತತ್ವರನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಟಾ-ಮಿಂಗ್-ಚೆಂಗ್‍ನ ಮಹಾಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮಹಾ ಬೋಧಿಸ್ತತ್ವರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದಿಂದಲೂ ಸಿಂಹಮುಖಗಳು ಮುನ್‍ಚಾಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥದ ಪ್ರಕಾರ ವೈರೋಚನ ಬುದ್ಧನ ವಾಹನ ಸಿಂಹ.

ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ವಿರಳವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತು ಅಲಂಕರಣ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ. ಕಂಬಗಳ ಬೋದಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕಂಸಗಳ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದರಿಂದ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಮೊದಲು ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿದ್ದ ಕಂಸಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ನಾಜೂಕಾದುವು. ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೊಗಸಾಲೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಅನೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳು ಲಿಯಾವೊ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳ. ಮಂಚೂರಿಯದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳುಂಟು. ಮರದ ಪಗೋಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಾನಿರುವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನೂ ಮೇಲು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಕಡೆಯಲಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಸುಂಗ್ ಪಗೋಡಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಂಸಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೂಬಳ್ಳಿಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತೇನೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ, ಆ ಕಾಲದ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುವ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ-ಪೀಕಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿರುವ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಎರಡು ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ-ಲಿಯವೋ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮಂಗೋಲರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಮಾ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ದೊರಕಿದ್ದರಿಂದ ಸೀಸೆಯಾಕಾರದ ಟಿಬೆಟನ್ ಸ್ತೂಪಗಳು ಚೀನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರಬೇಕು. ಕೂಬ್ಲೈಖಾನ್ ಕಟ್ಟಿಸಿದಂಥ ಒಂದು ಸ್ತೂಪ ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ.

ಲಿಯಾವೊ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ, 984ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಟು-ಲೋ-ಸ್ಸು ಮಂದಿರ ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜಿ-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಗಗಳೆಂದರೆ ಷಾನ್‍ಮೆನ್ ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಕುಅನ್ -ಯಿನ್-ಕೋ ಅಥವಾ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ ಮಂಟಪ. ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ 55' x 29' ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂತಸ್ತು ಇದೆ. ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ ಮಂಟಪದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 67' x 47' ಜಗತಿಯ ಮೇಲೆ 68' ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಇದರ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರನ ಪ್ರತಿಮೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾವಣಿಯ ಸೂರುಗಳಲ್ಲಿ 24 ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೀತಿಯ ಕಂಸಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಷಾನ್ ಸೀ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಗಳ ಎಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರವುವು ಟಾ-ಟುಂಗ್ಪುರಗಳುಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಫುನಲ್ಲಿ ಅದು ಟಾರ್ಟನರ ರಾಜಧಾನಿಯಗಿದ್ದಾಗ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಎರಡು ಮಂದಿರಗಳುಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಸ್ಸು ಪ್ರಮುಖವಾದ್ದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಖಿಟಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು 1062ರಿಂದ ಕಾದಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯದಾದ ಪು-ಯೆನ್-ಸ್ಸು ಮಂದಿರ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಮೇಲಣ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ಕಾಲದ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರವೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಕೆಳಗಿನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ 1038ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗ್ರಂಥಾಗಾರವೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಗ್ರಂಥಾಗಾರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 85' x 62'. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕರ ಕಟಕಟೆಯುಳ್ಳ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ಪಥಗಳುಂಟು. ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾದ ವೇದಿಕೆ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗವಾದ ಪುಸ್ತಕ ಕಪಾಟುಗಳನ್ನು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆಗೆ ಹೊಂದಿದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಪೂಜಾಮೂರ್ತಿಗಳ ಮೇಲೂ ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಗೋಲಾಕೃತಿಯ ಗುಮ್ಮಟ ಅಥವಾ ಭುವನೇಶ್ವರಿಗಳಿವೆ. ಎರಡನೆಯದಾದ ಷಾನ್-ಹುಅ-ಸ್ಸು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾದ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಪವಿತ್ರಾತ್ಮರ ಹಜಾರ-ಇವನ್ನು 1120ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮಧ್ಯ ಹಜಾರದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧನ ಮೂರ್ತಿಯ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳುಳ್ಳ ಸುಂದರ ಭುವನೇಶ್ವರಿಯಿದೆ.

ಚಿನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಸ್ಸುದಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣ ಉದ್ದ ಐದು ಅಂಕಣ ಅಗಲ ಇರುವ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರ ಗಮನಾರ್ಹ. ಲಿಯಾವೊ ಶೈಲಿಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸುಂಗ್ ನವೀನತೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ಈ ಹಜಾರದ ಒಳನೋಟ ಈಗಲೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧಪಂಥದ ರಹಸ್ಯಪೂರ್ಣ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ತುಂಬಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಉಳಿದ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸುಂಗ್ ಪ್ರಭಾವದವು. ಚಿನ್ ಕಾಲದ ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಇಂತ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.

ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತೇನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಆಗ ಅವನತಿ ಹೊಂದತೊಡಗಿತು. ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೇನೋ ನಡೆದುವು. ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪ ದೊರಕಿತಷ್ಟೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಚೀನೀ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಅನೇಕ ಅರಮನೆ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಅಂಗಳ ಮತ್ತು ಮಹಾದ್ವಾರಗಳುಳ್ಳ ದೊಡ್ಡ ಹಜಾರಗಳು, ಸರೋವರಗಳ ಸುತ್ತ ಹರಡಿದ್ದ ಕ್ರೀಡಾಮಂದಿರಗಳು-ಇವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಅವನತಿಗೆ ಇವು ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. ಲಿಯವೊ ಮತ್ತು ಸುಂಗ್ ಪ್ರಭಾವಗಳು 1600ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ.

1444ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮಿಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಚೀ-ಹುಅ-ಸ್ಸು ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಕಟ್ಟಡ. ಅನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಅದು ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ ಆಯಾಕಾರದ ಆ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಬೇರೆಬೇರೆ ಅಳತೆಗಳ ಅನೇಕ ಅಂಗಳಗಳಿದ್ದುವು. ಮೊದಲ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಮತ್ತು ಕೊಳಗದಾಕರದ ಮಂಟಪಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರೆ ಎರಡನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪಾಲಕ ದೊರೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಅನಂತರ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ, ಸುಂದರವಾದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಗಾರಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾದ ಜು-ಲೈ. ಟಿಯೆನ್ ಎರಡಂತಸ್ತಿನ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಮೂರನೆಯ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಗಳನ್ನೂ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ವಸತಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಗಳವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವೆಲ್ಲ ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಸಣ್ಣವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವಲ್ಲದೆ ಅವನತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತಿದ್ದುವು. ಜು-ಲೈ-ಟಿಯೆನ್ ಕೇವಲ 60' x 40' ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಂಚೂ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಲಾಮಾ ಪಂಥದ ಮಂದಿರಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿ ದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದವು.

ಜು-ಲೈ-ಟಿಯೆನ್ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಲ್ಲದಿದ್ದುರಿಂದ ಮಧ್ಯ ಅಂಕಣ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿಯೂ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳ ಭಾಗಗಳು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು. ಕಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಸಗಳು ಬಹಳ ಗಿಡ್ಡಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಮೊದಲಿನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಅದರ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಮಾನುಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಒಳಭಾಗವೂ ಅಲ್ಲಿಯ ಅರ್ಧವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಗುಮ್ಮಟವೂ ಸುಂದರವಾದವು.

ಮಂಗೋಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊ ಏಷ್ಯದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳು ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಓಣಿಗಳಾದುವು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೀಕಿಂಗಿನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಚಿಯೆನ್-ಲುಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಬೇಸುಗೆ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಲೀನ ಐರೋಪ್ಯ ವಕ್ರ ಶೈಲಿಯ (ಬರೋಕ್) ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಚೀನದ ಈ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ, ರಚನಾ ಕೌಶಗಳು ಮರೆಯಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸುಂದರವೆನಿಸುವ ಆಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಗಮನಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹದ್ಗಾತ್ರ ಸರಳ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಟೆ-ಮಿಯಾವೊದ ಅನೇಕ ಸುತ್ತು ಪ್ರಾಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮಂಚೂ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಅಲಂಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂಗ್ ಅರಸರ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಟ್ಟಡದ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಳೆಯವ ನೀಲಿಗಾಜಿನ ಹಂಚುಗಳಿಂದಲೂ ಅದರ ಮೇಲಿನ ಶಿಖರವನ್ನು ಹಳದಿ, ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಿಂದಲೂ, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದಲೂ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಪೀಕಿಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಪರಂಪರೆಯ ಕ್ರಮಾಗತ ಅವನತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತಳವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅಸಮತೆಗಳ ನಡುವನ ತಾಕಲಾಟ ಗಮನಾರ್ಹ. ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ, 15 ಮೈ,. ಸುತ್ತಳತೆಯುಳ್ಳ, ಟಾರ್ಟರರ ನಗರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ 5 x 2 ಚ.ಮ. ವಿಸ್ತಾರದ ಚೀನೀ ನಗರ-ಇಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಟಾರ್ಟರ ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾಜವಂಶದ ನಿವಾಸಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು, ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ವಸತಿಗಳು, ಕೃತಕ ಸರೋವರಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ದೇವಮಂದಿರಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿದೆ. ಆ ಭಾಗದ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯ ಎತ್ತರ 48;, ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಒತ್ತುಗೋಡೆಗಳೂ ಒಂಬತ್ತು ಅಮೋಘವಾದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳೂ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ. ಚೀನೀ ನಗರದ ಕೋಟೆ ಸಣ್ಣದು. ಅದರ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಾನುಗುಣವಾಗಿ ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರಬೇಕಾದ ಎರಡು ಮರದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತಾವ ಗಮನಾರ್ಹ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಇಲ್ಲ.

ಪೀಕಿಂಗ್ ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಬಹಳ ಅಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಸಹ ನೇರವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಅಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನಾಲ್ಕು ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳು ಅವುಗಳ ಅಸಂಬದ್ಧತೆಗೆ ಕಾರಣ. ಒಳಗಿನ ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರದಲ್ಲಿ ಚೌ ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ. ರಾಜವಂಶದ ಪುರಾತನರ ಮಂದಿರ ಅಥವಾ ಟೈ-ಮಿಯಾವೊ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವತೆಗಳ ಪೂಜಾವೇದಿಕೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಮೊದಲನೆಯದು ಅರಮನೆಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಪಾರ್ಥಿವ ದೇಹಗಳನ್ನು ಹೂಳಲಾಗಿದೆ. ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರವನ್ನು ಅನೇಕ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರಗಳು ಇರುವ ಭಾಗ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ದು. ಅದರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜರ ವಾಸಗೃಹಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸುತ್ತ ಇತರ ಪ್ರಮುಖರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅಂತಃಪುರಗಳೂ ದೇವಮಂದಿರಗಳೂ ಇವೆ. ಅಗ್ನೇಯ ಮತ್ತು ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅರಸರ ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಕೂಟಗಳಿವೆ.

ಪೀಕಿಂಗ್ ವಾಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ಕಾಲದ ಅಲಂಕರಣ ಕಲೆಯ ಉತ್ಕಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಅವು. ವಿಸ್ತಾರ, ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣ, ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಪರಿಮಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಎತ್ತರ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ವರ್ಣಸಂಯೋಜನೆಯೂ ಅದ್ಭುತ. ವೇದಿಕೆಗಳ, ಸೋಪಾನ ಪಂಕ್ತಿಗಳ, ಕಟಕಟೆಗಳ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಬಿಳುಪು, ಚಾವಣಿಯ ಹೆಂಚುಗಳ ಹೊಳೆಯುವ ಹಳದಿ, ಮರಗೆಲಸದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕೆಂಪು, ಸೂರುಗಳು ವಿವಿಧ ವರ್ಣಗಳ ಚಿತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಮಿನುಗು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಪೂರ್ವವಾದದ್ದು. ಐದು ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಸಿಗುವ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಅನಂತರ 200' ಅಗಲದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೋಪಾನಗಳ ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಕಾರದ ಜತಿ ಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಡತುದಿಯದು ರಾಜಪೀಠವುಳ್ಳ ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರ ಅಥವಾ ಟೈ-ಹೊ-ಟೆಯೆನ್ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 200' x 100'). ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರವುದು ಶ್ರೀಮಂತರು, ಆಸ್ಥಾನಿಕರು ಕಾಯವು ಚುಂಗ್ - ಹೋ- ಟಿಯೆನ್ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 100' x 100') ಮತ್ತು ಬಲತುದಿಯ ದೊರೆಗಳ ಉತ್ಸವ ಕೂಟಗಳ ಹಜಾರ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 200' x 100'). ಇವು ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಭಾಗಗಳು.

ಚೀನೀ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರ್ಗದ ವೇದಿಕೆ 1420ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ 1754ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಈವರೆಗೂ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವಾಸ್ತು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ಶೈಲಿಯ ಅಖಂಡತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

[[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]]</text>
      <sha1>jj447quda6fop863rulid6llfrubez8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1434901</id>
      <parentid>1434900</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T11:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಅಳವಡಿಕೆ</comment>
      <origin>1434901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98915" sha1="l8b2giknkbyvtvkd53eosv9o9jfermj" xml:space="preserve">{{Infobox art movement
|name= Chinese architecture
|image = {{photomontage
|photo1a = Xinye Village, 2022-05-02 07.jpg
|photo2a=The Humble Administrator's Garden, Suzhou, China (37825378061).jpg
|photo3a = Iron Pagoda Cropped.jpg
|photo4a = Shanghai_Qingpu_-_Zhujiajiao_IMG_8256_Chenghuang_Miao_Taoist_City_God_Temple.jpg
|size =  300
|color_border = #AAAAAA
|color = #F9F9F9
}}
|caption = Top: Jiande city Chinese shrine, Middle: The [[Humble Administrator's Garden]] and the [[Iron Pagoda]], Bottom: The Zhujiajiao God Temple
|yearsactive =
|countries=
|commons =yes
|influenced={{Plainlist|
* [[Japanese architecture|Japanese]]
* [[Korean architecture|Korean]]
* [[Architecture of Mongolia|Mongolian]]
* [[Vietnamese architecture|Vietnamese]]
}}}}

'''ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು''' [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದ [[ನಾಗರೀಕತೆ|ನಾಗರಿಕತೆ]] ಬಹಳ ಪುರಾತನವಾದ್ದಾದರೂ ಅದರ [[ಕಲೆ]]ಯ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಪುರಾವೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಕಾಲದಿಂದ ದೊರಕುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿಯ [[ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ|ವಾಸ್ತು]]ಕೃತಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಅಖಂಡವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಿಂದಲೇ. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುವಿನ ರೀತಿನಿಯಮಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪ ಪಡೆದು, ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ತಲುಪಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಅವನತ ಮುಖವಾಗಿದ್ದವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚೀನದ ಪುರಾತನ ವಾಸ್ತು ಕೃತಿಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವ [[ಮಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ಮರ]]ದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ವಾಸ್ತುರಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಆಧಾರಗಳಿಂದಲೂ, ಅವುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಕೊರಿಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದಲೂ ಅವನ್ನು ಕುರಿತ ಅನೇಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಪರಿಚಯ ಈಚೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಆಧಾರಗಳ ಆಳವಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ಇತಹಾಸವನ್ನು ಪುನರ್‍ರಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
==ಉತ್ಖನನಗಳು==
ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆಗಿನ [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಅನ್ಯಾಂಗ್ ಬಳಿ ನಡೆದ [[ಉತ್ಖನನ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಷಾಂಗ್ ವಂಶ]]ದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.1300-1028) ರಾಜಧಾನಿಯ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲುಮರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದುವು. ಅವು ನಾಶವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ವೇದಿಕೆಯ [[ಅಡಿಪಾಯ]]ದ ನಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮರದ ಕಂಬಗಳಿಗಾಗಿ ಒದಗಿಸಿದ್ದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಧಾರಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಈ ವಿವರಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುವಂತೆ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ (90' ಉದ್ದ) ಆಯಾಕಾರದ ಹಜಾರವಿತ್ತು. ಈ ತಳಕಟ್ಟಿನ ನಕ್ಷೆ ಚೀನದ ಆನಂತರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹೋಲುವುದರಿಂದ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ [[ಗ್ರಾಮಗಳು|ಗ್ರಾಮ]] ಅಥವಾ [[ನಗರ]]ದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 12' ದಪ್ಪದ ಮಣ್ಣಿನ ಪೌಳಿಗೋಡೆ, ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ವೇದಿಕೆ-ಇವು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳೆಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಂದ ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ನಿರಂತರ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿ ಇವು ಮುಂದುವರಿದುವು. ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರರಿಗಾಗಿ ಬತೇರಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನ್ಯಾಂಗ್‍ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸಮಾಧಿ]]ಗಳು ಭೂ ಮಟ್ಟದಿಂದ 40' ಆಳದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಿಂದಲೂ ಸೋಪಾನಗಳಿದ್ದ, [[ಚಚ್ಚೌಕ]]ವಾದ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ , ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನೆತ್ತರದ ಕೋಣೆಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ದಕ್ಷಿಣದ ಸೋಪಾನಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು ; ಕಡಿದಾಗಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಉಳಿದ ಮೂರು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಸೋಪಾನಗಳು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿಯೂ ಕಡಿದಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮನೆಗಳ ಚಾವಣಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲಿನವು.

ಉತ್ತರ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಷಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಅಗೆದು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗುಂಡಿಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲು-ಎಲೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದುದಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಾಧಾರಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಗುಂಡಿಮನೆಗಳ [[ಚಾವಣಿ]]ಯನ್ನು ಭೂಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲೆ ಎಲೆ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಲೂ ಗುಂಡಿಮನೆ ಅಥವಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತಾರೆ. ದುಷ್ಟಮೃಗಗಳ, [[ಹಾವು|ಹಾವುಗ]]ಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳ ಬಾಧೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಎತ್ತರವಾದ ಮರದ ಅಟ್ಟಣೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಹುಲ್ಲು]]-[[ಎಲೆ]]ಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಗೂಡುಮನೆಗಳಲ್ಲಿ (ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹವೆಯಲ್ಲಿ) ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನದ ಉಷ್ಣಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಚಿನವರೆಗೂ ಇಂಥ ವಸತಿಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದುವು.

ಚೌ ವಂಶದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1027-256) ಕೊನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮತ್ತು ಚಾವಣಿಯ [[ಹೆಂಚು]]ಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಆ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಆಧಾರಗಳು ಮಾತ್ರ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಗಳು ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಗಳು, ಪುರಾತನ ಸ್ಮಾರಕ ಮಂದಿರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಮರಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಕೌಶಲ ಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು. ಅವುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಕಂಬಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ಹಜಾರಗಳು, ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದುವು. ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅವರ ವಾಸಗೃಹಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಅಲಂಕಾರಯುತವಾಗಿಯೂ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ರಾಜರ, ಶ್ರೀಮಂತರವರ್ಗದವರ ಅರಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾವಲುಗಾರ ಗೋಪುರಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಕ್ರಿ.ಸ್ತಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅಥವಾ ಸ್ವರ್ಗಸದೃಶವಾದ, ಹುಲ್ಲಿನ ಚಾವಣಿಯಿದ್ದ, ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕುವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಅಂಥ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರೂ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಕ್ರಿಸ್ತಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಮಿಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣಗಳ ದೊಡ್ಡ ಚಚ್ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ತಳಹದಿ ಚೌಕವಾಗಿಯೂ ಮೇಲ್ಭಾಗ ದುಂಡಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಚೀನ 1937ರಿಂದ 1945ರ ವರೆಗೆ ಜಪಾನೀಯರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಜಪಾನೀ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ತಿಳಿದು ಬಂದವು. ಷಾನಟಂಗ್ ಪ್ರಾಂಯದ ಲಿನ್-ಟುಜ ನೆಲೆ ಚಿ ವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ 11/4 ಮೈ. ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ [[ಆಯತ (ಆಕಾರ)|ಆಯಾಕಾರ]]ದ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತ ಒಳಕೋಟೆಯಿದೆ. ಅದು ಬಹುಶಃ ಅರಮನೆಯಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ. ಒಳಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆ 30' ಎತ್ತರವಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿರಿರಬಹುದಾದ ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಇ-ಹ್ಸಿಯೆನ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಎರಡರಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಕೋಟೆಯ ಆವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲದರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ.

[[ಚಿನ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 221-206) ದೇಶದ ಏಕತೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಅರಮನೆಗಳು, ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಚೀನಾದ ಮಹಾ ಗೋಡೆ|ಚೀನದ ಮಹಾ ಗೋಡೆ]] ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿವು. ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಗಳು ಕೇಂದ್ರಿಯ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿದ್ದುವಲ್ಲದೆ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲದರ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಕಾಣುವಂತಾಯಿತು. ಚಿನ್ ಅರಸನ ಅರಮನೆ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಮುಂಭಾಗದ ಹಜಾರ 1,500'ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ವೇದಿಕೆಯ ಎತ್ತರ 50'ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.

[[ಹಾನ್ ವಂಶ]]ದ ಮೊದಲ ದೊರೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 200) ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವೈ-ಯಾಂಗ್ ಅರಮನೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಪುರಗಳುಳ್ಳ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳು, ದರ್ಬಾರಿನ ಹಜಾರ, [[ಆಯುಧಾಗಾರ]] ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ [[ಉಗ್ರಾಣ]]ಗಳು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಖ್ಯಾತ ದೊರೆ ವು-ಟಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 140-87) ಅಮೋಘವಾದ [[ವಿಶ್ರಾಂತಿಧಾಮ]]ಗಳನ್ನೂ ಪಾರಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧಸೂಚಕ ಮಂದಿರಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 3-4ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆ ನೆಲಸಿದ್ದರೂ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಸುವರ್ಣಯುಗವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು.

ಆಗಿನ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಅರಮನೆಗೆ ಸೇರಿದ ಆಸ್ಥಾನ ಹಜಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ 400' x 110'-500' x 150' ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ ಟೋಡೈಜಿಯ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ 200' x 170' ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಥಾನದ ಹಜಾರಗಳ ಅನಂತರ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ದೆಂದರೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗೋಪಾರಗಳು ದೊಡ್ಡವಾದರೆ ಕಾವಲುಗಾರರ ನೆಲೆಗಳಾಗಿಯೂ ಸಣ್ಣವಾದರೆ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಂಬಗಳಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಈ ಗೋಪುರಗಳು ಎರಡರಿಂದ ಹದಿನೈದು-ಹದಿನೇಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದುವು.
==ಅಲಂಕರಣಗಳು==
ಚೀನೀ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಗಮನ ಕೊಟ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಅವುಗಳ ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ, ವಿವಿಧ [[ಬಣ್ಣ]]ಗಳ [[ಲೇಪನ]]ದಿಂದ ಅವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಉಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ವರ್ಣನೆಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸುಟ್ಟ ಮಣ್ಣಿನ ಮಾದರಿ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೋಟ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಹಾನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 206-ಕ್ರಿ.ಶ. 221) ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಹುಲ್ಲಿನ ಗುಡಿಸಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶ್ರೀಮಂತವರ್ಗ ಅಂಗಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಶಾಲ ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಣದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಣೆಗಳೂ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹಜಾರವೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಾಂಗಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಿದ್ದುವು. ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು [[ಮಹಡಿ|ಅಂತಸ್ತು]]ಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಒಳಗಿನ ಹಜಾರಗಳು ಬಹಳ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಕಣಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಕಣದ ಚಾವಣಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾಲುಕಂಬಗಳ ಅಧಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಿರಬೇಕು.
==ಬೌದ್ದಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ==
ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಹಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (25-221) ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಚೀನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಕೆಲವು [[ಬೌದ್ಧವಿಹಾರ]]ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ರಾಜಾಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ, ರಾಜ್ಯಾ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದ, ಆ ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಭಾರತದ [[ಸ್ತೂಪ]]ಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ವಿಹಾರ ಅನಂತರಕಾಲದ ಚೀನೀ [[ಪಗೋಡ]]ದ ಆಕಾರದ ಪ್ರಥಮ ಹಂತ. ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಮಂದಿರದ ಮೇಲೆ ಒಂಬತ್ತು ಹಂತಗಳ ಕಂಚಿನ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಹಾನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಕಮಾನಿನ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು. ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಟ್ಟಿಗೆ]]ಗಳಿಂದ [[ಕಮಾನು]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಚಾಚು ಆಧಾರದ ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮಂಚೂರಿಯಿಂದ ಯಿಂಗ್-ಚೆಂಗ್-ಟ್ಟು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ನೈಜವಾದ ಕಮಾನು ಕಾಣುಬರುತ್ತದೆ. ಆರು ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (265-581)ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಹಾನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅನುಕರಣೆ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಅವುಗಳ ಚಾತುರ್ಯ, ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಆದರೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಪ್ರಬಲವಾದಂತೆ ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡು, ಉತ್ತರ ವೇ ಮತ್ತು ಲಿಯಾಂಗ್ ಅರಸರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳಾದವು. ಲೋಯಾಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ 42 ಪಗೋಡ, [[ಚೈತ್ಯಾಲಯ]]ಗಳಿದ್ದುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಲೋಯಾಂಗ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 500 ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳಿದ್ದುವು. ವೇ ರಾಜ್ಯ ಚೈತ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 13,727.570ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 30,000 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಧಾನ ಕಟ್ಟಡ ಸ್ತೂಪವಾದರೆ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿತ್ತು. ಆ ಧರ್ಮ ಬೆಳೆದಂತೆ ಪಗೋಡಗಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋದುವು. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಯಾಂಗ್ ದೊರೆ ವು-ಟಿ (ಆಳ್ವಿಕೆ 502-249) ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ; ಅರಮನೆಯ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪೂಜಾಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಪಗೋಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. 100' ಎತ್ತರದ 3 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಇನ್ನೊಂದು ಪಗೋಡವೂ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. 516ರಲ್ಲಿ ಲೋಯಾಂಗ್ ರಾಜಧಾನಿ ಆದ ಅನಂತರ 9 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಸು. 400' ಎತ್ತರದ, ಅದರ ಮೇಲೆ 45'; ಎತ್ತರದ ಕಂಬವಿದ್ದ ಮರದ ಪಗೋಡ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಕಂಬದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಕಲಶವಿತ್ತು. ಪಗೋಡದ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು 140' ಉದ್ದವಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲೂ ಮೂರು ಬಾಗಿಲುಗಳೂ ಆರು ಕಿಟಕಿಗಳು ಇದ್ದುವು. ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ ಕೆಂಪು ಅರಗನ್ನು ಲೇಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಂಟೆಗಳು ತೂಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಪಗೋಡದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಾಸ್ಥಾನದ ದರ್ಬಾರ್ ಹಜಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರವಿತ್ತು. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ 18' ಎತ್ತರದ ಚಿನ್ನ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಯೂ ಜೀವಂತ ಮಾನವ ಗಾತ್ರದ ಹತ್ತು ಸುವರ್ಣ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದುವು. ಅದರ ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ವಾಸದ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು 100ರ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಬಾಗಿಲಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದ್ವಾರಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಮೂರಂತಸ್ತುಗಳ ಗೋಪುರವೂ ಇದ್ದುವು. 200' ಎತ್ತರದ ಆ ಗೋಪುರ ಅರಮನೆಯ ಹೊರದ್ವಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು.

ಚೀನೀಯರು [[ಕುಷಾಣ ರಾಜವಂಶ|ಕುಷಾನ್]] ದೊರೆ [[ಕನಿಷ್ಕ|ಕಾನಿಷ್ಕ]]ನ [[ಪೇಶಾವರ್|ಪೆಷಾವರ್]] ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಳಗಿನ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಅದರೆ ಸುಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲಂತಸ್ತನ್ನೂ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಅದರ ಮೇಲಂತಸ್ತನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರವಾದ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಛತ್ರಾವಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಆಯಾಕಾರದ ಅನೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡ ಗವಲ್ಲದೆ ಭಾರತದ [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗುಪ್ತ]] [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಗಳ ಕಾಲದ ಮಂದಿರಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುಮಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಸುಂಗ್-ಯು-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಹನ್ನೆರಡು ಮೂಲೆಗಳಿರುವ 15 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಪಗೋಡ ಎತ್ತರವಾದ ಸರಳ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲೂ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಮೇಲಿನ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಕ್ರಮೇಣ ಚಿಕ್ಕವಾಗುತ್ತ ಹೋಗಿವೆ. ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಛತ್ರಾವಳಿ ಇದೆ. ಅದರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಲಂಕರಣದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಇಂಥ ಪಗೋಡಗಳು ಅಲ್ಲಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಆನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಲಂಕರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಸ್ತೂಪದ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.

ಚೀನದ ಪಗೋಡ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಗಳ ಮಾಲಿಕೆಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೋಷ್ಠಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಉಪನ್ಯಾಸ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಸುಯಿ (581-618) ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಗ್ (618-906) ವಂಶಗಳ ದೊರೆಗಳು ಚೀನವನ್ನು ಪುನಃ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅನಂತರ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೂ ತತ್ಸಂಬಂಧವಾದ ವಾಸ್ತುಕಲೆಗೂ ಅಮಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರಕಿತು. ಹೊಸ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಪಕ್ಪವಾದ ಸೌಂದರ್ಯಪೂರ್ಣ ಶೈಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು.

ಲೋಯಾಂಗ್ ನಗರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಯಾಂಗ್ಸ್-ಸ್ಸು ಮತ್ತು ಯು-ವೆನ್ಕಾಯ್ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಈ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಹೊಸ ವಾಸ್ತುಕಲಾಯುಗದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ 7ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದು ಉತ್ತಮ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. 845 ರಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ರಾಜಾಶ್ರಯ ತಪ್ಪಿ ಕಿರುಕುಳ ಉಂಟಾದಾಗ ಈ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸುಂದರ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಹುತೇಕ ನಾಶಗೊಂಡುವು. ತರುವಾಯ ಆ ಧರ್ಮದತ್ತ ರಾಜದೃಷ್ಟಿ ಹೊರಳಿದಾಗ ಮತ್ತೆ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಮಂದಿರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.
==ನಗರ ವಾಸ್ತು==
ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್ ನಗರ ಆಯಾಕಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ನೇರವಾದ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡರಸ್ತೆಗಳಿಂದಲೂ ಬೃಹತ್ತಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಕೋಟೆಯಿಂದಲೂ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 4 ಳಿ x 3 3/4ಚ.ಮೈ. ಅದರ ಹಿಂಬದಿಯ 5/2 ಭಾಗ ರಾಜಮನೆತನದವರ ವಸತಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಕಚೇರಿಗಳೂ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಅರಮನೆಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಕೋಟೆಯ ಹೊರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಅರಮನೆ ಟಾ-ಮಿಂಗ್ ಇತ್ತು. ಈ ಅರಮನೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಗಗಳೆಂದರೆ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಹಜಾರಗಳು. ಈ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರಗಳು 345' x 176' ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿಯೂ 120' ಎತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು ಬೌದ್ಧ ವಾಸ್ತು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಮೋಚ್ಚ ಶಿಖರ ಮುಟ್ಟಿತು. ಸುಯಿ ಅರಸರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಂದಿರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈಗ ನಾಶವಾಗಿದ್ದರೂ ಇವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಜಪಾನೀ ಮಂದಿರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ಇವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲೂ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮಧ್ಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ಪ್ರಮಾಣದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಪಗೋಡಗಳಿಗಿಂತ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಧಾನ್ಯ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು. ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 325' ಎತ್ತರದ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದುವು. ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ. ವರಾಂಡ ಮತ್ತು ಹಜಾರಗಳಿದ್ದುವು.

ಈ ಶೈಲಿಯ ಎರಡು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ, ಪಗೋಡಗಳು ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಚೀನೀ ಅರಮನೆಗಳ ಸಿಂಹಾಸನದ ಹಜಾರವನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗಿಂತ ಚೀನೀ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವಿದೇಶೀ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಪಗೋಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಖರ್ಚು ಹೆಚ್ಚುವಂತಾಯಿತು. ಟಾಮಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾದರಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಪಗೋಡದ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ಹಜಾರಗಳೀಗಿಂತ ಅಲಂಕೃತ ಆವರಣಗಳು-ಕೋ-ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆವರಣವೊಂದು ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವೂ ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ 100' ಎತ್ತರವೂ ಆಗಿತ್ತು. 820ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ 688ರಲ್ಲಿ ಲೋಯಾಂಗ್‍ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಿಂಗ್-ಟಾಂಗ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ದು. ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಎತ್ತರ 294' ಒಂದೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದ ಉದ್ದ 300' ಮೊದಲ ಅಂತಸ್ತು ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳನ್ನು ಎರಡನೆಯದು ಹನ್ನೆರಡು [[ಮಾಸ]]ಗಳನ್ನೂ ಮೇಲಿನದು ವರ್ಷದ 24 ಸೌರಮಾನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ತುದಿಯಲ್ಲಿ 10' ಎತ್ತರದ ಕಬ್ಬಿಣದ [[ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿ|ಫೀನಿಕ್ಸ್]] ಪಕ್ಷಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ತುದಿಯವರೆಗೂ 10 ಗೇಣು ದಪ್ಪದ ಮರದ ಕಂಬವಿತ್ತು. ಸ್ತೂಪಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭುವನತ್ರಯದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಕಂಬದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ದೇವರ ಹಜಾರ. ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಗೋಪುರವಿದ್ದ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ತಾದ ಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹವನ್ನಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಸುತ್ತುವ ಆವರಣ. ಒಮ್ಮೆಗೆ ನೂರಾರು ಅತಿಥಿಗಳು ಕೂಡಬಹುದಾದ ಈ ಭವನವನ್ನು ಅದರ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಯಂತ್ರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸುತ್ತು ತಿರುಗಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.
==ಪಗೋಡಗಳು==
ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ಪಗೋಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪದ ಚೀನೀ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಪಗೋಡದ ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಸರಳ ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಕಪೋತ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಗೋಪುರಾಕಾರದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖರ-ಇದೇ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು. ಹೊನ್ಯಾನ್‍ನ ಸುಂಗ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ, 791ರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ ಧ್ಯಾನಿ ಸಂತ ಫಾ-ಯುಆನ್‍ನ ಸಮಾಧಿ ಪಗೋಡ ಈ ರೀತಿಯದು. ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಹೆಂಚುಗಳ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಗಿಲುವಾಡದ ಮೇಲೆ ಚೂಪಾದ ಕಮಾನಿನಾಕೃತಿಯನ್ನು ಬಾಗಿಲ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪೀಕಿಂಗಿನ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಫ್ಯಾಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಪಗೋಡ ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ. ಇದರ ಮುಂದಣ ಹೆಜ್ಜೆಯೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ ಪರಸ್ಪರ ನಿಕಟವಾದ ಏಳು ಮಾಡಗಳ ನಿರೂಪಣೆ. ಲಿಯಾವೋ ವಂಶದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ (907-1125) ಯುನ್-ಚು-ಸ್ಸು ಎಂಬಲ್ಲಿಯ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡದ ವಿಶಾಲ ಆಯಾಕಾರದ ವೇದಿಕೆಯ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಬೋಧಗಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾಬೋಧಿ ಸ್ತೂಪದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯದ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮತಲ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆಕಾಶದತ್ತ ರಮ್ಯವಾದ ಡೊಂಕಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡ ಪ್ರಮಾಣ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಮೃತಪತಿಯ ಸ್ಮಾರಕಾರ್ಥವು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ 684ರಲ್ಲಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್ ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು 18 ಮಾಡುಗಳಿದ್ದುವು. ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಮಾಡಗಳು ಬಿದ್ದುಹೋದ ಅನಂತರ ಅದರ ಎತ್ರ 125'. ಯುನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಲಿ-ಪು ನಲ್ಲಿರುವ ಹದಿನಾರು ಮಾಡಗಳ ಬೃಹತ್ ಚೌಕಾಕಾರದ ಶಿಖರದ ಎತ್ರರ 330'. ಇದರ ಕಾಲ ಬಹುಶಃ 9ನೆಯ ಶತಮಾನ.

10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಾಭಿರುಚಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತಲ್ಲದೆ ಕಲ್ಲು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗಲಾರಂಭಿಸಿತು. 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ. ಹ್ಸಿಯಾಂಗ್- ಚಿ-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ದೊಡ್ಡ ಗೋಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾಡದ ಮೇಲೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಮರದ ಮಾದರಿಗಳ ಅನುಕರಣೆಯೆಂಬಂತೆ ಮಾಡಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಂಬಗಳನ್ನು, ಬೋದಿಗೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್|ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಸಾಂಗ]]ನ ಸ್ವಂತ ಊರಿನಲ್ಲಿರುವ ಟಿಯೆನ್-ಟ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪಗೋಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸಣ್ಣದಾಗುವ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳೂ ಇವೆ. ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಸೂರುಗಳಿದ್ದರೂ, ಉದ್ದವೂ ಚಪ್ಪಟೆಯೂ ಆದ ಗೋಡೆಗಂಬಗಳಿವೆ. ಮೆಟ್ಟಿಲು ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿ ಮೇಲೇರುವ ಆಯಾಕಾರದ [[ಪಿರಮಿಡ್|ಪಿರಮಿಡ್ಡಿ]]ನಂತೆ ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಘನತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. 175' ಎತ್ತರದ ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಟು-ಯೆನ್-ಟವನ್ನು 652ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 701-705ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ 190' ಎತ್ತರದ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳಾದುವು.

ಇದೇ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಪಗೋಡದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೆರಡು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಆಧುನಿಕ ಹ್ಸಿ-ಅನ್-ಪು ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಯಾಂಗನ ಸಮಾಧಿಗೆ ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಗೋಡೆಯನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವ ಉದ್ದಗೋಡೆಗಂಬಗಳು ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳ ಮರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಬೋದಿಗೆಗಳು ಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅಡ್ಡತೊಲೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವಂತೆ ಮರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. 669ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಕಟ್ಟಡ 828ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ 1175ರಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿಮಿತವಾದಾಗ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರಬಹುದು.

ಷ್ಯಾನ್‍ಟಂಗ್‍ನ ಷೆನ್-ಟಿಂಗ್-ಸ್ಸು ಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಅನಂತರದ ಕಾಲದ ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ. ಇದು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮುನ್ನಡೆಯ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿನ ಹುಯಿ-ಷಾನ್-ಸ್ಸುದ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಧ್ಯಾನಿ ಸಂತ ಚಿಂಗ್-ತ್ಸಾಂಗ್‍ನ ಸಮಾಧಿ ಪಗೋಡ ಮತ್ತೊಂದು. ಇದರ ಕಾಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಮರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಂಬಗಳು ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಷ್ಟಕೋನದ ಕಂಬಗಳ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು ಕಿಟಕಿಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲೂ ಈ ಅನುಸರಣೆ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಹ್ಯೂ-ಎನ್-ತ್ಸಾಂಗ್ ಸಮಾಧಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾದರೂ ಕಮಲದಳಗಳ ಸೂರುಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಶಿಖರದ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯ ಶಿಖರಗಳ ಛಾಯೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮರದ ಪಗೋಡ ಫೊ-ಕುಅಂಗ್-ಸ್ಸು ಒಂದು ಸುಂದರ ನಿರ್ಮಾಣ. ಇದು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುನ್‍ಚಾಚಿದ ಸೂರುಗಳು, ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಶಿಖರಗಳು ಉಳ್ಳ ಒಂದಂತಸ್ತಿನ ಈ ಪಗೋಡದ ಮೂಲವನ್ನು ಭಾರತದ [[ಅಜಂತಾ|ಅಜಂತ]]ದಲ್ಲಿ [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗುಪ್ತ]] ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದ ಸ್ತೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಚೀನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಈ ಪಗೋಡದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತಿರುವ ಅನೇಕ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ 10-11ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

[[ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಚೆಂಗ್-ಟೆಂಗ್-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿರುವ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್]] ಮಂದಿರ ಚೀನದಲ್ಲಿರುವ ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಮರದ ಕಟ್ಟಡ. ಇದು ಪೊ-ಕುಅಂಗ್-ಸ್ಸು ಮಂದಿರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾದ್ದು. ದಪ್ಪ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಗೋಡೆಗಳ ಈ ಸಣ್ಣ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಅಂಕಣಗಳಿವೆ. ಒಳಭಾಗಗಳ ಎತ್ತರ, ಚಾವಣಿಯ ಇಳಿಜಾರು. ಇವು ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ. ಅನಂತರಕಾಲದ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ ಪೂರ್ವ ಪೀಠಿಕೆಯಂತಿರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಆ ಶೈಲಿಗೆ ಹೊರತಾದ ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಶೈಲಿಗಳ ನಡುವಣ ಕೊಂಡಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.

ಹತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಿಂದ ಆ ಶತಮಾನದ ಏಳನೆಯ ದಶಕದವರೆಗೆ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಐದು ರಾಜವಂಶಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳ್ನೆನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದು, ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಆ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಮೋಹಕ ಪಗೋಡಗಳು ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಸುಂಗ್ ದೊರೆಗಳು ದೇಶದ ಐಕಮತ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಅನಂತರ ಮತ್ತೆ ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಹ್ಯಾಂಗ್-ಚೌ ನಗರದ ಯು-ಹಾವೊ ಆಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸುಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಪಿಯೆನ್-ಚೆಂಗ್ (ಈಗಿನ ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೈ-ಫೆಂಗ್-ಫು) ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಆ ಮೊದಲಿನ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್-ಅನ್‍ಗಿಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಈ ನಗರ ಚಚ್ಚೌಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ 1126ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿನ್-ತಾರ್ತರರ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಭಸ್ಮವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಹ್ಸಿಯಂಗ್-ಕುವೊ-ಸ್ಸು ಎಂಬುದು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯ. ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಸ್ತøತಗೊಂಡ ಈ ಮಂದಿರದ ಎರಡು ತುದಿಗಳ ಪಗೋಡಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ, ಗಂಟೆ ಸೂತ್ರದ ಗೋಪುರಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು.

ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವಿದೇಶಿ ಅಧಿಕಾರಷಾಹಿಯ ನೆರಳಿನಲ್ಲೆ ಬಾಳಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ದೊರಕಲಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಆಗಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವಿವೇಕಯುತ ಸಮತಾಪೂರ್ಣ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರೀತಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೇ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ 1014ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಯು-ಚಿಂಗ್-ಚಾವೊ-ಯಿಂಗ್-ಕುಂಗ್ ಮಂದಿರ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿದೆ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಪೂರ್ವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಕಟ್ಟಡ ಬಲು ದೊಡ್ಡದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಜಾರಗಳೂ 2,620 ಕಂಬಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಈ ಭವ್ಯಮಂದಿರ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಹುತಿಯಾದ ಅನಂತರ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅನಂತರದ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದುವು.

ಸುಂಗ್ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ, ನಯಗಾರಿಕೆ ಇವೆ. ಚಾವಣಿಯ ಸೂರುಗಳನ್ನು ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಡೊಂಕಾಗಿಸಿ ಅಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. 989ರಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಯು-ಹಾವೆನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪಗೋಡ ಅಷ್ಟಪ್ರಾಕರವಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅದರ ಎತ್ರರ ಸು. 360'. 1037ರಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟು ಹೋಯಿತಾದರೂ 1072ರ ವೇಳೆಗೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಆಗ ಅದರಲ್ಲಿ 9 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದುವು. ಅದರ ಎತ್ರ 220' ಅದರ ಒಳಭಾಗ ಪೂರ್ಣ ಟೊಳ್ಳಾಗಿತ್ತು. ಪಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗೋಪುರಗಳಿದ್ದುವು. ಹ್ಸಿಯೆಂಗ್-ಕುವೊ-ಸ್ಸುದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಪಗೋಡಗಳ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ಸೇತುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಿದ್ದುದರಿಂದ ಮೂರು ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತೆಂದು 1072ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ ಜಪಾನೀ ಯಾತ್ರಿಕ ಜೋಜಿನ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದರ ಭವ್ಯ ಸುಂಪದ್ಭರಿತ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಂಡ ಜೋಜಿನ್ ಅದು ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಅಪೂರ್ವ ಮಂದಿರವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಷ್ಟೇ ಸೌಂದಯ್ ಪೂರ್ಣವಾದ ಇತರ ಮಂದಿರಗಳು ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.

ಜೋಜಿನ್ ವರ್ಣಿಸಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅಮೋಘ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಹುಅಯಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಪು-ಚಾವೊ-ವಾಂಗ್-ಸ್ಸು. ಅದರ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಳೆಯುವ ವರ್ಣರಂಜಿತ [[ಗಾಜು|ಗಾಜಿ]]ನ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಬುದ್ಧ ಹಜಾರದ ಚಾವಣಿ ಹಳದಿಯದಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ತಳಭಾಗ ಹಸಿರುಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರದ ನೆಲಗಟ್ಟು ಅಪೂರ್ವ ಶೋಭೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಜೇಡ್ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅಷ್ಟಪ್ರಕಾರಗಳ 13 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಸು. 160' ಎತ್ತರದ ಈ ಸುಂದರ ನಿರ್ಮಿತಿ ಸುಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಸಾಧಾರಣ ಚಾತುರ್ಯದ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದು ಚೋಜಿನ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರತಿ ಅಂತಸ್ತಿನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧ]], [[ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ]], ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಕಾದಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಳಗಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಣಲೇಪಿತ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಥಾನಶಿಲ್ಪಿ ಲಿ-ಚೈ 1100ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಯಿಂಗ್- ತ್ಸಾವೋ ಪಾಷೀ ಎಂಬ ವಾಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಗಿಲೀಟುಮಾಡುವ ಕಲೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ವಿವಿಧಮುಖಗಳ ಸಮಗ್ರ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ಆ ಗ್ರಂಥ ಈಗಲೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅದೊಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆ, ಸುಂಗ್ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅನುಕರಣೆಯಿಂದ 13-14ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ eóÉನ್ ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರಗಳು ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಸುಂಗ್ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲ ಐದು ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ 10-12ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಸುಮಾರು 60 ಪಗೋಡಗಳು ಉಳಿದುಬಂದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಯಾಂಗ್‍ಟ್ಸೀ ನದಿಯ ಕೆಳಬಯಲಿನಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶೈಲಿಯವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಸೂರುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಲಂಕೃತ. ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹಸಿರು ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಚಾವಣಿಗಳ ಮಾಡಗಳಿಗೂ ಹಸಿರು ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಅವುಗಳ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳು ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅನುಕರಣೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಹೆಂಚಿನ ಚಾವಣಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮರದ ಅಡ್ಡತೊಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಉತ್ತರ ಚೀನದ ಪಗೋಡಗಳಿಗಿಂತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಪಗೋಡಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ.

ಸುಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳ ಶೈಲಿ ಸರಳವೂ ಶಕ್ತಿಯುತವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ಸೂರುಗಳೂ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಪಗೋಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಂದ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಚಿನಿಂಗ್ ಪಗೋಡ (1105) ಹೊಸ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯತ್ತ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಯಿತು. ಸೂ-ಔನಲ್ಲಿರುವ ಔತ್ತರೇಯ ಪಗೋಡ ಅಷ್ಟಪ್ರಕಾರಗಳ ಬುಡ ಮತ್ತು ದುಂಡಾದ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಸುಂಗ್ ಕಾಲದ ಮರದ ಹೊರಮೈಯುಳ್ಳ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವನ್ನು ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚೆಂಗ್-ಟಿಂಗ್-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹದು. ಅಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಟ್ಟಡ ಜೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಕಿರಿ ಅಗಲದ ಉದ್ದವಾದ ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳುಂಟು. ಆ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ 971ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ 73' ಎತ್ತರದ, 72 ಕೈಗುಳುಳ್ಳ ಕುಅನ್-ಯಿನ್ ಬೋಧಿಸತ್ವ [[ಮೂರ್ತಿ|ವಿಗ್ರಹ]]ವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಗಾರೆ]]ಯ ಗಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳು ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವರ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಿಂಬಾಲಕರ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ 1089ರ ಒಂದು [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]]ವುಂಟು. ಹಿಂಭಾಗದ ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಎರಡು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯ ಅಂಗಳಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಇವನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೂತ್ರಗ್ರಂಥಾಗಾರ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರೇಯ ಅಂಗಳಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಬಹುಶಃ ಅನಂತರದ ಚಿನ್ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತಿರುವ ಇತರ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಟಾಂಗ್ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದವು.

ಇಲ್ಲಿರುವ 10ನೆ ಶತಮಾನದ ಮೊ-ನಿ-ಟಿಯೆನ್ ಹೊಸ ಜಾಡಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹಜಾರ. ಇದರ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪವುಂಟು. ವಿಶಾಲವಾದ ಈ ಹಜಾರದ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪಗಳ ಚಾವಣಿಗಳು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಾಗಿವೆ.

ಸುಂಗ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ರಚನಾಚಾತುರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯತೆಯನ್ನೂ ಸಮ್ಮಿಲನಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನವೀನತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಅನೇಕ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕಾರಣ. ತತ್ಪೂರ್ವದ ವಾಸ್ತುಸಂಪ್ರದಾಯ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಚಾತುರ್ಯಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲದ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಅಗಿರುವ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಮೊದಲಿನ ಸರಳ ದುಂಡು ಕಂಬಗಳ ಬದಲು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆರು ಅಥವಾ ಎಂಟು ಮುಖಗಳುಳ್ಳ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುಂಡಿಗಿರುವ ಕಂಬಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಬಂದುವು. ಕಂಬದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬೋದಿಗೆಗಳು ರೂಢಿಗೆ ಬಂದುವು. ತರುವಾಗ ಬೋದಿಗೆಗಳ ಬದು ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾದ ಖಿ ಆಕಾರದ ಕಂಬಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಸುಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ ಚಾವಣಿಗೆ ಆಧಾರವಾದ ಈ ಖಿ ಆಕಾರದ ಕಂಬಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಚಾಚುಪೀಠಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಸಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬಂತು. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತು ಲಕ್ಷಣವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಇಂಥ ಕಂಬಗಳ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟು-ಲೊ-ಸ್ಸುನಲ್ಲಿರುವ ಕುಅನ್-ಉಯಿನ್-ಕೊ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಕಂಬಗಳ ಅನುಕರಣೆಯನ್ನು ಜಪಾನಿನ ತೋಷೋಡೈಜಿ ಮತ್ತು ಹೊರ್ಯೂಜಿ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು.

ದಕ್ಷಿಣ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ, 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ, ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದುದೆಂದರೆ ಸೂ-ಚೌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟೌ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಯುಆನ್-ಮಿಯವೋ-ಕುಅನ್. ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದು ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಹುತಿಯಾದ್ದರಿಂದ 1179ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 158' x 84', ಇದರ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಜಪಾನಿನ ಕರಾಯೊ ಈಗಲೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ದಪ್ಪ ಗೋಡೆಗಳ ಬದಲು ತೆಳುವಾದ ಮರದ ತಡಿಕೆಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ, ಮರದ ಅನೇಕ ಕಂಸ ತೊಲೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಂಗ್ ವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಲಿಯಾವೋ ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಕಾಲದ ಆನ್ ವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (907-1367) ಅನಾಗರಿಕ ಟಾರ್ಟರ್ ಅಥವಾ ಮಂಗೋಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರು ಕಲೆ ಮತ್ತಿತರ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ದೊರಕಿತೇ ವಿನಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ರಚನಾಚಾತುರ್ಯಗಳಿಗೆ ಗಮನ ಸಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿಕಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಅವಶ್ಯ. ಯುಅನ್ ವಾಸ್ತುನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಯ ಉಪಸಂಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಂದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕಾರರಿಂದ, ತತ್ಪೂರ್ವದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಮಂದಿರಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸತ್ತ್ವಪೂರ್ಣವೂ ಸ್ವೋಪಜ್ಞವೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಆ ಮೊದಲಿನ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದುವು. ಆ ಕಾಲದ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳಾದ ಪೀಕಿಂಗ್, ಷಾನ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಟುಂಗ್-ಫು ಮತ್ತು ಹೋನ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೈ-ಫೆಂಗ್-ಫುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳು, ವೇದಿಕೆಗಳು, ಪಗೋಡಗಳು ಮತ್ತಿತರ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಡಾಡುಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಲಿಯವೊ ಮತ್ತು ಚಿನ್ ವಂಶಗಳ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಏಳು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎರಡು ವಿಹಾರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಇವೆ. ಪರಂಪರಾಗತ ಚೀನೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವೂ ಭವ್ಯವೂ ಆದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮಂಗೋಲರು ಕಾರಣರಾದರು.

ಹ್ಸಿಂಗ್-ಷೆಂಗ್ ಅರಮನೆಯ ರಾಣಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಭಾಗಗಳಿದ್ದುವು. 200' x 94' ವಿಸ್ತಾರವಿದ್ದ ಮುಂದಿನ ಭಾಗ ಏಳು ಅಂಕಣಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಮೊಗಸಾಲೆಯ ಮೂಲಕ ಅರಸನ ಶಯ್ಯಾಗೃಹವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದಿತ್ತು.. ಐದು ಅಂಕಣಗಳ ಶಯ್ಯಾಗೃಹದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ 3 ಅಂಕಣಗಳ ಅಗಲದ 77' ಉದ್ದದ ಸುವಾಸನಾಮಂದಿರವಿತ್ತು. ಅಂಥ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಗೇಬಲ್ ರೀತಿಯ ಹಂತಹಂತವಾದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 79' ಗಳ ಚೌಕದ ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ಕ್ರೀಡಾಗಾರದ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಶಿಲುಬೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಗಾಜಿನ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಲಿಯಾವೋ ಕಾಲದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಪೂರ್ಣವೂ ಗಾಂಭೀರ್ಯಸೌಂದರ್ಯಪೂರಿತವೂ ಆಗಿವೆ. ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಈ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳ, ಮಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ರಭಾಗಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಗಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಗ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಂತಹಂತವಾದ 13 ಅಂತಸ್ತುಗಳು ಇದ್ದುವು. ಕೆಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಚಾವಣಿ ಸೂರುಗಳು ಚೀನೀ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಂಸಗಳಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಮೇಲಂತಸ್ತುಗಳ ಸೂರುಗಳು ಹೊರಚಾಚಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖರವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪಗೋಡಗಳ ಶೈಲಿಯ ಉಗಮ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೋಲುವ ಪಗೋಡ ಶೈಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಲಿಯಾವೋ ಪಗೋಡಗಳಿಗೆ ಅದು ನೇರ ಮೂಲವಾಗಿರಲಾರದು. ಬಹುಶಃ ಈ ಎರಡು ಶೈಲಿಗಳೂ ಭಾರತದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧಪಂಥಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಲಿಯಾವೋ ಪಗೋಡ ಶೈಲಿ ಚಿನ್‍ವಂಶ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

ಆ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಹೊಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಾ-ಮಿಂಗ್-ಚಿಂಗ್‍ನ ದೊಡ್ಡ ಪಗೋಡ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಇದರ ಎತ್ತರ 270'. ಆಗಿನ ಸಣ್ಣ ಪಗೋಡಗಳು ಕೇವಲ 60' ಇರುತ್ತಿದುವು. ಅವುಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಔನ್ನತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಪಗೋಡಗಳು ಆರು ಮುಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 9 ಅಥವಾ 7 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಜೆಹೊಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಮಂದಿರಗಳು ಚತುರಸ್ರಾಕೃತಿಯಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಟಾಂಗ್ ಪಗೋಡಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಪಗೋಡಗಳ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥದ ದೊಡ್ಡ ಬುದ್ಧಮೂರ್ತಿಯನ್ನೂ ಅದರ ಎರಡು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಪರಿವಾರವರ್ಗವನ್ನೂ ಆಚೆಗೆ ಪಗೋಡಗಳ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೂ ಕೆತ್ತಿರುತ್ತಿತ್ತು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಮಹಾಯಾನ ಪಂಥಾನುಸಾರವಾಗಿ ಎಂಟು ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಗಳನ್ನೂ ಪಗೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಆ ಚಿತ್ರಗಳ ವಿವರಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಬುದ್ಧಮೂರ್ತಿಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ನಂಬಿಕೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥ ವೈರೋಚನ ಬುದ್ಧನ ಬಾಹ್ಯರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಗೋಡದಲ್ಲಿರುವ-ವೈರೋಚನನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಯುಅನ್-ಟುಂಗ್ ಸ್ಸು ದಲ್ಲಿರುವ 12ನೆಯ ಶತಮಾಣದ ಅಷ್ಟಸ್ರಾಕೃತಿಯ ಪಗೋಡದ ಎಂಟು ಮುಖಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬೋಧಿಸ್ತತ್ವರನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಟಾ-ಮಿಂಗ್-ಚೆಂಗ್‍ನ ಮಹಾಪಗೋಡದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮಹಾ ಬೋಧಿಸ್ತತ್ವರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದಿಂದಲೂ ಸಿಂಹಮುಖಗಳು ಮುನ್‍ಚಾಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥದ ಪ್ರಕಾರ ವೈರೋಚನ ಬುದ್ಧನ ವಾಹನ ಸಿಂಹ.

ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ವಿರಳವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತು ಅಲಂಕರಣ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ. ಕಂಬಗಳ ಬೋದಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕಂಸಗಳ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದರಿಂದ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಮೊದಲು ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿದ್ದ ಕಂಸಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ನಾಜೂಕಾದುವು. ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೊಗಸಾಲೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಅನೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳು ಲಿಯಾವೊ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳ. ಮಂಚೂರಿಯದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳುಂಟು. ಮರದ ಪಗೋಡಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಗೋಡಗಳ ನಾಲ್ಕು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಳ ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಾನಿರುವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನೂ ಮೇಲು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಕಡೆಯಲಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಸುಂಗ್ ಪಗೋಡಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಂಸಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೂಬಳ್ಳಿಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತೇನೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ, ಆ ಕಾಲದ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುವ ಪಗೋಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ-ಪೀಕಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿರುವ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಎರಡು ಪಗೋಡಗಳಲ್ಲಿ-ಲಿಯವೋ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮಂಗೋಲರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಮಾ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ದೊರಕಿದ್ದರಿಂದ ಸೀಸೆಯಾಕಾರದ ಟಿಬೆಟನ್ ಸ್ತೂಪಗಳು ಚೀನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರಬೇಕು. ಕೂಬ್ಲೈಖಾನ್ ಕಟ್ಟಿಸಿದಂಥ ಒಂದು ಸ್ತೂಪ ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ.

ಲಿಯಾವೊ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ, 984ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಟು-ಲೋ-ಸ್ಸು ಮಂದಿರ ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜಿ-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಗಗಳೆಂದರೆ ಷಾನ್‍ಮೆನ್ ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಕುಅನ್ -ಯಿನ್-ಕೋ ಅಥವಾ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ ಮಂಟಪ. ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ 55' x 29' ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂತಸ್ತು ಇದೆ. ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ ಮಂಟಪದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 67' x 47' ಜಗತಿಯ ಮೇಲೆ 68' ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಇದರ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರನ ಪ್ರತಿಮೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾವಣಿಯ ಸೂರುಗಳಲ್ಲಿ 24 ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೀತಿಯ ಕಂಸಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಷಾನ್ ಸೀ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಗಳ ಎಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರವುವು ಟಾ-ಟುಂಗ್ಪುರಗಳುಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಫುನಲ್ಲಿ ಅದು ಟಾರ್ಟನರ ರಾಜಧಾನಿಯಗಿದ್ದಾಗ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಎರಡು ಮಂದಿರಗಳುಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಸ್ಸು ಪ್ರಮುಖವಾದ್ದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಖಿಟಾನ್ ದೊರೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು 1062ರಿಂದ ಕಾದಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯದಾದ ಪು-ಯೆನ್-ಸ್ಸು ಮಂದಿರ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಮೇಲಣ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ಕಾಲದ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರವೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಕೆಳಗಿನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ 1038ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗ್ರಂಥಾಗಾರವೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಗ್ರಂಥಾಗಾರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 85' x 62'. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕರ ಕಟಕಟೆಯುಳ್ಳ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ಪಥಗಳುಂಟು. ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾದ ವೇದಿಕೆ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗವಾದ ಪುಸ್ತಕ ಕಪಾಟುಗಳನ್ನು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆಗೆ ಹೊಂದಿದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಪೂಜಾಮೂರ್ತಿಗಳ ಮೇಲೂ ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಗೋಲಾಕೃತಿಯ ಗುಮ್ಮಟ ಅಥವಾ ಭುವನೇಶ್ವರಿಗಳಿವೆ. ಎರಡನೆಯದಾದ ಷಾನ್-ಹುಅ-ಸ್ಸು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾದ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಪವಿತ್ರಾತ್ಮರ ಹಜಾರ-ಇವನ್ನು 1120ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮಧ್ಯ ಹಜಾರದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧನ ಮೂರ್ತಿಯ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳುಳ್ಳ ಸುಂದರ ಭುವನೇಶ್ವರಿಯಿದೆ.

ಚಿನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹು-ಯೆನ್-ಸ್ಸುದಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣ ಉದ್ದ ಐದು ಅಂಕಣ ಅಗಲ ಇರುವ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರ ಗಮನಾರ್ಹ. ಲಿಯಾವೊ ಶೈಲಿಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸುಂಗ್ ನವೀನತೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ಈ ಹಜಾರದ ಒಳನೋಟ ಈಗಲೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೌದ್ಧಪಂಥದ ರಹಸ್ಯಪೂರ್ಣ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ತುಂಬಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಉಳಿದ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸುಂಗ್ ಪ್ರಭಾವದವು. ಚಿನ್ ಕಾಲದ ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಇಂತ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.

ಯುಅನ್ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತೇನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಆಗ ಅವನತಿ ಹೊಂದತೊಡಗಿತು. ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೇನೋ ನಡೆದುವು. ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಸುಂಗ್ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪ ದೊರಕಿತಷ್ಟೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಚೀನೀ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಅನೇಕ ಅರಮನೆ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಅಂಗಳ ಮತ್ತು ಮಹಾದ್ವಾರಗಳುಳ್ಳ ದೊಡ್ಡ ಹಜಾರಗಳು, ಸರೋವರಗಳ ಸುತ್ತ ಹರಡಿದ್ದ ಕ್ರೀಡಾಮಂದಿರಗಳು-ಇವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಅವನತಿಗೆ ಇವು ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. ಲಿಯವೊ ಮತ್ತು ಸುಂಗ್ ಪ್ರಭಾವಗಳು 1600ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ.

1444ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮಿಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಚೀ-ಹುಅ-ಸ್ಸು ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಕಟ್ಟಡ. ಅನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಅದು ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ ಆಯಾಕಾರದ ಆ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಬೇರೆಬೇರೆ ಅಳತೆಗಳ ಅನೇಕ ಅಂಗಳಗಳಿದ್ದುವು. ಮೊದಲ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಮತ್ತು ಕೊಳಗದಾಕರದ ಮಂಟಪಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರೆ ಎರಡನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪಾಲಕ ದೊರೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಅನಂತರ ಬುದ್ಧ ಹಜಾರ, ಸುಂದರವಾದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಗಾರಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾದ ಜು-ಲೈ. ಟಿಯೆನ್ ಎರಡಂತಸ್ತಿನ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಮೂರನೆಯ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಗಳನ್ನೂ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ವಸತಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಗಳವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವೆಲ್ಲ ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಸಣ್ಣವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವಲ್ಲದೆ ಅವನತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತಿದ್ದುವು. ಜು-ಲೈ-ಟಿಯೆನ್ ಕೇವಲ 60' x 40' ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಂಚೂ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಲಾಮಾ ಪಂಥದ ಮಂದಿರಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿ ದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದವು.

ಜು-ಲೈ-ಟಿಯೆನ್ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಲ್ಲದಿದ್ದುರಿಂದ ಮಧ್ಯ ಅಂಕಣ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿಯೂ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳ ಭಾಗಗಳು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು. ಕಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಸಗಳು ಬಹಳ ಗಿಡ್ಡಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಮೊದಲಿನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಅದರ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಮಾನುಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಒಳಭಾಗವೂ ಅಲ್ಲಿಯ ಅರ್ಧವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಗುಮ್ಮಟವೂ ಸುಂದರವಾದವು.

ಮಂಗೋಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊ ಏಷ್ಯದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳು ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಓಣಿಗಳಾದುವು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೀಕಿಂಗಿನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಚಿಯೆನ್-ಲುಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಬೇಸುಗೆ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಲೀನ ಐರೋಪ್ಯ ವಕ್ರ ಶೈಲಿಯ (ಬರೋಕ್) ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಚೀನದ ಈ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ, ರಚನಾ ಕೌಶಗಳು ಮರೆಯಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸುಂದರವೆನಿಸುವ ಆಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಗಮನಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹದ್ಗಾತ್ರ ಸರಳ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಟೆ-ಮಿಯಾವೊದ ಅನೇಕ ಸುತ್ತು ಪ್ರಾಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮಂಚೂ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಅಲಂಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಪೀಕಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂಗ್ ಅರಸರ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಟ್ಟಡದ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಳೆಯವ ನೀಲಿಗಾಜಿನ ಹಂಚುಗಳಿಂದಲೂ ಅದರ ಮೇಲಿನ ಶಿಖರವನ್ನು ಹಳದಿ, ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಿಂದಲೂ, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದಲೂ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಪೀಕಿಂಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಪರಂಪರೆಯ ಕ್ರಮಾಗತ ಅವನತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತಳವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅಸಮತೆಗಳ ನಡುವನ ತಾಕಲಾಟ ಗಮನಾರ್ಹ. ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ, 15 ಮೈ,. ಸುತ್ತಳತೆಯುಳ್ಳ, ಟಾರ್ಟರರ ನಗರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ 5 x 2 ಚ.ಮ. ವಿಸ್ತಾರದ ಚೀನೀ ನಗರ-ಇಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಟಾರ್ಟರ ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾಜವಂಶದ ನಿವಾಸಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು, ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ವಸತಿಗಳು, ಕೃತಕ ಸರೋವರಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ದೇವಮಂದಿರಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿದೆ. ಆ ಭಾಗದ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯ ಎತ್ತರ 48;, ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಒತ್ತುಗೋಡೆಗಳೂ ಒಂಬತ್ತು ಅಮೋಘವಾದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳೂ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ. ಚೀನೀ ನಗರದ ಕೋಟೆ ಸಣ್ಣದು. ಅದರ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಾನುಗುಣವಾಗಿ ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರಬೇಕಾದ ಎರಡು ಮರದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತಾವ ಗಮನಾರ್ಹ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಇಲ್ಲ.

ಪೀಕಿಂಗ್ ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಬಹಳ ಅಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಸಹ ನೇರವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಅಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನಾಲ್ಕು ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳು ಅವುಗಳ ಅಸಂಬದ್ಧತೆಗೆ ಕಾರಣ. ಒಳಗಿನ ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರದಲ್ಲಿ ಚೌ ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ. ರಾಜವಂಶದ ಪುರಾತನರ ಮಂದಿರ ಅಥವಾ ಟೈ-ಮಿಯಾವೊ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವತೆಗಳ ಪೂಜಾವೇದಿಕೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಮೊದಲನೆಯದು ಅರಮನೆಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಪಾರ್ಥಿವ ದೇಹಗಳನ್ನು ಹೂಳಲಾಗಿದೆ. ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರವನ್ನು ಅನೇಕ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರಗಳು ಇರುವ ಭಾಗ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ದು. ಅದರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜರ ವಾಸಗೃಹಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸುತ್ತ ಇತರ ಪ್ರಮುಖರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅಂತಃಪುರಗಳೂ ದೇವಮಂದಿರಗಳೂ ಇವೆ. ಅಗ್ನೇಯ ಮತ್ತು ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅರಸರ ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಕೂಟಗಳಿವೆ.

ಪೀಕಿಂಗ್ ವಾಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ಕಾಲದ ಅಲಂಕರಣ ಕಲೆಯ ಉತ್ಕಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಅವು. ವಿಸ್ತಾರ, ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣ, ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಪರಿಮಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಎತ್ತರ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ವರ್ಣಸಂಯೋಜನೆಯೂ ಅದ್ಭುತ. ವೇದಿಕೆಗಳ, ಸೋಪಾನ ಪಂಕ್ತಿಗಳ, ಕಟಕಟೆಗಳ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಬಿಳುಪು, ಚಾವಣಿಯ ಹೆಂಚುಗಳ ಹೊಳೆಯುವ ಹಳದಿ, ಮರಗೆಲಸದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕೆಂಪು, ಸೂರುಗಳು ವಿವಿಧ ವರ್ಣಗಳ ಚಿತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಮಿನುಗು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಪೂರ್ವವಾದದ್ದು. ಐದು ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಸಿಗುವ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಅನಂತರ 200' ಅಗಲದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೋಪಾನಗಳ ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಕಾರದ ಜತಿ ಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಡತುದಿಯದು ರಾಜಪೀಠವುಳ್ಳ ದರ್ಬಾರು ಹಜಾರ ಅಥವಾ ಟೈ-ಹೊ-ಟೆಯೆನ್ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 200' x 100'). ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರವುದು ಶ್ರೀಮಂತರು, ಆಸ್ಥಾನಿಕರು ಕಾಯವು ಚುಂಗ್ - ಹೋ- ಟಿಯೆನ್ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 100' x 100') ಮತ್ತು ಬಲತುದಿಯ ದೊರೆಗಳ ಉತ್ಸವ ಕೂಟಗಳ ಹಜಾರ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸು. 200' x 100'). ಇವು ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಭಾಗಗಳು.

ಚೀನೀ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರ್ಗದ ವೇದಿಕೆ 1420ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ 1754ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಈವರೆಗೂ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವಾಸ್ತು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ಶೈಲಿಯ ಅಖಂಡತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

[[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]]</text>
      <sha1>l8b2giknkbyvtvkd53eosv9o9jfermj</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>