ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 2198 1434937 1382462 2026-10-29T21:14:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434937 wikitext text/x-wiki {{Infobox Continent |image = [[ಚಿತ್ರ:Americas (orthographic projection).svg|300px|200px]] |area = 42,549,000 km² |population = 910,720,588 (July 2008 est.) |density = 21 km² (55/sq mi) |demonym = [[American (disambiguation)|American]] |countries = 35 |list_countries = |dependencies = 23 <br /><small>''[[List of countries and territories in the Americas]]'' <br /></small> |languages = [[Spanish language|Spanish]], [[ಆಂಗ್ಲ|English]], [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|Portuguese]], [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]], and many others |time = [[UTC-10]] to [[UTC±0|UTC]] |cities = }} [[ಚಿತ್ರ:N&SAmerica-pol.jpg|thumb|300px| ಸಿಐಎ ರಾಜಕೀಯ ನಕ್ಷೆ ಮೂಲಕ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಸಮಾನಾಂತರ-ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಅಂದಾಜು]] '''ಅಮೆರಿಕಸ್''' ಅಥವಾ '''ಅಮೆರಿಕ''' ವು,<ref>[http://www.m-w.com/dictionary/america ಅಮೆರಿಕಾ - ಮೆರ್ರಿಯಮ್-ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಘಂಟಿನಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ]. ಜನವರಿ 10, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref name="dictionaryDotCom">ಅಮೆರಿಕಾ. ಡಿಕ್ಷನರಿ.ಕಾಮ್ ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಭಾಷೆಗೆ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ನಿಘಂಟು,ನಾಲ್ಕನೇಯ ಆವೃತ್ತಿ ಹಾಗ್‌ಟನ್ ಮಿಫ್ಲಿನ್, 2004. http://dictionary.reference.com/browse/america (accessed: ಜನವರಿ 27, 2008).</ref>{{lang-es|América}}{{lang-pt|América}}{{lang-fr|Amérique}}{{lang-nl|Amerika}} [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಭೂಪ್ರದೇಶ. ಅದು [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]] [[ಖಂಡಗಳು]], [[ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹೊಸ ಜಗತ್ತಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ''ಅಮೆರಿಕ'' ಎಂಬ ಪದವು ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನಾರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆಯಾದರೂ, [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ವನ್ನು ಈ ಪದದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="dictionaryDotCom"/><ref>"ಅಮೆರಿಕಾ." ''ದ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಕಂಪಾನಿಯನ್ ಟು ದ ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೆಜ್ '' (ISBN 0-19-214183-X). ಮ್ಯಾಕ್‌ಆರ್ಥರ್, ಟಾಮ್, ಆವೃತ್ತಿ., 1992. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಪು. 33: "[16ಸಿ:ಫ್ರಾಮ್ ದ ಫೆಮಿನೈನ್ ಆಫ್ ''ಅಮೆರಿಕಸ್'',ಅಮೆರಿಕಾ ಶೋಧಿಸಿದ ಅಮೆರಿಗೊ ವೆಸ್ಪುಚ್ಚಿಯ ಲ್ಯಾಟಿನಿಕರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಹೆಸರು (1454-1512). ರಿಚಾರ್ಡ್ ಅಮೆರಿಕ್,ಬ್ರಿಸ್ಟೋಲ್‌ನ ಶೆರಿಫ್,ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯದಾತ ಜಾನ್ ಕ್ಯಾಬೊಟ್(ಜಿಯೊವನಿ ಕ್ಯಾಬಿಟೊ),16c ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಟಾಲಿಯನ್ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಶೋಧಕ ಎನ್ನುವ ಆರೋಪವಿದೆ. ''ಅಮೆರಿಕಾ'' ಎನ್ನುವ ಹೆಸರು ಮೊದಲು 1507ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಭೂಪಟ ತಯಾರಕ ಮಾರ್ಟೀನ್ ವಾಲ್ಡ್‌ಸೀಮುಲ್ಲರ‍್ನ ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.ಈಗ ಅದನ್ನು ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಹೆಮಿಸ್ಪೆರ್ ಹೆಸರನ್ನು,ಹಲವುಬಾರಿ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ''ಅಮೆರಿಕಾ '' ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ''ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್ '' 18ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಎರಡನೇ ಅರ್ಥವು ಈಗ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿದೆ:... ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶಬ್ದವು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿದೆ:..."</ref> ಪೃಥ್ವಿಯ ಒಟ್ಟು ಮೇಲ್ಮೈಯ ಶೇಕಡ 8.3 ರಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ( ಶೇಕಡ 28.4 ರಷ್ಟೂ ಭೂಭಾಗ) ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡ 13.5 ರಷ್ಹ್ಟು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ(ಸುಮಾರು 900 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ). ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶವನ್ನು ಕೊಲಂಬಸ್ ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಅನ್ವೇಷಿಸಿದ್ದರು. == ಇತಿಹಾಸ == {{main|History of the Americas}} === ರಚನೆ === [[ಗೊಂಡ್ವಾನಾಲ್ಯಾಂಡ್]] [[ಬೃಹತ್ ಖಂಡ]]ದಲ್ಲಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕವು 135 [[ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ (ಎಂಎ)|ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[(ಎಂಎ)]]]]ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಖಂಡವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite journal|author = Brian C. Story|journal = Nature|date = 28 September 1995|title = The role of mantle plumes in continental breakup: case histories from Gondwanaland|url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1995-09-28_377_6547/page/301|volume = 377|pages = 301–309|doi = 10.1038/377301a0}}</ref> 15 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]] ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ]]ದ ನಡುವಿನ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಭಾಗದ ಗಡಿಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಸರಣಿ [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ]]ಗಳು ಸಂಭವಿಸಿ, ಹಲವಾರು ದ್ವೀಪಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದವು. [[ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ|ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ]]ದ ದ್ವೀಪ ಸಮುದಾಯದ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]] ಅಳಿದುಳಿದ ಭೂಭಾಗ ಆವೃತಗೊಂಡಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ನಿರಂತರ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಿಂದ ಹೊಸ ಭೂಭಾಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. 3 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು [[ಪನಾಮಾ ಭೂಸಂಧಿ]]ಗೆ ಜೋಡಿಸಿದ ತರುವಾಯ, ಏಕೈಕ ಅಮೆರಿಕ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url = http://www.pbs.org/wnet/nature/andes/bridge.html|title = Land bridge: How did the formation of a sliver of land result in major changes in biodiversity|publisher = Public Broadcasting Corporation|access-date = 2010-05-24|archive-date = 2007-10-11|archive-url = https://web.archive.org/web/20071011111949/http://www.pbs.org/wnet/nature/andes/bridge.html|url-status = dead}}</ref> === ವಸಾಹತು === {{details|Models of migration to the New World|theories of Paleo-Indian migration}} [[ಶಿಲಾಯುಗದ ಸುಂದರಿಯರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶಿಲಾಯುಗ]]ದ ಭಾರತೀಯರು ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿರುವ ನಿಖರ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಸಂಚರಿಸಿರುವ ಮಾರ್ಗಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref name="national">{{cite web | title = Atlas of the Human Journey-The Genographic Project | publisher = National Geographic Society. | date = 1996-2008 | url = https://genographic.nationalgeographic.com/genographic/atlas.html?era=e003 2009-10-06}} </ref> 17 ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, [[ಶಾಶ್ವತ ಹಿಮ ಪದರ ಆವೃತವಾದ ಪರಿಣಾಮ]]ವಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕದ ಸಾಗರ ಮಟ್ಟ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಿತ್ತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ೪೦ ಸಾವಿರದಷ್ಟಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಈ ಪೂರ್ವಜರು, ಪೂರ್ವ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಈಗಿನ [[ಅಲಾಸ್ಕ|ಅಲಸ್ಕಾ]] ನಡುವೆ ಇರುವ ಬೆರಿಂಜಿಯಾ ಭೂಸೇತುವೆಯ ಕಡೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಇದೆ.<ref name="national"/><ref name="Smithsonian">{{cite web |first1=Drs. William |last1=Fitzhugh |first2=Ives |last2=Goddard |first3=Steve |last3=Ousley |first4=Doug |last4=Owsley |first5=Dennis |last5=Stanford. |url=http://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/origin.htm |title=Paleoamerican |publisher=Smithsonian Institution Anthropology Outreach Office |access-date=2010-05-24 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105215737/http://www.si.edu/Encyclopedia_SI//nmnh/origin.htm |url-status=dead }}</ref> ಅಲ್ಲದೆ, ಇವರು [[ಲಾರೆಂಟೈಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಡಿಲ್ಲೆರನ್]] ಹಿಮ ಪದರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಹಾದು ಹೋಗಿರುವ ''ಹಿಮಮುಕ್ತ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ '' ಸಂಚರಿಸಲು ಪ್ಲೆಸ್ಟೊಸಿನ್ ಮೆಗಾಫಾನ [[ಸಸ್ತನಿ]]ಯಂತಹ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.physorg.com/news169474130.html |title=The peopling of the Americas: Genetic ancestry influences health|work=Scientific American}}</ref> ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ, ಅವರು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ ಅಥವಾ [[ಪ್ರಾಚೀನ ದೋಣಿ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯವ್ಯ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]]ಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://archaeology.about.com/gi/o.htm?zi=1/XJ&zTi=1&sdn=archaeology&cdn=education&tm=25&f=00&tt=13&bt=1&bts=1&zu=http%3A//www.jstor.org/stable/279189|title=Alternate Migration Corridors for Early Man in North America|work=American Antiquity, Vol. 44, No. 1 (Jan., 1979), p2|access-date=2021-08-09|archive-date=2013-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821013427/http://archaeology.about.com/gi/o.htm?zi=1%2FXJ&zTi=1&sdn=archaeology&cdn=education&tm=25&f=00&tt=13&bt=1&bts=1&zu=http%3A%2F%2Fwww.jstor.org%2Fstable%2F279189|url-status=dead}}</ref> ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು, ಕೊನೆಯ ಹಿಮಯುಗದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಮೀಟರ್‍ನಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾದ[[ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ]]ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.realclimate.org/index.php/archives/2009/01/sea-will-rise-to-levels-of-last-ice-age/|title=68 Responses to “Sea will rise ‘to levels of last Ice Age’”|work=Center for Climate Systems Research, Columbia University }}</ref> ಸುಮಾರು 16,500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬೆರಿಂಜಿಯಾ ([[ಪೂರ್ವ ಅಲಸ್ಕಾ]])ಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದ ಶಿಲಾಯುಗದ ಭಾರತೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 40,000 ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದು ಪುರಾತನವಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ತರ್ಕ.<ref>{{cite web|title=Introduction|work=Government of Canada|publisher=Parks Canada|url=http://www.pc.gc.ca/eng/docs/r/pfa-fap/sec1.aspx|year=2009=2010-01-09|quote=Canada's oldest known home is a cave in Yukon occupied not 12,000 years ago like the U.S. sites, but at least 20,000 years ago|access-date=2010-05-24|archive-date=2011-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424103401/http://www.pc.gc.ca/eng/docs/r/pfa-fap/sec1.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Pleistocene Archaeology of the Old Crow Flats|publisher=Vuntut National Park of Canada|url=http://yukon.taiga.net/vuntutrda/archaeol/info.htm|year=2008=2010-01-10|quote=However, despite the lack of this conclusive and widespread evidence, there are suggestions of human occupation in the northern Yukon about 24,000 years ago, and hints of the presence of humans in the Old Crow Basin as far back as about 40,000 years ago.|access-date=2010-05-24|archive-date=2008-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20081022085345/http://yukon.taiga.net/vuntutrda/archaeol/info.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="kind">{{cite web |url=http://www.bradshawfoundation.com/journey/|title=Jorney of mankind|work=Brad Shaw Foundation=2009-11-17}}</ref> ವಲಸೆಯ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸುದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿ ಹೊರಬೀಳಲು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಗಬಹುದು. [[ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಹುಟ್ಟು ಅಥವಾ ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಹಿಮಯುಗದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ವ್ಯಾಪಕ ನೆಲೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಕುರಿತು ಕೆಲವು ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಸುಮಾರು 16,000 — 13,000 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ತಡ ಗರಿಷ್ಟ ಹಿಮಯುಗ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="kind"/><ref>{{cite web|url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=20009|title=A single and early migration for the peopling of the Americas supported by mitochondrial DNA sequence data|work=The National Academy of Sciences of the US 2009-10-10|publisher=National Academy of Sciences|access-date=2010-05-24|archive-date=2020-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314101153/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC20009/|url-status=dead}}</ref> [[ಎಸ್ಕಿಮೊ]] ಜನರು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಶೀತ ವಲಯ ಅಥವಾ [[ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್]] ಭಾಗಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1000 ಇಸವಿ (Common Era) ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮತ್ತೊಂದು ವಲಸೆ ಇದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |publisher=[[Canadian Museum of Civilization]] |url = http://www.civilization.ca/educat/oracle/modules/dmorrison/page01_e.html |title = Canadian Inuit History}}</ref> ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಎಸ್ಕಿಮೊ ಜನರು ವಲಸೆ ಬಂದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ, [[ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾ]]ದ ವಸಾಹತುಗಾರರು(ವೈಕಿಂಗ್ ಸೆಟ್ಲರ್ಸ್) 982 ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ವಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]]ಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url = http://www.civilization.ca/educat/oracle/modules/rmcghee/page01_e.html|title = Vinland|publisher = Canadian Museum of Civilization}}</ref> ನಂತರ ಈ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1500ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ತೊರೆದು, ಗ್ರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಿಂದಲೂ ನಾಪತ್ತೆಯಾದರು.<ref>{{cite web|url = http://www.greenland-guide.gl/leif2000/history.htm|publisher = Greenland Guide - The Official Travel Index|title = The Norse settlers in Greenland - A short history|access-date = 2010-05-24|archive-date = 2017-08-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20170804120655/http://www.greenland-guide.gl/leif2000/history.htm|url-status = dead}}</ref> === ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯುಗ === {{main|Pre-Columbian era}} [[ಚಿತ್ರ:Parkin Mounds Aerial HRoe 2016.jpg|thumb|right|220px|ಆರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್‌ನಿಂದ ಮೆಸ್ಸೆಸಿಪ್ಪಿಯಾದ ಸ್ಥಳ,ಪಾರ್ಕಿನ್ ಸ್ಥಳ,ಸಿರ್ಕಾ 1539.ಹರ್ಬ್ ರೋಯ್‌ನಿಂದ ವಿವರಣೆ.]] ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಎನ್ನಲಾದ ಐರೋಪ್ಯ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನವೇ, [[ಅಮೆರಿಕ ಇತಿಹಾಸ]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸದ ಎಲ್ಲಾ[[ಕಾಲಮಾನ]]ಗಳನ್ನು [[ಪೂರ್ವ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯುಗ]] ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪೂರ್ವ [[ಆಧುನಿಕ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪೂರ್ವ ಶಿಲಾಯುಗ]]ದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಐರೋಪ್ಯ ವಸಾಹತು ಕಾಲದವರೆಗಿನ [[ಮೂಲ ನೆಲೆ]]ಯನ್ನೂ ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಅಮೆರಿಕದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಾನ್ ನಾಗರಿಕತೆ]]ಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯುಗದ ಪದವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಪದೇಪದೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, [[ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕ]] (ಮೆಸೋಅಮೇರಿಕಾ) ಅಂದರೆ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಅಮೆರಿಕ ಒಳಗೊಂಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯ (ದ [[ಓಲ್ಮ್ಯಾಕ್]], ದ [[ಟಾಲ್ಟೆಕ್]], ದ [[ಟಿಯೋಟಿಹುಅಕ್ಯಾನೊ]], ದ [[ಝಾಪೊಟೆಕ್]], ದ [[ಮಿಕ್ಸ್‌ಟೆಕ್]], ದ [[ಆಝ್‌ಟೆಕ್]], ಮತ್ತು ದ [[ಮಾಯಾ]]) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಪರ್ವತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ [[ಆಂಡೆಸ್]] ([[ಇಂಕಾ]], [[ಮೊಚೆ]], [[ಚಿಬ್‌ಚಾ]], [[ಕೇನರೀಸ್]]). ಪೂರ್ವ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಬಹಳಷ್ಟು [[ನಾಗರಿಕತೆ]]ಗಳು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿವೆ. ಶಾಶ್ವತ ನಗರ ವಾಸ ಅಥವಾ ವಸಾಹತು, [[ಕೃಷಿ]], ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು [[ಸಮುದಾಯದ ಸಂಕೀರ್ಣ ವರ್ಗಶ್ರೇಣಿ ಪದ್ಧತಿ]] ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಕಾಯಂ ಆಗಿ ನೆಲಸಲು ಮೊದಲು ಬಂದ ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರ ಆಗಮನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ (15ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭ) ಬಹಳಷ್ಟು ಈ ನಾಗರಿಕತೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಶಿಸಿಹೋದವು. ಈ ನಾಗರಿಕತೆಗಳನ್ನು [[ಪುರಾತನ ವಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿರುವ ಉಳಿದ ನಾಗರಿಕತೆಗಳನ್ನು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಕಾಲಮಾನಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಂದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಾಯಾ ನಾಗರಿಕತೆಯು, ಸ್ವಂತ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಬಹುಪಾಲು ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರು, ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಬಹುಪಾಲು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕ್ರೈಸ್ತರ ಚಿತೆಗೆ ಎಸೆದು ನಾಶಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳು ಮಾತ್ರ ಈಗ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಪುರಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವ ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಗೆ ಈ ದಾಖಲೆಗಳೇ ಈಗ ಮೂಲ ಪರಿಕರಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |author=Mann, Charles C. |authorlink=Charles C. Mann |year=2005 |title=[[1491: New Revelations of the Americas Before Columbus]] |location=New York |publisher=[[Knopf]] |isbn=978-1-4000-4006-3 |oclc=56632601 }}</ref> ಅಮೇರಿಕ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಯೂರೋಪ್ ಯುದ್ಧ ಅಥವಾ ಕದನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಅಮೆರಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಹಲವು ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಸಾಧನೆಯ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಆಝ್ ಟೆಕ್]] ( ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಆಝ್‌ಟೆಕ್ ಜನಾಂಗೀಯರು ಹೊಂದಿದ್ದ ನಾಗರೀಕತೆ) ಜನಾಂಗೀಯರು [[ಟೆನೊಕ್ ಟಿಟ್ಲನ್]] ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಅದೀಗ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ನಗರ]]ದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 2 ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ಪುರಾತನ ತಾಣವಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶೇಷ ಛಾಪು ಹೊತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite book |author=Fernández-Armesto, Felipe |authorlink=Felipe Fernández-Armesto |year= 1987 |title=Before Columbus: Exploration and Colonisation from the Mediterranean to the Atlantic: 1229-1492 |series=New studies in medieval history series |location=Basingstoke, Hampshire |publisher=[[Macmillan Education]] |isbn=0-333-40382-7 |oclc=20055667}}</ref> === ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರ ವಸಾಹತು === {{main|European colonization of the Americas}} 1492 ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್]] ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ತರುವಾಯ, ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರ ವಸಾಹತು]] ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ತಮ್ಮ ಜೊತೆ ಹೊಸಹೊಸ ರೋಗಗಳನ್ನು ತಂದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಹಲವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು,<ref>{{cite journal|url = http://www.jstor.org/view/00113204/dm991519/99p0234k/0?currentResult=00113204%2bdm991519%2b99p0234k%2b0%2c7F&searchUrl=http%3A%2F%2Fwww.jstor.org%2Fsearch%2FBasicResults%3Fhp%3D25%26si%3D1%26gw%3Djtx%26jtxsi%3D1%26jcpsi%3D1%26artsi%3D1%26Query%3DNative%2BAmerican%2BDisease%26wc%3Don|title = Aboriginal North American Population and Rates of Decline, c.a. A.D. 1500–1900|author = Russell Thornton|journal = Current Anthropology|volume = 38|number = 2|pages = 310–315|doi = 10.1086/204615|year = 1997|format = {{Dead link|date=June 2008}} – ^{[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=intitle%3AAboriginal+North+American+Population+and+Rates+of+Decline%2C+c.a.+A.D.+1500+-+1900&as_publication=Current+Anthropology&as_ylo=1997&as_yhi=1997&btnG=Search Scholar search]}}}</ref><ref>{{cite journal|url = http://links.jstor.org/sici?sici=0043-5597%28197604%293%3A33%3A2%3C289%3AVSEAAF%3E2.0.CO%3B2-X|title = Virgin Soil Epidemics as a Factor in the Aboriginal Depopulation in America|author = Alfred W. Crosby|journal = David and Mary Quarterly|pages = 289–299|volume = 33|number = 2|date=April 1976}}</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಮೂಲ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರ ಸಂಪರ್ಕ ಉತ್ತಮವಾಗೇ ಇತ್ತು.<ref>{{cite journal|url = http://links.jstor.org/sici?sici=0084-6570%281993%292%3A22%3C273%3ADTAC%3E2.0.CO%3B2-R|title = Disease Transfer at Contact|author = Henry F. Dobyns|journal = Annual Review of Anthropology|volume = 22|pages = 273–291|year = 1993|doi = 10.1146/annurev.an.22.100193.001421|issue = 22}}</ref> ಅಮೆರಿಕ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನ ವಸಾಹತುದಾರರ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಘರ್ಷವೇ ಉಂಟಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ಡೇವಿಡ್ ಸ್ಟಾನರ್ಡ್]] ಎಂಬಾತ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ [[ನರಮೇಧ]]ಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡಿದ.<ref name="DS-Review">ಸ್ಟಾಫ್. ''ಅಮೆರಿಕಾ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಲಿಯ [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/HistoryAmerican/NativeAmerican/?view=usa&ci=0195085574 ಒಂದು ಅವಲೋಕನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504122933/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/HistoryAmerican/NativeAmerican/?view=usa&ci=0195085574|date=2008-05-04}} : ನವ ಜಗತ್ತನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಗೆಲುವು '' ( [[ಡೇವಿಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾನಾರ್ಡ್‌ರಿಂದ]] ), ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ (ಪ್ರಕಾಶಕರು)</ref> ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ವಲಸೆಗಾರರು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕಾಲೋನಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇಪದೇ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳ]] ತಾಳಲಾರದೆ ಊರು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿ ಬರುವವರು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶ ಅರಸಿ ಬರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚತೊಡಗಿತು. ಮಿಲಿಯನ್ ಗಟ್ಟಲೆ ಜನರನ್ನು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಬಲತ್ಕಾರವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರನ್ನು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ [[ಗುಲಾಮರು]], [[ಕೈದಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕರಾರಿನ ಸೇವಕರ]] ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ದೂಡಲಾಯಿತು. === ಅಭಿದಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Waldseemuller map 2.jpg|thumb|ಅಮೆರಿಕಾವನ್ನು ಮೊದಲು ಹೆಸರಿಸಿದ ವಾಲ್ಡ್‌ಸೀಮುಲ್ಲರ್‌ನ ಜಾಗತಿಕ ನಕಾಶೆ,(ಪರಾಗ್ವೇ ಮೇಲಿನ ಮ್ಯಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ), ಜರ್ಮನಿ, 1507]] ಈ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ''ಅಮೆರಿಕ'' ಹೆಸರಿನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಳಕೆ ಆಗಿದ್ದು ೧೫೦೭ ಏಪ್ರಿಲ್ 25ರಂದು. ಹನ್ನೆರಡು ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅಮೆರಿಕ ನಕ್ಷೆಯು ಮೊದಲು ಸಣ್ಣ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ನಂತರ, [[ಜರ್ಮನ್]] [[ನಕ್ಷೆಗಾರ]] [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ವಾಲ್ಡ್ ಸೀಮುಲ್ಲರ್]], ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ [[ಸೈಂಟ್-ಡೆಸ್-ವೊಗಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಿದ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಅದು ವಿಜೃಂಭಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ''[[Cosmographiae Introductio]]'' ಕೃತಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ’ಅಮೆರಿಕಸ್ ’ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ನಂತರ, ಅಮೆರಿಜ್, ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಸ್ ಅಥವಾ ಅಮೆರಿಕಾ ಬಗ್ಗೆ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಲು ಯಾರಿಗೂ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. [[ಫ್ಲೋರಂಟೈನ್]] ಸಂಶೋಧಕ [[ಅಮೇರಿಗೋ ವೆಸ್‌ಪುಸಿಯ]] ಹೆಸರಿನ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ರೂಪವೇ ''ಅಮೇರಿಕಸ್ ವೆಸ್ಪುಸಿಯಸ್'', ಮತ್ತು ''ಅಮೆರಿಕಸ್'' ಪದದ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವೇ ''ಅಮೆರಿಕ''.<ref>[http://www.usatoday.com/news/nation/2007-04-24-america-turns-500_N.htm?csp=34 ನಕ್ಷೆ ಬರಹಗಾರ ಅಮೆರಿಕಾವನ್ನು ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ 500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ-ಯುಎಸ್‌ಎಟುಡೆ.ಕಾಮ್]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.umc.sunysb.edu/surgery/america.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-24 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029201227/http://www.umc.sunysb.edu/surgery/america.html |url-status=dead }}</ref> [[ಯುವರಾಜ]] ''[[ಅಮಲರಿಕ್]]'' (*Amalareiks) ಎಂಬಾತನ ಹೆಸರಿನ ಇಟಲಿ ರೂಪವೇ ''ಅಮೆರಿಗೊ'', ಇದರರ್ಥ [[ಅಮಾಲಿ]]ಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಎಂಬುದು. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಪುಸ್ಸಿ ಸಮುದ್ರಯಾನ ನಡೆಸಿದ್ದ ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಸರಿಡುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆತನ ಪಾತ್ರ ಏನು ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಈ ನೂತನ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಅವನ ಹೆಸರು ಇಡಲು ವ್ಯಾಪಕ ಸೂಚನೆಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾದ ಬಗ್ಗೆ ಆತನಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವರು ಸುಳ್ಳುಪತ್ರ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದ [[ಸೊಡೆರಿನಿ ಪತ್ರ]]ದಿಂದ ವಾಲ್ಡ್ ಸೀ ಮುಲ್ಲರ್ ತಪ್ಪು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದಿರಲೂಬಹುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಈ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಅಮೆರಿಗೊ ವೆಸ್ಪುಸ್ಸಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಈ ಭೂಭಾಗದ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇರುವುದನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ನವೋದಯ]] ಯುಗದ ಯಾತ್ರಿಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆದ [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್]], 1506 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದ (ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆತ ತಾನು ಅಂದುಕೊಂಡು ಹೊರಟಂತೆ ಇಂಡೀಸ್ ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದ), ಮತ್ತು ಆತ ವಾಲ್ಡ್ ಸೀ ಮುಲ್ಲರ್ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref name="BBC1">http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/8328878.stm</ref> [[ಚಿತ್ರ:MapaAméricaJonghe.JPG|thumb|right|ಜಂಗ್‌ಹೆ,ಸಿ‌ನಿಂದ ಅಮೆರಿಕಾ ನಕಾಶೆ1770]] == ಭೂಗೋಳ == {{see|Geography of North America|Geography of South America}} === ವಿಸ್ತೀರ್ಣ === ಅಮೆರಿಕದ ಉತ್ತರ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ [[ಕಫೆಕ್ ಲುಬೆನ್ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ]]ವಿದೆ. ಅದು ಪೃಥ್ವಿಯ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೂಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url = http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/06/17/BAG4J779M31.DTL&type=science|title = Romancing the north Berkeley explorer may have stepped on ancient Thule|author = Charles Burress|publisher = San Francisco Chronicle|date = June 17, 2004|access-date = ಮೇ 24, 2010|archive-date = ಮೇ 9, 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120509184952/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2004%2F06%2F17%2FBAG4J779M31.DTL&type=science|url-status = dead}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಥುಲೆ ದ್ವೀಪ]] ಪ್ರದೇಶವಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಸಮಯ ಅದನ್ನು [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ]]ದ ಭಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url = http://www.coolantarctica.com/Travel/south_georgia_south_sandwich_islands.htm|title = South Georgia and the South Sandwich Islands, Antarctica - Travel}}</ref> ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ಡೊಸ್ಟ್ರಂಡಿಜನ್]] ಪ್ರಮುಖ ಭೂಭಾಗವಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ತುದಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಟು ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ]]ವಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗವು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಉದ್ದವಾಗಿ ಚಾಚಿರುವ ಪೃಥ್ವಿಯ ವಿಶಾಲವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಅದು, ಉತ್ತರ ಕೆನಡಾದ [[ಬೂಥಿಯಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ]]ದಿಂದ ಚಿಲಿ [[ಪೆಟೊಗೊನಿಯಾ]]ದ ಕೇಪ್ ಫ್ರೊವರ್ಡ್ ವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 14 ಸಾವಿರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (ಸುಮಾರು 8700 ಮೈಲುಗಳು) ವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಅಲಸ್ಕಾಗೆ ಸೇರಿದ [[ಸಿವರ್ಡ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಬ್ರೆಜಿಲ್ ನ [[ಪೊಂಟಾ ಡೊ ಸಿಕ್ಸಾಸ್]] ಭೂಪ್ರದೇಶ ಇದೆ.<ref>{{cite encyclopedia|title = America|encyclopedia = The World Book Encyclopedia|volume = 1|pages = 407|publisher = World Book, Inc|date = 2006|isbn = 0716601060}}</ref> === ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ === ಅಮೆರಿಕದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮೈಲಕ್ಷಣವು [[ಅಲ್ಲಿನ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡ]]ಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. [[ಆಂಡೆಸ್]] (Andes) ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶವು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ,<ref>{{cite web|url = http://www.blueplanetbiomes.org/andes.htm|title = Andes Mountain Range|access-date = 2010-05-24|archive-date = 2017-04-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20170429034553/http://www.blueplanetbiomes.org/andes.htm|url-status = dead}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ[[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ|, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು]] ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಡಿವೆ.<ref>{{cite web |url = http://biology.usgs.gov/s+t/SNT/noframe/wm146.htm |title = Rocky Mountains |access-date = 2010-05-24 |archive-date = 2006-09-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060927145110/http://biology.usgs.gov/s+t/SNT/noframe/wm146.htm |url-status = dead }}</ref> 2300 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದ(1429 ಮೈಲು)ದ [[ಅಪ್ಪಲಚಿಯಾನ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ]]ಯು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಅಲಬಾಮಾ]]ದಿಂದ [[ನ್ಯೂಫೌಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] ವರೆಗೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.ohiohistorycentral.org/entry.php?rec=2067|title = Appalachian Mountains|publisher = Ohio History Central|access-date = 2010-05-24|archive-date = 2007-05-01|archive-url = https://web.archive.org/web/20070501041411/http://www.ohiohistorycentral.org/entry.php?rec=2067|url-status = dead}}</ref> ಅಪ್ಪಲಚಿಯಾನ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, [[ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ]]ವು ಕೆನಡಾದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.evergreen.ca/nativeplants/learn-more/arctic-cordillera.php|title = Arctic Cordillera}}</ref> ಕರಾವಳಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಡುವೆಯೂ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಆಂತರಿಕ ಭೂಪ್ರದೇಶ]](ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿರುವ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ)ವು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url = http://vulcan.wr.usgs.gov/LivingWith/VolcanicPast/Notes/interior_plains_region.html|title = Interior Plains Region|access-date = 2010-05-24|archive-date = 2013-08-09|archive-url = https://web.archive.org/web/20130809003610/http://vulcan.wr.usgs.gov/LivingWith/VolcanicPast/Notes/interior_plains_region.html|url-status = dead}}</ref> [[ಕೆನಾಡಾ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿ.ಮೀ ಸ್ಕ್ವೇರ್ (km²) ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸಹಜವಾಗಿ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url = http://redpath-museum.mcgill.ca/Qbp/Natural%20History/nat_hist.html|title = Natural History of Quebec|access-date = 2010-05-24|archive-date = 2011-07-06|archive-url = https://web.archive.org/web/20110706185133/http://redpath-museum.mcgill.ca/Qbp/Natural%20History/nat_hist.html|url-status = dead}}</ref> ಅಂತೆಯೇ, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗವು ಸಮತಟ್ಟಾದ [[ಅಮೆಜಾನ್ ನದಿ]]ಯನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.amazonconservation.org/home/strategy.html|title = Strategy|publisher = Amazon Conservation Association|access-date = 2010-05-24|archive-date = 2007-04-03|archive-url = https://web.archive.org/web/20070403082802/http://www.amazonconservation.org/home/strategy.html|url-status = dead}}</ref> ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿನ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]] ಚಪ್ಪಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ತುಸು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಯ [[ಗ್ರನ್ ಚಕೊ]] ಮತ್ತು [[ಪಂಪಸ್]] ಭಾಗಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ [[ತಗ್ಗು ಭೂ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web|url = http://www2.jpl.nasa.gov/srtm/southAmerica.htm|title = South America images}}</ref> === ಜಲಶಾಸ್ತ್ರ === ಕರಾವಳಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಜೊತೆಗೆ, ಅಮೆರಿಕವು ಹಲವಾರು [[ನದಿ, ಜಲಾಶಯ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ [[ಅಮೆಜಾನ್]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ನದಿ ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಹರಿಸುವ ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನದಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯೂ ಅದಕ್ಕಿದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.greatestplaces.org/notes/amazon.htm|title = Greatest Places: Notes: Amazonia}}</ref> [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ]] ನದಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನದಿ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ]] ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url = http://biology.usgs.gov/s+t/SNT/noframe/ms137.htm|title = Mississippi River|access-date = 2010-05-24|archive-date = 2005-10-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20051028140409/http://biology.usgs.gov/s+t/SNT/noframe/ms137.htm|url-status = dead}}</ref> ದಕ್ಶಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಎನಿಸಿರುವ [[ಪರಾನ ನದಿ]]ಯು 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಚದುರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.nature.org/wherewework/greatrivers/samerica/|title = Great Rivers Partnership - Paraguay-Parana}}</ref> == ಜನಸಾಂದ್ರತೆ == === ಜನಸಂಖ್ಯೆ === [[ಚಿತ್ರ:Santa feconj.jpg|180px|thumb|right|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ನಗರ, ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] [[ಚಿತ್ರ:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|180px|thumb|right|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ,ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] [[ಚಿತ್ರ:Ponte estaiada Octavio Frias - Sao Paulo.jpg|180px|thumb|right|ಸಯೊ ಪೌಲೊ,ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ಅಮೆರಿಕದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 85 ಕೋಟಿ 90 ಲಕ್ಶದಷ್ಟಿದೆ. ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. * ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ : 2001 ರಲ್ಲಿ 495 ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ 501 ಮಿಲಿಯನ್ ( [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಅಮೆರಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಹವಾಯಿ]] ಸೇರಿ) * ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ : 2001 ರಲ್ಲಿ 352 ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ 357 ಮಿಲಿಯನ್ ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ * [http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/vitstats/serATab2.pdf ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾದ ಜನಗಣತಿ ಆಧರಿಸಿದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಮಾಹಿತಿ : 2007] * [[ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪಟ್ಟಿ]] === ಬೃಹತ್ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳು === ಅಮೆರಿಕದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಗರಗಳೆಂದರೆ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] ರಾಜಧಾನಿ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಸಿಟಿ]], [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಂತಿರುವ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]], [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ರಾಜಧಾನಿ [[ಸಾವ್ ಪಾಲೊ]]. ಈ ಮೇಲಿನ ಯಾವ ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಪರಿಗಣನೆಯು, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು ಬಳಸುವ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. {| class="sortable wikitable sortable " !ನಗರ !ದೇಶ ![[ನಗರ ಯುಕ್ತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] !ಶ್ರೇಣಿ ![[ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] !ಶ್ರೇಣಿ ![[ಮೆಟ್ರೋನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] !ಶ್ರೇಣಿ |- | [[ಸಾವೊ ಪೌಲೊ]] | {{flag|Brazil}} | 11,037,593 | 1st | 19,505,000 | 2nd | 18,850,000 | 3ನೇ |- | [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ನಗರ]] | {{flag|Mexico}} | 8,841,916 | 2nd | 18,585,000 | 3rd | 20,450,000 | 1ನೇ |- | [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] | {{flag|United States}} | 8,363,710 | 3rd | 21,295,000 | 1st | 19,750,000 | 2ನೇ |} === ಮಾನವ ವಂಶಶಾಸ್ತ್ರ === ಅಮೆರಿಕದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಲ್ಲಿನ ಏಳು ಬೃಹತ್ [[ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು]]ಗಳ ಸಂತತಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. * [[ಅಮೆರಿಕದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ]]ರೆಂದರೆ ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ನರು, [[ಎಸ್ಕಿಮೊಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯುಟರು]]. * [[ಐರೋಪ್ಯ]] ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದವರೆಂದರೆ, [[ಸ್ಪಾನಿಷ್]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್]], [[ಐರಿಷ್]], [[ಇಟಲಿ]], [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]], [[ಫ್ರೆಂಚ್]], [[ಪೊಲೀಷ್]], [[ಜರ್ಮನ್]], [[ಡಚ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾ]] ಜನರು. * [[ಮಿಶ್ರ ಜಾತಿ]](Mestizo)ಯವರೆಂದರೆ, ಐರೋಪ್ಯ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ನರ ಮಿಶ್ರ ತಳಿ * [[ಕಪ್ಪು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ]] ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಪೀಳಿಗೆ * [[ಮುಲಟ್ಟೋಸ್]] ಅಂದರೆ, ಕಪ್ಪು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರ ಮಿಶ್ರ ಸಂತತಿ * [[ಝಂಬೊಸ್]] (ಸ್ಪಾನಿಷ್) ಅಥವಾ [[ಕಫುಸೊಸ್]] (ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್), ಕಪ್ಪು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ನರ ಮಿಶ್ರ ಸಂತತಿ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವಜರು. * [[ಏಷ್ಯನ್ನರು]], ಅಂದರೆ, [[ಪೂರ್ವ]], [[ದಕ್ಷಿಣ]] ಮತ್ತು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಪೂರ್ವಜರು. * ''ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯನ್ನರು'' ಅಂದರೆ, [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]]ದಿಂದ ಬಂದ ಪೂರ್ವಿಕರು. ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ, ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹೊಂದಿರುವ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ]]ದ ಮೂಲಬೇರು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಯೂರೋಪ್]] ನಲ್ಲಿದೆ (ಎರಡು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ [[ಸ್ಪಾನಿಷ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಭಾಷೆಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ [[ನಿಯೋಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ), ಇನ್ನೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಇಬೆರಿಯಾ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೇನ್]] ([[ಇಬೆರೊ ಅಮೆರಿಕ]] ಎಂಬ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದ ಬಳಕೆಯೂ ಇದೆ)ನಲ್ಲೂ ಈ ಮೂಲಬೇರು ನೆಲೆಸಿದೆ. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕವು [[ಆಂಗ್ಲೊ ಅಮೆರಿಕ]]ದೊಂದಿಗೆ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು ([[ಜರ್ಮನ್ನರ ಭಾಷೆ]] [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ) ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು [[ಕೆನಡಾ]] ([[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಕೆನಡಾ]]ದ ಮೂಲಬೇರು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಯೂರೋಪ್ ([[ಫ್ರಾನ್ಸ್]])ನಲ್ಲಿದೆ : [[Québec]] and [[Acadia]] ನೋಡಿ) ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವೆರದೂ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಆಂಗ್ಲೊ-ಸಕ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನ್]] ಬೇರುಗಳು ಇವೆ. === ಧರ್ಮ === ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ: * [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ: 85 ಶೇಕಡ ; ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ 93 ಶೇಕಡ<ref>[http://www.cbc.ca/montreal/features/religion/christianity_world.html ಸಿಬಿಸಿ ಮೊಂಟ್ರೆಯಲ್-ಧರ್ಮ ]</ref> ** [[ರೋಮನ್ ಕೆಥೊಲಿಕ್ ಧರ್ಮ]]: ( ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಶೇಕಡ 89 ರಷ್ಟು ಜನರು<ref>{{cite web|title=Mexico - MSN Encarta Encyclopedia - Mexico|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576758_4/Mexico.html|work=|archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwKElhYN?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576758_4/Mexico.html|access-date=2010-05-24|archive-date=2009-10-31|url-status=dead}}</ref><ref name="tabulados">{{cite web|title=Religión|work=Censo Nacional de Población y Vivienda 2000|date=2000|publisher=[[INEGI]]|url=http://www.inegi.gob.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/2000/definitivos/Nal/tabulados/00re01.pdf|format=PDF=2009-01-19}}</ref>, ಬ್ರೆಜಿಲ್ ನ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡ 74 ರಷ್ಟು ಜನರು, ಬ್ರೆಜಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಅಂದರೆ, 182 ಮಿಲಿಯನ್ ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮದವರಿದ್ದಾರೆ<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51629.htm ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವರದಿ, ಯು.ಎಸ್. ರಾಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ ]. 2008-05-05ರಂದು ಮರು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref>, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡ ೨೪ ರಷ್ಟು ಜನ<ref name="autogenerated3">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#People |title=CIA - The World Factbook - United States |access-date=2010-05-24 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#People |url-status=dead }}</ref>, ಮತ್ತು ಶೇಕಡ ೪೦ ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಮಂದಿ [[ಕೆನಡಾದ ಜನ]] ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.statcan.ca/Daily/English/030513/d030513a.htm ದ ಡೇಲಿ, ಮಂಗಳವಾರ, ಮೇ 13, 2003. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081018195253/http://www.statcan.ca/Daily/English/030513/d030513a.htm |date=2008-10-18 }}[http://www.statcan.ca/Daily/English/030513/d030513a.htm ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಣತಿ: ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಆದಾಯ,ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಜನರು; ಧರ್ಮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081018195253/http://www.statcan.ca/Daily/English/030513/d030513a.htm |date=2008-10-18 }}</ref> ** [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಾಂಟ್ ಧರ್ಮ]] (ಪೋಪನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಯಾದ ಧರ್ಮ) : ( ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಾಂಟ್ ಧರ್ಮದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ, ಕಾನು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಂದಿ ; ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಸಮುದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ [[ಮತ ಪ್ರಚಾರ]] ಮತ್ತು [[ಧರ್ಮೋಪದೇಶ]] ಆಂದೋಲನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗಳಿವೆ.<ref>[http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2005/s1348759.htm ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಡೇಲಿ - ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಸ್ ಫೇಸ್ಡ್ ವಿತ್ ರೈಸ್ ಇನ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟಿಸಮ್]</ref>) ** [[ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಕ್ರೈಸ್ತರು]] : (ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಒಟ್ಟು ನಾಗರಿಕರ ಶೇಕಡ 1 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ ; ಈ ಸಮುದಾಯವು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಸಮುದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಅತಿವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮಾರು ಶೇಕಡ 3 ರಷ್ಟು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದೆ.{{Fact|date=June 2009}} ** [[ಅಪಂಥೀಯ ಕ್ರೈಸ್ತರು]] (Non-denominational Christians) ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕ್ರೈಸ್ತರು ( ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦ ವಿವಿಧ ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಂಥೀಯರು ಮತ್ತು ಪಂಗಡಗಳು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿವೆ. * [[ನಾಸ್ತಿಕರು]] : ( ನಿರೀಶ್ವರವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಜ್ಞೇಯತಾವಾದಿಗಳು ಈ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲದೆ, ಕೆಲವು ರೂಪದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಅಥವಾ ತೋರುವ ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಘಟಿತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಗುಂಪು ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ). * [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ]] : ( ಕೆನಾಡಾದ ಶೇಕಡ 2 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ (580,000 ಜನರು)<ref>{{Cite web |url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo30a.htm?sdi=religion |title=ಧರ್ಮದಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಪ್ರಾಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ (2001 ಗಣತಿ) |access-date=2010-05-24 |archive-date=2007-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071105022804/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo30a.htm?sdi=religion |url-status=dead }}</ref> ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅಮೇರಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡ 0.6 ರಿಂದ 2 ರಷ್ಟು (1,820,೦೦೦<ref name="autogenerated3"/> ರಿಂದ 5,000,000+<ref>ಸುಸೇನ್ ಹೆಡ್ಡೆನ್‌ರಿಂದ [http://www.usnews.com/articles/news/religion/2008/04/07/understanding-islam.html ''ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟಾಂದಿಂಗ್ ಇಸ್ಲಾಮ್'' ] [[ಯು.ಎಸ್. ನ್ಯೂಸ್ & ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 21, 2008</ref> ಮಂದಿ), ಮತ್ತು ಶೇಕಡ 0.2 ರಷ್ಟು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ನರು (250,೦೦೦ ಮಂದಿ)<ref>[http://islamdom.blogspot.com/2007/11/islam-in-mexico.html ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯಾನಿಟಿ]: ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ</ref>, ಜೊತೆಗೆ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡ 2.5 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಿದ್ದಾರೆ. ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ನಗರಗಳೆಂದರೆ, [[ಟೊರಂಟೊ]], [[ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್]], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]], [[ಡೆಟ್ರಾಯ್ಟ್]], [[ಹೂಸ್ಟನ್]], [[ಚಿಕಾಗೊ]], [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.]] ಹಾಗೂ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದ ಎಲ್ಲಾ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 0.3 ರಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರಿದ್ದಾರೆ. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ [[ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ]]. ಅಲ್ಲಿ 6 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ, ಅಂದರೆ, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡ 1.9 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="stateirf">{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71446.htm|title=Argentina|work=International Religious Freedom Report|publisher=U.S. Department of State|year=2006=2009-09-01}}</ref> * [[ಯೆಹೂದಿ ಧರ್ಮ]] : (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಶೇಕಡ 2 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ - ಅಮೆರಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜು ಶೇಕಡ 2.5 ರಷ್ಟು ಮತ್ತು ಕೆನಡಿಯನ್ನರ ಶೇಕಡ 1.2 ರಷ್ಟು <ref>{{Cite web |url=http://www.jcpa.org/cjc/cjc-robinson-06.htm |title=ಕೆನೆಡಿಯನ್ ವಿವರಿ ಟುಡೆ: ಪೊಟ್ರೆಟ್ ಆಫ್ ಎ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಇನ್ ದ ಪ್ರೊಸೆಸ್ ಆಫ್ ಚೇಂಜ್-ಇರಾ ರಾಬಿನ್ಸನ್ |access-date=2010-05-24 |archive-date=2009-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090917083053/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-robinson-06.htm |url-status=dead }}</ref>- ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಶೇಕಡ 0.23 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ - ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾವು ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಯೆಹೂದಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ 200,000 ಮಂದಿ ಯೆಹೂದಿಗಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.ujc.org/page.html?ArticleID=26170 |title=ಫಸ್ಟ್ ಪ್ಲೇನ್‌ಲೋಡ್ ಆಫ್ ಜೀವ್ಸ್ ಫ್ಲೀಯಿಂಗ್ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಅರೈವ್ಸ್ ಇನ್ ಇಸ್ರೇಲ್ |access-date=2010-05-24 |archive-date=2008-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080201175808/http://www.ujc.org/page.html?ArticleID=26170 |url-status=dead }}</ref> ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳೆಂದರೆ, [[ಸಿಖ್]], [[ಬುದ್ಧ]], [[ಹಿಂದು]], [[ಬಹಾಯ್]], ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ಹಲವು ಧರ್ಮಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಧರ್ಮಗಳನ್ನು [[ಸರ್ವ ಚೇತನ ವಾದ]], ಮತ್ತೆ ಕೆಲವನ್ನು ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಮೂಲದಿಂದ ಪಡೆದ ಧರ್ಮಗಳೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ವಿವಿಧ ಮತ ಪಂಗಡ]]ಗಳ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಖಂಡದುದ್ದಕ್ಕೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. {{clear}} === ಭಾಷೆಗಳು === {{Main|Indigenous languages of the Americas|Languages of North America|Languages of South America}} [[ಚಿತ್ರ:Languages of the Americas.PNG|thumb|right|300px|ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳು.]] ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು [[ಭಾಷೆ]]ಗಳನ್ನು ಮಾತನ್ನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಐರೋಪ್ಯ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಹಲವು ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಭಾಷೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿವಿಧ ನೀಗ್ರೊ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೋಲ ಸಂತತಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಭಾಷೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ]]ದ ಪ್ರಭಾವಿಶಾಲಿ ಭಾಷೆ ಎಂದರೆ [[ಸ್ಪಾನಿಷ್]], ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದ ಬೃಹತ್ ರಾಷ್ಟ್ರವೆನಿಸಿರುವ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ]]ನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರಿಂದಲೇ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿವೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದವು ಅಂದರೆ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಗಯಾನಾ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲಿಝೆ]], ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮೂಲದ [[ಹೈಟಿ ಕ್ರಿಯೋಲ ಭಾಷೆ]] ಅಥವಾ ನೀಗ್ರೊ ಭಾಷೆ ಹೈಟಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಆಂಗ್ಲೊ ಅಮೆರಿಕ]]ಗಿಂತ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ [[ದೇಶಿಯ ಭಾಷೆಗಳು]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ, [[Nahuatl]], [[Quechua]], [[Aymara]], ಮತ್ತು [[Guaraní]] ಭಾಷೆಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಇತರೆ ಹಲವು ದೇಶಿಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಆಂಗ್ಲೊ-ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಗಳೆರಡರ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ ಹೈಟಿ ಕ್ರಿಯೋಲ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಕ್ರಿಯೋಲ ಭಾಷೆ]]ಯನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಆಂಗ್ಲೊ ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಬಲ ಭಾಷೆ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]. [[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್]] ಸಹ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ, [[ಕ್ಯುಬೆಕ್]] (Québec)ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ಇದು, [[ನ್ಯೂ ಬ್ರನ್ ಸ್ವಿಕ್]] (New Brunswick)ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜೊತೆ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. [[ಅಮೆರಿಕದ ರಾಜ್ಯ]] [[ಲೂಸಿಯಾನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. [[ನೈಋತ್ಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಪಾನಿಷ್]], ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಇದು [[ನ್ಯೂ ಸ್ಪೇನ್ ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ (Viceroyalty) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಾಗ]]ದ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ದಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮುಂದುಬರೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ತರುವಾಯ ಅಲ್ಲಿ [[ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ವಲಸೆ ಬರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅತ್ಯದಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಂಗ್ಲೊ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಭಾಷಾ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವೊಂದರಲ್ಲೇ 300 ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಿರುವುದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ವಲಸೆ ಗುಂಪುಗಳು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. [[ಗಯಾನಾ]], [[ಸುರಿನಾಮೆ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲಿಝೆ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಆಂಗ್ಲೊ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕಾಗಲಿ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಮಹತ್ವದ ಭಾಷಾವಾರು ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಭಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಗಯಾನಾ ಮತ್ತು ಬೆಲಿಝೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷೆ, ಸುರಿನಾಮೆಯಲ್ಲಿ [[ಡಚ್]] ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಲಿಖಿತ ಭಾಷೆ. * ಸ್ಪಾನಿಷ್ - ಸುಮಾರು 310 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಖಂಡದ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್ - ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಕೆನಡಾ, [[ಜಮೈಕ]], [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೊ]], [[ಬಹಮಸ್]], [[ಬರ್ಮುಡಾ]], ಬೆಲಿಝೆ, ಗಯಾನಾ, [[ಫಾಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಹಲವೆಡೆ ಅಂದಾಜು 300 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಈ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. * ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ - ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 185 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಈ ಭಾಷೆ ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.portugueselanguage.net/portuguese/facts.asp|title = Portuguese Facts|access-date = 2010-05-24|archive-date = 2009-09-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20090917125150/http://www.portugueselanguage.net/portuguese/facts.asp|url-status = dead}}</ref> * ಫ್ರೆಂಚ್ - ಕೆನಡಾ ( ಕ್ಯುಬೆಕ್ ನ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ 7 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು - [[ಕ್ಯುಬೆಕ್ ಫ್ರೆಂಚ್]] ನೋಡಿ - ನ್ಯೂ ಬ್ರನ್ಸ್ ವಿಕ್ ಮತ್ತು [[ನೊವ ಸ್ಕಾಟಿಯ]]ದ [[ಅಕಾಡಿಯ]] ಸಮುದಾಯ), ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ (ಹೈಟಿ, [[ಗಾಡೆಲೊಪ್]], [[ಮಾರ್ಟಿನಿಕ್]]), ಫ್ರೆಂಚ್ ಗಯಾನಾ, ಫ್ರೆಂಚ್ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದ [[ಸೈಂಟ್ ಪಿಯರ್ ಮತ್ತು ಮಿಕೆಲಾನ್]], ಮತ್ತು [[ಅಕಾಡಿಯಾನ]] ( ದಕ್ಷಿಣ ಲೂಸಿಯಾನಾದ ಫ್ರಾಂಕೊಫೋನ್ ಪ್ರದೇಶ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ) ದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 12 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಈ ಭಾಷೆ ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. * ಕೆಚುವಾ - ಈಕ್ವೆಡರ್, ಪೆರು, ಬೊಲಿವಿಯಾ, ಉತ್ತರ ಚಿಲಿ ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯ ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾದ ಸುಮಾರು 10–13 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆ ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. * ಹೈಟಿ ಕ್ರಿಯೋಲ - ಕ್ರಿಯೋಲ ಭಾಷೆ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಹಲವು ಹಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ, ಹೈಟಿ ಹಾಗೂ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಚದುರಿರುವ [[ಹೈಟಿ ಭಾಷಿಕರು]] ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಈ ಭಾಷೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal|title = The "Real" Haitian Creole: Ideology, Metalinguistics, and Orthographic Choice|author = Bambi B. Schieffelin; Rachelle Charlier Doucet|journal = American Ethnologist|volume = 21|number = 1|date = February 1994|pages = 176–200|url = http://links.jstor.org/sici?sici=0094-0496%28199402%2921%3A1%3C176%3AT%22HCIM%3E2.0.CO%3B2-D|doi = 10.1525/ae.1994.21.1.02a00090}}</ref> * [[ಗರಾನಿ]] (avañe'ẽ)- [[ಪರಾಗ್ವೆ]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ]], [[ಬೊಲಿವಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್ ನ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥ ಳೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. * [[ಚೀನಿ ಭಾಷೆ]] - ಇದನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಕೆನಾಡಾ, ಪೆರು ಮತ್ತು ಪನಾಮಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಆಡುತ್ತಾರೆ. * [[ಇಟಲಿ ಭಾಷೆ]] - ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]/[[ಮಿಡ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್]], ಕೆನಾಡಾದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಂಟಾರಿಯೊ]] ಮತ್ತು ಕ್ಯುಬೆಕ್, ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ, ಉರುಗ್ವೆ ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ, [[ಟಲಿಯಾ]] (ಬ್ರೆಜಿಲ್) ಮತ್ತು [[ಚಿಪಿಲೊ]] (ಮೆಕ್ಸಿಕೊ)ದ ಸುಮಾರು ೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಈ ಭಾಷೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. * ಜರ್ಮನ್ - ಸುಮಾರು 2.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ 1.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಹಾಗೂ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ, ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ, ಚಿಲಿ ಮತ್ತು ಪರಾಗ್ವೆಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ತೊಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ. * [[ಆಯ್ಮರ]] - [[ಆಂಡೇಸ್]], ಬೊಲಿವಿಯಾ, ಪೆರು ಮತ್ತು ಚಿಲಿಯ ಸುಮಾರು 2.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="ChileCensus">ಚಿಲೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಣತಿ 2002, ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು [http://www.paginadigital.com.ar/articulos/2008/2008prim/literatura3/agulha-05032008.asp Bilingüismo y el registro matemático aymara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180402163528/http://www.paginadigital.com.ar/articulos/2008/2008prim/literatura3/agulha-05032008.asp |date=2018-04-02 }} ಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.</ref><ref name="eth">[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CL ಚಿಲೆ ಫ್ರೊಫೈಲ್], ಎತ್ನೊಲಾಗ್, 10ನೇಯ ಅಕ್ಟೋಬರ್, ೨೦೦೭ ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> * [[ಕ್ವಿಂಚೆ]] ಮತ್ತು ಇತರೆ [[ಮಾಯಾ ಭಾಷೆಗಳು]] - [[ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ದ ಸುಮಾರು 1.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಂದಿ ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. * [[ನಹುತಾಲ್]] - ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ 1.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಂದಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆ ಇದಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ [[ಅಝ್ಟೆಕ್]] ಜನರ ಭಾಷೆಯೂ ಇದಾಗಿತ್ತು. * [[ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದ ಕ್ರಯೋಲ]] - [[ಪೂರ್ವ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ]] (ಗಾಡೆಲೊಪ್, ಮಾರ್ಟಿನಿಕ್, [[ಡೊಮಿನಿಕ]], [[ಸೈಂಟ್ ಲೂಸಿಯಾ]]) ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಗಯಾನಾದ ಸುಮಾರು 1.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಈ ಭಾಷೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. * [[ಜವನೀಸ್ ಭಾಷೆ]] - [[ಸುರಿನಾಮೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾಷೆ. * [[ಟಗಲಾಗ್ ಭಾಷೆ]] - [[ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಇದ್ದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಈ ಭಾಷೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಈಗ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ 1.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಆಡುತ್ತಾರೆ. * [[ವಿಯಾಟ್ನಾಮೀಸ್ ಭಾಷೆ]] - ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವ 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ. * ಹಲವು [[ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆ]]ಗಳಾದ [[ಹಿಂದಿ]], [[ಪಂಜಾಬಿ]]ಯನ್ನು [[ಇಂಡೋ-ಕೆರಿಬಿಯನ್]] ಜನರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. * [[ಕೊರಿಯನ್ ಭಾಷೆ]] - ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. * [[ಜಪಾನೀಸ್ ಭಾಷೆ]] - ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆ, ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಮತ್ತು ಪೆರುವಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. * [[ಹಮೊಂಗ್]] - [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]ದ ದೇಶಿ ಭಾಷೆ, ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು [[ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಹೊರಗೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಮಾತನ್ನಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. * [[ಅಮೆರಿಕ ಸನ್ನೆ ಭಾಷೆ]] - ಇದು ಅಮೆರಿಕದ ಕ್ಗ್ರುಡರ ಭಾಷೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು 1 ಲಕ್ಷದಿಂದ 5 ಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷೆ ಇದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.indiana.edu/~hlw/Appendices/languages.html|title = A3 Languages cited in this book|author = Mike Gasser|access-date = 2010-05-24|archive-date = 2010-05-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20100524073729/http://www.indiana.edu/~hlw/Appendices/languages.html|url-status = dead}}</ref> * [[ಮಪುಡುಂಗನ್]] (ಅಥವಾ ಮಪುಚೆ) - [[ಚಿಲಿ]] ಮತ್ತು ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾದ ಸುಮಾರು 440,000 ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. * [[ನವಜೊ]] - ನೈಋತ್ಯ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿರುವ [[ನವಜೊ ರಾಷ್ಟ್ರ]](ಭಾರತದ ಪರಿಮಿತಿ)ದ ಸುಮಾರು 178,೦೦೦ ಮಂದಿ ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/facts_for_features/001492.html|title = American Indian & Alaska Native Heritage Month: November 2003|publisher = United States' Census Bureau}}</ref> ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1900ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. * [[ಡಚ್]] - [[ನೆದರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಅರುಬ]] ಮತ್ತು [[ಸುರಿನಾಮೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 210,೦೦೦ ಜನರು ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. * [[ಮಿಸ್ಕಿಟೊ]] - 180,000 ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ [[ಮಿಸ್ಕಿಟೊ]] ಜನರು ಇದನ್ನು ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ದ್ವೀಪ ಕರಾವಳಿಯ [[ನಿಕರಗುವಾ]] ಮತ್ತು [[ಹೊಂಡುರಸ್]] ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. * [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಡಚ್]] - ಹದಿನೇಳು ಮತ್ತು ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಅಮೆರಿಕದ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಡಚ್ಚರ ಕೆಲವು ಜನ (ಸಂತತಿ) ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಗ್ರಾಮ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಈಗಲೂ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಡಚ್ಚರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 85,000 ಇದೆ. * [[ಇನುಕ್ಟಿಟಟ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಎಸ್ಕಿಮೊ ಭಾಷೆಗಳು]] - ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಧ್ರುವ ಭಾಗ (ಶೀತ ವಲಯ)ಮತ್ತು [[ಲಬ್ರೊಡಾರ್]] ಉಪಶೀತವಲಯದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 75,೦೦೦ ಮಂದಿ, ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. * [[ಡ್ಯಾನಿಷ್]] - ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಕ್]] (ಎಸ್ಕಿಮೊ) - ಇವು ಗ್ರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು, ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ಇವೆರದೂ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ ( ಅಂದಾಜು 50,೦೦೦ ಮಂದಿ). [[ಎಸ್ಕಿಮೊ]] ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸೇರದ ಡ್ಯಾನಿಷ್ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವಲಸೆಗಾರರು ಡ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. * [[ಕ್ರೀ]] - ಅಲ್ಗೊಂಕ್ವಿ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುಂಪಿನ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಕ್ರೀ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕ್ರೀ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 50,೦೦೦ ಮಂದಿ ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. * [[ನಿಕರಾಗುವಾ ಕ್ರಯೋಲ]] - ನಿಕರಗುವಾದ 30,೦೦೦ ಜನ ಈ ಭಾಷೆ ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ [[ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು]], [[ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ನರು]] ಮತ್ತು [[ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರು]] ಮೂಲತಃ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. * [[ಗರಿಫುನ]] (ಅಥವಾ ಗರಿನಗು) - ಕೆರಿಬಿಯನ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ) ಕರಾವಳಿಯ ಬೆಲಿಝೆ, ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ, ಹೊಂಡುರಸ್ ಮತ್ತು ನಿಕರಾಗುವಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಗರಿಫುನ ಜನರು, ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರು ಹೊಂಡುರಸ್ ನಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. * [[ವೇಲ್ಸ್]] - ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾದ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳಾದ [[ಟ್ರೆಲಿ]] ಮತ್ತು [[ರಾ(ವ್)ಸನ್]] ಗಳಿಗೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬಂದ [[ವೇಲ್ಸ್]] ಸಮುದಾಯದ 25,೦೦೦ ಜನರು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರು ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. * [[ಚೆರೋಕಿ]] - ಅಮೆರಿಕದ [[ಒಕ್ಲಹಾಮಾ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 19,000 ಜನರು ಈ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಈ ಭಾಷೆಯು ಮತ್ತೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಚೆರೋಕಿ ಭಾಷೆಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ ಇದೆ, ಚೆರೋಕಿ ಲಿಖಿತ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಗುಲ್ಲ್ಹಾ]] - ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಆಫ್ರಿಕಾ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆಧರಿತ ಗುಲ್ಲ್ಹಾ ಕ್ರಯೋಲ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಗುಲ್ಲ್ಹಾ ಜನರು ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಮೆರಿಕ ಕರಾವಳಿ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕರೋಲಿನಾ]] ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರಾದ ಈ ಜನರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. * [[ಸ್ರನನ್ ಟೊಂಗೊ]] - ಟಕಿಟಕಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಆಡು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಸುರಿನಾಮೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಪಾನಿಷ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಡಚ್, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕ್ರಯೋಲ ಭಾಷೆ ಇದಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಷೆಗಳು ವಿವಿಧ ಪದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಮಾತೃ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ ಬಳಕೆಯ ಕ್ರಮ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಕೆಲವು ಭಾಷೆಗಳು ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡು, ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಹೊಸ ಭಾಷೆಗಳೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಪಪಿಯಾಮೆಂಟು]] ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಇದು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಸ್ಪಾನಿಷ್, ಡಚ್, [[ಅರವಕ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆ]], ಹಲವಾರು [[ಆಫ್ರಿಕಾ ಭಾಷೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳ (ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಸಾಹತುಗಾರರನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ) ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಈ ಭಾಷೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ವಲಸೆಯ ಏಕೈಕ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಸಮುದಾಯಗಳು ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ ಮತ್ತಿ ಕೆನಡಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ವಲಸೆಗಾರರ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Montreal Twilight Panorama 2006.jpg|thumb|center|590px|ಮಾಂಟ್ರೆಯಲ್,ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾತನಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ನಗರ]] == ಶಾಬ್ದಿಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾರ್ಥ[ಪರಿಭಾಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರ] == {{see|Americas (terminology)}} {{Subdivisions of the Americas|100px}} [[ಚಿತ್ರ:Spanish Empire-Americas.png|thumb|right|ಅವರ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾನಿಷ ಅಮೆರಿಕದ ವಸಾಹತುಗಳು (ಪೀಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಂತರ ೧೭೮೩)]] === ಅಮೆರಿಕ/ಅಮೆರಿಕಸ್ === ವಿಶ್ವದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕ ಎಂಬ [[ಏಕವಾಚಕ]] ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ''ಅಮೆರಿಕಸ್'' ಎಂಬ ''s'' ಜೊತೆಗಿನ [[ಬಹುವಾಚಕ]] [[ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪಪದ]]ವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ''ಅಮೆರಿಕ'' ಹೆಸರನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಮೇಲಿನಂತೆ ಬಳಸುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ<ref>''ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಶ್‌ಫರ್ಡ್ ಕಂಪ್ಲಿಟ್ ವರ್ಡ್‌ಪೈಂಡರ್''. 1993. (ISBN 0-276-42101-9) ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಯುಎಸ್‌ಎ: [[ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ಅಸೊಸಿಯೇಷನ್]]; ಪು. 45.</ref>; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಸಮಿತಿ]]ಯು ಐದು ಖಂಡಗಳಿಗೂ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ''ಅಮೆರಿಕ'' ಹೆಸರನ್ನೇ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ, [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಚಿಹ್ನೆ]]ಯಲ್ಲೂ ಚಿತ್ರಿಸಿದೆ.<ref>[http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1303.pdf ''ದ ಒಲಂಪಿಕ್ ಸಿಂಬಾಲ್ಸ್.'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324234949/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1303.pdf |date=2009-03-24 }} [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕಮಿಟಿ]]. 2002. ಲ್ಯಾಸನೆ: ಒಲಂಪಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ. ಒಲಂಪಿಕ್‌ನ ಐದು ರಿಂಗುಗಳ [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಧ್ವಜ]]ವು ಐದು ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ,ಭಾಗವಹಿಸುವ ಖಂಡಗಳು([http://moscow2001.olympic.org/en/pdf/members_by_continent.pdf ಆಫ್ರಿಕ,ಅಮೆರಿಕಾ,ಏಷ್ಯಾ,ಯುರೋಪ್,ಮತ್ತು ಓಷಿಯಾನಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324234948/http://moscow2001.olympic.org/en/pdf/members_by_continent.pdf |date=2009-03-24 }}).</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ''ಅಮೆರಿಕ'' ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆ ಅಥವಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ''[[ಅಮೆರಿಕನ್ನರು]]'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ<ref>ಬುರ್ಚ್‌ಫೀಲ್ಡ್, ಆರ್.ಡಬ್ಲ್ಯೂ 2004. ''[[ಫೌಲರ್ಸ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಯುಸೇಜ್]].'' (ISBN 0-19-861021-1) ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, ಯುಕೆ: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ.; ಪು. 48.</ref>, ಮೇಲಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಜನರು ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವ ಇಂತಹ ಪದಗಳ ದುರ್ಬಳಕೆಗೆ<ref>"Uso abusivo", numeral 4 ''http://buscon.rae.es/dpdI/SrvltGUIBusDPD?lema=Estados%20Unidos''</ref> ಅಮೆರಿಕದ ಹಲವು ಮಂದಿ ತಮ್ಮ ಅತೃಪ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ರೀತಿಯ ಪದಗಳ ಬಳಕೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಆದಷ್ಟು ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>"ಅಮೆರಿಕನ್." ''ದ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಟು ದ ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್'' (ISBN 0-19-214183-X); ಮ್ಯಾಕ್‌ಆರ್ಥರ್,ಟಾಮ್,ಆವೃತ್ತಿ. 1992. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ., ಪು. 35.</ref><ref name="oxfcdn">"ಅಮೆರಿಕ." ''ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಗೈಡ್ ಟು ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಯುಸೇಜ್.'' (ISBN 0-19-541619-8) ಫೀ, ಮಾರ್ಗರಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಆಲ್ಪೈನ್, ಜೆ., ಆವೃತ್ತಿ., 1997. ಟೊರೊಂಟೊ: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ.; ಪು. 36.</ref><ref>"[http://encarta.msn.com/dictionary_/america.html ಅಮೆರಿಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926031445/http://encarta.msn.com/dictionary_/america.html |date=2009-09-26 }}." ''[http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/dictionaryhome.aspx ಮೈಕ್ರೋಸಾಪ್ಟ್ ಎನ್‌ಕಾರ್ಟಾ ಡಿಕ್ಷನರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091102162627/http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/dictionaryhome.aspx |date=2009-11-02 }}''. 2007. [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಪ್ಟ್]]. [https://web.archive.org/web/20090926031445/http://encarta.msn.com/dictionary_/america.html ಆರ್ಚೀವ್ಡ್] 2009-10-31.</ref> ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಜನರು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕ ಪದವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್'', ''ಯು.ಎಸ್.'', ಅಥವಾ (ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ) ''ಸ್ಟೇಟ್ಸ್'' ಪರ್ಯಾಯ ಪದಗಳಿಂದಲೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="oxfcdn"/> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅರ್ಥಕೋಶ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಪದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.<ref>[http://www.m-w.com/dictionary/America ಅಮೆರಿಕ - ಮೆರಿಯಮ್-ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಘಂಟಿನಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ]</ref><ref>[http://dictionary.reference.com/search?q=America ಅಮೆರಿಕ -ಡಿಕ್ಷನರಿ.ಕಾಮ್‌] ನಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ</ref><ref>[http://www.yourdictionary.com/america]</ref> === ಅಮೆರಿಕನ್ === === ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಳಕೆ === ''ಅಮೆರಿಕ'' ಅಥವಾ ''ಅಮೆರಿಕಸ್'' ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪದ ಬಳಕೆ ಆಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬದಕ್ಕಿಂತ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಲವಾರು ಜನರನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ''ಅಮೆರಿಕನ್'' ಪದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ನಾಗರಿಕರು]], [[ನಿವಾಸಿಗಳು]] ಅಥವಾ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರನ್ನು]] ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುವ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪದ ಬಳಕೆ ಇದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ಕೆನಡಿಯನ್ನರು ತಮ್ಮ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೆನಡಿಯನ್ನರು ಯು.ಎಸ್. ನಾಗರಿಕರು ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಹಾಗೂ [[ಕೆನಡಿಯನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಪದ ಪ್ರಯೋಗದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಅರಿಯದ ಹೊರದೇಶದ ಜನರ ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆಯೂ ಹೌದು.<ref name="oxfcdn"/> ==== ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಬಳಕೆ ==== ಸ್ಪಾನಿಷ್ ನಲ್ಲಿ, ''ಅಮೆರಿಕ'' ಎಂದರೆ ಒಂದು ಖಂಡದ ಹೆಸರು. ಈ ಖಂಡವು ''ಸುಡಾಮೆರಿಕ'' ಮತ್ತು ''ನಾರ್ಟೆಅಮೆರಿಕ'' [[ಉಪಖಂಡ]]ಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ''ಸೆಂಟ್ರೊಅಮೆರಿಕ'' [[ಭೂಭಾಗ]] ಮತ್ತು ''[[ಆಂಟಿಲ್ಲಾಸ್]]'' ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ''ಅಮೆರಿಕ'' ದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ''Americano/a '' ಎಂಬ ಪದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ, ''Europa'' ದೇಶದ ವ್ಯಕ್ಟಿಗೆ ''europeo'' or ''europea'' ಎಂಬ ಪದ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ''sudamericano/a '', ''centroamericano/a '', ''antillano/a'' and ''norteamericano/a'' ಪದಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರು ''americano'' ಅಥವಾ ''americana'' ಪದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''estadounidense'' ಪದವನ್ನು (ಅದರ ಅಕ್ಷರ ಅನುವಾದ ರೂಪ [["United-Staten"]] ಎಂಬುದು) ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಸರನ್ನು ''Estados Unidos de Norteamérica'' ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ''norteamericano'' ಪದವನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದವನ್ನು ಮೂಲತ: ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://buscon.rae.es/dpdI/SrvltGUIBusDPD?lema=Norteam%E9rica Diccionario Panhispánico de Dudas:Norteamérica]</ref> ==== ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಬಳಕೆ ==== [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ನಲ್ಲಿ, ಅಖಂಡ ''ಅಮೆರಿಕ'' ವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವಾಗ ''americano'' ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ನಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅತ್ಯಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನಾರ್ಥ ನೀಡುವ ಪದ, ''estadunidense'' (ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ), "United Statian" ನಂತಹ ಪದ ( ಅಥವಾ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "estadounidense"), ಮತ್ತು "ianque" - "Yankee" ಪದದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರೂಪ - ಈ ಪದಗಳನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೇಶಕ್ಕೆ ''ಅಮೆರಿಕ'' ಪದವನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಮುದ್ರಣ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ''Estados Unidos da América'' (ಅಂದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಎಂದರ್ಥ) ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಸರಳವಾಗಿ, ''Estados Unidos'' (ಅಂದರೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಪದಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಅಮೆರಿಕ ಪದವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಬಳಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ==== ಫ್ರೆಂಚ್ ಬಳಕೆ ==== ''américain '' ಪದವನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಳಸಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಅಮೆರಿಕನ್ ಖಂಡಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬೇಕೇ ಎಂಬ ಗೊಂದಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ, [[ಫ್ರೆಂಚ್‍]]ನಲ್ಲೂ ಇದೆ. ''Amérique'' ನಾಮಪದವನ್ನು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಖಂಡಕ್ಕೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಖಂಡಗಳಿಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ; ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''les États-Unis d'Amérique '', ''les États-Unis'', ಅಥವಾ ''les USA'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳ ಬಹುಪಾಲು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ''américain'' ಗುಣವಾಚಕವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅನೇಕ ಲೇಖಕರು ಹೊರತಂದಿರುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದಿತ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇಪದೇ "traduit de l'américain" ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ವಿಭಿನ್ನಾರ್ಥ ನೀಡದ ''états-unien'', ''étasunien'', ಅಥವಾ ''étatsunien'' ಪದಗಳನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==== ಡಚ್ ಬಳಕೆ ==== ಡಚ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ''Amerika'' ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥ ನೀಡುವ ''de Verenigde Staten'' or ''de VS'' ಪದ ಬಳಕೆಯೂ ಇದೆ, ''Amerika'' ಪದವನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ Americas ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಅಮೆರಿಕಸ್ ಗೆ ಈ ಡಚ್ ಪದವೇ (Amerika) ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಆಗಾಗ ವಿಭಿನ್ನಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಸ್ ನ ಹಲವು ಆತಂಕಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಡಚ್ಚರು ''Noord- en Zuid Amerika'' ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''Latijns Amerika'' ಎಂದು, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ''Zuid Amerika'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ''amerikaans'' ಗುಣವಾಚಕವನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನರು ಮತ್ತು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಅಮೆರಿಕಸ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಯಾವುದೇ ಪರ್ಯಾಯ ಪದಗಳಿಲ್ಲ. ಡಚ್ಚರು ಅಮೆರಿಕಸ್ ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ Argentinian ಪದಕ್ಕೆ ಅವರು ''Argentijns'' ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==== ರಷ್ಯನ್ನರ ಬಳಕೆ ==== 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ "America" ಪದವನ್ನು ಯೂರೋಪ ಮತ್ತು [[ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡ]]ಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಖಂಡಗಳು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂದವು. ವಿಶಾಲ ಭೂರಾಶಿ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ಆರು ಬೃಹತ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಈಗ "ಖಂಡ" ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ (ಯೂರಾಸಿಯಾ, [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]], [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]). ಈಗ ''ಅಮೆರಿಕ'' ಪದವನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಸ್‍ಗೆ ಸಮನಾದ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಪದ ಇಲ್ಲ. == ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು == {{also|List of countries and territories in the Americas}} [[ಚಿತ್ರ:Americas independence map.PNG|thumb|right|250px|ನಕಾಶೆಯು ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇನ್ನೂ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] === ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯಗಳು === ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ 35 [[ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯ]]ಗಳಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 23 ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 12 ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಇವೆ: {| |- | * {{flag|Antigua and Barbuda}} * {{flag|Argentina}} * {{flag|Bahamas}} * {{flag|Barbados}} * {{flag|Belize}} * {{flag|Bolivia}} * {{flag|Brazil}} * {{flag|Canada}} * {{flag|Chile}} * {{flag|Colombia}} * {{flag|Costa Rica}} * {{flag|Cuba}} | width="20" | valign=top | * {{flag|Dominica}} * {{flag|Dominican Republic}} * {{flag|Ecuador}} * {{flag|El Salvador}} * {{flag|Grenada}} * {{flag|Guatemala}} * {{flag|Guyana}} * {{flag|Haiti}} * {{flag|Honduras}} * {{flag|Jamaica}} * {{flag|Mexico}} * {{flag|Nicaragua}} | width="20" | valign=top | * {{flag|Panama}} * {{flag|Paraguay}} * {{flag|Peru}} * {{flag|Saint Kitts and Nevis}} * {{flag|Saint Lucia}} * {{flag|Saint Vincent and the Grenadines}} * {{flag|Suriname}} * {{flag|Trinidad and Tobago}} * {{flag|United States}} * {{flag|Uruguay}} * {{flag|Venezuela}} |} === ಕಡಲಾಚೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಅದೀನ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ವಸಾಹತುಗಳು === ಈ ಮುಂದಿನ ಪಟ್ಟಿಯು ಅಮೇರಿಕದ "ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯಗಳ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬರದ [[ಕಡಲಾಚೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು]], [[ಅದೀನ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. {| |- | {{flag|ಡೆನ್‌ಮಾರ್ಕ್}} *{{flag|ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್}} <br /> {{flag|France}} * {{flag|Guadeloupe}} * {{flag|French Guiana}} * {{flag|Martinique|local}} * {{flag|Saint Barthélemy|local}} * {{flag|Saint Martin}} * {{flag|Saint Pierre and Miquelon|local}} | width="20" | |- valign="top" {{flag|United Kingdom}} * {{flag|Anguilla}} * {{flag|Bermuda}} * {{flag|British Virgin Islands}} * {{flag|Cayman Islands}} * {{flag|Falkland Islands}} * {{flag|Montserrat}} * {{flag|South Georgia and the South Sandwich Islands}} * {{flag|Turks and Caicos Islands}} | width="20" | |- valign="top" {{flag|Netherlands}} * {{flag|Aruba}} * {{flag|Netherlands Antilles}} <br /> {{flag|United States}} * {{flag|Navassa Island}} * {{flag|Puerto Rico}} * {{flag|U.S. Virgin Islands}} <br /> |} == ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು == {{Wiktionary}} {| | valign=top | * [[ಪ್ರಗತಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟ]] * [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ]] * [[ರಾಷ್ಟ್ರಕಾಗಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡಿಯನ್ ಸಮುದಾಯ]] * [[ಕೆರೆಬಿಯನ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಂಘ]] * [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ದ ಸೌತ್]] * [[ಅಮೆರಿಕಾಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊಲಿವೆರಿಯನ್]] * [[ಕೆರೆಬಿಯನ್ ಸಮುದಾಯ]] * [[CARICOM ಏಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ]] * [[ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕಾದವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] * [[ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕಾದವರ ಸಂಸತ್ತು]] * [[ಕಂಟಾಡೋರಾ ಗುಂಪು]] * [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಮುಕ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಥಳ]] * [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮುಕ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಪ್ಪಂದ]] | width= | valign=top | * [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಸತ್ತು]] ಅಥವಾ ([[ಪಾರ್ಲೆಶನೊ]]) * [[ಮೆರ್ಕೊಸರ್ ಅಥವಾ ಮೆರ್ಕೊಸುಲ್]] * [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮುಕ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಪ್ಪಂದ]] * [[ಉತ್ತರ ಅಂಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಒಪ್ಪಂದ ಸಂಸ್ಥೆ]] * [[ಅಮೆರಿಕಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ]] * [[ಈಶಾನ್ಯ ಕೆರೆಬಿಯನ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಂಘ]] * [[ಇಲ್ಬೆರೊ-ಅಮೆರಿಕಾದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಂಘ]] * [[ಸ್ಥಾನೀಯ ಸುರಕ್ಷತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] * [[ರಿಯೊ ಗುಂಪು]] * [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಶಾಲೆಗಳು]] * [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಶೃಂಗ]] * [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]] |} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {| | valign=top | * [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಪರ್ವತಗಳು]] * [[ಬ್ರಿಟೀಶ್ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]] * [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] * [[ಕಾಂಕ್ವಿಸ್ಟೆಡೋರ್]] * [[ಅಮೆರಿಕಾದ ವಸಾಹತು ವಿಮೋಚನೆ]] * [[ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು]] * [[ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಯಾದಿ]] * [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳ ಯಾದಿ]] * [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಮೆರಿಕ]] * [[ಲಾ ಮೆರಿಕಾ]] | width= | valign=top | * [[ಪ್ರಾಚೀನ ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶಗಳು]] * [[ಮೆಸೊಯಾಮೆರಿಕ]] * [[ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ (ಅಮೆರಿಕ)]] * [[ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳು]] * [[ಹೊಸ ಸ್ಪೇನ್ಝ್]] * [[ಹೊಸ ಸ್ವೀಡನ್]] * [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]] * [[ಪಲೆಯೊ-ಇಂಡಿಯನ್ಸ್]] * [[ಪನಾಮೆರಿಕನಿಜಂ]] * [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೋನ್]] |} == ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == * ಅಮೆರಿಕ ''[http://www.columbiagazetteer.org/ ದ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಗೆಜೆಟೀರ್ ಆಫ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆನ್‌ಲೈನ್]''. 2006. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, 2006. * ಅಮೆರಿಕ ''[[ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ]]'', 15ನೇಯ ಆವೃತ್ತಿ. 1986. (ISBN 0-85229-434-4) ಚಿಕಾಗೊ: ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ, Inc. * ಬರ್ಚ್‌ಫಿಲ್ಡ್, ಆರ್. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. 2004. ''[[ಪೌಲರ್ಸ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಯುಸೇಜ್]].'' (ISBN 0-19-861021-1) ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, ಯುಕೆ: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. * ಫೀ, ಮಾರ್ಗೆರಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಅಲ್ಫೈನ್. 1997. ''ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಗೈಡ್ ಟು ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಯುಸೇಜ್.'' (ISBN 0-19-541619-8) ಟೊರೊಂಟೊ: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. * ಕೇನ್, ಕಟೀ ''[http://links.jstor.org/sici?sici=0882-4371%28199921%2942%3C81%3ANMLDSC%3E2.0.CO%3B2-%23&amp;size=LARGE ನಿಟ್ಸ್ ಮೇಕ್ ಲೈಸ್:ಡ್ರೊಗೆಡ, ಸ್ಯಾಂಡ್ ಗ್ರೀಕ್,ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದ ಪೊಯಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಲೊನಿಯಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟರ್ಮಿನೇಶನ್ ]'' ''ಕಲ್ಚರಲ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ '', ಸಂಖ್ಯೆ. 42 (ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್, 1999), ಪು. 81–103 doi:10.2307/1354592 * ಪೀಯರ್ಸಾಲ್, ಜುಡಿ ಮತ್ತು ಟ್ರಂಬ್ಲ್, ಬಿಲ್., ಆವೃತ್ತಿ. 2002. ''[[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ]] '', 2ನೇಯ ಆವೃತ್ತಿ. (ಮರು.) (ISBN 0-19-860652-4) ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, ಯುಕೆ: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. * [[ಚರ್ಚಿಲ್, ವಾರ್ಡ್]] ''[https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=Yg3sSmRf9OUC ಎ ಲಿಟ್ಲ್ ಮ್ಯಾಟರ್ ಆಫ್ ಜೆನೊಸೈಡ್ ]'' ೧೯೯೭ ಸಿಟಿ ಲೈಟ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್ ISBN 0-87286-323-9 * [http://geography.about.com/library/faq/blqzamericas.htm ಉತ್ತರ,ಲ್ಯಾಟಿನ್,ಮಧ್ಯ,ಕೇಂದ್ರ,ದಕ್ಷಿಣ,ಸ್ಪಾನಿಶ್,ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲೋ ಅಮೆರಿಕಾ ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನತೆ ಏನು?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160410093459/http://geography.about.com/library/faq/blqzamericas.htm |date=2016-04-10 }} ಭೂ ವಿವರಣೆ ಅಬೌಟ್.ಕಾಮ್‍ನಲ್ಲಿ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * ಜೋನಾಥನ್ ಕೊಹೆನ್‌ರಿಂದ [http://www.uhmc.sunysb.edu/surgery/america.html ದ ನೇಮಿಂಗ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ: ಫ್ರಾಗ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ವಿ ಹ್ಯಾವ್ ಶೋರ್ಡ್ ಅಗೇನೆಸ್ಟ್ ಅವರ್ಸೆಲ್ವ್ಸ್ ] * [http://www.oas.org/ ಅಮೆರಿಕಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ] * [https://web.archive.org/web/20091121074246/http://www.coha.org/ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆನ್ ಹೆಮಿಸ್ಪೆರಿಕ್ ಅಫೇರ್ಸ್] {{Continents of the world}} {{Regions of the world}} {{America}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕ]] [[ವರ್ಗ:ಸೂಪರ್‌ಕಾಂಟಿನೆಂಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಖಂಡಗಳು]] pedex40djog3yexd9xrcx022e5ved5q 0 4008 1435025 1375868 2026-10-30T11:45:59Z A826 72368 remove unconfirmed information (via JWB) 1435025 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ | image = Shankar-Nag-pic.jpg | imagesize = | caption = | birth_name = ಶಂಕರ್ ನಾಗರ ಕಟ್ಟೆ | birth_date = {{birth date|df=yes|1954|11|9}} | birth_place = ಮಲ್ಲಾಪುರ, [[ಹೊನ್ನಾವರ]] ([[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ]]), [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]], ಭಾರತ | death_date = {{death date and age|df=yes|1990|09|30|1954|11|9}} | death_place = Near Anagod, [[ದಾವಣಗೆರೆ ]], ಕರ್ನಾಟಕ | height = 5 ft 7 in | yearsactive = 1977–1990 | othername = ಶಂಕರ್ ಅಣ್ಣ, ಕರಾಟೆ ಕಿಂಗ್, ಆಟೋರಾಜ, ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್, | occupation = ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕರು, ನಿರ್ಮಾಪಕರು, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಕಿರುತೆರೆಯ ನಟರು,ಕಿರುತೆರೆ ನಿರ್ದೇಶಕರು | spouse = [[ಅರುಂಧತಿ ನಾಗ್]] | children = ಕಾವ್ಯ | ತಂದೆ ತಾಯಿ = Sadananda Nagarakatte<br>Anandi | family = [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]] | website = http://www.shankarnag.in/<br> http://www.rangashankara.org/ }} '''ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್(''' (ನಾಗರಕಟ್ಟೆ ಶಂಕರ್) (9 ನವೆಂಬರ್ 1954 - 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1990) [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ]] ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಖ್ಯಾತ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಆರ್. ಕೆ. ನಾರಾಯಣ್ ಅವರ ಕಿರು ಕಥೆಗಳ ಆಧಾರದ ದೂರದರ್ಶನದ ಮಾಲ್ಗುಡಿ ಡೇಸ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ಉದ್ಘಾಟನಾ IFFI ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ಪುರುಷ) ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು: ಸಿಲ್ವರ್ ಪೀಕಾಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು 7ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=EKo-DwAAQBAJ&pg=PT157&lpg=PT157&dq=iffi+girish+karnad+1979&source=bl&ots=i-oQyInjhS&sig=ouE2Erj4qaPNVQsqJMuI8UEP7Mc&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjwpca06c_YAhUjSo8KHRMmBgIQ6AEIUTAJ#v=onepage&q=iffi+girish+karnad+1979&f=false|title=Conscience of The Race|last=RAY|first=BIBEKANANDA|date=5 April 2017|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|via=Google Books}}</ref> ಅವರು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರ '''22 ಜೂನ್ 1897''' ರ ಸಹ-ಬರಹಗಾರರು. ಅವರು ನಟ [[ಅನಂತ ನಾಗ್]] ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರಾಗಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-10/bangalore/28062999_1_shankar-nag-ranga-shankara-arundhati-nag|title=A cyber memorial for Shankar Nag - Times of India|publisher=|access-date=2018-08-24|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109145611/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-10/bangalore/28062999_1_shankar-nag-ranga-shankara-arundhati-nag|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-24/bangalore/37980368_1_shankar-nag-autorickshaw-documentary-film|title=Celebrating Shankar Nag as Auto Raja - Times of India|publisher=|access-date=2018-08-24|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109145716/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-24/bangalore/37980368_1_shankar-nag-autorickshaw-documentary-film|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YbG4HPNDlsk|title=Shankar Nag Last Interview - Part 2|last=Anand Chandrashekar|first=|date=7 November 2009|publisher=|via=YouTube}}</ref><ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-14/news-interviews/37712791_1_shankar-nag-documentary-auto-raja|title=This one's for Shankar Nag - Times of India|publisher=|access-date=2018-08-24|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109145222/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-14/news-interviews/37712791_1_shankar-nag-documentary-auto-raja|url-status=dead}}</ref> ==ಜನನ, ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== *ನವೆಂಬರ್ ೯,೧೯೫೪ ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲೂಕಿನ ಮಲ್ಲಾಪುರ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದರು.ನಕ್ಷತ್ರ ನಾಮ'ಅವಿನಾಶ'.ಹೀಗೆಂದರೆ ವಿನಾಶವಿಲ್ಲದವನು ಎಂದರ್ಥ.ತಂದೆ ಹೊನ್ನಾವರದ ನಾಗರ ಕಟ್ಟೆಯ ಸದಾನಂದ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಗನನ್ನು ಕರೆಯುತಿದ್ದ ಹೆಸರು ಭವಾನಿ ಶಂಕರ್. ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ನಂತರ ಮುಂಬೈಗೆ ತೆರಳಿದರು. *ಮುಂಬೈನ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಕಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದ ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ತಮಗರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮರಾಠಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಮರಾಠಿ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಗೆಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಚಿತ್ರಕತೆ ರಚಿಸಿದ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರ ’೨೨ ಜೂನ್ ೧೮೯೭’ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. *ಅಣ್ಣನಂತೆ ತಮ್ಮನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೌಕರನಾದರೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಅಭಿರುಚಿ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ತಬಲ, ಕೊಳಲು, ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಲು ಕಲಿತರು. ಮರಾಠಿ ನಾಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದರು. [[ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್|ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡರ]] '[[ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ]]' ಎನ್ನುವ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. *ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಧಾರ್ಥಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ನಂತರದ ೧೨ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಸುಮಾರು ೯೨ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ತ್ರಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಚಿತ್ರ "ಗೆದ್ದ ಮಗ". ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ [[ಅನಂತ ನಾಗ್]] ಅವರೊಡನೆ "[[ಮಿಂಚಿನ ಓಟ]]", "[[ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದ ಅನುಬಂಧ]]" ಮತ್ತು "[[ಗೀತಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೀತಾ]]" ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. *ಇದರಲ್ಲಿ "ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದ ಅನುಬಂಧ" ಮತ್ತು "ಗೀತಾ" ಚಿತ್ರಗಳು [[ಇಳಯರಾಜ]] ಅವರ ಮಧುರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿವೆ. ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದ ಶಂಕರ್ ಅವರು [[ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್|ಗಿರೀಶ ಕಾರ್ನಾಡ]] ರ "ಅಂಜು ಮಲ್ಲಿಗೆ", "ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ" ಮತ್ತು ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಭಾರತೀಯ [[ದೂರದರ್ಶನ|ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲೇ]] ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ [[ಆರ್.ಕೆ.ನಾರಾಯಣ್|ಆರ್.ಕೆ. ನಾರಾಯಣ್]] ಅವರ "[[ಮಾಲ್ಗುಡಿ ಡೇಸ್]] ಅಥವಾ ಮಾಲ್ಗುಡಿಯ ದಿನಗಳು" ಮತ್ತು [[ಸ್ವಾಮಿ]] ಧಾರವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದು ಸಹ ಇದುವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ತರಹದ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿ ಪಂಡಿತರು, ಬುದ್ಧಿ ಜೀವಿಗಳಿಂದಲೂ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ ಮಹೋನ್ನತ ಧಾರವಾಹಿ ‘[[ಮಾಲ್ಗುಡಿ ಡೇಸ್]]’.<ref>{{cite book|url=http://www.goodreads.com/book/show/13504305-nanna-tamma-shankara|title='Nanna tamma Shankara' (My brother Shankara)|last=Nag|first=Anant|publisher=Total Kannada|year=2001|isbn=9788192226903|location=Bangalore}}</ref>. [[File:Bronze Statue of Shankara Nag, 80 feet Road, TippaSandra Entrance Bus Stop, Indiranagar, Bengaluru.jpg|thumb|Bronze Statue of Shankara Nag, 80 feet Road, TippaSandra Entrance Bus Stop, Indiranagar, Bengaluru]] ==ದಾಂಪತ್ಯ ನಾಟಕ ಬದುಕು== ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ [[ಅರುಂಧತಿ ನಾಗ್]].ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿದ್ದ ಅರುಂಧತಿ ಅವರನ್ನು ಇಷ್ಟ ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಮದುವೆಯಾದರು. ಮಗಳು ಕಾವ್ಯ. <BR> ಈ ದಂಪತಿಗಳು ‘ಸಂಕೇತ್’ ಎಂಬ ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗ ತಂಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ‘ಅಂಜುಮಲ್ಲಿಗೆ’, ‘ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್’, ‘ಸಂಧ್ಯಾ ಛಾಯ’, ‘ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ’, ‘ಆಟ ಬೊಂಬಾಟ’, ‘ನಾಗಮಂಡಲ’ ಮುಂತಾದ ಸುಂದರ ನಾಟಕಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ನಿರ್ವಹಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. ನಾಟಕರಂಗದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಒಡನಾಟ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ದಂಪತಿಗಳು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಂತೆ, ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸುಗಮವಾಗಿರುವಂತೆ ನಾಟಕಮಂದಿರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದರು. ಆ ಯೋಜನೆಯು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ದುರ್ಮರಣಕ್ಕೀಡಾದರು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅರುಂಧತಿನಾಗ್ ಆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ, ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದಾರೆ.ಆ ರಂಗಮಂದಿರಕ್ಕೆ [http://www.rangashankara.org/home/rangatest/# "ರಂಗಶಂಕರ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809084632/http://www.rangashankara.org/home/rangatest/ |date=2011-08-09 }} ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು."ರಂಗಶಂಕರ" ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ==ನಿಧನ== *[[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦]], [[೧೯೯೦]] ರಂದು ದಾವಣಗೆರೆಯ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದಾದ ಅನಗೋಡು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಕುರಸ್ವಾಮಿ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭವದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದ ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ಅವರು ಕಾರು ಅಪಘಾತದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು.<ref>{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/shanker-nags-malgudi-days-is-back-on-television/265658-71-205.html|title=Shanker Nag's 'Malgudi Days' is back on television|date=12 June 2012|newspaper=IBN Live|accessdate=16 January 2014|archive-date=16 ಜನವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116141626/http://ibnlive.in.com/news/shanker-nags-malgudi-days-is-back-on-television/265658-71-205.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0244911/reviews|title=Malgudi days : Reviews|publisher=IMDb|accessdate=16 January 2014}}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಗೌರವ== *ಇವರು ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು ಉದಾಹರಣೆಗೆ '''ಮಿಂಚಿನ ಓಟ''' ಮತ್ತು '''ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದೆ ಹೀಗೆ''' ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದ್ವಿತೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ (೧೯೭೯-೮೦ರಲ್ಲಿ) ಹಾಗೂ ತೃತೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ (೧೯೮೩-೮೪ರಲ್ಲಿ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. * '''ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್''' ೧೯೮೪-೮೫ ರ ಸಾಲಿನ ಪ್ರಥಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಪಾನನಿಷೇಧದ ಬಗೆಗಿನ ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿ ರಜತ ಕಮಲ ಮತ್ತು ನಗದು ಬಹುಮಾನವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದರು. *ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಚಾಲಿತ ಶಬ್ದಗ್ರಹಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿತ್ತ ಸಂಕೇತ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ '''ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್''' ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ಕಲಾ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/Ready-for-an-encore/articleshow/205174.cms?|title=Ready for an encore|date=28 September 2003|accessdate=3 November 2015}}</ref> *ಸುಮಾರು ೯೪ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ '''ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್''', ನಟನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಸೈ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು ಇಬ್ಬರೂ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡದ್ದು ಶಂಕರರ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Shankar-Nag-accident-Family-to-get-Rs-26-8-lakh/articleshow/4049219.cms|title=Shankar Nag accident: Family to get Rs 26.8 lakk|date=30 January 2009|newspaper=The Times of India|accessdate=8 February 2017|agency=TNimes News Network}}</ref> [[ನಿಗೂಢ ರಹಸ್ಯ]] '''ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್''' ಅಭಿನಯದ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ..<ref>http://www.knowitonce.com/entertainment/pravadi-kannada-shankar-nag-movie-review.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://mp3loot.ninja/index.php?q=tv9+filmy+funda+pravadi+shankar+nag+comes+alive+shankar+nag+s+animation+filmy+pravadhi&type=video&view=536a755066436d62633730 Tv9 Filmy Funda Pravadi Shankar Nag Comes Alive Shankar Nag S Animation Filmy Pravadhi – Free MP3, Lyrics, Albums & Video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303212858/http://mp3loot.ninja/index.php?q=tv9+filmy+funda+pravadi+shankar+nag+comes+alive+shankar+nag+s+animation+filmy+pravadhi&type=video&view=536a755066436d62633730 |date=2016-03-03 }}. Mp3loot.ninja. Retrieved 1 October 2016.</ref> == ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿತ್ರಗಳು== * [[ಒಂದು ಮುತ್ತಿನ ಕಥೆ]] * [[ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದ ಅನುಬಂಧ]] * [[ಮಿಂಚಿನ ಓಟ]] * [[ಗೀತಾ]] * [[ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ]] * [[ಹೊಸ ತೀರ್ಪು]] * [[ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್]] * [[ಒಂದು ಮುತ್ತಿನ ಕಥೆ]] * [[ಮಾಲ್ಗುಡಿ ಡೇಸ್]] ಧಾರಾವಾಹಿ * [[ಲಾಲಚ್]] (ಹಿಂದಿ) ==ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ಅವರ ಕನಸುಗಳು== <BR> ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ರೋಪ್ ವೇ, ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು, ರಂಗಮಂದಿರ ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಸಿ ಅಂದಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ '''ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗ್ಗಡೆ''' ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು '''ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್'''.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/05/20/stories/2007052005071000.htm|title=Music director L. Vaidyanathan dead|date=20 May 2007|newspaper=The Hindu|accessdate=16 January 2014|archive-date=21 ಮೇ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070521194938/http://www.hindu.com/2007/05/20/stories/2007052005071000.htm|url-status=dead}}</ref> ==ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ== {{colbegin|3}} *1) [[ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ]] - ೧೯೭೮ *2) [[ಸೀತಾ ರಾಮು]] - ೧೯೭೯ *3) [[ಐ ಲವ್ ಯೂ]] - ೧೯೭೯ *4) [[ಪ್ರೀತಿ ಮಾಡು ತಮಾಷೆ ನೋಡು]] - ೧೯೭೯ *5) [[ಮಧುಚಂದ್ರ]] - ೧೯೭೯ *6) [[ಮಿಂಚಿನ ಓಟ]] - ೧೯೮೦ *7) [[ಆಟೋರಾಜ]] - ೧೯೮೦ *8) [[ಮೂಗನ ಸೇಡು]] - ೧೯೮೦ *9) [[ಹದ್ದಿನ ಕಣ್ಣು]] - ೧೯೮೦ *10) [[ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಆರು ಕಣ್ಣು]] - ೧೯೮೦ *11) [[ಆರದ ಗಾಯ]] - ೧೯೮೦ *12) [[ರುಸ್ತುಮ್ ಜೋಡಿ]] - ೧೯೮೦ *13) [[ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದ ಅನುಬಂಧ]] - ೧೯೮೦ *14) [[ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ]] - ೧೯೮೧ *15) [[ಕುಲಪುತ್ರ]] - ೧೯೮೧ *16) [[ಹಣಬಲವೋ ಜನಬಲವೋ]] - ೧೯೮೧ *17) [[ಗೀತಾ]] - ೧೯೮೧ *18) [[ದೇವರ ಆಟ]] - ೧೯೮೧ *19) [[ಭರ್ಜರಿ ಬೇಟೆ]] - ೧೯೮೧ *20) [[ಮುನಿಯನ ಮಾದರಿ]] - ೧೯೮೧ *21) [[ಜೀವಕ್ಕೆ ಜೀವ]] - ೧೯೮೧ *22) [[ಅರ್ಚನ]] - ೧೯೮೨ *23) [[ಬೆಂಕಿ ಚೆಂಡು]] - ೧೯೮೨ *24) [[ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಳ್ಳನಲ್ಲ]] - ೧೯೮೨ *25) [[ನ್ಯಾಯ ಎಲ್ಲಿದೆ?]] - ೧೯೮೨ *26) [[ಧರ್ಮ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿತು]] - ೧೯೮೨ *27) [[ಗೆದ್ದಮಗ]] - ೧೯೮೩ *28) [[ನ್ಯಾಯ ಗೆದ್ದಿತು]] - ೧೯೮೩ *29) [[ಚಂಡಿ ಚಾಮುಂಡಿ]] - ೧೯೮೩ *30) [[ಕೆರಳಿದ ಹೆಣ್ಣು]] - ೧೯೮೩ *31) [[ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ]] - ೧೯೮೩ *32) [[ಆಕ್ರೋಶ]] - ೧೯೮೩ *33) [[ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ]] - ೧೯೮೩ *34) [[ನಗಬೇಕಮ್ಮ ನಗಬೇಕು]] - ೧೯೮೪ *35) [[ರಕ್ತ ತಿಲಕ]] - ೧೯೮೪ *36) [[ತಾಳಿಯ ಭಾಗ್ಯ]] - ೧೯೮೪ *37) [[ಬೆಂಕಿ ಬಿರುಗಾಳಿ]] - ೧೯೮೪ *38) [[ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪ]] - ೧೯೮೪ *39) [[ಇಂದಿನ ಭಾರತ]] - ೧೯೮೪ *40) [[ಬೆದರು ಬೊಂಬೆ]] - ೧೯೮೪ *41) [[ಶಪಥ]] - ೧೯೮೪ *42) [[ಗಂಡು ಭೇರುಂಡ]] - ೧೯೮೪ *43) [[ಪವಿತ್ರ ಪ್ರೇಮ]] - ೧೯೮೪ *44) [[ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್]] - ೧೯೮೪ *45) [[ಆಶಾಕಿರಣ]] - ೧೯೮೪ *46) [[ಮಕ್ಕಳಿರಲವ್ವ ಮನೆತುಂಬ]] - ೧೯೮೪ *47) [[ಅಪೂರ್ವ ಸಂಗಮ]] - ೧೯೮೪ *48) [[ತಾಯಿ ಕನಸು]] - ೧೯೮೫ *49) [[ಪರಮೇಶಿ ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಸಂಗ]] - ೧೯೮೫ *50) [[ಮಾನವ ದಾನವ]] - ೧೯೮೫ *51) [[ಕಿಲಾಡಿ ಅಳಿಯ]] - ೧೯೮೫ *52) [[ವಜ್ರಮುಷ್ಟಿ]] - ೧೯೮೫ *53) [[ಕರಿನಾಗ]] - ೧೯೮೫ *54) [[ತಾಯಿಯೆ ನನ್ನ ದೇವರು]] - ೧೯೮೬ *55) [[ನಾ ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಸುವೆ]] - ೧೯೮೬ *56) [[ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆ]] - ೧೯೮೬ *57) [[ರಸ್ತೆ ರಾಜ]] - ೧೯೮೬ *58) [[ಸಂಸಾರದ ಗುಟ್ಟು]] - ೧೯೮೬ *59) [[ತಾಯಿ]] - ೧೯೮೭ *60) [[ಈ ಬಂಧ ಅನುಬಂಧ]] - ೧೯೮೭ *61) [[ಹುಲಿ ಹೆಬ್ಬುಲಿ]] - ೧೯೮೭ *62) [[ಲಾರಿ ಡ್ರೈವರ್]] - ೧೯೮೭ *63) [[ಅಂತಿಮ ಘಟ್ಟ]] - ೧೯೮೭ *64) [[ದಿಗ್ವಿಜಯ]] - ೧೯೮೭ *65) [[ಶಕ್ತಿ]] - ೧೯೮೮ *66) [[ಸಾಂಗ್ಲಿಯಾನ]] - ೧೯೮೮ *67) [[ಧರ್ಮಾತ್ಮ]] - ೧೯೮೮ *68) [[ಮಿಥಿಲೆಯ ಸೀತೆಯರು]] - ೧೯೮೮ *69) [[ತರ್ಕ]] - ೧೯೮೯ *70) [[ಮಹಾಯುದ್ಧ]] - ೧೯೮೯ *71) [[ಅಂತಿಂಥ ಗಂಡು ನಾನಲ್ಲ]] - ೧೯೮೯ *72) [[ವಾಲ್ ಪೋಸ್ಟರ್]] - ೧೯೮೯ *73) [[ಸಿ.ಬಿ.ಐ ಶಂಕರ್]] - ೧೯೮೯ *74) [[ಇದು ಸಾಧ್ಯ]] - ೧೯೮೯ *75) [[ರಾಜ ಸಿಂಹ]] - ೧೯೮೯ *76) [[ಜಯಭೇರಿ]] - ೧೯೮೯ *77) [[ನರಸಿಂಹ]] - ೧೯೮೯ *78) [[ಎಸ್.ಪಿ.ಸಾಂಗ್ಲಿಯಾನ ಭಾಗ-೨]] - ೧೯೯೦ *79) [[ರಾಮರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು]] - ೧೯೯೦ *80) [[ಮಹೇಶ್ವರ]] - ೧೯೯೦ *81) [[ತ್ರೀನೇತ್ರ]] - ೧೯೯೦ *82) [[ಆವೇಶ]] - ೧೯೯೦ *83) [[ಹೊಸ ಜೀವನ]] - ೧೯೯೦ *84) [[ಹಳ್ಳಿಯ ಸುರಾಸುರರು]] - ೧೯೯೦ *85) [[ಭಲೇ ಚತುರ]] - ೧೯೯೦ *86) [[ಆಟ ಬೊಂಬಾಟ]] - ೧೯೯೦ *87) [[ನಿಗೂಢ ರಹಸ್ಯ]] - ೧೯೯೦ *88) [[ನಕ್ಕಳಾ ರಾಜಕುಮಾರಿ]] - ೧೯೯೧ *89) [[ಪುಂಡಪ್ರಚಂಡ]] - ೧೯೯೧ *90) [[ಸುಂದರಕಾಂಡ]] - ೧೯೯೧ *91) [[ನಾಗಿಣಿ]] - ೧೯೯೧ *92) [[ಪ್ರಾಣ ಸ್ನೇಹಿತ]] - ೧೯೯೩ *93) [[ಸರ್ವಸಾಕ್ಷಿ]] (ಮರಾಠಿ) - ೧೯೭೮ *94) [[ಉತ್ಸವ್]] (ಹಿಂದಿ) - ೧೯೮೪ {{colend}} ==ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ಅವರ ರೇಡಿಯೋ ಸಂದರ್ಶನ== '''ಕರಾಟೆ ಕಿಂಗ್ ಶಂಕರ್ ನಾಗ್ ಅವರು ೧೯೮೮ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಸಂದರ್ಶನ''' ತೂರುರುರೂರು ತೂರುತುರೂರು ತು ಅರೆರೆರೆರೆ ಕ್ಷಮ್ಸಿ ನಿಮ್ಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಲಿಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ನಿಮ್ಮ ರೇಡಿಯೋ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟ್ರು ಆನ್ ಆಗಿರ್ಬೋದು ಅಂತ ಯೋಚ್ನೇನೆ ಬರ್ಲಿಲ್ಲ ನೋಡಿ ಅದಕ್ಕೆ ನನ್ ಪಾಡಿಗೆ ಲಲಲಲ ಅಂತ ಬೇಸರವಾಗಿ ಹಾಡ್ತಾ ಇದ್ದೆ ತಿರ್ಗ ಕ್ಷಮ್ಸಿ ನಾನು ಇದೆಲ್ಲ ನನ್ ಪರಿಚಯ ಮಾಡ್ಕೊಳ್ದೇನೆ ಮಾತಾಡ್ತಾಯಿದ್ದೀನಿ ಈಗ ನಿಮ್ಮಲ್ ಯಾರಾದ್ರು ಹೇಳ್ವೋದು ಪರಿಚಯದಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ ಮಹರಾಯ ಅಂತ ಇದೆ ಇದೆ ಇದೆ ಸಾರ್ ಪರಿಚಯ ಆದ್ರೆ ನಾವು ನೀವು ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ರ ಆಗ್ತಿವಿ ಅಂದ್ರೆ ನನ್ ಮಾತ್ ಕೇಳಿದ್ರೆ ನಿಮ್ಗೆ ಅಥವಾ ನಿಮ್ ಮಾತ್ ಕೇಳಿದ್ರೆ ನನಗೆ ಒಂಥರಾ ಅನುಕಂಪ ಪೂರಿತವಾದ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯ ನನ್ನ ಹೆಸರು ನಾಗರಕಟ್ಟೆ ಶಂಕರ ಉರುಫ್ ಶಂಕರ್ ನಾಗ್ ಅಂತ ನಮಸ್ಕಾರ ಇದೇ ನಾಡು ಇದೇ ಭಾಷೆ ಎಂದೆಂದೂ ನನ್ನದಾಗಿರಲಿ ಬಹಳ ದಿನಗಳಾದ್ಮೇಲೆ ನಿಮ್ಮನ್ನ ಭೇಟಿ ಮಾಡ್ತಾಯಿದ್ದೀನಿ ಆದ್ರೆ ಏನ್ ಮಾಡೋದು ಪ್ರಿಯ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೆ ಕೆಲ್ಸ ಕೆಲ್ಸ ಕೆಲ್ಸ ಅಂತ ಊರೂರು ಸುತ್ತೋದೆ ಆಯ್ತು ವಿನಾ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್ ಹತ್ರ ಬರೋಕೆ ಆಗ್ಲಿಲ್ಲ ಅಂತು ಇವತ್ ತಮ್ಮೆಲ್ಲರತ್ರ ಮಾತಾಡೋ ಯೋಗ ಇತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದೀನಿ ಮತ್ತೆ ಇಂಥ ಒಂದು ಸುವರ್ಣವಕಾಶ ದೊರಕಿದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆ ಹಾಡು ಕೇಳುಸ್ಕೊ ಬೇಕಲ್ವ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ಅರೆ ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ಸ್ವಾಮಿ ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವ್ ಹೀಗಿರೋದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲ ಅಂದ್ರೆ ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಅವರ ಚಿತ್ರ ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂದ್ರೆ ಆ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಕೆಲ್ಸ ಮಾಡೊ ಅವಕಾಶ ಸಿಗೊ ಮುಂಚೆ ನಾನು ಬಹಳಷ್ಟು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲ್ಸ ಮಾಡ್ತಾಯಿದ್ದೆ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನ ಲೈಟಿಂಗು ಬ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟೇಜು ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕಲ್ಲಿ ನೌಕ್ರಿನು ಮಾಡ್ತಾಯಿದ್ದೆ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಅಲ್ಲ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಅಲ್ಲ ಓಸಿಯಾಗಿ ಓಸಿ ರಿ ಓಸಿ ಅಂದ್ರೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ವ ನಿಮ್ಗೆ ಆರ್ಡಿನರಿ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಆ ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಯಂಕಾಲ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೌಕ್ರಿ ಮುಗ್ಸಿ ಒಂದು ನಾಟ್ಕದ ರಿಹರ್ಸಲ್ ಮಾಡ್ತಿರೊವಾಗ ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಅವ್ರು ಬಂದ್ರು ನೋಡುದ್ರು ಮತ್ ಕೇಳುದ್ರು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಟ್ ಮಾಡ್ತಿಯೇನೋ ಹುಡುಗ ಅಂತ ಸಿನಿಮಾ ಅಂದ್ರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಯ ಹೆದ್ರಿಕೆ ಇದ್ದೆ ಇತ್ತು ಆದ್ರು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡಿ ಓ ಸಿನಿಮಾ ತಾನೆ ಅದ್ರಲ್ ಏನಂತೆ ಮಾಡಣ ಸಾರ್ ಅಂದೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ದಾಂಡೇಲಿಯ ಗಾಢವಾದ ಸುಂದರವಾದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದೆ ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದ ಚಿತ್ರದ ಈ ಹಾಡು ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಾಗ ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಗಿತು ಡಬ್ಬಿಂಗು ಆಯ್ತು ಫಸ್ಟ್ ಪ್ರಿಂಟು ಆಚೆ ಬಂತು ಸುತ್ ಮುತ್ ಇರೊ ಸ್ವಲ್ಪ್ ಜನಗಳು ಅಂದ್ರೆ ಪ್ರಿವ್ಯೂ ನೋಡ್ದೋರು ಪರ್ವಾಗಿಲ್ವೆ ಹುಡ್ಗ ಸುಮಾರಾಗ್ ಅಭಿನಯ ಮಾಡ್ತಾನೆ ಅಂದ್ರು ಈ ಮಾತ್ ಕೇಳಿದ್ದೆ ಕ್ಷಣ ನನ್ನ ಈ ಹುಬ್ಬು ತಲೆಕೂದ್ಲಿಗೆ ಎಗ್ರಿ ಸಿಕ್ಕಾಕೊಬಿಡ್ತು ಇನ್ ಶಾರ್ಟ್ ಸಿನಿಮಾ ಅ್ಯಕ್ಟರ್ ಆಗ್ತಿನಿ ಅಂತ ನಾನು ಕನ್ಸಲ್ಲು ನೆನ್ಕೊಂಡಿರ್ಲಿಲ್ಲ ರಜತ ಪರದೆ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ್ನೆ ಸಲ ನನ್ನನ್ನೆ ನಾನು ನೋಡ್ದಾಗ ಒಂತರಾ ಅನ್ನುಸ್ತು ಅಲ್ಲ ಇದ್ಯಾಕ್ ನನ್ ಮೊಗ ಹೀಗ್ ಕಾಣಿಸ್ತಾ ಇದೆ ಅದ್ಯಾಕೆ ನಡೆಯೊವಾಗ ನನ್ ಕೈ ವಂಕ್ ಪಂಕ್ ಆಗಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೋ ಹೋಗುತ್ತೆ ಎಕ್ಸೆಟ್ರಾ ಎಕ್ಸೆಟ್ರಾ ಇಂಥ ಯೋಚ್ನೆ ಇರೋವಾಗ ಅಬ್ಬಯ್ಯನಾಯ್ಡು ಅವ್ರ್ ಕಣ್ಣು ನನ್ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು ಮತ್ತೆ ಸೀತಾರಾಮು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯ ಮಾಡೋಕೆ ಅವ್ರ್ ದೊಡ್ ಮನಸ್ ಮಾಡಿ ನನ್ಗೊಂದು ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ರು ಮೊದಲ್ನೆ ದಿನ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ ಹೋದ್ರೆ ನನ್ ಹೃದಯ ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತ್ ಬಿಡ್ತು ಯಾಕಂದ್ರೆ ಮೊದಲ್ನೆ ದಿನವೆ ಈ ಹಾಡಿನ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಇತ್ತು ಒಂದೇ ಒಂದು ಆಸೆಯು ತೋಳಲಿ ಬಳಸಲು ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಯಕೆಯು ನಿನ್ನ ಮುದ್ದಾಡಲು ನಿನ್ನ ಮುದ್ದಾಡಲು ಒಂದೇ ಒಂದು ಆಸೆಯು ತೋಳಲಿ ಬಳಸಲು ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಯಕೆಯು ನಿನ್ನ ಮುದ್ದಾಡಲು ನಿನ್ನ ಮುದ್ದಾಡಲು ಈ ಹಾಡಿನ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಗಿಯೊಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನಿಂತೋಗಿರು ನನ್ನ ಹೃದಯ ಆಚೆನೇ ಬಂದ್ಬಿಡ್ತು ಅಂದ್ರೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಆಗಲಾರದು ಯಾಕೆಂದ್ರೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಂಚೆ ನಾನ್ ಎಲ್ಲೂ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಮೇಲೆ ಹಾಡಿರ್ಲಿಲ್ಲ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಅಂದ್ರೆ ಏನು ಅಂತ ಅದಕ್ ಮುಂಚೆನೆ ಗೊತ್ತಿರ್ಲಿಲ್ಲ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಸೋಮಶೇಖರ್ ಅವ್ರು ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಉಡುಪಿ ಜಯರಾಂ ಅವ್ರು ಆ್ಯಕ್ಷನ್ ಅಂದ್ರು ಜಿಗಿತ ಜಿಗಿತ ಸ್ಟೆಪ್ ಹಾಕು ಅಂದ್ರು ನಾನ್ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡ್ದೆ ರಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡ್ದೆ ಆದ್ರೆ ಕೈ ಬರ್ಬೆಕಾಗ್ ಜಾಗ್ ದಲ್ಲಿ ಧೀ ಬರ್ತಾಯಿತ್ತು ಕಾಲ್ ಸರಿ ಬಿದ್ರೆ ಕೈ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೋ ಹೋಗ್ತಾ ಇತ್ತು ಕೊನೆಗ್ ಸುಸ್ತಾಗಿ ಒಂದ್ ಮೂಲೆಲ್ ಹೋಗಿ ಸಿಗರೆಟ್ ಸೇದ್ತಾ ಕುತ್ಕೊಬಿಟ್ಟೆ ಆಗ ಆ ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕಿ ಮಂಜುಳಾ ಬಂದ್ರು ಧೈರ್ಯ ಕೊಟ್ರು ಮೊದಲ್ನೆ ಸಲ ಹಾಗ್ ಆಗುತ್ತೆ ಬಿಡಿ ನನ್ ಜೊತೆ ಎಲ್ಲ ಸ್ಟೆಪ್ ಒಂದ್ ಸಲ ಹಾಕ್ ನೋಡಿ ಎಲ್ಲಾ ಸರಿಹೋಗುತ್ತೆ ಬನ್ನಿ ಅಂದ್ರು ಅವರ ಆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಆ ಸಹಾಯ ನಾನೆಂದು ಮರೆಯೊ ಹಾಗಿಲ್ಲ ಆ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದ ನಂತರ ಮಂಜುಳಾ ಅವ್ರ್ ಜೊತೆಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸೊ ಅವಕಾಶ ನನಗ್ ಸಿಕ್ತು ಆದ್ರೆ ಇವತ್ ದುಃಖ ಒಂದೇ ಈಗ್ ಒಳ್ಳೆ ಕಾಲ ಜೊತೆಯಲ್ ಕಳೆಯೋಣ ಅಂದ್ರೆ ಮಂಜುಳಾ ಅವ್ರು ನಮ್ಮ ಜೊತೆಲಿ ಇಲ್ಲ ದಿವಂಗತ ಮಂಜುಳಾ ಅವ್ರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡು ನೀನಿರಲು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಲ್ಲ ಹಸಿರಾದಂತೆ ಕೆಲವು ಸಲ ಮಂಜುಳಾ ಅಂಥ ಒಳ್ಳೆ ನಟಿ ಇವತ್ತು ಇಲ್ಲ ಅಂತ ನಂಬೋಕೆ ಆಗಲ್ಲ ಆದ್ರೆ ಜೀವನ ಇರೋದೆ ಹೀಗೆ ಅನ್ಸುತ್ತೆ ಈ ಜೀವನ ಅನ್ನೋದು ನೂರಾರು ಬಣ್ಣಗಳು ಕೂಡಿ ಎಷ್ಟು ವಿಶಾಲ ಅನ್ಸುತ್ತೆ ಅಷ್ಟೇ ಸಂಕುಚಿತ ಆಗ್ಬಿಡುತ್ತೆ ಒಮ್ಮೆ ತಂಪಾಗಿ ಉದ್ದವಾಗಿ ಕಾಣ್ಸೊ ಮೆತ್ತನೆ ಹಾಸಿಗೆ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ಗತಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೋಗ್ ಕೂತ್ಬಿಡುತ್ತೆ ಹೊಸ ರೂಪ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ತಂದ್ ಕೊಟ್ಟ ಅನುಭವಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದ್ ಸುರುಳಿ ಅಗೋಯ್ತಲ್ಲ ಅಂತ ದುಃಖನು ಆಗುತ್ತೆ ಆದ್ರೆ ಜೀವನ ಮಾತ್ರ ನಡ್ದೆ ನಡಿಯುತ್ತೆ ದೋಣಿ ಸಾಗಲಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲಿ ದೂರ ತೀರವ ಸೇರಲಿ ದೂರ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗೊ ಅವಕಾಶ ಒಂದು ಮುತ್ತಿನ ಕಥೆ ಈ ಚಿತ್ರದಿಂದ ದೊರೆಕ್ತು ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಂದ್ರೆ ಅಂಡರ್ ವಾಟರ್ ಹೋಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡ್ಬೆಕಾಗಿತ್ತು ಎರಡ್ನೆದು ನೀರಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಮಾಸ್ಕು ಅಥವಾ ಯಾವ್ ಸಹಾಯ ಇಲ್ಲದೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡ್ಬೆಕಾಗಿತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟಾನೆ ಆಯ್ತು ಕೊನೆಗೂ ಕೆನಡಾ ಹೋಗಿ ಕ್ಯಾಮರಾ ತಂದು ಲಂಡನಿಗೆ ಹೋಗಿ ಒಂದು ಆಕ್ಟೋಪಸ್ ಮಾಡ್ಸಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಗೆ ಹೋಗಿ ಜರ್ಮನ್ ಕ್ಯಾಮರಾ ಮ್ಯಾನ್ ಇಟ್ಕೊಂಡು ಅಂಡರ್ ವಾಟರ್ ಶೂಟಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ್ವಿ ಹಾಡು ಮುತ್ತೊಂದ ತಂದೆ ಕಡಲಾಳದಿಂದ ಅದೆ ಅಂದ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡೆ ನೀನಿಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಈ ಹಾಡಿನ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಮ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಲೆ ಆಯ್ತು ಅದಕ್ ಮುಂಚೆ ನಾವು ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳು ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಗ್ರೌಂಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡ್ಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ ಮದ್ರಾಸು ಅಥವಾ ಬಾಂಬೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮಾಡ್ಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಯಾಕಂದ್ರೆ ಆ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇರ್ಲಿಲ್ಲ ಅಂತ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ಸಲ ಮದ್ರಾಸು ಅಥವಾ ಬಾಂಬೆಗೆ ಹೋಗಿ ತಿಂಗ್ಳಾಂಗಟ್ಲೆ ಲೈನಲ್ ನಿಂತ್ಕೊಂಡು ನಮಸ್ಕಾರ ಸಾರ್ ನಮಸ್ಕಾರ ಸಾರ್ ಅಂತ ಮಸ್ಕ ಹೊಡ್ದು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮಾಡ್ಬೆಕಾಗಿತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ನೋಡಿ ಅಯ್ಯೊ ಅನ್ನುಸ್ತು ಅಂದ್ರೆ ಸಿನಿಮಾ ತೆಗೆಯೋದು ಕನ್ನಡ್ದಲ್ಲಿ ನೋಡೊ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕನ್ನಡಿಗರು ಮತ್ತೆ ಸಂಗೀತ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡೋದು ಮಾತ್ರ ಮದ್ರಾಸ್ನಲ್ಲಿ ಅಂತ ಬಹಳ ಯೋಚ್ನೆ ಆಗ್ಬಿಟಿತ್ತು ಆಗ '''ಸಿ.ವಿ.ಎಲ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಅನಂತ್ ನಾಗ್, ರಮೇಶ್ ಭಟ್, ಸೂರ್ಯ ರಾವ್''' ಅಂತ ಸ್ನೇಹಿತರ ಹತ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ ಕೇಳ್ಕೊಂಡು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಫಿಲ್ಮ್ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಅವರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಈ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾದ '''ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ''' ಅವರಿಂದ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಆಯ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಸಿನಿಮಾ ಸಂಗೀತ ಕೂಡ ಬಾರ್ಸೊ ಒಳ್ಳೊಳ್ಳೆ ಕಲಾವಿದರು ಮ್ಯೂಸಿಷಿಯನ್ ಇದ್ದಾರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ ಅನ್ನೊ ಸಂಕೇತವೆ ಈ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಇದೇ ಸ್ಟುಡಿಯೋನಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಗಿರೊ ಇನ್ನೊಂದ್ ಹಾಡು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹರೆ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹರೆ ಸ್ನೇಹಿತರೆ ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಇಳಯರಾಜ ಜ್ಞಾಪಕಕ್ ಬರ್ತಾರೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿ ಜೀನಿಯಸ್ ಅಂತ ಕರಿತೀವಲ್ಲ ಅಂಥ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವ್ರ್ ಸಂಗೀತ ಜಗತ್ತೆ ಬೇರೆ ಆ ಠೇಕಾನೆ ಬೇರೆ ಆ ಲಹರಿನೆ ಬೇರೆ ಅವ್ರ್ ಜೊತೆಲಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಕಂಪೋಸಿಗೆ ಕೂತ್ಕೊಂಡ್ರೆ ಸಮಯ ಹ್ಯಾಗ್ ಕಳಿಯುತ್ತೆ ಅಂತ ಲೆಕ್ಕಾನೆ ಇರೋದಿಲ್ಲ ಯಾವ್ದಾದ್ರು ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಟ್ಯೂನು ಕೇಳಿದ್ರೆ ಎಂಟೊಂಭತ್ತು ಟ್ಯೂನು ಚಿಟಿಕೆ ಹೊಡಿಯೊಷ್ಟ್ರಲ್ಲಿ ರೆಡಿ ಮಾಡ್ಬಿಡ್ತಾರೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಟ್ಯೂನು ಅಂದವಾಗಿ ಇರುತ್ತೆ ಸೊಗಸಾಗಿರುತ್ತೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉದಾಹರಣ ಅಂದ್ರೆ ಗೀತಾ ಚಿತ್ರದ ಈ ಹಾಡು ಜೊತೆಯಲಿ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಲಿ ಇರುವೆನು ಹೀಗೆ ಎಂದು ಹೊಸ ಹರುಷವ ತರುವೆನು ಇನ್ನು ಎಂದು ಓಓ ಎಂಥ ಮಾತಾಡಿದೆ ಹೌದು ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇರೋಣ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೆ ಯಾವಾಗ್ಲೂ ಹೀಗೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇರೋಣ ಆದ್ರೆ ಇದಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಸಹಕಾರ ಸಹಯೋಗ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಅಂದ್ರೆ ನನ್ ಸಿನಿಮಾ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದ್ಮೇಲೆ ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ಗೊಂದು ಸಣ್ಣ ಪತ್ರ ಬರಿರಿ ಅಂದ್ರೆ ಸುಮ್ನೆ ಉಪಚಾರಕ್ ಅಲ್ಲ ಏನಿಷ್ಟ ಆಯ್ತುಕಿನ್ನ ಏನಿಷ್ಟ ಆಗ್ಲಿಲ್ಲ ಅಂತ ಒತ್ತಿ ಒತ್ತಿ ಬರಿರಿ ನನ್ನನ್ನ ದಯವಿಟ್ಟು ತಿದ್ದುಪಡಿಸಿ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಕೇಳಿದ್ ನಂತರವೂ ಏನನ್ನಿಸ್ತು ಅಂತ ಎರಡ್ ಲೈನ್ ಬರಿರಿ ನಾನು ಋಣಿ ಆಗಿರ್ತಿನಿ ಮತ್ತೆ ೨೮ ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ರಸ್ತೆ ಬೆಂಗಳೂರು ೧ ದಯವಿಟ್ಟು ಬರಿರಿ ಅಥವಾ ಬನ್ನಿ ನನ್ನ ಬಾಗಿಲು ಸದಾ ತೆರೆದೆ ಇರುತ್ತೆ ತೆರೆದಿದೆ ಮನೆ ಓ ಬಾ ಅತಿಥಿ ಏನಪ್ಪ ಶಂಕರನಾಗ ಅವಾಗ್ಲಿಂದ ಯಾವ್ದೋ ಓಬಿರಾಯನ ಕಾಲದ ಹಳೆ ರೆಕಾರ್ಡೆ ಬಾರಿಸ್ತಾ ಇದಿಯಲ್ಲ ಅಂತ ನನ್ನ ತರುಣ ಸ್ನೇಹಿತರು ಹೇಳ್ವೋದು ಅದಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಪುಟಾಣಿ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಮಂಜುನಾಥ್ ಮಂಜು ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನಗ್ಸಿದ ಸ್ವಾಮಿ ಹಾಡಿರೋ ಈ ಹಾಡು ಏನ್ ಹುಡ್ಗಿರೋ ಇದ್ಯಾಂಕಿಗ್ ಆಡ್ತಿರೋ ಲವ್ವು ಲವ್ವು ಲವ್ವು ಅಂತ ಕಣ್ಣಿರಿಡ್ತಿರೊ ಅಯ್ಯಯ್ಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಯೊ ಸಮಯ ಹತ್ರ ಬರ್ತಾಯಿದೆ ಅಲ್ಲ ಸಮಯ ಇಷ್ಟ್ ಬೇಗ ಕಳ್ದೋಯ್ತಲ್ಲ ಅಂತ ದುಃಖನು ಆಗ್ತಾ ಇದೆ ಆದ್ರೆ ಏನ್ ಮಾಡೋದ್ ಹೇಳಿ ಆಲ್ ಗುಡ್ ಥಿಂಕ್ ಮಸ್ಟ್ ಕಮ್ ಟು ಅಂತ ಏನೊ ಹೇಳ್ತಾರಲ್ಲ ಹಾಗೆ ಸ್ನೇಹಿತರೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿಮ್ಗೆಲ್ರಿಗೂ ಇಷ್ಟ ಆಗಿದೆ ನಿಮ್ ಸಹಕಾರ ಬೆಂಬಲ ನನ್ಮೇಲೆ ಸದಾ ಇರುತ್ತೆ ಅಂತ ನಾನು ನಂಬ್ಕೊಂಡಿದೀನಿ ಅಂದ್ರೆ ನಾನು ಹೇಗೆ ಇದ್ರು ಅಂದ್ರೆ ಕೋಪ ತಾಪ ಪ್ರೇಮ ಹೀಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಇದೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಆದ್ರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ನನ್ನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದಯವಿಟ್ಟು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಯಾಕಂದ್ರೆ ಬೇರೆ ದಾರಿನೆ ಇಲ್ಲ ನಮಸ್ಕಾರ ಬರ್ತಿನಿ ಹಾಹಾಹಾ ಆದ್ರೆ ಬರೊಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಒಂದು ಕೊನೆಯ ಪ್ರೀತಿಯ ಹಾಡು ಆಕಾಶದಿಂದ ಜಾರಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *{{IMDb name|id=0619053}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು}} {{ಜನನನಿಧನ|೧೯೫೪|೧೯೯೦}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಿನಿಮಾ ತಾರೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] p0pjlcbxpopkz4axmk1l0d0a99d5o9o 0 4750 1435017 1357186 2026-10-30T11:39:56Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ 1st_INC1885.jpgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ First_meeting_session_of_the_Indian_National_Congress_in_Bombay,_1885.jpg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1435017 wikitext text/x-wiki * ಸ್ಥಾಪನೆ - 28 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1885 * ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ- 24, ಅಕ್ಬರ್ ರಸ್ತೆ, ನವದೆಹಲಿ 110001 * ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ= ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂದೇಶ. * ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವಿಂಗ್= ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ಒಕ್ಕೂಟ. * ಯೂತ್ ವಿಂಗ್= ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂತ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್. * ಮಹಿಳಾ ವಿಂಗ್= ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಹಿಳಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್. * ಲೇಬರ್ ವಿಂಗ್= ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರೇಡ್ ಯೂನಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್. * '''ಐಡಿಯಾಲಜಿ- ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶಗಳು:''' * ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ * ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಸಮಾಜವಾದ * ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದಾರವಾದ * ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ * ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ- ಎಡ * ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳುವಳಿ * ಗಾಂಧಿಯನ್ ಸಮಾಜವಾದ * ಜಾತ್ಯತೀತತೆ * ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆ * ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನ= ಮಧ್ಯಮ-ಎಡ * ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸದಸ್ಯತ್ವ * ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟ * ಸಮಾಜವಾದಿ- ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ * ಬಣ್ಣ - ಆಕಾಶ ನೀಲಿ * ಚುನಾವಣೆಆಯೋಗ ಸ್ಥಿತಿ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷ * ಒಕ್ಕೂಟ= ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ (ಯುಪಿಎ) * ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳು- 102 / 543 * ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳು- 30 / 245 *ಸರಕಾರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ & ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ= 6 / 31 ಚಳುವಳಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>Marshall, P. J. (2001), The Cambridge Illustrated History of the British Empire, Cambridge University Press, p. 179</ref> ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೯೨೦ರ ನಂತರ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕತ್ವ ಪಡೆಯಿತು.<ref>"Information about the Indian National Congress". www.open.ac.uk. Arts & Humanities Research council. Retrieved 29 July 2015.</ref> ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್`ನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ- ವಿರೋಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು.<ref>Marshall, P. J. (2001), The Cambridge Illustrated History of the British Empire, Cambridge University Press</ref> *ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಒಂದು ಜಾತ್ಯತೀತ ಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ನೀತಿಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವೇದಿಕೆಯುಲ್ಲಿ “ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ನೀತಿಯಲ್ಲ“ ಮಧ್ಯಮಮಾರ್ಗದ-ಎಡಪಕ್ಷದ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.elections.in/political-parties-in-india/indian-national-congress.html |title=bout INC, history, symbol, leaders and more |access-date=2018-12-27 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224234512/http://www.elections.in/political-parties-in-india/indian-national-congress.html%20 |url-status=dead }}</ref> ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೀತಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸರ್ವೋದಯದ ತತ್ವವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ-ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗಗಳನ್ನೂ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುವುದು-ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಜನರ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಹೊಂದಿದೆ.<ref>[ Sahasrabuddhe, Vinay (8 August 2016). "In Decline Mode, Congress Struggles With a 'Crisis of Purpose'". The Quint. Retrieved 17 December 2017.]</ref><ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/goa/political-parties/indian-national-congress/articleshow/57064979.cms "Indian National Congress]</ref> ಪಕ್ಷವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ- ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತತೆಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಬೋಧನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರವ ಹಕ್ಕು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>Home > Organization > About > Inc Constitution.</ref> *೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಭಾರತದ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು; ೨೦೧೫ ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ೧೫ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿದೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ೪೯ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿತು. ಏಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು, ಮೊದಲು [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು]] (೧೯೪೭-೧೯೬೪) ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನವರು [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] (೨೦೦೪-೨೦೧೪). ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕೊನೆಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ತೋರಿಬರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಬಲಪಂಥೀಯ, ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಯಾದ, [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] (ಬಿಜೆಪಿ) ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೨೦೧೪ ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನ ಹೊಂದಿತ್ತು, 543 ಸದಸ್ಯರುಳ್ಳ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೪೪ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ.<ref>"Indian National Congress, Political Party, India". Encyclopaedia Britannica.</ref> *೨೦೦೪ ರಿಂದ ೨೦೧೪ ರವರೆಗೂ, ಹಲವಾರು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್` “ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಒಕ್ಕೂಟ”(ಯು.ಪಿ.ಎ. United Progressive Alliance,) ಎಂಬ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುವ ಪ್ರಧಾನಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಿ, ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರ ವೇಳೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕವು ಸೇರಿ ಆರು ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದೆ: (ಮಹಾರಾಷ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ವಿಕಾಸ ಅಗಾಢಿ), ಅದು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಪಂಜಾಬ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ, ಮತ್ತು ಪುದುಚೇರಿಯ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ (ಡಿಎಂಕೆ ಜೊತೆ ಮೈತ್ರಿ) <ref>The Handbook of Election News Coverage Around the World, Routledge</ref> == ಚರಿತ್ರೆ == === ಸ್ಥಾಪನೆ === [[File:A O Hume.jpg|right|upright=0.75|thumb|[A. O. Hume], ಎ. ಒ. ಹ್ಯೂಮ್, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು]] [[File:First meeting session of the Indian National Congress in Bombay, 1885.jpg|right|upright=1.15|thumb|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನ, ಬಾಂಬೆ, 28-31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1885]] [[File:WCBonnerjee.jpg|right|upright=0.77|thumb|ವೊಮೇಶ್(ಉಮೇಶ) ಚಂದರ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]] *ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ೧೮೮೫ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ]] ವಿರೋಧಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಮೊದಲ ಸಭೆ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]]ನ ಅಲನ್ ಆಕ್ಟೇವಿಯನ್ ಹ್ಯೂಮ್ ಎಂಬವರಿಂದ ಆಗಿನ [[ವೈಸ್‍ರಾಯ್]] ಆದ [[ಲಾರ್ಡ್ ಡಫರಿನ್]] ಅವರ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದದ್ದು. ====ಆರಂಭ ಕಾಲದ ಅದ್ಯಕ್ಷರು:==== *'''೧ ನೇ (ಮೊದಲ) ಅಧ್ಯಕ್ಷ''': ವೊಮೇಶ್ (ಉಮೇಶ್) ಚಂದ್ರ ಬಾನ್ನರ್ಜಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಸಿ.ಬೋನರ್ರ್ಜಿ. (29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1844 - 1906) 1885 ಬಾಂಬೆ. *'''೨ ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ:''' ದಾದಾಭಾಯಿ ನವೊರೊಜಿ ದಾದಾಭಾಯಿ ನವರೊಜಿ (4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1825 - 1917) 1886 ಕಲ್ಕತ್ತಾ. *'''೩ ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ''' : ಬದ್ರುದ್ದೀನ್ ತ್ಯಾಬ್ಜಿ ಬದ್ರುದ್ದೀನ್ ಥ್ಯಾಬ್ಜಿಜಿ (10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮೪೪ - ೧೯೦೬) 1887 ಮದ್ರಾಸ್. *'''೪ ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ''' : ಜಾರ್ಜ್ ಯುಲ್ ಜಾರ್ಜ್ ಯೂಲ್. (1829-1892) ೧೮೮೮ ಅಲಹಾಬಾದ್ *'''೫ ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ''' : ವಿಲಿಯಂ ವೆಡ್ಡರ್ಬರ್ನ್ ವಿಲ್ಲಿಯೆಲ್ ವೆಡ್ಡರ್ಬರ್ನ್ (1838-1918) ೧೮೮೯ ಬಾಂಬೆ *'''೬ ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ''' :ಫೆರೋಜೆಶಾ ಮೆಹ್ತಾ ಫೆರೋಝೆಶಾ ಮೆಹ್ತಾ (೧೯೯೬ ರ ಅಂಚೆಚೀಟಿ ೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೮೧೫ - ೧೯೧೫) ೧೮೯೦ ಕಲ್ಕತ್ತಾ. *'''೭ ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ''': ಆನಂದಾಚಾರ್ಲು (ಆಗಸ್ಟ್ ೧೮೪೩ - ೧೯೦೮) ೧೮೯೧ ನಾಗಪುರ *'''೮ ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ''': ವೊಮೇಶ್ ಚಂದ್ರ ಬಾನ್ನರ್ಜಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಸಿ.ಬ್ಯಾನರ್ರ್ಜಿ (೨೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೪೪ - ೧೯೦೬) ೧೮೯೨ ಅಲಹಾಬಾದ್ *'ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್' ನಿವೃತ್ತ ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಅಲನ್ ಆಕ್ಟೇವಿಯನ್ ಹ್ಯೂಮ್`ನ ಉಪಕ್ರಮ ಮತ್ತು ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು 1885 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 28 ರಿಂದ 31 ರವರೆಗೆ ನಡೆಸಿತು. 1883 ರಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪದವೀಧರರಿಗೆ ಬಹಿರಂಗ ಪತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹ್ಯೂಮ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಸರಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ನಡುವೆ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮಾತುಕತೆಯ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹ್ಯೂಮ್ ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ನಂತರ ಮಾರ್ಚ್ 1885 ರಲ್ಲಿ ಪೂನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೊದಲ ಸಭೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ‘ಸೂಚನೆ ಪತ್ರ’ ನೀಡಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್`ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಏಕಾಏಕಿ ಕಾಲರಾ ರೋಗ ಹರಡಿದ ಕಾರಣ, ಅದು ಬಾಂಬೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು.<ref>Jigyasu Intoday (2017-12-28). "On this day in 1885, Indian National Congress was formed: 12 facts about one of the oldest political parties of the country - Education Today News". Indiatoday </ref><ref>"The long march to freedom - IN SCHOOL". The Hindu. 2016</ref> [[File:Sri Aurobindo presiding over a meeting of the Nationalists after the Surat Congress, with Tilak speaking, 1907.jpg|thumb|right|upright=0.8|1907 ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ "ತೀವ್ರವಾದಿ" ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ ಅವರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದಾಗ, ಪಕ್ಷವು ಮಧ್ಯಮಮಾರ್ಗಿಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಅರಬಿಂದೋ ಘೋಷ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಬಲಕ್ಕೆ (ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ) ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ತಿಲಕರ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ಜಿ.ಎಸ್.ಖಪರ್ಡೆ.]] [[File:Gopal krishan gokhale.jpg|thumb|right|upright=0.8|ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ- [[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ]] ಅವರು 1905 ರಲ್ಲಿ [[ಬನಾರಸ್]] ಅಧಿವೇಶನದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ '''21 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು'''.]] *ವೈಸ್ರಾಯ್ ಲಾರ್ಡ್ ಡಫ್ಫೆರಿನ್‍ರ ಅನುಮೋದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಭೆಯನ್ನು ಹ್ಯೂಮ್ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಉಮೇಶ್ ಚಂದ್ರ ಬಾನೀರ್ಜಿ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು; ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ 72 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಾರತದ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಐಸಿಎಸ್ ಆಫೀಸರ್ ವಿಲಿಯಂ ವೆಡ್ಡರ್ಬರ್ನ್ರ, ದಾದಾಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ, ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಮೆಹ್ತಾ, ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್, ಗಣೇಶ್ ವಾಸುದೇವ ಜೋಶಿ ಪೂನಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭಾದಿಂದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಹಾಗೂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ಗೋಪಾಲ್ ಗಣೇಶ್ ಅಗರ್ಕರ್, ಜಸ್ಟೀಸ್ ಕೆಟಿ ತೆಲಂಗ, ಎನ್.ಜಿ. ಚಂದಾವರ್ಕರ್, ದಿನ್ಶಾ ವಾಛಾ,, ಬೆಹರಾಮ್ ಜಿ ಮಲಬಾರಿ, ಇವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಗೂಟಿ ಕೇಶವ ಪಿಳ್ಳೆ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಮಹಾಜನ ಸಭಾದ ಪಿ. ರಂಗಯ್ಯ ನಾಯ್ಡು ಇವರೆಲ್ಲ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಸಣ್ಣ ವಿವೇಕಶೀಲ ವಿದ್ಯಾವಂತರ (ಎಲೈಟ್ ಗ್ರೂಪ್) ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಇದು ಅದರ ಅಸ್ಥ್ತಿತ್ವದ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಣ್ಯ ಭಾರತೀಯರ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಲಲು ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>Sitaramayya, B. Pattabhi. 1935. The History of the Indian National Congress. Working Committee of the Congress.</ref> ====ನಂತರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು==== *ಹೆಸರು, ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ವರ್ಷ; ಸ್ಥಳ;- <gallery> Image:Dadabhai Naoroji.jpg |thumb| 9. ದಾದಾಭಾಯಿನವರೋಜಿ- 1892[[ಅಲಹಾಬಾದ್]] Image:AlfredWebb.jpg|thumb|10. ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ವೆಬ್ – 1894- [[ಮದ್ರಾಸ್]] Image:B 0110A.jpg| thumb|11.[[ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ]] -1895.[[ಪೂನ]] Image:RMSayani.jpg|thumb|12.ರಹಮತುಲ್ಲಾ ಎಮ್.ಸಹಾನಿ -1896-[[ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] Image:SirChetturSankaranNair.jpg|thumb| 13.ಸಿ.ಶಂಕರನಾಯರ್.-1897- ಅಮರಾವತಿ]] </gallery> ===ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು=== *1907 ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ "ತೀವ್ರವಾದಿ" [[ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್]] ಅವರು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಪಕ್ಷವು ಮಧ್ಯಮಮಾರ್ಗಿಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದಿಗಳು ಎಂದು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರೋಬಿಂದೋ ಘೋಷ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಬಲಕ್ಕೆ (ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ) ತಿಲಕರ ಮಿತ್ರರಾದ ಜಿ.ಎಸ್.ಖಾಪರ್ಡೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರು.. ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಿಲಕರ ಮುಂದಾಳತ್ವದ ತೀವ್ರ ವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆಯವರ ಮಂದವಾದಿಗಳು ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಮಮಾರ್ಗಿಗಳು ಎಂದು ಡರಡು ಭಾಗವಾಯಿತು. *ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕರು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಯಾದ ಗೋಪಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ ಅವರು 1905 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿರೋಧಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಸಂಸ್ಥೆ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರಗಾಮಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬಾಕಾಗಿ ಬಂದಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಇದು ಒಂದು ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. 1905 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಒಂದು ವಿಭಾಗವು ಗೋಖಲೆ ನೇತೃತ್ವದ ಮಾಡರೇಟ್`ಗಳು / ಮಂದಗಾಮಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ತೋರಿದರು. ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಹೊಸ ತೀವ್ರವಾದಿಗಳು ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ದೂರಸರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಈ ಎರಡುಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಕಂದಕ ತೆರೆಯಿತು. *ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್, ತೀವ್ರವಾದಿಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಮುಖರು. ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಹಿಂದೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಗುರುತಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣಪತಿ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಅದರ ಅಂಗವಾಗಿ ಈಗಲೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣಪತಿ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ನೆಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>Richard Sisson; Stanley A. Wolpert (1988). Congress and Indian Nationalism: The Pre-independence Phase. University of California Press.</ref> *ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ದಾದಾಭಾಯಿ ನವರೊಜಿ- ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಸದಸ್ಯ, 1886 ರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ (1892-1895) ರಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್`ನ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಗಿದ್ದವರು. [[ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್]], ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್, ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್, [[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ]], ಮತ್ತು [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ]] ಅವರನ್ನೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಜಿನ್ನಾ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ/ಮಂದಗಾಮಿ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಆಡಳಿತ-ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಿಂದು-ಮುಸ್ಲಿಂ ಏಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್`ನ ನಾಯಕರಾದರು ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. 1905 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿಯವರಿಂದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಒಂದು ಸಮೂಹ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ನಂತರದ ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳವಳಿಯಾಯಿತು.<ref>Walsh, Judith E. A Brief History of India</ref> ====1918 ರ ವರೆಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು==== [[File:Annie Besant.png|120px|thumb| [[ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್]]]] [[File:Madan Mohan Malaviya1.jpg|120px|thumb| [[ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಳವೀಯ]] ]] {| class="wikitable" |- !ಅಧ್ಯಕ್ಷ || ಹೆಸರು || ವರ್ಷ || * || ಅಧ್ಯಕ್ಷ || ಹೆಸರು || ವರ್ಷ |- |14 ನೇ || : ಆನಂದಮೋಹನ್ ಬೋಸ್|| 1898 || * || 25 || ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಮಾಳವಿಯ|| 1909 |- |15 || :ರೊಮೇಶ್ ಚಂದರ್ ದತ್|| 1899 || * || 26 || ವಿಲಿಯಂ ವೆಡ್ಡರ್ಬರ್ನ್|| 1910 |- |16 || ಎನ್.ಜಿ.ಚಂದವರ್ಕರ್|| 1900 || * || 27 || ಬಿಶನ್ ನಾರಾಯಣ್ ದಾರ್|| 1911 |- |17 || : ದಿನ್ಶಾ ಎಜುಲ್ಜಿ ವಾಚಾ|| 1901 || * || 28 || ರಘುನಾಥ್ ಮುದೊಲ್ಕರ್|| 1912 |- |18 || ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ|| 1902 || * || 29 || ಸೈಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಹದ್ದೂರ್ || 1913 |- |19 || ಲಾಲ್ ಮೋ ಹನ್ ಘೋಷ್|| 1903 || * || 30 || ಭೂಪೇಂದ್ರ ನಾಥ್ ಬೋಸ್|| 1914 |- |20 || ಹೆನ್ರಿ ಕಾಟನ್|| 1904 || * || 31 || ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ಪ್ರಸನ್ನ ಸಿನ್ಹಾ || 1915 |- |21 || [[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ]]|| 1905 || * || 32 || ಅಂಬಿಕಾ ಚರಣ್ ಮಜುಂದಾರ್|| 1916 |- |22 || [[ದಾದಾ ಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ]]|| 1906 || * || 33 || [[ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್]]|| 1917 |- |23 || ರಾಸ್ ಬಿಹಾರಿ Ghosh|| 1907 || * || 34 || [[ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಳವೀಯ]] || 1918 |- |24 || ರಾಸ್ ಬಿಹಾರಿ ಘೋಶ್|| 1908 || * || 35 || ಸೈಯದ್ ಹಸನ್ ಇಮಾಮ್ || 1918 |- |} ===ಒಂದು ಸಮೂಹ ಚಳವಳಿಯ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ === [[File:Gandhi spinning.jpg|right|thumb|1920 ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಚರಕದಿಂದ ನೂಲುವುದು.('''ಗಾಂಧೀಜಿ 43 ನೇ ಅದ್ಯಕ್ಷ್ಯರು''')]] [[File:Subhas Chandra Bose.jpg|thumb|right|upright|[[ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್]] 1938 ಮತ್ತು 39ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ '''55 & 56ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ'''ರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು]] [[File:Gandhi, Patel and Maulana Azad Sept 1940.jpg|thumb|upright=0.7|right|ಆಜಾದ್, ಪಟೇಲ್ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿ 1940 ರ ಬಾಂಬೆಯ ಎಐಸಿಸಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ('''ಗಾಂಧೀಜಿ 43 ನೇ ಅದ್ಯಕ್ಷ್ಯರು''')]] *ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು 1915 ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಮರಳಿದರು. ಘೋಖಲೆ ನೇತೃತ್ವದ ಮಧ್ಯಮ ಗುಂಪಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಗಾಂಧಿಯವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಮೊದಲನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಪಕ್ಷವು ಅನಧಿಕೃತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತುÁರಾಧ್ಯಮೂರ್ತಿ (ಐಕಾನ್) ಆಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದ ಗಾಂಧಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತು. [39] ಆಟೊಮನ್ ಕಲೀಫತ್`ನ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೋರಾಡಲು 1920 ರಲ್ಲಿ ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಭಾರತೀಯರು ಆಂದೋಲನಕ್ಕಾಗಿ ‘ನಾಗರಿಕ ಅಸಹಕಾರ’ ಚಳುವಳಿ ಅಥವಾ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು ಬಳಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>[ Gail Minault, The Khilafat movement p 69]</ref> 1923 ರಲ್ಲಿ, ಚೌರಿ ಚೌರಾದಲ್ಲಿನ (ನಿಯಮ ತಪ್ಪಿದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಿಗಳ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ) ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಗಾಂಧಿಯವರು ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಅಮಾನತ್ತುಗೊಳಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪದೆ ಪ್ರತಭಟನೆಯಾಗಿ, ಚಿತ್ತರಂಜನ್ ದಾಸ್, ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮೊದಲಾದ ಹಲವಾರು ನಾಯಕರು ಸ್ವರಾಜ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳುವಳಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು.<ref>"The Khilafat Movement: Religious Symbolism and Political Mobilization in India - Gail Minault</ref> *ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್, ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು, ಡಾ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್, ಖಾನ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಖಾನ್, ಖಾನ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಘಫಾರ್ ಖಾನ್, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ, ಡಾ. ಅನುಗ್ರಹ ನಾರಾಯಣ್ ಸಿನ್ಹಾ, ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್, ಜೀವತ್ ರಾಮ್ ಕೃಪಾಲಾನಿ, ಮತ್ತು ಮೌಲಾನಾ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಮ್ ಆಜಾದ್. ಮೊದಲಾದವರು ಗಾಂಧಿಯವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಎಂಬ ಹೊಸ ಚಳುವಳಿಯ ಅಥವ ಕ್ರಾಂತಿಯ ತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಗಾಧಿಜೀಯವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲನೀಡಿದರು. ಇದಲ್ಲದೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪರಿಣಾಮ, ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ವಿರೋದ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆ, ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ಒತ್ತು, ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್` ಪ್ರಬಲವಾದ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಸಂಗಟನೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದರ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಇತರ ಧರ್ಮಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಗುಂಪುಗಳ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>Agrawal, Lion M. G. (2008). Freedom fighters of India</ref> *ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 1929 ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನ, ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ ಅನ್ನು (ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು) ಪಕ್ಷದ ಗುರಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, 26 ಜನವರಿ 1930 ರಂದು "ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ ದಿವಸ್" (ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನ) ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಗಾಂಧಿಯವರು ಸ್ವದೇಶಿ ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವರು ಮಾಡಿದ ಆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಆಡಳಿತವಲ್ಲ, ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕೋರಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಐಯ್ಯಂಗರ್ ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು.. ಆದರೆ ನಂತರ ನೆಹರೂ ಅವರ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ "ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ" ವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು- ಕಾಂಗ್ರಸ್ಸಿನ ಗುರಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Main Bharat Hun">Main Bharat Hun.</ref> *ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ 1938-39ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ಮೊದಲ ಹಂತವಾಗಿ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುವ “1935 ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯಿದೆ”ಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು 1936-37 ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ:ನದೆದವು. ಅವು ಮದ್ರಾಸ್, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಪ್ರಾಂತಗಳು (ಈಗಿನ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಗಗಳು), ಬಿಹಾರ, ಒರಿಸ್ಸಾ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು, ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, ಅಸ್ಸಾಂ, ಬಂಗಾಳ, ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್. ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬಂಗಾಳ, “ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್” ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಂಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು.<ref>SN Sen. History Modern India. New Age International. p. 202.</ref> ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಆರಂಭ ವಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ವೈಸ್ರಾಯ್ ಲಾರ್ಡ್ ಲಿನ್ಲಿತ್ಗೊ ಅವರು ಘೋಶಿಸಿದರು. ಅವರ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1939 ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ 1939 ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಂತ್ರಿಗಳು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಜನರ ಪ್ರಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸದೇ ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ ಎಂಬ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿರೋಧಿಸಿತು.<ref name="Main Bharat Hun"/> *1939 ಮತ್ತು 1939 ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಅಸಮಾಧಾನಪಟ್ಟು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್` ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಈ ಪಕ್ಷವು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣದ ಏಕೈಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಭಾ ಮತ್ತು ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಇದ್ದವು. ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪಕ್ಷವು ಒಂದು ಛತ್ರಿ (ಆಶ್ರಯಾತ್ಮಕ )ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು. 1939 ರಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ, ಕೃಷ್ಕ್ ಪ್ರಜಾ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಹೊರಹಾಕಿದರು.<ref>http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/subhas-chandra-bose {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140405000953/http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/subhas-chandra-bose |date=2014-04-05 }} Subhas Chandra Bose</ref> *ಭಾರತದಿಂದ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಜಪಾನಿಗೆ ಹೋದ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸರಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವಾದ “ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್” 1943 ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಜಪಾನ್ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>Ghose, Sankar (1975). Political ideas and movements in India. Allied Publishers; Original from: University of Michigan Press. p. 136.</ref> *1946 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಯೋಧರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದರು. 2ನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಯೋಧರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಪಾನರಿಗೆ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ನಂತರ ಅವರು ಸುಭಾಸ್ ಅವರು ಸಂಘಟಿಸಿದ ಅಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಫೌಜ್” ಅಥವಾ “ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆರ್ಮಿ” (ಐಎನ್`ಎ) ಗೆ ಸೇರಿ ಬಿಟ್ರಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ್ದರು. ಜಪಾನ್ ಸೋತು ಶರಣಾಗತವಾದ ನಂತರ ಸುಭಾಸರು ಮರಣಹೊಂದಿದರು. ಈ ಐಎನ್ಎ (ಅಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಫೌಜ್) ಸೈನಿಕರು ಬ್ರಟಿಷರಿಗೆ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕಿದರು. ಭಾರತದ ಐಎನ್ಎ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, “ಐಎನ್ಎ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಕಮಿಟಿ” ಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.. ಆ ಕಮಿಟಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಅದು ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರ್ಕಾರದ ಸೈನಿಕರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕಾನೂನು ತಂಡವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿತು. ಭುಲಾಭಾಯಿ ದೇಸಾಯಿ, ಅಸಫ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಕೀಲರು ಈ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸದಸ್ಯರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ನೌಕಾಪಡೆಯ ದಂಗೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದ ನಾವಿಕರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ದಂಗೆಯು ವಿಫಲವಾಯಿತು.<ref>"Lawyers in the Indian Freedom Movement – The Bar Council of India"</ref><ref>Raghavan, Srinath (3 April 2017). "Revisiting the 1946 Royal Indian Navy mutiny". Livemint. Retrieved 6 June 2018.</ref> ===ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ=== *1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. 1952 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಇದು 1977 ರ ವರೆಗೆ ಜನತಾಪಕ್ಷದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಕೂಟದಿಂದ ಸೋಲಲ್ಪಡುವವರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು 1980 ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮರಳಿತು ಮತ್ತು 1989 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಡುವವರೆಗೆ ಅದು ಆಳಿತು. ನಂತರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮುಖ್ಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ 1991 ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು, ಜೊತೆಗೆ 2004 ಮತ್ತು 2009 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಪಕ್ಷವು ಆಡಳಿತ ನೆಡೆಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಾಮಾಜಿಕ-ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ-ಎಡಪಂಥೀಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಮಾಜವಾದಿ ನೀತಿಯಿಂದ ನಿಯೋ-ಲಿಬರಲ್ (ನವ-ಉದಾರವಾದಿ ನೀತಿಯ) ಆರ್ಥಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.<ref>"New year aspirations — Can India hope for a centrist progressive liberal party?". Blogs.timesofindia.indiatimes.com.</ref> ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಟಿಯ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ (ಬಿಜೆಪಿ), ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟ್) (ಸಿಪಿಐಎಂ) ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ದೇಶಂ ಪಕ್ಷ, ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿವೆ.<ref>https://www.economist.com/asia/2017/04/28/why-indias-opposition-is-nearly-irrelevant "Why India's opposition is nearly irrelevant". The Economist. 28 April 2017.</ref> *ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರದ ಈ ಪಕ್ಷದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಾಳಿ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲ ಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ನಂತರ, ಅದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆದರೆ 1975 ರಲ್ಲಿ ಸರಕಾರ ಇದನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿತು.<ref>https://www.dnaindia.com/analysis/column-why-jawaharlal-nehru-is-the-root-cause-of-india-s-economic-troubles-1564479 "History of Indian Economy Part II". Daily News and Analysis. DNA. 11 July 2011. Retrieved 23 June 2014.</ref> ==ಸ್ವತಂತ್ಯಾನಂತರ ನೆಹರು ಯುಗ-ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು== [[File:Quit India Movement.ogv|thumb|1942 ರ ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳುವಳಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಸಕ್ರಿಯಪಾತ್ರ: ವೀಡಿಯೊ ತುಣುಕು]] *ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಆಧಾರ:<ref>Official Indian National Congress website</ref> *ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಸಮ್ಮೇಳನ ನೆಡೆದ ಸ್ಥಳ ತೋರಿಸಿದೆ. {| class="wikitable" |- |*'''ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವ:''' *43 ನೇ ಅದ್ಯಕ್ಷ್ಯರು- [[ಮೋಹನದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ]] 1924 [[ಬೆಳಗಾವಿ]] *48 [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] 1929 & 30 [[ಲಾಹೋರ್]] * 53 " -ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು 1936 [[ಲಕ್ನೋ]] * 54 " ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ 1936 ಫೈಜ್ಪುರ್ *'''ಸ್ವತಂತ್ಯಾನಂತರ ನೆಹರು ಯುಗ:''' * 61 " ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ 1951 & 52 [[ದೆಹಲಿ]] * 62 " ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ 1953 ಹೈದರಾಬಾದ್ * 63 " ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು 1954 ಕಲ್ಕತ್ತಾ *64 ನೇ ಅದ್ಯಕ್ಷ್ಯರು- ಯು. ಎನ್. ಧೇಬರ್ 1955 ಅವಡಿ * 65 " ಯು. ಎನ್. ಧೇಬರ್ 1956 ಅಮೃತಸರ್ || |*66 ನೇ ಅದ್ಯಕ್ಷ್ಯರು ಯು. ಎನ್. ಧೇಬರ್ 1957 ಇಂದೋರ್ * 67 " ಯು.ಎನ್. ಧೇಬರ್ 1958 ಗೌಹಾಟಿ * 68 " ಯು. ಎನ್. ಧೇಬರ್ 1959 ನಾಗ್ಪುರ್ * 69 " [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]] 1959 ದೆಹಲಿ (ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನ) * 70 " ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ 1960 ಬೆಂಗಳೂರು * 71 " ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ 1961 ಭಾವನಗರ * 72 " ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ 1962 & 63 ಪಾಟ್ನಾ * 73 " ಕೆ. ಕಾಮರಾಜ್ 1964 ಭುವನೇಶ್ವರ * ''ಈ ನಂತರ ಲಾಲ್ ಬಹದೂರು ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು'' |- |} ===ನೆಹರೂ - ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಯುಗ (1947-1966)=== [[File:Jawaharlal Nehru, 1947.jpg|thumb|right|upright|[[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು]],, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ (1947-64)]] *1951 ರಿಂದ 1964 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮರಣದವರೆಗೂ, [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಅವರು ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. 1951-52, 1957, ಮತ್ತು 1962 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಯಗಳಿಸಿತು. ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, “ಆಮದು ಬದಲಿ” ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೆಹರೂ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಸರ್ಕಾರಿ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯವು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿಶ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮೂಲಭೂತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ತಳಹದಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡವಾಲದ ಕೊರತೆ ಇತ್ತು. ನೆಹರು ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ-ಉಕ್ಕು, ಕಬ್ಬಿಣ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್-ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ನೆಹರು ಜಾತ್ಯತೀತತೆ, ರಾಜ್ಯ-ಚಾಲಿತ ಕೈಗಾರೀಕರಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮಾಜವಾದಿ ಆರ್ಥಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅಸಹಜವಾದ ಮತ್ತು ಮುಖಾಮುಖಿ ವಿದೇಶಿ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [59] ಸಮಾಜವಾದಿ ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಅಮೇರಿಕ ಬಣಗಳು ಪರಸ್ರರ ವಿರೋಧಿ ಬಣಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಶತ್ರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಂತೆ ಯುದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಲ್ಲಿದ್ದವು ಇದಕ್ಕೆ ಶೀತಲಸಮರ (ಕೋಲ್ಡ್ ವಾರ್ ಎಂದು ಹೆಸರು). ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಸಹಾಯ ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತು. ಈ ಶೀತಲ ಸಮರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಿಪ್ತತೆಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನೆಹರು ಅವರು ಭಾರತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮೂಲವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಣಗಳಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.sps.ed.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0005/38480/WP16_Suranjan_Das.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-12-29 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924105051/http://www.sps.ed.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0005/38480/WP16_Suranjan_Das.pdf |url-status=dead }}</ref> *ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ನೆಹ್ರೂಗೆ ನಾಲ್ಕು ಗೊತ್ತಿರುವ ಹತ್ಯೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿವೆ. 1947 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ವಾಯುವ್ಯ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವರ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 1955 ರಲ್ಲಿ ಚಾಕು-ಚಾಲಿತ ರಿಕ್ಷಾ-ಎಳೆಯುವವನು. 1956 ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಪ್ರಯತ್ನ ಸಂಭವಿಸಿತು. [64] 1961 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ತನ್ನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿದ್ದರೂ, ನೆಹರೂ ಅವರ ಸುತ್ತಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ.<ref>Nayantara Sahgal (1 January 2010). Jawaharlal Nehru: Civilizing a Savage World. Penguin Books India.</ref> *1964 ರಲ್ಲಿ, ಮಹಾಪಧಮನಿಯ ಛೇದನದಿಂದ ಆದ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನೆಹರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು, ಪಕ್ಷದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದರು. 1964 ರಲ್ಲಿ ನೆಹರು ಸಾವಿನ ನಂತರ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಆಂತರಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಪಕ್ಷದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಉನ್ನತ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದವು, ಅದು ಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಒರಿಸ್ಸಾ ಜನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಬಂಗ್ಲಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಉತ್ಪಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಾಂತಿ ದಳ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಹಲವು ಪಕ್ಷಗಳ ರಚನೆಯಾಯಿತು.<ref>[https://www.theguardian.com/theguardian/2013/may/28/death-of-nehru-archive-1964 From the archive, 28 May 1964: The death of Nehru]</ref> *ತಮಿಳುನಾಡು ಕೆ. ಕಾಮರಾಜ್ ನೆಹರುರವರ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1963 ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಅವರು ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಕಾಮರಾಜ್ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್¸ ಳಗಿನ ಬಲಪಂಥೀಯ ನಾಯಕರ ಗುಂಪು "ಸಿಂಡಿಕೇಟ್" ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. 1963 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಡೋ-ಚೀನಾದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋತ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 1963 ರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಪಕ್ಷವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲು ಕಾಮರಾಜ್ ಕಾಮರಾಜ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿ ತಂದರು. ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಿಗಳೂ ರಾಜಿನಾಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಗೆ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಧಾನಿಯು ಪಕ್ಷದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕೆಲವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿ, ಉಳಿದವರನ್ನು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆ. ಆರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು (ಸ್ವತಃ ಕಾಮರಾಜ್ ಸೇರಿದಂತೆ) ಮತ್ತು ಆರು ಹಿರಿಯ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಪಕ್ಷದ ಕೆಲಸವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಲು ನೆಹರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.<ref>"K. Kamaraj -Life History". www.perunthalaivar.org. The Perun Thalaivar organization. Retrieved 23 June 2014.</ref> 1964 ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನೆಹರೂ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿಯವರ ವಿರುದ್ಧ ನೆಹರು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರು ವಿಜಯವನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಬೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಮರಾಜ್ ಖಚಿತ ಪಡಿಸಿದರು. ಆ ನಂತರ ಕಾಮರಾಜ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ "ರಾಜ-ನಿರ್ಮಾಪಕ" ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದರು. ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಿ ನೆಹರುರವರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು; ಟಿ.ಟಿ.ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿಯನ್ನು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ, ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಯಶವಂತ್ರಾವ್ ಚವಾಣ್ ಇದ್ದಂತೆ ಅನೇಕರನ್ನುಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರನ್ನು ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸ್ವರಣ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು. ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ, ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಗಲ್ಜಾರಿಲಾಲ್ ನಂದಾ ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದರು.ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಿ ನೆಹರುರವರ ಅಲಿಪ್ತರಾಷ್ಟ್ರ ನೀತಿಯನ್ನು, ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. 1962 ರ ಭಾರತ ಚೀನಾ (ಸಿನೋ-ಇಂಡಿಯನ್) ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ಸೇನಾ ಸಂಬಂಧಗಳ ರಚನೆಯ ನಂತರ, ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೈರಿ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಬೋರ್ಡ್ ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಸರಬರಾಜು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು- “ಶ್ವೇತ ಕ್ರಾಂತಿ”ಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.<ref>N. S. Gehlot (1991). The Congress Party in India: Policies, Culture, Performance. Deep & Deep Publications.</ref>.<ref>"The White Revolution: A beginning". unicef.org. UNICEF. Retrieved 23 June 2014</ref>. 1965 ರ ಮದ್ರಾಸ್ ವಿರೋಧಿ ಹಿಂದಿ ಆಂದೋಲನವು ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. *1965 ರ ಇಂಡೋ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕರಾದರು. ಅವರ ಘೋಷಣೆ, "ಜೈ ಜವಾನ್ ಜೈ ಕಿಶನ್" ("ಸೈನಿಕನ ಆಶೀರ್ವಾದ, ಕೃಷಿಕನನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸು"), ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. [84] 11 ಜನವರಿ 1966 ರಂದು, ತಾಷ್ಕೆಂಟ್ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದಾಗಿ ತಾಷ್ಕೆಂಟ್ನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು; ಆದರೆ ಅವನ ಸಾವಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳು ನಿಗೂಢವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿವೆ.<ref>[https://www.indiannavy.nic.in/book/1965-indo-pakistan-war "The Indo-Pakistan war of 1965]</ref><ref>Life of Lal Bahadur Shastri". Business Standard. Ananda Publishers. Ananda Bazar Patrika (ABP) Group. 26 March 2013.</ref> ===ಇಂದಿರಾ ಯುಗ (1966-1984)=== *[[File:Indira Gandhi in 1967.jpg|thumb|upright|ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]] ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳೆ.]] *'''ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:''' {| class="wikitable" |- |* '''72 -ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ 1962 & 63 ಪಾಟ್ನಾ''' * '''73 - ಕೆ. ಕಾಮರಾಜ್ 1964 ಭುವನೇಶ್ವರ''' * '''74 - ಕೆ. ಕಾಮರಾಜ್ 1965 ದುರ್ಗಾಪುರ''' * '''75 - ಕೆ. ಕಾಮರಾಜ್ 1966 & 67 ಜೈಪುರ''' * '''76 - ಎಸ್. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ 1968 ಹೈದರಾಬಾದ್''' * '''77 - ಎಸ್. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ 1969 ಫರಿದಾಬಾದ್''' |*'''78 - ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ 1970 & 71 ಬಾಂಬೆ (ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಐ)''' * '''79 - ಶಂಕರ್ ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮಾ 1972-74 ಕಲ್ಕತ್ತಾ "''' * '''80 - ದೇವಕಾಂತ ಬರುವಾ 1975-77 ಚಂಡೀಗಢ "''' * '''81- ಕಾ.ಸು. ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ರೆಡ್ಡಿ 1977-1978 "''' *'''82 - ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ - 1978-83 ದೆಹಲಿ''' *'''83 - ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ -1983 ಮತ್ತು 84 ಕಲ್ಕತ್ತಾ''' |- |} *ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದ ನಂತರ ಪಕ್ಷದ ರಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯು ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಆಡಳಿತವಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸದರು ಅದರಂತೆ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಆರಿಸಲಾಯಿತುತು. [73]. ಜನವರಿ 19, 1966 ರಂದು ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ಹೋರಾಟವಿಲ್ಲದೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪರವಾಗಿ ಮತ 355 ರಿಂದ 169 ರವರೆಗೆ. ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಯಾದರು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜ್ಯದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದಾಗ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮೇಡೆಮ್ ಸಿರಿಮಾವೊ ಬಂಡಾರನಾಯಿಕೆ ನಂತರ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಮಹಿಳೆ ದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು.. [[File:Cow and Calf INC.svg|thumb|right|1971-1977ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಆರ್) ಪಕ್ಷದ ಚುನಾವಣಾ ಚಿಹ್ನೆ]] *ಫೆಬ್ರವರಿ 1967 ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಆಘಾತಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಗೆ ಅದು ಶೋಚನೀಯ ಸಮಯವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತವು ಶೇ. 40.7 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು. 1962ರಲ್ಲಿದ್ದ. ಶೇ.54 ಮತ 44.7 ರಷ್ಟಕ್ಕಿ ಇಳಿದಿತ್ತು 520 ಸೀಟುಗಳ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು 283 ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಬಹುಮತವು ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿ ಕಿರಿದಾಗಿತ್ತು. ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ 44 ಸ್ಥಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರಾ ಪಕ್ಷವು ಎರಡನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತ್ತು. ಅದರ ನಂತರ ಜನಸಂಘ 35 ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ಪ್ರತಿ 23 ಸದಸ್ಯರಿದ್ದರು. *ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಸಮಿತಿಯ ಕಾಮರಾಜ್, ಅತುಲ್ಯ ಘೋಷ್ ಮತ್ತು ಎಸ್. ಕೆ. ಪಾಟೀಲ್ ಮುಂತಾದ ಉನ್ನತ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ನಾಯಕರು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೊಸ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಸಮಿತಿ) ನಾಯಕತ್ವದ ಬಲವು ಕೃವಲ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪರಿಗೆ ಇಳಿದಿತ್ತು. ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಸಿ. ಬಿ ಗುಪ್ತಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತಿದ್ದರು. *ಮೋರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿಯವರನ್ನು ಉಪಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಲು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಮನವೊಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಕ್ಷದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಶ್ರೀ ಕಾಮರಾಜ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ತಮ್ಮ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಪಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಖಾತೆ ನೀಡಿದರು. 1967 ರ ಚುನಾವಣೆಯು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿದರೂ, ಅದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸೋತಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿತ್ತು, ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಶೀಲ ನಾಯಕತ್ವವು ಅತ್ಯಂತ ಅಸಹ್ಯ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿತು ಎಂದು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿ ಗುರುತಿಸಿದರು. ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ “ಸಿಂಡಿಕೇಟ್” ಸ್ವತಃ ಮುರಿದಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಶಕ್ತಿಯ ಗೋಚರವಾಯಿತು. ದೇಸಾಯಿ ಅಥವಾ ಕಾಮರಾಜನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸದೆ ಗಾಂಧಿಯವರು ಅವರು ತಮ್ಮು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ವೈ.ಚವಾಣ್ (ಗೃಹ-ಹೋಮ್), ಜಗಜೀವನ ರಾಮ್ (ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ), ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಅಲಿ ಅಹ್ಮದ್ (ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ) ಮತ್ತು ದಿನೇಶ್ ಸಿಂಗ್ (ವಾಣಿಜ್ಯ). ಸಿಂಡಿಕೇಟ್`ನ ಮೆಚ್ಚಿನಖಾತೆಗಳು ಕೈಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟವು. *ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಅಜೇಯನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಶ್ರೀ.ಕಾಮರಾಜ್ ತಮ್ಮ ತವರು ಮದ್ರಾಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದರು. ಸಮಾಜವಾದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಫೋರಂ ಸದಸ್ಯರು, ಕೆ.ಡಿ ಮಾಲವಿಯಾ ಮತ್ತು ಮೋಹನ್ ಧರಿಯಾ ಅವರು ಮೂಲಭೂತ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ====ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ==== *ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ "ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ" ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕೃಷಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಪಾವತಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರದ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಬೀಜಗಳೊಂದಿಗೆ, ರಾಜ್ಯ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ, ನೀರು, ರಸಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ಸಾಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. 74 ರಿಂದ 95 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ಧಾನ್ಯಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಅರ್ಥ ತಜ್ಞ ಅಶೋಕ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರು ಈ ಅವಧಿಯ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ದಿಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಕೀರ್ತಿ (ಕ್ರೆಡಿಟ್) ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಬರೆದರು. ====ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಆಯ್ಕೆ - ಇಂದಿರಾ ಮೇಲುಗೈ==== {| class="wikitable" align="right" |- !ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು -(ವರ್ಷ) |- | [[File:NeelamSanjeevaReddy.jpg|160px|Thumb|right| ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ 1962 & 63]] |- |ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ 1962 & 63 |- |[[File:K_Kamaraj_1976_stamp_of_India.jpg|160px|Thumb|right | ಕೆ. ಕಾಮರಾಜ್ 1964 -67]] |- |ಕೆ. ಕಾಮರಾಜ್ 1964 -67 |- |[[File:Snijalingappa.jpg|120px|center|Thumb|ಎಸ್. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ 1968-69]] |- |ಎಸ್. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ 1968-69 |- | |- |ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ 1970 & 71 |- |[[File:Shankar Dayal Sharma 36.jpg|center|120px|Thumb|ಶಂಕರ್ ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮಾ 1972-74]] |- |ಶಂಕರ್ ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮಾ 1972-74 |- |} *ಅವರು ಸಿಂಡಿಕೇಟಿನ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಡಾ. ರಾಧಾಕರಷ್ಣರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಒಪ್ಪದೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಡಾ.ಜಕೀರ್ ಹುಸೇನ್‍ರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದರು. ಅನುಕೂಲಕರ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಹುಸೇನ್ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅಸ್ಸಾಂನ ಬೆಟ್ಟದ ಜನರ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಮೇಘಾಲಯ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಆಸೆ ಪೂರೈಸಿದರು. ನಂತರ ರಚನೆಯಾದ ಅರುಣಾಚಲ ಮತ್ತು ನಾಗಾಲ್ಯಂಡ್ ನಿಂದ ನಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೌಹಾರ್ದ ಸಂಬಂಧಗಳು ಬಂದವು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಿಂಡಿಕೇಟಿನ ವಿರೋಧವು ಅಥವಾ ಸಂಘರ್ಷದ ಕಣಗಳು ಕೆಲವು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿದೆ - ಸಿಂಡಿಕೇಟಿಗೆ ಕೇಳದೆ ಮಾಡಿದ ನಿರ್ಣಯಗಳು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ರಾಜರ "ರಾಜಧನ" (ಪ್ರಿವ್ವಿ ಪರ್ಸ್) ಕೊಡಿಗೆಯನ್ನು ರದ್ದು ಮಾರಿದ್ದು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ನ ಆಡಳತ ಮಂಡಳಿ (ಸಿಂಡಿಕೇಟ್) ಪ್ರಧಾನಿಯವರನ್ನು ತನ್ನ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅದನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ====ಪಕ್ಷ ವಿಭಜನೆಗೆ ನಾಂದಿ==== *ಮೇ 1969 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಜಾಕಿರ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರ ಮರಣವು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮರುಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ [[ನೀಲಂ ಸಂಜೀವರೆಡ್ಡಿ|ನೀಲಂ ಸಂಜೀವರೆಡ್ಡಿಯವನ್ನು]] ತರುವುದರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ಪದವಿಯಿಂದ ತೆಗೆಯಲು ಪಿತೂರಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಮನಗಂಡರು. ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಎಡಪಂಥದ ಬೆಂಬಲಿಗರಾದ ವಿ.ವಿ.ಗಿರಿಯವರನ್ನು ರಾಷ್ರಾದ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯು ಅದನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿತು. *ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ಎನ್. ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸದೀಯ ಮಂಡಳಿ ಜುಲೈ 12, 1969 ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ '''ಎರಡು - ವಿರೋಧ - ನಾಲ್ಕು ಪರಗಳ''' ಮತಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. *ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸದೀಯ ಮಂಡಳಿ ಎನ್.ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಉಪಪ್ರಧಾನಿ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿಯನ್ನು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಮೊದಲ ಪ್ರತೀಕಾರ ನೀಡಿದರು. ಸಿಂಡಿಕೇಟನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸಿ 1969 ರ ಜುಲೈ 21 ರಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು (ಒಟ್ಟು ಠೇವಣಿಗಳ 56 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಕ್ರೆಡಿಟ್ನ 52 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು) ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಆದೇಶದ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಂಡವು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸಿಂಡಿಕೇಟಿಗೆ ಇದು ಅವರ ಎರಡನೇ ಹೊಡೆತವಾಗಿತ್ತು. *ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ರೆಡ್ಡಿಯುವರಿಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಕರೆಕೊಡಲು ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಶಿಸ್ತಿನ “ವಿಟೋ” ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಅದರ ಉಪಯೋಗದ ಬಗೆಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನೀತಿ ಅನುಸರಿಸಿ, ಸಂಸದರ ಮನಸ್ಸಾಕ್ಷಿಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "ಮುಕ್ತ ಮತ" ನೀತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ ಹೇಳಿಕೆ ಕೊಟ್ಟರು. ರಾಷ್ರಾಧ್ಯಕ್ಕರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಮತನೀಡುವಾಗ ಸಂಸದರು - ಶಾಸಕರು “ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಮತ ಮಾಡಬಹುದು” ಎಂದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ವಿ.ವಿ.ಗಿರಿಯವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಇಂದಿರಾಗಾಂದಿ ಅವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 20, 1969 ರಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಸಿಂಡಿಕೇಟ್‍ನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಇಂದಿರಾ ಬಣ, ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು, ಡಿಎಂಕೆ, ಅಕಾಲಿ ದಳ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬಂಡುಕೋರರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀ. ವಿ.ವಿ.ಗಿರಿ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು *ನವೆಂಬರ್ 12 ರಂದು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಕಮಿಟಿಯನ್ನು ಪರ - ವಿರೋಧವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ '''ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.''' '''ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಾಗಿ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು.'''<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/164817/6/06_chapter%202.pdf THE CONGRESS SPLIT OF 1969: MRS. GANDHI’S EMERGENCE AS A LEADER IN HER OWN RIGHT; page 65 to 316]</ref> *ಮುಂದಿನ ದಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸದೀಯ ಪಕ್ಷದ 427 ಸದಸ್ಯರ ಪೈಕಿ ಹಾಜರಾದ 330 ಸದಸ್ಯರು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಬಣವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸದರು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೂಲ ಪಕ್ಷವು ಕೇವಲ 65 ಸಂಸದರು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ವಿಭಜನೆಯು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯ ಸರಕಾರವನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಆ ಸ್ಥತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು 1971 ರ ಐದನೇ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. 1971 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (O- ಹಿಂದಿನ ಸಿಂಟಿಕೇಟ್ ಬಣ) ಕೇವಲ 10% ರಷ್ಟು ಮತ ಮತ್ತು 16 ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಇಂದಿರಾ ಅವರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಐ)44% ಮತಗಳು ಮತ್ತು 352 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. *ಅವರು ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಶಬ್ದಕೋಶದಲ್ಲಿ "ಸಮಾಜವಾದ", "ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ", "ಪ್ರಗತಿಪರ" ಅಂತಹ ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಮಾಜದ ಕ್ರೋಢೀಕರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಆ ಅವರು ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು.(ಅಶೊಕ ಮೆಹ್ತಾ) *ಆ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು: ಹಳೆಯದು ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಓ) –(ಆರ್ಗೊನೈಸೇಶನ್) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಐ - ಇಂದಿರಾ). ಹೀಗೆ ಪಕ್ಷವು ಎಡ-ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಬಲಪಂಥೀಯವಾಗಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಅಜೆಂಡಾವನ್ನು ಬಳಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಬಲಪಂಥೀಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಾಗಿ ಕಾಮರಾಜ್ ಮತ್ತು ದೇಸಾಯಿ ನಿಂತಿದ್ದರು.<ref>Sanghvi, Vijay (2006). The Congress, Indira to Sonia Gandh. New Delhi: Kalpaz Publications. p. 77</ref> *ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಒ) ಅನ್ನು ಮೊದಲು ಕಾಮರಾಜ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದರು. "ಓ" ಆರ್ಗಾರ್ಗನೈಸೇಷನ್ / ಓಲ್ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ಗೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಂಗ್ರಸ್‍ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. 1977 ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ (ಓ)ಬಣ ಒಟ್ಟು ಮತ ಹಂಚಿಕೆಯು 1971 ರಿಂದ ಅರ್ಧಮಟ್ಟಕ್ಕಿಳಿಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಸಂಸ್ಥಾ ಕಾಂಗ್ರಸ್- ಐಎನ್ಸಿ (ಓ) ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಲೋಕ ದಳ, ಭಾರತೀಯ ಜನ ಸಂಘ, ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಓ) ಮುಖಂಡ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ 1977 ರಿಂದ 1979 ರವರೆಗೆ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಲ್ಲದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>R. D. Pradhan; Madhav Godbole (1 January 1999). Debacle to Revival: Y. B. Chavan as Defence Minister, 1962–65. Orient Blackswan. p. 17.</ref><ref>Arvind Panagariya Professor of Economics and Jagdish Bhagwati Professor of Indian Political Economy Columbia University School of International & Public Affairs (1 February 2008).</ref><ref>India: The Emerging Giant: The Emerging Giant. Oxford University Press. p. 27.</ref> ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪನವರು ಸಂಸ್ಥಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದು 1971ರಲ್ಲಿ ಅದರಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಅನಂತರ ಅದರ ಕೋಶಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. 1977ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸು ಇತರ ಕೆಲವು ಪಕ್ಷಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿತು, ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಯಿತು.<ref>ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ, ಎಸ್.</ref> ====ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಐ)==== *ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ನೇತೃತ್ವದ ವಿಭಜಿತ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಐ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ "ಐ" ಇಂದಿರಾಗೆ ನಿಂತಿದೆ. ಇದು ಐಎನ್‍ಸಿ-ಆರ್ (INC (R) R ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (INC-R stands for Requisition-ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಹೆಸರು). ಇದು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹೊಸ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ 705 ಸದಸ್ಯರ 446 ಸದಸ್ಯರು ಇಂದಿರಾಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಇಂದಿರಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಿಜವಾದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತು. ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ನಂತರ, ಪಕ್ಷದ ಲಾಂಛನದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವಿವಾದವೂ ಉಂಟಾಯಿತು. "ಓಲ್ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್" ಒಂದು ನೊಗವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಎತ್ತುಗಳ ಪಕ್ಷದ ಮೊದಲ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಇಂದಿರಾ ಅವರ ವಿಭಜನೆಯಾದ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಪಕ್ಷದ ಚುನಾವಣಾ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ "ಹಾಲು ಹೀರುವ ಕರುವಿನೊಂದಿಗಿನ ಹಸು"ವಿನ ಹೊಸಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಆ ನಂತರ, ಸಂಯುಕ್ತ ವಿಧಾಯಕ್ ದಲಳದ ದಳದ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ವಿರೋಧವು ರಚನೆಯಾಗಿ ಹಿಂದಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>[https://books.google.co.in/books? Indira congress]</ref> ==ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಘೋಷಣೆ== *ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂದಿಯವರು ಬಹುಮತ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ 1971 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅವಧಿಗೂ ಮೊದಲು - ಮಧ್ಯಾಂತರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಆರ್) ಪಕ್ಷವು ಬಡತನವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವಂತಹ ಪ್ರಗತಿಪರ ನೀತಿಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಭರ್ಜರಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು (ಗರಿಬೀ ಹಟಾವೊ ಘೋಷಣೆ ). 1971 ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮೊದಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ –ಐ- (ಆರ್) ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮಾಜಿ ರಾಜರಿಗೆ ಪ್ರಿವಿ ಪರ್ಸ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು 1969 ರ ಭಾರತದ 14 ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಿತು.<ref>"General Elections, India, 1971: Statistical report" (PDF). eci.nic.in. Election Commission of India. Archived from the original (PDF) on 18 July 2014.</ref><ref>[http://www.forbesindia.com/article/independence-day-special/economic-milestone-nationalisation-of-banks-(1969)/38415/1 "Economic Milestone: Nationalisation of Banks (1969)". Forbes India. Forbes. 17 September 2015]</ref> *ಹೊಸ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲವು 1970 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. 1975 ರಿಂದ, ಗಾಂಧಿಯವರ ಸರ್ಕಾರವು ವಿರೋಧಗಳ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಮನೋಭಾವ ತೊರಿತು; ಅದರಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಶಾಂತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. '''ದಿ. 12 ಜೂನ್ 1975 ರಂದು, ಅಲಹಾಬಾದಿನ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕೆಳಮನೆಗೆ (ಲೋಕಸಭೆಗೆ) ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಆಯ್ಕೆಯು ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರರ್ಥಕವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ರದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು,''' <ref>[https://www.dawn.com/news/1348746 When Indira Gandhi was unseated by the judiciary; Bajinder Pal Singh Updated July 31, 2017]</ref> ಆದರೆ, ಗಾಂಧಿಯವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಕರೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸರವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಲಯಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು; ಶಾಂತಿಭಂಗದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಅವರು ಆದೇಶಿಸಿದರು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಭಂಗದ ಅನ್ಯಾಯದ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಸರಕಾರವು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಅಲಿ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರಿಗೆ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು, '''ಸಂವಿಧಾನದ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 352 ರ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇರೆಗೆ ಅವರು 25 ಜೂನ್ 1975 ರಂದು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರು.''' <ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/Emergency-papers-found/articleshow/20839450.cms Emergency Papers found Jun 30-2013]</ref> ===ಅಲಹಾಬಾದಿನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ - ತೀರ್ಪಿನ ಕಾರಣಗಳು=== *ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ರಾಯ್ ಬರೇಲಿಯಿಂದ ಎಂದೂ ಚುನಾವಣೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. 1971 ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಅವರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಅಲ್ಲಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ರಾಜ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರು ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಬಹಳ ದುರ್ಬಲ ಸ್ಪರ್ಧಿ. ಆದರೂ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ರಾಜ್ ನಾರಾಯಣ್ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋತರು, ಒಟ್ಟು ಮತಗಳ ಪೈಕಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇಂದಿರಾ ವಿರುದ್ಧ ಮತ ಪಡೆದರು. ಗಾಂಧಿಯವರು ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಡೆದರು. *ಆಗ ರಾಜ್ ನಾರಾಯಣ್ ಸೋಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು, ಅವರು ಅಲಹಾಬಾದ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿದರು. 1971 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸೋಲಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಪಲ್ಲಟದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. *12 ಜೂನ್ 1975 ರಂದು, ಅಲಹಾಬಾದ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಗ್ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ರಾಯ್ ಬರೇಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂದಿಯವರ ಚುನಾವಣೆ "ರದ್ದು ಮತ್ತು ನಿರರ್ಥಕ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚುನಾಯಿತ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದರು. ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರಿಗೆ ಬದಲಿ ಪ್ರಧಾನಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ 20 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನೀಡಲಾಯಿತು. *'''ಗಮನಾರ್ಹವೆಂದರೆ, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಮೇಲಿನ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವಕರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅವರು "ಎರಡು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಆರೋಪ"ವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಸಿದರು. ಅದು “ಯಶ್ಪಾಲ್ ಕಪೂರ್” ಸರಕಾರಿ ಸೇವಕರಾಗಿದ್ದರು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಚುನಾವಣಾ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅವರು ವೇದಿಕೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನೆಡೆಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆ ಇನ್ನೂ ಅವರ ಮೇಲಿನ ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ''' (ಆದರೆ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಪರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪಕ್ಷದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ.) – ಆದರೂ ಅವರ ಕೆಲಸವೇ ಈ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಉಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು; ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಒಂದು ವೇದಿಕೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅವರ ಚುನಾವಣಾ ಭಾಷಣದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ, ಲಂಚದ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರ ಪಾವತಿಗಳು, ಮತಗಳಿಗಾಗಿ ಅಕ್ರಮ ವಿಜ್ಞಾಪನೆ, ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ದೂರುಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಆಧಾರವಿಲ್ಲವೆಂದು ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ದೋಷಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದ ಎರಡು ಅಪರಾಧಗಳು (ಪೋಲಿಸ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ) “ಪ್ರಧಾನಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ನಡೆವಳಿಕೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು". "ಸಂಚಾರ ನಿಯಮದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಂತಹ, ಎಂದರೆ ಸಣ್ಣ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ದೇಶದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಉಚ್ಚಾಟಿಸಲಾಯಿತು" ಎಂದು ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಬಗೆಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಕೆಲವೆಡೆ ಟೀಕಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.dawn.com/news/1348746 When Indira Gandhi was unseated by the judiciary;Bajinder Pal SinghUpdated July 31, 2017]</ref> *ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಅಪೀಲಿನ ನಂತರ ಅದು ಕೇಸಿನ ಅಪರಾದದ ಕುರಿತು ಮನವಿ ಕೇಳುವವರೆಗೂ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅವರ ಮತದಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಿತು. ನಂತರ 1975 ರ ನವೆಂಬರ್ 7 ರಂದು, ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಅಲಹಾಬಾದ್ ತೀರ್ಪಿನ ಅಪರಾಧ ತೀರ್ಪನ್ನು(ಕನ್ವಿಕ್ಷನ್) ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.([[:en:State of Uttar Pradesh v. Raj Narain|ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜನಾರಾಯಣ್]])<ref>[G. G. Mirchandani (2003). 320 Million Judges. Abhinav Publications. p. 236. Link: Indira Nehru Gandhi (Smt.) vs Raj Narain & Anr on 24 June, 1975]</ref><ref>[https://www.quora.com/How-come-Indira-Gandhi-fought-election-from-Rae-Bareli-in-1977-when-she-was-disqualified-from-fighting-election-for-next-6-years-in-1975-by-Allahabad-High-court--How come Indira Gandhi fought election from Rae Bareli in 1977]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===೧೯೭೭ ರ ಚುನಾವಣೆ - ಸೋಲು=== *ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು (ಕನ್ವಿಕ್ಷನ್) ಕುರಿತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ (ತೀರ್ಪು: 7 ನವೆಂಬರ್ -1975) ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಎರಡೂ ಆರೋಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿತು.<ref>(ಕನ್ವಿಕ್ಷನ್) ಕುರಿತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ (ತೀರ್ಪು: 7 ನವೆಂಬರ್ -1975)</ref> *ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಗಾಂಧಿಯವರ ಆಯ್ಕೆಯಾಗದ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಅವನ ನಿಕಟ ಸಹಯೋಗಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂತನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪ್ರಚಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನ ಹರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿದ ಕೆಲವರು ಶೋಷಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು.<ref>[Ghildiyal,, Subodh (29 December 2010). "Cong blames Sanjay Gandhi for Emergency 'excesses'". The Times of India. Retrieved 30 January 2014.]</ref> 1977 ರ ಜನವರಿ 23 ರಂದು ಗಾಂಧಿಯವರು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಮಾರ್ಚ`ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದ್ದ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಹೊಸ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>"Indian general election, 1977" (PDF). ipu.org. Inter-Parliamentary Union. Retrieved 25 June 2014.</ref>'''ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 23 ಮಾರ್ಚ್ 1977 ರಂದು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.''' <ref>Inder Malhotra (23 June 2010). "What Prime Minister Indira Gandhi's Emergency proved for India". Rediff.com. Retrieved 25 June 2014.</ref> ಆ ತಿಂಗಳ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್(ಐ) ಪಾರ್ಟಿಯು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ 154 ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಜನತಾ ಒಕ್ಕೂಟ 295 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ದೊಡ್ಡ (ಭೂಕುಸಿತ) ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು, ಗಾಂಧಿಯವರು ಅವರ ವಿರೋಧಿ ಜನತಾಪಕ್ಷದ ರಾಜ್ ನಾರಾಯಣ್ ವಿರುದ್ಧ ರಾಯ್ ಬರೇಲಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. 1978 ರ ಜನವರಿ 2 ರಂದು ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಐ) ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಅಧಿಕೃತ ಹೊಸ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಇಂದಿರಾ ಅವರು ರಚಿಸಿದರು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಪಕ್ಷವು ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಗಲು ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಾಕಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರು ಸೇರಿದರು.<ref>Basu, Manisha (2016). The Rhetoric of Hindutva. Cambridge University Press</ref> ===1980 ರ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತೆ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ=== *ನವೆಂಬರ್ 1978 ರಲ್ಲಿ, ಗಾಂಧಿಯವರು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಚಿಕಮಗಳೂರು ಉಪಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಡ.ಬಿ.ಚಂದ್ರೇಗೌಡರು ಅವರಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. 1980 ರ ಜನವರಿ ಲೋಕಸಬೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಐ) ದೊಡ್ಡ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಅವರು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>Statistical report general elections, 1980" (PDF). eci.nic.in. Election Commission of India.</ref> 1984 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಐ) ನಿಜವಾದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಘೋಷಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1996 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ “ ಐ “ ಪದನಾಮವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. *ಗಾಂಧಿಯವರ ಹೊಸ ಅವಧಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರ ಸಂಜಯ್ ಜೂನ್ 1980 ರಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಇದು ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಮಗ ರಾಜೀವ್ ಅವರನ್ನು ಪೈಲಟ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅವರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕ್ರಮೇಣ, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಎದುರಾಳಿ ನಾಯಕರು ಇಲ್ಲದ ಹೆಚ್ಚು ನಿರಂಕುಶವಾದಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರು. ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಕಾಠಿಣ್ಯ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದರು.<ref>[https://www.britannica.com/topic/Indian-National-Congress Indian National Congress,]</ref><ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=1301&dat=19800624&id=Af5jAAAAIBAJ&sjid=3eYDAAAAIBAJ&pg=1475,7898320 The Sydney Morning Herald. Google News. 24 June 1980.]</ref> ==="ಆಪರೇಷನ್ ಬ್ಲೂ ಸ್ಟಾರ್ - ಇಂದಿರಾ ಹತ್ಯೆ=== [[ಚಿತ್ರ:Goldener Tempel Amritsar 2022-11-21 4.jpg|right|180px|thumb|ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಮಂದಿರ]] *[[ಸ್ವರ್ಣಮಂದಿರ]] *ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಅವಧಿಯು ಪಂಜಾಬ್‍ನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು, [[ಜರ್ನೈಲ್ ಸಿಂಗ್ ಭಿಂದ್ರಾನ್ವಾಲೆ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಉಗ್ರಗಾಮಿ ಬೆಂಬಲಿಗರಿಂದ ಸಿಖ್ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಗೆ ಬೇಡಿಕೆಗಳು. 1983 ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಅಮೃತಸರ]]ದ [[ಸ್ವರ್ಣಮಂದಿರ]]ದಲ್ಲಿ (ಗೋಲ್ಡನ್ ಟೆಂಪಲ್ನಲ್ಲಿ) ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಜೂನ್ 1984 ರಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ನಿರರ್ಥಕ ಮಾತುಕತೆಗಳ ನಂತರ, ಗಾಂಧಿಯವರು ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸ್ವರ್ಣ ಮಂದಿರದೊಳಗೆ (ಗೋಲ್ಡನ್ ಟೆಂಪಲ್ಗಿ) ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬಿಂದ್ರಾನ್ವಾಲೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಶಸ್ತ್ರ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು '''"ಆಪರೇಷನ್ ಬ್ಲೂ ಸ್ಟಾರ್"''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[https://www.thehindu.com/news/national/Operation-Blue-Star-%E2%80%94-the-untold-story/article14388205.ece "Operation Blue Star". The Hindu.]</ref> *ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31, 1984 ರಂದು, [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]]ಯ ಅಂಗರಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು, ಸತ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬೀಂತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಆಪರೇಷನ್ ಬ್ಲೂ ಸ್ಟಾರ್ ನ ಮೇಲೆ ಅವರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ನಿವಾಸದ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೇವಾ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಗುಂಡುಹಾರಿಸಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಟ ಪೀಟರ್ ಉಸ್ಟಿನೋವ್ ಅವರು ಐರಿಶ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ಗಾಗಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಕೆಯ ಹತ್ಯೆ 1984 ರ ಸಿಖ್ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 3,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಸತ್ತರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/31/newsid_2464000/2464423.stm "1984: Indian prime minister shot dead". BBC News. 31 October 1984]</ref> ==ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ರಾವ್ ಯುಗ (1985-1998== [[File:Rajiv Gandhi (1987).jpg|thumb|right|upright|[[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ]], ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ (1984-1989) ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]] :'''ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:-''' * '''84 ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ (20 ಆಗಸ್ಟ್ 1944 - 21 ಮೇ 1991) 1985-91 ಬಾಂಬೆ''' * '''85 ಪಿ. ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ (28 ಜೂನ್ 1921 - 23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004) 1992-96 ತಿರುಪತಿ''' * '''86 ಸೀತಾರಾಮ್ ಕೇಸ್ರಿ (ನವೆಂಬರ್ 1919 - 24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2000) 1996-98 ಕಲ್ಕತ್ತಾ''' *1984 ರಲ್ಲಿ, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪುತ್ರ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ನಾಮಸೂಚಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು. [116] 1984 ಡಿಸೆಂಬರ್`ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ಗೆ ಅಧ್ಭುತ (ಭೂಕುಸಿತ) ಜಯಗಳಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಶಾಸಕಾಂಗದಲ್ಲಿ 415 / 533 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20120901121841/http://pmindia.gov.in/pm_rajiv.html "Prime Minister Rajiv Gandhi, complete profile]</ref><ref>India General or the 8th Lok Sabha Election Results - 1984". Retrieved 23 June 2014.</ref> ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಉದಾರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಅವರ ಆಡಳಿತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.. ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಣಕೀಕರಣವನ್ನು ತರಲು ಕಾರಣರಾದರು<ref>"Resurgent India". Daily News and Analysis. 22 January 2014. Retrieved 23 June 2014.</ref> ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಹಿಂದುಳಿದವು. ಫಿರಂಗಿ ಹಗರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಸರ್ಕಾರ ಸಿಲುಕಿದ ನಂತರ, ಅವರ ನಾಯಕತ್ವವು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗದಂತಾಯಿತು. ಆದರೆ ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲವೆಂದು ದೆUಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟು ಕೇಸನ್ನು ವಜಾಮಾಡಿತು.<ref>"Rajiv Gandhi and the story of Indian modernization". Mint. Retrieved 23 June 2014</ref> ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಇತರ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಮಾಲೋಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆವಶ್ಯಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>"Rajiv Gandhi, History and Politics". UCLA, Division of Social Sciences. Retrieved 23 June 2014.</ref> ಬೊಫೋರ್ಸ್ ಹಗರಣವು ಭಾರತದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ರಾಜಕಾರಣಿಯ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿತು, ಆದರೆ 2004 ರಲ್ಲಿ ಬೊಫೋರ್ಸ್ ಲಂಚ ಆರೋಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿÁಧಾರವಿಲ್ಲದ ಆರೋಪವೆಂದು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3458319.stm"Rajiv Gandhi cleared over bribery". BBC News. 4 February 2004. Retrieved 7 March 2010.]</ref> *ಭಾರತದ ನೆರೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಉಗ್ರರ ಉಪಟಳ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳ ಸಹಾಯ ಯಾಚಿಸಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬಾರದೆಂದು ಭಾರತ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಳಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಯ ತಮಿಳು ಟೈಗರ್ ುಗ್ರಗಾಮಿ ಬಂಡಾಯಕೋರರನ್ನು ತಹಬಂದಿಗೆ ತಂದರು. ಅದರಿಂದ ಅವರ ದ್ವೇಶಕ್ಕೆ ಓಲಗಾದರು. ಮೇ 21, 1991 ರಂದು, ತಮಿಳು ಟೈಗರ್ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮಹಿಳೆ ಯಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮರೆಯಾಗಿರುವ ಒಂದು ಬಾಂಬ್`ನಿಂದ ಗಾಂಧಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. 1998 ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬರುವ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು., ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವ ಪಿತೂರಿಯಲ್ಲಿ 26 ಜನರ ಮೇಲೆ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಿದೆ. ತಮಿಳ್ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಿಂದ ಮತ್ತು ಅವರ ಭಾರತೀಯ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಸಂಚುಕಾರರು ಗಾಂಧಿಯವರ ವಿರುದ್ಧ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು 1987 ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ತಮಿಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿ ಗೆರಿಲ್ಲಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಸೈನ್ಯ ಕಳುಹಿಸಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>"Rajiv Gandhi assassination case". The Times of India. 27 February 2014. Retrieved 21 June 2014.</ref><ref> D. R. Kaarthikenyan, Radhavinod Raju; Radhavinod Raju (2008). Rajiv Gandhi Assassination. Sterling Publishers Pvt. Ltd. pp. 89–91.</ref> ====ಪಿ. ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ - ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಕ==== *ಜೂನ್ 1991 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ ಅವರು ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಂತರ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅವರು ಬಂದಿದ್ದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ. ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ದೇಶ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>"PV Narasimha Rao Biography". Website of the Prime Minister of India. Archived from the original on 27 December 2012. Retrieved 23 June 2014.</ref><ref>"Narasimha Rao – a Reforming PM". BBC News (23 December 2004). Retrieved 2 March 2007.</ref> ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಹಲವಾರು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಕೈಗಾರಿಕೆ (ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್) ಖಾತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾವ್, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ “ಪರವಾನಗಿ ರಾಜ್” ಅನ್ನು ವಿಘಟಿಸುವಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು "ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ತಂದೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/india/Narasimha-Rao-led-India-at-crucial-juncture-was-father-of-economic-reform-Pranab/articleshow/17831434.cms?referral=PM "PV Narasimha Rao Remembered as Father of Indian Economic Reforms". VOA News (23 December 2004). Archived 29 January 2009 at the Wayback Machine.</ref> *ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಮತ್ತು ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ರಾವ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಸಮಾಜವಾದಿ ನೀತಿಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾವ್ "ಪರವಾನಗಿ ರಾಜ್" ಅನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದ್ದರು. ರಾವ್ ಅವರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ತಮ್ಮ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು. ಸಿಂಗ್ ರಾವ್ ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ತರಲು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪತನವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಾನಿಟರಿ ಫಂಡ್ (ಐಎಂಎಫ್) ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿ, ಭಾರತದ ಜಾಗತೀಕರಣ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿದ್ದ (ಬಹುಮತದಕೊರತೆಇದ್ದ) ಸರ್ಕಾರದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಕಠಿಣ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಶಾಸನವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ ಮಂಜೂರುಮಾಡಿಸುವ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ರಾವ್‍ವರನ್ನು ಚಾಣಕ್ಯ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>"PV Narasimha Rao reinvented India". The National. Abu Dhabi. Retrieved 23 June 2014.</ref><ref>"Foreign Policies of India's Prime Ministers" (PDF). Transnational Organization. Retrieved 23 June 2014.</ref><ref>V. Venkatesan (1–14 January 2005). "Obituary: A scholar and a politician". Frontline. 22 (1).</ref> *1996 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಪಕ್ಷದ ಇಮೇಜ್ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 140 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು, ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ರಾವ್ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಪಕ್ಷದ ಮೊದಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ನಾಯಕ ಸೀತಾರಾಮ್ ಕೇಸರಿಯವರಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>[https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-the-sitaram-kesri-case-how-dynasty-trumped-ethics-1564149 The Sitaram Kesri case: How dynasty trumped ethics]</ref> ==ಸೋನಿಯಾ / ರಾಹುಲ್ ಯುಗ (1998 - ನಂತರ)== [[File:Sonia Gandhi (cropped).jpg|thumb|right|upright|alt=|1998 ರಿಂದ 2017 ರವರೆಗೆ ಐಎನ್‍ಸಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ- [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]]-]] *'''ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ:''' *'''87 ನೇ - ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ 1998-2017 ಕಲ್ಕತ್ತಾ''' *'''88 ನೇ - ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ 2017 - 2019 ದೆಹಲಿ''' *1998 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 141 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಅಂದಿನವರೆಗೂ ಪಡೆದ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅದು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಮುಂಬರುವ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರು ಬಾಂಬ್ ಸ್ಪೋಟದಿಂದ ಮಡಿದ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೊದಲು ಪಕ್ಷದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಚುನಾವಣೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಆಕೆಯ ಇಟಲಿಯ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಗೆ ವಿರೋಧಿಸಿದ ಪಕ್ಷದ ಒಂದು ಭಾಗವು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಶರದ್ ಪವಾರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು (Nationalist Congress Party-NCP) ರಚಿಸಿತು. ವಿಘಟಿತ ಪಕ್ಷವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಬೇರೆಡೆ ಸೀಮಿತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಉಳಿದವು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1998 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 141 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಅಂದಿನವರೆಗೂ ಪಡೆದ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅದು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಮುಂಬರುವ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರು ಬಾಮಬ್ ಸ್ಪೋಟದಿಂದ ಮಡಿದ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪತ್ನಿಯೆಂದು ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೊದಲು ಪಕ್ಷದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಚುನಾವಣೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಆಕೆಯ ಇಟಲಿಯ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಗೆ ವಿರೋಧಿಸಿದ ಪಕ್ಷದ ಒಂದು ಭಾಗವು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಶರದ್ ಪವಾರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು (NCP) ರಚಿಸಿತು. ವಿಘಟಿತ ಪಕ್ಷವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಬೇರೆಡೆ ಸೀಮಿತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಉಳಿದವು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಮುಂದುವರಿಯಿತು.<ref>"Nationalist Congress Party". Britannica. Retrieved 4 March 2018.</ref><ref>ndia Parliamentary Chamber: Lok Sabha". Inter-Parliamentary Union. Retrieved 4 March 2018.</ref> ===ಪಕ್ಷದ ಪನಃಚೇತನ - ಪುನಃ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ=== *ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳ್ಳಲು ಹೋರಾಡಿದರು; ಅವಳ ವಿದೇಶಿ ಜನನದ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕುಶಾಗ್ರತೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವರು ನಿರಂತರ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು. 1999 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ (ಎನ್ಡಿಎ) ಸರ್ಕಾರವು ನಡೆಸಿದ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಒಟ್ಟು ಲೋಕಸಬೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ 114 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಕುಸಿದವು. ನಂತರ ನಡೆದ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ ನಾಯಕತ್ವ ರಚನೆಯು ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಪಕ್ಷದ 1998 ರ ಪಚ್ಮಾರಿ “ಎಕ್ಲಾ ಚಾಲೋ” ನ ಪಕ್ಷವು “ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಹೊಗಿ” (ಒಕ್ಕೂಟ ಬೇಡ) ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಥವಾ "ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ" ನೀತಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಗಾಂಧಿಯವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಅಂತಹ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇತರರ ಜೊತೆಗಿನ ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು- ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕ ಪಕ್ಷಗಳು. (ಲೈಕ್ ಮೈಂಡ್ಡ್ ಪಾರ್ಟೀಸ್). ಮಧ್ಯದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಶಾಸಕಾಂಗ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು; ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 15 ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಆಳಿತು. 2004 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎನ್`ಸಿ ಪಿ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. "ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾ ಹಾಥ್, ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಕೆ ಸಾಥ್ ("ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೈ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದೆ")” ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಾಂಧಿಯವರು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಪಕ್ಷದ ಅಭಿಯಾನವು ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು., ಎನ್`ಡಿ ಎ ದ "ಭಾರತ ಶೈನಿಂಗ್" ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ (ಯುಪಿಎ) ಹೊಸ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ 222 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಎನ್`ಡಿ ಎ ಅನ್ನು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿತು. ನಂತರ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ದದ ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬಹುಮತವನ್ನು ಪಡೆದು ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಪಕ್ಷದೊಳಗಿಂದ ಬೃಹತ್ ಬೆಂಬಲದ ಮತ್ತು ಒತ್ತಾಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಗಾಂಧಿಯವರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು, ಬದಲಾಗಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಉಳಿದರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿ (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಡ್ವೈಸರಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್—ಎನ್ಎಸಿ) ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದರು.<ref>Negi, Saroj (16 December 2017).</ref><ref>"Sonia Gandhi's Legacy: She Reinvented Herself to Fight Off Challenges but also Had Her Share of Failures". India Today. Retrieved 2 March 2018.</ref><ref>Naqshbandi, Aurangzeb (4 March 2018). "Sonia Gandhi's 19 years as Congress president: From husband death to son Rahul's elevation". Hindustan Times. Retrieved 16 December 2017.</ref> ====ಸರ್ಕಾರದ ರಚನೆ==== *(ಹಿಂದಿನ ಸಂಪಾದನೆ) [[File:Wahlergebnisse Indien 2004.svg|thumb|[[ಲೋಕ ಸಭೆ]] ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ 2004, ಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ]] *{೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಲೋಕಸಭೆಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ೨೦೬ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಅದಿಕಾರದ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹಿಡಿಯಿತು.ಡಾ. [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] ಅವರು ಜವಹಾರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರುರವರ ನಂತರ ಏರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಸತತವಾಗಿ ದೇಶವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಜನಾದೇಶಾ ಪಡೆದ ಏರಡನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಯೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಗೊಳಪಟ್ಟರು. ೨೦೦೪ ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮೈತ್ರಿತ್ವ ಬೇರೆ ಪಕ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಹಾಗೂ ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮೈತ್ರಿಕೂಟ ಪದಚ್ಯುತವಾಯಿತು. ಇದರ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ೧೯ ರಾಜಕೀಯಪಕ್ಷಗಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿತು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಶ್ಚರ್ಯ ತಂದ ನಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಗಣ್ಯ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಮತ್ತು ಮಾಜಿ [[ಭಾರತದ ವಿತ್ತ ಸಚಿವರು|ವಿತ್ತ ಸಚಿವರಾದ]] ಡಾ. [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸಮಾರಂಭ ಮೇ ೨೨, ೨೦೦೪ ರಂದು ನಡೆಯಿತು.} *ಆಡಳಿತದ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಇವು ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಮಸೂದೆ, ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಹೊರಗಿನ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಎನ್ಎಸಿ ಮತ್ತು ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಂತಹ ಶಾಸನಗಳ ಹಿಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಚಾಲನಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದವು. ಯು.ಎಸ್. ಎ (ಅಮೇರಿಕ) -ಭಾರತ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಡಪಂಥೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ 62 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ, ಸರ್ಕಾರವು ನಂಬಿಕೆಯ ಮತವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಡೆದ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 207 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, 1991 ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ದೊರಕಿದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಯುಪಿಎ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 262 ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು, ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಸರಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಮೊದಲ ಯುಪಿಎ ಸರಕಾರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿಯ ವಿಭಜನೆಯುನೀತಿಯ ಮೇಲಿನ ವಿಜಯವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>Chandra, Rina (14 April 2009). "Sonia Gandhi keeps Congress hopes alive in India polls". Reuters. Retrieved 19 December 2017.</ref><ref>[http://specials.indiatoday.com/trustvote/ Manmohan survives trust vote". India Today. Retrieved 6 January 2014.]</ref> *2014 ರ ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯ ವೇಳೆಗೆ, ದೇಶದ ಹಲವು ಕಠಿಣ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ಬೆಂಬಲದಲ್ಲೂ ಪಕ್ಷವು ಕಳೆಗುಂದಿತು ಮತ್ತು 2 ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ ಪ್ರಕರಣ, ಭಾರತೀಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಹಂಚಿಕೆ ಹಗರಣ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಆರೋಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ತಲೆದೋರಿತು. 2014ರ ಸಾರ್ತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೇವಲ 44 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು, ಅದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಪಕ್ಷವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. 2017 ಡಿಸೆಂಬರ್`ನಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ನಿವೃತ್ತರಾದರು, ಇದು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 131 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಪಕ್ಷದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.ನಂತರ ಅವರ ನಂತರ ಅವರ ಮಗ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರು ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರಸ್ಸಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು.<ref>"Congress Vote Share Dips Below 20 Per Cent for First Time". NDTV India. 17 May 2014. Retrieved 22 June 2014.</ref><ref>"A Short History of the Congress Hand". The Wall Street Journal. News Corp. Dow Jones & Company. 28 March 2012. Retrieved 27 June 2014.</ref> *[https://www.hindustantimes.com/india-news/sonia-gandhi-s-19-years-as-congress-president-from-husband-rajiv-s-death-to-son-rahul-s-elevation/story-nmW3hNiG2zDo6abGYc38YO.html ಸೋನಿಯಾ-ಗಾಂಧಿಯವರ 19 ವರ್ಷ- ಕಾಂಗ್ರೆಸ್-ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ: (ಪತಿ-ರಾಜಿವ್‍) ಮಗ-ರಾಹುಲ್-ಉನ್ನತಿ /ಇತಿಹಾಸ] == ಭಾರತೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಬಿಜೆಪಿ== {|border="1" class="wikitable" ! ವರ್ಷ || [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] || [[ಜನ ಸಂಘ]]/ ಬಿಜೆಪಿ- [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]]||ಸರ್ಕಾರ |- | 1952 || 364 || 3 (BJS)||[[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |- | 1957 || 371 || 4 (BJS)||[[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |- | 1962 || 361 || 14 (BJS)||[[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |- | 1967 || 283 || 35 (BJS)||[[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |- | 1971 || 352 || 23 (BJS)||[[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |- | 1977 || 154 || 295 ||(Janata)Janata party Government |- | 1980 || 353 || 31 (Janata)||[[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |- | 1984 || 415 || 2 (BJP ಶೇ.7.74)||[[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |- | 1989 || 197 || 86 (BJP;ಶೇ.11.36 )||[[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |- | 1991 || 232 || 120 (BJP;ಶೇ.20.11)||[[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |- | 1996 || 140 || 161(ಬಿಜೆಪಿ - BJP) || [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]] ಸರ್ಕಾರ ೧೩ ದಿನ |- | 1998 || 141(25.82%) || 182(ಬಿಜೆಪಿ : 25.59%)||ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರ (NDA 37.21% :United Front26.14%) |- | 1999 || 114(Uted Ft 28.30) || 182 (ಬಿಜೆಪಿ)|| ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರ (NDA37.06 :United Front26.14%) |- | 2004 || 145(35.4%+7.1%) || 138(ಬಿ ಜೆ ಪಿ+ 33.3%-3.76%)||[[ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪಕ್ಷದ ಒಕ್ಕೂಟ -ಯುಪಿಯೆ. ಸರ್ಕಾರ. |- | 2004 ಶೇಕಡಾ ಮತ || 222 ಸ್ಥಾನ(26.53%) || (22.16%)||ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ |- | 2009 || 206 (28.55%) || 116 (ಬಿ ಜೆ ಪಿ -ಶೇ.19.29 )|| ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಒಕ್ಕೂಟ -ಯು ಪಿ ಯೆ. ಸರ್ಕಾರ.(೨೬೨+ ಹೊರಗಿನ ಬೆಂಬಲ) |- |2014||44 (19.3%)||282, 31.34% ||ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಸರ್ಕಾರ, |- |} * (೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ಸರ್ಕಾರ) * ೧೯೫೨,೧೯೫೭,೧೯೬೨,೧೯೬೭,೧೯೭೧ ಬಿ ಜೆ ಎಸ್ -ಭಾರತೀಯ ಜನ ಸಂಘ (ಪಕ್ಷ) <ref name="ReferenceA">Source: Election Commission of India</ref> <ref name="ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು">{{Cite web |url=http://eciresults.ap.nic.in/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-05-20 |archive-date=2013-12-12 |archive-url=https://www.webcitation.org/6LocAsgys?url=http://eciresults.ap.nic.in/ |url-status=dead }}</ref> === ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಒಕ್ಕೂಟ -ಯು ಪಿ ಯೆ.೨೦೦೯ === ---- *'''ಒಟ್ಟು ಲೋಕ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ೫೪೫ - ಬಹುಮತಕ್ಕೆ ೨೭೩ ಸ್ಥಾನಗಳು ಬೇಕು''' *ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಒಕ್ಕೂಟ -ಯು ಪಿ ಯೆ. ಸರ್ಕಾರ ಸೇರಿದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು * ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಅಲಿಯನ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ + ಜೊತೆಯವರು =262 {| class="wikitable" |- ! ಪಕ್ಷಗಳು !! ಗಳಿಸಿದ ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳು |- | ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ||206; |- | ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ||19 (ಬೇಬಲ ಹಿಂತೆಗೆದಿದೆ) |- |ಡಿಎಮ್ ಕೆ. || 18 |- |ಎನ್ ಸಿ ಪಿ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ|| 9 |- |ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾನ್ಪರೆನ್ಸ್ ||3 |- |ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮುಕ್ತಿಮೋರ್ಚ || 2 |- |ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿ ಲೀಗ್ || 2 |- |ವಿದುತಲೈ ತಿರುತಾಯ್ಗಳ್ ಕಚ್ಚಿ||1 |- |ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಮಣಿ) ||1 |- |ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮುಜ್ಲಿಸ್-ಇತ್ತೇಹಾದ್ -ನುಸ್ಲಿಮೀನ್ || 1 |- |ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಚಿಡಿಯ (ಅಥೆವಲೆ)|| 0 |- !ಒಟ್ಟು : ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ + ಜೊತೆಯವರು -(ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರಸ್ ||262- 19 =243 |- !ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬೆಂಬಲ-||60 |- |ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಾರ್ಟಿ|| 23 |- |ಬಹುಜನ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಾರ್ಟಿ ||21 |- |ಆರ್ ಜೆ. ಡಿ.|| 4 |- |-ಜೆ ಡಿ ಎಸ್|| 4 |- | (ಆರ್ ಎಲ್‍ಡಿ ||5 |- |ಜೆಡಿಎಸ್|| 3 |- |ಪಕ್ಷೇತರ ||4 |- |} <ref name="ReferenceA"/> <ref name="ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು"/> ==1998 ರಿಂದ 2014 ರ ವರೆಗಿನ ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ಸಾರಾಂಶ== {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಷ !! ಕಾಂಗ್ರೆಸ್.ಸ್ಥಾನ !!.ಶೇಕಡ ಓಟು.!!ಹೆಚ್ಚು/ಕಡಿಮೆ !!ಯು.ಪಿಯೆ.!!ಬಿ ಜೆ ಪಿ.ಸ್ಥಾನ !!.ಶೇಕಡ ಓಟು !!ಹೆಚ್ಚು/ಕಡಿಮೆ.!!+/-%!!ಎನ್.ಡಿ.ಎ |- | 1998 ||141 || 25.82% || - ೧ || 26.14% (26.42)|| 182|| :25.59% || +25 || ---||37.21%(46.61) |- |1999 || 114|| --|| -27 || Utd.Ft 28.30%||182||-- || -- || -- || 269+29 TDP;37.06% |- |2004 || 145|| 26.53% |||31:+7.1% ||218+117 /35.4% ||138||22.16% || -44|| -3.76% ||ಎನ್.ಡಿ.ಎ(-89: 33.3%) |- | 2009 || 206 +2 || 28.55%|| +80:+2.೦2% || 262 +63 ಇತರೆ ಬೆಂಬಲ(37.22%) || 116|| 18.80%|| -3.36% ||- 22||ಎನ್.ಡಿ.ಎ:159:24.63% (:-4.88%) |- | 2009 || ಕಾಂ:ಪಡೆ ದ ಓಟು || 153482356 || --|| ಬಿಜೆಪಿ ಪಡೆದ ಓಟು|| 102689312 || --|| -- || -- || -- |- |2014 ||44 ||19.4 ||-9.2 ||58 || 283 ||31.2 ||116+167 || +12.4 || ಎನ್.ಡಿಎ.283+54=337 /31.2%ಚ | |} ==ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆ== *'''ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ - ಮತ್ತು ಮನ್ನಡೆ''': *ಮೋಹನದಾಸ್ [[ಗಾಂಧಿ]]ಯವರು 1921 ರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಒಂದು ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು. [157] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು "ವಿಶಾಲ ಚರ್ಚ್" (ಗ್ರಾಮ-ರಾಜ್ಯ-ದೇಶ ಸಂಯೋಜಿತ) ಆಗಿತ್ತು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ 1951,52, 53,54 ರಿಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅವಧಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ನಂತರ ಅವರ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಯು. ಎನ್. ಧೇಬರ್ ಎರಡು ಅವಧಿ, ನುತರ ನೆಹರೂ ಮಗಳು ಇಂದಿರಾ, ಅವರ ನಂತರ ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ 1960- 61 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ನಂತರ ಕೆ. ಕಾಮರಾಜ್ 1964 ರಲ್ಲಿ ಅದ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ ಯವರು 1962 & 63 ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ; 1959ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರಾ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]] ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ನಂತರ ನಾಲ್ಕುಬಾರಿ ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ ಯವರು 1960, 1961, 1962, 1963 ಪ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಯಾಗಿದ್ದರು. *ಅವರ ನಂತರ ಕೆ. ಕಾಮರಾಜ್ ಮೂರು ಅವಧಿಗೂ ಅವರ ನಂತರ ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪನವರು 1968, 1969 ರಎರಡು ಅವಧಿಗೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದಾಗ ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ 2 ಅವಧಿ, ನಂತರ ಶಂಕರ್ ದಯಾಲ್ ಶರ್ಮಾ 1972–74 ರವರೆಗೆ ಮೂರು ಅವಧಿ, ಅವರ ನಂತರ ದೇವಕಾಂತ ಬರುವಾ ಮೂರು ಅವಧಿ, ಆ ನಂತರ ಕಸು ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ರೆಡ್ಡಿ 1977ರಿಂದ 1978 ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅವಧಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. *ಇಂದಿರಾ ಅವರು 1978 ರಿಂದ 1694 ರ ವರೆಗೆ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ನಂತರ ಮಾತ್ರಾ ಅವರ ಮಗ [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ]] ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಹೊಸಬರಾದರೂ ಪಕ್ಷ ಅವರನ್ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಇಂದಿರಾ ಅವರು ಮಗನನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಬದುಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಹತ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ರಾಜೀವ್ ಗಾಂದಿಯವರ ಹತ್ಯೆಯಾದ ನಂತರ [[ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹ ರಾವ್]] 1992 ರಿಂದ 1996 ರ ವರೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು, ಅವರ ನಂತರವೂ ನೆಹರೂ ಕುಟುಂಬದವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. *ರಾಜೀವ್ ಪತ್ನಿ [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]] ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರವೇ ಇದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪಕ್ಷದ ಬಹಳಷ್ಟು ನಾಯಕರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅನುಭವ ಇಲ್ಲದ – ದೇಶ ಭಾಷೆಯಾದ ಹಿಂದಿ ಸರಯಾಗಿ ಬಾರದ, ಆಸಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲದ ಭಾರತೀಯರೇ ಆದರೂ, ಇಟಲಿಸಂಜಾತ ರಾಜೀವ್ ಪತ್ನಿ [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]] ಯವರನ್ನು ಬಲವಂತ ಮಾಡಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿದರು. ಶರದ್ ಪವಾರ್ ವಿರೋಧಿಸಿ ಪಕ್ಷತೊರೆದು ಬೇರೆ ಪಕ್ಷ ಕಟ್ಟಿದರು. ಸೋನಿಯಾ ಅವರು ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸೀತಾರಾಂ ಕೇಸರಿಯವರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನ ಕೇಳಿದರು. ಅವರು ಅವರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಸೋನಿಯಾಗೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು. ಅನನುಭವಿಯಾದರೂ, ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕ ಪಕ್ಷಗಳೊಮದಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟ ರಚಿಸಿ, ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕ ವಾಜಪೇಯಿಯವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅನುಭವಿ [[ಮನಮೋಹನ ಸಿಂಗ್]] ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]] ಅವರ ಅಥವಾ ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರ ತಪ್ಪೇನಿದೆ? 2017 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಜಿನಾಮೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಅವರ ಮಗ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆರಿಸಿದರು. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಅದ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಸಣ್ಣ ದನಿಯೂ ಕೇಳಿ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಬಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದವರು ಮಾತ್ರಾ ನೆಹರೂ ಮನೆತನದವರೇ ಅದ್ಯಕ್ಷರಾಗತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಆಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ. ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಪಕ್ಷ ಅವರಿಂದ ಬೆಳೆದು ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ನಿಜ ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಪಕ್ಷವು ನೆಹರೂ ಅವರ ವಂಶ ಪಾರಂಪರ್ಯವಾಯಿತು ಎಂದು ಆಪಾದನೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಮೇಲಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ವಾಸ್ತವ ಅಲ್ಲವೆಂದು ತೋರುವುದು. ಆದರೆ ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರಲ್ಲಿ ಐದು ಜನರು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವುದು ನಿಜ. ಈ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪಕ್ಷಗಳು ಕಲವೇ ಮನೆತನದ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾಪಕ್ಷವೂ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ.<ref>https://indianexpress.com/article/india/here-is-a-list-of-past-presidents-of-indian-national-congress-4967084/lite/ Indian National Congress: From 1885 till 2017, a brief history of past presidents</ref><ref>https://web.archive.org/web/20090831055222/http://www.congress.org.in/ Official Indian National Congress website</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12641776 -India profile - Timeline-23 January 2018]</ref><ref>[https://books.google.co.in/books?id=reiwAAAAQBAJ&pg=PAPP8&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Transforming India;By Sumantra Bose]</ref> ====ಪಕ್ಷದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆ ==== :'''ಪ್ರಸ್ತುತ,''' *ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ (ಎಐಸಿಸಿ)ಸದಸ್ಯರು ವಾರ್ಷಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಪ್ರತಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ -ರಾಜ್ಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ (ಪಿಸಿಸಿ) ಇದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪಕ್ಷದ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಘಟಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ] ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಿಸಿಸಿ ಯು ಇಪ್ಪತ್ತು ಸದಸ್ಯರ ಕಾರ್ಯ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯಗಳ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ. ಪಕ್ಷವು ವಿವಿಧ ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದೆ; ಇದು ದಿನನಿತ್ಯದ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ರಚನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಪಕ್ಷವಾಗಿಯೂ, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 1972 ರ ನಂತರ ಯಾವುದೇ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಿಲ್ಲ.<ref>"The Past And Future of the Indian National Congress". The Caravan. March 2010. Retrieved 6 June 2018 – via Ramachandra Guha.</ref> *ಎಐಸಿಸಿ ಪಿಸಿಸಿಗಳಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಹಿರಿಯ ಪಕ್ಷದ ಮುಖಂಡರು ಮತ್ತು ಕಚೇರಿ ಧಾರಕರು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿ ಸೇರಿದಂತೆ. ಎಐಸಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 1978 ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಐ) ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ: ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕ, ಸಂಘಟನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಗಳು, ಮುಖ್ಯ ವಕ್ತಾರರು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಯ್ಕ ಇವೆಲ್ಲಾ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಯ ಆಯ್ಕೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಶಾಸಕರ ಆಯ್ಕೆಯಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಪಿಸಿಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಐಸಿಸಿ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು ಅನೇಕವೇಳೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>Kedar Nath Kumar (1 January 1990). Political Parties in India, Their Ideology and Organisation. Mittal Publications. pp. 41–43</ref> *ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಪಾರ್ಟಿ (ಸಿಪಿಪಿ) ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷದ (ಸಿಎಲ್`ಪಿ) ಮುಖಂಡರೂ ಸಹ ಇದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಿಎಲ್`ಪಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಏಕೈಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಎಲ್`ಪಿ ನಾಯಕ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷದ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ (ಎನ್ಎಸ್`ಯು ಐ), ಭಾರತೀಯ ಯುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ - ಭಾರತೀಯ ಯುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಮಹಿಳಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಅದರ ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗ, ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೇವಾ ದಳದ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಘಟನೆ ಸೇರಿವೆ.<ref>"All India 2014 Results". Political Baba.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150924142920/http://www.firstpost.com/lok-sabha-election-2014/data ELECTION 2014 ANALYSIS]</ref> ==ರಾಜವಂಶವಾದ== *ವಂಶ ರಾಜಕಾರಣವು ಭಾರತದ ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ರಾಜವಂಶದ ಪಕ್ಷ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಆಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. 131 ವರ್ಷದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನೆಹರು-ಗಾಂಧಿ ಕುಟುಂಬದ ಆರು ಸದಸ್ಯರು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಹೊರಗಿನವರು ಆರು ಜನ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಕುಟುಂಬದ ಕಡೆಗೆ ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿಯಿಂದ ನೋಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ನಂತರ ಇದು ಗಾಂಧಿಯ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಅಭಿಮಾನಿ ಜನರು, ಅವರು ಮಾತ್ರಾ ಜನರನ್ನು ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿಸಬಲ್ಲರೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. 1978 ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರಿಂದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಐ) ರಚನೆಯಾದಂದಿನಿಂದ, ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು 1991 ರಿಂದ 1998 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. 1990 ರ ನಂತರ ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲೂ ಈ ನೆಡೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ರಾಜಕೇಯ ನೇತಾರರ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>Adam Ziegfeld (28 April 2016). Kanchan Chandra, ed. Democratic Dynasties: State, Party and Family in Contemporary Indian Politics. Cambridge University Press. p. 105.</ref> ===ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಘಟಕಗಳು=== *'''ಪಿ.ಸಿ.ಸಿ. = ಪ್ರದೇಶ (ರಾಜ್ಯ) ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಕಮಿಟಿ; ಟಿ.ಸಿ.ಸಿ = ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಕಮಿಟಿ'''. {{div col|colwidth=20em}} * [[ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್]] TCC * [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಪಿಸಿಸಿ * [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ಪಿಸಿಸಿ * [[ಅಸ್ಸಾಂ]] PCC - ಪಿ.ಸಿ.ಸಿ * [[ಬಿಹಾರ]] ಪಿ.ಸಿ.ಸಿ * [[ಚಂಡೀಗಢ]] ಟಿ.ಸಿ.ಸಿ * ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ ಪಿಸಿಸಿ * [[ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ್ ಹವೇಲಿ]] ಟಿಸಿಸಿ * ದಮನ್ & ಡಿಯು ಟಿಸಿಸಿ * [[ದೆಹಲಿ]] ಪಿಸಿಸಿ * [[ಗೋವಾ]] PCC * [[ಗುಜರಾತ್]] PCC * [[ಹರಿಯಾಣ]] ಪಿ.ಸಿ.ಸಿ * [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ಪಿಸಿಸಿ * [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] PCC * [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] PCC * [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಪಿಸಿಸಿ * [[ಕೇರಳ]] ಪಿಸಿಸಿ * [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ಟಿ.ಸಿ.ಸಿ * [[ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]] ಪಿಸಿಸಿ * [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪಿ.ಸಿ.ಸಿ * [[ಮಣಿಪುರ]] PCC * [[ಮೇಘಾಲಯ]] ಪಿಸಿಸಿ * [[ಮಿಜೋರಾಮ್]] PCC * [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]] PCC * [[ಒಡಿಶಾ]] ಪಿಸಿಸಿ * [[ಪುದುಚೇರಿ]] PCC * [[ಪಂಜಾಬ್]] PCC * [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] PCC * [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]] ಪಿಸಿಸಿ * [[ತಮಿಳುನಾಡು]] PCC * [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಪಿಸಿಸಿ * [[ತ್ರಿಪುರ]] PCC * [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ್]] PCC * [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] ಪಿಸಿಸಿ * [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ಪಿ.ಸಿ.ಸಿ {{div col end}} *'''ಇವಲ್ಲದೆ ಇತರ ಉಪಸಂಸ್ಥೆಗಳು''' * ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘ, ಭಾರತೀಯ ಯುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಮಹಿಳಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಮತ್ತು ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್. ===ಆದರ್ಶ - ಧ್ಯೇಯ ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳು=== *ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ - ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಉ, ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಒಂದು ನಾಗರೀಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ.<ref>N. S. Gehlot (1991). The Congress Party in India: Policies, Culture, Performance. Deep & Deep Publications. p. 177.</ref> *ಶೀತಲ ಸಮರದ ಅವಧಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಭಾರತವು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಬಣ(ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲಾಕ್ ) ಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸ್ನೇಹಪರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಭಾರತವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಗುರಿಯುಳ್ಳ ಒಂದು ವಿದೇಶಿ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಬಣಗಳ ಜೊತೆ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳನ್ನು ರಚಿಸದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/india/jawaharlal-nehru-the-architect-of-indias-foreign-policy/articleshow/58767014.cms Jawaharlal Nehru – The architect of India’s foreign policy Affanul Haque| TNN | May 20, 2017,]</ref> 1971 ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಅಮೇರಿಕ ಬಣಸೇರಿ, ಅದರ ಬೆಂಬಲವು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಬೆದರಿಕೆ ನೀತಿಯು, ಪಕ್ಷವು ಭಾರತವನ್ನು ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ದೂಡಿತು. 2004 ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಒಕ್ಕೂಟವು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರು ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್`ಗೆ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿತ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ಆ ಸಿಂಗ್ ನೇತೃತ್ವದ "ಯುಪಿಎ - ಐ" ಸರ್ಕಾರ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು, ಉದಾ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರೋಗ್ಯ ಮಿಷನ್, ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಜನಪರಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿತು.<ref>[https://www.indiatimes.com/news/india/highlights-of-upa-achievements-in-10-years-120782.html "Highlights Of UPA Achievements In 10 Years - Indiatimes.com]</ref> ===ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ=== *ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಎರಡು ಅವಧಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲ ಅವಧಿಯು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ 1947, 1991 ರವರೆಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಭಾರತ ಅನೇಕ ವಲಯಗಲ್ಲಿ, ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯೂ ಸೇರಿ ಕೊರತೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಖಾಸಗಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಸಂಪತ್ತಿನ ಕೊರತೆ ಇತ್ತು. ಆಗ ನೆಹರೂ ನಾಯಕತ್ವದ ಪಕ್ಷ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯಕ್ಕೆ ಮಹತ್ತರ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು. *1991 ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಎರಡನೆಯ ಅವಧಿ ಆರಂಭವಾಯಿತುದಿದರಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀಬಂಡವಾಳಹೂಡಿಕೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು. ಮೊದಲ ಅವಧಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ “ಆಮದು ಬದಲಿ ಕೈಗಾರೀಕರಣ”ದ (ಬಂಡವಾಳ ಅಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ- ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ರಫ್ತು ಯೋಜನೆಇರತಕ್ಕದ್ದು) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯವು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿಶ್ರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮೂಲಭೂತ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಉದ್ಯಮದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಸರ್ಕಾರ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ-ಉಕ್ಕು, ಕಬ್ಬಿಣ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ-ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡವಾಳದ ಕೊರತೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಇದು ಅನಗತ್ಯ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ಬಂಡವಾಳ ನಷ್ಟವಾಗದ ರಕ್ಷಣಾನೀತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪರವಾನಗಿ ರಾಜ್, ಅಥವಾ ಪರ್ಮಿಟ್ ರಾಜ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು, ಇದು 1947 ಮತ್ತು 1990 ರ ನಡುವೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಚಲಾಯಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಪರವಾನಗಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಜೊತೆಗಿನ ನಿಧಾನಗತಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿಕೆ(ಕೆಂಪು ಟೇಪ್) ಆಗಿತ್ತು.<ref>Ghose 1993, p. 243.</ref><ref>Kopstein 2005, p. 364.</ref> ====ಪರವಾನಗಿ ರಾಜ್==== *ನೆಹರು ಮತ್ತು ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಯೋಜನಾಬದ್ಧ (ಯೋಜಿತ) ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯದಿಂದಾಗಿ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಆಯ್ದ ಕೆಲವು ನಿಯಮಿತ ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮೊದಲು 80 ಸರ್ಕಾರಿ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲು ಒಪ್ಪಗೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು; ಮತ್ತು, ಪರವಾನಗಿ ನೀಡುವ ನೀತಿಯಿಂದ, ಸರ್ಕಾರ (ಅನಗತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿನ) ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. (ಟಿಪ್ಪಣಿ:ಉದಾಹರಣೆಗೆ ೨೦೧೪ -೧೫ ರಿಂದ ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಮಾರಾಟವಾದೆ ಸಕ್ಕರೆ ಕಂಪನಿಗಳು ಕಬ್ಬಿನ ಬೆಳೆಗಾರರಿಗೆ ಅವರಿಂದ ಕೊಂಡ ಕಬ್ಬಿನ ಬೆಲೆಯ ಹಣವನ್ನು ಹತ್ತಿಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಪಾವತಿಸದೆ ಬಾಕಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಕಲವರು ಹಣದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಕ್ಕರ ಬೆಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತಿದೆ. ಕೊಳ್ಳುವವರಿಲ್ಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿದೆ.) ಪರವಾನಗಿ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಯು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಉಕ್ಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ತೈಲ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಂಡವು. ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಉದಾರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಸಣ್ಣ ಹಂತಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/55427.stm bbc-India: the economy]</ref> ===ಉದಾರ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ - ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹ ರಾವ್=== *1991 ರಲ್ಲಿ, ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ ನೇತೃತ್ವದ ಹೊಸ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್-ಪಕ್ಷ ಸರ್ಕಾರವು 1991 ರ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. [130] [177] ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವಲ್ಲಿ, ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಆಗಿತ್ತು, ಸ್ವದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದು. ರಾವ್ ಸರಕಾರದ ಗುರಿಗಳು ಹಣಕಾಸಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಖಾಸಗೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು. ಬಾಹ್ಯ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸುವಾಗ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಭಾರತವನ್ನು ತೆರೆಯಲು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ರಾವ್ ಅವರು ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ರಿಸರ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್`ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಸಿಂಗ್, ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. *2004 ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಯುಪಿಎ ಸರಕಾರದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಯುಪಿಎ 2009 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರವು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. [178 -ಇಂ.] ಇದು ತಮ್ಮ ಸಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ರೈತರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. [179 -ಇಂ.] 2005 ರಲ್ಲಿ, ಸರಕಾರದ ತೆರಿಗೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿತು. 2008 ರ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಭಾರತವು ತನ್ನ ದೇಶದಲ್ಲಿ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. [180 -ಇಂ.] [181 -ಇಂ.] ವಾಜಪೇಯಿ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಆಧುನೀಕರಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ಸುವರ್ಣ ಚತುಷ್ಪಥವನ್ನು ಸಿಂಗ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮುಂದುವರಿಸಿತು. [182-ಇಂ.] *ಪ್ರಸ್ತುತ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಒಂದು ಮಿಶ್ರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತದೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಎರಡೂ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಯೋಜಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಮದು ಪರ್ಯಾಯ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ-ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿದೇಶಿ ಆಮದುಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉದಾರೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಂಬುತ್ತದೆ. ===ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ=== *2005 ರಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರೋಗ್ಯ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ಸುಮಾರು 500,000 ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು. ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜೆಫ್ರಿ ಸ್ಯಾಚ್ಸ್ ಇದನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>Sachs, Jeffrey D. (6 March 2005). "The End of Poverty". Time.</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ (ಎಐಐಎಂಎಸ್), ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (ಐಐಟಿ), ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ (ಐಐಎಂ) ಮತ್ತು ಇತರ ಕೇಂದ್ರ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ 27% ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಅದು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು., 2006 ರ ಭಾರತೀಯ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸಿಂಗ್ ಸರಕಾರ ಸರ್ವ ಶಿಕ್ಷಾ ಅಭಿಯಾನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು, ಮಧ್ಯಮ ದಿನದ ಶಾಲಾ ಊಟಗಳ ಪರಿಚಯ introduction ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅನಕ್ಷರತೆಗೆ ಹೋರಾಡಲು ಹೊಸ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ಗುಜರಾತ್, ಒರಿಸ್ಸಾ, ಪಂಜಾಬ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮನ್ಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿತ್ವದಲ್ಲಿ, ಎಂಟು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/india/Students-cry-out-No-reservation-please/articleshow/1513316.cms</ref><ref>"Students cry out: No reservation please | India News - Times of India"</ref><ref>Direct SSA funds for school panels". Deccan Herald. Retrieved 14 June 2013.</ref><ref>https://www.deccanherald.com/content/148456/ls-passes-bill-provide-iit.html LS passes bill to provide IIT status to 8 institutes, BHU New Delhi, Mar 24 (PTI), MAR 24 2011</ref> ===ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳು=== *ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು (ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ) ಕಾಯಿದೆ (ಯುಎಪಿಎ) ಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.<ref>"The Unlawful Activities (Prevention)" (PDF). www.nic.in. National Informatics Centre.</ref> ನವೆಂಬರ್ 2008 ರ ಮುಂಬೈ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರವು ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಗತ್ಯತೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಎನ್ಐಎ) ಅನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ವಿವಿಧೋದ್ದೇಶ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು 2009 ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>TNN (16 December 2008). "Finally, govt clears central terror agency, tougher laws". Articles.timesofindia.indiatimes.com. Retrieved 28 September 2013.</ref><ref>]K, Watfa, Mohamed (2011). E-Healthcare Systems and Wireless Communications: Current and Future Challenges: Current and Future Challenges. IGI Global. p. 190.</ref> ===ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಪಕ್ಷದ ವಿದೇಶೀ ನೀತಿ=== [[File:President Barack Obama with Prime Minister Manmohan Singh 2009-11-24(2).jpg|thumb|right|upright=1.15|ಶ್ವೇತಭವನದಲ್ಲಿ (ವೈಟ್ ಹೌಸ್` ನಲ್ಲಿ) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]] ಜೊತೆ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] *ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಾಯಕರು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಭೇಟಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>Position of negotiation". Firstpost. Firstpost staff. Network 18. 9 January 2013.</ref> ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾದೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಪಕ್ಷವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ.<ref>Indian Prime Minister Manmohan Singh visits Beijing". China Briefing. Business Intelligence. Dezan Shira & Associates. 14 January 2008</ref> ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೂಡ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ಗೆ ಒಂದು ಕಳವಳವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>Bajoria, Jayshree (23 October 2008). "India-Afghanistan Relations".</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2008 ರಲ್ಲಿ ಆಫಘನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಮೀದ್ ಕರ್ಜೈ ಅವರು ನವದೆಹಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಮನ್ಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಶಾಲೆಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸಹಾಯ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನೆರವು ನೀಡುವ ದಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಒಂದು ದಾನಿಯಾಗಿದೆ.<ref>"BBC NEWS - South Asia - India announces more Afghan aid"</ref> *2004 ಮತ್ತು 2014 ರ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು. ಭಾರತ-ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಾಗರಿಕ ಪರಮಾಣು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಜುಲೈ 2005 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಯುಎಸ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಮಾರ್ಚ್ 2006 ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು. ಬುಷ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು; ಈ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಪರಮಾಣು ಒಪ್ಪಂದವು ಭಾರತದ ಪರಮಾಣು ಇಂಧನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡುವ ತನ್ನ ನಾಗರಿಕ ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರುಗಳ ಎಐಇಎ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ವಿನಿಮಯವಾಗಿ ನೀಡಿದೆ. ಎಐಇಎ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಸಪ್ಲೈಯರ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನಿಂದ ಅನುಮೋದನೆಯ ನಂತರ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ನಂತರ, ಈ ಒಪ್ಪಂದವು 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 ರಂದು ಸಹಿ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://en.people.cn/90001/90777/90852/6513319.html |title=U.S., India ink historic civilian nuclear deal;October 11, 2008 |access-date=ಜನವರಿ 3, 2019 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010083207/http://en.people.cn/90001/90777/90852/6513319.html |url-status=dead }}</ref> *ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ನೀತಿಯು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>Haass, Richard N. (23 November 2009). "A Conversation with Prime Minister Dr. Manmohan Singh". cfr.org. Council on Foreign Relations. Archived from the original on 19 August 2014. Retrieved 18 August 2014. ಇರಾನ್ ಜೊತೆಗಿನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆ, ಮತ್ತು ಇರಾನ್-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ-ಭಾರತ ಅನಿಲ ಪೈಪ್ಲೈನ್ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತುಕತೆಯಿದೆ.</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2006 ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸದಿಲ್ಲಿ 15 ಆಫ್ರಿಕನ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಾಯಕರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಭಾರತ-ಆಫ್ರಿಕಾ ಶೃಂಗಸಭೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು.<ref>Several African leaders to attend Africa-India summit, AU says". African Press International. 28 March 2008. Retrieved 11 December 2008.</ref> ಇತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕೂಡ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್`ನ ನೀತಿ ನಿಲುಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>"India-South Africa relations" (PDF). mea.gov.in. Ministry of External Affairs, Government of India. Retrieved 18 September 2014.</ref> == ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable" |- ! ನಂ !! ಪ್ರಧಾನಿಗಳು !! ವರ್ಷ !! ಅವಧಿ !! ಕ್ಷೇತ್ರ |- | 1 || [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] || 1947-64 || 17 ವರ್ಷಗಳು || ಫುಲ್ಪುರ್ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) |- | 2 || [[ಗುಲ್ಜಾರಿ ಲಾಲ್ ನಂದಾ]] <br /> (ಆಕ್ಟಿಂಗ್- ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ) || ಮೇ-ಜೂನ್ 1964; ಜನವರಿ 1966 || 26 ದಿನಗಳು || ಸಬರ್ಕಂತಾ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) |- | 3 || [[ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] || 1964-66 || 2 ವರ್ಷಗಳು || [[ಅಲಹಾಬಾದ್]] (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) |- | 4 || [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]] || 1966-77, 1980-84 || 16 ವರ್ಷಗಳು || [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] ([[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]), [[ರಾಯ್ ಬರೇಲಿ]] (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ),ಮೆಡಕ್ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ), ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) |- | 5 || [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ]] || 1984-89 || 5 ವರ್ಷಗಳು || (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)[[ಅಮೇಥಿ]] |- | 6 || [[ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹ ರಾವ್]] || 1991-96 || 5 ವರ್ಷಗಳು || ನಂದಿಲ್ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) |- | 7 || [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] || 2004-14 || 10 ವರ್ಷಗಳು || [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ([[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]) |- |} ==ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ಹಿಂದಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸದಸ್ಯರು) == ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಲ್ಲದ ಪ್ರಧಾನಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. {| class="sortable wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! ನಂ !! ಪ್ರಧಾನಿಗಳು !! ವರ್ಷ !! ಅವಧಿ !! ಕ್ಷೇತ್ರ |- style="vertical-align: middle; text-align: center;" | 1 || [[ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ]] || 1977-79 || 2 ವರ್ಷಗಳು || ಸೂರತ್ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) |- style="vertical-align: middle; text-align: center;" | 2 || [[ಚೌಧುರಿ ಚರಣ್ ಸಿಂಗ್]] || ಜುಲೈ 1979; ಜನವರಿ 1980 || 170 ದಿನಗಳು || ಬಾಗ್ಪಾತ್ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) |- style="vertical-align: middle; text-align: center;" | 3 || [[ವಿ.ಪಿ.ಸಿಂಗ್]] || 1989-90 || 1 ವರ್ಷ || ಫತೇಪುರ್ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) |- style="vertical-align: middle; text-align: center;" | 4 || [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] || 1990 || 223 ದಿನಗಳು || ಬಾಲಿಯಾ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) |- style="vertical-align: middle; text-align: center;" | 5 || [[ಹೆಚ್.ಡಿ.ದೇವೇಗೌಡ]] || 1996-97 || 1 ವರ್ಷ || [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ([[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]) |- style="vertical-align: middle; text-align: center;" | 6 || [[ಐ. ಕೆ. ಗುಜ್ರಾಲ್]] || 1997-98 || 1 ವರ್ಷ || [[ಬಿಹಾರ]] ([[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]) |} ==೨೦೧೯ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಸೋಲು - ಪರಿಣಾಮ== *ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2019 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯು ಏಪ್ರಿಲ್ 11 ರಿಂದ 19 ಮೇ 2019 ವರೆಗೆ ಏಳು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡೆದು 17 ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ ರಚನೆ ಯಾಯಿತು. ಮತಗಳ ಎಣಿಕೆಯು ಮೇ 23 ರಂದು ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅದೇ ದಿನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು 52 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟ 95 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/election-commission-live-updates-lok-sabha-elections-to-be-conducted-in-7-phases/articleshow/68343581.cms?from=mdr - Lok Sabha Elections dates announced: Polls to be held from April 11 in 7 phases, result on May 23;ET Online|-Updated: Apr 11, 2019</ref> *2019 ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಹೀನಾಯ ಸೋಲುಂಡ ಬಳಿಕ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಹುಲ್‌ ಗಾಂಧಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>[https://www.prajavani.net/stories/national/congress-new-president-chosen-648613.html ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದ ನೊಗ ಯಾರ ಹೆಗಲಿಗೆ?ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 03 ಜುಲೈ 2019]</ref> *ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಳಪೆ ಸಾಧನೆ ತೋರಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವರ್ಷದ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ನೈತಿಕ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ. 11.08.19 ರಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿ (ಸಿಡಬ್ಲ್ಯುಸಿ) ಶನಿವಾರ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಹಂಗಾಮಿ ಪಕ್ಷದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಯುಪಿಎ ಗೌರವಾಧ್ಯಕ್ಷೆ/ಛೇರ್ಮನ, ಸಹ ಆಗಿರುವ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರು, ಅವರ ಪುತ್ರ ರಾಹುಲ್ 2017 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ 19 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರು. *ಸಿಡಬ್ಲ್ಯುಸಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವಂತೆ ರಾಹುಲ್ ಅವರನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ನಿಯಮಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಯುವವರೆಗೂ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಮಧ್ಯಂತರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂಸಿ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಶ್ರೀಮತಿ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/70623738.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst Sonia Gandhi named interim Congress president after day-long CWC meetTIMESOFINDIA.COM | Updated: Aug 10, 2019,]</ref> ===ಪಕ್ಷದ ಪುನರ್ ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ=== *ಕರೋನವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಹರಡಿದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹಂಗಾಮಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರು, ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದ ಪಕ್ಷದ ಮುಖಂಡರನ್ನು 10 ಜನಪಥದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಸಭೆ ನಡೆಯಿತು. ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ, ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಗಾಂಧಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. *2020, 23 ಆಗಸ್ಟ್‍ನಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರು ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಗೆ "ಪೂರ್ಣ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಾಯಕತ್ವ" ಕ್ಕೆ ಪತ್ರ ಬರೆದರು. ಅವರು ಗುಲಾಮ್ ನಬಿ ಆಜಾದ್, ಆನಂದ್ ಶರ್ಮಾ, ಕಪಿಲ್ ಸಿಬಲ್, ಮನೀಶ್ ತಿವಾರಿ, ಶಶಿ ತರೂರ್, ವಿವೇಕ್ ತಂಖಾ, ಮುಕುಲ್ ವಾಸ್ನಿಕ್, ಜಿತಿನ್ ಪ್ರಸಾದ, ಭೂಪಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್ ಹೂಡಾ, ರಾಜೇಂದರ್ ಕೌರ್ ಭಟ್ಟಲ್, ಎಂ ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿ, ಪೃಥ್‌ಜೈಜ್ ಚೌಧರಿ, ಮಿಲಿಂದ್ ದಿಯೋರಾ, ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್, ಅರವಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್ ಲವ್ಲಿ, ಕೌಲ್ ಸಿಂಗ್ ಠಾಕೂರ್, ಅಖಿಲೇಶ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಿಂಗ್, ಕುಲದೀಪ್ ಶರ್ಮಾ, ಯೋಗಾನಂದ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಸಂದೀಪ್ ದೀಕ್ಷಿತ್. ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ನಿರಾಶೆಗೊಂದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪತ್ರವು ಸೂಚಿಸಿತ್ತು. *ಬಿಹಾರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಳಪೆ ಸಾಧನೆಯ ನಂತರ ತಲ್ಲಣಗೊಂಡ ನಾಯಕರ ಅಸಮಾಧಾನವು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು. ನಾಯಕರ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಹಾಜರಿಯ ಸಭೆ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಭೆ ನೆಡೆದಿದ್ದು, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನೆಡೆಯಲಿದೆ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದೆ.<ref>[https://www.hindustantimes.com/india-news/one-big-family-what-happened-in-congress-leaders-meet-with-sonia-gandhi-amid-overhaul-calls/story-W4U0tk5ZHRr9taibnZR96N.html One big family’: What happened in Congress leaders’ meet with Sonia Gandhi amid overhaul calls- Updated: Dec 19, 2020 Hindustan Times, New Delhi]</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == *[[೨೦೦೯ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]] {{commons|Indian National Congress|Indian National Congress}} * [[ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] * [[ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು]] *[[ಭಾರತ]] *[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== *ವಿಚಾರ ಮಂಥನ:ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಮೊದಲ ಅಂಶ ‘ನಿರಾಕರಣೆ’. ಎರಡನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ, ನಾಯಕ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೊಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಪಕ್ಷದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳುವವರು ಇಲ್ಲ. ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ವರ್ಚಸ್ಸು ಇರುವ ನಾಯಕ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಮೂಡಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ನಿಜ. ನಮಗೆಲ್ಲ ಗೊತ್ತಿರುವಂತೆ ಅವರು ಉತ್ತಮ ವಾಗ್ಮಿಯೂ ಹೌದು. ಆದರೆ, ಅವರ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕೌಶಲ ಇರುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಗೌಣವಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ. ಅಂದರೆ, ಮೋದಿ ಅವರು ಭಾರತದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತೀರಾ ಸರಳವಾದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ‘ದುರ್ಬಲ ಹಾಗೂ ಹೇಡಿ ನಾಯಕತ್ವದಿಂದಾಗಿ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವೆ’ ಎಂದು ಮೋದಿ ಹೇಳಬಲ್ಲರು.[http://www.prajavani.net/news/article/2017/03/27/480357.html ಆಕಾರ್‌ ಪಟೇಲ್;ಕಾಂಗ್ರೆಸ್: ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಲು ಕಾರಣ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ...(ಮುಳುಗುವುದು);27 Mar, 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327000247/http://www.prajavani.net/news/article/2017/03/27/480357.html |date=2017-03-27 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2018/05/21/574198.html ಡಿ. ಉಮಾಪತಿ; ಜೆಡಿಎಸ್-ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸಮಾರಂಭವು ಮೋದಿ-ಶಾ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಶಕ್ತಿಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಲಿದೆ. 21 May, 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180522060723/http://www.prajavani.net/news/article/2018/05/21/574198.html |date=2018-05-22 }} *[https://www.prajavani.net/op-ed/market-analysis/congress-rahul-gandhi-captain-655175.html ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಅವರು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಆಯ್ಕೆ, ಶಾಪ ರೂಪದ ವರ!;ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಜಿ.ಆರ್. ಗೋಪಿನಾಥ್d: 02 ಆಗಸ್ಟ್ 2019] *[https://www.prajavani.net/op-ed/editorial/will-congress-manage-its-657881.html ಕಾಂಗ್ರೆಸ್: ನಾಯಕತ್ವ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎದುರಿಸಬಹುದೇ?;d: 14 ಆಗಸ್ಟ್ 2019,] == ಬಾಹ್ಯ ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == *[http://www.congress.org.in/ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ] * {{official website}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು]] gbchvrd7l5fglmtdx40f6sx2y0e3fj7 0 4996 1435019 1380528 2026-10-30T11:44:48Z A826 72368 remove unconfirmed information (via JWB) 1435019 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಉಪೇಂದ್ರ |image = upendra.jpg |image size = | caption = | birth_name = | birth_date = ೧೯೬೮-೦೯-೧೮ | birth_place = [[ಕುಂದಾಪುರ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | othername = ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್, ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್, ಬುದ್ದಿವಂತ, ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ದೇವರು, ಬಾಕ್ಸಾಫಿಸ್ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸ್ಯಾಂಡಲ್ ವುಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಮೈಂಡ್, ದಿ ಐಲ್ ಸ್ಟಾರ್ | occupation = [[ನಿರ್ದೇಶಕ]], [[ನಟ]], [[ಗಾಯಕ]], [[ಲೇಖಕ]], [[ಪ್ರಜಾಕೀಯನ್]] | yearsactive = ೧೯೮೯-ಪ್ರಸಕ್ತ | spouse = [[ಪ್ರಿಯಾಂಕ ಉಪೇಂದ್ರ (ನಟಿ)|ಪ್ರಿಯಾಂಕ ಉಪೇಂದ್ರ]] | children =ಆಯುಷ್ ಉಪೇಂದ್ರ, ಐಶ್ವರ್ಯಾ ಉಪೇಂದ್ರ | parents =ಮಂಜುನಾಥ್ ರಾವ್, ಅನಸೂಯಾ }} '''ಉಪೇಂದ್ರ''' (ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್, ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್, ಬುದ್ದಿವಂತ, ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ದೇವರು) ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಾಗೂ [[ನಟ]]. ಇವರು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ [[ಕುಂದಾಪುರ]]ದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೋಟೇಶ್ವರ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರರ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[೧೯೯೨]]ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ತರ್ಲೆನನ್ಮಗ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕೂ ಮು೦ಚೆ ಕಾಶೀನಾಥ್ ಜತೆ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಯಕನಟರಾಗಿ ಇವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಏ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಎ]]. ಇವರ ಬಾಳಸಂಗಾತಿ [[ಪ್ರಿಯಾಂಕ ಉಪೇಂದ್ರ (ನಟಿ)|ಪ್ರಿಯಾಂಕ ಉಪೇಂದ್ರ]]. ಇವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಬಸವನಗುಡಿಯ ಎ.ಪಿ.ಎಸ್ ಕಾಲೇಜಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ನಿರ್ದೇಶನದ ಗೀಳನ್ನು ಅಂಟಿಸಿಕೊಂಡ ಉಪ್ಪಿ ಕನ್ನಡದ ಹೆಸರಾಂತ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಕಾಶೀನಾಥ್]] ಅವರ ಬಳಿ ಸಹಾಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 1992ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದ '''ತರ್ಲೆನನ್ಮಗ''' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಉಪೇಂದ್ರ ಮುಂದೆ 1993ರಲ್ಲಿ 'ಶ್' ಎಂಬ ಹಾರರ್ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. 1995ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಶಿವರಾಜಕುಮಾರ್ ಅಭಿನಯದ 'ಓಂ' ಚಿತ್ರ ಇಡೀ ಭಾರತ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿಯೇ ಹೊಸ ಸಂಚಲನ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ರೌಡಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ತಾವೇ ಅಭಿನಯಿಸಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ನಂತರ 'ಆಪರೇಷನ್ ಅಂತ', 'ಸ್ವಸ್ತಿಕ್' ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. 1998ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದ 'ಎ' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ಸ್ವತಃ ತಾವೇ ನಟಿಸಿ, ನಾಯಕನಾಗಿಯೂ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತರಾದರು. ಮುಂದೆ ತೆರೆಗೆ ಬಂದ 'ಉಪೇಂದ್ರ' ಚಿತ್ರವು ಹಲವಾರು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿತು. ಇವೆರಡು ಚಿತ್ರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ಶತದಿನ ಪೂರೈಸಿದವು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟ ಉಪ್ಪಿ, ಹಲವಾರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ಇವರು 2010ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ 'ಸೂಪರ್' ಮತ್ತು 2015ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ 'ಉಪ್ಪಿ 2' ಚಿತ್ರಗಳು ಶತದಿನ ಪೂರೈಸಿದವು. 2003ರಲ್ಲಿ ಉಪೇಂದ್ರ ಖ್ಯಾತ ನಟಿ ಪ್ರಿಯಾಂಕ ಅವರನ್ನು ಕೈಹಿಡಿದರು. 2018 ಮಾರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಕೀಯ ಪಕ್ಷ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಲೋಚನಾ ಲಹರಿಗಳು, ವಿಭಿನ್ನ ನಟನಾ ಶೈಲಿಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಇವರು [[ಕನ್ನಡ]] ಚಿತ್ರರಂಗ ಕಂಡ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತಿಭೆ. . ==ಉಪೇಂದ್ರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾಗಳು== {|class="wikitable sortable " border="1" !ವರ್ಷ !ಚಿತ್ರ |---- |[[೧೯೯೨]] |ತರ್ಲೆನನ್ಮಗ |---- |[[೧೯೯೩]] |[[ಶ್!]] |---- |[[೧೯೯೫]] |[[ॐ]] ([[ಓಂ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಓಂ]]) |---- |[[೧೯೯೫]] |ಆಪರೇಷನ್ ಅಂತ |---- |[[೧೯೯೮]] |[[ಏ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಏ]] |---- |[[೧೯೯೮]] |[[ಸ್ವಸ್ತಿಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ವಸ್ತಿಕ್]] |---- |[[೧೯೯೯]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ (ಚಿತ್ರ)|ಉಪೇಂದ್ರ]] |---- |[[೨೦೧೦]] |[[ಸೂಪರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸೂಪರ್]] |---- |[[೨೦೧೫]] |[[ಉಪ್ಪಿ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉಪ್ಪಿ ೨]] |-- |} ==ಉಪೇಂದ್ರ ಅಭಿನಯಿಸಿರುವ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾಗಳು == {|class="wikitable sortable " border="1" !ವರ್ಷ !ಚಿತ್ರ |---- |೧೯೮೯ |ಅನಂತನ ಅವಾಂತರ |---- |೧೯೯೧ |ಅಜಗಜಾಂತರ |---- |೧೯೯೩ |[[ಶ್!]] |---- |೧೯೯೫ |[[ಆಪರೇಷನ್ ಅಂತ]] |---- |೧೯೯೮ |[[ಏ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಏ]] |---- |೧೯೯೯ |[[ಉಪೇಂದ್ರ (ಚಿತ್ರ)|ಉಪೇಂದ್ರ]] |---- |೨೦೦೦ |[[ಪ್ರೀತ್ಸೆ]] |---- |೨೦೦೨ |ಹೆಚ್ ೨ ಓ, ನಾಗರಹಾವು, ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್, ನಾನು ನಾನೇ, ಹಾಲೀವುಡ್ |---- |೨೦೦೩ |[[ಕುಟುಂಬ (ಚಲನಚಿತ್ರ )|ಕುಟುಂಬ]],[[ರಕ್ತ ಕಣ್ಣೀರು ]],[[ಗೋಕರ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ )|ಗೋಕರ್ಣ]] |---- |೨೦೦೪ |ಓಂಕಾರ |---- |೨೦೦೫ |ಗೌರಮ್ಮ, ಆಟೋ ಶಂಕರ, ನ್ಯೂಸ್ |---- |೨೦೦೬ |ಉಪ್ಪಿ ದಾದಾ ಎಂ ಬಿ ಬಿ ಎಸ್, ತಂದೆಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗ, ಐಶ್ವರ್ಯ |---- |೨೦೦೭ |ಮಸ್ತಿ, ಅನಾಥರು, ಲವ ಖುಶಾ |---- |೨೦೦೮ |ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ |---- |೨೦೦೯ |ದುಬೈ ಬಾಬು, ರಜನಿ |---- |೨೦೧೦ |ಸೂಪರ್ |---- |೨೦೧೧ |ಶ್ರೀಮತಿ |---- |೨೦೧೨ |ಆರಕ್ಷಕ, ಕಠಾರಿ ವೀರ ಸುರಸುಂದರಾಂಗಿ, ಗಾಡ್ ಫಾಧರ್, ಕಲ್ಪನ |---- |೨೦೧೩ |ಟೋಪಿವಾಲ |---- |೨೦೧೪ |ಬ್ರಹ್ಮ, ಸೂಪರ್ ರಂಗ |---- |೨೦೧೫ |s/o ಸತ್ಯಮೂರ್ತಿ, ಉಪ್ಪಿ-೨ |---- |೨೦೧೬ |ಕಲ್ಪನ-೨,ಮುಕುಂದ ಮುರಾರಿ |---- |೨೦೧೭ |ಉಪೇಂದ್ರ ಮತ್ತೆ ಬಾ |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == # ಸುವರ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೦೮ ಅನಾಥರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ {{Authority control}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಗಳು}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} 3ywu5y309mg5ac9kux4av7xe1k61cnk 0 5666 1435023 1347003 2026-10-30T11:45:33Z A826 72368 remove unconfirmed information (via JWB) 1435023 wikitext text/x-wiki {{Infobox ನಟ | image = Jaggesh.jpg | name = ಜಗ್ಗೇಶ್ | caption = ಜಗ್ಗೇಶ್ | birthdate = {{birth date and age|1963|03|17}} | occupation = [[ನಟ]] | othername = ನವರಸ ನಾಯಕ ಮಾತಿನ ಮಲ್ಲ }} '''ಜಗ್ಗೇಶ್''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದವರು. ಇವರು ಮೂಲತಃ [[ತುಮಕೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ತುರುವೇಕೆರೆ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಮಾಯಸಂದ್ರ]] ಊರಿನವರು. ==ಚಲನಚಿತ್ರ ಜೀವನ== ಜಗ್ಗೇಶ್ ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಖಳ ಹಾಗೂ ಹಾಸ್ಯ ನಟನಾಗಿ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇವರ ಮೊದಲನೆಯ ಚಿತ್ರ - [[ಇಬ್ಬನಿ ಕರಗಿತು]]. ನೂರನೆಯ ಚಿತ್ರ [[ಮಠ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಠ]]. [[ಮೇಕಪ್]] ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಿ,ನಿರ್ಮಾಪಕರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ [[ತರ್ಲೆ ನನ್ ಮಗ]]. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಉಪೇಂದ್ರ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಜಗ್ಗೇಶ್ ಅವರು,ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಾವಭಾವದಿಂದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಇವರು ''ನವರಸ ನಾಯಕ'' ನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ==ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ== ಜಗ್ಗೇಶ್ [[ತುರುವೇಕೆರೆ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು. ಫೆ.೩, ೨೦೧೦ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಜಗ್ಗೇಶ್ ಅವರನ್ನು ನಾಮ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Jaggesh quits Congress for BJP|url=http://www.hindu.com/2008/07/11/stories/2008071154570500.htm|accessdate=8 December 2010|newspaper=The Hindu|date=11 July 2008|archive-date=2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100902144604/http://www.hindu.com/2008/07/11/stories/2008071154570500.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://bjpkarnataka.org/news/pro-p-v-krishna-bhat-nominated-as-mlc/?hilite=jaggesh|title=Prof. PV Krishna Bhat and Jaggesh nominated as MLC {{!}} BJP Karnataka|website=bjpkarnataka.org|access-date=2017-07-06|archive-date=2016-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221204419/http://bjpkarnataka.org/news/pro-p-v-krishna-bhat-nominated-as-mlc/?hilite=jaggesh|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://archive.deccanherald.com/DeccanHerald.com/Content/Aug212008/state2008082085722.asp|title=Deccan Herald - JAGGESH IS KSRTC VICE-CHAIRMAN|website=archive.deccanherald.com|access-date=2017-07-06|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220063620/http://archive.deccanherald.com/DeccanHerald.com/Content/Aug212008/state2008082085722.asp|url-status=dead}}</ref> ==ಜಗ್ಗೇಶ್ ಅಭಿನಯದ ಚಿತ್ರಗಳು== {{colbegin|4}} * [[ಇಬ್ಬನಿ ಕರಗಿತು]] <ref>{{cite web|title=Jaggesh Actor, Director, Writer|url=http://www.imdb.com/name/nm5726601/|website=www.imdb.com ,6 July 2017}}</ref> * [[ಭಂಡ ನನ್ನ ಗಂಡ]] * [[ರಾಣಿ ಮಹಾರಾಣಿ]] * [[ಬೇವು ಬೆಲ್ಲ]] * [[ರೂಪಾಯಿ ರಾಜ]] * [[ಸರ್ವರ್ ಸೋಮಣ್ಣ]] * [[ಗಡಿಬಿಡಿ ಗಂಡ]] * [[ಸೂಪರ್ ನನ್ ಮಗ]] * [[ಹಾಸಿಗೆ ಇದ್ದಷ್ಟು ಕಾಲು ಚಾಚು]] * [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] * [[ಗಡಿಬಿಡಿ ಗಂಡ]] * [[ಯಾರೇ ನೀನು ಚೆಲುವೆ]] * [[ಆಗೋದೆಲ್ಲ ಒಳ್ಳೇದಕ್ಕೆ]] * [[ರಣಧೀರ]] * [[ಅಲ್ಲಿ ರಾಮಾಚಾರಿ ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ]] * [[ಬೊಂಬಾಟ್ ಹುಡುಗ]] * [[ಗುಂಡನ ಮದುವೆ]] * [[ಶಿವಣ್ಣ]] * [[ಊರ್ವಶಿ ಕಲ್ಯಾಣ]] * [[ರಾಯರ ಮಗ]] * [[ಬೇಡ ಕೃಷ್ಣ ರಂಗಿನಾಟ]] * [[ಇಂದ್ರನ ಗೆದ್ದ ನರೇಂದ್ರ]] * [[ಪ್ರೇಮ ಸಿಂಹಾಸನ]] * [[ಈಶ್ವರ್]] * [[ಬಲ್ ನನ್ ಮಗ]] * [[ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪುಟ್ಟ]] * [[ರಂಗಣ್ಣ]] * [[ಅಣ್ಣ ಅಂದ್ರೆ ನಮ್ಮಣ್ಣ]] * [[ಮಾತಿನ ಮಲ್ಲ]] * [[ಜಯದೇವ್]] * [[ಜಗತ್ ಕಿಲಾಡಿ]] * [[ಮಾರಿಕಣ್ಣು ಹೋರಿಮ್ಯಾಗೆ]] * [[ಕುಬೇರ]] * [[ದ್ರೋಣ]] * [[ನನ್ನಾಸೆಯ ಹೂವೆ]] * [[ಪಟೇಲ]] * [[ಸುಲ್ತಾನ್]] * [[ಮುಂದೈತೆ ಊರಹಬ್ಬ]] * [[ಆಹಾ ನನ್ನ ಮದುವೆಯಂತೆ]] * [[ಭಂಡ ಅಲ್ಲ ಬಹಾದ್ದೂರ್]] * [[ಕಿಲಾಡಿ]] * [[ಶುಕ್ರದೆಸೆ(೨೦೦೧)|ಶುಕ್ರದೆಸೆ]] * [[ಜಿತೇಂದ್ರ]] * [[ರುಸ್ತುಂ]] * [[ವಂಶಕ್ಕೊಬ್ಬ]] * [[ಮೇಕಪ್]] * [[ಯಾರ್ದೋ ದುಡ್ಡು ಎಲ್ಲಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆ]] * [[ಕಾಸು ಇದ್ದೋನೆ ಬಾಸು]] * [[ಹುಚ್ಚನ ಮದುವೇಲಿ ಉಂಡವನೇ ಜಾಣ]] * [[ಮಿಸ್ಟರ್ ಬಕ್ರಾ]] * [[ಮಠ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಠ]] * ತೆನಾಲಿ ರಾಮ * ಎದ್ದೇಳ್ಳು ಮಂಜುನಾಥ * ನಿಜ * ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ಗಂಡ * ಡಬಲ್ ಡೆಕ್ಕರ್ * ನೀರ್ ದೋಸೆ {{colend|4}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಿನಿಮಾ ತಾರೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] aasf1e9fqkzu0qkj3sh92075vmg7wjr 0 7131 1435020 1432143 2026-10-30T11:44:51Z A826 72368 remove unconfirmed information (via JWB) 1435020 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ | birth_name = ಸುದೀಪ ಸಂಜೀವ್ | birth_place = [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | other_names = ಕಿಚ್ಚ, ಅಭಿನಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ,ಬಾದ್ ಶಾಹ್,ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಅಭಿಮಾನಿ | occupation = ನಟ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ವಿತರಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯಕ, ಕಥೆಗಾರ, ಚಿತ್ರಕಥೆ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರೂಪಕ | spouse = {{marriage| ಪ್ರಿಯಾ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್|2003}} | children = ೧ | father = ಸಂಜೀವ್ ‌ಸರೋವರ್ | mother = ಸರೋಜ | relatives = | years active = 1998–ಪ್ರಸ್ತುತ |image=Sudeep interview TeachAIDS.jpg }} '''ಸುದೀಪ''' ಅಥವಾ ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ (ಜನನ ೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೭೩) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಕಥೆ,ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ,ವಿತರಕ,ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ, ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಜೊತೆಗೆ ತೆಲುಗು, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ಸ್ಪರ್ಶ (2000), ಹುಚ್ಚ (2001), ನಂದಿ (2002), ಕಿಚ್ಚ (2003), ಸ್ವಾತಿ ಮುತ್ತು (2003), ಮೈ ಆಟೋಗ್ರಾಫ್ (2006), ನಂ 73 ಶಾಂತಿ ನಿವಾಸ (2007), ಮುಸ್ಸಂಜೆ ಮಾತು (2008), ವೀರ ಮದಕರಿ (2009), ಜಸ್ಟ್ ಮಾತ್ ಮಾತಲ್ಲಿ (2010), ಕೆಂಪೇಗೌಡ (2011), ತೆಲುಗು-ತಮಿಳು ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ ಈಗ (2012) ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ದಬಾಂಗ್ 3 (2019) ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳು. ಹುಚ್ಚ, ನಂದಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಿ ಮುತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಸತತ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. 2013 ರಿಂದ, ಅವರು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡದ ನಿರೂಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. . ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಜೀವ್ ಮಂಜಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸರೋಜ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಸುದೀಪ್ ಜನಿಸಿದರು.ಬೆಂಗಳೂರಿನ ದಯಾನಂದ ಸಾಗರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ==ಸಿನಿಮಾಗಳು== {{Pending films key}} {|class="wikitable" |- !ವರ್ಷ !ಸಿನಿಮಾಗಳು !ಪಾತ್ರಗಳು |- ! colspan="3"|ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾಗಳು |- |1997 |ತಾಯವ್ವ |ರಾಮು |- |1999 |ಪ್ರತ್ಯರ್ಥ |ಸುದೀಪ್ |- |2001 |[[ಸ್ಪರ್ಶ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪರ್ಶ]] |ಸುದೀಪ್ |- | rowspan="2" |2001 |[[ಹುಚ್ಚ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹುಚ್ಚ]] |ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ/ಕಿಚ್ಚ |- |ವಾಲಿ |ಶಿವ/ದೇವ |- | rowspan="3" |2002 |ಚಂದು |ಚಂದ್ರಶೇಖರ್/ಚಂದು |- |ಧಮ್ |ವರದರಾಜ |- |ನಂದಿ |ನಂದಿ |- | rowspan="3" |2003 |ಕಿಚ್ಚ |ಕಿಚ್ಚ/ಕೃಷ್ಣಮೋಹನ್ |- |ಪಾರ್ಥ |ಪಾರ್ಥ |- |[[ಸ್ವಾತಿ ಮುತ್ತು]] |ಶಿವಯ್ಯ |- | rowspan="2" |2004 |[[ರಂಗ ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸಿ]] |ರಂಗ |- |[[ನಲ್ಲ]] |ಪ್ರಶಾಂತ್/ಪಚ್ಚಿ |- | rowspan="4" |2005 |[[ಮಹಾರಾಜ]] |ಸೂರ್ಯ |- |ಕಾಶಿ ಫ್ರಂ ವಿಲೆಜ್ |ಕಾಶಿ |- |[[ಸೈ]] |ಚಕ್ರಿ |- |[[ನಮ್ಮಣ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಮ್ಮಣ್ಣ]] |ಮುತ್ತಣ್ಣ |- | rowspan="3" |2005 |[[ಮೈ ಆಟೋಗ್ರಾಫ್]] |ಶಂಕರ್ |- |[[ತಿರುಪತಿ (೨೦೦೬ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ತಿರುಪತಿ]] |ಎಸಿಪಿ ತಿರುಪತಿ |- |ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ |ಅಜಯ ಕುಮಾರ್ ಸರನಾಯಕ್ |- |2007 |[[ನಂಬರ್ 73 ಶಾಂತಿ ನಿವಾಸ]] |ರಘು |- | rowspan="3" |2008 |ಗೂಳಿ |ಗೂಳಿ |- |[[ಕಾಮಣ್ಣನ ಮಕ್ಕಳು]] |ರಾಣ |- |[[ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ]] |ಎಸಿಪಿ ಪ್ರತಾಪ್ |- |2009 |[[ವೀರ ಮದಕರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವೀರ ಮದಕರಿ]] |ಮುತ್ತತ್ತಿ ಸತ್ಯರಾಜು/ಮದಕರಿ ಐಪಿಎಸ್ |- | rowspan="4" |2010 |[[ಜಸ್ಟ್ ಮಾತ್ ಮಾತಲ್ಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜಸ್ಟ್ ಮಾತ್ ಮಾತಲ್ಲಿ]] |ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ |- |ಮಿ. ತೀರ್ಥ |ತೀರ್ಥ |- |[[ಕಿಚ್ಚ ಹುಚ್ಚ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿಚ್ಚ ಹುಚ್ಚ]] |ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ/ಕಿಚ್ಚ |- |[[ವೀರ ಪರಂಪರೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವೀರ ಪರಂಪರೆ]] |ತೇಜ |- | rowspan="2" |2011 |[[ಕೆಂಪೇಗೌಡ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೆಂಪೇಗೌಡ]] |ಕೆಂಪೇಗೌಡ |- |[[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ]] |ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ/ವಿಷ್ಣು |- | rowspan="2" |2013 |[[ವರದನಾಯಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವರದನಾಯಕ]] |ಎಸಿಪಿ ವರದನಾಯಕ |- |[[ಬಚ್ಚನ್]] |ಭರತ್/ಬಚ್ಚನ್ |- |2014 |[[ಮಾಣಿಕ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಣಿಕ್ಯ]] |ವಿಜಯ್/ಜಯ್ |- |2015 |[[ರನ್ನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರನ್ನ]] |ಭಾರ್ಗವಚಂದ್ರ/ಚಂದು |- | rowspan="2" |2016 |[[ಕೋಟಿಗೊಬ್ಬ ೨|ಕೋಟಿಗೊಬ್ಬ 2]] |ಸತ್ಯ/ಶಿವ |- |[[ಮುಕುಂದ ಮುರಾರಿ]] |ಮುರಾರಿ/ಕೃಷ್ಣ |- |2017 |[[ಹೆಬ್ಬುಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೆಬ್ಬುಲಿ]] |ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಮ್ |- | rowspan="2" |2018 |[[ದಿ ವಿಲನ್ (೨೦೧೮ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಿ ವಿಲನ್]] |ರಾಮ್/ರಾವಣ |- |[[ಅಂಬಿ ನಿಂಗೆ ವಯಸ್ಸಾಯ್ತೋ]] |ಕಿರಿಯ ಅಂಬಿ |- |2019 |[[ಪೈಲ್ವಾನ್ (ಚಿತ್ರ)|ಪೈಲ್ವಾನ್]] |ಪೈಲ್ವಾನ್ ಕಿಚ್ಚ/ಕೃಷ್ಣ |- |2021 |[[ಕೋಟಿಗೊಬ್ಬ-3 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೋಟಿಗೊಬ್ಬ 3]] |ಸತ್ಯ/ಶಿವ |- |2022 |[[ವಿಕ್ರಾಂತ್ ರೋಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಕ್ರಾಂತ್ ರೋಣ]] |ವಿಕ್ರಾಂತ್ ರೋಣ |- |2023 |[[ಕಬ್ಜ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಬ್ಜ]] |ಭಾರ್ಗವ್ ಭಕ್ಷಿ |- |2024 |ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ † <ref>{{Cite news |title=K46 - ಡೆಮನ್ ವಾರ್ ಬಿಗ್ನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳು |work=FilmiBug |url=https://www.filmibug.com/k46-demon-war-begins/ |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703162012/https://www.filmibug.com/k46-demon-war-begins/ |url-status=dead }}</ref> |- |- ! colspan="3"|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರಗಳು |- |2002 |ತುಂಟಾಟ | rowspan="4" |ಸುದೀಪ್ |- |2005 |ಗುನ್ನ |- | rowspan="2" |2006 |ಜಾಕ್ ಪಾಟ್ |- |ಕೇರ್ ಆಫ್ ಫುಟ್ ಪಾತ್ |- |2007 |[[ಮಾತಾಡ್ ಮಾತಾಡು ಮಲ್ಲಿಗೆ]] |ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕ |- |2009 |ಮೇಘವೇ ಮೇಘವೇ | rowspan="2" |ಸುದೀಪ್ |- |2010 |ಐತಲಕ್ಕಡಿ |- |2011 |[[ಪೊಲೀಸ್ ಸ್ಟೋರಿ - 3 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೊಲೀಸ್ ಸ್ಟೋರಿ 3]] |ಸೂರ್ಯ |- |2014 |[[ರಂಗನ್ ಸ್ಟೈಲ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಂಗನ್ ಸ್ಟೈಲ್]] |ಸಿಸಿಬಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಕೃಷ್ಣ |- |2015 |[[ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ]] | rowspan="2" |ಸುದೀಪ್ |- |2016 |[[ಅಪೂರ್ವ]] |- | rowspan="2" |2018 |[[ರಾಜು ಕನ್ನಡ ಮೀಡಿಯಂ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಜು ಕನ್ನಡ ಮೀಡಿಯಂ]] |ದೀಪಕ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ |- |ಕಿಚ್ಚು |ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿ |- !colspan="3"|ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು |- |2012 |ಈಗ |ಸುದೀಪ್ |- |2013 |ಅಕ್ಷನ್ 3ಡಿ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |- |2015 |[[ಬಾಹುಬಲಿ: ದ ಬಿಗಿನ್ನಿಂಗ್]] |ಅಸ್ಲಾಮ್ ಖಾನ್ |- |2019 |ಸೈರಾ ನರಸಿಂಹ ರೆಡ್ಡಿ |ಅವುಕು ರಾಜು |- ! colspan="3"|ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು |- |2015 |ಪುಲಿ |ಜಲಂತರಂಗನ್ |- ! colspan="3"| ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು |- |2008 |ಫೂಂಕ್ | rowspan="2" |ರಾಜೀವ್ |- |2010 |ಫೂಂಕ್ 2 |- |2009 |ರಣ್ |ಜಯ್ ಮಲಿಕ್ |- |2019 |[[ದಬಂಗ್ 3 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಬಂಗ್ 3]] |ಬಾಲಿ ಸಿಂಗ್ |} ==ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೂವಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್== {| class="wikitable" width=100% |- ! width=5%|Year ! width=40%| Nominated work ! width=40%| Category ! width=10%| Result ! width=5%| {{Tooltip|Ref.|Reference}} |- | style="text-align:center;"|೨೦೧೧ | style="text-align: center;"|''ಕೆಂಪೇಗೌಡ'' | style="text-align: center;" |ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೂವಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>SIIMA 2011: * {{cite web|url=http://www.projectsjugaad.com/2012/06/siima-nominees-are/|title=SIIMA NOMINEES ARE|publisher=projectsjugaad.com|date=June 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140201172244/http://www.projectsjugaad.com/2012/06/siima-nominees-are/|archivedate=2014-02-01|df=}} * {{cite web|url=http://www.chitraloka.com/awards/171-sima-awards-puneet-darshan-sudeep-nominated.html|title=SIMA Awards - Puneet, Darshan, Sudeep nominated|publisher=chitraloka.com|date=7 June 2012 <!-- 04:48 -->|access-date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193526/http://www.chitraloka.com/awards/171-sima-awards-puneet-darshan-su|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;"|೨೦೧೨ | style="text-align: center;"|''ಈಗ'' | style="text-align: center;" |ಎರಡನೇ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೂವಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ (ನೆಗೆಟಿವ್ ರೋಲ್) – ತೆಲುಗು | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-14/news-interviews/42062123_1_negative-role-best-actor-eega | title=SIIMA 2013 winners | publisher=articles.timesofindia.indiatimes.com | date=September 13, 2013 | accessdate=September 14, 2013 <!-- at 11.13AM IST --> | archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130917173054/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-14/news-interviews/42062123_1_negative-role-best-actor-eega | url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ೨೦೧೩ | style="text-align: center;"|''ಬಚ್ಚನ್ '' | style="text-align: center;"|ಮೂರನೇ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೂವಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>SIIMA 2013: * {{cite web |url=http://siima.in/nominations/ |title=SIIMA nominees Kannada |publisher=siima.in |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303222803/http://siima.in/nominations/ |archivedate=2016-03-03 |df= }} * {{cite web |url=http://kannada.oneindia.in/movies/news/siima-2014-kannada-nominations-list-announced-086297.html |title=SIIMA 2014: ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳ ನಾಮಿನೇಶನ್ ಪಟ್ಟಿ |publisher=kannada.oneindia.in |date=July 21, 2014 |access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2019 |archive-date=ಜುಲೈ 30, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140730023033/http://kannada.oneindia.in/movies/news/siima-2014-kannada-nominations-list-announced-086297.html |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://www.ibtimes.co.in/siima-2014-kannada-nominations-sudeep-yash-darshan-upendra-shivarajkumar-rated-best-actors-604929 |title=SIIMA 2014 Kannada Nominations: Sudeep, Yash, Darshan, Upendra and Shivarajkumar Rated as Best Actors |publisher=www.ibtimes.co.in |date=July 21, 2014 }}</ref> |} ===ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ=== ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] cgy6fuuqlal54yleqhlkepmr11mjuty 0 9859 1434923 1335602 2026-10-29T16:00:29Z ~2026-57890-62 102812 /* */ 1434923 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | bgcolour = | name = ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ | image = Arjun at TFPC ELections.jpg | caption = ಟಿಎಫ್‌ಪಿಸಿ ಎಲೆಕ್ಷನ್ಸ್, 2017 ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ್ | birthname = Sreenivasa Sarja Ashok Babu Shakthi Prasad Arjun | birth_date = {{Birth date and age|1964|8|15}}<ref name=sarja/> | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | death_date = | death_place = | occupation = [[ಸಿನಿಮಾ ನಟ]], [[Film director|ನಿರ್ದೇಶಕ]], [[film producer|ನಿರ್ಮಾಪಕ]] | spouse = [[ನಿವೇದಿತ ಅರ್ಜುನ್]] | parents = [[ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಸಾದ್]], [[ಲಕ್ಶ್ಮಿದೇವಿ]] | children = [[ಐಶ್ವರ್ಯ]], [[ಅಂಜನಾ]] | yearsactive = ೧೯೭೮ - present }} ಇವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರಾದ [[ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಸಾದ್]] ರವರ ಮಗ. [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನಟ, ನಾಯಕ ನಟರಾಗಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಇವರಿಗೆ[[ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊರೆತ ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕಾಗಿ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ]], ದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ, [[ಸೌಂದರ್ಯ]] ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು [[ಕನ್ನಡ]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ತೆಲುಗು]], [[ತಮಿಳು]], [[ಹಿಂದಿ]] ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು [[ಭಾಷೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Authority control}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಿನಿಮಾ ತಾರೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]] 1vhxon0k3ulk99be4m7fevbkmelt2rm 1434947 1434923 2026-10-30T02:21:57Z A826 72368 Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-57890-62|~2026-57890-62]] ([[User talk:~2026-57890-62|talk]]) to last revision by [[User:Anzx-ooo|Anzx-ooo]] 1335602 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | bgcolour = | name = ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ | image =Arjun at TFPC ELections.jpg | caption =ಟಿಎಫ್‌ಪಿಸಿ ಎಲೆಕ್ಷನ್ಸ್, 2017 ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ್ | birthname = Sreenivasa Sarja Ashok Babu Shakthi Prasad Arjun | birth_date = {{Birth date and age|1964|8|15}}<ref name=sarja/> | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | death_date = | death_place = | occupation = [[ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ]], [[Film director|ನಿರ್ದೇಶಕ]], [[film producer|ನಿರ್ಮಾಪಕ]] | spouse = [[ನಿವೇದಿತ ಅರ್ಜುನ್]] | parents = [[ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಸಾದ್]], [[ಲಕ್ಶ್ಮಿದೇವಿ]] | children = [[ಐಶ್ವರ್ಯ]], [[ಅಂಜನಾ]] | yearsactive = ೧೯೭೮ - present }} ಇವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರಾದ [[ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಸಾದ್]] ರವರ ಮಗ. [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನಟ, ನಾಯಕ ನಟರಾಗಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಇವರಿಗೆ[[ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊರೆತ ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕಾಗಿ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ]], ದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ, [[ಸೌಂದರ್ಯ]] ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು [[ಕನ್ನಡ]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ತೆಲುಗು]], [[ತಮಿಳು]], [[ಹಿಂದಿ]] ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು [[ಭಾಷೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Authority control}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಿನಿಮಾ ತಾರೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]] ow1bsa4zfqtsnbhjddn6w6oo9d4hgct 0 13216 1434906 1364900 2026-10-29T14:42:15Z ~2026-57734-51 102805 /* ಭೂಗೋಳ */ 1434906 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = ಸಿರುಗುಪ್ಪ | type = ಪಟ್ಟಣ | latd = 15.63 | longd = 76.9| locator_position = right | state_name = ಕರ್ನಾಟಕ | district = [[ಬಳ್ಳಾರಿ]] | leader_title = ಶಾಸಕ | leader_name = ಎಂ ಎಸ್ ಸೋಮಲಿಂಗಪ್ಪ| altitude = 373| population_as_of = 2001 | population_total = 42,862| population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = ೯೧೮೩೯೬ | postal_code = ೫೮೩೧೨೧ | vehicle_code_range = KA 34| Orgization= ಬಳ್ಳಾರಿ ಯುವಶಕ್ತಿ ಸೇನೆ (ರಿ) ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} "'''ಭತ್ತದ ಕಣಜ'''" ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ '''ಸಿರುಗುಪ್ಪ'''ವು ಗಡಿನಾಡು [[ಬಳ್ಳಾರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== "ಸಿರುಗುಪ್ಪ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕನ್ನಡದ ''ಸಿರಿ'' ಮತ್ತು ''ಕುಪ್ಪೆ'' ಪದಗಳಿಂದ ಜಾತವಾಗಿದೆ. ''ಸಿರಿ'' + ''ಕುಪ್ಪೆ'' --> ''ಸಿರಿಗುಪ್ಪೆ'' --> ''ಸಿರಿಗುಪ್ಪ'' --> ''ಸಿರುಗುಪ್ಪ'' [[ವಿಜಯನಗರ]] ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಐಶ್ವರ್ಯ-ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ಒದಗಿ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ==ಭೂಗೋಳ== ಸಿರುಗುಪ್ಪದ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು ೩೭೩ ಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ]] ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದು ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸಿರುಗುಪ್ಪ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ 'ಭತ್ತದ ಕಣಜ' ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಭತ್ತದ ಅಕ್ಕಿ ತನ್ನ ಶುದ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಕಲಾವಿದರ ಬೀಡು ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. = ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ = ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿರುಗುಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಮಾನವ ವಸತಿ, ಪ್ರಾಚೀನ ಉಪಕರಣಗಳು, ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳಿಗಾಗಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ == '''ದೇಶ: ಭಾರತ''' '''ರಾಜ್ಯ: ಕರ್ನಾಟಕ''' '''ಜಿಲ್ಲೆ: ಬಳ್ಳಾರಿ''' '''ತಾಲ್ಲೂಕು: ಸಿರುಗುಪ್ಪ''' '''ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ: ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯಿತಿ''' '''ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ: ಕನ್ನಡ''' ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. India +1 == ಇತಿಹಾಸ == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮಾನವ ವಸತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪುರಾತತ್ವ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ 1963–1964ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಈ ಉತ್ಖನನಗಳಿಗೆ ಎಂ. ಎಸ್. ನಾಗರಾಜ ರಾವ್ ಮತ್ತು ಎಚ್. ಡಿ. ಸಂಕಲಿಯಾ ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. 1021ರ ಕ್ರಿ.ಶ. ಕಾಲದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪಾಪೆಕಲ್ಲು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. India +1 == ಪುರಾತತ್ವ ಮಹತ್ವ == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ಜನರ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅವಶೇಷಗಳು: <nowiki>*</nowiki> ಕಲ್ಲಿನ ಕೊಡಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಲ್ಲಿನ ಉಪಕರಣಗಳು. <nowiki>*</nowiki> ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು. <nowiki>*</nowiki> ತಾಮ್ರದ ಕೊಡಲಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಲೋಹದ ವಸ್ತುಗಳು. <nowiki>*</nowiki> ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳು. <nowiki>*</nowiki> ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೂಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಮಾಧಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು. <nowiki>*</nowiki> ಟೆರಾಕೋಟಾದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಣ್ಣ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು. ಈ ಅವಶೇಷಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಜನರು ಕೃಷಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಕಣೆ, ಮಡಕೆ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕರಕುಶಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. IGNCA +1 == ಇತ್ತೀಚಿನ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಶೋಧನೆ == 2026ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯ ಗೌಡ್ರ ಮೂಲೆ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಮಾಧಿಯ ಅವಶೇಷಗಳು, ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳ ತುಂಡುಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಣಿಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ. == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಮರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು 1511ರಲ್ಲಿ ಜಕ್ಕರಾಯನು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಣೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಎಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಲಯಗಳು ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವಾಗ ಅಧಿಕೃತ ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸೂಕ್ತ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಜನರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ, ವಸತಿ, ಕರಕುಶಲತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಕುರಿತು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. == ಉಪಸಂಹಾರ == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ನವಶಿಲಾಯುಗದ ನೆಲೆಗಳು, ಪುರಾತತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳು, ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <nowiki>*</nowiki> ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ — [Places of Interest](<nowiki>https://ballari.nic.in/en/places-of-interest/?utm_source=chatgpt.com</nowiki>) <nowiki>*</nowiki> ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ — [Neolithic Sites in Karnataka (PDF)](<nowiki>https://ignca.gov.in/Asi_data/63274.pdf?utm_source=chatgpt.com</nowiki>) <nowiki>*</nowiki> Hindustan Times — [Burial site, artefacts found in Ballari excavations](<nowiki>https://www.hindustantimes.com/india-news/burial-site-artefacts-found-in-ballari-excavations-101770581670354-amp.html?utm_source=chatgpt.com</nowiki>) <nowiki>*</nowiki> ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ — [ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯಿತಿ](<nowiki>https://ballari.nic.in/en/public-utility/town-panchayat-tekkalakote/?utm_source=chatgpt.com</nowiki>){{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} 8eyoayro7l17i0wqfalnog8yqdhgcgo 0 13921 1434974 1375336 2026-10-30T08:52:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434974 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ಗೌರವಾನ್ವಿತ]] | name = ಕೆವಿನ್ ರುಡ್ | honorific-suffix = | image = Kevin Rudd 2024 (cropped).jpg | office = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ೨೬ನೆಯ [[ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]] | monarch = [[Elizabeth II]] | governor-general = [[Quentin Bryce]] | deputy = [[Anthony Albanese]] | term_start = 27 June 2013 | term_end = 18 September 2013 | predecessor = [[Julia Gillard]] | successor = [[Tony Abbott]] | monarch1 = [[Elizabeth II]] | governor-general1 = [[Michael Jeffery]]<br>[[Quentin Bryce]] | deputy1 = [[Julia Gillard]] | term_start1 = 3 December 2007 | term_end1 = 24 June 2010 | predecessor1 = [[John Howard]] | successor1 = [[Julia Gillard]] | office2 = [[Australian Labor Party#ALP federal parliamentary leaders|ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ನಾಯಕ]] | deputy2 = [[Anthony Albanese]] | term_start2 = 26 June 2013 | term_end2 = 13 September 2013 | predecessor2 = [[Julia Gillard]] | successor2 = [[Bill Shorten]] | deputy3 = [[Julia Gillard]] | term_start3 = 4 December 2006 | term_end3 = 24 June 2010 | predecessor3 = [[Kim Beazley]] | successor3 = [[Julia Gillard]] | office4 = [[Minister for Foreign Affairs (Australia)|Minister for Foreign Affairs]] | primeminister4 = [[Julia Gillard]] | term_start4 = 14 September 2010 | term_end4 = 22 February 2012 | predecessor4 = [[Stephen Smith (Australian politician)|Stephen Smith]] | successor4 = [[Bob Carr]] | office5 = [[Leader of the Opposition (Australia)|Leader of the Opposition]] | deputy5 = [[Julia Gillard]] | term_start5 = 4 December 2006 | term_end5 = 3 December 2007 | predecessor5 = [[Kim Beazley]] | successor5 = [[Brendan Nelson]] | office6 = [[Minister for Foreign Affairs (Australia)|Shadow Minister for Foreign Affairs]] | leader6 = [[Simon Crean]]<br/>[[Mark Latham]]<br/>[[Kim Beazley]] | term_start6 = 11 November 2001 | term_end6 = 4 December 2006 | predecessor6 = [[Jenny Macklin]] | successor6 = [[Stephen Smith (Australian politician)|Stephen Smith]] | constituency_MP7 = [[Division of Griffith|Griffith]] | parliament7 = Australian | term_start7 = 3 October 1998 | term_end7 = 22 November 2013 | predecessor7 = [[Graeme McDougall]] | successor7 = To be elected | majority7 = 5,059 (2.94%) | birthname = Kevin Michael Rudd | birth_date = {{birth date and age|1957|9|21|df=y}} | birth_place = [[Nambour, Queensland]], Australia | death_date = | death_place = | party = [[Australian Labor Party|Labor Party]] | spouse = [[Thérèse Rein]] | children = 3 | residence = [[Norman Park, Queensland]], Australia<ref>{{cite web|title=Kevin Rudd once again running the nation from his back deck in Brisbane's Norman Park|url=http://www.couriermail.com.au/news/queensland/kevin-rudd-once-again-running-the-nation-from-his-back-deck-in-brisbane8217s-norman-park/story-fnihsrf2-1226672194878|publisher=Courier Mail|accessdate=9 September 2013}}</ref> | alma_mater = [[Australian National University]] | religion = [[Anglican Church of Australia|Anglicanism]]<ref>{{cite interview|last=Rudd|first=Kevin|subjectlink= |interviewer=[[Geraldine Doogue]]|title=Kevin Rudd: The God Factor|callsign=ABC1|date=8 May 2005|program=[[Compass (TV program)|Compass]]|accessdate=18 February 2012|quote=I come from a long history of people who have spoken about the relevance of their faith to their political beliefs, on our side of politics going back. I mean here in Queensland Andrew Fisher was the Labor Prime Minister from this State. Andrew Fisher was a Christian Socialist. He taught Presbyterian Sunday School. He in turn came out of the stable of Keir Hardie who was himself a Presbyterian Sunday School teacher who founded the British Labour Party in the 1890s and was the first British Labour member of parliament. There's a long tradition associated with this; currently called the Christian Socialist Movement. And it's a worldwide network of people. The fact that you don't often hear from us in this country, well it's open for others to answer. I'm a relatively recent arrival. But I think, I think given what's happening on the political right in this country, what's happening on the political right in America, it's important that people on the centre-left of politics begin to argue a different perspective from within the Christian tradition.}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/news/nation/rudds-decision-to-take-holy-communion-at-catholic-mass-causes-debate/story-e6frg6nf-1225810746387|title=Rudd's decision to take holy communion at Catholic mass causes debate|date=16 December 2009|accessdate=18 February 2012|work=The Australian|author1=Maiden, Samantha|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621101753/http://www.theaustralian.com.au/news/nation/rudds-decision-to-take-holy-communion-at-catholic-mass-causes-debate/story-e6frg6nf-1225810746387|archive-date=21 ಜೂನ್ 2013|url-status=dead}}</ref> | signature = Kevin Rudd Signature 2.svg | website = [http://www.aph.gov.au/Senators_and_Members/Parliamentarian?MPID=83T Parliamentary website]<br/>[http://www.kevinrudd.org.au/ Personal website] }} '''ಕೆವಿನ್ ಮೈಕೆಲ್ ರಡ್''' [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]]ದ ೨೬ ನೆಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಕ್ತ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು. ಇವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ನಾಯಕರು. ಇವರ ಪಕ್ಷ ೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೭ ರಂದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩, ೨೦೦೭ ರಂದು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.aph.gov.au/Senators_and_Members/Parliamentarian?MPID=83T Official Parliamentary homepage for Kevin Rudd] *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7043713.stm BBC Profile&nbsp;– Kevin Rudd] *[https://web.archive.org/web/20080311110527/http://www.news.com.au/dailytelegraph/gallery/0,22056,5025871-5010140,00.html "Kevin Rudd: The early years | Daily Telegraph"&nbsp;– Images] {{OpenAustralia}} {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು]] in3rm2m41dwdqokef7f9vmq4vces4o5 0 13937 1434933 1384023 2026-10-29T19:14:01Z -wuppertaler 94556 changed one image (better quality) 1434933 wikitext text/x-wiki {{cn}} {{Infobox ದೇಶ |native_name = ''România'' |conventional_long_name = ರೊಮಾನಿಯ |common_name = ರೊಮಾನಿಯ |image_flag = Flag of Romania.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_Romania.svg |image_map = EU location ROM.png |map_caption = {{map_caption |country=ರೊಮಾನಿಯ|region=[[ಯುರೋಪ್]] |subregion=the [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ]] |legend=European location legend en.png}} |national_motto = <br /><small>(ಅನೇಕ)</small> |national_anthem = ''Deșteaptă-te, române!'' |official_languages = [[ರೊಮಾನಿಯದ ಭಾಷೆ]]<sup>1</sup> |demonym = [[Romanians|Romanian]] |government_type = [[ಸಂಘಟಿತ ರಾಷ್ಟ್ರ|ಸಂಘಟಿತ]] [[ಅರೆ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸರ್ಕಾರ|ಅರೆ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ]] [[ಗಣರಾಜ್ಯ]] |capital = [[ಭುಕಾರೆಸ್ಟ್]]&nbsp;(''București'') |latd=44|latm=25|latNS=N|longd=26|longm=06|longEW=E |largest_city = ರಾಜಧಾನಿ |leader_title1 = [[ರೊಮಾನಿಯದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] |leader_title2 = [[ರೊಮಾನಿಯದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]] |leader_name1 = [[Klaus Johannis]] |leader_name2 = Nicolae Ciucă |area_rank = 82nd |area_magnitude = 1_E+11 |area = 238,392 |areami² = 92,043 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3 |population_estimate_year = July 2007 |population_estimate = 22,276,056 <!--2006 CIA estimates: https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html--> |population_estimate_rank = 50th <!--UN ranking--> |population_census_year = ೨೦೦೨ |population_census = 21,680,974 |population_density = 93 |population_densitymi² = 236 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 104th |GDP_PPP_year = ೨೦೦೭ |GDP_PPP = $256.9 billion |GDP_PPP_rank = 43rd |GDP_PPP_per_capita = $11,800 <!--<ref> {{Citation | title =GDP per capita based on purchasing power parity | place= | publisher = [[IMF]] World Economic Outlook Database |date=April 2007 | url =http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?pr.x=21&pr.y=2&sy=2007&ey=2006&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=914%2C946%2C137%2C962%2C122%2C181%2C124%2C963%2C138%2C918%2C964%2C182%2C968%2C960%2C423%2C935%2C128%2C965%2C936%2C961%2C939%2C184%2C172%2C132%2C134%2C174%2C144%2C944%2C186%2C178%2C136%2C112%2C941&s=PPPPC&grp=0&a=}}</ref> --> |GDP_PPP_per_capita_rank = 64th |GDP_nominal = $210,6 billions |GDP_nominal_rank = 41th |GDP_nominal_year = ೨೦೦೭ |GDP_nominal_per_capita = $7,311 |GDP_nominal_per_capita_rank = 65th |HDI_year = ೨೦೦೪ |HDI = {{increase}} 0.805 |HDI_rank = 60th |HDI_category = <span style="color:green;">ಉತ್ತಮ</span> |Gini = 31 |Gini_year = ೨೦೦೩ |Gini_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |established_event1 = ಘೋಷಿತ |established_event2 = ಮನ್ನಿತ |established_date1 = [[ಮೇ ೯]], [[೧೮೭೭]] |established_date2 = [[ಜುಲೈ ೧೩]], [[೧೮೭೮]]³ |accessionEUdate = [[ಜನವರಿ ೧]], [[೨೦೦೭]] |currency = [[ರೊಮಾನಿಯದ ಲೆವ್|ಲೆವ್]] |currency_code = RON |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |cctld = [[.ro]] [[.eu]]<sup>4</sup> |calling_code = 40 |footnotes = <sup>1</sup> Other languages, such as [[Hungarian language|Hungarian]], [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]], [[Romani language|Romani]], [[Croatian language|Croatian]], [[Ukrainian language|Ukrainian]] and [[Serbian language|Serbian]], are official at various local levels.<br />² [[Romanian War of Independence]].<br />³ [[Treaty of Berlin (1878)|Treaty of Berlin]].<br /><sup>4</sup> The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states. }} '''ರೊಮಾನಿಯ''' ({{lang|ro|România}})'''Romania''' '''({{pron-en|roʊˈmeɪniə|en-us-Romania.ogg}}; [[archaic]]:(ರೊಮೇನಿಯಾ(/ roʊˈmeɪniə /(ಈ ಧ್ವನಿಪಥದ ಬಗ್ಗೆ) ro-MAY-nee-ə; ರೊಮೇನಿಯನ್: ರೊಮೇನಿಯಾ [romɨˈni.a] )''''''Rumania''', '''Roumania'''<!-- Do not remove, as this was added through consensus, discussion, and a poll done from January 10, 2008 to January 17, 2008. Please see talk page archives for details -->; {{lang-ro|România}} {{IPA-ro|romɨˈni.a||Ro-România.ogg}}) [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್]]ನ ಒಂದು ದೇಶ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಹಂಗೆರಿ]] ಮತ್ತು [[ಸೆರ್ಬಿಯ]], [[ಈಶಾನ್ಯ]]ಕ್ಕೆ [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮಾಲ್ಡೊವ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]] ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ರೊಮಾನಿಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ]]ದ ಕಡಲಿನ ಭಾಗವೊಂದನ್ನು ಕೂಡ ರೊಮಾನಿಯ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಡ್ಯಾನೂಬ್ ನದಿ]]ಯ ಸುಮಾರು ಸಂಪೂರ್ಣ [[ನದೀಮುಖಜಭೂಮಿ]]ಯು ರೊಮಾನಿಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ರೊಮಾನಿಯ [[ಅರೆ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸರ್ಕಾರ|ಅರೆ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಡಳಿತದ]] [[ಸಂಘಟಿತ ರಾಷ್ಟ್ರ]]. [[೧೮೫೯]]ರಲ್ಲಿ [[ಮಾಲ್ಡೊವಿಯ]] ಮತ್ತು [[ವಲ್ಲಾಖಿಯ]]ಗಳ ಸಂಘಟನೆಯಿಂದ ರೊಮಾನಿಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಮುಂದೆ [[೧೯೧೮]]ರಲ್ಲಿ [[ಟ್ರಾನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯ]], [[ಬುಕೊವಿನ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಸ್ಸಾರಾಬಿಯ]]ಗಳು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದವು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ರೊಮಾನಿಯ [[ವಾರ್ಸಾ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. [[೧೯೮೯]]ರ [[ರೊಮಾನಿಯದ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಬಳಿಕ ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಇವುಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[೨೦೦೭]]ರಲ್ಲಿ ರೊಮಾನಿಯ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. == ಇತಿಹಾಸ == [[ತ್ರಜನ್ಸ ಕಾಳುಮ್ನ್]] === ಮಧ್ಯ ಯುಗ === [[ಚಿತ್ರ:Bran Castle TB1.jpg|thumb|250px|[[ಬ್ರಾನ್ ಕಾಸ್ತ್ಲೇ]] ನ್ನು ೧೨೧೨ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಲಿತವಾಗಿದ್ದು 'ಡ್ರಾಕುಲನ ಕಾಸ್ತ್ಲೇ '' ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥನದ ಲ್ಲಿ ಇದು [[ವ್ಲಾದ್ III ದಿ ಇಮ್ಪಲರ್]] ಮನೆ ಯಾಗಿತ್ತು ]] [[ಚಿತ್ರ:Mihai 1600.png|thumb|250px|೧೬ ನೆ ಶತಮಾನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊಲ್ದವಿಯ, ವಲ್ಲಚಿಯ ಮತ್ತು ತ್ರನ್ಸ್ಯಲ್ವನಿಯ]] === ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ === [[ಚಿತ್ರ:Romanians before WW1.jpg|250px|thumb| WWI ಮೊದಲು ರೊಮಾನಿಯರು ನೆಲೆಸಿದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು]] === ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟರ ರೊಮಾನಿಯ === (೧೯೧೬–೧೯೪೫) [[ಚಿತ್ರ:Romania territory during 20th century.gif|thumb|250px|ರೊಮಾನಿಯದ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ : ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವು ೧೯೧೩ ಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ,ಗುಲ್ಲಾಬಿ ಬಣ್ಣವು ಗ್ರೇಟರ ರೊಮಾನಿಯ [[ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದ I|WWI]] ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಸದ್ಯದ [[ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದ II|WWII]] ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ WWI ರ [[ಎರಡನೇಯ ಬಲ್ಕನ್ ಯುದ್ದ]] ನಂತರದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂದ ರೊಮಾನಿಯವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು WWII ದಲ್ಲಿ ಸೋಲಾಯಿತು. ಚಿಕ್ಕ [[ಹೆರ್ಙಾ ಪ್ರದೇಶ]] ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ, ೧೯೧೩ ಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು WWII ದಲ್ಲಿ ಸೋಲಾಯಿತು]] === ಸಮತಾವಾದ === (೧೯೪೫-೧೯೮೯ ) [[ಚಿತ್ರ:Coat of arms of PCR.svg‎|thumb|250px| ವಂಶಲಾಂಛನ [[ರೊಮಾನಿಯನ್ ಕಾಮ್ಮುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]]]] == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == === ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು === === ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ=== === ಆಡಳಿತದ ವಿಭಾಗಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Regiuni de dezvoltare.svg|thumb|250px|Map of the [[ರೊಮಾನಿಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು|೮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]]. ೪೧ ಸ್ಥಾನೀಯ ಆಡಳಿತದ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಬುಚರೆಸ್ ಮತ್ತು [[ಇಲ್ಫಾವ್ ದೇಶ]] ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗಡ್ಡೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಎರಡು ರಚನೆಯಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಅದರದೇ ಆದ, ಸುತ್ತುವರೆದ [[ಸುದ್ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು )|ಸುದ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]].]] === ಸಶಸ್ತ್ರ ಸೈನ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Romanian troops.jpg|thumb|250px|[[ರೊಮಾನಿಯನ್ ಸೈನ್ಯ]] ದ ಸೈನಿಕರು [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್]]ದಲ್ಲಿ ]] == ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು == == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ದಂಡನೀತಿ == == ಭೂಗೋಳ == [[ಚಿತ್ರ:Physical map of Romania.jpg|thumb|250px| ರೊಮಾನಿಯದ ಸ್ಥಳ ಪ್ರದೇಶಗಳ-ವಿವರಣೆಯ ನಕ್ಷೆ]] === ಪರಿಸರ === [[ಚಿತ್ರ:Retezat-bucura-peleaga.jpg|thumb|250px| [[ರೀತೆಜತ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್]]ನಲ್ಲಿನ ಗ್ಲೇಸಿಲ್ ಸರೋವರ ]] === ಸಸ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲ === [[ಚಿತ್ರ:Pelicani din Delta Dunarii.PNG|250px|thumb|[[ದನುಬೆ ಡೆಲ್ಟಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪೆಲಿಕಾನ್]] ಗಳು ]]===ವಾತಾವರಣ === === ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಕೂಟಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Cluj center.jpg|thumb|250px|[[ಚ್ಲುಜ್-ನಪೊಕ]] ರೊಮಾನಿಯದ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲೋಂದು ]] ರೊಮಾನಿಯದ[[ಬುಚರೆಸ್ಟ್]] ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ನಗರ. ೨೦೦೨ ಜನಗಣತಿ ಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧.೯ ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. == ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರ == [[ಚಿತ್ರ:Romania demography 1961-2010.svg|thumb|250px|ರೊಮಾನಿಯದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ೧೯೬೧ ರಿಂದ ೨೦೧೦ ವರೆಗೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Romania harta etnica 20೧೧.PNG|350px|thumb|೨೦೧೧ ರ ರೊಮಾನಿಯದ ಜನಾಂಗೀಯ ನಿರೂಪಣ ಪಟ]] ೨೦೦೨ ಜನಗಣತಿ ಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧.೯ ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. === ಜನಸಂಖ್ಯೆ === ===ವಲಸೆ=== === ಭಾಷೆಗಳು === === ಧರ್ಮ=== ರೊಮಾನಿಯ ಜಾತ್ಯತೀತ ದೇಶ. === ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ === === ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳು=== == ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == [[ಚಿತ್ರ:MittalSteelGalati200607.jpg|thumb|250px| [[ಗಾಳತ್ತಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಆರ್ಸೆಲೊರ್ ಮಿತ್ತಲ್]] ಕಬ್ಬಿಣದ ಮಿಲ್]] == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:Bucharest university.jpg|thumb|250px|[[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬುಚರೆಸ್ಟ್]] ನ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ ]] == ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ == == ಸಾರಿಗೆ== [[ಚಿತ್ರ:Romania-drumuri.svg|thumb|250px|[[ರೊಮಾನಿಯದ ರಸ್ತೆಗಳು|ರೊಮಾನಿಯದ ರಸ್ತೆಗಳ ಜಾಲ]]]] == ಕ್ರೀಡೆ == === ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ === === ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌=== === ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ === === ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳು=== == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರ === === ಸಾಹಿತ್ಯ=== === ಮಾಧ್ಯಮ === ==== ಪ್ರಸರಣಾ ಕಾರ್ಯ ==== ==== ಅಂತರಜಾಲ==== ==== ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ ==== === ಸಂಗೀತ === === ತತ್ವಚಿಂತನೆ=== === ವಿಜ್ಞಾನ, ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ === === ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಕಲೆ=== == ಸಂಕೇತಗಳು == == ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಮತ್ತು ಪರಾಮರ್ಶೆಗಳು== {{reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] 3wpd07d43vadxnvsbped6ejk70df0x0 0 15766 1434973 1346699 2026-10-30T08:20:54Z VASANTH S.N. 728 ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ 1434973 wikitext text/x-wiki [[File:Chunchanakatte Falls.jpg|thumb|Chunchanakatte Falls]] '''ಚುಂಚನಕಟ್ಟೆ''' [[ಮೈಸೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ]] ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಜೀವನಾಡಿಯಾದ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು]] ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೬೫ ಅಡಿಗಳ<ref>{{cite web |url=http://www.india9.com/i9show/Chunchanakatte-Falls-15983.htm |title=Chunchanakatte Falls |publisher=india9 |accessdate=2006-12-09 }}</ref> ಎತ್ತರದಿಂದ ಭೋರ್ಗರೆಯುತ್ತಾ ದುಮ್ಮಿಕ್ಕಿ ಮೋಹಕ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಚುಂಚನಕಟ್ಟೆಯು ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರದಿಂದ ೧೫ ಕಿ.ಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದೆ. [[ಶ್ರೀರಾಮ|ಶ್ರೀರಾಮನು]] ತನ್ನ ವನವಾಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಸೀತಾದೇವಿಯೊಡನೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದನೆಂಬ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕೋದಂಡರಾಮ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಶ್ರೀರಾಮನ ಬಲಬದಿಗೆ [[ಸೀತಾ|ಸೀತಾದೇವಿಯ]] ವಿಗ್ರಹವಿದೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ಜಲಪಾತವು ಕಾವೇರಿನದಿಯ ಮೊದಲ ಜಲಪಾತವಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆ ಯು ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಶ್ರೀಕೋದಂಡರಾಮ ದೇವರ ರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯಲಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ * [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಲಪಾತಗಳು]] [[File:Kodanda Rama Temple at Chunchanakatte, Mysore district.jpg|thumb|ಜಲಪಾತದ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೋದಂಡರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ ತಾಲೂಕಿನ ಚುಂಚನಕಟ್ಟೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಈ ಜಲಪಾತವು ನೋಡುಗರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.ಈ ಸ್ಥಳದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋದಂಡ ರಾಮನ ದೇವಾಲಯ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಹ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾದ ರಚನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[File:Chunchanakatte Sri. Kodanda Rama.jpg|thumb|ಕೋದಂಡರಾಮ ವಿಗ್ರಹ]] ಈ ಚುಂಚಕಟ್ಟೆ ಜಲಪಾತ ದುಮ್ಮಿಕುವ ರಬಸವು ಸುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೂ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಜಲಪಾತದ ಅಥವಾ ಈ ನದಿ ಹರಿಯುವ ರಭಸ ಎಷ್ಟೇ ಇದ್ದರೂ ಸಹ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಒಳಗಡೆ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂದರೆ,ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮಾಯಣದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಮ, ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಎಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಮಯ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೂ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ "ಚುಂಚ-ಚುಂಚಿ" ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರು ವಾಸವಿದ್ದರು. ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂಸೆ ಇಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡಲು ರಾಮನು ಆ ರಾಕ್ಷಸರ ವದೆ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ನಮ್ಮ ಹೆಸರು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಕೊನೆಯಾಗುವುದು ಎಂದು ದುಃಖಿತರಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಚುಂಚನಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದನು. ಹೀಗೆ ಚುಂಚಾರಣ್ಯ ಎಂದು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ ತಾಲೂಕು ಚುಂಚನಕಟ್ಟೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಈ ಜಲಪಾತವು ನೋಡುಗರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋದಂಡ ರಾಮನ ದೇವಾಲಯ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಹ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾದ ರಚನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಈ ಚುಂಚಕಟ್ಟೆ ಜಲಪಾತ ದುಮ್ಮಿಕುವ ರಬಸವು ಸುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೂ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಜಲಪಾತದ ಅಥವಾ ಈ ನದಿ ಹರಿಯುವ ರಭಸ ಎಷ್ಟೇ ಇದ್ದರೂ ಸಹ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಒಳಗಡೆ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮಾಯಣದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಮ, ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಮಯ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೂ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ "ಚುಂಚ-ಚುಂಚಿ" ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರು ವಾಸವಿದ್ದರು. ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂಸೆ ಇಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡಲು ರಾಮನು ಆ ರಾಕ್ಷಸರ ವದೆ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ನಮ್ಮ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕೊನೆಯಾಗುವುದು ಎಂದು ದುಃಖಿತರಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಚುಂಚನಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದನು. ಹೀಗೆ ಚುಂಚಾರಣ್ಯ ಎಂದು ಇದ್ದ ಪ್ರದೇಶ ಕ್ರಮೇಣ ಚುಂಚನಕಟ್ಟೆ ಆಯಿತು. ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸೀತೆ-ರಾಮ ಕಾಲಕಳೆಯುತಿದ್ದ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಒಮ್ಮೆ ಸೀತೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತಿದ್ದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಸೀತೆಗೆ ತೊಂದರೆ ಆಗಬಾರದೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಮನು ಕಾವೇರಿ ಹರಿಯುವ ಹಾದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಬಾಣ ಬಿಟ್ಟು ನೀನು ಹರಿಯುವ ಸದ್ದು ನನ್ನ ಸೀತೆ ಇರುವಲ್ಲಿಗೆ ಕೇಳಕೂಡದು ಎಂದು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನಂತೆ. ಆಗಿನಿಂದ ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಹರಿಯುವ ಶಬ್ದ ಕೋದಂಡ ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ ಎಂದರೆ, ಎಲ್ಲಿನ ಜಲಪಾತದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ನೀರು ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಸೀತೆ-ರಾಮರ ವನವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯು ಜಳಕ ಮಾಡುವಾಗ ಅವರು ಬಳಸಿದ ಅರಿಶಿನ,ಸೀಗೆಕಾಯಿಯ ಬಣ್ಣ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.ಆಶ್ಚರ್ಯ ಎಂಬಂತೆ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಸಹ ಆ ಸುಗಂಧ ಇನ್ನೂ ಸುಳಿದಾಡುತ್ತದೆ. ಚುಂಚನಕಟ್ಟೆ ಜಲಪಾತದ ಆ ಭಾಗವನ್ನು ಈಗಲೂ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು "ಸೀತೆ ಬಚ್ಚಲು"ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ರಥೋತ್ಸವ ಒಂದು ಚಿನ್ನದ ತೇರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತಿತ್ತು. ಆ ತೇರು ದೈವಾಂಶ ದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ರಾಮನ ನಿಂದನೆ ಮಾಡಿ ಅವಹೇಳನವಾಗಿ ಮತನಾಡಿದ್ದರಿಂದ. ಆ ತೇರು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು ಎಂಬ ವದಂತಿ ಇದೆ ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/>{{commons category|Chunchanakatte_Falls}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜಲಪಾತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] g4vyxpdezt67id02w7aw9hdemkxjuzh 0 16000 1435013 1344228 2026-10-30T11:11:14Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1435013 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:NGC 4414 (NASA-med).jpg|right|thumb|280px|'''[[NGC 4414]]''', a typical [[spiral galaxy]] in the [[constellation]] [[Coma Berenices]], is about 56,000 [[light-year]]s in diameter and approximately 60 million light-years distant]] '''ಖಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರವು ''' [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಹಲವಾರು ತತ್ವಗಳನ್ನು [[ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಹಲವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವ ವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ.ಇದು ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಲವಾರು ವಿಭಾಗಗಳು,ಅಂದರೆ [[ಯಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರ]],[[ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತತೆ]](Electromagnetism),[[ಉಷ್ಣಬಲ ವಿಜ್ಞಾನ]](thermodyanamics),[[ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]],(Particle Physics),[[ಸಾಪೇಕ್ಷತ ಸಿದ್ಧಾಂತ]](relativity),[[ಅಣು ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮುಂತಾದವುಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. '''ಖಗೋಳ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರವು''' ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ " ಖಗೋಳ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ " ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ , ಆದರೂ ಇದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಖಗೋಳ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ == ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಗೂಢಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉತ್ಕಟ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾನವರು ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅವರು ಭೂಮಿಯ ದೈನಂದಿನ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭೌತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು, ಚಂದ್ರನ ಹಂತಗಳು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಮಾಸ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವವರೆಗೆ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಬೆಳಕಿನ ಬಿಂದುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವವರೆಗೆ, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 1612 ರಲ್ಲಿ, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಗೆಲಿಲಿಯೊ]] ಗೆಲಿಲಿ (1564–1642) ಮೊದಲು ಆಕಾಶವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೂರದರ್ಶಕಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಗತಿಗಳು ಆಗುವವರೆಗೆ, ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯು ಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮೀರಿ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ವದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ದೂರದರ್ಶಕಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಸುಧಾರಿಸಿದಂತೆ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಆದರೆ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಎರಡನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಗುಸ್ತಾವ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಿರ್ಚಾಫ್ (1824-1887) ರೂಪಿಸಿದ ರೋಹಿತ ಮಾಪನದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಬೆಳಕಿನ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಖಗೋಳ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು ಈ ಉಪಕರಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತ ರೋಹಿತವು ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ದ್ಯುತಿಮಾಪನ ಮತ್ತು ರೋಹಿತ ರೇಖೆಗಳ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳು ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ, ಇದು ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಿರ್ಚಾಫ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಅನಿಲವನ್ನು ಸುಟ್ಟಾಗ ಅದು ಬಿಳಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣಗಳ ಬೆಳಕನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಅನಿಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಣ್ಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಅನಿಲದ ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿ ಬೆಳಕು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ಅನಿಲದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋದರೆ, ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನ ವರ್ಣಪಟಲವು ನಿರಂತರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಅನಿಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲದ ತಾಪಮಾನವು ಅನಿಲದ ತಾಪಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ, ಫ್ರೌನ್ಹೋಫರ್ ರೇಖೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಪ್ಪು ರೇಖೆಗಳು ಅನಿಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣಗಳ ಬದಲಿಗೆ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಕಪ್ಪು ರೇಖೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಬಿಳಿ ಬೆಳಕು ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕವನ್ನು ತಲುಪಲು ಯಾವ ಅನಿಲಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅನಿಲ ಪರಮಾಣುಗಳು ಯಾವ ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಕಿರ್ಚಾಫ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಆದರೂ, ನಂತರ, ಪರಮಾಣು ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಜ್ಞಾನದ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ರೂಪಿಸಬಹುದು. ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ, ಖಗೋಳ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ ಉಪಕರಣದ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಿತಿ ಇದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ವಸ್ತುವು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಅನಿಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪ್ ವಸ್ತುವಿನ ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕರಣವು ಬೆಳಕಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆಕಾಶಕಾಯಗಳಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವ ಬೆಳಕು ಅವುಗಳ ಆಂತರಿಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪ್ ಆ ಭಾಗಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ಈ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ವಾತಾವರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಈ ಕಾಯಗಳ ಆಂತರಿಕ ಭಾಗಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನಗಳು ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನಂತರ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದು. ಅಧ್ಯಯನ ಸಾಧನಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ, ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: (1) ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು (2) ವಾತಾವರಣ. == ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಗತಿಗಳು == ವರ್ಣಪಟಲದ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: # ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಬೃಹತ್ ಗೋಳಾಕಾರದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಅನಿಲ ಕಾಯಗಳಾಗಿವೆ, ಅವುಗಳ ಒಳಭಾಗವು ಸಾವಿರಾರು ಡಿಗ್ರಿಗಳಷ್ಟು ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರದ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಾಗ, ಈ ತಾಪಮಾನವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಕೇಂದ್ರ ತಾಪಮಾನವು ಹಲವಾರು ಲಕ್ಷ ಡಿಗ್ರಿಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. # ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಕ್ಷತ್ರದ ಒಳಭಾಗವು ಅನಿಲಗೋಳದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ಅನಿಲಗೋಳಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇದರರ್ಥ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಂಶಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಫ್ರೌನ್ಹೋಫರ್ ರೇಖೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಯಾವುದೇ ಅಂಶದ ರೇಖೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಅನಿಲ ಗೋಳಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್, ಹೀಲಿಯಂ, ಕಾರ್ಬನ್, ಕಬ್ಬಿಣ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ೧೯೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಮೇಘನಾದ್ ಸಹಾ ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಥರ್ಮಿಯನ್ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು, ಇದು ರೋಹಿತದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಎಡ್ಡಿಂಗ್ಟನ್ ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸಹಾ ಸೂತ್ರವು ದೂರದರ್ಶಕದ ನಂತರ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿದೆ. # ನಕ್ಷತ್ರದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಅದರ ನಿರಂತರ ವರ್ಣಪಟಲವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತನಿಖೆಯು ನಕ್ಷತ್ರವು ಒಂದು ಆದರ್ಶ ಕಪ್ಪು ಕಾಯ ಎಂದು ಊಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಅದರ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಿರಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದೆ. ಕಿರ್ಚಾಫ್, ಬಾಲ್ಫೋರ್ ಮತ್ತು ಬಿ. ಸ್ಟೀವರ್ಟ್ ದೇಹದ ಶಕ್ತಿಯು ಬದಲಾಗದೆ ಇದ್ದರೆ, ಪ್ರತಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ವಿಕಿರಣ ಮತ್ತು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಕಪ್ಪು" ಎಂಬ ಪದವು ದೇಹದ ಗೋಚರ ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ದೇಹದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪ್ರತಿ ಬಣ್ಣದ ತೀವ್ರತೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿವೆ. ಪ್ಲಾಂಕ್ ಉಷ್ಣಬಲ ವಿಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸೂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು, ಅದು ಉಷ್ಣಬಲ ಸಮತೋಲನದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಆದರ್ಶ ಕಪ್ಪು ಕಾಯದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣದ ವಿಕಿರಣವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿನ ರೇಖಾಚಿತ್ರವು ತರಂಗಾಂತರ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣದ ತೀವ್ರತೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆಗೆ, ವಕ್ರರೇಖೆ ಮತ್ತು ತರಂಗಾಂತರ ಅಕ್ಷದ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವು ನಕ್ಷತ್ರವು ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೊರಸೂಸುವ ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಕ್ರರೇಖೆಗಳು ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆ ಬದಲಾದಂತೆ, ಗರಿಷ್ಠ ತೀವ್ರತೆಯ ತರಂಗಾಂತರವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಗರಿಷ್ಠ ತೀವ್ರತೆಯ ತರಂಗಾಂತರವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಅದು ವರ್ಣಪಟಲದ ಗೋಚರ ಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರ್ಶ ಕಪ್ಪು ಕಾಯಕ್ಕೆ, ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ತೀವ್ರತೆಯ ತರಂಗಾಂತರದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್ ನಿಯಮದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಕ್ಷತ್ರದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು, ಅದರ ಗರಿಷ್ಠ ತೀವ್ರತೆಯ ವಿಕಿರಣದ ತರಂಗಾಂತರವನ್ನು ಮೊದಲು ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷತ್ರದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ತಾಪಮಾನವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಆದರ್ಶ ಕಪ್ಪು ಕಾಯದ ತಾಪಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿಕಿರಣವು ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆಯೇ ಅದೇ ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಗರಿಷ್ಠ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. # ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ, ಆದರೆ ನಾವು ಮುಖ್ಯ ಫ್ರೌನ್ಹೋಫರ್ ರೇಖೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಗಮನಹರಿಸಿದರೆ, ಈ ವರ್ಣಪಟಲವನ್ನು ಹಲವಾರು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವರ್ಣಪಟಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮಿಕ್ರಿಂಗ್, ಶ್ರೀಮತಿ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಿಸ್ ಕ್ಯಾನನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಯಾವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಮುಖ್ಯ ವರ್ಗಗಳನ್ನು O, B, A, F, G, K, ಮತ್ತು M ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ, ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ಉಪವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ನಕ್ಷತ್ರದ ವರ್ಗವನ್ನು ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಪ್ರಮುಖ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ರೇಖೆಗಳ (£òÉèxɽþä¡ò®ú ®äúJÉÉ+Éå) ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ ಎರಡನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು : (1) ದೈತ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು (2) ಕುಬ್ಜ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು. ನಂತರ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ರೇಖೆಗಳ ತೀವ್ರತೆಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತೀವ್ರತೆಗಳಿಗೆ, ನಕ್ಷತ್ರದ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಅನನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಗದ ದೈತ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರದ ತಾಪಮಾನವು ಅದೇ ವರ್ಗದ ಕುಬ್ಜ ನಕ್ಷತ್ರದ ತಾಪಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಕುಬ್ಜ ವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯ. # ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೂರದರ್ಶಕಗಳಿಂದ ತೆಗೆದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅನೇಕ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರದ ಸುತ್ತ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ ಉಪಕರಣವು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಕ್ ಬೈನರಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. # ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಅನಿಲದ ರೋಹಿತ ರೇಖೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಸೂಸುವ ರೇಖೆಗಳಿಗಿಂತ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಎರಡು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೆಚ್ಚು, ಉಪರೇಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಝೀಮನ್ ಪರಿಣಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ರೋಹಿತದಲ್ಲಿ ಬಾಬ್‌ಕಾಕ್ ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು, ಇದು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಈ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. # ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಸ್ತುರಹಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಹರಡಿರುವ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಕಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸೂರ್ಯನ ಸಮೀಪವಿರುವ ಕ್ಷೀರಪಥದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ಘನ ಸೆಂ.ಮೀ.ಗೆ ಸರಾಸರಿ ಒಂದು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಮಾಣು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಘನ ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ 10-5 ಸೆಂ.ಮೀ ತ್ರಿಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು 25 ಕಣಗಳಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಘನ ಸೆಂ.ಮೀ.ಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು 3.10-24 ಗ್ರಾಂ. ನಕ್ಷತ್ರ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುವಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯೂ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ನಿಜವಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ನೀಹಾರಿಕೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಈಗ ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳೊಳಗಿನ ವಸ್ತುವು ಅನಿಲದ ದಟ್ಟವಾದ ಮೋಡಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೋಡಗಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೈತ್ಯ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಈ ಮೋಡಗಳು ತಮ್ಮ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಚದುರಿಸುತ್ತವೆ, ನಕ್ಷತ್ರ ಬೆಳಕಿಗೆ ರಕ್ತ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಅಣುಗಳು ಸಂಜೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ, ಅದಕ್ಕೆ ರಕ್ತ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ಚದುರುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಣಗಳ ಸರಾಸರಿ ಗಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಆಂತರಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ == ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಆಂತರಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದೇ ಭೌತಿಕ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಗಣಿತದ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಒಳಭಾಗದ ಸರಳ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಗಮನಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಈ ಮಾದರಿಯ ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಣಿತದ ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗೋಚರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ನಕ್ಷತ್ರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಭೌತಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಅನೇಕ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಆಂತರಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]] ಮತ್ತು ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಕ್ಷತ್ರದ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದು ಆಕಾಶದಾದ್ಯಂತ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷತ್ರದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶಕ್ತಿಯ ವಿಕಿರಣದ ದರವು ನಕ್ಷತ್ರದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಮತ್ತು ತ್ರಿಜ್ಯದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಮತ್ತು ಅದರ ತ್ರಿಜ್ಯದ ರೇಖಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದರೆ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷತ್ರ ಸಮೂಹಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ರೇಖಾಚಿತ್ರವು ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ, ಅವುಗಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆಯು ಅವುಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸರಿಸುಮಾರು 3.5 ನೇ ಶಕ್ತಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಸರಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಗದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ : (1) ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜ ಮತ್ತು (2) ಟ್ರಂಪ್ಲರ್ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು. ಟ್ರಂಪ್ಲರ್ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆಯು ಅವುಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ನಾವು ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆ ಮತ್ತು ತ್ರಿಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜರು ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಚಿಕ್ಕ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜರ ವಸ್ತುವು ಅತ್ಯಂತ ದಟ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು. ಸೀರಿಯಮ್ ಬಿ ಅನ್ನು ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜ ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಪ್ರತಿ ಘನ ಸೆಂ.ಮೀ.ಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು 6.8 J 104 ಗ್ರಾಂ. ಅದೇ ರೀತಿ, ನಾವು ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ತಾಪಮಾನದ ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜಗಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜಗಳು ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಆಂತರಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. = * [[ವಿಶ್ವ ವಿಕಾಸ]] | [[ಮಹಾ ಸ್ಪೋಟ]] | [[ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್]] == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://home.slac.stanford.edu/ppap.html Stanford Linear Accelerator Center, Stanford, California] * [http://www.iasfbo.inaf.it Institute for Space Astrophysics and Cosmic Physics] * [http://www.journals.uchicago.edu/ApJ/ Astrophysical Journal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970619012400/http://www.journals.uchicago.edu/ApJ/ |date=1997-06-19 }} * [http://www.aanda.org/ Astronomy and Astrophysics, a European Journal] * [http://www.aas.org/education/publications/careerbrochure.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706163856/http://www.aas.org/education/publications/careerbrochure.pdf |date=2008-07-06 }} * [https://web.archive.org/web/20081114165225/http://master.obspm.fr/ Master of Science in Astronomy and Astrophysics] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಖಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರ]] 09551r4p0wmnlnhxnq5mgiokoytoc2n 0 16862 1435026 1208467 2026-10-30T11:47:35Z A826 72368 1435026 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ | image = Puneeth Rajkumar (1).jpg | caption = ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ | birth_name = ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ | birth_date = {{birth date|1975|03|17|df=y}} | death_date = ೨೯-೧೦-೨೦೨೧ (ವಯಸ್ಸು ೪೬) | death_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | birth_place = [[ಮದ್ರಾಸ್]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]] | occupation = {{hlist|ನಟ|ಗಾಯಕ|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ|ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕ|ದಾನಿ}} | other_names = ಅಪ್ಪು, ಪವರ್ ಸ್ಟಾರ್, | years_active = ೧೯೭೬–೨೦೨೧ | spouse = {{marriage|ಅಶ್ವಿನಿ ರೇವಂತ್|1999}} | children = ೨ | father = [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] | mother = [[ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] | relatives = [[ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಕುಟುಂಬ|ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಕುಟುಂಬ]] ನೋಡಿ | awards = [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ]] | honours = [[ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ]] (೨೦೨೨) (ಮರಣೋತ್ತರ) }}'''ಡಾ. ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್''' (೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೭೫ – ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧), ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ '''ಅಪ್ಪು''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಅವರು [[ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕ ಮತ್ತು ದಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಪುರಾಣ ಪುರುಷ ನಟ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಟಿನಿ ಐಡಲ್ [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು [[ಕನ್ನಡ]] ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೩೨ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬಾಲಕನಾಗಿ, ಅವರು ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ''[[ವಸಂತ ಗೀತೆ]]'' (೧೯೮೦), ''[[ಭಾಗ್ಯವಂತ]]'' (೧೯೮೧), ''[[ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು]]'' (೧೯೮೨), ''[[ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]]'' (೧೯೮೩), ''[[ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ (೧೯೮೩ ಚಿತ್ರ)|ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ]]'' (೧೯೮೩), ''[[ಯಾರಿವನು]]'' (೧೯೮೪) ಮತ್ತು ''[[ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು]]'' (೧೯೮೫) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/I-wanted-to-earn-money-and-make-merry-Puneeth-Rajkumar/articleshow/44797577.cms |title=I wanted to earn money and make merry: Puneeth Rajkumar |website=The Times of India |date=13 October 2014}}</ref> ''ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ]] ಗೆದ್ದರು.<ref name=":0">{{Cite news |last=Bharadwaj |first=K. V. Aditya |date=30 October 2021 |title=For Puneeth Rajkumar, this was no time to die |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/for-puneeth-rajkumar-this-was-no-time-to-die/article37244563.ece |access-date=8 November 2021 |issn=0971-751X |archive-date=8 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108082634/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/for-puneeth-rajkumar-this-was-no-time-to-die/article37244563.ece |url-status=live}}</ref> ''ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು'' ಮತ್ತು ''ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು'' ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ನಟ (ಪುರುಷ)|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ]] ಕೂಡ ಗೆದ್ದರು. ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ೨೦೦೨ರ ''[[ಅಪ್ಪು (೨೦೦೨ ಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮೂರು ದಶಕಗಳ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಒಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ನಾಲ್ಕು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಆರು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] ಮತ್ತು ಐದು [[SIIMA]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ನೀಡಲಾಯಿತು. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ರಂದು ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ]]ವನ್ನು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-ratna-for-puneeth-chief-minister/article37529863.ece |title=Karnataka Ratna for Puneeth |work=The Hindu |date=16 November 2021 |access-date=18 November 2021 |archive-date=18 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211118125106/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-ratna-for-puneeth-chief-minister/article37529863.ece |url-status=live}}</ref> ಪುನೀತ್ ಅವರಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು "ಪವರ್ ಸ್ಟಾರ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ನೀಡಿದ್ದರು. ನಟನಾಗಿ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ]]ಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ [[PRK Productions]] ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು [[ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ]] ಪ್ರಕಾರದವಾಗಿದ್ದು, [[ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು]] ಎಂಬ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವರು ''[[ಅಪ್ಪು (೨೦೦೨ ಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]'' (೨೦೦೨), ''[[ಅಭಿ (೨೦೦೩ ಚಿತ್ರ)|ಅಭಿ]]'' (೨೦೦೩), ''[[ಆಕಾಶ (೨೦೦೫ ಚಿತ್ರ)|ಆಕಾಶ]]'' (೨೦೦೫), ''[[ಅರಸು (೨೦೦೭ ಚಿತ್ರ)|ಅರಸು]]'' (೨೦೦೭), ''[[ಮಿಲನ (ಚಿತ್ರ)|ಮಿಲನ]]'' (೨೦೦೭), ''[[ವಂಶಿ (ಚಿತ್ರ)|ವಂಶಿ]]'' (೨೦೦೮), ''[[ರಾಮ್ (೨೦೦೯ ಚಿತ್ರ)|ರಾಮ್]]'' (೨೦೦೯), ''[[ಜಾಕಿ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|ಜಾಕಿ]]'' (೨೦೧೦), ''[[ಹುಡುಗರು]]'' (೨೦೧೧), ''[[ಪವರ್ (೨೦೧೪ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ)|ಪವರ್]]'' (೨೦೧೪), ''[[ರಾಜಕುಮಾರ]]'' (೨೦೧೭), ''[[ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ]]'' (೨೦೧೯), [[ಯುವರತ್ನ]] (೨೦೨೧)'' ಮತ್ತು ''[[ಜೇಮ್ಸ್ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಜೇಮ್ಸ್]]'' (೨೦೨೨) ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಕೊನೆಯ ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯ ನೋಟ, ಅವರು ಸ್ವತಃ ಅಭಿನಯಿಸಿದ [[ಡಾಕ್ಯುಡ್ರಾಮ|ಡಾಕ್ಯು-ಡ್ರಾಮ]] ''[[ಗಂಧದ ಗುಡಿ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಗಂಧದ ಗುಡಿ]]'', ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಸ್ಮರಣ ದಿನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.mybangalore.com/article/1010/superstars-of-the-kannada-film-industry.html |title=Superstars of the Kannada Film Industry |access-date=27 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160724104058/http://www.mybangalore.com/article/1010/superstars-of-the-kannada-film-industry.html |archive-date=24 July 2016 |url-status=dead}}</ref><ref name="Appu">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Puneeth-to-break-a-record/articleshow/52383671.cms |title=3 films for Puneeth, Puneeth Rajkumar this year |work=The Times of India |last1=Suresh |first1=Sunayana |access-date=12 July 2017 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415212236/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-to-break-a-record/articleshow/52383671.cms |url-status=live}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.in/rajinikanth-pawan-kalyan-top-20-highest-paid-south-indian-actors-2014-617376 |title=Top 20 Highest Paid South Indian Actors of 2014 |publisher=ibtimes.co.in |work=International Business Times |date=16 December 2014 |access-date=30 September 2016 |archive-date=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405050222/https://www.ibtimes.co.in/rajinikanth-pawan-kalyan-top-20-highest-paid-south-indian-actors-2014-617376 |url-status=live}}</ref> ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]]'' ಎಂಬ ಕ್ವಿಜ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ''[[ಯಾರು ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿಯಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ?]]'' ನ ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Koti" /><ref name=timesofindia>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Puneeth-Rajkumar |title=Puneeth Rajkumar: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday |newspaper=The Times of India |access-date=11 June 2019 |archive-date=5 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605205632/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Puneeth-Rajkumar |url-status=live}}\</ref><ref>{{cite web |url=https://www.chitraloka.com/flash-back/3151-2005-year-round-up.html |title=2005 Year Round Up |publisher=chitraloka.com |date=30 December 2005 |access-date=1 March 2022 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304195314/http://www.chitraloka.com/flash-back/3151-2005-year-round-up.html |url-status=live}}</ref> ಅವರ ಕಣ್ಣು ದಾನದ ನಂತರ, ನಾರಾಯಣ ನೇತ್ರಾಲಯವು ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ೮೫,೦೦೦ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು, ೨೮ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೬೫,೦೦೦ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/puneeths-eye-donation-inspired-over-85000-to-pledge-eyes-over-one-year-2250-eyes-collected/article66070000.ece |title=Puneeth's eye donation inspired over 85,000 to pledge eyes over one year; 2,250 eyes collected |newspaper=The Hindu |date=29 October 2022 |last1=Yasmeen |first1=Afshan |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106055305/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/puneeths-eye-donation-inspired-over-85000-to-pledge-eyes-over-one-year-2250-eyes-collected/article66070000.ece |url-status=live}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == [[File:Ravi Srivatsa with Raj Family01.jpg|thumb|right|ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ [[ರವಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ]], ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಪುನೀತ್ (ಜನನ ಲೋಹಿತ್) ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೭೫ರಂದು [[ಮದ್ರಾಸ್]]ನಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಟಿನಿ ಐಡಲ್]] [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಅವರ ಐದನೇ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಮಗು. ಪುನೀತ್ ಆರು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ಕುಟುಂಬ [[ಮೈಸೂರು]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಅವರು ಹತ್ತು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಅವರ ತಂದೆ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರದ ಸೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು.<ref name="PR">{{cite web |title=I can never be my father |url=http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrint_TOI&Type=text/html&Locale=English-skin-custom&Path=TOIBG/2010/11/15&ID=Ar00500 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141206233325/http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToPrint_TOI&Type=text%2Fhtml&Locale=English-skin-custom&Path=TOIBG%2F2010%2F11%2F15&ID=Ar00500 |url-status=dead |archive-date=6 December 2014 |work=[[The Times of India]] |date=15 November 2010 |access-date=25 September 2014}}</ref><ref name=":0" /> ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರರು, [[ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]], ಸಹ ವೃತ್ತಿಪರ ನಟರು.<ref>{{cite news |title=After Puneeth Rajkumar's death, elder brother Shiva Rajkumar's Bhajrangi 2 shows cancelled |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/after-puneeth-rajkumar-s-death-elder-brother-shiva-rajkumar-s-bhajrangi-2-shows-cancelled-1871137-2021-10-29 |access-date=30 October 2021 |work=India Today |date=29 October 2021 |language=en |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029134837/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/after-puneeth-rajkumar-s-death-elder-brother-shiva-rajkumar-s-bhajrangi-2-shows-cancelled-1871137-2021-10-29 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/shivanna-and-puneeth-rajkumar-promote-rajatantra/articleshow/80042436.cms |title=Shivanna and Puneeth Rajkumar promote 'Rajatantra' |website=The Times of India |access-date=23 November 2021 |archive-date=22 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122231938/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/shivanna-and-puneeth-rajkumar-promote-rajatantra/articleshow/80042436.cms |url-status=live}}</ref> ೧೯೭೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಪುನೀತ್ ಅವರು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಅವರು [[ಗ್ರಾನೈಟ್]] ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಇದನ್ನು ಅವರು ವಿಫಲ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ಅವರು ''[[ಜೀವನ ಚೈತ್ರ]]'' (೧೯೯೨) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |last1=Kumar |first1=S. Shiva |title=Matinee's new idol |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/aug24/ent6.asp |website=Deccan Herald |access-date=26 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050417215659/http://www.deccanherald.com/deccanherald/aug24/ent6.asp |archive-date=17 April 2005 |date=24 August 2003}}</ref> ಪುನೀತ್ ೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೯ರಂದು [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]]ದ ಅಶ್ವಿನಿ ರೇವಂತ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ನೇಹಿತರ ಮೂಲಕ ಭೇಟಿಯಾದರು, ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Puneeth Rajkumar: Power Star's love story began fittingly in a gym |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/puneeth-rajkumar-power-stars-love-story-began-fittingly-in-a-gym/articleshow/87389812.cms |access-date=2021-10-30 |work=The Times of India}}</ref> == ಅಭಿನಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == {{See also|ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪಟ್ಟಿ}} === ೧೯೭೬–೧೯೮೯: ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ === ನಿರ್ದೇಶಕ [[ವಿ. ಸೋಮಶೇಖರ್]] ಅವರು ಪುನೀತ್ (ಆಗ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು) ಅವರನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳ ಶಿಶುವಾಗಿದ್ದಾಗ ತಮ್ಮ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಪ್ರೇಮದ ಕಾಣಿಕೆ]]'' (೧೯೭೬) ನಲ್ಲಿ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ನಟಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=-NQyujXEvcs |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215072805/http://www.youtube.com/watch?v=-NQyujXEvcs |archive-date=15 February 2016 |url-status=dead |title=Naa Bidalare Ninnanu – Premada Kanike – Rajkumar Hits |publisher=YouTube |date=19 July 2011 |access-date=12 July 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.screenindia.com/20011005/rkana.html |date=5 October 2001 |access-date=26 March 2024 |work=Screen India |title=Expectations |archive-url=https://web.archive.org/web/20011101000151/http://www.screenindia.com/20011005/rkana.html |archive-date=1 November 2001}}</ref> ಇದನ್ನು [[ವಿಜಯ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ವಿಜಯ್]] ಅವರ ''[[ಸಾನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ]]'' (೧೯೭೭) ಅನುಸರಿಸಿತು, ಇದು [[ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಪುರಾಣಿಕ್]] ಅವರ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ,<ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=cECm33A1Wao |title=Naane Thaayi Naane Thande – Sanadi Appanna (1977) – Kannada |publisher=[[YouTube]] |access-date=12 July 2012}}{{cbignore}}{{Dead YouTube link|date=February 2022}}</ref> ಆಗ ಪುನೀತ್ ಒಂದು ವರ್ಷದವರಿದ್ದರು. ''[[ತಾಯಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗ]]'' (೧೯೭೮) ಅನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿ. ಸೋಮಶೇಖರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ನಿರ್ದೇಶಕರು [[ದೊರೈ–ಭಗವಾನ್]] ಅವರನ್ನು ''[[ವಸಂತ ಗೀತೆ]]'' (೧೯೮೦) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾಮ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು [[ಕೆ. ಎಸ್. ಎಲ್. ಸ್ವಾಮಿ]] ಅವರ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಟಕ ''[[ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ]]'' (೧೯೮೧, [[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ]]ನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು) ಮತ್ತು [[ಬಿ. ಎಸ್. ರಂಗ]] ಅವರ ''[[ಭಾಗ್ಯವಂತ]]'' (೧೯೮೨) ಅನುಸರಿಸಿದವು,<ref name=timesofindia/> ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡು "ಬಾನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ"ವನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು [[ಟಿ. ಜಿ. ಲಿಂಗಪ್ಪ]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಆ ವರ್ಷ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಹಿಟ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ (''[[ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು]]'' ಮತ್ತು ''[[ಹೊಸ ಬೆಳಕು]]'') ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮೊದಲನೆಯದಕ್ಕಾಗಿ, ಪುನೀತ್ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ನಟ (ಪುರುಷ)]] ಪಡೆದರು. ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಎರಡು ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು: ''[[ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ (೧೯೮೩ ಚಿತ್ರ)|ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ]]'' ನಾಯಕ ಪ್ರಹ್ಲಾದನಾಗಿ, ಮತ್ತು ''[[ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]]'', ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ನಟ ಪಡೆದರು.<ref name="The News Minute Everyone">{{cite news |title=Everyone's Appu: Recalling Puneeth Rajkumar's contributions to cinema |url=https://www.thenewsminute.com/article/everyones-appu-recalling-puneeth-rajkumars-contributions-cinema-157077 |access-date=30 October 2021 |work=The News Minute |date=30 October 2021 |language=en |archive-date=30 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030035450/https://www.thenewsminute.com/article/everyones-appu-recalling-puneeth-rajkumars-contributions-cinema-157077 |url-status=live}}</ref> ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ಯಾರಿವನು]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ರಾಜನ್–ನಾಗೇಂದ್ರ]] ಬರೆದ "ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ" ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಬ್ರೇಕ್ ೧೯೮೫ರ ನಾಟಕ ''[[ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು, ಇದನ್ನು ಎನ್. ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶರ್ಲಿ ಎಲ್ ಅರೋರಾ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ''ವಾಟ್ ದೆನ್, ರಾಮನ್?'' ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮುಗ್ಧ ರಾಮು ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ಪುನೀತ್ [[೩೩ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|೩೩ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know-/Puneeth-Rajkumar-won-a-national-award-as-a-child-artist/articleshow/31169923.cms |title=Puneeth Rajkumar won a national award as a child artist |work=The Times of India |agency=TNN |date=28 February 2014 |access-date=17 March 2016 |archive-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225050437/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know-/Puneeth-Rajkumar-won-a-national-award-as-a-child-artist/articleshow/31169923.cms |url-status=live}}</ref> ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ಶಿವ ಮೆಚ್ಚಿದ ಕನ್ನಪ್ಪ]]'' (೧೯೮೮) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಕನ್ನಪ್ಪನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನೀತ್ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಬಾಲ ಪಾತ್ರ ''[[ಪರಶುರಾಮ (೧೯೮೯ ಚಿತ್ರ)|ಪರಶುರಾಮ]]'' (೧೯೮೯) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಇತ್ತು.<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/My-name-is-Parvathy/article14943418.ece |title=My name is Parvathy |first=Nita |last=Sathyendran |newspaper=The Hindu |date=12 March 2011 |via=www.thehindu.com |access-date=21 September 2020 |archive-date=5 April 2023 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405050254/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/My-name-is-Parvathy/article14943418.ece |url-status=live}}</ref> ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ರಾಘವೇಂದ್ರ ನಟಿಸಿದ ''ಗೆಲುವಿನ ಸರದಾರ'' (೧೯೯೬).<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/i-wanted-to-earn-money-and-make-merry-puneeth-rajkumar/articleshow/44797577.cms |title=I wanted to earn money and make merry: Puneeth Rajkumar |last=Prasad S. |first=Shyam |website=[[The Times of India]] |access-date=23 November 2021 |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809213707/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/I-wanted-to-earn-money-and-make-merry-Puneeth-Rajkumar/articleshow/44797577.cms |url-status=live}}</ref> === ೨೦೦೨–೨೦೦೭: ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ === ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ''[[ಅಪ್ಪು (೨೦೦೨ ಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, [[ನಟಿ]] [[ರಕ್ಷಿತಾ]] ಅವರೂ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://m.rediff.com/movies/2002/feb/27puneet.htm |title=The return of the son |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20141209100859/https://m.rediff.com/movies/2002/feb/27puneet.htm |archive-date=9 December 2014 |url-status=live |date=27 February 2002 |access-date=17 March 2016}}</ref> [[ಗುರುಕಿರಣ್]] ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ, [[ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಅವರು ಕಾಲೇಜು ಹುಡುಗನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ಈ ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು ಅವರ ನೃತ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಪುನೀತ್ "ತಾಲಿಬಾನ್ ಅಲ್ಲ ಅಲ್ಲ" ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು, [[ಉಪೇಂದ್ರ (ನಟ)|ಉಪೇಂದ್ರ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಗುರುಕಿರಣ್ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ತೆಲುಗು ([[ಇಡಿಯಟ್ (೨೦೦೨ ಚಿತ್ರ)|ಇಡಿಯಟ್]] (೨೦೦೨) ಮತ್ತು ತಮಿಳು (''[[ಡಂ (೨೦೦೩ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ)|ಡಂ]]'' (೨೦೦೩) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/from-school-master-to-u-turn-a-look-at-kannada-films-remade-in-other-indian-languages/articleshow/75161463.cms |title=From 'School Master' to 'U Turn': A look at Kannada films remade in other Indian languages |website=[[The Times of India]] |date=15 April 2020 |access-date=31 October 2021 |archive-date=20 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120172209/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/from-school-master-to-u-turn-a-look-at-kannada-films-remade-in-other-indian-languages/articleshow/75161463.cms |url-status=live}}</ref> ಪುನೀತ್ ನಂತರ [[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] ಅವರ ''[[ಅಭಿ (೨೦೦೩ ಚಿತ್ರ)|ಅಭಿ]]'' (೨೦೦೩) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಮೇಲೆ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಕಾಲೇಜು ಹುಡುಗನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಿಜ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ನವೋದಿತ [[ರಮ್ಯ (ನಟಿ)|ರಮ್ಯ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.chitraloka.com/movie-reviews/2691-abhi-review.html |title=Abhi Movie Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401001616/http://www.chitraloka.com/movie-reviews/2691-abhi-review.html |archive-date=1 April 2016 |url-status=live |publisher=Chitraloka |date=26 April 2003 |access-date=17 March 2016}}</ref> ಮೆಹರ್ ರಮೇಶ್ ಅವರ ''[[ವೀರ ಕನ್ನಡಿಗ]]'' ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮೊದಲ ೨೦೦೪ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ ಬರೆದ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ''[[ಆಂಧ್ರವಾಲ]]'' ಎಂದು [[ಎನ್. ಟಿ. ರಾಮ ರಾವ್ ಜೂನಿಯರ್]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನವೋದಿತ [[ಅನಿತಾ ಹಸ್ಸಾನಂದನಿ ರೆಡ್ಡಿ|ಅನಿತಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ, ಇದು ಅವರ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಟಂಟ್ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಚಿತ್ರವು ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಕಥಾವಸ್ತುವಿಗಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.viggy.com/english/review_veera_kannadiga.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081729/http://www.viggy.com/english/review_veera_kannadiga.asp |archive-date=24 March 2016 |url-status=live |title=Veera Kannadiga – film review |work=Viggy.com |access-date=17 March 2016}}</ref> ಪುನೀತ್ ನಂತರ [[ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ]] ಅವರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕ ''[[ಮೌರ್ಯ (೨೦೦೪ ಚಿತ್ರ)|ಮೌರ್ಯ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು [[ರವಿ ತೇಜ]] ನಟಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ ಬರೆದ ತೆಲುಗಿನ ''[[ಅಮ್ಮ ನನ್ನ ಓ ತಮಿಳ ಅಮ್ಮಾಯಿ]]'' ಚಿತ್ರದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವು ಸ್ವಂತ ನಟನಾಗಿ ಪುನೀತ್ ಅವರ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.chitraloka.com/movie-reviews/2815-mourya-review.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324000320/https://www.chitraloka.com/movie-reviews/2815-mourya-review.html |archive-date=24 March 2016 |url-status=live |title=Mourya Movie Review |date=22 October 2004 |work=Chitraloka |access-date=17 March 2016}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು ಅವರ ''[[ಆಕಾಶ (೨೦೦೫ ಚಿತ್ರ)|ಆಕಾಶ]]'' ಪುನೀತ್ ಅವರನ್ನು ರಮ್ಯ (''ಅಭಿ'' ಚಿತ್ರದಿಂದ) ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು [[ಗೌರಿ ಮುಂಜಾಲ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ವೀರ ಶಂಕರ್ ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ ''[[ನಮ್ಮ ಬಸವ]]'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರು. ಪುನೀತ್ ಅವರ ೨೦೦೬ರ ಏಕೈಕ ಬಿಡುಗಡೆ ''[[ಅಜಯ್ (೨೦೦೬ ಚಿತ್ರ)|ಅಜಯ್]]'', ಮೆಹರ್ ರಮೇಶ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು [[ರಾಕ್‌ಲೈನ್ ವೆಂಕಟೇಶ್]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ೨೦೦೩ರ ತೆಲುಗಿನ ''[[ಒಕ್ಕಡು]]'' ಚಿತ್ರದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ([[ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]] ನಟಿಸಿದ) ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ವೃತ್ತಿಪರ ''[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಬಡ್ಡಿ|ಕಬಡ್ಡಿ]]'' ಆಟಗಾರನಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪುನೀತ್ ಅವರನ್ನು "ಸ್ಯಾಂಡಲ್‌ವುಡ್‌ನ ಪವರ್‌ಸ್ಟಾರ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://todayupdates.net/5-movies-that-prove-that-puneeth-rajkumar-is-the-real-powerstar-of-sandalwood/ |title=5 movies that prove that Puneeth Rajkumar is the real Powerstar of Sandalwood! |work=Today updates |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324022452/http://todayupdates.net/5-movies-that-prove-that-puneeth-rajkumar-is-the-real-powerstar-of-sandalwood/ |archive-date=24 March 2016}}</ref> ಪುನೀತ್ ಅವರ ೨೦೦೭ರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣದ ''[[ಅರಸು (೨೦೦೭ ಚಿತ್ರ)|ಅರಸು]]'', ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಾನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಮಹಿಳೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಪ್ರವಾಸಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಕನ್ನಡ|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |url=http://indiainteracts.in/gossip/2007/08/08/2483/54th-Filmfare-Awards-South-Winners/ |title=54th Filmfare Awards South Winners |work=India Interacts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215921/http://indiainteracts.in/gossip/2007/08/08/2483/54th-Filmfare-Awards-South-Winners/ |archive-date=4 March 2016}}</ref> ಆ ವರ್ಷ ಪುನೀತ್ ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಡುಗಡೆ [[ಪ್ರಕಾಶ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಪ್ರಕಾಶ್]] ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪುನರುಚ್ಚಾರಣೆ ''[[ಮಿಲನ (ಚಿತ್ರ)|ಮಿಲನ]]''. ನಟಿ [[ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೋತು|ಪಾರ್ವತಿ]] ಈ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಪುನೀತ್ [[ರೇಡಿಯೋ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ|ರೇಡಿಯೋ ಜಾಕಿ]] ಆಕಾಶ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದರು.<ref name="archives.Deccan Chronicle">{{cite news |url=http://archives.deccanchronicle.com/130318/entertainment-sandalwood/gallery/birthday-exclusive-puneeth-rajkumar |title=Birthday Exclusive: Puneeth Rajkumar |work=[[Deccan Chronicle]] |access-date=2 April 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602074935/http://archives.deccanchronicle.com/130318/entertainment-sandalwood/gallery/birthday-exclusive-puneeth-rajkumar |archive-date=2 June 2015}}</ref> === ೨೦೦೮–೨೦೧೫: ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು === ನಟರು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು: [[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು]] ಅವರ ''[[ಬಿಂದಾಸ್ (೨೦೦೮ ಚಿತ್ರ)|ಬಿಂದಾಸ್]]'' ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರ ''[[ವಂಶಿ (ಚಿತ್ರ)|ವಂಶಿ]]''. ಪುನೀತ್ ಅವರ ೨೦೦೯ರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ ''[[ರಾಜ್ – ದಿ ಶೋಮ್ಯಾನ್]]''. ಚಿತ್ರವು ([[ಪ್ರೇಮ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಪ್ರೇಮ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ) ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/review/telugu-movie-review-raaj-the-showman/20090814.htm |title=Raaj, the Showman disappoints |website=Rediff.com |date=14 August 2009 |access-date=17 March 2016 |archive-date=30 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160330195603/http://www.rediff.com/movies/review/telugu-movie-review-raaj-the-showman/20090814.htm |url-status=live}}</ref> ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರ ''[[ರಾಮ್ (೨೦೦೯ ಚಿತ್ರ)|ರಾಮ್]]'', [[ಪ್ರಿಯಾಮಣಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ, ತೆಲುಗಿನ ಹಿಟ್ [[ರೆಡಿ (೨೦೦೮ ಚಿತ್ರ)|ರೆಡಿ]] ಚಿತ್ರದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/raam/movie-review/5394246.cms |title=Raam Movie Review |work=The Times of India |date=14 May 2016 |access-date=31 October 2021 |archive-date=2 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102111229/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/movie-reviews/Raam/movie-review/5394246.cms |url-status=live}}</ref> ಪುನೀತ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸತತ ಹಿಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದರು. ಮೊದಲನೆಯದು ಜೇಕಬ್ ವರ್ಗೀಸ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ಪೃಥ್ವಿ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|ಪೃಥ್ವಿ]]'', ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆ [[ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಜಾಕಿ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|ಜಾಕಿ]]'',<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/The-glitter-the-gloss-the-razzmatazz-/articleshow/9083584.cms |archive-url=https://archive.today/20120716072945/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-03/chennai/29732898_1_lifetime-achievement-award-telugu-film-director-award |url-status=live |archive-date=16 July 2012 |title=The glitter, the gloss, the razzmatazz |date=3 July 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=20 January 2016}}</ref> ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ಕೆ. ಮಾದೇಶ್ ಅವರ ''[[ಹುಡುಗರು]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹ-ನಟನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''[[ನಡೋಡಿಗಳ್]]'' ನ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು<ref>{{cite web |url=http://www.cinemagupshup.com/kannada/kannada-actor-news/Puneethh-rajkumar-next-upcoming-latest-film-titled-hudugru/ |title=cinemagupshup.com |website=Cinemagupshup.com |access-date=20 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304132845/http://www.cinemagupshup.com/kannada/kannada-actor-news/Puneethh-rajkumar-next-upcoming-latest-film-titled-hudugru/ |archive-date=4 March 2016}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂಲದಲ್ಲಿ [[ಎಂ. ಶಶಿಕುಮಾರ್]] ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಮತ್ತು ಮೊದಲ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|SIIMA]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |author=Letty Mariam Abraham |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/filmfare-awards-dhanush-mahesh-babu-puneeth-ramya-bag-trophies/attachment/puneeth-rajkumar-received-the-best-actor-male-kannada-award-for-the-film-hudugaru-at-the-59th-dea-filmfare-awards-2011-south-on-8th-july-at-jawaharlal-nehru-indoor-stadium-chennai-090712/ |title=Puneeth Rajkumar received the Best Actor (Male) Kannada Award for the film ''Hudugaru'' |website=Bollywoodlife.com |date=10 July 2012 |access-date=20 January 2016 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104632/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/filmfare-awards-dhanush-mahesh-babu-puneeth-ramya-bag-trophies/attachment/puneeth-rajkumar-received-the-best-actor-male-kannada-award-for-the-film-hudugaru-at-the-59th-dea-filmfare-awards-2011-south-on-8th-july-at-jawaharlal-nehru-indoor-stadium-chennai-090712/ |url-status=dead}}</ref> [[ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್]] ಅವರ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ ''[[ಪರಮಾತ್ಮ (ಚಿತ್ರ)|ಪರಮಾತ್ಮ]]'', ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆ, ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ.<ref name="hindu1">{{cite news |work=[[The Hindu]] |date=3 December 2010 |url=http://www.hindu.com/fr/2010/12/03/stories/2010120350850400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101207175308/http://www.hindu.com/fr/2010/12/03/stories/2010120350850400.htm |url-status=dead |archive-date=7 December 2010 |title=News Archives |access-date=20 January 2016}}</ref> ಅವರು ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಸೂರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಅಣ್ಣ ಬಾಂಡ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಇದನ್ನು ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/Puneeth-to-work-with-soori-news-kannada-kmdlAycebfh.html |title=Puneet to work with Soori |website=[[Sify]] |date=3 December 2010 |access-date=20 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104033356/http://www.sify.com/movies/Puneeth-to-work-with-soori-news-kannada-kmdlAycebfh.html |archive-date=4 January 2014 |url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು [[ಸುವರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಸುವರ್ಣ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು IIFA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಪುನೀತ್ [[ಸಮುತಿರಕಾಣಿ]] ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ತಮಿಳು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ''[[ಪೊರಾಳಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ''[[ಯಾರೇ ಕೂಗಾಡಲಿ]]'' ಎಂದು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/celebs/puneet-rajkumar/upcoming-movies.html |title=Upcoming Movie Releases &#124; Puneet Rajkumar &#124; Puneet Rajkumar Upcoming Movies – Filmibeat |website=Oneindia |date=17 March 1975 |access-date=20 January 2016 |archive-date=9 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709095522/http://entertainment.oneindia.in/celebs/puneet-rajkumar/upcoming-movies.html |url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ಜಯಂತ್ ಸಿ. ಪರಂಜಿ ಅವರ ಪ್ರಣಯ ಚಿತ್ರ ''[[ನಿನ್ನಿಂದಲೇ]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಎರಿಕಾ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಿವಾಸಿ ಸಾಹಸ ಉತ್ಸಾಹಿಯಾಗಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರೂ,<ref>{{cite web |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews/Movie-review-Ninnindale/articleshow/28964238.cms |author=Shyam Prasad S |title=Movie review: Ninnindale |work=Bangalore Mirror |date=7 January 2014 |access-date=17 March 2016 |archive-date=2 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170102065236/http://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews/Movie-review-Ninnindale/articleshow/28964238.cms? |url-status=live}}</ref> ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆ ಕೆ. ಮಾದೇಶ್ ಅವರ ''[[ಪವರ್ (೨೦೧೪ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ)|ಪವರ್***]]'', ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ''[[ದೂಕುಡು]]'' ನ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ. [[ತ್ರಿಷಾ ಕೃಷ್ಣನ್|ತ್ರಿಷಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವರು ಕಠಿಣ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರವು ಆರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ₹೨೨ [[ಕೋಟಿ]] ({{INR}}೨೨೦ ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.in/power-box-office-puneet-starrer-makes-record-collection-22-crore-6-days-608251 |title='Power***' Box Office: Puneet Starrer Makes Record Collection of ₹22 Crore in 6 Days |work=[[International Business Times|IBTimes]] |date=3 September 2014 |access-date=17 March 2016 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305013616/http://www.ibtimes.co.in/power-box-office-puneet-starrer-makes-record-collection-22-crore-6-days-608251 |url-status=live}}</ref> ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಿ. ಎಂ. ಗಿರಿರಾಜ್ ಅವರ ಚಿತ್ರ ''[[ಮಿಥ್ರಿ (೨೦೧೫ ಚಿತ್ರ)|ಮಿಥ್ರಿ]]'' ನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಭಾವನಾ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)|ಭಾವನಾ]] ಕೂಡ ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/When-Puneeth-Mohanlal-and-Atul-Kulkarni-shared-the-screen/articleshow/46285619.cms? |title=Puneeth, Mohanlalm Atul share the screen |last=Prathibha Joy |date=19 February 2015 |agency=[[The Times of India]] |access-date=31 October 2021 |archive-date=4 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104210317/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/When-Puneeth-Mohanlal-and-Atul-Kulkarni-shared-the-screen/articleshow/46285619.cms |url-status=live}}</ref> ಆ ವರ್ಷ ಪುನೀತ್ ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಡುಗಡೆ [[ಪವನ್ ವಡೆಯಾರ್]] ಅವರ ''[[ರಾಣಾ ವಿಕ್ರಮ]]'', [[ಅದಾ ಶರ್ಮಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಂಜಲಿ (೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನಟಿ)|ಅಂಜಲಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ.<ref>{{Cite news |title=Rana Vikrama Movie Review {4/5}: Critic Review of Rana Vikrama by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/rana-vikrama/movie-review/46894493.cms |access-date=2016-05-14 |work=The Times of India}}</ref> === ೨೦೧೬–೨೦೨೨: ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು === ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ಎಂ. ಸರವಣನ್ ಅವರ ''[[ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ (೨೦೧೬ ಚಿತ್ರ)|ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ]]'' ಮತ್ತು ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ ಅವರ ''[[ದೊಡ್ಡಮನೆ ಹುಡ್ಗ]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಸಂತೋಷ್ ಆನಂದ್ರಾಮ್]] ಅವರ ''[[ರಾಜಕುಮಾರ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಿತು ಮತ್ತು ''[[ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ]]'' ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು,<ref>{{cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/sudeep-yash-upendra-jaggesh-join-puneeths-raajakumara-100-day-celebration-732967 |title=Sudeep, Yash, Upendra, Jaggesh to join Puneeth's Raajakumara 100-day celebration |first=Prakash |last=Upadhyaya |date=1 July 2017 |website=International Business Times, India Edition |access-date=21 September 2020 |archive-date=2 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902144417/https://www.ibtimes.co.in/sudeep-yash-upendra-jaggesh-join-puneeths-raajakumara-100-day-celebration-732967 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiaglitz.com/rajakumara-100-all-time-industry-hit-kannada-news-188991.html |title=Rajakumara 100, all time industry hit |date=30 June 2017 |website=indiaglitz.com |access-date=31 October 2021 |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121132032/https://www.indiaglitz.com/rajakumara-100-all-time-industry-hit-kannada-news-188991.html |url-status=live}}</ref> ನಂತರ ''[[ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್: ಚಾಪ್ಟರ್ ೧]]'' (೨೦೧೮) ಅದನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು. ಪುನೀತ್ [[ಹರ್ಷ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಎ. ಹರ್ಷ]] ಅವರ ''[[ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರ]]'' (೨೦೧೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರು, ಮತ್ತು [[ಅನುಪ್ ಭಂಡಾರಿ]] ಅವರ ''[[ರಾಜರಥ]]'' (೨೦೧೮) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಬಿಡುಗಡೆ ''[[ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ]]'' ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite news |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/natasaarvabhowma-going-strong-at-the-bo/articleshow/67982105.cms |title=Natasaarvabhowma going strong at the BO |date=14 February 2019 |newspaper=Bangalore Mirror |access-date=30 October 2021 |archive-date=30 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030171640/https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/natasaarvabhowma-going-strong-at-the-bo/articleshow/67982105.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cinemaexpress.com/reviews/kannada/2019/feb/08/natasaarvabhowma-review-an-out-and-out-puneeth-rajkumar-show-10008.html |title=Natasaarvabhowma Review: An out-and-out Puneeth Rajkumar show |date=8 February 2019 |website=[[Cinema Express]] |access-date=30 October 2021 |archive-date=30 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030171641/https://www.cinemaexpress.com/reviews/kannada/2019/feb/08/natasaarvabhowma-review-an-out-and-out-puneeth-rajkumar-show-10008.html |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ ''[[ಜೇಮ್ಸ್ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಜೇಮ್ಸ್]]'', ಪುನೀತ್ ಅವರ ೪೭ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದ ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ರಂದು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರಂಭಿಕ ದಿನದ ಗಳಿಕೆಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಿತು, ಮತ್ತು {{INR}}೧೦೦ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದ ವೇಗದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.btvnewslive.com/james-movie-first-day-collection-is-32-crore/ |title=James movie first day collection is 32 crores |date=18 March 2022 |access-date=2 April 2022 |archive-date=18 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318124757/https://www.btvnewslive.com/james-movie-first-day-collection-is-32-crore/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/james-box-office-collection-day-6-puneeth-rajkumar-s-film-holds-steady-1928343-2022-03-23 |title=James box office collection Day 6: Puneeth Rajkumar's film holds steady |date=23 March 2022 |access-date=2 April 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325204146/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/james-box-office-collection-day-6-puneeth-rajkumar-s-film-holds-steady-1928343-2022-03-23 |url-status=live}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲಸಗಳು == ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸೇರಿದ ಜನಸಾಗರವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಮಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಟನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದರು, ಅವರ ತಂದೆ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರಂತೆ. ಪುನೀತ್ ತಮಗಿದ್ದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. '''<big>ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ (BMTC)</big>''' ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ (BMTC) ಯ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಲು ಸಹ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖವಾಗಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಹಣ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಅನೇಕರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಸಂಬಂಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು BMTC ಯ ಹಲವಾರು ಅಭಿಯಾನಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಸ್ ಆದ್ಯತಾ ಲೇನ್, ಕಡಿಮೆ ಸಂಚಾರ ದಿನ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಕಿರುಕುಳದ ವಿರುದ್ಧದ ಅಭಿಯಾನ ಸೇರಿವೆ.<ref name="thenewsminute.com">{{Cite web |date=2021-10-30 |title=How Puneeth Rajkumar endorsed social causes without charging a fee |url=https://www.thenewsminute.com/article/how-puneeth-rajkumar-endorsed-social-causes-without-charging-fee-157101 |access-date=2023-02-19 |website=The News Minute |language=en |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219070842/https://www.thenewsminute.com/article/how-puneeth-rajkumar-endorsed-social-causes-without-charging-fee-157101 |url-status=live}}</ref> '''<big>ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟ (KMF) ಯ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್</big>''' ತಮ್ಮ ದಿವಂಗತ ತಂದೆ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಕೂಡ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆ ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟ (KMF) ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಟೋಪಿ ಧರಿಸಿದರು. ಪುನೀತ್ KMF ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ೧೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ನಿಜವಾದ ಒಪ್ಪಂದವಿರಲಿಲ್ಲ. KMF ನ ಮಾಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಎಸ್ ಪ್ರೇಮನಾಥ್ ಅವರು ''ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್''ಗೆ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. "ಅದು ಯಾವುದೇ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಬೆಂಬಲವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಜಾಹೀರಾತು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪುರಾಣ ಪುರುಷ ನಟರು ಹಣ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ," ಎಂದು ಅವರು ಸೇರಿಸಿದರು. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, KMF ಗೆ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಇರಲಿಲ್ಲ. "೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ, ನಾನು ಪುನೀತ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅವರು KMF ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬಹುದೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ. ಅವರು ತಕ್ಷಣ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು," ಎಂದು ಪ್ರೇಮನಾಥ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಆಗಿನ KMF ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸೋಮಶೇಖರ್ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ಸಂಭಾವನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಪುನೀತ್ ಹೇಳಿದ್ದರು, "ನನ್ನ ತಂದೆ ಒಂದು ಪೈಸೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ನಿಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದಾಗ, ನಾನು ಹೇಗೆ ಹಣ ಕೇಳಬಲ್ಲೆ?" ನಟರು ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಂದಿನಿ ಗುಡ್‌ಲೈಫ್ ಟೆಟ್ರಾ ಪ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. "ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ದೇವರಾಯನದುರ್ಗದ ಬಳಿಯ ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ನಾವು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದೆವು. ಅವರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೮.೦೦ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸಂಜೆ ೬.೦೦ಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವಿನಯಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ನಾನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಅವರು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತು ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು," ಎಂದು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. "ಅವರ ಬೆಂಬಲದಿಂದಲೇ, KMF ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಉತ್ತಮ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಕಾಣಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಅದು ಪುನೀತ್ ಅವರ ಶಕ್ತಿ," ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Puneeth Rajkumar, Karnataka Milk Federation ambassador without remuneration |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2021/oct/30/puneeth-rajkumar-karnataka-milk-federation-ambassador-without-remuneration-2377481.html |access-date=2023-02-19 |website=The New Indian Express |date=30 October 2021 |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219070831/https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2021/oct/30/puneeth-rajkumar-karnataka-milk-federation-ambassador-without-remuneration-2377481.html |url-status=live}}</ref> '''<big>ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು (RTE)</big>''' ಶಿಕ್ಷಣವು ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ದಶಕಗಳಿಂದ, ಅವರು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅನೇಕ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು (RTE) ಕೋಟಾದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಾನಗಳು ಖಾಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಕಂಡುಕೊಂಡಾಗ, ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಟಿವಿ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಸರಣಿಯ ಮೂಲಕ ಕಾನೂನಿನ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಅವರು ಪುನೀತ್ ಮತ್ತು ರಾಧಿಕಾ ಪಂಡಿತ್ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್‌ಗಳಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಭಿಯಾನದ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ, ಅವರು ಪೋಷಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವಂತೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ ಬಿಡುವ ದರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಯ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಲೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಸಿಎನ್ ಅಶ್ವಥಾ ನಾರಾಯಣ ಅವರು ಪುನೀತ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="thenewsminute.com" /> '''<big>ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ</big>''' ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅದೇ ರೀತಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದನ್ನು ಸಹ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ [[ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ]] ಭಾರತವನ್ನು ಬಾಧಿಸಿದಾಗ, ಪುನೀತ್ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ, ರೋಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಅವರು ಜನರಿಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, [[ಕೋವಿಡ್-೧೯]] ಸೋಂಕಿನ ಮೊದಲ ಅಲೆಯ ನಡುವೆ ಪುನೀತ್ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿಗೆ ₹೫೦ ಲಕ್ಷ (ಸುಮಾರು ೭೦,೦೦೦ USD) ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು.<ref name="thenewsminute.com" /> ಪುನೀತ್ [[ಮೈಸೂರು]]ನ ಶಕ್ತಿ ಧಾಮ [[ಆಶ್ರಮ]]ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ದತ್ತಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು,<ref>{{cite web |url=http://www.youthindies.com/2011/07/punith-rajkumar-bio-profile-childhood-pics-wife-marriage-daughter-family-photos.html |title=Punith Rajkumar Bio Profile Childhood Pics Wife Marriage Daughter Family Photos |publisher=Youth Indies |date=10 July 2011 |access-date=12 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805043016/http://www.youthindies.com/2011/07/punith-rajkumar-bio-profile-childhood-pics-wife-marriage-daughter-family-photos.html |archive-date=5 August 2012 |url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಫುಟ್ಸಲ್]] ತಂಡ ಬೆಂಗಳೂರು ರಾಯಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/premier-futsal-rules-teams-fixtures-results-giggs-ronaldinho-scholes-falcao-virat-kohli-luis-figo-2911522/ |title=Premier Futsal: Rules, teams, fixtures, everything you need to know |website=indianexpress.com |date=15 July 2016 |access-date=22 January 2017 |archive-date=16 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116013307/http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/premier-futsal-rules-teams-fixtures-results-giggs-ronaldinho-scholes-falcao-virat-kohli-luis-figo-2911522/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-india/news/136/india/2016/07/12/25537222/premier-futsal-kannada-actor-rajkumar-acquires-bengaluru |archive-url=https://web.archive.org/web/20100926215532/http://manappuram.com/php/newsContent.php?newsId=24 |url-status=dead |archive-date=26 September 2010 |title=Premier Futsal – Kannada actor Rajkumar acquires Bengaluru franchise &#124; Goal.com |date=12 July 2016 |website=www.goal.com}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == {{Main|ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿ|}} * ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ರಂದು, ಅವರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ]] (ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ) ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Puneeth Rajkumar to be honoured with Karnataka Ratna award: CM Bommai |url=https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-be-honoured-karnataka-ratna-award-cm-bommai-157679 |work=The News Minute |date=16 November 2021 |language=en |access-date=20 November 2021 |archive-date=20 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120192222/https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-be-honoured-karnataka-ratna-award-cm-bommai-157679 |url-status=live}}</ref> * ೨೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ರಂದು, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ೧೦೨ನೇ ಘಟಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅಶ್ವಿನಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=Ashwini receives honorary doctorate on behalf of Puneeth Rajkumar from University of Mysore |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/ashwini-receives-honorary-doctorate-on-behalf-of-puneeth-rajkumar-from-university-of-mysore/articleshow/90369732.cms |access-date=2022-03-22 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322072913/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/ashwini-receives-honorary-doctorate-on-behalf-of-puneeth-rajkumar-from-university-of-mysore/articleshow/90369732.cms |url-status=live}}</ref> * ಅವರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವನ್ನು "ಸ್ಫೂರ್ತಿ ದಿನ" ಎಂದು ಆಚರಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.news18.com/news/movies/puneeth-rajkumars-birth-anniversary-to-be-celebrated-as-inspiration-day-5973781.html |title=Puneeth Rajkumar's Birth Anniversary to be Celebrated as Inspiration Day |work=News18 |date=16 September 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060312/https://www.news18.com/amp/news/movies/puneeth-rajkumars-birth-anniversary-to-be-celebrated-as-inspiration-day-5973781.html |url-status=live}}</ref> * ೩ ಮೇ ೨೦೨೨ರಂದು, ಅವರಿಗೆ ೨೦೨೧ನೇ ಸಾಲಿನ ಬಸವಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |last1=Chandra |first1=G Subhash |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2022/Apr/28/puneeth-rajkumarto-get-basavashree-award-on-may-3-2447318.html |title=Puneeth Rajkumar to get Basavashree award on May 3 – the New Indian Express |work=The New Indian Express |date=6 April 2022 |access-date=10 December 2023 |archive-date=10 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210162728/https://www.newindianexpress.com/entertainment/2022/apr/28/puneeth-rajkumarto-get-basavashree-award-on-may-3-2447318.amp |url-status=live}}</ref> * [[ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್|ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್]] ಹೂವಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದ ೨೧೨ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆ [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರಿಗೆ ಗೌರವವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/puneeth-rajkumar-remembered-at-lalbagh-flower-show/articleshow/93502356.cms |title=Puneeth Rajkumar remembered at Lalbagh Flower Show |newspaper=The Times of India |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060319/https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/puneeth-rajkumar-remembered-at-lalbagh-flower-show/articleshow/93502356.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/puneeth-rajkumar-themed-lal-bagh-flower-show-in-bengaluru-draws-huge-crowd-on-fi-101660564205950.html |title=Puneeth Rajkumar-themed Lal Bagh flower show in Bengaluru draws huge crowd on final day |work=Hindustan Times |date=15 August 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060312/https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/puneeth-rajkumar-themed-lal-bagh-flower-show-in-bengaluru-draws-huge-crowd-on-fi-101660564205950-amp.html |url-status=live}}</ref> * ೨೦೨೨ರ [[ಮೈಸೂರು ದಸರಾ]] ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.vijaykarnataka.com/news/mysuru/dasara-2022-puneeth-rajkumar-statue-in-dasara-tableau/amp_videoshow/94662678.cms |title=Dasara 2022 &#124; ದಸರಾ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನೆನಪು: ಚಾಮರಾಜಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಅಪ್ಪುಗೆ ವಿಶೇಷ ಗೌರವ |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060312/https://vijaykarnataka.com/news/mysuru/dasara-2022-puneeth-rajkumar-statue-in-dasara-tableau/amp_videoshow/94662678.cms |url-status=live}}</ref> * ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ೨೦೨೨ರ ದಸರಾ ಗೊಂಬೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/dolls-of-breastfeeding-women-vidhana-soudha-actor-puneeth-rajkumar-are-popular-in-dasara-2022/article65938058.ece |title=Dolls of breastfeeding women, Vidhana Soudha, actor Puneeth Rajkumar are popular in Dasara 2022 |newspaper=The Hindu |date=30 September 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060311/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/dolls-of-breastfeeding-women-vidhana-soudha-actor-puneeth-rajkumar-are-popular-in-dasara-2022/article65938058.ece/amp/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/puneeth-rajkumar-dolls-on-sale-this-dasara-season-1147463.html |title=Puneeth Rajkumar dolls on sale this Dasara season |date=23 September 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060312/https://www.deccanherald.com/amp/metrolife/metrolife-your-bond-with-bengaluru/puneeth-rajkumar-dolls-on-sale-this-dasara-season-1147463.html |url-status=live}}</ref> * ೨೦೨೨ರ ದಸರಾ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ದಿನವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/curtains-go-up-on-dasara-film-festival/article65937824.ece |title=Curtains go up on Dasara film festival |newspaper=The Hindu |date=26 September 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060319/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/curtains-go-up-on-dasara-film-festival/article65937824.ece/amp/ |url-status=live}}</ref> * ೬೭ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.oneindia.com/bengaluru/filmfare-awards-appu-honoured-with-lifetime-achievement-award-posthumous-kannada-winners-list-3472248.html |title=Filmfare Awards: Appu honoured with 'Lifetime Achievement Award' (posthumous); Kannada winners' list |work=One India |access-date=20 March 2023 |date=10 October 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060312/https://www.oneindia.com/bengaluru/filmfare-awards-appu-honoured-with-lifetime-achievement-award-posthumous-kannada-winners-list-3472248.html |url-status=live}}</ref> * ೨೨ ಮತ್ತು ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ರಂದು, ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆ ''[[ಗಂಧದ ಗುಡಿ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಗಂಧದ ಗುಡಿ]]'' ಪ್ರಯುಕ್ತ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ''ಫ್ಲೇವರ್ಸ್ ಆಫ್ ಗಂಧದ ಗುಡಿ'' ಎಂಬ ಆಹಾರ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bangalore/bengaluru-restaurants-to-host-a-fitting-tribute-to-foodie-puneeth-rajkumar/articleshow/94900572.cms |title=Bengaluru restaurants to host a fitting tribute to foodie Puneeth Rajkumar |newspaper=The Times of India |last1=S |first1=Sridevi |access-date=6 November 2022 |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125051101/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bangalore/bengaluru-restaurants-to-host-a-fitting-tribute-to-foodie-puneeth-rajkumar/articleshow/94900572.cms |url-status=live}}</ref> * ಅವರ ನಿಧನದ ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ೨೦೦ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದವು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/karnataka-200-films-paid-tributes-to-puneeth-rajkumar-in-their-opening-credits/articleshow/94124914.cms |title=Karnataka: 200 films paid tributes to Puneeth Rajkumar in their opening credits |newspaper=The Times of India |date=11 September 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125051005/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/karnataka-200-films-paid-tributes-to-puneeth-rajkumar-in-their-opening-credits/articleshow/94124914.cms?from=mdr |url-status=live}}</ref> * ಅವರ ಮೊದಲ ಸ್ಮರಣ ದಿನದಂದು ಅವರ ಸ್ಮಾರಕದ ಹೊರಗೆ ಹೂಮಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೭೫ ಕಟೌಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/puneeths-last-film-gandhada-gudi-hits-screens-today-1157176.html |title=Puneeth's last film 'Gandhada Gudi' hits screens today |date=27 October 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060319/https://www.deccanherald.com/amp/city/puneeths-last-film-gandhada-gudi-hits-screens-today-1157176.html |url-status=live}}</ref> * ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ೭೫ನೇ ವರ್ಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ೧೫ ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ರವರೆಗೆ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಉಡಾವಣೆಯಾಗಲಿರುವ ೭೫ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-to-have-a-satellite-named-after-him/articleshow/93801239.cms |title=Puneeth Rajkumar to have a satellite named after him |newspaper=The Times of India |access-date=6 November 2022 |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125051028/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-to-have-a-satellite-named-after-him/articleshow/93801239.cms |url-status=live}}</ref> * ಮೈಸೂರು ರಸ್ತೆಯ ನಾಯಂಡಹಳ್ಳಿ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಿಂದ ಹೊಸಕೆರೆಹಳ್ಳಿ, ಕಾತ್ರಿಗುಪ್ಪೆ ಮತ್ತು ಜೆಪಿ ನಗರ ಮೂಲಕ ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಸ್ತೆಯ ವೇಗಾ ಸಿಟಿ ಮಾಲ್‌ವರೆಗಿನ ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಹೊರ ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆ, ಬೆಂಗಳೂರು|ಹೊರ ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆ]]ಯ ೧೨ ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಡಾ. ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ರಸ್ತೆ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=2023-02-07 |title=12-km-long Bengaluru Outer Ring Road named after late actor Puneeth Rajkumar |url=https://www.news9live.com/state/karnataka/12-km-long-bengaluru-outer-ring-road-named-after-late-actor-puneeth-rajkumar-au13-2046758 |access-date=2023-02-10 |website=News9live |language=en-US |archive-date=10 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210133616/https://www.news9live.com/state/karnataka/12-km-long-bengaluru-outer-ring-road-named-after-late-actor-puneeth-rajkumar-au13-2046758 |url-status=live}}</ref> * ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ [[ಬಳ್ಳಾರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ''ಬಳ್ಳಾರಿ ಉತ್ಸವ''ದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಪುನೀತ್ ಅವರ ೨೩ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumars-biggest-statue-unveiled-in-bellary/articleshow/97252051.cms |title=Puneeth Rajkumar's biggest statue unveiled in Bellary |website=[[The Times of India]] |date=23 January 2023 |access-date=25 February 2023 |archive-date=1 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201215549/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumars-biggest-statue-unveiled-in-bellary/articleshow/97252051.cms |url-status=live}}</ref> * ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಅವರು ಗೋವಿಂದರಾಜನಗರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ನಾಯಂಡಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನಟರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಹುವಿಶೇಷ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=2023-03-23 |title=ಡಾ.ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಮಲ್ಟಿಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ ಸಿಎಂ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ |url=https://tv9kannada.com/karnataka/bengaluru/dr-puneeth-rajkumar-multispeciality-hospital-inauguration-cm-bommai-speech-at-bengaluru-news-in-kannada-rks-au56-541731.html |access-date=2023-03-25 |website=TV9 Kannada |language=kn |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125051107/https://tv9kannada.com/karnataka/bengaluru/dr-puneeth-rajkumar-multispeciality-hospital-inauguration-cm-bommai-speech-at-bengaluru-news-in-kannada-rks-au56-541731.html |url-status=live}}</ref> * ಕರ್ನಾಟಕ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆ ೩೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ರಂದು ಹಠಾತ್ ಹೃದಯಾಘಾತ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ''ಡಾ. ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಹೃದಯ ಜ್ಯೋತಿ ಯೋಜನೆ''ಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2023-11-01 |title=Karnataka launches Dr Puneeth Rajkumar Hrudaya Jyoti Yojana for cardiac emergencies |url=https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/karnataka-launches-dr-puneeth-rajkumar-hrudaya-jyoti-yojana-for-cardiac-emergencies-101698813975871.html |access-date=2024-03-05 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ಯೋಜನೆಯ ಎರಡನೇ ಹಂತವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/phase-2-of-puneeth-rajkumar-hrudaya-jyothi-scheme-to-be-launched-today-2937383 |title=Phase 2 of Puneeth Rajkumar Hrudaya Jyothi scheme to be launched today |date=15 March 2024}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ, ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದಾಗಿ ೧೦ ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಎದೆ ನೋವು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ೧೦ ಮಂದಿ ರೋಗಿಗಳು ಹೊಸ ಜೀವನವನ್ನು ಪಡೆದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/timely-treatment-saves-10-lives-in-10-days-under-puneeth-rajkumar-hrudaya-jyothi-scheme/article68371529.ece |title=Timely treatment saves 10 lives in 10 days under Puneeth Rajkumar Hrudaya Jyothi scheme |work=The Hindu |date=5 July 2024 |last1=Yasmeen |first1=Afshan}}</ref> ೮೬ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅದರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ೨೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ರಂದು "ವಿಶ್ವ ಹೃದಯ ದಿನ"ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ತಾಲೂಕುಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-to-soon-extend-puneeth-rajkumar-hrudaya-jyothi-yojane-to-all-taluks/article68694929.ece |title=Karnataka to soon extend Puneeth Rajkumar Hrudaya Jyothi Yojane to all taluks |work=The Hindu |date=29 September 2024}}</ref> * ಕೆಲವು ಬೆಂಗಳೂರಿಗರು ೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ರಂದು [[ಬಸವನಗುಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=Bengaluru mural pays tribute to 'power star' Puneeth Rajkumar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bangalore/bengaluru-mural-pays-tribute-to-power-star-puneeth-rajkumar/articleshow/105724988.cms |access-date=2024-03-05 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> * ೫ರಿಂದ ೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೪ರವರೆಗೆ ನಡೆದ ೧೩ನೇ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಅಂಚೆಚೀಟಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ''ಕರ್ನಾಪೆಕ್ಸ್ – ೨೦೨೪'' ನಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ "ವಿಶೇಷ ಅಂಚೆ ಕವರ್" ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/a-festival-of-stamps-to-be-held-from-january-5-in-bengaluru/article67702968.ece |title=A Festival of Stamps' to be held from January 5 in Bengaluru |newspaper=The Hindu |date=4 January 2024 |access-date=6 January 2024 |archive-date=6 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106110751/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/a-festival-of-stamps-to-be-held-from-january-5-in-bengaluru/article67702968.ece/amp/ |url-status=live}}</ref> * ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೪ರಂದು [[ಮೈಸೂರು]]ನ ದಸರಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://starofmysore.com/free-mass-marriage-to-mark-puneeth-rajkumars-birth-anniversary/ |title=Free mass marriage to mark Puneeth Rajkumar's birth anniversary |date=7 February 2024}}</ref> * ಜನವರಿ ೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ, ಶುಭಾಕರ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ "ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಇಂಟು ಎಐ: ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಇಂಟರ್ವ್ಯೂ ಪ್ಲೇಬುಕ್" ಎಂಬ [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ಎಐ]] ಕುರಿತ ಪುಸ್ತಕವು ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಉದಾರತೆಯಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bangalore/puneeth-rajkumars-generosity-inspires-this-playbook-about-ai/articleshow/117477967.cms |title=Puneeth Rajkumar's generosity inspires this playbook about AI |work=The Times of India |date=23 January 2025}}</ref> * [[ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆ]]ಯು ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ೫೦ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ರಂದು ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಐದು ವಿಶೇಷ ಚಿತ್ರ ಅಂಚೆಪತ್ರಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.udayavani.com/english-news/india-post-issues-postcards-of-actor-puneeth-rajkumar-to-celebrate-his-50th-birth-anniversary |title=India Post issues postcards of actor Puneeth Rajkumar to celebrate his 50th birth anniversary |date=10 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/commemorative-picture-postcard-on-puneeth-rajkumar-to-be-released-tomorrow/article69307513.ece |title=Commemorative picture postcard on Puneeth Rajkumar to be released tomorrow |work=The Hindu |date=8 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/civic/celebrating-the-legend/articleshow/118860927.cms |title=Celebrating the legend}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category}} * {{Twitter|PuneethRajkumar}} * {{IMDb name|4272017}} [[ವರ್ಗ:1975ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:2021ರಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:20ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:20ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:21ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:21ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ದಕ್ಷಿಣ) ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಬಾಲ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ-ಪಾಪ್ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಗೇಮ್ ಶೋ ನಿರೂಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಬಾಲ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಧ್ವನಿ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಸ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ದೂರದರ್ಶನ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಕುಟುಂಬ]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (SIIMA) ವಿಜೇತರು]] dxfuv6evl4njxk6r02clswkyqtwfgul 1435027 1435026 2026-10-30T11:49:07Z A826 72368 1435027 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ | image = Puneeth Rajkumar (1).jpg | caption = ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ | birth_name = ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ | birth_date = {{birth date|1975|03|17|df=y}} | death_date = ೨೯-೧೦-೨೦೨೧ (ವಯಸ್ಸು ೪೬) | death_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | birth_place = [[ಮದ್ರಾಸ್]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]] | occupation = {{hlist|ನಟ|ಗಾಯಕ|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ|ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕ|ದಾನಿ}} | other_names = ಅಪ್ಪು, ಪವರ್ ಸ್ಟಾರ್, | years_active = ೧೯೭೬–೨೦೨೧ | spouse = {{marriage|ಅಶ್ವಿನಿ ರೇವಂತ್|1999}} | children = ೨ | father = [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] | mother = [[ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] | relatives = [[ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಕುಟುಂಬ|ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಕುಟುಂಬ]] ನೋಡಿ | awards = [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ]] | honours = [[ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ]] (೨೦೨೨) (ಮರಣೋತ್ತರ) }}'''ಡಾ. ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್''' (೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೭೫ – ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧), ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ '''ಅಪ್ಪು''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಅವರು [[ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕ ಮತ್ತು ದಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಪುರಾಣ ಪುರುಷ ನಟ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಟಿನಿ ಐಡಲ್ [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು [[ಕನ್ನಡ]] ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೩೨ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬಾಲಕನಾಗಿ, ಅವರು ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ''[[ವಸಂತ ಗೀತೆ]]'' (೧೯೮೦), ''[[ಭಾಗ್ಯವಂತ]]'' (೧೯೮೧), ''[[ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು]]'' (೧೯೮೨), ''[[ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]]'' (೧೯೮೩), ''[[ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ (೧೯೮೩ ಚಿತ್ರ)|ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ]]'' (೧೯೮೩), ''[[ಯಾರಿವನು]]'' (೧೯೮೪) ಮತ್ತು ''[[ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು]]'' (೧೯೮೫) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/I-wanted-to-earn-money-and-make-merry-Puneeth-Rajkumar/articleshow/44797577.cms |title=I wanted to earn money and make merry: Puneeth Rajkumar |website=The Times of India |date=13 October 2014}}</ref> ''ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ]] ಗೆದ್ದರು.<ref name=":0">{{Cite news |last=Bharadwaj |first=K. V. Aditya |date=30 October 2021 |title=For Puneeth Rajkumar, this was no time to die |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/for-puneeth-rajkumar-this-was-no-time-to-die/article37244563.ece |access-date=8 November 2021 |issn=0971-751X |archive-date=8 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108082634/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/for-puneeth-rajkumar-this-was-no-time-to-die/article37244563.ece |url-status=live}}</ref> ''ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು'' ಮತ್ತು ''ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು'' ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ನಟ (ಪುರುಷ)|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ]] ಕೂಡ ಗೆದ್ದರು. ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ೨೦೦೨ರ ''[[ಅಪ್ಪು (೨೦೦೨ ಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮೂರು ದಶಕಗಳ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಒಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ನಾಲ್ಕು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಆರು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] ಮತ್ತು ಐದು [[SIIMA]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ನೀಡಲಾಯಿತು. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ರಂದು ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ]]ವನ್ನು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-ratna-for-puneeth-chief-minister/article37529863.ece |title=Karnataka Ratna for Puneeth |work=The Hindu |date=16 November 2021 |access-date=18 November 2021 |archive-date=18 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211118125106/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-ratna-for-puneeth-chief-minister/article37529863.ece |url-status=live}}</ref> ಪುನೀತ್ ಅವರಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು "ಪವರ್ ಸ್ಟಾರ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ನೀಡಿದ್ದರು. ನಟನಾಗಿ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ]]ಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ [[PRK Productions]] ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು [[ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ]] ಪ್ರಕಾರದವಾಗಿದ್ದು, [[ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು]] ಎಂಬ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವರು ''[[ಅಪ್ಪು (೨೦೦೨ ಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]'' (೨೦೦೨), ''[[ಅಭಿ (೨೦೦೩ ಚಿತ್ರ)|ಅಭಿ]]'' (೨೦೦೩), ''[[ಆಕಾಶ (೨೦೦೫ ಚಿತ್ರ)|ಆಕಾಶ]]'' (೨೦೦೫), ''[[ಅರಸು (೨೦೦೭ ಚಿತ್ರ)|ಅರಸು]]'' (೨೦೦೭), ''[[ಮಿಲನ (ಚಿತ್ರ)|ಮಿಲನ]]'' (೨೦೦೭), ''[[ವಂಶಿ (ಚಿತ್ರ)|ವಂಶಿ]]'' (೨೦೦೮), ''[[ರಾಮ್ (೨೦೦೯ ಚಿತ್ರ)|ರಾಮ್]]'' (೨೦೦೯), ''[[ಜಾಕಿ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|ಜಾಕಿ]]'' (೨೦೧೦), ''[[ಹುಡುಗರು]]'' (೨೦೧೧), ''[[ಪವರ್ (೨೦೧೪ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ)|ಪವರ್]]'' (೨೦೧೪), ''[[ರಾಜಕುಮಾರ]]'' (೨೦೧೭), ''[[ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ]]'' (೨೦೧೯), [[ಯುವರತ್ನ]] (೨೦೨೧)'' ಮತ್ತು ''[[ಜೇಮ್ಸ್ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಜೇಮ್ಸ್]]'' (೨೦೨೨) ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಕೊನೆಯ ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯ ನೋಟ, ಅವರು ಸ್ವತಃ ಅಭಿನಯಿಸಿದ [[ಡಾಕ್ಯುಡ್ರಾಮ|ಡಾಕ್ಯು-ಡ್ರಾಮ]] ''[[ಗಂಧದ ಗುಡಿ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಗಂಧದ ಗುಡಿ]]'', ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಸ್ಮರಣ ದಿನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.mybangalore.com/article/1010/superstars-of-the-kannada-film-industry.html |title=Superstars of the Kannada Film Industry |access-date=27 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160724104058/http://www.mybangalore.com/article/1010/superstars-of-the-kannada-film-industry.html |archive-date=24 July 2016 |url-status=dead}}</ref><ref name="Appu">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Puneeth-to-break-a-record/articleshow/52383671.cms |title=3 films for Puneeth, Puneeth Rajkumar this year |work=The Times of India |last1=Suresh |first1=Sunayana |access-date=12 July 2017 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415212236/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-to-break-a-record/articleshow/52383671.cms |url-status=live}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.in/rajinikanth-pawan-kalyan-top-20-highest-paid-south-indian-actors-2014-617376 |title=Top 20 Highest Paid South Indian Actors of 2014 |publisher=ibtimes.co.in |work=International Business Times |date=16 December 2014 |access-date=30 September 2016 |archive-date=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405050222/https://www.ibtimes.co.in/rajinikanth-pawan-kalyan-top-20-highest-paid-south-indian-actors-2014-617376 |url-status=live}}</ref> ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]]'' ಎಂಬ ಕ್ವಿಜ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ''[[ಯಾರು ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿಯಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ?]]'' ನ ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref name=timesofindia>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Puneeth-Rajkumar |title=Puneeth Rajkumar: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday |newspaper=The Times of India |access-date=11 June 2019 |archive-date=5 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605205632/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Puneeth-Rajkumar |url-status=live}}\</ref><ref>{{cite web |url=https://www.chitraloka.com/flash-back/3151-2005-year-round-up.html |title=2005 Year Round Up |publisher=chitraloka.com |date=30 December 2005 |access-date=1 March 2022 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304195314/http://www.chitraloka.com/flash-back/3151-2005-year-round-up.html |url-status=live}}</ref> ಅವರ ಕಣ್ಣು ದಾನದ ನಂತರ, ನಾರಾಯಣ ನೇತ್ರಾಲಯವು ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ೮೫,೦೦೦ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು, ೨೮ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೬೫,೦೦೦ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/puneeths-eye-donation-inspired-over-85000-to-pledge-eyes-over-one-year-2250-eyes-collected/article66070000.ece |title=Puneeth's eye donation inspired over 85,000 to pledge eyes over one year; 2,250 eyes collected |newspaper=The Hindu |date=29 October 2022 |last1=Yasmeen |first1=Afshan |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106055305/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/puneeths-eye-donation-inspired-over-85000-to-pledge-eyes-over-one-year-2250-eyes-collected/article66070000.ece |url-status=live}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == [[File:Ravi Srivatsa with Raj Family01.jpg|thumb|right|ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ [[ರವಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ]], ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಪುನೀತ್ (ಜನನ ಲೋಹಿತ್) ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೭೫ರಂದು [[ಮದ್ರಾಸ್]]ನಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಟಿನಿ ಐಡಲ್]] [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಅವರ ಐದನೇ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಮಗು. ಪುನೀತ್ ಆರು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ಕುಟುಂಬ [[ಮೈಸೂರು]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಅವರು ಹತ್ತು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಅವರ ತಂದೆ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರದ ಸೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು.<ref name="PR">{{cite web |title=I can never be my father |url=http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrint_TOI&Type=text/html&Locale=English-skin-custom&Path=TOIBG/2010/11/15&ID=Ar00500 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141206233325/http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToPrint_TOI&Type=text%2Fhtml&Locale=English-skin-custom&Path=TOIBG%2F2010%2F11%2F15&ID=Ar00500 |url-status=dead |archive-date=6 December 2014 |work=[[The Times of India]] |date=15 November 2010 |access-date=25 September 2014}}</ref><ref name=":0" /> ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರರು, [[ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]], ಸಹ ವೃತ್ತಿಪರ ನಟರು.<ref>{{cite news |title=After Puneeth Rajkumar's death, elder brother Shiva Rajkumar's Bhajrangi 2 shows cancelled |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/after-puneeth-rajkumar-s-death-elder-brother-shiva-rajkumar-s-bhajrangi-2-shows-cancelled-1871137-2021-10-29 |access-date=30 October 2021 |work=India Today |date=29 October 2021 |language=en |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029134837/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/after-puneeth-rajkumar-s-death-elder-brother-shiva-rajkumar-s-bhajrangi-2-shows-cancelled-1871137-2021-10-29 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/shivanna-and-puneeth-rajkumar-promote-rajatantra/articleshow/80042436.cms |title=Shivanna and Puneeth Rajkumar promote 'Rajatantra' |website=The Times of India |access-date=23 November 2021 |archive-date=22 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122231938/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/shivanna-and-puneeth-rajkumar-promote-rajatantra/articleshow/80042436.cms |url-status=live}}</ref> ೧೯೭೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಪುನೀತ್ ಅವರು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಅವರು [[ಗ್ರಾನೈಟ್]] ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಇದನ್ನು ಅವರು ವಿಫಲ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ಅವರು ''[[ಜೀವನ ಚೈತ್ರ]]'' (೧೯೯೨) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |last1=Kumar |first1=S. Shiva |title=Matinee's new idol |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/aug24/ent6.asp |website=Deccan Herald |access-date=26 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050417215659/http://www.deccanherald.com/deccanherald/aug24/ent6.asp |archive-date=17 April 2005 |date=24 August 2003}}</ref> ಪುನೀತ್ ೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೯ರಂದು [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]]ದ ಅಶ್ವಿನಿ ರೇವಂತ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ನೇಹಿತರ ಮೂಲಕ ಭೇಟಿಯಾದರು, ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Puneeth Rajkumar: Power Star's love story began fittingly in a gym |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/puneeth-rajkumar-power-stars-love-story-began-fittingly-in-a-gym/articleshow/87389812.cms |access-date=2021-10-30 |work=The Times of India}}</ref> == ಅಭಿನಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == {{See also|ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪಟ್ಟಿ}} === ೧೯೭೬–೧೯೮೯: ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ === ನಿರ್ದೇಶಕ [[ವಿ. ಸೋಮಶೇಖರ್]] ಅವರು ಪುನೀತ್ (ಆಗ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು) ಅವರನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳ ಶಿಶುವಾಗಿದ್ದಾಗ ತಮ್ಮ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಪ್ರೇಮದ ಕಾಣಿಕೆ]]'' (೧೯೭೬) ನಲ್ಲಿ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ನಟಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=-NQyujXEvcs |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215072805/http://www.youtube.com/watch?v=-NQyujXEvcs |archive-date=15 February 2016 |url-status=dead |title=Naa Bidalare Ninnanu – Premada Kanike – Rajkumar Hits |publisher=YouTube |date=19 July 2011 |access-date=12 July 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.screenindia.com/20011005/rkana.html |date=5 October 2001 |access-date=26 March 2024 |work=Screen India |title=Expectations |archive-url=https://web.archive.org/web/20011101000151/http://www.screenindia.com/20011005/rkana.html |archive-date=1 November 2001}}</ref> ಇದನ್ನು [[ವಿಜಯ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ವಿಜಯ್]] ಅವರ ''[[ಸಾನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ]]'' (೧೯೭೭) ಅನುಸರಿಸಿತು, ಇದು [[ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಪುರಾಣಿಕ್]] ಅವರ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ,<ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=cECm33A1Wao |title=Naane Thaayi Naane Thande – Sanadi Appanna (1977) – Kannada |publisher=[[YouTube]] |access-date=12 July 2012}}{{cbignore}}{{Dead YouTube link|date=February 2022}}</ref> ಆಗ ಪುನೀತ್ ಒಂದು ವರ್ಷದವರಿದ್ದರು. ''[[ತಾಯಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗ]]'' (೧೯೭೮) ಅನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿ. ಸೋಮಶೇಖರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ನಿರ್ದೇಶಕರು [[ದೊರೈ–ಭಗವಾನ್]] ಅವರನ್ನು ''[[ವಸಂತ ಗೀತೆ]]'' (೧೯೮೦) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾಮ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು [[ಕೆ. ಎಸ್. ಎಲ್. ಸ್ವಾಮಿ]] ಅವರ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಟಕ ''[[ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ]]'' (೧೯೮೧, [[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ]]ನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು) ಮತ್ತು [[ಬಿ. ಎಸ್. ರಂಗ]] ಅವರ ''[[ಭಾಗ್ಯವಂತ]]'' (೧೯೮೨) ಅನುಸರಿಸಿದವು,<ref name=timesofindia/> ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡು "ಬಾನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ"ವನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು [[ಟಿ. ಜಿ. ಲಿಂಗಪ್ಪ]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಆ ವರ್ಷ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಹಿಟ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ (''[[ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು]]'' ಮತ್ತು ''[[ಹೊಸ ಬೆಳಕು]]'') ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮೊದಲನೆಯದಕ್ಕಾಗಿ, ಪುನೀತ್ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ನಟ (ಪುರುಷ)]] ಪಡೆದರು. ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಎರಡು ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು: ''[[ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ (೧೯೮೩ ಚಿತ್ರ)|ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ]]'' ನಾಯಕ ಪ್ರಹ್ಲಾದನಾಗಿ, ಮತ್ತು ''[[ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]]'', ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ನಟ ಪಡೆದರು.<ref name="The News Minute Everyone">{{cite news |title=Everyone's Appu: Recalling Puneeth Rajkumar's contributions to cinema |url=https://www.thenewsminute.com/article/everyones-appu-recalling-puneeth-rajkumars-contributions-cinema-157077 |access-date=30 October 2021 |work=The News Minute |date=30 October 2021 |language=en |archive-date=30 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030035450/https://www.thenewsminute.com/article/everyones-appu-recalling-puneeth-rajkumars-contributions-cinema-157077 |url-status=live}}</ref> ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ಯಾರಿವನು]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ರಾಜನ್–ನಾಗೇಂದ್ರ]] ಬರೆದ "ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ" ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಬ್ರೇಕ್ ೧೯೮೫ರ ನಾಟಕ ''[[ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು, ಇದನ್ನು ಎನ್. ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶರ್ಲಿ ಎಲ್ ಅರೋರಾ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ''ವಾಟ್ ದೆನ್, ರಾಮನ್?'' ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮುಗ್ಧ ರಾಮು ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ಪುನೀತ್ [[೩೩ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|೩೩ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know-/Puneeth-Rajkumar-won-a-national-award-as-a-child-artist/articleshow/31169923.cms |title=Puneeth Rajkumar won a national award as a child artist |work=The Times of India |agency=TNN |date=28 February 2014 |access-date=17 March 2016 |archive-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225050437/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know-/Puneeth-Rajkumar-won-a-national-award-as-a-child-artist/articleshow/31169923.cms |url-status=live}}</ref> ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ಶಿವ ಮೆಚ್ಚಿದ ಕನ್ನಪ್ಪ]]'' (೧೯೮೮) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಕನ್ನಪ್ಪನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನೀತ್ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಬಾಲ ಪಾತ್ರ ''[[ಪರಶುರಾಮ (೧೯೮೯ ಚಿತ್ರ)|ಪರಶುರಾಮ]]'' (೧೯೮೯) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಇತ್ತು.<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/My-name-is-Parvathy/article14943418.ece |title=My name is Parvathy |first=Nita |last=Sathyendran |newspaper=The Hindu |date=12 March 2011 |via=www.thehindu.com |access-date=21 September 2020 |archive-date=5 April 2023 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405050254/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/My-name-is-Parvathy/article14943418.ece |url-status=live}}</ref> ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ರಾಘವೇಂದ್ರ ನಟಿಸಿದ ''ಗೆಲುವಿನ ಸರದಾರ'' (೧೯೯೬).<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/i-wanted-to-earn-money-and-make-merry-puneeth-rajkumar/articleshow/44797577.cms |title=I wanted to earn money and make merry: Puneeth Rajkumar |last=Prasad S. |first=Shyam |website=[[The Times of India]] |access-date=23 November 2021 |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809213707/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/I-wanted-to-earn-money-and-make-merry-Puneeth-Rajkumar/articleshow/44797577.cms |url-status=live}}</ref> === ೨೦೦೨–೨೦೦೭: ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ === ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ''[[ಅಪ್ಪು (೨೦೦೨ ಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, [[ನಟಿ]] [[ರಕ್ಷಿತಾ]] ಅವರೂ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://m.rediff.com/movies/2002/feb/27puneet.htm |title=The return of the son |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20141209100859/https://m.rediff.com/movies/2002/feb/27puneet.htm |archive-date=9 December 2014 |url-status=live |date=27 February 2002 |access-date=17 March 2016}}</ref> [[ಗುರುಕಿರಣ್]] ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ, [[ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಅವರು ಕಾಲೇಜು ಹುಡುಗನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ಈ ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು ಅವರ ನೃತ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಪುನೀತ್ "ತಾಲಿಬಾನ್ ಅಲ್ಲ ಅಲ್ಲ" ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು, [[ಉಪೇಂದ್ರ (ನಟ)|ಉಪೇಂದ್ರ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಗುರುಕಿರಣ್ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ತೆಲುಗು ([[ಇಡಿಯಟ್ (೨೦೦೨ ಚಿತ್ರ)|ಇಡಿಯಟ್]] (೨೦೦೨) ಮತ್ತು ತಮಿಳು (''[[ಡಂ (೨೦೦೩ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ)|ಡಂ]]'' (೨೦೦೩) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/from-school-master-to-u-turn-a-look-at-kannada-films-remade-in-other-indian-languages/articleshow/75161463.cms |title=From 'School Master' to 'U Turn': A look at Kannada films remade in other Indian languages |website=[[The Times of India]] |date=15 April 2020 |access-date=31 October 2021 |archive-date=20 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120172209/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/from-school-master-to-u-turn-a-look-at-kannada-films-remade-in-other-indian-languages/articleshow/75161463.cms |url-status=live}}</ref> ಪುನೀತ್ ನಂತರ [[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] ಅವರ ''[[ಅಭಿ (೨೦೦೩ ಚಿತ್ರ)|ಅಭಿ]]'' (೨೦೦೩) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಮೇಲೆ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಕಾಲೇಜು ಹುಡುಗನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಿಜ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ನವೋದಿತ [[ರಮ್ಯ (ನಟಿ)|ರಮ್ಯ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.chitraloka.com/movie-reviews/2691-abhi-review.html |title=Abhi Movie Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401001616/http://www.chitraloka.com/movie-reviews/2691-abhi-review.html |archive-date=1 April 2016 |url-status=live |publisher=Chitraloka |date=26 April 2003 |access-date=17 March 2016}}</ref> ಮೆಹರ್ ರಮೇಶ್ ಅವರ ''[[ವೀರ ಕನ್ನಡಿಗ]]'' ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮೊದಲ ೨೦೦೪ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ ಬರೆದ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ''[[ಆಂಧ್ರವಾಲ]]'' ಎಂದು [[ಎನ್. ಟಿ. ರಾಮ ರಾವ್ ಜೂನಿಯರ್]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನವೋದಿತ [[ಅನಿತಾ ಹಸ್ಸಾನಂದನಿ ರೆಡ್ಡಿ|ಅನಿತಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ, ಇದು ಅವರ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಟಂಟ್ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಚಿತ್ರವು ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಕಥಾವಸ್ತುವಿಗಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.viggy.com/english/review_veera_kannadiga.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081729/http://www.viggy.com/english/review_veera_kannadiga.asp |archive-date=24 March 2016 |url-status=live |title=Veera Kannadiga – film review |work=Viggy.com |access-date=17 March 2016}}</ref> ಪುನೀತ್ ನಂತರ [[ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ]] ಅವರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕ ''[[ಮೌರ್ಯ (೨೦೦೪ ಚಿತ್ರ)|ಮೌರ್ಯ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು [[ರವಿ ತೇಜ]] ನಟಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ ಬರೆದ ತೆಲುಗಿನ ''[[ಅಮ್ಮ ನನ್ನ ಓ ತಮಿಳ ಅಮ್ಮಾಯಿ]]'' ಚಿತ್ರದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವು ಸ್ವಂತ ನಟನಾಗಿ ಪುನೀತ್ ಅವರ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.chitraloka.com/movie-reviews/2815-mourya-review.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324000320/https://www.chitraloka.com/movie-reviews/2815-mourya-review.html |archive-date=24 March 2016 |url-status=live |title=Mourya Movie Review |date=22 October 2004 |work=Chitraloka |access-date=17 March 2016}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು ಅವರ ''[[ಆಕಾಶ (೨೦೦೫ ಚಿತ್ರ)|ಆಕಾಶ]]'' ಪುನೀತ್ ಅವರನ್ನು ರಮ್ಯ (''ಅಭಿ'' ಚಿತ್ರದಿಂದ) ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು [[ಗೌರಿ ಮುಂಜಾಲ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ವೀರ ಶಂಕರ್ ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ ''[[ನಮ್ಮ ಬಸವ]]'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರು. ಪುನೀತ್ ಅವರ ೨೦೦೬ರ ಏಕೈಕ ಬಿಡುಗಡೆ ''[[ಅಜಯ್ (೨೦೦೬ ಚಿತ್ರ)|ಅಜಯ್]]'', ಮೆಹರ್ ರಮೇಶ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು [[ರಾಕ್‌ಲೈನ್ ವೆಂಕಟೇಶ್]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ೨೦೦೩ರ ತೆಲುಗಿನ ''[[ಒಕ್ಕಡು]]'' ಚಿತ್ರದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ([[ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]] ನಟಿಸಿದ) ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ವೃತ್ತಿಪರ ''[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಬಡ್ಡಿ|ಕಬಡ್ಡಿ]]'' ಆಟಗಾರನಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪುನೀತ್ ಅವರನ್ನು "ಸ್ಯಾಂಡಲ್‌ವುಡ್‌ನ ಪವರ್‌ಸ್ಟಾರ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://todayupdates.net/5-movies-that-prove-that-puneeth-rajkumar-is-the-real-powerstar-of-sandalwood/ |title=5 movies that prove that Puneeth Rajkumar is the real Powerstar of Sandalwood! |work=Today updates |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324022452/http://todayupdates.net/5-movies-that-prove-that-puneeth-rajkumar-is-the-real-powerstar-of-sandalwood/ |archive-date=24 March 2016}}</ref> ಪುನೀತ್ ಅವರ ೨೦೦೭ರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣದ ''[[ಅರಸು (೨೦೦೭ ಚಿತ್ರ)|ಅರಸು]]'', ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಾನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಮಹಿಳೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಪ್ರವಾಸಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಕನ್ನಡ|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |url=http://indiainteracts.in/gossip/2007/08/08/2483/54th-Filmfare-Awards-South-Winners/ |title=54th Filmfare Awards South Winners |work=India Interacts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215921/http://indiainteracts.in/gossip/2007/08/08/2483/54th-Filmfare-Awards-South-Winners/ |archive-date=4 March 2016}}</ref> ಆ ವರ್ಷ ಪುನೀತ್ ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಡುಗಡೆ [[ಪ್ರಕಾಶ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಪ್ರಕಾಶ್]] ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪುನರುಚ್ಚಾರಣೆ ''[[ಮಿಲನ (ಚಿತ್ರ)|ಮಿಲನ]]''. ನಟಿ [[ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೋತು|ಪಾರ್ವತಿ]] ಈ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಪುನೀತ್ [[ರೇಡಿಯೋ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ|ರೇಡಿಯೋ ಜಾಕಿ]] ಆಕಾಶ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದರು.<ref name="archives.Deccan Chronicle">{{cite news |url=http://archives.deccanchronicle.com/130318/entertainment-sandalwood/gallery/birthday-exclusive-puneeth-rajkumar |title=Birthday Exclusive: Puneeth Rajkumar |work=[[Deccan Chronicle]] |access-date=2 April 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602074935/http://archives.deccanchronicle.com/130318/entertainment-sandalwood/gallery/birthday-exclusive-puneeth-rajkumar |archive-date=2 June 2015}}</ref> === ೨೦೦೮–೨೦೧೫: ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು === ನಟರು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು: [[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು]] ಅವರ ''[[ಬಿಂದಾಸ್ (೨೦೦೮ ಚಿತ್ರ)|ಬಿಂದಾಸ್]]'' ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರ ''[[ವಂಶಿ (ಚಿತ್ರ)|ವಂಶಿ]]''. ಪುನೀತ್ ಅವರ ೨೦೦೯ರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ ''[[ರಾಜ್ – ದಿ ಶೋಮ್ಯಾನ್]]''. ಚಿತ್ರವು ([[ಪ್ರೇಮ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಪ್ರೇಮ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ) ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/review/telugu-movie-review-raaj-the-showman/20090814.htm |title=Raaj, the Showman disappoints |website=Rediff.com |date=14 August 2009 |access-date=17 March 2016 |archive-date=30 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160330195603/http://www.rediff.com/movies/review/telugu-movie-review-raaj-the-showman/20090814.htm |url-status=live}}</ref> ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರ ''[[ರಾಮ್ (೨೦೦೯ ಚಿತ್ರ)|ರಾಮ್]]'', [[ಪ್ರಿಯಾಮಣಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ, ತೆಲುಗಿನ ಹಿಟ್ [[ರೆಡಿ (೨೦೦೮ ಚಿತ್ರ)|ರೆಡಿ]] ಚಿತ್ರದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/raam/movie-review/5394246.cms |title=Raam Movie Review |work=The Times of India |date=14 May 2016 |access-date=31 October 2021 |archive-date=2 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102111229/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/movie-reviews/Raam/movie-review/5394246.cms |url-status=live}}</ref> ಪುನೀತ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸತತ ಹಿಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದರು. ಮೊದಲನೆಯದು ಜೇಕಬ್ ವರ್ಗೀಸ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ಪೃಥ್ವಿ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|ಪೃಥ್ವಿ]]'', ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆ [[ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಜಾಕಿ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|ಜಾಕಿ]]'',<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/The-glitter-the-gloss-the-razzmatazz-/articleshow/9083584.cms |archive-url=https://archive.today/20120716072945/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-03/chennai/29732898_1_lifetime-achievement-award-telugu-film-director-award |url-status=live |archive-date=16 July 2012 |title=The glitter, the gloss, the razzmatazz |date=3 July 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=20 January 2016}}</ref> ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ಕೆ. ಮಾದೇಶ್ ಅವರ ''[[ಹುಡುಗರು]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹ-ನಟನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''[[ನಡೋಡಿಗಳ್]]'' ನ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು<ref>{{cite web |url=http://www.cinemagupshup.com/kannada/kannada-actor-news/Puneethh-rajkumar-next-upcoming-latest-film-titled-hudugru/ |title=cinemagupshup.com |website=Cinemagupshup.com |access-date=20 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304132845/http://www.cinemagupshup.com/kannada/kannada-actor-news/Puneethh-rajkumar-next-upcoming-latest-film-titled-hudugru/ |archive-date=4 March 2016}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂಲದಲ್ಲಿ [[ಎಂ. ಶಶಿಕುಮಾರ್]] ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಮತ್ತು ಮೊದಲ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|SIIMA]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |author=Letty Mariam Abraham |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/filmfare-awards-dhanush-mahesh-babu-puneeth-ramya-bag-trophies/attachment/puneeth-rajkumar-received-the-best-actor-male-kannada-award-for-the-film-hudugaru-at-the-59th-dea-filmfare-awards-2011-south-on-8th-july-at-jawaharlal-nehru-indoor-stadium-chennai-090712/ |title=Puneeth Rajkumar received the Best Actor (Male) Kannada Award for the film ''Hudugaru'' |website=Bollywoodlife.com |date=10 July 2012 |access-date=20 January 2016 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104632/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/filmfare-awards-dhanush-mahesh-babu-puneeth-ramya-bag-trophies/attachment/puneeth-rajkumar-received-the-best-actor-male-kannada-award-for-the-film-hudugaru-at-the-59th-dea-filmfare-awards-2011-south-on-8th-july-at-jawaharlal-nehru-indoor-stadium-chennai-090712/ |url-status=dead}}</ref> [[ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್]] ಅವರ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ ''[[ಪರಮಾತ್ಮ (ಚಿತ್ರ)|ಪರಮಾತ್ಮ]]'', ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆ, ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ.<ref name="hindu1">{{cite news |work=[[The Hindu]] |date=3 December 2010 |url=http://www.hindu.com/fr/2010/12/03/stories/2010120350850400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101207175308/http://www.hindu.com/fr/2010/12/03/stories/2010120350850400.htm |url-status=dead |archive-date=7 December 2010 |title=News Archives |access-date=20 January 2016}}</ref> ಅವರು ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಸೂರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಅಣ್ಣ ಬಾಂಡ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಇದನ್ನು ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/Puneeth-to-work-with-soori-news-kannada-kmdlAycebfh.html |title=Puneet to work with Soori |website=[[Sify]] |date=3 December 2010 |access-date=20 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104033356/http://www.sify.com/movies/Puneeth-to-work-with-soori-news-kannada-kmdlAycebfh.html |archive-date=4 January 2014 |url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು [[ಸುವರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಸುವರ್ಣ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು IIFA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಪುನೀತ್ [[ಸಮುತಿರಕಾಣಿ]] ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ತಮಿಳು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ''[[ಪೊರಾಳಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ''[[ಯಾರೇ ಕೂಗಾಡಲಿ]]'' ಎಂದು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/celebs/puneet-rajkumar/upcoming-movies.html |title=Upcoming Movie Releases &#124; Puneet Rajkumar &#124; Puneet Rajkumar Upcoming Movies – Filmibeat |website=Oneindia |date=17 March 1975 |access-date=20 January 2016 |archive-date=9 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709095522/http://entertainment.oneindia.in/celebs/puneet-rajkumar/upcoming-movies.html |url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ಜಯಂತ್ ಸಿ. ಪರಂಜಿ ಅವರ ಪ್ರಣಯ ಚಿತ್ರ ''[[ನಿನ್ನಿಂದಲೇ]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಎರಿಕಾ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಿವಾಸಿ ಸಾಹಸ ಉತ್ಸಾಹಿಯಾಗಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರೂ,<ref>{{cite web |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews/Movie-review-Ninnindale/articleshow/28964238.cms |author=Shyam Prasad S |title=Movie review: Ninnindale |work=Bangalore Mirror |date=7 January 2014 |access-date=17 March 2016 |archive-date=2 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170102065236/http://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews/Movie-review-Ninnindale/articleshow/28964238.cms? |url-status=live}}</ref> ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆ ಕೆ. ಮಾದೇಶ್ ಅವರ ''[[ಪವರ್ (೨೦೧೪ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ)|ಪವರ್***]]'', ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ''[[ದೂಕುಡು]]'' ನ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ. [[ತ್ರಿಷಾ ಕೃಷ್ಣನ್|ತ್ರಿಷಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವರು ಕಠಿಣ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರವು ಆರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ₹೨೨ [[ಕೋಟಿ]] ({{INR}}೨೨೦ ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.in/power-box-office-puneet-starrer-makes-record-collection-22-crore-6-days-608251 |title='Power***' Box Office: Puneet Starrer Makes Record Collection of ₹22 Crore in 6 Days |work=[[International Business Times|IBTimes]] |date=3 September 2014 |access-date=17 March 2016 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305013616/http://www.ibtimes.co.in/power-box-office-puneet-starrer-makes-record-collection-22-crore-6-days-608251 |url-status=live}}</ref> ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಿ. ಎಂ. ಗಿರಿರಾಜ್ ಅವರ ಚಿತ್ರ ''[[ಮಿಥ್ರಿ (೨೦೧೫ ಚಿತ್ರ)|ಮಿಥ್ರಿ]]'' ನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಭಾವನಾ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)|ಭಾವನಾ]] ಕೂಡ ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/When-Puneeth-Mohanlal-and-Atul-Kulkarni-shared-the-screen/articleshow/46285619.cms? |title=Puneeth, Mohanlalm Atul share the screen |last=Prathibha Joy |date=19 February 2015 |agency=[[The Times of India]] |access-date=31 October 2021 |archive-date=4 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104210317/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/When-Puneeth-Mohanlal-and-Atul-Kulkarni-shared-the-screen/articleshow/46285619.cms |url-status=live}}</ref> ಆ ವರ್ಷ ಪುನೀತ್ ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಡುಗಡೆ [[ಪವನ್ ವಡೆಯಾರ್]] ಅವರ ''[[ರಾಣಾ ವಿಕ್ರಮ]]'', [[ಅದಾ ಶರ್ಮಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಂಜಲಿ (೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನಟಿ)|ಅಂಜಲಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ.<ref>{{Cite news |title=Rana Vikrama Movie Review {4/5}: Critic Review of Rana Vikrama by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/rana-vikrama/movie-review/46894493.cms |access-date=2016-05-14 |work=The Times of India}}</ref> === ೨೦೧೬–೨೦೨೨: ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು === ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ಎಂ. ಸರವಣನ್ ಅವರ ''[[ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ (೨೦೧೬ ಚಿತ್ರ)|ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ]]'' ಮತ್ತು ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ ಅವರ ''[[ದೊಡ್ಡಮನೆ ಹುಡ್ಗ]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಸಂತೋಷ್ ಆನಂದ್ರಾಮ್]] ಅವರ ''[[ರಾಜಕುಮಾರ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಿತು ಮತ್ತು ''[[ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ]]'' ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು,<ref>{{cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/sudeep-yash-upendra-jaggesh-join-puneeths-raajakumara-100-day-celebration-732967 |title=Sudeep, Yash, Upendra, Jaggesh to join Puneeth's Raajakumara 100-day celebration |first=Prakash |last=Upadhyaya |date=1 July 2017 |website=International Business Times, India Edition |access-date=21 September 2020 |archive-date=2 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902144417/https://www.ibtimes.co.in/sudeep-yash-upendra-jaggesh-join-puneeths-raajakumara-100-day-celebration-732967 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiaglitz.com/rajakumara-100-all-time-industry-hit-kannada-news-188991.html |title=Rajakumara 100, all time industry hit |date=30 June 2017 |website=indiaglitz.com |access-date=31 October 2021 |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121132032/https://www.indiaglitz.com/rajakumara-100-all-time-industry-hit-kannada-news-188991.html |url-status=live}}</ref> ನಂತರ ''[[ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್: ಚಾಪ್ಟರ್ ೧]]'' (೨೦೧೮) ಅದನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು. ಪುನೀತ್ [[ಹರ್ಷ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಎ. ಹರ್ಷ]] ಅವರ ''[[ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರ]]'' (೨೦೧೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರು, ಮತ್ತು [[ಅನುಪ್ ಭಂಡಾರಿ]] ಅವರ ''[[ರಾಜರಥ]]'' (೨೦೧೮) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಬಿಡುಗಡೆ ''[[ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ]]'' ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite news |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/natasaarvabhowma-going-strong-at-the-bo/articleshow/67982105.cms |title=Natasaarvabhowma going strong at the BO |date=14 February 2019 |newspaper=Bangalore Mirror |access-date=30 October 2021 |archive-date=30 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030171640/https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/natasaarvabhowma-going-strong-at-the-bo/articleshow/67982105.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cinemaexpress.com/reviews/kannada/2019/feb/08/natasaarvabhowma-review-an-out-and-out-puneeth-rajkumar-show-10008.html |title=Natasaarvabhowma Review: An out-and-out Puneeth Rajkumar show |date=8 February 2019 |website=[[Cinema Express]] |access-date=30 October 2021 |archive-date=30 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030171641/https://www.cinemaexpress.com/reviews/kannada/2019/feb/08/natasaarvabhowma-review-an-out-and-out-puneeth-rajkumar-show-10008.html |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ ''[[ಜೇಮ್ಸ್ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಜೇಮ್ಸ್]]'', ಪುನೀತ್ ಅವರ ೪೭ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದ ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ರಂದು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರಂಭಿಕ ದಿನದ ಗಳಿಕೆಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಿತು, ಮತ್ತು {{INR}}೧೦೦ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದ ವೇಗದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.btvnewslive.com/james-movie-first-day-collection-is-32-crore/ |title=James movie first day collection is 32 crores |date=18 March 2022 |access-date=2 April 2022 |archive-date=18 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318124757/https://www.btvnewslive.com/james-movie-first-day-collection-is-32-crore/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/james-box-office-collection-day-6-puneeth-rajkumar-s-film-holds-steady-1928343-2022-03-23 |title=James box office collection Day 6: Puneeth Rajkumar's film holds steady |date=23 March 2022 |access-date=2 April 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325204146/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/james-box-office-collection-day-6-puneeth-rajkumar-s-film-holds-steady-1928343-2022-03-23 |url-status=live}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲಸಗಳು == ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸೇರಿದ ಜನಸಾಗರವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಮಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಟನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದರು, ಅವರ ತಂದೆ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರಂತೆ. ಪುನೀತ್ ತಮಗಿದ್ದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. '''<big>ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ (BMTC)</big>''' ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ (BMTC) ಯ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಲು ಸಹ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖವಾಗಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಹಣ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಅನೇಕರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಸಂಬಂಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು BMTC ಯ ಹಲವಾರು ಅಭಿಯಾನಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಸ್ ಆದ್ಯತಾ ಲೇನ್, ಕಡಿಮೆ ಸಂಚಾರ ದಿನ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಕಿರುಕುಳದ ವಿರುದ್ಧದ ಅಭಿಯಾನ ಸೇರಿವೆ.<ref name="thenewsminute.com">{{Cite web |date=2021-10-30 |title=How Puneeth Rajkumar endorsed social causes without charging a fee |url=https://www.thenewsminute.com/article/how-puneeth-rajkumar-endorsed-social-causes-without-charging-fee-157101 |access-date=2023-02-19 |website=The News Minute |language=en |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219070842/https://www.thenewsminute.com/article/how-puneeth-rajkumar-endorsed-social-causes-without-charging-fee-157101 |url-status=live}}</ref> '''<big>ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟ (KMF) ಯ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್</big>''' ತಮ್ಮ ದಿವಂಗತ ತಂದೆ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಕೂಡ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆ ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟ (KMF) ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಟೋಪಿ ಧರಿಸಿದರು. ಪುನೀತ್ KMF ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ೧೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ನಿಜವಾದ ಒಪ್ಪಂದವಿರಲಿಲ್ಲ. KMF ನ ಮಾಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಎಸ್ ಪ್ರೇಮನಾಥ್ ಅವರು ''ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್''ಗೆ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. "ಅದು ಯಾವುದೇ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಬೆಂಬಲವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಜಾಹೀರಾತು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪುರಾಣ ಪುರುಷ ನಟರು ಹಣ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ," ಎಂದು ಅವರು ಸೇರಿಸಿದರು. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, KMF ಗೆ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಇರಲಿಲ್ಲ. "೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ, ನಾನು ಪುನೀತ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅವರು KMF ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬಹುದೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ. ಅವರು ತಕ್ಷಣ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು," ಎಂದು ಪ್ರೇಮನಾಥ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಆಗಿನ KMF ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸೋಮಶೇಖರ್ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ಸಂಭಾವನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಪುನೀತ್ ಹೇಳಿದ್ದರು, "ನನ್ನ ತಂದೆ ಒಂದು ಪೈಸೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ನಿಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದಾಗ, ನಾನು ಹೇಗೆ ಹಣ ಕೇಳಬಲ್ಲೆ?" ನಟರು ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಂದಿನಿ ಗುಡ್‌ಲೈಫ್ ಟೆಟ್ರಾ ಪ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. "ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ದೇವರಾಯನದುರ್ಗದ ಬಳಿಯ ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ನಾವು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದೆವು. ಅವರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೮.೦೦ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸಂಜೆ ೬.೦೦ಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವಿನಯಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ನಾನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಅವರು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತು ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು," ಎಂದು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. "ಅವರ ಬೆಂಬಲದಿಂದಲೇ, KMF ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಉತ್ತಮ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಕಾಣಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಅದು ಪುನೀತ್ ಅವರ ಶಕ್ತಿ," ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Puneeth Rajkumar, Karnataka Milk Federation ambassador without remuneration |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2021/oct/30/puneeth-rajkumar-karnataka-milk-federation-ambassador-without-remuneration-2377481.html |access-date=2023-02-19 |website=The New Indian Express |date=30 October 2021 |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219070831/https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2021/oct/30/puneeth-rajkumar-karnataka-milk-federation-ambassador-without-remuneration-2377481.html |url-status=live}}</ref> '''<big>ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು (RTE)</big>''' ಶಿಕ್ಷಣವು ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ದಶಕಗಳಿಂದ, ಅವರು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅನೇಕ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು (RTE) ಕೋಟಾದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಾನಗಳು ಖಾಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಕಂಡುಕೊಂಡಾಗ, ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಟಿವಿ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಸರಣಿಯ ಮೂಲಕ ಕಾನೂನಿನ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಅವರು ಪುನೀತ್ ಮತ್ತು ರಾಧಿಕಾ ಪಂಡಿತ್ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್‌ಗಳಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಭಿಯಾನದ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ, ಅವರು ಪೋಷಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವಂತೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ ಬಿಡುವ ದರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಯ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಲೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಸಿಎನ್ ಅಶ್ವಥಾ ನಾರಾಯಣ ಅವರು ಪುನೀತ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="thenewsminute.com" /> '''<big>ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ</big>''' ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪುನೀತ್ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅದೇ ರೀತಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದನ್ನು ಸಹ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ [[ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ]] ಭಾರತವನ್ನು ಬಾಧಿಸಿದಾಗ, ಪುನೀತ್ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ, ರೋಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಅವರು ಜನರಿಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, [[ಕೋವಿಡ್-೧೯]] ಸೋಂಕಿನ ಮೊದಲ ಅಲೆಯ ನಡುವೆ ಪುನೀತ್ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿಗೆ ₹೫೦ ಲಕ್ಷ (ಸುಮಾರು ೭೦,೦೦೦ USD) ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು.<ref name="thenewsminute.com" /> ಪುನೀತ್ [[ಮೈಸೂರು]]ನ ಶಕ್ತಿ ಧಾಮ [[ಆಶ್ರಮ]]ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ದತ್ತಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು,<ref>{{cite web |url=http://www.youthindies.com/2011/07/punith-rajkumar-bio-profile-childhood-pics-wife-marriage-daughter-family-photos.html |title=Punith Rajkumar Bio Profile Childhood Pics Wife Marriage Daughter Family Photos |publisher=Youth Indies |date=10 July 2011 |access-date=12 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805043016/http://www.youthindies.com/2011/07/punith-rajkumar-bio-profile-childhood-pics-wife-marriage-daughter-family-photos.html |archive-date=5 August 2012 |url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಫುಟ್ಸಲ್]] ತಂಡ ಬೆಂಗಳೂರು ರಾಯಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/premier-futsal-rules-teams-fixtures-results-giggs-ronaldinho-scholes-falcao-virat-kohli-luis-figo-2911522/ |title=Premier Futsal: Rules, teams, fixtures, everything you need to know |website=indianexpress.com |date=15 July 2016 |access-date=22 January 2017 |archive-date=16 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116013307/http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/premier-futsal-rules-teams-fixtures-results-giggs-ronaldinho-scholes-falcao-virat-kohli-luis-figo-2911522/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-india/news/136/india/2016/07/12/25537222/premier-futsal-kannada-actor-rajkumar-acquires-bengaluru |archive-url=https://web.archive.org/web/20100926215532/http://manappuram.com/php/newsContent.php?newsId=24 |url-status=dead |archive-date=26 September 2010 |title=Premier Futsal – Kannada actor Rajkumar acquires Bengaluru franchise &#124; Goal.com |date=12 July 2016 |website=www.goal.com}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == {{Main|ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿ|}} * ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ರಂದು, ಅವರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ]] (ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ) ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Puneeth Rajkumar to be honoured with Karnataka Ratna award: CM Bommai |url=https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-be-honoured-karnataka-ratna-award-cm-bommai-157679 |work=The News Minute |date=16 November 2021 |language=en |access-date=20 November 2021 |archive-date=20 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120192222/https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-be-honoured-karnataka-ratna-award-cm-bommai-157679 |url-status=live}}</ref> * ೨೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ರಂದು, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ೧೦೨ನೇ ಘಟಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅಶ್ವಿನಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=Ashwini receives honorary doctorate on behalf of Puneeth Rajkumar from University of Mysore |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/ashwini-receives-honorary-doctorate-on-behalf-of-puneeth-rajkumar-from-university-of-mysore/articleshow/90369732.cms |access-date=2022-03-22 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322072913/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/ashwini-receives-honorary-doctorate-on-behalf-of-puneeth-rajkumar-from-university-of-mysore/articleshow/90369732.cms |url-status=live}}</ref> * ಅವರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವನ್ನು "ಸ್ಫೂರ್ತಿ ದಿನ" ಎಂದು ಆಚರಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.news18.com/news/movies/puneeth-rajkumars-birth-anniversary-to-be-celebrated-as-inspiration-day-5973781.html |title=Puneeth Rajkumar's Birth Anniversary to be Celebrated as Inspiration Day |work=News18 |date=16 September 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060312/https://www.news18.com/amp/news/movies/puneeth-rajkumars-birth-anniversary-to-be-celebrated-as-inspiration-day-5973781.html |url-status=live}}</ref> * ೩ ಮೇ ೨೦೨೨ರಂದು, ಅವರಿಗೆ ೨೦೨೧ನೇ ಸಾಲಿನ ಬಸವಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |last1=Chandra |first1=G Subhash |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2022/Apr/28/puneeth-rajkumarto-get-basavashree-award-on-may-3-2447318.html |title=Puneeth Rajkumar to get Basavashree award on May 3 – the New Indian Express |work=The New Indian Express |date=6 April 2022 |access-date=10 December 2023 |archive-date=10 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210162728/https://www.newindianexpress.com/entertainment/2022/apr/28/puneeth-rajkumarto-get-basavashree-award-on-may-3-2447318.amp |url-status=live}}</ref> * [[ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್|ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್]] ಹೂವಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದ ೨೧೨ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆ [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರಿಗೆ ಗೌರವವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/puneeth-rajkumar-remembered-at-lalbagh-flower-show/articleshow/93502356.cms |title=Puneeth Rajkumar remembered at Lalbagh Flower Show |newspaper=The Times of India |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060319/https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/puneeth-rajkumar-remembered-at-lalbagh-flower-show/articleshow/93502356.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/puneeth-rajkumar-themed-lal-bagh-flower-show-in-bengaluru-draws-huge-crowd-on-fi-101660564205950.html |title=Puneeth Rajkumar-themed Lal Bagh flower show in Bengaluru draws huge crowd on final day |work=Hindustan Times |date=15 August 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060312/https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/puneeth-rajkumar-themed-lal-bagh-flower-show-in-bengaluru-draws-huge-crowd-on-fi-101660564205950-amp.html |url-status=live}}</ref> * ೨೦೨೨ರ [[ಮೈಸೂರು ದಸರಾ]] ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.vijaykarnataka.com/news/mysuru/dasara-2022-puneeth-rajkumar-statue-in-dasara-tableau/amp_videoshow/94662678.cms |title=Dasara 2022 &#124; ದಸರಾ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನೆನಪು: ಚಾಮರಾಜಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಅಪ್ಪುಗೆ ವಿಶೇಷ ಗೌರವ |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060312/https://vijaykarnataka.com/news/mysuru/dasara-2022-puneeth-rajkumar-statue-in-dasara-tableau/amp_videoshow/94662678.cms |url-status=live}}</ref> * ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ೨೦೨೨ರ ದಸರಾ ಗೊಂಬೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/dolls-of-breastfeeding-women-vidhana-soudha-actor-puneeth-rajkumar-are-popular-in-dasara-2022/article65938058.ece |title=Dolls of breastfeeding women, Vidhana Soudha, actor Puneeth Rajkumar are popular in Dasara 2022 |newspaper=The Hindu |date=30 September 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060311/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/dolls-of-breastfeeding-women-vidhana-soudha-actor-puneeth-rajkumar-are-popular-in-dasara-2022/article65938058.ece/amp/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/puneeth-rajkumar-dolls-on-sale-this-dasara-season-1147463.html |title=Puneeth Rajkumar dolls on sale this Dasara season |date=23 September 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060312/https://www.deccanherald.com/amp/metrolife/metrolife-your-bond-with-bengaluru/puneeth-rajkumar-dolls-on-sale-this-dasara-season-1147463.html |url-status=live}}</ref> * ೨೦೨೨ರ ದಸರಾ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ದಿನವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/curtains-go-up-on-dasara-film-festival/article65937824.ece |title=Curtains go up on Dasara film festival |newspaper=The Hindu |date=26 September 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060319/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/curtains-go-up-on-dasara-film-festival/article65937824.ece/amp/ |url-status=live}}</ref> * ೬೭ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.oneindia.com/bengaluru/filmfare-awards-appu-honoured-with-lifetime-achievement-award-posthumous-kannada-winners-list-3472248.html |title=Filmfare Awards: Appu honoured with 'Lifetime Achievement Award' (posthumous); Kannada winners' list |work=One India |access-date=20 March 2023 |date=10 October 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060312/https://www.oneindia.com/bengaluru/filmfare-awards-appu-honoured-with-lifetime-achievement-award-posthumous-kannada-winners-list-3472248.html |url-status=live}}</ref> * ೨೨ ಮತ್ತು ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ರಂದು, ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆ ''[[ಗಂಧದ ಗುಡಿ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಗಂಧದ ಗುಡಿ]]'' ಪ್ರಯುಕ್ತ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ''ಫ್ಲೇವರ್ಸ್ ಆಫ್ ಗಂಧದ ಗುಡಿ'' ಎಂಬ ಆಹಾರ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bangalore/bengaluru-restaurants-to-host-a-fitting-tribute-to-foodie-puneeth-rajkumar/articleshow/94900572.cms |title=Bengaluru restaurants to host a fitting tribute to foodie Puneeth Rajkumar |newspaper=The Times of India |last1=S |first1=Sridevi |access-date=6 November 2022 |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125051101/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bangalore/bengaluru-restaurants-to-host-a-fitting-tribute-to-foodie-puneeth-rajkumar/articleshow/94900572.cms |url-status=live}}</ref> * ಅವರ ನಿಧನದ ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ೨೦೦ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದವು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/karnataka-200-films-paid-tributes-to-puneeth-rajkumar-in-their-opening-credits/articleshow/94124914.cms |title=Karnataka: 200 films paid tributes to Puneeth Rajkumar in their opening credits |newspaper=The Times of India |date=11 September 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125051005/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/karnataka-200-films-paid-tributes-to-puneeth-rajkumar-in-their-opening-credits/articleshow/94124914.cms?from=mdr |url-status=live}}</ref> * ಅವರ ಮೊದಲ ಸ್ಮರಣ ದಿನದಂದು ಅವರ ಸ್ಮಾರಕದ ಹೊರಗೆ ಹೂಮಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೭೫ ಕಟೌಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/puneeths-last-film-gandhada-gudi-hits-screens-today-1157176.html |title=Puneeth's last film 'Gandhada Gudi' hits screens today |date=27 October 2022 |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060319/https://www.deccanherald.com/amp/city/puneeths-last-film-gandhada-gudi-hits-screens-today-1157176.html |url-status=live}}</ref> * ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ೭೫ನೇ ವರ್ಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ೧೫ ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ರವರೆಗೆ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಉಡಾವಣೆಯಾಗಲಿರುವ ೭೫ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-to-have-a-satellite-named-after-him/articleshow/93801239.cms |title=Puneeth Rajkumar to have a satellite named after him |newspaper=The Times of India |access-date=6 November 2022 |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125051028/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-to-have-a-satellite-named-after-him/articleshow/93801239.cms |url-status=live}}</ref> * ಮೈಸೂರು ರಸ್ತೆಯ ನಾಯಂಡಹಳ್ಳಿ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಿಂದ ಹೊಸಕೆರೆಹಳ್ಳಿ, ಕಾತ್ರಿಗುಪ್ಪೆ ಮತ್ತು ಜೆಪಿ ನಗರ ಮೂಲಕ ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಸ್ತೆಯ ವೇಗಾ ಸಿಟಿ ಮಾಲ್‌ವರೆಗಿನ ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಹೊರ ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆ, ಬೆಂಗಳೂರು|ಹೊರ ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆ]]ಯ ೧೨ ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಡಾ. ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ರಸ್ತೆ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=2023-02-07 |title=12-km-long Bengaluru Outer Ring Road named after late actor Puneeth Rajkumar |url=https://www.news9live.com/state/karnataka/12-km-long-bengaluru-outer-ring-road-named-after-late-actor-puneeth-rajkumar-au13-2046758 |access-date=2023-02-10 |website=News9live |language=en-US |archive-date=10 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210133616/https://www.news9live.com/state/karnataka/12-km-long-bengaluru-outer-ring-road-named-after-late-actor-puneeth-rajkumar-au13-2046758 |url-status=live}}</ref> * ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ [[ಬಳ್ಳಾರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ''ಬಳ್ಳಾರಿ ಉತ್ಸವ''ದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಪುನೀತ್ ಅವರ ೨೩ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumars-biggest-statue-unveiled-in-bellary/articleshow/97252051.cms |title=Puneeth Rajkumar's biggest statue unveiled in Bellary |website=[[The Times of India]] |date=23 January 2023 |access-date=25 February 2023 |archive-date=1 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201215549/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumars-biggest-statue-unveiled-in-bellary/articleshow/97252051.cms |url-status=live}}</ref> * ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಅವರು ಗೋವಿಂದರಾಜನಗರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ನಾಯಂಡಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನಟರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಹುವಿಶೇಷ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=2023-03-23 |title=ಡಾ.ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಮಲ್ಟಿಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ ಸಿಎಂ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ |url=https://tv9kannada.com/karnataka/bengaluru/dr-puneeth-rajkumar-multispeciality-hospital-inauguration-cm-bommai-speech-at-bengaluru-news-in-kannada-rks-au56-541731.html |access-date=2023-03-25 |website=TV9 Kannada |language=kn |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125051107/https://tv9kannada.com/karnataka/bengaluru/dr-puneeth-rajkumar-multispeciality-hospital-inauguration-cm-bommai-speech-at-bengaluru-news-in-kannada-rks-au56-541731.html |url-status=live}}</ref> * ಕರ್ನಾಟಕ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆ ೩೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ರಂದು ಹಠಾತ್ ಹೃದಯಾಘಾತ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ''ಡಾ. ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಹೃದಯ ಜ್ಯೋತಿ ಯೋಜನೆ''ಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2023-11-01 |title=Karnataka launches Dr Puneeth Rajkumar Hrudaya Jyoti Yojana for cardiac emergencies |url=https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/karnataka-launches-dr-puneeth-rajkumar-hrudaya-jyoti-yojana-for-cardiac-emergencies-101698813975871.html |access-date=2024-03-05 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ಯೋಜನೆಯ ಎರಡನೇ ಹಂತವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/phase-2-of-puneeth-rajkumar-hrudaya-jyothi-scheme-to-be-launched-today-2937383 |title=Phase 2 of Puneeth Rajkumar Hrudaya Jyothi scheme to be launched today |date=15 March 2024}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ, ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದಾಗಿ ೧೦ ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಎದೆ ನೋವು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ೧೦ ಮಂದಿ ರೋಗಿಗಳು ಹೊಸ ಜೀವನವನ್ನು ಪಡೆದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/timely-treatment-saves-10-lives-in-10-days-under-puneeth-rajkumar-hrudaya-jyothi-scheme/article68371529.ece |title=Timely treatment saves 10 lives in 10 days under Puneeth Rajkumar Hrudaya Jyothi scheme |work=The Hindu |date=5 July 2024 |last1=Yasmeen |first1=Afshan}}</ref> ೮೬ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅದರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ೨೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ರಂದು "ವಿಶ್ವ ಹೃದಯ ದಿನ"ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ತಾಲೂಕುಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-to-soon-extend-puneeth-rajkumar-hrudaya-jyothi-yojane-to-all-taluks/article68694929.ece |title=Karnataka to soon extend Puneeth Rajkumar Hrudaya Jyothi Yojane to all taluks |work=The Hindu |date=29 September 2024}}</ref> * ಕೆಲವು ಬೆಂಗಳೂರಿಗರು ೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ರಂದು [[ಬಸವನಗುಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=Bengaluru mural pays tribute to 'power star' Puneeth Rajkumar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bangalore/bengaluru-mural-pays-tribute-to-power-star-puneeth-rajkumar/articleshow/105724988.cms |access-date=2024-03-05 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> * ೫ರಿಂದ ೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೪ರವರೆಗೆ ನಡೆದ ೧೩ನೇ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಅಂಚೆಚೀಟಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ''ಕರ್ನಾಪೆಕ್ಸ್ – ೨೦೨೪'' ನಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ "ವಿಶೇಷ ಅಂಚೆ ಕವರ್" ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/a-festival-of-stamps-to-be-held-from-january-5-in-bengaluru/article67702968.ece |title=A Festival of Stamps' to be held from January 5 in Bengaluru |newspaper=The Hindu |date=4 January 2024 |access-date=6 January 2024 |archive-date=6 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106110751/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/a-festival-of-stamps-to-be-held-from-january-5-in-bengaluru/article67702968.ece/amp/ |url-status=live}}</ref> * ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೪ರಂದು [[ಮೈಸೂರು]]ನ ದಸರಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://starofmysore.com/free-mass-marriage-to-mark-puneeth-rajkumars-birth-anniversary/ |title=Free mass marriage to mark Puneeth Rajkumar's birth anniversary |date=7 February 2024}}</ref> * ಜನವರಿ ೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ, ಶುಭಾಕರ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ "ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಇಂಟು ಎಐ: ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಇಂಟರ್ವ್ಯೂ ಪ್ಲೇಬುಕ್" ಎಂಬ [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ಎಐ]] ಕುರಿತ ಪುಸ್ತಕವು ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಉದಾರತೆಯಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bangalore/puneeth-rajkumars-generosity-inspires-this-playbook-about-ai/articleshow/117477967.cms |title=Puneeth Rajkumar's generosity inspires this playbook about AI |work=The Times of India |date=23 January 2025}}</ref> * [[ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆ]]ಯು ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ೫೦ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ರಂದು ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಐದು ವಿಶೇಷ ಚಿತ್ರ ಅಂಚೆಪತ್ರಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.udayavani.com/english-news/india-post-issues-postcards-of-actor-puneeth-rajkumar-to-celebrate-his-50th-birth-anniversary |title=India Post issues postcards of actor Puneeth Rajkumar to celebrate his 50th birth anniversary |date=10 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/commemorative-picture-postcard-on-puneeth-rajkumar-to-be-released-tomorrow/article69307513.ece |title=Commemorative picture postcard on Puneeth Rajkumar to be released tomorrow |work=The Hindu |date=8 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/civic/celebrating-the-legend/articleshow/118860927.cms |title=Celebrating the legend}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category}} * {{Twitter|PuneethRajkumar}} * {{IMDb name|4272017}} [[ವರ್ಗ:1975ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:2021ರಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:20ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:20ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:21ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:21ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ದಕ್ಷಿಣ) ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಬಾಲ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ-ಪಾಪ್ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಗೇಮ್ ಶೋ ನಿರೂಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಬಾಲ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಧ್ವನಿ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಸ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ದೂರದರ್ಶನ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಕುಟುಂಬ]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (SIIMA) ವಿಜೇತರು]] rd5nxns3ttlejwxfrapwhfgrg6xgz91 0 20887 1434919 1361496 2026-10-29T15:48:20Z ~2026-57890-62 102812 /* */ 1434919 wikitext text/x-wiki [[Image:Earth's City Lights by DMSP, 1994-1995 (large).jpg|right|thumb|350px|ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ಭೂಮಿಯು ಕಾಣುವ ಬಗೆ. ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] [[File:Waning Moon.jpg|thumb|[[Waning moon]]]] [[File:Nott painting.jpg|thumb|right|[[Nótt]], the personification of night in [[Norse mythology]], rides her horse in this 19th-century painting by [[Peter Nicolai Arbo]].]] '''ರಾತ್ರಿ''' ಅಥವಾ '''ಇರುಳು''' [[ಸೂರ್ಯ]]ನು [[ಕ್ಷಿತಿಜ]]ದ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಮಯ. ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು [[ಹಗಲು]]. ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯವು [[ಋತು]], ಕಾಲಮಾನ, [[ಅಕ್ಷಾಂಶ]], [[ರೇಖಾಂಶ]]ಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} mmbavc9fmz36t9unil98otlu4gpw1y8 1434946 1434919 2026-10-30T02:21:57Z A826 72368 Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-57890-62|~2026-57890-62]] ([[User talk:~2026-57890-62|talk]]) to last revision by [[User:Anzx-ooo|Anzx-ooo]] 1361496 wikitext text/x-wiki [[Image:Earth's City Lights by DMSP, 1994-1995 (large).jpg|right|thumb|350px|ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ಭೂಮಿಯು ಕಾಣುವ ಬಗೆ. ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] [[File:Waning Moon.jpg|thumb|[[Waning moon]]]] [[File:Nott painting.jpg|thumb|right|[[Nótt]], the personification of night in [[Norse mythology]], rides her horse in this 19th-century painting by [[Peter Nicolai Arbo]].]] '''ರಾತ್ರಿ''' ಅಥವಾ '''ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯ'''ವು [[ಸೂರ್ಯ]]ನು [[ಕ್ಷಿತಿಜ]]ದ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಮಯ. ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು [[ಹಗಲು]]. ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯವು [[ಋತು]], ಕಾಲಮಾನ, [[ಅಕ್ಷಾಂಶ]], [[ರೇಖಾಂಶ]]ಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಾಲ]] 10yeeoxteyuhqp7sqf3onrqhng8iref 0 21344 1434972 1381287 2026-10-30T08:16:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434972 wikitext text/x-wiki '''ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ''' ಅಥವಾ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (artificial intelligence) ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ವಿಭಾಗ. ಪ್ರಮುಖ AI ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು "ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯುಳ್ಳ ಯಂತ್ರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯಂತ್ರವು ತನ್ನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ತನಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಗುರಿಯತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತಾವೇ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಮರು ರಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂಬುದು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ವಾದ.  ಯಂತ್ರಗಳ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲೆಯುಂಟೆ? ಮಾನವನ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ನಡುವೆ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆಯೆ? ಯಂತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಗಳಿರಲು ಸಾಧ್ಯವುಂಟೆ? ಇದು ಒಂದು ಸವಾಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇದು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಫೂರ್ತಿ.<ref> ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಯಂತ್ರಗಳ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಗಣಕದ ಮೂಲಕ ನಿಯೋಗಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ. ಗುರಿಗಳು, ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಗ್ರಹಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ {{Harvtxt|Russell|Norvig|2003}}ವಿದೆ. ಇತರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. </ref><ref>[[ಜಾನ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ)|ಜಾನ್‌‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕರ್ಟಿ]]ರವರ [http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai/whatisai.html ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಎಂದರೇನು?] ನೋಡಿ </ref> ಮಾನವರ ಕೇಂದ್ರ ಗುಣ, ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ - ''[[ಹೊಮೊ ಸೆಪಿಯೆನ್]]'' ಗಳ [[ತಿಳಿವಳಿಕೆ]]-ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. - ಅರ್ಥಾತ್ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು- ಅದೆಷ್ಟು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಯಂತ್ರವೂ ಅನುಕರಿಸಬಹುದು.<ref name="DP"> [[ಡರ್ಟ್‌ಮೌತ್‌ ಸಭೆಗಳು|ಡಾರ್ಟ್‌ಮತ್‌ ಪ್ರಸ್ತಾಪ]]: * {{Harvnb|McCarthy|Minsky|Rochester|Shannon|1955}} </ref> [[ಪುರಾತನ ಕಾಲ|ಪುರಾತನ]] ಕಾಲದಿಂದಲೂ [[AIನ ಇತಿಹಾಸ ಪುರಾಣ ಕಟ್ಟುಕಥೆ ಮತ್ತು ಚಿಂತನಗಳಲ್ಲಿ|ಪುರಾಣ]], [[ಕಟ್ಟುಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ಕಟ್ಟುಕಥೆ]] ಮತ್ತು [[AIನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಹೇಳಲಾದ [[ಮನಸ್ಸು|ಮನಸ್ಸಿನ]] ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗರ್ವಿಗಳ ಮಿತಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ತಾತ್ವಿಕ ವಿವಾದಾಂಶಗಳನ್ನು ಇದು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ.<ref name="MCCORDUCK"> ಇದು [[ಪಮೆಲಾ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೊರ್ಡಕ್‌]]ರವರ ''ಮೆಷೀನ್ಸ್‌ ದ್ಯಾಟ್‌ ಥಿಂಕ್‌'' ಕೇಂದ್ರ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. "ಪೂಜ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಂತೆ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಲು ನಾನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ." ಎಂದು ಆಕೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.{{Harv|McCorduck|2004|p=34}} "ಒಂದು ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಬೌದ್ಧಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಆಲೋಚನೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಕನಸಾಗಿತ್ತು." {{Harv|McCorduck|2004|p=xviii}} "ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸ ತಿರಸ್ಕಾರದ ಉದ್ಗಾರ, ವಿಚಿತ್ರ, ಹಾಸ್ಯಮಯ, ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ನೈಜ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಮತ್ತು ನಮಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದನ್ನು ಮರುಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸಾಧಾರಣ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳೊಳಗೆ ಹೊಂದಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ನೈಜತೆ ನಡುವೆ ಹಲವು ಅನುಕೂಲ ಮತ್ತು ಅನಾನುಕೂಲಗಳಿವೆ, ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಾವು ಏನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೊ. ಅದನ್ನು ನಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಒದಗಿಸುವವು. ನಾವು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಯ ಅಸಂಗತ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದೇವೆ." {{Harv|McCorduck|2004|p=3}}ಇವುಗಳು [[ಹೆಲಿನಿಸ್ಟಿಕ್‌|ಗ್ರೀಕ್‌ ದೇಶದ]] ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಆಕೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು "ದೇವರಿಗೆ ರೂಪ ನೀಡುವುದು" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. {{Harv|McCorduck|2004|p=340-400}} </ref> ಬೆರಗಾಗಿಸುವಂತಹ ಆಶಾವಾದದ ವಿಷಯವಾಗಿರುವ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು<ref name="ReferenceA">ಹಿಂದಿನ AI ಸಂಶೋಧಕರ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ([[AIಯ ಇತಿಹಾಸ#ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ|AIನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]]ನ್ನು ನೋಡಿ) [[ರೇ ಕುರ್ಜ್‌ವೇಲಿ|ರೇ ಕುರ್ಜ್‌ವೇಲ್‌]]ರಂತಹ ಆಧುನಿಕ [[ಟ್ರ್ಯಾಂಶುಮ್ಯಾನಿಸಮ್‌|ಟ್ರ್ಯಾಂಶುಮ್ಯಾನಿಸ್ಟ್‌ಗಳ]] ಆಲೋಚನೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ದಿಗಿಲುಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಹಿನ್ನಡೆಗಳನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿದೆ,<ref name="ReferenceA"/> ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅತಿ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸಬಲ್ಲುದುದಾಗಿದೆ. <ref name="AI_APPS"> ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಿದ AI ಅನ್ವಯಗಳು * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=28}} * {{Harvnb|Kurzweil|2005|p=265}} * {{Harvnb|NRC|1999|pp=216-222}} </ref> AI ಸಂಶೋಧನೆಯು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಉನ್ನತ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟತೆಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ, ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ "ವಿಘಟನೆ"ಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="FRAG"> AIನ್ನು ಉಪವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುವುದು: * {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=421-425}} </ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಆಯಾ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಅನ್ವಯಿಕೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ತಾತ್ವಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಸುತ್ತ AIನ ಉಪ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಸಂಘಟಿತವಾಗಿವೆ. AIನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ತರ್ಕ, ಜ್ಞಾನ, ಯೋಜನೆ, ಕಲಿಕೆ, ಸಂವಹನ, ಗ್ರಹಿಕೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಬಳಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="I"> ಈ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಸ್ವಭಾವಗಳ ಪಟ್ಟಿಯು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ AI ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003}} * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004}} * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998}} * {{Harvnb|Nilsson|1998}} </ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (ಅಥವಾ "[[ದೃಢ AI|ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ AI]]") ಈಗಲೂ (ಕೆಲವು) ಸಂಶೋಧನೆಗಳ <ref name="GI"> ಸಾಮಾನ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ([[ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ AI]]) AIಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಪರಿಚಯಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ: * {{Harvnb|Kurzweil|1999}} ಮತ್ತು {{Harvnb|Kurzweil|2005}} </ref> ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಹಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ನಂಬುತ್ತಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=July 2009}}<ref>{{Cite web |last=Haley |first=Albert |date=24-07-2024 |title=OpenAI's Roadmap to AGI: 5-Level Development Strategy |url=https://chatgpt4online.org/openai-5-level-development-strategy-to-agi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728053515/https://chatgpt4online.org/openai-5-level-development-strategy-to-agi/ |archive-date=2024-07-28 |access-date=27-07-2024 |website=ChatGPT 4 Online |url-status=bot: unknown }}</ref>. == AI ಸಂಶೋಧನೆಯ ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of artificial intelligence|Timeline of artificial intelligence}} 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, [[ನರವಿಜ್ಞಾನ|ನರಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ಪರಿಶೋಧನೆಗಳು, [[ಮಾಹಿತಿ]] ಕುರಿತ ಹೊಸ ಗಣಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತ, [[ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್|ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್ಸ್‌]] ಎನ್ನಲಾದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಮಾನವ ಗಣಿತ ತರ್ಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅನುಕರಣೆ ಮಾಡಲು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾದ [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಗಣಕ]]ದ ಆವಿಷ್ಕರಣ - ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯುಳ್ಳ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು<ref name="CYBER"> AIಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪೂರ್ವಸೂಚಕಗಳು: * {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=51-107}} * {{Harvnb|Crevier|1993|pp=27-32}} * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=15,940}} * {{Harvnb|Moravec|1988|p=3}} [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಇತಿಹಾಸ#ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ನರಮಂಡಲಗಳು|ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು]] [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ನರಮಂಡಲ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ. [[ಅಲಾನ್‌ ಟ್ಯುರಿಂಗ್‌]], [[ಜಾನ್‌ ವೊನ್‌ ನಿವುಮಾನ್‌|ಜಾನ್‌ ವೊನ್‌ ನ್ಯುಮನ್ನ್‌]], [[ನೊಬರ್ಟ್‌ ವೀನರ್‌|ನೊರ್ಬರ್ಟ್‌ ವೇನರ್‌]], [[ಕ್ಲೌಡ್‌ ಶಾನ್ನೊನ್‌]], [[ವಾರೆನ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಲಫ್‌|ವಾರ್ರೆನ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಲಫ್‌]], [[ವಾಲ್ಟರ್‌ ಪಿಟ್ಟಿಸ್‌|ವಾಲ್ಟರ್‌ ಪಿಟ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಡೋನಾಲ್ಡ್‌ ಹೆಬ್ಬ್‌|ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಹೆಬ್ಬ್‌]]ರವರು [[ಗಣಕೀಕರಣದ ಸಿದ್ಧಾಂತ]], [[ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್‌]]ಗಳು, [[ಮಾಹಿತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ಮತ್ತು [[ನರಮಂಡಲಗಳು|ನರಮಂಡಲ]]ಜಾಲಗಳ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದವರ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖರು. </ref> 1956ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ [[ಡರ್ಟ್‌ಮೌತ್‌ ಕಾಲೇಜು|ಡಾರ್ಟ್‌ಮೌತ್ ಕಾಲೇಜ್‌]]ನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ AI ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನ ಪೀಠ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref> [[ಡರ್ಟ್‌ಮೌತ್‌ ಸಭೆ|ಡಾರ್ಟ್‌ಮತ್‌ ಸಭೆ]]: * {{Harvnb|McCorduck|pp=111-136}} * {{Harvnb|Crevier|1993|pp=47-49}} * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=17}} * {{Harvnb|NRC|1999|pp=200-201}} </ref> ಹಾಜರಿದ್ದವರ ಪೈಕಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಜಾನ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ)|ಜಾನ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ]], [[ಮಾರ್ವಿನ್‌ ಮಿನ್‌ಸ್ಕಿ|ಮಾರ್ವಿನ ಮಿನ್ಸ್ಕಿ,]] [[ಅಲ್ಲೆನ್‌ ನೆವೆಲ್‌|ಅಲೆನ ನೆವೆಲ್]] ಅನೇಕ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ AI ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಹಾರ್ಬರ್ಟ್‌ ಸಿಮಾನ್‌|ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಸೈಮನ್‌]] ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ [[MIT]], [[ಕಾರ್ನೆಜಿ ಮೆಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|CMU]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟಾಂಫರ್ಡ್‌|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್‌]] ನಲ್ಲಿ AI ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಹಲವರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಆದೇಶ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಬರೆದರು:<ref> ರುಸ್ಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು ನೊರ್ವಿಗ್‌ರವರು "ಗಣಕವು ಚಾಣಾಕ್ಷ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುವುದು" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.{{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=18}} </ref> ಗಣಕಗಳು ಬೀಜ ಗಣಿತದಲ್ಲಿನ ಪದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು, ತಾರ್ಕಿಕ ಪ್ರಮೇಯಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref> AIಯ "[[AIನ ಇತಿಹಾಸ#ಸುವರ್ಣಕಾಲ|ಸುವರ್ಣ ವರ್ಷಗಳು]]" (ಯಶಸ್ವಿ ಸಾಂಕೇತಿಕ ತರ್ಕ ಪತ್ತೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು 1956-1973): * {{Harvnb|McCorduck|pp=243-252}} * {{Harvnb|Crevier|1993|pp=52-107}} * {{Harvnb|Moravec|1988|p=9}} * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=18-21}} [[ಡೇನಿಯಲ್‌ ಬೊಬ್ರೊವ್‌|ಡೇನಿಯಲ್‌ ಬಾಬ್ರೊವ್‌]]ರವರ [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ (ಗಣಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌)|ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್‌]], [[ಅಲ್ಲೆನ್‌ ನೆವೆಲ್‌|ನೆವೆಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹಾರ್ಬರ್ಟ್‌ ಸಿಮಾನ್‌|ಸಿಮೊನ್‌]]ರವರ [[ತರ್ಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಿ]] ಮತ್ತು [[ಟೆರ್ರಿ ವಿನೊಗ್ರಾಡ್‌]]ರವರ [[SHRDLU|ಶೃಡ್ಲು]] ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‍‌ಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. </ref> 60ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ [[DARPA|U.S. ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ]] ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಅನುದಾನ ನೀಡಿತು,<ref> 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ AIನಲ್ಲಿನ ಶುದ್ಧ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ [[DARPA]] ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿತು: * {{Harvnb|McCorduck|2005|pp=131}} * {{Harvnb|Crevier|1993|pp=51, 64-65}} * {{Harvnb|NRC|1999|pp=204-205}} </ref> ಮತ್ತು ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು: * 1965, [[ಎಚ್‌. ಎ. ಸಿಮನ್‌|ಎಚ್. ಎ. ಸೈಮನ್‌]]: "ಮಾನವನು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯಂತ್ರಗಳು ಮುಂದಿನ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳೊಳಗೆ ಮಾಡಬಲ್ಲವು." <ref> {{Harvnb|Simon|1965|p=96}}ವು {{Harvnb|Crevier|1993|p=109}}ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. </ref> * 1967, [[ಮಾರ್ವಿನ್‌ ಮಿನ್‌ಸ್ಕಿ|ಮಾರ್ವಿನ ಮಿನ್ಸ್ಕಿ]]: "ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನೊಳಗೆ... 'ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ' ಸೃಷ್ಟಿ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪರಿಹಾರವಾಗಲಿದೆ." <ref> {{Harvnb|Minsky|1967|p=2}}ವು {{Harvnb|Crevier|1993|p=109}}ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. </ref> ತಾವು ಎದುರಿಸಿದ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಅವರು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದರು.<ref> [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಇತಿಹಾಸ#ಸಮಸ್ಯೆಗಳು|ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಇತಿಹಾಸ — ಸಮಸ್ಯೆಗಳು]] ನೋಡಿ. </ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ [[ಸರ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಲೈಟ್‌ಹಿಲ್‌|ಸರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಲೈಟ್‌ಹಿಲ್]] ರವರ ಟೀಕೆಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಫಲಕಾರಿಯಾಗುವಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವಂತೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೇರಿದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, 1974ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಪರೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪರಿಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ಹಣಕಾಸು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು, ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಮೊದಲ [[AI ಶೀತಲ ಕಾಲ]]ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref> ಮೊದಲ [[AI ಶೀತಲ ಕಾಲ]]: * {{Harvnb|Crevier|1993|pp=115-117}} * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=22}} * {{Harvnb|NRC|1999|pp=212-213}} * {{Harvnb|Howe|1994}} </ref> [[ಪರಿಣತ ಗಣಕಗಳು|ನುರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳ<ref name="EXPERT"> ಪರಿಣಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು: * {{Harvnb|ACM|1998|loc=I.2.1}}, * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=22−24}} * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=227-331}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 17.4}} * {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=327-335, 434-435}} * {{Harvnb|Crevier|1993|pp=145-62, 197−203}} </ref> ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ 80ರ ದಶಕದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ AI ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪುನಶ್ಚೇತನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಒಬ್ಬ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ವು ಮಾನವ ತಜ್ಞರ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ನೈಪುಣ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯನುಕರಣೆ ಮಾಡುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ AI ಆದೇಶ ಸರಣಿಯಾಗಿತ್ತು. 1985ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ AIಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರುಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಪುನ: ಹಣಕಾಸು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದವು.<ref> 1980ರ ಏರಿಕೆ: [[ಪರಿಣಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು|ಪರಿಣಿತ ಗಣಕಗಳು]], [[ಐದನೇ ಪೀಳಿಗೆ ಗಣಕ|ಐದನೇ ಪೀಳಿಗೆಯ ಯೋಜನೆ]], [[ಆಲ್ವೆ|ಅಲ್ವಿ]], [[ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿದ್ಯುನ್ಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಗಣಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|MCC]], [[ಭವಿಷ್ಯ ಉದ್ದೇಶದ ಗಣಕೀಕರಣ ಮೂಲ|SCI]] ಏರಿಕೆ: * {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=426-441}} * {{Harvnb|Crevier|1993|pp=161-162,197-203, 211, 240}} * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=24}} * {{Harvnb|NRC|1999|pp=210-211}} </ref> ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 1987ರಲ್ಲಿ, [[ಲಿಸ್ಪ್‌ ಯಂತ್ರ|ಲಿಸ್ಪ್ ಯಂತ್ರ]]ದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕುಸಿತ ಆರಂಭವಾಗಿ, AI ಪುನ: ಅಪಖ್ಯಾತಿಯ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿತು, ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ [[AI ಶೀತಲ ಕಾಲ]] ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref> ಎರಡನೇ [[AI ಶೀತಲ ಕಾಲ]]: * {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=430-435}} * {{Harvnb|Crevier|1993|pp=209-210}} * {{Harvnb|NRC|1999|pp=214-216}} </ref> 90ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 21ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ, AI ತನ್ನ ಅತಿ ಮಹತ್ವದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅದು ತೆರೆಮರೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಬಂತಿತ್ತು. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು [[ಜಾರಿವ್ಯವಸ್ಥೆ|ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ತಂತ್ರಗಳು,]] [[ದತ್ತಾಂಶ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]], [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆ]] ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಇತರೆ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="AI_APPS"/> ಇದರ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದವು: ಇಂದಿನ ಗಣಕಗಳ ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ([[ಮೂರ್‌ನ ನಿಯಮ|ಮೂರ್‌ನ ಕಾನೂನು]] ನೋಡಿ), ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು, ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನವಾಗಿರುವ AI ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಹೊಸ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗಣಿತದ ದೃಢ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಶೋಧಕರ ಹೊಸ ಬದ್ಧತೆ.<ref name="VOTN"> ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಈಗ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ("[[ಶುದ್ಧ vs ಕಚ್ಚಾ|ಕೌಶಲ್ಯಗಳ]] ವಿಜಯ"): * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=25-26}} * {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=486-487}} </ref> == AIನ ಸಿದ್ಧಾಂತ == {{portalpar|Mind and Brain}} {{Main|Philosophy of artificial intelligence}} ಮಾನವನ [[ಮನಸ್ಸು|ಮನಸ್ಸಿನ]] ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಮರು ರಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂಬ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ವಾದ, ಒಂದು ಸವಾಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಈ [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಫೂರ್ತಿ. ಯಂತ್ರಗಳ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲೆಯುಂಟೆ? ಮಾನವನ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ನಡುವೆ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆಯೆ? ಯಂತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ [[ಮನಸ್ಸು]] ಮತ್ತು [[ಅರಿವು|ಪ್ರಜ್ಞೆ]]ಗಳಿರಲು ಸಾಧ್ಯವುಂಟೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಭಾವೀ ಉತ್ತರಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:<ref> ಕೆಳಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ವಿಷಯದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=947-960}} * {{Harvnb|Fearn|2007|pp=38-55}} </ref> ;[[ಗಣಕೀಯ ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ಟುರಿಂಗ್‌ನ "ಚತುರ ಒಡಂಬಡಿಕೆ"]] :''ಯಂತ್ರವೊಂದು ಮಾನವರಷ್ಟೇ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಅದು ಮಾನವರಷ್ಟೇ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿರುತ್ತದೆ.'' ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಯಂತ್ರದ ನಡವಳಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ನಾವು ಅದರ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂದು [[ಅಲಾನ್‌ ಟ್ಯುರಿಂಗ್‌|ಅಲಾನ್ ಟುರಿಂಗ್]] ತಮ್ಮ ಪ್ರಮೇಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ [[ಟ್ಯುರಿಂಗ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆ|ಟುರಿಂಗ್ ಪರೀಕ್ಷೆ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾಗಿದೆ.<ref> [[ಟ್ಯುರಿಂಗ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯ ತಾತ್ವಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು: :* {{Harvnb|Turing|1950}}, :* {{Harvnb|Haugeland|1985|pp=6-9}}, :* {{Harvnb|Crevier|1993|p=24}}, :* {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=2-3 and 948}} </ref> ;[[ಡಾರ್ಟ್‌ಮೌತ್ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು|ಡಾರ್ಟ್‌ಮೌತ್‌ ಪ್ರಸ್ತಾಪ]] :''"ಕಲಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗ ಅಥವಾ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಅದೆಷ್ಟು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ವಿವರಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂದರೆ ಯಂತ್ರ ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯನುಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು."'' 1956ರ [[ಡರ್ಟ್‌ಮೌತ್‌ ಸಭೆಗಳು|ಡಾರ್ಟ್‌ಮೌತ್‌ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ಕ್ಕಾಗಿನ ಪ್ರಸ್ತಾಪದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹಲವು AI ಸಂಶೋಧಕರ ನಿಲುವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="DP"/> ;[[ಭೌತಿಕ ಚಿಹ್ನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ನೆವೆಲ್ ಮತ್ತು ಸೈಮನ್‌ರ ಭೌತಿಕ ಚಿಹ್ನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಧಾರಿತ ಕಲ್ಪನೆ]] :''"ಭೌತಿಕ ಚಿಹ್ನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾರ್ಗೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ."'' ಈ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಹ್ನೆಯ ಕುಶಲ ಬಳಕೆಯೇ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಮೂಲತತ್ವ.<ref name="NS"> [[ಭೌದ್ಧಿಕ ಸಂಕೇತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಬೌದ್ಧಿಕ ಚಿಹ್ನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳ ಕಲ್ಪನೆ: :* {{Harvnb|Newell|Simon|1976|p=116}} :* {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=18}} </ref> ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಮಾನವನ ನೈಪುಣ್ಯವು ಜಾಗೃತ (ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ) ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಕುಶಲ ಬಳಕೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸುಪ್ತ ಸಹಜ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ "ಗ್ರಹಿಕೆ"ಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ ಎಂದು [[ಹಬರ್ಟ್‌ ಡ್ರೆಫುಸ್‌|ಹ್ಯುಬರ್ಟ್ ಡ್ರೆಫುಸ್]] ವಾದಿಸಿದರು.<ref> ಡ್ರೆಫುಸ್‌ರವರು [[ಭೌದ್ಧಿಕ ಸಂಕೇತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಬೌದ್ಧಿಕ ಚಿಹ್ನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಕಲ್ಪನೆಯ [[ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ|ಅಗತ್ಯ]] ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದನ್ನು ಅವರು "ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಊಹೆ" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ: "ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿಯ ಬಿಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಧನವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮನಸ್ಸು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು". {{Harv|Dreyfus|1992|p=156}}</ref><ref> ಡ್ರೆಫುಸ್‌ರವರ AIಯ ವಿಮರ್ಶನ ಕಲೆ: :* {{Harvnb|Dreyfus|1972}}, :* {{Harvnb|Dreyfus|Dreyfus|1986}}, :* {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=950-952}}, :* {{Harvnb|Crevier|1993|pp=120-132}} ಮತ್ತು</ref> ;[[ಗೋಡೆಲ್‌ರ ಅಪೂರ್ಣತೆಯ ಪ್ರಮೇಯ]] :''[[ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗಣಕ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್) ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನೈಜ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು.'' ಯಂತ್ರಗಳು ಏನೇನು ಮಾಡಬಲ್ಲದೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಗೋಡೆಲ್‌ರ ಪ್ರಮೇಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವವರ ಪೈಕಿ [[ರೋಜರ್‌ ಪೆನ್ರೋಸ್‌|ರೊಜರ್ ಪೆನ್ರೊಸ್‌]] ಕೂಡ ಒಬ್ಬರು.<ref> ಇದು ಗೋಡಲ್‌ನ ಪ್ರಮೇಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ.</ref><ref> ಗಣಿತೀಯ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ: :* {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=949}} :* {{Harvnb|McCorduck|2004|p=448-449}}ಖಂಡನಾರ್ಹ ಗಣಿತೀಯ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ: :* “(2) ಗಣಿತೀಯ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ”ಯಡಿ {{Harvnb|Turing|1950}} :* {{Harvnb|Hofstadter|1979}},ಗಣಿತೀಯ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು: :* {{Harvnb|Lucas|1961}}, :* {{Harvnb|Penrose|1989}}.ಹಿನ್ನೆಲೆ: :* {{Harvnb| Gödel|1931}}, {{Harvnb|Church|1936}}, {{Harvnb|Kleene|1935}}, {{Harvnb|Turing|1937}}</ref> ;[[ಚೀನೀ ಕೋಣೆ#ದೃಢ AI|ಸೆರ್ಲೆರ ದೃಢ AI ಊಹನೆ]] :''"ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯ ಆದಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಗಣಕ ಮಾನವರ ಮನದಂತೆಯೇ ತನ್ನ ಮನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಲ್ಲದು."'' ಈ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು <ref> ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು {{Harvtxt|Searle|1999}}ನಿಂದ ಬಂದಿರುವುದು ಮತ್ತು {{Harvnb|Dennett|1991|p=435}}ರಲ್ಲಿ ಸಹ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೀರ್ಲೆರವರ ಮೂಲ ಸೂತ್ರೀಕರಣವು "ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಮಾಡಿದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೆದುಳಿದ್ದಂತೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಪದಶಃ ಹೇಳಿದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಅರಿಯುವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ." {{Harv|Searle|1980|p=1}}. ಬಲಶಾಲಿ AIಯನ್ನು {{Harvtxt|Russell|Norvig|2003|p=947}}ರಿಂದ ಸಮಾನವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ: "ಯಂತ್ರಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದಾದ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು (ಅಥವಾ, ಬಹುಶಃ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳು ಬುದ್ಧಿವಂತರಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ) ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು 'ದುರ್ಬಲ AI' ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು (ಕೃತಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಲು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದಂತೆ) 'ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ AI' ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ."</ref> ಸೆರ್ಲೆಯು ತಮ್ಮ [[ಚೈನೀಸ್‌ ಕೋಣೆ|ಚೀನೀ ಕೋಣೆ]] ವಾದದೊಂದಿಗೆ ವಿರೋಧಿಸಿದರು, ಈ ವಾದ ಗಣಕದ ''ಒಳಗೆ'' ನೋಡಿ "ಮನಸ್ಸು" ಎಲ್ಲಿರಬಹುದೆಂದು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref> ಸೀರ್ಲೆರವರ [[ಚೌನೀಸ್‌ ಕೋಣೆ|ಚೀನಾದವರ ಕೋಣೆ]] ಚರ್ಚೆ: :* {{Harvnb|Searle|1980}}, {{Harvnb|Searle|1991}} :* {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=958-960}} :* {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=443-445}} :* {{Harvnb|Crevier|1993|pp=269-271}} </ref> ;[[ಕೃತಕ ಮೆದುಳು]] ವಾದ :''ಮೆದುಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯನುಕರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.'' ಮೆದುಳನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಿ ಯಂತ್ರಾಂಶ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಾಂಶಗಳೊಳಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಪ್ರತ್ಯನುಕರಣ ಮೂಲದಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು [[ಹಾನ್ಸ್‌ ಮೋರವೆಕ್‌|ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಮೊರವೆಕ್,]] [[ರೇ ಕುರ್ಜ್‌ವೇಲಿ|ರೇ ಕರ್ಜ್‌ವೇಲ್‌]] ಮತ್ತು ಇತರರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref> ಕೃತಕ ಮೆದುಳು: :* {{Harvnb|Moravec|1988}} :* {{Harvnb|Kurzweil|2005|p=262}} :* {{Harvnb|Russell|Norvig|p=957}} :* {{Harvnb|Crevier|1993|pp=271 and 279}}70ನೇ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ಗ್ಲೆಮೋರ್‌|ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ಗ್ರೆಮರ್‌]]ರವರು ಈ ಚರ್ಚೆಯ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಕಾರವಾದ (ಮೆದುಳು ಬದಲಿ ಕಲ್ಪನೆ) ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು 1980ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ [[ಜೆನಾನ್ ಪಿಲಿಸೈನ್‌|ಜೆನೊನ್‌ ಪಿಲಿಶಿನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್‌ ಸಿರ್ಲೆ|ಜಾನ್‌ ಸೀರ್ಲೆ]]ರವರು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಡೇನಿಯಲ್‌ ಡೆನ್ನೆಟ್ಟ್‌ರವರು ಬಹುಕಾರ್ಯದ ಯೋಚನೆ ಪ್ರಕಾರದಂತೆ ಮಾನವನ ಅರಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡನು. "ಕಾಂಶಿಯಸ್‌ನೆಸ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೇನ್ಡ್‌" ನೋಡಿ. </ref> == AI ಸಂಶೋಧನೆ == AI ಸಂಶೋಧನೆಯು 21ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿದಿದೆ, ಮತ್ತು ಆಳವಾಗಿ ಉಪ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆದರೆ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತಿವೆ.<ref name="FRAG"/> ಉಪ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರಗಳು, AIನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದಂತಹ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಹಳ ತೆರನಾಗಿರುವ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಅನ್ವಯಗಳು - ಇವಿಷ್ಟರ ಸುತ್ತಲೂ ಉಪ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿವೆ. === AIನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು === ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯನುಕರಿಸುವ (ಅಥವಾ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ) ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷಮತೆಗಳನ್ನು ಇವು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಗಮನವನ್ನು ತಮ್ಮತ್ತ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="I"/> ==== ನಿಗಮಾತ್ಮಕತೆ, ತರ್ಕ, ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ==== ಆರಂಭದ AI ಸಂಶೋಧಕರು, ಮಾನವನು ಫಲಕದ ಆಟಗಳನ್ನಾಡುವಾಗ ತಾರ್ಕಿಕ ನಿಗಮನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಹಾಗೂ ಜಟಿಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಹಂತ-ಹಂತದ ತಾರ್ಕಿಕ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref> ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹರಿಸುವುದು, ಒಗಟು ಬಿಡಿಸುವುದು, ಆಟ ಆಡುವುದು ಮತ್ತು ನಿಗಮನ: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|loc=chpt. 3-9}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|chpt. 2,3,7,9}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|loc=chpt. 3,4,6,8}}, * {{Harvnb|Nilsson|loc=chpt. 7-12}} </ref> 80ರ ಮತ್ತು 90ರ ದಶಕಗಳ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ AI ಸಂಶೋಧನೆಯು [[ಸಂಭಾವ್ಯತೆ]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, [[ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ|ಅನಿಶ್ಚಿತ]] ಅಥವಾ ಅಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಉನ್ನತ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.<ref> ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರ್ಕ ಪತ್ತೆ: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=452-644}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=345-395}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=333-381}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 19}} </ref> ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು, ಇಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಣಿಕೆಯ ಮೂಲಗಳ ಅಗತ್ಯವುಂಟು - ಹಲವಕ್ಕೆ ಈ ರೀತಿಯ ಅನುಭವವಾಗುವುದು - [[ಸಂಚಯಾತ್ಮಕ ಸ್ಪೋಟ|"ಸಂಯೋಜಕ ಸ್ಫೋಟ"]]: ಸಮಸ್ಯೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋದಾಗ ಒಟ್ಟು ಸ್ಮೃತಿ ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಗಣಕದ ಸಮಯ ಬೃಹತ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಬಗೆಹರಿಸುವಂತಹ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು AI ಸಂಶೋಧನೆಯ ಉನ್ನತ ಆದ್ಯತೆ.<ref> [[ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದಾದ|ಪಳಗಿಸಲಾಗದಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಚಯಾತ್ಮಕ ಸ್ಪೋಟ|ಸಂಚಯಾತ್ಮಕ ಸ್ಫೋಟ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=9, 21-22}} </ref> ವೇಗ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಅಂತರ್ಬೋಧೆಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ಆರಂಭದ AI ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾದರಿ ರೂಪಿಸಿದ ಹಂತ-ಹಂತವಾದ ನಿಗಮನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾನವರು ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವರು."ಉಪ-ಸಾಂಕೇತಿಕ" ಸಮಸ್ಯೆ-ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡು <ref> [[ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣ ವಿಜ್ಞಾನ|ಜ್ಞಾನ ಗ್ರಹಣ ವಿಜ್ಞಾನ]] ಹಲವಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ: * {{Harvtxt|Wason|1966}}ರವರು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಜನರು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಅಂತರ್ಬೋಧೆಯಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಿದ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]]ಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲು ಅದನ್ನು ಪುನಃ ಮಂಡಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದು. ([[ವಾಸನ್ ಆಯ್ಕೆ ಕಾರ್ಯ|ವ್ಯಾಸನ್‌ ಆಯ್ಕೆ ಕಾರ್ಯ]] ನೋಡಿ) * {{Harvtxt|Tversky|Slovic|Kahnemann|1982}}ರವರು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರ್ಕ ಪತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ಜನರು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. (ಹಲವಾರು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಗೆ [[ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣದ ಒಲವುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜ್ಞಾನ ಗ್ರಹಣದ ಒಲವುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ನೋಡಿ). * ಗಣಿತದಲ್ಲಿನ ನಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು ಸಹ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು "ದೇಹ"ದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಕೌಶಲ್ಯ ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಎಂದು {{Harvtxt|Lakoff|Núñez|2000}}ರವರು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರು. ([[ಗಣಿತದ ಉಗಮ ಎಲ್ಲಿ|ಗಣಿತದ ಉಗಮ ಎಲ್ಲಿಂದಾಯಿತು]] ನೋಡಿ) </ref> AI ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ: [[ಸಾಕಾರ|ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುವ]] ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟು [[ಇಂದ್ರಿಕ|ಸಂವೇದನಾ-ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ]] ನೈಪುಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉನ್ನತ ತರ್ಕಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವುದು; ಮಾನವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೆದುಳುಗಳೊಳಗಿನ ರಚನೆಗಳ ಪ್ರತ್ಯನುಕರಣೆಯಲ್ಲಿ [[ನರಮಂಡಲ|ನರಗಳ ಜಾಲ]] ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯತ್ನ. ==== ಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆ ==== {{Main|Knowledge representation|Commonsense knowledge}} [[ಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆ]]<ref> [[ಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆ]]: * {{Harvnb|ACM|1998|loc=I.2.4}}, * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=320-363}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=23-46, 69-81, 169-196, 235-277, 281-298, 319-345}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=227-243}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 18}} </ref> [[ಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಜ್ಞಾನ]]<ref> [[ಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=260-266}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=199-233}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. ~17.1-17.4}} </ref> ಗಳು AI ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರ ವಸ್ತು. ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿರುವ ಯಂತ್ರಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿಸ್ತೃತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೂ ಇದೆ. AI ನಿರೂಪಿಸಬೇಕಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಂದರೆ: ವಸ್ತುಗಳು, ಗುಣಗಳು, ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು;<ref name="DL"> ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದು: [[ಶಬ್ಧಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಾಲ|ಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಾಲ]]ಗಳು, [[ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ತರ್ಕ|ವಿವರಣೆ ತರ್ಕ‌]]ಗಳು, [[ಪರಂಪರೆ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ)|ಪರಂಪರೆ]] ([[ಚೌಕಟ್ಟು (ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ)|ಚೌಕಟ್ಟು]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಪತ್ರಿಕೆಗಳು (ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ)|ಲಿಪಿಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ): * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=349-354}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=174-177}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=248-258}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 18.3}} </ref> ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಘಟನೆಗಳು, ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಯ;<ref name="SC"> ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದು:[[ಸಂದರ್ಭ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಂದರ್ಭ ಕಲನ ಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಘಟನೆ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಸುಗಮ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ|ಸುಗಮ ಕಲನ ಶಾಸ್ತ್ರ]] ([[ಚೌಕಟ್ಟು ಸಮಸ್ಯೆ]] ಪರಿಹರಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ): * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=328-341}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=281-298}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 18.2}} </ref> <ref name="CC"> [[ಕಾರಣತ್ವ#ಕಾರಣಾತ್ಮಕ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ|ಕಾರಣಾರ್ಥ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ]]: * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=335-337}} </ref> ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು;<ref name="CC"/> ಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನ (ಇತರರಿಗೇನು ಗೊತ್ತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೇನು ಗೊತ್ತು)<ref name="BC"> ಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದು: [[ನಂಬಿಕೆ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಮಾದರಿ ತರ್ಕ]]ಗಳು: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=341-344}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=275-277}} </ref> ಮತ್ತು ಇತರೆ ಹಲವು, ಕಡಿಮೆ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗಿರುವಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು. "ಏನು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ" ಎಂಬುದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆಯು [[ಮೂಲತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ)|ಮೂಲತತ್ವ ವಿಚಾರ]]ವಾಗಿದೆ.<ref> [[ಮೂಲತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ)|ಮೂಲತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=320-328}} </ref> (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದಿಂದ ಒಂದು ಪದವನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆದು), ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವುದನ್ನು [[ಉತ್ತಮ ಮೂಲತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ಉಚ್ಚ ಮೂಲತತ್ವ ವಿಚಾರಗಳು]] ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ: ;[[ಪೂರ್ವ ನಿಗದಿತ ತರ್ಕ]] ಮತ್ತು [[ಪರಿಮಿತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆ]] :ಜನರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಹಲವಾರು ವಿಚಾರಗಳ ಪೈಕಿ, "ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು" ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ಬಂದು ಸಂವಾದ ಮಾಡಿದರೆ, ಜನರು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮುಷ್ಠಿಗಾತ್ರದ, ಹಾಡುವ, ಹಾರುವ ಪ್ರಾಣಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವರು. ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಮಾಹಿತಿ ನಿಜವಲ್ಲ. 1969<ref> {{Harvnb|McCarthy|Hayes|1969}}. ಮ್ಯಾಕ್‌ಕರ್ಟಿರವರು ಕಾರ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ನಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದಡಿ ಊಹೆಗಳ ವಿಶಾಲ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ತರ್ಕಬದ್ದದ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ {{Harvnb|Russell|Norvig|2003}} ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.</ref> ರಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ)|ಜಾನ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ]] ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಮಿತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದರು: AI ಸಂಶೋಧಕರು ನಿರೂಪಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಅಪವಾದಗಳುಂಟು. ಅಮೂರ್ತ ತರ್ಕಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಯಾವುದೂ ಸಹ ಸರಿ ಅಥವಾ ತಪ್ಪೆಂದು ಸುಮ್ಮನೆ ಹೇಳಲಾಗದು. AI ಸಂಶೋಧನೆಯು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಹಲವು ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿದೆ.<ref name="NML"> ನಿಗದಿತ ತರ್ಕಪತ್ತೆ ಮತ್ತು [[ನಿಗದಿತ ತರ್ಕ]], [[ಏಕತಾನತೆಯಿಲ್ಲದ ತರ್ಕ|ಏಕಮುಖೀಯವಲ್ಲದ ತರ್ಕ]]ಗಳು, [[ಪರಿಮಿತಿ ಕಲ್ಪನೆ (ತರ್ಕ)|ನಿರ್ಬಂಧ]], [[ಮುಚ್ಚಿದ ಪ್ರಪಂಚದ ಊಹೆ|ಮುಚ್ಚಿದ ಪ್ರಪಂಚ ಊಹೆ]], [[ಅಪವರ್ತನ]] ("ನಿಗದಿತ ತರ್ಕಪತ್ತೆ"ಯಡಿ ಪೂಲೆರವರು ''et al.'' ಸಂಭವ ಪಕ್ಷ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಇರಿಸಿದರು. ಲಜರ್ ''et al.'' ಇದನ್ನು "ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರ್ಕಪತ್ತೆ"ಯಡಿ ಇರಿಸಿದರು): :* {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=354-360}}, :* {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=248-256, 323-335}}, :* {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=335-363}}, :* {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=~18.3.3}} </ref> ;[[ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಜ್ಞಾನ]]ದ ಅಡ್ಡಳತೆ :ಸಾಧಾರಣ ಮಾನವನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವಂತಹ ಅಣುವಿನ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿ ಖಗೋಳೀಯವಾಗಿದೆ. [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನ|ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಜ್ಞಾನ]]ದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನಭಂಡಾರವನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸಿಸ್‌|Cyc]]) ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಶ್ರಮಯುಕ್ತ [[ಮೂಲತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಮೂಲತತ್ವ ವಿಚಾರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]- ಅವುಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ, ಒಂದು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಒಂದೇ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಧ್ಯ.<ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: :* {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=21}}, :* {{Harvnb|Crevier|1993|pp=113-114}}, :* {{Harvnb|Moravec|1988|p=13}}, :* {{Harvnb|Lenat|Guha|1989}} (ಪರಿಚಯ)</ref> ಗಣಕವೇ ಅಂತರ್ಜಾಲದಂತಹ ಮೂಲಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ತನ್ನದೇ ಮೂಲತತ್ವ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ. ;[[ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಜ್ಞಾನ]]ದ ಉಪ ಸಾಂಕೇತಿಕ ರೂಪ :ಜನರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಬಹುಪಾಲು ವಿಚಾರಗಳು ತಾವು ಜೋರಾಗಿ ಹೇಳುವಷ್ಟು "ಸತ್ಯಾಂಶ" ಅಥವಾ "ಹೇಳಿಕೆ"ಗಳಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಬ್ಬ ಚದುರಂಗ ಆಟಗಾರನು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚದುರಂಗದ ಸ್ಥಿತಿಯತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲಾರನು, ಏಕೆಂದರೆ ಇಟ್ಟಲ್ಲಿ ಆಗ ಅದು "ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಬಹುದು"<ref>{{Harvnb|Dreyfus|Dreyfus|1986}}</ref> ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶಕನು ಒಂದು ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೂಡಲೇ ಅದು ನಕಲು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದು.<ref>{{Harvnb|Gladwell|2005}}</ref> ಇವು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಹಾಗೂ ಉಪ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿರುವಂತಹ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಥವಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Intuition"> [[ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸು|ದೈಹಿಕ]] ನೇರ ಅರಿವಿನಂತೆ ಪರಿಣಿತ ಜ್ಞಾನ: :* {{Harvnb|Dreyfus|Dreyfus|1986}} (AIಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಕರಾಗಿರುವ [[ಹಬರ್ಟ್‌ ಡ್ರೆಫುಸ್‌|ಹಬರ್ಟ್‌ ಡ್ರೆಫಸ್‌]]ರವರು ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾನವ ಜ್ಞಾನ ಉಪ-ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರಿಸುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮೊದಲು ವಾದಿಸಿದವರು.) :* {{Harvnb|Gladwell|2005}} (ಗ್ಲ್ಯಾಡ್‌ವೆಲ್‌ರವರ ''[[ಬ್ಲಿಂಕ್‌ (ಪುಸ್ತಕ)|ಬ್ಲಿಂಕ್‌]]'' ಉಪ-ಸಾಂಕೇತಿಕ ತರ್ಕ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಪರಿಚಯವಾಗಿದೆ.) :* {{Harvnb|Hawkins|2005}} (ಹಾವ್ಕಿನ್ಸ್‌ರವರು ಉಪ-ಸಾಂಕೇತಿಕ ಜ್ಞಾನವು AI ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.) </ref> ಈ ರೀತಿಯ ಜ್ಞಾನ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾಂಕೇತಿಕ, ಜಾಗೃತ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪ ಸಾಂಕೇತಿಕ ತರ್ಕ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮಸ್ಯೆ ಕುರಿತು, [[ಸ್ಥಾಪಿತ]] AI ಅಥವಾ [[ಗಣತೀಯ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ಗಣಕೀಯ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]]ಯು ಈ ರೀತಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆಯೆಂದು ಆಶಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Intuition"/> ==== ಯೋಜನೆ ==== {{Main|Automated planning and scheduling}} ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯುಳ್ಳ ನಿಯೋಗಿಗಳು ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಶಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.<ref> [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು|ಯೋಜನೆ]]: * {{Harvnb|ACM|1998|loc=~I.2.8}}, * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=375-459}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=281-316}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=314-329}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 10.1-2, 22}} </ref> ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ದಾರಿ ಬೇಕಿದೆ (ಅವು ಪ್ರಪಂಚದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರನಿಧಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅವು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯಲು ಶಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು) ಮತ್ತು ಲಭ್ಯ ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ [[ತುಷ್ಟಿಗುಣ|ಉಪಯುಕ್ತತೆ]] (ಅಥವಾ "ಬೆಲೆ") ಯನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಶಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.<ref name="IVT"/> ಕೆಲವು ಯೋಜನಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಯೋಗಿಯು ತಾನೇ ಪ್ರಪಂಚದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಏಕೈಕ ವಸ್ತುವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಪರಿಣಾಮಗಳೇನಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತ ಅರಿವಿರಬೇಕು.<ref> [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯೋಜನೆ|ಮಾದರಿ ಯೋಜನೆ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=375-430}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=281-315}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=314-329}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 10.1-2, 22}} </ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ನಿಜವಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗೆ ಪ್ರಪಂಚ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ನಿಯೋಗಿಯು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಡಿ ತರ್ಕ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಬೇಕು.<ref> ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವಾದವಲ್ಲದ ಡೊಮೈನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು: ಷರತ್ತುಬದ್ದ ಯೋಜನೆ, ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಮರುಯೋಜನೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಯೋಜನೆ: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=430-449}} </ref> ನೀಡಿದ ಗುರಿ ತಲುಪಲು [[ಬಹು-ನಿಯೋಗಿ ಯೋಜನೆ|ಬಹು ನಿಯೋಗಿ ಯೋಜನೆ]]ಯು ಹಲವು ನಿಯೋಗಿಗಳ [[ಸಹಕಾರ]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಪರ್ಧೆ]]ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕ್ರಮಾವಳಿ|ವಿಕಸನಶೀಲ ಕ್ರಮಾವಳಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಸಮೂಹ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]]ಯು ಈ ರೀತಿಯಂತಹ [[ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ನಡವಳಿಕೆ|ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ನಡವಳಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.<ref> ಬಹು-ನಿಯೋಗಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ನಡವಳಿಕೆ: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=449-455}} </ref> ==== ಕಲಿಕೆ ==== {{Main|Machine learning}} [[ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ]] <ref> [[ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ|ಕಲಿಕೆ]]: * {{Harvnb|ACM|1998|loc=I.2.6}}, * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=649-788}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=397-438}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=385-542}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 3.3, 10.3, 17.5, 20}} </ref> ಆರಂಭದಿಂದಲೂ AI ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು.<ref> 1950ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಅಲಾನ್‌ ಟ್ಯುರಿಂಗ್‌]]ರವರು ತಮ್ಮ [[ಗಣಕೀಕರಣ ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬುದ್ದಿಮತ್ತೆ|ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ ಮೇಷಿನರಿ ಮತ್ತು ಇಂಟಲಿಜೆನ್ಸ್]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರಿಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. {{Harv|Turing|1950}} </ref> [[ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡದ ಕಲಿಕೆ|ಉಸ್ತುವಾರಿಯಿಲ್ಲದ ಕಲಿಕೆ]]ಯು ಆದಾನ ಧಾರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾದರಿಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. [[ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದ ಕಲಿಕೆ|ಉಸ್ತುವಾರಿಯಡಿ ಕಲಿಕೆ]]ಯು [[ಅಂಕಿ ಅಂಶದ ವಿಂಗಡನೆ|ವರ್ಗೀಕರಣ]] (ವಸ್ತುಗಳ ಹಲವು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ನಂತರ ವಸ್ತುವೊಂದು ಯಾವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಕ್ಷಮತೆ) ಮತ್ತು [[ಹಿಂಚಲನೆ]] (ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಆದಾನ/ಪ್ರದಾನ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಆದಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರದಾನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂತಹ ನಿರಂತರ ಕಾರ್ಯಕಗಳನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುವುದು) ಇವೆರಡನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಮರುಬಲವರ್ಧನೆ ಕಲಿಕೆ|ಬಲವರ್ಧನಾ ಕಲಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ <ref> [[ಬಲವರ್ಧನೆ ಕಲಿಕೆ|ಕಲಿಕೆಯ ಬಲವರ್ಧನೆ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=763-788}} * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=442-449}} </ref> ನಿಯೋಗಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ದೊರೆತರೆ, ಅಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದು. [[ತುಷ್ಟಿಗುಣ (ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ)|ಉಪಯುಕ್ತತೆ]] ಯಂತಹ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ [[ನಿರ್ಣಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ನಿರ್ಧಾರ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ರೀತ್ಯಾ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು.ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳ ಗಣಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ [[ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, [[ಗಣಿತೀಯ ಕಲಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಗಣಕೀಯ ಕಲಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ==== ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ==== {{Main|Natural language processing}} [[ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕರಣೆ|ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆ]] <ref> ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕರಣೆ: * {{Harvnb|ACM|1998|loc=I.2.7}} * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=790-831}} * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=91-104}} * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=591-632}} </ref> ಯು ಮಾನವರು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಓದಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಓದಿ, ತಾನಾಗಿಯೇ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶಕ್ತವಾಗುವುದು ಎಂದು ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಆಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಕೆಲವು ಸೀದಾ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು [[ಮಾಹಿತಿ ಮರುಸಂಪಾದನೆ|ಮಾಹಿತಿ ಮರುಗಳಿಕೆ]] (ಅಥವಾ [[ಪಠ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆ|ಪಠ್ಯ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]]) ಮತ್ತು [[ಯಂತ್ರ ಭಾಷಾಂತರ|ಯಂತ್ರ ಅನುವಾದ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref> ಮಾಹಿತಿ ಪತ್ತೆಮಾಡಿ ತರುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ (ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಪಠ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆ) ಮತ್ತು ಯಂತ್ರ ಭಾಷಾಂತರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಅನ್ವಯಗಳು: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=840-857}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=623-630}} </ref> ==== ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಕುಶಲಬಳಕೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Honda ASIMO Walking Stairs.JPG|thumb|200px|ASIMO ಅಡೆತಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕ ಹಂತಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಂವೇದಕಗಳು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು.]] {{Main|Robotics}} [[ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್‌|ರೋಬೋಟಿಕ್ಸ್]] ಕ್ಷೇತ್ರ<ref> [[ರೊಬೊಟಿಕ್‌]]ಗಳು: * {{Harvnb|ACM|1998|loc=I.2.9}}, * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=901-942}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=443-460}} </ref> AIನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಸ್ತುಗಳ ಕುಶಲಬಳಕೆಯಂತಹ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಯಂತ್ರ ಮಾನವನಿಗೆ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ,<ref name="CS"> ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು [[ಸ್ಥಾಪನೆ ಸ್ಥಳ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=916-932}} </ref> ಅಲ್ಲದೆ ತನ್ನ [[motion planning|ಮಾರ್ಗ ನಿರ್ಧಾರ,]] ಜೊತೆಗೆ ಉಪ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾದ [[ಸ್ಥಳೀಕರಣ]] (ನೀವೆಲ್ಲಿದ್ದೀರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯಲು), [[ರೊಬೊಟಿಕ್ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದು|ನಕ್ಷೆ]] (ನಿಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಏನಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಯಲು) ಮತ್ತು [[ಚಲನೆ ಯೋಜನೆ|ಚಲನಾ ಯೋಜನೆ]] (ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆಂದು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದು) ನಡೆಸಲು ಬೇಕಾಗುವುದು.[[ಚಲನೆ ಯೋಜನೆ]] <ref> [[ರೊಬೊಟಿಕ್‌ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ|ರೊಬೊಟಿಕ್‌ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ]] (ಸ್ಥಳೀಕರಣ, ಇತ್ಯಾದಿ): * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=908-915}} </ref> ==== ಗ್ರಹಿಕೆ ==== {{Main|Machine perception|Computer vision|Speech recognition}} [[ಯಂತ್ರ ಗ್ರಹಿಕೆ]]<ref> [[ಯಂತ್ರ ಗ್ರಹಿಕೆ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=537-581, 863-898}} * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=~chpt. 6}} </ref> ಯು ಸಂವೇದಿಗಳಿಂದ (ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು, ಧ್ವನಿ ಗ್ರಾಹಕಗಳು, ಸೊನಾರ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿಲಕ್ಷಣತೆಗಳುಳ್ಳ ಸಂವೇದಿಗಳು) ಆದಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರಪಂಚದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಗಮನ ಮಾಡುವ ಕ್ಷಮತೆಯಾಗಿದೆ. [[ಗಣಕ ಆವೃತ್ತಿ|ಗಣಕ ದೃಷ್ಟಿ]] <ref> ಗಣಕ ಆವೃತ್ತಿ: * {{Harvnb|ACM|1998|loc=I.2.10}} * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=863-898}} * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 6}} </ref> ದೃಶ್ಯ ಆದಾನವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಒಂದು ಕ್ಷಮತೆ. ಕೆಲವು ಉಪ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಯಾವುವೆಂದರೆ [[ಮಾತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ|ವಾಕ್ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ,]] <ref> [[ಮಾತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ]]: * {{Harvnb|ACM|1998|loc=~I.2.7}} * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=568-578}} </ref> [[ಮುಖ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ|ಮೌಖಿಕ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ವಸ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ|ವಸ್ತುಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ.]] <ref> [[ವಸ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=885-892}} </ref> ==== ಸಾಮಾಜಿಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ==== {{Main|Affective computing}} [[ಚಿತ್ರ:Kismet robot at MIT Museum.jpg|thumb|200px|ಕಿಸ್ಮೆಟ್‌ ಒಂದು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಯಂತ್ರಮಾನವ]] ಭಾವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೈಪುಣ್ಯತೆಗಳು ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯುಳ್ಳ ನಿಯೋಗಿಗಾಗಿ ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ:<ref> ಭಾವ ಮತ್ತು [[ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಗಣಕೀಕರಣ]]: * {{Harvnb|Minsky|2007}} * {{Harvnb|Picard|1997}} </ref> * ಅದು ಇತರರ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಭಾವುಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವರ ಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯಲು ಶಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.([[ಆಟ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಕ್ರೀಡಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ,]] [[ನಿರ್ಣಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ನಿರ್ಧಾರ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ಗಳ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಭಾವಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಭಾವಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಗ್ರಹಿಕೆ ನೈಪುಣ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.) * ಸಮರ್ಪಕ [[ಮಾನವ-ಗಣಕ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಕ್ರಿಯೆ|ಮಾನವ-ಗಣಕ ಅಂತವರ್ತನ]]ಗಾಗಿ, ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯುಳ್ಳ ಯಂತ್ರ ಭಾವಗಳ ''ಪ್ರದರ್ಶನ'' ನೀಡಬೇಕಿದೆ - ಸಂವಾದ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಮಾನವರೊಂದಿಗೆ ಅದು ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಸಜ್ಜನಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಎಂದರೆ, ಅದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಹಜ ಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ==== ರಚನಾತ್ಮಕತೆ ==== {{Main|Computational creativity}} [[ಚಿತ್ರ:TOPIO 2.0.jpg|right|200px|thumbnail|TOPIO ಒಂದು TOSYನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ, ಪಿಂಗ್-ಪಾಂಗ್‌ ಆಡಬಹುದಾದ ಯಂತ್ರಮಾನವ.]] AIನ ಉಪ ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದು [[ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ|ರಚನಾತ್ಮಕತೆ]]ಯನ್ನು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ (ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ) ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ (ರಚನಾತ್ಮಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಬಹುದಾದ ಪ್ರದಾನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳ ಮೂಲಕ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ==== ಸಾಮಾನ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ==== {{Main|Strong AI|AI-complete}} ಮೇಲ್ಕಂಡ ಎಲ್ಲ ನೈಪುಣ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷಮತೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ ಅಥವಾ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವನ್ನಾದರೂ ಮೀರಿಸಿದ ''ಸಾಮಾನ್ಯ'' ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ([[ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ AI]] ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ) ಯಂತ್ರದೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಬಹುದೆಂದು ಹಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಆಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="GI"/> [[ಮಾನವಮಾಪನ|ಮನುಷ್ಯತ್ವಾರೋಪಣ]]ದ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದ [[ಕೃತಕ ಅರಿವು|ಕೃತಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ]] ಅಥವಾ [[ಕೃತಕ ಮೆದುಳು]] - ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೆಂದು ಕೆಲವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[[ಜೆರಾಲ್ಡ್‌ ಈಡಲ್ಮಾನ್‌|ಗೆರಾಲ್ಡ್‌ ಇಡೆಲ್‌ಮನ್‌]], [[ಇಗೊರ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌]] ಮತ್ತು ಇತರರು [[ಕೃತಕ ಅರಿವು|ಕೃತಕ ಜಾಗೃತಿ]]ಯು ಬಲಶಾಲಿ AIಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. [[CITATION IN PROGRESS]] [[ರೇ ಕುರ್ಜ್‌ವೇಲಿ|ರೇ ಕುರ್ಜ್‌ವೇಲ್‌]], [[ಜೆಫ್‌ ಹಾವ್ಕಿನ್ಸ್‌|ಜೆಫ್‌ ಹಾಕಿನ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು ಇತರರು ಬಲಶಾಲಿ AIಗೆ ಮಾನವನ ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯಚರಣೆಯ ಅನುಕರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. [[CITATION IN PROGRESS]]</ref> ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು [[AI-ಪೂರ್ಣ|AI-ಸಂಪೂರ್ಣ]]ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ: ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಎಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿದ್ದಲ್ಲಿ [[ಯಂತ್ರ ಭಾಷಾಂತರ|ಯಂತ್ರ ಅನುವಾದ]]ದಂತಹ ಒಂದು ಸೀದಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ, ಯಂತ್ರವು ಲೇಖಕರ ವಾದವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ([[#ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ, ತರ್ಕಪತ್ತೆ, ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹರಿಸುವುದು|ತರ್ಕ]]), ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು ([[#ಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆ|ಜ್ಞಾನ]]), ಲೇಖಕರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ([[#ಸಾಮಾಜಿಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ಸಾಮಾಜಿಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]])ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ [[ಯಂತ್ರ ಭಾಷಾಂತರ|ಯಂತ್ರ ಅನುವಾದ]], AI-ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ: ಇದಕ್ಕೆ [[ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ AI]] ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಮಾನವರು ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.<ref> [[AI ಪೂರ್ಣ|AI ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ]]: * {{Harvnb|Shapiro|1992|p=9}} </ref> === AIಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು === AI ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಲಿ [[ಮಾದರಿ|ನಿದರ್ಶನ]]ಗಳಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ಸಂಶೋಧಕರು ಹಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ.<ref> [[ನಿಲ್ಸ್‌ ನಿಲ್ಸನ್‌|ನಿಲ್ಸ್‌ ನಿಲ್‌ಸ್ಸನ್‌]]ರವರು "AI ಎಂದರೇನು ಬಗೆಗಿನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. {{Harv|Nilsson|1983|p=10}} </ref> ಬಹಳ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಿನ್ನೂ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಅವು: [[ಮನಶಾಸ್ತ್ರ|ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]] ಅಥವಾ [[ನರವಿಜ್ಞಾನ]]ವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯನುಕರಿಸಬೇಕೆ? ಅಥವಾ, [[ವೈಮಾನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ಕ್ಕೆ ಹಕ್ಕಿ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಅಪ್ರಸಕ್ತವಾದಂತೆ ಮಾನವ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ AI ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅಪ್ರಸಕ್ತವೇ?<ref name="BIOLOGY"> ಜೈವಿಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=2-3}}ರವರು [[ವೈಮಾನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. * {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=100-101}}ರವರು "ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ನಡವಳಿಕೆ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗುರಿಯನ್ನಿರಿಸಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ಅದು ಯಾವ ರೀತಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕೆನ್ನುವುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾನವನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಾದರಿ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಗುರಿಯನ್ನಿರಿಸಿದೆ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. * {{Harvnb|Kolata|1982}} ''[[ವಿಜ್ಞಾನ (ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ)|ವಿಜ್ಞಾನ]]'' ದ ಪತ್ರಿಕೆಯು [[ಜಾನ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ)|ಮ್ಯಾಕ್‌ಕರ್ಟಿರವರ]] ತಟಸ್ಥತೆಯಿಂದ ಜೈವಿಕ ಮಾದರಿಗಳವರೆಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊಲಟರವರು "ಇದು AI ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ನೈಜವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ನಾವು ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಬರಹದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕರ್ಟಿರವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ [https://books.google.com/books?id=PEkqAAAAMAAJ&q=%22we+don't+care+if+it's+psychologically+real%22&dq=%22we+don't+care+if+it's+psychologically+real%22&output=html&pgis=1]. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮ್ಯಾ‌ಕ್‌ಕರ್ಟಿರವರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಮತವನ್ನು AI@50 ಸಭೆಯಲ್ಲಿ "ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ಕೇವಲ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದ ಮಾನವ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯನುಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ" ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದರು[281]. </ref> ([[ತರ್ಕ]] ಅಥವಾ [[ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ (ಗಣಿತ)|ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]])ಯಂತಹ ಸರಳ, ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ತತ್ವಗಳ ಮೂಲಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಇದು ಪರಿಹರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೇ? <ref name="NEATSCRUFFY"> [[ಶುದ್ಧ vs ಕಚ್ಚಾ]]: * {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=421-424, 486-489}} * {{Harvnb|Crevier|1993|pp=168}} * {{Harvnb|Nilsson|1983|pp=10-11}} </ref> ಪದಗಳು-ಎಣಿಕೆಗಳಂತೆಯೇ ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸಬಹುದೆ? ಅಥವಾ ಇದಕ್ಕೆ "ಉಪ-ಸಾಂಕೇತಿಕ" ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೆ?<ref name="SUBSYMBOLIC"> ಸಾಂಕೇತಿಕ ವಿರುದ್ಧ ಉಪ-ಸಾಂಕೇತಿಕ AI: * {{Harvtxt|Nilsson|1998|p=7}}ರವರು "ಉಪ-ಸಾಂಕೇತಿಕ" ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದರು. </ref> ==== ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನ ಪ್ರತ್ಯನುಕರಣ ==== {{Main|Cybernetics|Computational neuroscience}} [[ಚಿತ್ರ:ArtificialFictionBrain.png|thumb|right|280px|ಮಾನವನ ಮೆದುಳು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದು ಪ್ರತ್ಯನುಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಮ್ಮತ ಮೂಡಿಲ್ಲ.]] 1940ರ ಮತ್ತು 1950ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಂಶೋಧಕರು [[ನರವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಮಾಹಿತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ಮತ್ತು [[ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್ಸ್‌]] ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿದರು. [[ಡಬ್ಲ್ಯು. ಗ್ರೇ ವಾಲ್ಟರ್‌|ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಗ್ರೇ ವಾಲ್ಟರ್‌]]ರ [[ಆಮೆ (ಯಂತ್ರಮಾನವ)|ಟರ್ಟಲ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್ಸ್‌ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್‌ ಬೀಸ್ಟ್‌|ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಬೀಸ್ಟ್‌]] ಅಂತೆ ಕೆಲವರು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿನ ಟೀಲಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ [[ಪ್ರಿನ್ಸಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಮತ್ತು [[ರೇಶಿಯೊ ಕ್ಲಬ್‌|ರೇಷಿಯೋ ಕ್ಲಬ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧಕರು ಸಭೆ ಸೇರಿದರು.<ref name="CYBER"/> 1960ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅದರ ಅಂಶಗಳಿಗೆ 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನಶ್ಚೇತನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ==== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಂಕೇತಿಕ AI ==== {{Main|Good old fashioned artificial intelligence}} 1950ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗಣಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದ ನಂತರ, ಮಾನವ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಸಂಕೇತ ಕುಶಲಬಳಕೆಗಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯತ್ತ AI ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಸಂಶೋಧನೆ ಮೂರು ಕಡೆ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿತ್ತು: [[ಕಾರ್ನೆಜಿ ಮೆಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|CMU]], [[ಸ್ಟಾಂಫರ್ಡ್‌|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[MIT]]; ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕೂಡ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಂಶೋಧನಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.AIಗಾಗಿ ನಡೆದ ಇಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ [[ಜಾನ್‌ ಹೌಜ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಜಾನ್ ಹಾಗ್ಲೆಂಡ್]] "ಉತ್ತಮ ಹಳೆ ಶೈಲಿಯ AI" ಅಥವಾ "[[GOFAI]]" ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು.<ref> {{Harvnb|Haugeland|1985|pp=112-117}} </ref> ;ಅರಿವಿನ ಪ್ರತ್ಯನುಕರಣ :[[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] [[ಹಾರ್ಬರ್ಟ್‌ ಸಿಮಾನ್‌|ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಸೈಮನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಲಾನ್‌ ನೆವೆಲ್‌|ಅಲೆನ್ ನೆವೆಲ್]] ಮಾನವನ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರ ನೈಪುಣ್ಯತೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕಾರ್ಯ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ [[ಜ್ಞಾನ ಗ್ರಹಣ ವಿಜ್ಞಾನ|ಅರಿವಿನ ವಿಜ್ಞಾನ,]] [[ಕಾರ್ಯಚರಣೆ ಸಂಶೋಧನೆ|ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ]] ಮತ್ತು [[ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ವಿಜ್ಞಾನ|ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ವಿಜ್ಞಾನ]]ಗಳಿಗೂ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿತು. ಮಾನವ ಸಮಸ್ಯೆ-ಪರಿಹಾರ ಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ "[[ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರಕ]]"ದಂತಹ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ತಂಡ [[ಮನಶಾಸ್ತ್ರ|ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ]] ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು. [[ಕಾರ್ನೆಜಿ ಮೆಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕಾರ್ನೆಗಿ ಮೆಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ 80ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಸೋರ್‌ (ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣ ವಿನ್ಯಾಸ)|ಸೋರ್]] ವಿನ್ಯಾಸದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ತಲುಪಿತು.<ref> ಅರಿವಿನ ಅನುಕರಣೆ, [[ಅಲ್ಲೆನ್‌ ನೆವೆಲ್‌|ನೆವೆಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹಾರ್ಬರ್ಟ್‌ ಸಿಮಾನ್‌|ಸಿಮೊನ್‌]], [[CMU]]ನಲ್ಲಿ AI (ನಂತರ ಅದನ್ನು [[ಕರ್ನೆಜಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಕಾರ್ನೆಜೀ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು): :* {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=139-179, 245-250, 322-323 (EPAM)}} :* {{Harvnb|Crevier|2004|pp=145-149}} </ref><ref> [[ಸೋರ್‌ (ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣ ವಿನ್ಯಾಸ)|ಸೋರ್‌]] (ಇತಿಹಾಸ): :* {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=450-451}} :* {{Harvnb|Crevier|1993|pp=258-263}} </ref> ;ತಾರ್ಕಿಕ AI :[[ಅಲಾನ್ ನೆವೆಲ್‌|ನೆವೆಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹಾರ್ಬರ್ಟ್‌ ಸಿಮಾನ್‌|ಸೈಮನ್‌]]ರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಯಂತ್ರಗಳು ಮಾನವ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯನುಕರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ [[ಜಾನ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ)|ಜಾನ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ]], ಇದರ ಬದಲಿಗೆ ಜನರು ಇದೇ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವರೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಅಮೂರ್ತ ತರ್ಕ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರದ ಮೂಲತತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕಿದೆ ಎಂದರು.<ref name="BIOLOGY"/> [[ಸ್ಟಾಂಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್]] ([[ಸ್ಟಾಂಫರ್ಡ್‌ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ|SAIL]])ನಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಅಧಿಕೃತ [[ತರ್ಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿ [[ಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆ]], [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು|ಯೋಜನೆ]] ಮತ್ತು [[ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ|ಕಲಿಕೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರದತ್ತ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು.<ref> [[ಸ್ಟಾಂಫರ್ಡ್‌ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ|SAIL]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟಾಂಫರ್ಡ್‌ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ|SRI]]ನಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ)|ಮ್ಯಾಕ್‌ಕರ್ಟಿ]] ಮತ್ತು AI ಸಂಶೋಧನೆ: :* {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=251-259}} :* {{Harvnb|Crevier|1993|pp=[[Check]]}} </ref> [[ಈಡನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ತರ್ಕವೇ ಕಾರ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು, ಅಲ್ಲದೆ ಇದು [[ಪ್ರೋಲಾಗ್‌|ಪ್ರೊಲಾಗ್‌]] ಎಂಬ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು [[ತರ್ಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌|ತಾರ್ಕಿಕ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌]] ವಿಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು.<ref> [[ಈಡನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಈಡನ್‌ಬರ್ಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ AI ಸಂಶೋಧನೆ, [[ಪ್ರೋಲಾಗ್‌|ಪ್ರೋಲಾಗ್‌‌]] ಹುಟ್ಟು: :* {{Harvnb|Crevier|1993|pp=193-196}} :* {{Harvnb|Howe|1994}} </ref> ;"ಕಚ್ಚಾ" ಸಾಂಕೇತಿಕ AI :[[MIT]]ಯಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧಕರು ([[ಮಾರ್ವಿನ್‌ ಮಿನ್‌ಸ್ಕಿ|ಮಾರ್ವಿನ್ ಮಿನ್ಸ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಸೇಮೋರ್‌ ಪ್ಯಾಪರ್ಟ್‌|ಸೇಮೊರ್ ಪೇಪರ್ಟ್]] ಸೇರಿದಂತೆ) <ref> 1960ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಮಾರ್ವಿನ್‌ ಮಿನ್‌ಸ್ಕಿ]]ರವರಡಿ [[MIT]]ಯಡಿ [[AI]] : :* {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=259-305}} :* {{Harvnb|Crevier|1993|pp=83-102, 163-176}} :* {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=19}} </ref> [[ಗಣಕ ಆವೃತ್ತಿ|ದೃಷ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕರಣೆ]] ಯಲ್ಲಿನ ಜಟಿಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ತಾತ್ಪೂರ್ತಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು - ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ನಡವಳಿಕೆಯ ಎಲ್ಲಾ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವಂತಹ ([[ತರ್ಕ]]ದಂತಹ) ಸರಳ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ವಗಳು ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ. ಇವರ "ತರ್ಕ-ವಿರೋಧಿ" ನಿಲುವನ್ನು [[ರೋಜರ್ ಶೇಂಕ್‌|ರೊಜರ್ ಷಾಂಕ್]] [[ಶುದ್ಧ vs ಕಚ್ಚಾ|"ಕಚ್ಚಾ"]] ([[CMU]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟಾಂಫರ್ಡ್‌|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್‌ ‌]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಶುದ್ಧ vs ಕೊಳಕು|"ಶುದ್ಧ"]] ಮಾದರಿಯ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು) ಎಂದು ಜರೆದರು.<ref name="NEATSCRUFFY"/> ([[ಡೌಗ್‌ ಲೇನಟ್‌‌|ಡಗ್ ಲೆನಾಟ್‌]]ರ [[Cyc]]ನಂತಹ) [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಗಳು|ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಜ್ಞಾನ ಭಂಡಾರಗಳು]] "ಕಚ್ಚಾ" AIನ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ್ನು ಕೈಯಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾದ್ದು, ಒಂದು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಒಂದೇ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ.<ref> [[Cyc|ಸಿಕ್]]: :* {{Harvnb|McCorduck|2004|p=489}}ರವರು ಇದನ್ನು "ನಿರ್ಧರಿತ ಕಚ್ಚಾ ಉದ್ಯಮ" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ :* {{Harvnb|Crevier|1993|pp=239−243}} :* {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=363−365}} :* {{Harvnb|Lenat|Guha|1989}} </ref> ;ಜ್ಞಾನಾಧಾರಿತ AI :1970ರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಮೃತಿಪಟಲಗಳುಳ್ಳ ಗಣಕಗಳು ಲಭ್ಯವಾದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧಕರೂ ಸಹ AI ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳೊಳಗೆ [[ಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆ|ಜ್ಞಾನ]]ವನ್ನು ತುಂಬಲಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref> ಜ್ಞಾನ ಕ್ರಾಂತಿ: :* {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=266-276, 298-300, 314, 421}} :* {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=22-23}}</ref> ಈ "ಜ್ಞಾನ ಕ್ರಾಂತಿ" ([[ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಫೀಜನ್‌ಬೌಮ್‌|ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಫೇಗೆನ್ಬಾಮ್‌]]ರಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ) AI ತಂತ್ರಾಂಶದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ಸಿನ ರೂಪವಾದ [[ಪರಿಣಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ತಜ್ಞ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.<ref name="EXPERT"/> ಅನೇಕ ಸರಳ AI ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಜ್ಞಾನದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಅರಿವಾದ್ದು ಕೂಡ ಜ್ಞಾನ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣ. ==== ಉಪ-ಸಾಂಕೇತಿಕ AI ==== 1960ರ ವೇಳೆ, ಚಿಕ್ಕ ನಿದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಯೋಚನೆಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಉನ್ನತ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ಈ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು [[ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್ಸ್‌|ಸೈಬರ್‌ನೆಟಿಕ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ನರಮಂಡಲ]]ಗಳನ್ನು ತೊರೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಸರಿಸುವುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ.<ref> 1969ರಲ್ಲಿ ಉಪ ಸಾಂಕೇತಿಕ AIಯ ಅತಿ ನಾಟಕೀಯ ಸಂದರ್ಭದ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ತಳ್ಳುವಿಕೆಯು [[ಮಾರ್ವಿನ್‌ ಮಿನ್‌ಸ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಸೇಮೋರ್‌ ಪ್ಯಾಪರ್ಟ್‌|ಸೆಯ್ಮೊರ್‌ ಪಾಪರ್ಟ್‌]]ರವರಿಂದ [[ಪರ್ಸೆಪ್ಟ್ರಾನ್‌]]ಗಳ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟು ಮಾಡಿತು. [[AIನ ಇತಿಹಾಸ|AIಯ ಇತಿಹಾಸ]], [[AI ಶೀತಲ ಕಾಲ]], ಅಥವಾ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ರೋಸನ್‌ಬ್ಲಾಟ್‌|ಫ್ರಾಂಕ್ ರೋಸನ್‌ಬ್ಲಾಟ್‌]] ನೋಡಿ. </ref> 1980ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸಾಂಕೇತಿಕ AIಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಡೆಚಣೆಯಾಗುವಂತೆ ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು [[ಯಂತ್ರ ಗ್ರಹಿಕೆ|ಗ್ರಹಿಕೆ]], [[ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್‌|ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್]], [[ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ|ಕಲಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಾದರಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ|ನಮೂನೆ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ]]ಯಂತಹ ಮಾನವನು ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅನುಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹಲವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಂಶೋಧಕರು AIನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ "ಉಪ-ಸಾಂಕೇತಿಕ" ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="SUBSYMBOLIC"/> ;ಬುಡ-ಮೇಲಾಗಿ, [[ಸಾಕಾರ]], [[ಸ್ಥಾಪಿತ]], [[ನಡವಳಿಕೆ-ಆಧಾರಿತ AI|ನಡವಳಿಕೆ-ಆಧಾರಿತ]] ಅಥವಾ [[ನೌವೆಲ್ಲೆ AI]] :[[ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ರೋಡ್ನಿ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌|ರೋಡ್ನಿ ಬ್ರುಕ್ಸ್‌]]ನಂತಹ ಸಂಶೋಧಕರು ಸಾಂಕೇತಿಕ AIಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಯಂತ್ರ ಮಾನವರು ಚಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಉಳಿಯಲು ಅನುವು ಮಾಡುವ ಮೂಲ ರಚನೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ತಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು.<ref> AIಗೆ [[ಸಕಾರ|ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುವ]] ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು: :* {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=454-462}} :* {{Harvnb|Brooks|1990}} :* {{Harvnb|Moravec|1988}} </ref> ಈ ಸಂಶೋಧಕರ ಕಾರ್ಯಗಳು 50ರ ದಶಕಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ [[ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್‌|ಸೈಬರ್‌ನೆಟಿಕ್ಸ್‌]] ಸಂಶೋಧಕರ ಸಾಂಕೇತಿಕವಲ್ಲದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿತು. ಮತ್ತು AIಯ [[ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಿದ್ದಾಂತ]]ದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಸಹ ಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕವಾಗಿ [[ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಮೇಯ|ಅಂತರ್ಗತ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಮೇಯ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ;ಗಣಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ :1980ರ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಡೇವಿಡ್‌ ರಮಲ್ಹಾರ್ಟ್‌|ಡೇವಿಡ್ ರುಮೆಲ್‌ ಹರ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು ಇತರರು [[ನರಮಂಡಲಗಳು|ನರ ಮಂಡಲಗಳು]] ಮತ್ತು "[[ಸಂಪರ್ಕ ತತ್ವ]]"ಗಳ ಕುರಿತ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು. ಇವು ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪ-ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಾದ,<ref> [[ಸಂಪರ್ಕ ತತ್ವ]]ದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ: :* {{Harvnb|Crevier|1993|pp=214-215}} :* {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=25}} </ref> [[ಅಸ್ಪಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಅಸ್ಪಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರಾಂತೀಯ ಗಣಕೀಕರಣ|ವಿಕಸಿತ ಗಣಕ ಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳನ್ನು, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಗಣಿತೀಯ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ಗಣಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]] ವಿಷಯದಡಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref> [http://www.ieee-cis.org/ IEEE ಗಣತೀಯ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಸಂಘ] ನೋಡಿ </ref> ==== ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ AI ==== 1990ರಲ್ಲಿ AI ಸಂಶೋಧಕರು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಗಣಿತೀಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಗಣಿತೀಯ ಸಾಧನಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ]]ವಾಗಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು ಹಾಗೂ AIನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಯಶಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಹಂಚಿದ ಗಣಿತೀಯ ಭಾಷೆ ಹಲವು ಸ್ಥಾಪಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ([[ಗಣಿತ]], [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] ಅಥವಾ [[ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ|ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಸಂಶೋಧನೆ]]ಯಂತಹ) ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಹಯೋಗಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. {{Harvtxt|Russell|Norvig|2003}} ಈ ಆಂದೋಲನ "ಕ್ರಾಂತಿ" ಮತ್ತು "[[ಶುದ್ಧ(ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು) ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಾ|ಕೌಶಲ್ಯದ ವಿಜಯ]]"ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ವಿವರಿಸಬಹುದು.<ref name="VOTN"/> ==== ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳ ಏಕೀಕರಣ ==== ;ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ನಿಯೋಗಿ ಮಾದರಿ :[[ಬುದ್ಧಿವಂತ ನಿಯೋಗಿ|ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ನಿಯೋಗಿ]] ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ತನ್ನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅತಿ ಸರಳ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ನಿಯೋಗಿಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳಾಗಿವೆ. ಅತಿ ಜಟಿಲವಾದ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ನಿಯೋಗಿಗಳು ವಿಚಾರಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವಾಗಿದ್ದು, ಮಾನವರಂತೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="IA"> [[ಬುದ್ಧಿವಂತ ನಿಯೋಗಿ|ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ನಿಯೋಗಿ]]ಯ ಮಾದರಿ: :* {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=27, 32-58, 968-972}}, :* {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=7-21}}, :* {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=235-240}} </ref> ಈ ಮಾದರಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಲು ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಉಪಯುಕ್ತ ಹಾಗೂ ತಾಳೆ ನೋಡಬಹುದಾದ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವ ನಿಯೋಗಿ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು- ಕೆಲವು ನಿಯೋಗಿಗಳು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿವೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ನಿಯೋಗಿಗಳು ಉಪ-ಸಾಂಕೇತಿಕ [[ನರಮಂಡಲ]] ವ್ಯೂಹಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಇತರರು ಹೊಸ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾದರಿಯು ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ- [[ನಿರ್ಣಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ನಿರ್ಣಯ ಸಿದ್ದಾಂತ]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]-ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ಅಮೂರ್ತ ನಿಯೋಗಿಗಳ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತದೆ. 1990ರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ನಿಯೋಗಿ ಮಾದರಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref> "ಪರಿಪೂರ್ಣ-ನಿಯೋಗಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಈಗ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ" {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=55}} </ref> ;[[ನಿಯೋಗಿ ವಿನ್ಯಾಸ]] ಅಥವಾ [[ಅರಿವಿನ ವಿನ್ಯಾಸ]] :ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಶೋಧಕರು [[ಬಹು-ನಿಯೋಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುವ [[ಬುದ್ಧಿವಂತ ನಿಯೋಗಿಗಳು|ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ನಿಯೋಗಿ]]ಗಳಿಂದ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು.<ref> [[ನಿಯೋಗಿ ವಿನ್ಯಾಸ|ನಿಯೋಗಿ ರಚನೆ]]ಗಳು, [[ಮಿಶ್ರ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳು: :* {{Harvtxt|Russell|Norvig|1998|pp=27, 932, 970-972}} :* {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 25}} </ref> ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮತ್ತು ಉಪ-ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅಂಶಗಳೆರಡೂ ಇರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು [[ಮಿಶ್ರಿತ ಬುದ್ಧಿವಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಮಿಶ್ರ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಏಕೀಕರಣ]] ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಉಪ ಸಾಂಕೇತಿಕ AIಯ ಕೆಳಮಟ್ಟ. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಂಕೇತಿಕ AIಯ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ನಡುವೆ [[ಶ್ರೇಣಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಶ್ರೇಣಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಮಾದರಿ ರಚನೆಗೆ ಕಾಲಾವಕಾಶದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿರುತ್ತವೆ.<ref>ಅಲ್ಬಸ್‌, J. S. [http://www.isd.mel.nist.gov/documents/albus/4DRCS.pdf 4-D/RCS ಮಾನವ ರಹಿತ ಭೂವಾಹನಗಳ ಮಾದರಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಉಲ್ಲೇಖ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040725051856/http://www.isd.mel.nist.gov/documents/albus/4DRCS.pdf |date=2004-07-25 }} ಜಿ ಜರ್ಹಾರ್ಟ್‌, ಆರ್‌ ಗಂಡರ್ಸನ್‌, ಮತ್ತು ಸಿ ಶೂಮೇಕರ್‌, ಸಂಪಾದರಕರು, ಮಾನವರಹಿತ ಭೂವಾಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ SPIE ಯೂರೊಸೆನ್ಸ್‌ ಅವಧಿಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು, ಸಂಪುಟ 3693, ಪುಟಗಳು 11—20</ref> [[ರೋಡ್ನಿ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌|ರೊಡ್ನಿ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌‌]]ರವರ [[ಅಂತರ್ಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ವಿನ್ಯಾಸ]] ಇಂತಹ ಶ್ರೇಣಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿದೆ. === AI ಸಂಶೋಧನೆಯ ಸಾಧನಗಳು === 50 ವರ್ಷಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಅತಿ ಜಟಿಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು AI ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ==== ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ==== {{Main|Search algorithm|Optimization (mathematics)|Evolutionary computation}} AIನಲ್ಲಿರುವ ತುಂಬಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಹಲವು ಸಂಭಾವ್ಯ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಜಾಣತನದಿಂದ ಶೋಧಿಸುವುದರಿಂದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಬಹುದು:<ref> [[ಶೋಧ ಕ್ರಮಾವಳಿ|ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=59-189}} * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=113-163}} * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=79-164, 193-219}} * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 7-12}} </ref> [[#ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ, ತರ್ಕ ಪತ್ತೆ, ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹರಿಸುವುದು|ತರ್ಕ ಪತ್ತೆ]]ಯು ಶೋಧಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತಾರ್ಕಿಕ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಹಾದಿಯ ಶೋಧನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಅದು [[ಪ್ರಮೇಯ]]ದಿಂದ [[ತರ್ಕಬದ್ಧ ಪರಿಣಾಮ|ಫಲಿತಾಂಶ]]ದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತವೂ [[ನಿರ್ಣಯ ನಿಯಮ|ಸತ್ಯಾಂಶ ಆಧಾರಿತ]] ನಿಯಮದ ಅನ್ವಯಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="FC"> [[ಮುಂದಿನ ಸರಣಿ]], [[ಹಿಂದಿನ ಸರಣಿ]], [[ಹಾರ್ನ್‌ ಉಲ್ಲೇಖ|ಹಾರ್ನ್‌‌ ವಿಧಿ]]ಗಳು, ಮತ್ತು ಶೋಧದಂತೆ ತರ್ಕಬದ್ಧ ನಿಗಮನ: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=217-225, 280-294}} * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=~46-52}} * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=62-73}} * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 4.2, 7.2}} </ref> [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು|ಯೋಜನೆ]] ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು ಗುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಪ ಗುರಿಗಳ ವೃಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಶೋಧಿಸಿ, ಉದ್ದೇಶಿತ ಗುರಿಗೆ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು [[ಮಿನ್ಸ್‌-ಎಂಡ್ಸ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ|ಮೀನ್ಸ್‌-ಎಂಡ್ಸ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref> [[ಸ್ಟೇಟ್‌ ಖಗೋಳ ಶೋಧ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು|ಯೋಜನೆ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=382-387}} * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=298-305}} * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 10.1-2}} </ref> ಅಂಗಗಳ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ [[ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್‌|ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್]] ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು [[ಸ್ಥಾಪನೆ ಸ್ಥಳ|ವಿನ್ಯಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಶೋಧ (ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ)|ಸ್ಥಳೀಯ ಶೋಧ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.<ref name="CS"/> ಹಲವು [[ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ|ಕಲಿಕಾ]] ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು [[ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ(ಗಣಿತ)|ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶೋಧ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಸರಳ ಸಮಗ್ರ ಶೋಧಗಳು <ref> ಸೂಚಿಸದ ಶೋಧಗಳು ([[ಮೊದಲ ಶೋಧದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ]], [[ಮೊದಲ ಶೋಧದ ಗಾಢತೆ]] ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಸ್ಟೇಟ್‌ ಖಗೋಳ ಶೋಧ]]): * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=59-93}} * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=113-132}} * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=79-121}} * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 8}} </ref> ಪ್ರಪಂಚದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೈಜ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂಕ್ತವಾಗುವುದು: [[ಶೋಧ|ಶೋಧ ಕ್ಷೇತ್ರ]] (ಶೋಧಿಸಲಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ) ತ್ವರಿತವಾಗಿ [[ಖಗೋಳಿಕ (ಬೃಹತ್‌)|ಬೃಹತ್‌]] ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಶೋಧ [[ಗಣನೆ ಸಮಯ|ಬಹಳ ನಿಧಾನ]]ವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಗುರಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ "[[ಸ್ವಯಮನ್ವೇಷಣೆಗಳು|ಸ್ವಯಂ ಅನ್ವೇಷಣೆ]]" ಅಥವಾ "ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು" ಬಳಸುವುದು ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ (ಇದನ್ನು "[[ಶೋಧ ವೃಕ್ಷ|ಶೋಧ ವೃಕ್ಷದ]] [[ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದು (ಕ್ರಮಾವಳಿ)|ಕಟಾವು]]" ಎನ್ನುವರು). ಯಾವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು "ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಊಹಿಸಿ" [[ಸ್ವಯಮನ್ವೇಷಣೆಗಳು|ಸ್ವಯಂ ಅನ್ವೇಷಣೆ]] ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.<ref> [[ಸ್ವಯಂ ಅನ್ವೇಷಣೆ|ಶೋಧನ ಸಾಧಕ]] ಅಥವಾ ಸೂಚಿಸಿದ ಶೋಧಗಳು (ಉದಾ., ಉತ್ಸಾಹವುಳ್ಳ [[ಶ್ರೇಷ್ಠ-ಮೊದಲ ಶೋಧ|ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮೊದಲ]] ಮತ್ತು [[A*]]): * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=94-109}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=pp. 132-147}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=133-150}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 9}} </ref> ಗಣಿತೀಯ [[ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ (ಗಣಿತ)|ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]] ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 1990ರಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಶೋಧಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಲಭಿಸಿತು. ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರದ ಊಹೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಶೋಧವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು, ನಂತರ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವವರೆಗೆ ಊಹೆಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಬಹುದು. ಈ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಕುರುಡಾಗಿ [[ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತುವುದು|ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತಿದಂತೆ]] ಎಂದು ವಿವರಿಸಬಹುದು: ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಬಿಂದುವಲ್ಲಿ ನಾವು ಶೋಧವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿ ತಲುಪುವವರೆಗೆ, ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ನಮ್ಮ ಊಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಭಾವಿಸಬಹುದು. [[ಅನುಕರಿಸಿದ ಹದಗೊಳಿಸುವಿಕೆ|ಕೃತಕ ದೃಢಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]], [[ದೊಡ್ಡ ಶೋಧ|ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಶೋಧ]] ಮತ್ತು [[ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]] ಇತರ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು.<ref> [[ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ (ಗಣಿತ)|ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]] ಶೋಧಗಳು: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=110-116,120-129}} * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=56-163}} * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=127-133}} </ref> [[ಕ್ರಾಂತೀಯ ಗಣಕೀಕರಣ|ವಿಕಸನಶೀಲ ಗಣಕೀಕರಣ]]ದ ಬಳಕೆಯು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಶೋಧದ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅವುಗಳು ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರಬಹುದು (ಊಹೆಗಳು), ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳಿಸಿ ಮರುಜೋಡಿಸಲು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವುವನ್ನು ಮಾತ್ರ [[ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆಯ್ಕೆ|ಆಯ್ಕೆ]]ಮಾಡಲಾಯಿತು.(ಊಹೆಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡು). [[ಕ್ರಾಂತೀಯ ಗಣಕೀಕರಣ|ವಿಕಸನ ಗಣಕೀಕರಣ]]ದ ಪ್ರಕಾರವು [[ಸಮೂಹ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]] ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು ([[ಆಂಟ್‌ ಕಾಲೊನಿ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ|ಇರುವೆ ಗೂಡಿನ]] ಅಥವಾ [[ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮೂಹ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ|ಕಣ ಸಮೂಹ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]]ಯಂತಹ) <ref> [[ಕೃತಕ ಜೀವನ]] ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆ: * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=530-541}} </ref> ಮತ್ತು [[ಕ್ರಾಂತೀಯ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು|ವಿಕಸನಶೀಲ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳನ್ನು]] ([[ಜೈವಿಕ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು]] <ref> ಕಲಿಕೆಗಾಗಿ [[ಜೈವಿಕ ಕ್ರಮಾವಳಿ]]ಗಳು: * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=509-530}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 4.2}}. ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ {{cite book|title=Adaptation in Natural and Artificial Systems|url=https://archive.org/details/adaptationinnatu0000holl|last=Holland|first=John H.|publisher=University of Michigan Press|year=1975|isbn=0262581116}} </ref> ಮತ್ತು [[ಜೈವಿಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್|ಜೈವಿಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌]] <ref> {{cite book |last=Koza|first=John R. |year=1992 |title=Genetic Programming|url=https://archive.org/details/geneticprogrammi0000koza| subtitle=On the Programming of Computers by Means of Natural Selection | publisher=MIT Press}} </ref><ref> {{cite book | author=Poli, R., Langdon, W. B., McPhee, N. F. |year=2008 |title=A Field Guide to Genetic Programming | publisher=Lulu.com, freely available from http://www.gp-field-guide.org.uk/ | isbn = 978-1-4092-0073-4}} </ref> ನಂತಹ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ==== ತರ್ಕ ==== {{Main|Logic programming|Automated reasoning}} [[ತರ್ಕ]] <ref> [[ತರ್ಕ]]: * {{Harvnb|ACM|1998|loc=~I.2.3}}, * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=194-310}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=35-77}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 13-16}} </ref> [[ಜಾನ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ)|ಜಾನ್‌ ಮೆಕಾರ್ಥಿ]] ಅವರು 1958ರಲ್ಲಿ [[ಸಲಹೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವ|ಸಲಹೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ]] ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು AI ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. 1963ರಲ್ಲಿ [[ಜೆ. ಅಲಾನ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್‌]]ರವರು ತಾರ್ಕಿಕ ನಿಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದಾದ ಸರಳ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ತಿಯಾದ ಗಣನ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿದರು.<ref> [[ಕ್ರಾಂತಿ (ತರ್ಕ)|ಕ್ರಾಂತಿ]] ಮತ್ತು [[ಏಕೀಕರಣ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=213-217, 275-280, 295-306}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=56-58}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=554-575}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 14 & 16}} </ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ರಮಾವಳಿಯ ಕೃತ್ರಿಮವಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ತ್ವರಿತವಾಗಿ [[ಸಂಚಯಾತ್ಮಕ ಸ್ಪೋಟ|ಸಂಚಯಾತ್ಮಕ ಸ್ಫೋಟ]] ಅಥವಾ [[ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಗಂಟು|ಅನಂತ ಆದೇಶಗಳ ಸರಣಿ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. 1974ರಲ್ಲಿ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಕೊವಲ್‌ಸ್ಕಿ]] [[ಹಿಂದಿನ ಸರಣಿ]] ಅಥವಾ [[ಮುಂದಿನ ಸರಣಿ]]ಗೆ ತಾರ್ಕಿಕ ನಿಗಮನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ತಾರ್ಕಿಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ [[ಹಾರ್ನ್‌ ವಿಧಿಗಳು|ಮೂಲ ಅಂಶ]]ಗಳ (ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆಗಳು: "if ''p'' then ''q'' ") ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆಯಿತ್ತನು.ಇದು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿತು.(ಆದರೆ ನಿವಾರಿಸಲಿಲ್ಲ).<ref name="FC"/><ref name="HLP"> ತರ್ಕಬದ್ಧ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ: * {{Harvnb|Crevier|1993|pp=190-196}}. * {{Harvnb|Howe|1994}} ಸಲಹೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವ: * {{Harvnb|McCorduck|2004|p=51}}, * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=19}} </ref> ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತರ್ಕವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೂ ಸಹ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಸ್ಯಾಟ್‌ಪ್ಲ್ಯಾನ್‌|ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕರ್ತೃ]] ಕ್ರಮಾವಳಿಯು [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು|ಯೋಜನೆ]] ರೂಪಿಸಲು ತರ್ಕವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ,<ref> [[ಸ್ಯಾಟ್‌ಪ್ಲ್ಯಾನ್‌]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=402-407}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=300-301}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 21}} </ref> ಮತ್ತು [[ಆಧಾರವುಳ್ಳ ತರ್ಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌|ಅನುಗಮನದ ತರ್ಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌]] ಒಂದು [[ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ|ಕಲಿಕೆ]] ವಿಧಾನ.<ref> [[ವಿವರಣೆ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆ]], [[ಸಾಮ್ಯತೆ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆ|ಪ್ರಸಕ್ತಕತೆ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆ]], [[ಆಧಾರವುಳ್ಳ ತರ್ಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌|ಅನುಗಮನದ ತರ್ಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌]], [[ವಿಷಯಾಧರಿತ ತರ್ಕಪತ್ತೆ|ವಿಷಯ ಆಧಾರಿತ ತರ್ಕಪತ್ತೆ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=678-710}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=414-416}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=~422-442}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 10.3, 17.5}} </ref> AI ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಗೆಯ ತರ್ಕ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. * [[ಪ್ರಮೇಯದ ತರ್ಕ|ಪ್ರಮೇಯದ]] ಅಥವಾ [[ವಾಕ್ಯದ ತರ್ಕ|ವಾಕ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತರ್ಕ]]ವು, ತಾರ್ಕಿಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸತ್ಯ ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳಾಗಿರಬಹುದು.<ref> [[ಪ್ರಮೇಯದ ತರ್ಕ|ಪ್ರಮೇಯಾತ್ಮಕ ತರ್ಕ]]: ** {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=204-233}}, ** {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=45-50}} ** {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 13}} </ref> * [[ಮೊದಲ-ಕ್ರಮಾಂಕದ ತರ್ಕ]] <ref> [[ಮೊದಲ-ಕ್ರಮಾಂಕದ ತರ್ಕ]] ಮತ್ತು [[ಸಮಾನತೆ (ಗಣಿತ)|ಸಮಾನತೆ]]ಯಂತಹ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು: ** {{Harvnb|ACM|1998|loc=~I.2.4}}, ** {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=240-310}}, ** {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=268-275}}, ** {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=50-62}}, ** {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 15}} </ref> [[ಪರಿಮಾಣಕ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ಲೇಷಿಸು|ವಿಶೇಷಣ]]ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಅನುಮತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳು, ಅವುಗಳ ಗುಣ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತ ವಾಸ್ತವಾಂಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. * [[ಅಸ್ಪಷ್ಟ ತರ್ಕ]], ಮೊದಲ-ಕ್ರಮಾಂಕ ತರ್ಕದ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಸರಳವಾಗಿ ಸತ್ಯ (1) ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳು (0)ಎನ್ನುವ ಬದಲು, 0 ಮತ್ತು 1 ನಡುವಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬಹುದಾದ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. [[ಅಸ್ಪಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳನ್ನು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರ್ಕ ಪತ್ತೆಗಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಉತ್ಪನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="FL"> [[ಅಸ್ಪಷ್ಟ ತರ್ಕ|ಮಸುಕಾದ ತರ್ಕ]]: ** {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=526-527}} </ref> * [[ನಿಗದಿತ ತರ್ಕ]]ಗಳು, [[ಏಕತಾನವಲ್ಲದ ತರ್ಕ|ಏಕಮುಖೀಯವಲ್ಲದ ತರ್ಕ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಿತಿವುಳ್ಳ (ತರ್ಕ)|ಪರಿಮಿತಿ ಕಲ್ಪನೆ ತರ್ಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿದ್ದು, ನಿಗದಿತ ತರ್ಕ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು [[ಅರ್ಹತೆ ಸಮಸ್ಯೆ]]]] ಜೊತೆ ಸಹಕರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="NML"/> * ತರ್ಕದ ಹಲವು ವಿಸ್ತರಣೆಗಳನ್ನು [[ಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆ|ಜ್ಞಾನ]]ದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[ವಿವರಣೆ ತರ್ಕ|ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ತರ್ಕ]]ಗಳು;<ref name="DL"/> [[ಸಂದರ್ಭ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಘಟನೆ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಸುಗಮ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ]] (ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ);<ref name="SC"/> [[ಸಾಮಾನ್ಯ#ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ|ಕಾರಣಾರ್ಥಕ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ]];<ref name="CC"/> ನಂಬಿಕೆ ಕಲನ ಶಾಸ್ತ್ರ; ಮತ್ತು [[ಮಾದರಿ ತರ್ಕ|ಶೈಲಿಯ ತರ್ಕಗಳು]].<ref name="BC"/> ==== ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರ್ಕ ಪತ್ತೆಗೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿಧಾನಗಳು ==== {{Main|Bayesian network|Hidden Markov model|Kalman filter|Decision theory|Utility theory}} AIಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ (ತರ್ಕ ಪತ್ತೆ, ಯೋಜನೆ ಮಾಡುವುದು, ಕಲಿಕೆ, ಗ್ರಹಿಕೆ ಮತ್ತು ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ) ಅಪೂರ್ಣ ಅಥವಾ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಚರಣೆ ನಡೆಸಲು ನಿಯೋಗಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. 80ರ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 90ರ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ‌ಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಜುಡೇ ಪರ್ಲ್‌|ಜುದಿಯಾ ಪರ್ಲ್‌]] ಮತ್ತು ಇತರರು [[ಸಂಭಾವ್ಯತೆ|ಸಂಭಾವ್ಯತಾ]] ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಿಂದ ರಚಿಸಿದ ವಿಧಾನಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವಿಣ್ಯತೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref> AIಗೆ [[ಜುಡೇ ಪರ್ಲ್‌]]ರವರ ಕೊಡುಗೆ: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=25-26}} </ref><ref> ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರ್ಕಪತ್ತೆಗಾಗಿ ಸಂಭವನೀಯ ವಿಧಾನಗಳು: * {{Harvnb|ACM|1998|loc=~I.2.3}}, * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=462-644}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=345-395}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=165-191, 333-381}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 19}} </ref> ಬಯೆಸಿಯನ್‌ ಜಾಲಗಳು [439] ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಬಹಳೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಧನ: ತರ್ಕ ಬಯೆಸಿಯನ್ ಸತ್ಯಾಂಶ ಆಧರಿತ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುವಿಕೆ ಕ್ರಮಾವಳಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು) [444] [[ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ|ಕಲಿಕೆ]] ([[ನಿರೀಕ್ಷೆ-ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಕ್ರಮಾವಳಿ|ನಿರೀಕ್ಷೆ ಬಳಕೆ-ಕ್ರಮಾವಳಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಿಕೆ]] ),<ref name="BL"> ಬಯೆಸಿಯನ್‌ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು [[ನಿರೀಕ್ಷೆ-ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಕ್ರಮಾವಳಿ|ನಿರೀಕ್ಷೆ-ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಕ್ರಮಾವಳಿ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=712-724}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=424-433}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 20}} </ref> [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು|ಯೋಜನೆ]] ([[ನಿರ್ಣಯ ಜಾಲ|ನಿರ್ಧಾರ ಜಾಲ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು) <ref name="BDN"> [[ಬಯೆಸಿಯನ್‌|ಬೇಸಿಯನ್‌]] [[ನಿರ್ಣಯ ಜಾಲ]]ಗಳು: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=597-600}} </ref> ಮತ್ತು [[ಯಂತ್ರ ಗ್ರಹಿಕೆ|ಗ್ರಹಿಕೆ]] ([[ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬಯೆಸಿಯನ್ ಜಾಲ|ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬಯೆಸಿಯನ್‌ ಜಾಲ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು).<ref> [[ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬಯೆಸಿಯನ್ ಜಾಲ|ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬಯೆಸಿಯನ್‌ ಜಾಲ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=551-557}} </ref> ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ, ಸರಣಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಸರಣಿಗೆ ವಿವರಣೆ ಶೋಧ, ಮತ್ತು ನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ [[ಯಂತ್ರ ಗ್ರಹಿಕೆ|ಗ್ರಹಿಕೆ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಹ ಸಂಭಾವ್ಯ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು <ref> ಸಂಭವನೀಯ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮಾದರಿಗಳು: {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=537-581}} </ref> (ಉದಾ.,[[ಮರೆಮಾಡಿದ ಮಾರ್ಕೊವ್‌ ಮಾದರಿ]]ಗಳು <ref> [[ಮರೆಮಾಡಿದ ಮಾರ್ಕೊವ್‌ ಮಾದರಿ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=549-551}} </ref> ಅಥವಾ [[ಕಲ್ಮಾನ್‌ ಸಂಸ್ಕಾರಕ]]ಗಳು <ref> [[ಕಲ್ಮಾನ್‌ ಸಂಸ್ಕಾರಕ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=551-557}} </ref>). [[ಆರ್ಥಿಕ|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ "[[ತುಷ್ಟಿಗುಣ]]". ಇದು ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ನಿಯೋಗಿ ಜೊತೆ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಮೌಲಿಕವಾಗಿ ಅಳೆಯುವ ಮಾಪನ. ಒಂದು ನಿಯೋಗಿಯು [[ನಿರ್ಣಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ]], [[ನಿರ್ಣಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]], ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೇಗೆ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಖಚಿತ ಗಣಿತೀಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ,<ref name="DTA"> [[ನಿರ್ಣಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ಮತ್ತು [[ನಿರ್ಣಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=584-597}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=381-394}} </ref> [[ಅನ್ವಯಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಮಾಹಿತಿ ಮೌಲ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ಕೂಡ ಈ ಪೈಕಿ ಒಂದು.<ref name="IVT"> [[ಅನ್ವಯಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಮಾಹಿತಿ ಮೌಲ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=600-604}} </ref> ಈ ಸಾಧನಗಳು ಇತರ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಅವೆಂದರೆ [[ಮಾರ್ಕೊವ್‌ ನಿರ್ಣಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ|ಮಾರ್ಕೊವ್‌ ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳು,<ref name="MDPDDN"> [[ಮಾರ್ಕೊವ್‌ ನಿರ್ಣಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ [[ನಿರ್ಣಯ ಜಾಲ]]ಗಳು: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=613-631}} </ref> ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ [[ನಿರ್ಣಯ ಜಾಲ|ನಿರ್ಧಾರ ಜಾಲ]]ಗಳು,<ref name="MDPDDN"/> [[ಆಟ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ಮತ್ತು [[ಯಂತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ|ಯಾಂತ್ರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ]]. ==== ವಿಂಗಡಕಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಕಿ ಅಂಶ ಕಲಿಕೆ ವಿಧಾನಗಳು ==== {{Main|Classifier (mathematics)|Statistical classification|Machine learning}} ಅತಿ ಸರಳ AI ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು; ವಿಂಗಡಕಗಳು ("ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದು ವಜ್ರ") ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕಗಳು ("ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊ"). ನಿಯಂತ್ರಕಗಳು ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಮೊದಲು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನೂ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸುವಿಕೆ ಅನೇಕ AI ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ. [[ವಿಂಗಡಕ (ಗಣಿತ)|ವಿಂಗಡಕಗಳು]] <ref> ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಕಲಿಕೆ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಂಗಡಕ (ಗಣಿತ)|ವಿಂಗಡಕ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=712-754}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=453-541}} </ref> ಕಾರ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಅತಿ ಸಮೀಪದ ಹೊಂದಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು [[ಮಾದರಿ ಹೊಂದಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. AIಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಳಕೆ ತುಂಬಾ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿ ಮಾಡಲು ವಿಂಗಡಕಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೊಂದಿಸಬಹುದು. ಈ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕನಗಳು ಅಥವಾ ಮಾದರಿಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ಮಾದರಿಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪೂರ್ವ ನಿಗದಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಣಯದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು, ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರ ಅವಶ್ಯ. ವರ್ಗ ಸ್ವರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿರುವ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸ ಅವಲೋಕನ ಬಂದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಅನುಭವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುವುದು. ವಿಂಗಡಕಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಂಕಿ ಅಂಶ ಮತ್ತು [[ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ|ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕಲಿಕೆ]] ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಕಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಂಗಡಕಗಳು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ವಿಂಗಡಕ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ವಿಂಗಡಿಸಲಿರುವ ದತ್ತಾಂಶದ ಗುಣ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಆಧರಿಸಿದೆ. ನೀಡಿದ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಬಲ್ಲ ಒಂದು ವಿಂಗಡಕವೂ ಇಲ್ಲ. ಇದನ್ನು "ನೊ ಫ್ರೀ ಲಂಚ್‌" ಪ್ರಮೇಯದಂತೆ ಸಹ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಂಗಡಕಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಂಗಡಕಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ವಿವಿಧ ಪ್ರಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀಡಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ವಿಂಗಡಕವನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ ಈಗಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಂಗಡಕಗಳೆಂದರೆ [[ಕೃತಕ ನರಮಂಡಲ|ನರಮಂಡಲ]],<ref name="NN"/> [[ಕರ್ನೆಲ್ ವಿಧಾನಗಳು|ಕರ್ನಲ್‌ ವಿಧಾನಗಳಾದ]] ಬೆಂಬಲ ಪರಿಮಾಣ ಯಂತ್ರ[[ಬೆಂಬಲ ಸದಿಶ ಯಂತ್ರ|,<ref name="Russell 2003 749-752">[[ಕರ್ನಲ್ ವಿಧಾನಗಳು]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=749-752}}</ref>]]<ref name="Russell 2003 749-752"/>[[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ#cite note-121|<span class="mw-reflink-text">[121]</span>]] [[k-ಹತ್ತಿರದ ನೆರೆಯ ಕ್ರಮಾವಳಿ|k-ಸಮೀಪ ನೆರೆಯ ಕ್ರಮಾವಳಿ]],<ref> [[K-ಹತ್ತಿರದ ನೆರೆಯ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=733-736}} </ref> [[ಗೌಸಿಯನ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಮಾದರಿ|ಗಸ್ಸಿಯನ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಮಾದರಿ]],<ref> [[ಗೌಸಿಯನ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಮಾದರಿ|ಗೌಸಿಯನ್‌ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾದರಿ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=725-727}} </ref> [[ನೈವ್‌ ಬಯಸ್‌ ವಿಂಗಡಕ|ಸರಳ ಬಯಾಸ್‌ ವಿಂಗಡಕ]],<ref> [[ನೈವ್‌ ಬಯಸ್‌ ವಿಂಗಡಕ|ನೈವೆ ಬಯಸ್‌ ವಿಂಗಡಕ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=718}} </ref> ಮತ್ತು [[ನಿರ್ಣಯ ವೃಕ್ಷ]].<ref name="DT"> [[ನಿರ್ಣಯ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದು|ನಿರ್ಣಯ ವೃಕ್ಷ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=653-664}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=403-408}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=408-417}} </ref> ಈ ವಿಂಗಡಕಗಳ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಂಗಡನೆಗಳ ಕೆಲಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ<ref>{{cite web | last=van der Walt | first=Christiaan | url=http://www.patternrecognition.co.za/publications/cvdwalt_data_characteristics_classifiers.pdf | format=PDF | title=Data characteristics that determine classifier performance | access-date=2009-10-26 | archive-date=2009-03-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090325194051/http://www.patternrecognition.co.za/publications/cvdwalt_data_characteristics_classifiers.pdf | url-status=dead }}</ref> ವಿಂಗಡಕಗಳ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ದತ್ತಾಂಶದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ==== ನರಮಂಡಲ ಜಾಲಗಳು ==== {{Main|Neural networks|Connectionism}} [[ಚಿತ್ರ:Artificial neural network.svg|thumb|180px|ನರಮಂಡಲವು ನಿಸ್ಪಂದಗಳ ಅಂತರ್‌ಸಂಪರ್ಕಿತ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ನರವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.]] [[ಕೃತಕ ನರಮಂಡಲ]] ಜಾಲಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು<ref name="NN"> ನರಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ತತ್ವ: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=736-748}}, * {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=408-414}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=453-505}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 3}} </ref> AI ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸ್ಥಾಪನೆಗಿಂತ ದಶಕದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 1960ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ರೋಸನ್‌ಬ್ಲಾಟ್‌|ಫ್ರಾಂಕ್‌ ರೋಸನ್‌ಬ್ಲಾಟ್ಟ್‌]] [[ಪರ್ಸೆಪ್ಟ್ರಾನ್‌|ಪರ್ಸೆಪ್ಟ್ರಾನ್‌‌]] ಯ ಆರಂಭದ ಪ್ರಮುಖ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸಿದನು.<ref> [[ಪರ್ಸೆಪ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳು]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=740-743}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=458-467}} </ref> 1974ರಲ್ಲಿ [[ಪೌಲ್‌‌‌ ವೇರ್ಬೊಸ್‌|ಪೌಲ್‌ ವೆರ್ಬೊಸ್‌]] ಅವರು [[ಬಹುಪದರ ಪರ್ಸೆಪ್ಟ್ರಾನ್‌|ಬಹು ಪದರ ಪರ್ಸೆಪ್ಟ್ರಾನ್‌‌]]ಗಳಿಗೆ [[ಬ್ಯಾಕ್‌ ಪ್ರೋಪಗೇಷನ್‌]] ಕ್ರಮಾವಳಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref>[[ಬ್ಯಾಕ್‌ ಪ್ರೋಪಗೇಷನ್‌|ದೋಷದ ಪ್ರಸರಣ]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=744-748}}, * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=467-474}}, * {{Harvnb|Nilsson|1998|loc=chpt. 3.3}} </ref> ಇದು 1980ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದ ನರಮಂಡಲ ಜಾಲ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ತತ್ವವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿತು. 1982ರಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್‌ ಹೋಪ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌|ಜಾನ್‌ ಹಾಪ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌]]ರವರು ಆಕರ್ಷಕ ಜಾಲದ ಪ್ರಕಾರ ಹಾಪ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಅನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು. [[ಫೀಡ್‌ಫಾರ್ವರ್ಡ್‌ ನರಮಂಡಲ|ವಿಷಯ ಮುಂದೆ ಕಳುಹಿಸುವ ನರಮಂಡಲ ಜಾಲ]], [[ತ್ರಜ್ಯೀಯ ಆಧಾರಿತ ಜಾಲ|ತ್ರಿಜ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಜಾಲ]], ಕೊಹೊನೆನ್‌ [[ಸ್ವಯಂ-ಸಂಘಟಿಸುವುದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದು|ಸ್ವಯಂ-ಸಂಘಟಿಸುವ ನಕ್ಷೆ]] ಮತ್ತು ವಿವಿಧ [[ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ನರಮಂಡಲ|ಪುನರಾವರ್ತಕ ನರಮಂಡಲ ಜಾಲ]]ಗಳು ಸೇರಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಾಲ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Citation needed|To show relevance|date=August 2008}} [[ಹೆಬ್ಬಿಯನ್‌ ಕಲಿಕೆ]], [[ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕಲಿಕೆ]]ಯಂತಹ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಕಾರಣ ನರಮಂಡಲ ಜಾಲಗಳನ್ನು [[ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ|ಕಲಿಕೆ]] ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ,<ref name="LS474"> ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕಲಿಕೆ, [[ಹೆಬ್ಬಿಯನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಹೆಬ್ಬಿಯನ್‌]] ಸಹಘಟನೆ ಕಲಿಕೆ, [[ಹೋಪ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಜಾಲ|ಹಾಪ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಜಾಲ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕರ ಜಾಲಗಳು: * {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=474-505}} </ref> ಮತ್ತು [[ಶ್ರೇಣಿಯ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಮರಣೆ]] ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ನಂಬಿಕೆ ಜಾಲಗಳ ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ==== ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಿದ್ಧಾಂತ ==== {{Main|Intelligent control}} ಹಲವು ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ಪೂರ್ವಜ [[ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್ಸ್‌]]ಆಗಿದೆ.<ref> [[ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಿದ್ದಾಂತ]]: * {{Harvnb|ACM|1998|loc=~I.2.8}}, * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=926-932}} </ref> ==== ವಿಶೇಷವಾದ ಭಾಷೆಗಳು ==== AI ಸಂಶೋಧಕರು AI ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಹಲವು ವಿಶೇಷವಾದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು: * [[ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುವ ಭಾಷೆ|IPL]] <ref> {{Harvnb|Crevier|1993|p=46-48}} </ref> ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಭಾಷೆ.ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಸಹಯೋಗಗಳು, ಆಕಾರಗಳು (ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು), ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸ್ಮರಣೆ ಹಂಚಿಕೆ, ದತ್ತಾಂಶ ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತನೆ, ಸಹಯೋಗದ ಪುನರ್ಸಂಪಾದನೆ, ಚರ್ಚೆಗಳು, ಜನಕಗಳು (ಹರಿವು), ಮತ್ತು ಸಹಯೋಗಿ ಬಹುಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವಂತಹ ಕಾರ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಸುವ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲೆಂದೇ ಇರುವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. * [[ಲಿಸ್ಪ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆ|ಲಿಸ್ಪ್]]<ref> [[ಲಿಸ್ಪ್‌ (ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆ)|ಲಿಸ್ಪ್‌]]: ** {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=723-821}} ** {{Harvnb|Crevier|1993|pp=59-62}}, ** {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=18}} </ref> [[ಲಂಬ್ಡಾ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ]] ಆಧರಿಸಿರುವ ಗಣಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಗಣಿತ ಅಂಕನ ಪದ್ದತಿಯಾಗಿದೆ. [[ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ ಪಟ್ಟಿ|ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಪಟ್ಟಿ]]ಗಳು ಲಿಸ್ಪ್‌ ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ [[ದತ್ತಾಂಶ ವಿನ್ಯಾಸ|ದತ್ತಾಂಶ ರಚನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಲಿಸ್ಪ್‌‌ನ [[ಮೂಲ ಸಂಕೇತ]] ಸಹ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಮ್ಯಾಕ್ರೊ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ)|ಬೃಹತ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಏರಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ ‌ಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ವಾಕ್ಯರಚನೆಗೆ ಅಥವಾ ಲಿಸ್ಪ್ ‌ನಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತಗೊಳಿಸಿದ [[ಡೊಮೈನ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆ|ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರದ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಷೆಗಳ]] ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಗೆ ‌ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಲಿಸ್ಪ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ದತ್ತಾಂಶ ರಚನೆಯ ಮೂಲ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಚಳಕ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಮಾರ್ಪಾಡು ತರಬಹುದು.ಇಂದು ಹಲವು ಲಿಸ್ಪ್‌ ಶಬ್ದ ಕೋಶಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. * [[ಪ್ರೋಲಾಗ್‌]] <ref name="HLP"/><ref> [[ಪ್ರೋಲಾಗ್‌|ಪ್ರೋಲಾಗ್‌‌]]: ** {{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=477-491}}, ** {{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004|pp=641-676, 575-581}} </ref> ಒಂದು [[ನಿರೂಪಿಸುವ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌|ದೃಢಪಡಿಸುವ]] ಭಾಷೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುವುದು, ಮತ್ತು ಈ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ''ಪ್ರಶ್ನೆ '' ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಸಾಂಕೇತಿಕ ತರ್ಕ ಪತ್ತೆ, ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಭಾಷೆ ವಿಭಕ್ತಿ ಅನ್ವಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೋಲಾಗ್‌‌ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇಂದು AIನಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಲಾಗ್‌‌ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. * [[STRIPS]] [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಯೋಜನೆ|ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಯೋಜನೆ ಸಮಸ್ಯೆ ನಿದರ್ಶನ]]ಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಭಾಷೆ. ಇದು ಪ್ರಾರಂಭದ ಸ್ಥಿತಿ, ಗುರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತೀ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪೂರ್ವ ಸಂದರ್ಭಗಳು (ಕ್ರಿಯೆ ಕಾರ್ಯಗತವಾಗುವ ಮೊದಲು ಯಾವುದು ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿರಬೇಕು) ಮತ್ತು ನಂತರದ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು (ಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಯಾವುದು ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿರಬೇಕು) ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. * ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕ ಭಾಷೆಗಳ ನಡುವಿನ ಮಿಶ್ರಣ [[ಯೋಜಕ (ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆ)|ಯೋಜಕ]]. ಇದು ತಾರ್ಕಿಕ ವಾಕ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಾಂಶ ಆಧರಿತ ತೀರ್ಮಾನದ-ಮಾದರಿಯೊಂದಿಗೆ ಗೂಢಾರ್ಥಗಳು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. AI ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು [[C++]] ಮತ್ತು ಗಣಿತಕ್ಕಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ [[MATLAB]] ಮತ್ತು [[ಲಷ್‌ (ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆ)|ಲಶ್‌]]ನಂತಹ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. === ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ === {{Main|Progress in artificial intelligence}} ಒಂದು ನಿಯೋಗಿಯು ಬುದ್ಧಿವಂತನೆಂದು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು? 1950ರಲ್ಲಿ ಅಲಾನ್‌ ಟ್ಯುರಿಂಗ್‌ರವರು ನಿಯೋಗಿಗಳ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಅದು [[ಟ್ಯುರಿಂಗ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆ]] ಎಂದೇ ಜನಪ್ರಿಯ. ಈ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟದ ಸವಾಲು ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ನಿಯೋಗಿಗಳು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತಿವೆ. ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಚಿಕ್ಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಹಸ್ತಾಕ್ಷರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಟ ಆಡುವುದರಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಬಹುದು. ಅಂತಹ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು [[ವಿಷಯ ವಸ್ತು ಪರಿಣಿತ ಟ್ಯುರಿಂಗ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆ|ವಿಷಯ ವಸ್ತು ತಜ್ಞರ ಟ್ಯುರಿಂಗ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆ]] ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧಿಸಬಹುದಾದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಕರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. AI ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಸ್ಥೂಲ ವರ್ಗಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: * '''ಉತ್ತಮ''' : ಇದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಲ್ಲ. * '''ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ-ಮಾನವ''' : ಎಲ್ಲ ಮಾನವರಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವವನು. * '''ಶ್ರೇಷ್ಠ-ಮಾನವ''' : ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾನವರಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವವನು. * '''ಉಪ-ಮಾನವ''' : ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾನವರಿಗಿಂತ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವವನು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಚೆಕರ್ಸ್‌ ಆಟದಲ್ಲಿ([[ನಕ್ಷೆಗಳು|ಕುದುರೆಗಳ]]) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ,<ref> {{cite web | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/1144079 | title=Checkers Is Solved | date=2007-07-19 | accessdate=2007-07-20 | publisher=Science | first=Jonathan | last=Schaeffer}} </ref> ಚದುರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯು ಶ್ರೇಷ್ಠ-ಮಾನವನಂತಿದೆ ಮತ್ತು ಬಲಶಾಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ-ಮಾನವನಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ,<ref>[[ಗಣಕ ಚದುರಂಗ#ಗಣಕಗಳು ವಿರುದ್ಧ ಮಾನವರು|ಗಣಕ ಚದುರಂಗ#ಗಣಕಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮಾನವರು]] </ref> ಮತ್ತು ಮಾನವನ ದೈನಂದಿನ ಬಹುತೇಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಳು ಉಪ-ಮಾನವನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಂತಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಏನೆಂದರೆ, ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ''ಗಣಿತೀಯ'' ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಾಗಿದೆ. [[ಕಾಲ್ಮೊಗೊರೊವ್‌ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ|ಕೊಲ್ಮೊಗೊರೊವ್‌ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಮರ್ದಕ|ಹೋಲಿಕೆ]]ಯಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ತೊಂಬತ್ತನೇ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸಿಗಲಾರಂಭಿಸಿದವು.<ref>{{cite journal | title = Beyond the Turing Test | journal = Journal of Logic, Language and Information | author = Jose Hernandez-Orallo | url = http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.44.8943 | accessdate = 2009-07-21 | year = 2000 | pages = 447–466 | volume = 9 | issue = 4 }}</ref><ref>{{cite journal | title = A computational extension to the Turing Test | journal = Proceedings of the 4th Conference of the Australasian Cognitive Science Society | author = D L Dowe and A R Hajek | url = http://www.csse.monash.edu.au/publications/1997/tr-cs97-322-abs.html | accessdate = 2009-07-21 | year = 1997 | archive-date = 2011-06-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110628194905/http://www.csse.monash.edu.au/publications/1997/tr-cs97-322-abs.html | url-status = dead }}</ref> ಯಂತ್ರ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಬಗ್ಗೆ ಇದೇ ತೆರನಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಮರ್ಕಸ್‌ ಹಟ್ಟರ್‌ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ''ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ'' ಯಲ್ಲಿ (ಸ್ಪ್ರಿಂಜರ್‌ 2005) ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ನಂತರ ಲೆಗ್‌ ಮತ್ತು ಹಟ್ಟರ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal | title = Universal Intelligence: A Definition of Machine Intelligence | journal = Minds and Machines | author = Shane Legg and Marcus Hutter | url = http://www.vetta.org/documents/UniversalIntelligence.pdf | format = pdf | accessdate = 2009-07-21 | year = 2007 | pages = 391–444 | volume = 17 | archive-date = 2009-06-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090618152351/http://www.vetta.org/documents/UniversalIntelligence.pdf | url-status = dead }}</ref> ಗಣಿತೀಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಜನವೆಂದರೆ, ಮಾವನ ಪರೀಕ್ಷಕರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೇತರ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. == AIನ ಅನ್ವಯಗಳು == {{Expand section|date=July 2009}} {{Main|Applications of artificial intelligence}} ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆ]], [[ಷೇರು ವ್ಯವಹಾರ]], [[ಯಂತ್ರಮಾನವ ನಿಯಂತ್ರಣ|ಯಂತ್ರ ಮಾನವ ನಿಯಂತ್ರಣ]], [[ಕಾನೂನು]], ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆ, [[ಆಟ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ವಿಡಿಯೊ ಆಟಗಳು]], ಆಟಿಕೆ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳು, ಮತ್ತು [[ಜಾಲ ಶೋಧ ಯಂತ್ರಗಳು|ವೆಬ್‌ ಶೋಧ ಯಂತ್ರಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಒಂದು ತಂತ್ರ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಬಳಕೆಯಾದಾಗ, ಅಂದಿನಿಂದ ಆ ತಂತ್ರವನ್ನು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಎನ್ನಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದನ್ನು [[AI ಪರಿಣಾಮ]] ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref> {{cite news | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = AI set to exceed human brain power | work = | publisher = CNN.com | date = 2006-07-26 | url = http://www.cnn.com/2006/TECH/science/07/24/ai.bostrom/ | format = web article | doi = | accessdate = 2008-02-26}} </ref> ಇದು [[ಕೃತಕ ಜೀವನ]]ದೊಳಗೆ ಸಹ ಅಂತರ್ಗತಗೊಳ್ಳಬಹುದು. === ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === {{Main|Competitions and prizes in artificial intelligence}} ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಯಂತ್ರ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡವಳಿಕೆ, ದತ್ತಾಂಶ-ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಚಾಲಕರಹಿತ ಕಾರುಗಳು, ಯಂತ್ರ ಮಾನವ ಕಾಲ್ಜೆಂಡಾಟ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಪುರಾಣ, ಕಟ್ಟುಕಥೆ ಮತ್ತು ಊಹೆಗಳಲ್ಲಿ AI == {{Main|Artificial intelligence in fiction|Ethics of artificial intelligence|Transhumanism|Technological singularity}} [[ಗ್ರೀಕ್‌ ಪುರಾಣ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ರೆಟ್‌|ಕ್ರಿಯಟ್‌]]ನ [[ಟ್ಯಾಲೋಸ್‌|ತಲೊಸ್‌]], [[ಹೆಫೀಸ್ಟಸ್‌|ಹೆಫೆಸ್ಟಸ್‌]]ನ ಚಿನ್ನದ ಯಂತ್ರ ಮಾನವರು ಮತ್ತು [[ಪಿಗ್ಮಾಲೈನ್‌ (ಪುರಾಣ)|ಪಿಗ್ಮಾಲಿಯನ್‌ನ]] [[ಗಲಾಟೀ (ಪುರಾಣ)|ಗಲಟಿ]]ಯಂತಹ ಯೋಚಿಸುವ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾವಗಳಿವೆ.<ref> ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ AI: * {{Harvnb|McCorduck|2004|p=4-5}} * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=939}} </ref> ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಹಲವು ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಇತ್ತೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಮಾನವ ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದಿದ್ದೆಂದರೆ [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌|ಈಜಿಪ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಸ್‌|ಗ್ರೀಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ|ಪವಿತ್ರ ವಿಗ್ರಹಗಳು]],<ref> ನಿಜವಾದ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಅರಿವು ಹೊಂದಬಹುದೆಂದು ನಂಬಿರುವ ಮೊದಲ ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಶಿಲ್ಪಿಯು "ದೇವರುಗಳ ನೈಜ ಗುಣ", ಅವರ ''ಸೆನ್ಸಸ್‌'' ಮತ್ತು ''ಸ್ಪಿರಿಟಸ್‌'' ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು [[ಹೆರ್ಮಸ್‌ ಟ್ರಿಸ್ಮೆಜಿಸ್ಟಸ್‌|ಹರ್ಮೆಸ್‌ ಟ್ರಿಸ್ಮೆಗಿಸ್ಟಸ್‌]]ರವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೊರ್ಡಕ್‌ರವರು ಪವಿತ್ರ ಯಂತ್ರ ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಮಾನವರ ಪೂಜೆಗೆ ನಿಷೇಧವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ [[ಮೊಸಾಯಿಕ್‌ ನಿಯಮ|ಮೊಸಾಯಿಕ್‌ ಕಾನೂನಿನ]] (ಅದೇ ಸಮಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ) ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಸಿದರು{{Harv|McCorduck|2004|pp=6-9}} </ref><ref> ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯಂತೆ ಪವಿತ್ರ ವಿಗ್ರಹಗಳು: * {{Harvtxt|Crevier|1993|p=1}} ([[ಅಮ್ಯುನ್‌|ಅಮ್ಯನ್‌]]ನ ವಿಗ್ರಹ) * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=6-9}} </ref> ಮತ್ತು [[ಜೋನ ರಾಜ ಮು#ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್‌|ಯಾನ್‌ ಶಿ]]ಯ ಯಂತ್ರ,<ref> {{Harvnb|Needham|1986|p=53}} </ref> [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದ ನಾಯಕ]],<ref> {{Harvnb|McCorduck|2004|p=6}} </ref> [[ಅಲ್‌-ಜಾಜರಿ|ಅಲ್‌-ಜಾಝಾರಿ]],<ref>{{cite web |url=http://www.shef.ac.uk/marcoms/eview/articles58/robot.html |title=A Thirteenth Century Programmable Robot |publisher=Shef.ac.uk |date= |accessdate=2009-04-25 |archive-date=2007-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070629182810/http://www.shef.ac.uk/marcoms/eview/articles58/robot.html |url-status=dead }}</ref> ಅಥವಾ [[ವೊಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್‌ ವೊನ್‌ ಕೆಂಪೆಲೆನ್‌|ವೂಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್‌ ವೊನ್‌ ಕೆಂಪೆಲೆನ್‌]] ಕೂಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿವೆ.<ref> {{Harvnb|McCorduck|2004|p=17}} </ref> ಕೃತಕ ಜೀವಿಗಳನ್ನು [[Geber|ಜ್ಯಾಬಿರ್‌ ಇಬ್ನ್‌ ಹಯ್ಯನ್‌]],<ref name="repository.upenn.edu">[[ಟ್ಯಾಕ್ವಿನ್‌|ಟ್ಯಾಕ್‌ವಿನ್‍‌]]: {{cite paper|author=O'Connor, Kathleen Malone|title=The alchemical creation of life (takwin) and other concepts of Genesis in medieval Islam|publisher=University of Pennsylvania|year=1994|url=http://repository.upenn.edu/dissertations/AAI9503804|accessdate=2007-01-10}}</ref> [[Geber|ಜುಡಾಹ್ ಲಿಯೊವ್]] <ref name="repository.upenn.edu"/> ಮತ್ತು [[ಗೆಬರ್‌|ಪ್ಯಾರಾಸೆಲ್ಸಸ್‌]] ಅವರು ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. <ref> {{Harvnb|McCorduck|2004|p=13-14}} </ref> ಈ ಸೃಷ್ಚಿಗಳ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಭವಿಷ್ಯಗಳು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವವಾದ ಆದೇ ಭರವಸೆ, ಭಯ ಮತ್ತು [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ನೈತಿಕತೆ|ನೈತಿಕ]] ಕಳಕಳಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="MCCORDUCK"/> [[ಮೇರಿ ಶೆಲ್ಲಿ|ವೇರಿ ಶೇಲ್ಲಿ]]ರವರ ''[[ಫ್ರ್ಯಾಂಕೆನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌|ಫ್ರಾಂಕನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌]]'' ಪುಸ್ತಕ <ref> {{Harvtxt|McCorduck|2004|p=190-25}}ನ್ನು ''[[ಫ್ರಾಂಕೆನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌|ಫ್ರ್ಯಾಂಕನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌]]'' ರವರು ಚರ್ಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಪನಂಬಿಕೆಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ನೈತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಕಾರ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಷ್ಟಪಡುವಿಕೆಗಳನ್ನು (ಅಂದರೆ [[ಯಂತ್ರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು|ಯಂತ್ರಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು]]) ಗುರುತಿಸಿದರು. </ref> [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆನ ನೈತಿಕತೆ|ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿರುವ]] ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ: ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದಾದಲ್ಲಿ, ಅದಕ್ಕೂ ''[[ಇಂದ್ರಿಯ ಗ್ರಹಣ ಶಕ್ತಿ|ಸಂವೇದನೆ]]'' ಗಳಿರಬಹುದೇ? ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಂವೇದನಾ ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಮಾನವನಂತೆ ಅದಕ್ಕೂ ಹಕ್ಕುಗಳಿವೆಯೇ? ಆಧುನಿಕ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಥೆಗಳು|ವಿಜ್ಞಾನದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ (ಕಟ್ಟುಕಥೆ) ಸಹ ಇಂತಹ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ: ''[[:ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ: A.I.|ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ: A.I.]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋವು-ನಲಿವು ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾನವನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು "[[ಯಂತ್ರಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು|ಯಂತ್ರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು]]" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ [[ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ|ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್‌]],<ref> [[ಯಂತ್ರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು]]: * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=964}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6200005.stm ಯಂತ್ರ ಮಾನವರು ಕಾನೂನು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು] </ref> ಆದರೂ ಈ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು ಅಕಾಲಿಕ ಹಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/science/article1695546.ece ಯಂತ್ರ ಮಾನವರಿಗಾಗಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517022444/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/science/article1695546.ece |date=2008-05-17 }}, ನಾವು ಪರವಶರಾಗುತ್ತೇವೆ. [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/science/article1695546.ece ಟೈಮ್ಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ನೋಡಿರಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517022444/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/science/article1695546.ece |date=2008-05-17 }}</ref> [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಥೆಗಳು|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] ಮತ್ತು [[ಭವಿಷ್ಯತಾವಾದಿ|ಭವಿಷ್ಯತಾವಾದಿಗಳು]] ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯ ಪರಿಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸೇವಕನಾಗಿ (''[[ಸ್ಟಾರ್‌ ವಾರ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ [[R2D2]]), ಕಾನೂನು ವಿಧಿಸುವವನಾಗಿ ([[K.I.T.T.]],"[[ನೈಟ್‌ ರೈಡರ್‌ (1982 ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ)|ನೈಟ್‌ ರೈಡರ್‌]]"), ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾಗಿ(''[[ಸ್ಟಾರ್‌ ಟ್ರೆಕ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ [[ದತ್ತಾಂಶ (ಸ್ಟಾರ್‌ ಟ್ರೆಕ್‌)|ಲೆ. ಕಮಾಂಡರ್‌ ಡಾಟಾ]]), ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವವನಾಗಿ(''[[ದಿ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್‌|ದಿ ಮೇಟ್ರಿಕ್ಸ್‌]]'' ), ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ (''[[ವಿದ್‌ ಫೋಲ್ಡೆಡ್‌ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌]]'' ), ಸಮೂಹ ನಾಶಕನಾಗಿ (''[[ಟರ್ಮಿನೇಟರ್‌ (ಸರಣಿ)|ಟರ್ಮಿನೇಟರ್‌]]'', ''[[ಬ್ಯಾಟಲ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ ಗ್ಯಾಲಕ್ಟಿಕಾ(ಪುನರ್ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು)|ಬ್ಯಾಟಲ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ ಗಲಾಕ್ಟಿಕಾ]]'' ), ಮಾನವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮೀರಿದವನಾಗಿ (''[[ಗಾಸ್ಟ್‌ ಇನ್‌ ದ ಶೆಲ್‌]]'' ) ಮತ್ತು ಮನುಕುಲದ ಸಂರಕ್ಷಕನಾಗಿ (''[[ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಸರಣಿ|ಸ್ಥಾಪನೆ ಸರಣಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ [[ಆರ್‌. ಡೇನೀಲ್‌ ಆಲೀವವ್‌|ಆರ್‌. ಡೇನೀಲ್‌ ಒಲಿವಾವ್‌]]) AI ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ತಜ್ಞರು ಹೇಳುವಂತೆ ಇದರಿಂದಾಗಿ: ಮಾನವ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಿದ್ದ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ,<ref> {{Harvtxt|Russell|Norvig|2003|p=960-961}} </ref> ಮಾನವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಥವಾ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ <ref name="TS"> [[ಏಕತೆ]], [[ಟ್ರ್ಯಾಂಶುಮ್ಯಾನಿಸಮ್‌|ಟ್ರಾನ್ಶುಮ್ಯಾನಿಸಮ್‌]]: * {{Harvnb|Kurzweil|2005}} * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=963}} </ref> ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref> ಜೋಸೆಪ್‌ ವೇಸೆನ್‌ಬೌಮ್‌ರವರ AIಯ ವಿಮರ್ಶೆ: * {{Harvnb|Weizenbaum|1976}} * {{Harvnb|Crevier|1993|pp=132−144}} * {{Harvnb|McCorduck|2004|pp=356-373}} * {{Harvnb|Russell|Norvig|2003|p=961}} 1976ರಲ್ಲಿ ವೇಜೆನ್‌ಬೌಮ್‌ರವರು (ಮೊದಲ ಚಟ್ಟರ್ಬೊಟ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನ್ನು ELIZA ಅಭಿವೃದ್ಧಿಸಿದ AI ಸಂಶೋಧಕರು) ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ದುರ್ಬಳಕೆಯು ಮಾನವನ ಜೀವನವನ್ನು ಅಪಮೌಲ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. </ref> ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ಪ್ರಗತಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರುವುದು, ಅಲ್ಲದೆ ಮಾನವಕುಲವನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹಲವು [[ಭವಿಷ್ಯತಾವಾದಿ]]ಗಳ ವಾದ. [[ರೇ ಕುರ್ಜ್‌ವೇಲಿ|ರೇ ಕುರ್ಜವೈಲ್‌]] [[ಮೂರ್‌ನ ನಿಯಮ|ಮೂರ್‌ನ ಕಾನೂನ]]ನ್ನು ಬಳಸಿ (ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್‌‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟು ಬಿಡದ ಘಾತೀಯ ಪ್ರಗತಿ ಆಗುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ), 2029ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌|ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಗಣಕ]]ಗಳು ಕೂಡ ಮನುಷ್ಯನ ಮೆದುಳಿನಷ್ಟೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದ್ದಾನೆ, ಮತ್ತು 2045ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಹಿಂದೆಂದೂ ಊಹಿಸಿರದಷ್ಟು ವೇಗದಲ್ಲಿ ''ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ'' ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪುವುದು. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಥೆಗಳು|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ]] [[ವರ್ನರ್‌ ವಿಂಗ್|ವೆರ್ನರ್‌]] ರವರು "[[ತಾಂತ್ರಿಕ ಏಕತೆ|ತಾಂತ್ರಿಕ ಏಕತ್ವ]]" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="TS"/> [[ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಫ್ರೆಡ್ಕಿನ್‌|ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಫ್ರೆಡ್‌ಕಿನ್‌]] "ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ವಿಕಸನದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಹಂತ" ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref> {{Harvtxt|McCorduck|2004|p=401}}ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ </ref> ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌ (ಕಾದಂಬರಿಕಾರ)|ಸ್ಯಾಮ್ಯುಲ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌]]ರವರ "[[ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್‌|ಡಾರ್ವಿನ್‌ ಎಮಾಂಗ್‌ ದ ಮೆಷಿನ್‌]]"ನಲ್ಲಿ (1863) ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 1998ರಲ್ಲಿ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಡೈಸನ್‌ (ವಿಜ್ಞಾನ ಇತಿಹಾಸತಜ್ಞ)|ಜಾರ್ಜ್‌ ಡೇಸನ್‌]]ರವರು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರ ನೀಡಿದರು. ಅನೇಕ [[ಭವಿಷ್ಯತಾವಾದಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಥೆಗಳು|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳು [[ಸೈಬೊರ್ಗ್‌]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದು ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಇವೆರಡಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಂಬೋಣ. ಈ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು [[ಟ್ರ್ಯಾಂಶುಮ್ಯಾನಿಸಮ್‌|ಟ್ರ್ಯಾಂಶುಮನಿಸಮ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ, [[ಅಲ್ಡೌಸ್‌ ಹಕ್ಸಲಿ|ಅಲ್ಡೌಸ್‌ ಹುಕ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಈಟಿಂಜರ್‌|ರಾಬರ್ಟ್‌ ಎಟ್ಟಿಂಜರ್]]ನಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಮೂಲ ಚಿಂತನೆಗಳಿವೆ, ಈಗ ಟ್ರ್ಯಾಂಶುಮನಿಸಮ್‌ ಯಂತ್ರ ಮಾನವ ವಿನ್ಯಾಸಕ [[ಹಾನ್ಸ್‌ ಮೊನವೆಕ್‌|ಹಾನ್ಸ್‌ ಮೊರವೆಕ್‌]], ಸೈಬರ್‌ನೆಟಿಸಿಸ್ಟ್‌ [[ಕೇವಿನ್ ವಾರ್ವಿಕ್‌|ಕೆವಿನ್‌ ವಾರ್‌ವಿಕ್‌]] ಮತ್ತು ಅನ್ವೇಷಕ [[ರೇ ಕುರ್ಜ್‌ವೇಲಿ|ರೇ ಕರ್ಜವೀಲ್‌]] ರೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="TS"/> [[ಟ್ರ್ಯಾಂಶುಮ್ಯಾನಿಸಮ್‌|ಟ್ರ್ಯಾಂಶುಮನಿಸಮ್‌]] ಅನ್ನು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ಬುತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಮಂಗ|ಮಂಗಾ]] ''[[ಗೋಸ್ಟ್‌ ಇನ್‌ ದ ಶೆಲ್‌|ಘೋಸ್ಟ್‌ ಇನ್‌ ದ ಶೆಲ್‌]]'' ಮತ್ತು ವೈಜ್ಡಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸರಣಿ ''[[ಡುನ್‌ (ಕಾದಂಬರಿ)|ಡ್ಯುನ್‌]]''. [[ಪಮೆಲಾ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೊರ್ಡಕ್‌|ಪಮೆಲಾ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೊಡಕ್‌]] ರವರು ಈ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಆದಿ ಮಾನವರ ಭಾವನೆಗಳು, ಅಂದರೆ "ದೇವರುಗಳಿಗೆ ರೂಪ ನೀಡುವುದು" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="MCCORDUCK"/> == ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ == {{Main|Outline of artificial intelligence}} * [[ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]] * [[ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|AI ಯೋಜನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:ವರ್ಗ:ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಸಂಶೋಧಕರು|AI ಸಂಶೋಧಕರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮೂಲ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ವಿಷಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಖಟಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ಪ್ರಮುಖ AI ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ತಾಂತ್ರಿಕ ಏಕತೆ|ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಏಕತೆ]] * [[ಮನಸ್ಸಿನ ತತ್ವ]] * [[ಮನೋಮಾಪನದ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]] * [[ಜ್ಞಾನ ಗ್ರಹಣ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು|ಅರಿವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|3}} == ಆಕರಗಳು == {{refbegin}} === ಪ್ರಮುಖ AI ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು === :''[[:ಚರ್ಚೆ:ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ/ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ|A.I. ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ]]ಯನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ'' * {{Citation | first=George | last=Luger | author-link=George Luger | first2=William | last2=Stubblefield | author2-link=William Stubblefield | year=2004 | title=Artificial Intelligence: Structures and Strategies for Complex Problem Solving | edition=5th | publisher=The Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc. | isbn=0-8053-4780-1 | url=http://www.cs.unm.edu/~luger/ai-final/tocfull.html }} * {{Citation | last=Nilsson | first=Nils | author-link=Nils Nilsson | year=1998 | title=Artificial Intelligence: A New Synthesis|publisher=Morgan Kaufmann Publishers | isbn=978-1-55860-467-4}} * {{Russell Norvig 2003}} * {{Citation | first = David | last = Poole | author-link = David Poole | first2 = Alan | last2 = Mackworth | author2-link = Alan Mackworth | first3 = Randy | last3 = Goebel | author3-link = Randy Goebel | publisher = Oxford University Press | place = New York | year = 1998 | title = Computational Intelligence: A Logical Approach | url = http://www.cs.ubc.ca/spider/poole/ci.html }} * {{Citation | first = Patrick Henry | last = Winston | author-link = Patrick Winston | publisher = Addison-Wesley | year = 1984 | place = Reading, Massachusetts | isbn = 0201082594 | title = Artificial Intelligence}} === AIನ ಇತಿಹಾಸ === * {{Crevier 1993}} * {{McCorduck 2004}} === ಇತರ ಮೂಲಗಳು === * {{Citation|last=ACM|first=(Association of Computing Machinery)|year=1998|title=ACM Computing Classification System: Artificial intelligence|url=http://www.acm.org/class/1998/I.2.html|author-link=Association of Computing Machinery|access-date=2009-10-26|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012025921/http://www.acm.org/class/1998/I.2.html|url-status=dead}} * {{Citation | last=Brooks | first=Rodney | author-link=Rodney Brooks | year=1990 | title=Elephants Don't Play Chess | journal=Robotics and Autonomous Systems | volume=6 | pages=3–15 | url=http://people.csail.mit.edu/brooks/papers/elephants.pdf | format=PDF | accessdate=2007-08-30 | doi=10.1016/S0921-8890(05)80025-9 }} * {{Citation | last=Buchanan | first=Bruce G. | year=2005 | title=A (Very) Brief History of Artificial Intelligence | magazine=AI Magazine | date=Winter 2005 | pages=53–60 | url=http://www.aaai.org/AITopics/assets/PDF/AIMag26-04-016.pdf | format=PDF | accessdate=2007-08-30 | archive-date=2007-09-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070926023314/http://www.aaai.org/AITopics/assets/PDF/AIMag26-04-016.pdf | url-status=dead }} * {{Citation | last=Dreyfus | first=Hubert | year =1972 | title = [[What Computers Can't Do]] | publisher = MIT Press | location = New York | authorlink = Hubert Dreyfus | isbn = 0060110821 }} * {{Citation | last=Dreyfus | first=Hubert | year =1979 | title = What Computers ''Still'' Can't Do | publisher = MIT Press | location = New York | authorlink = Hubert Dreyfus }}. * {{Citation | last=Dreyfus | first=Hubert | last2 = Dreyfus | first2 = Stuart | year = 1986 | title = Mind over Machine: The Power of Human Intuition and Expertise in the Era of the Computer | publisher = Blackwell | location = Oxford, UK | authorlink = Hubert Dreyfus }}. * {{Citation | last = Gladwell | first = Malcolm | author-link= Malcolm Gladwell | year = 2005 | title = [[Blink (book)|Blink]] | isbn = 0-316-17232-4 | publisher = Little, Brown and Co. | location = New York }}. * {{Citation | last=Haugeland | first=John | author-link = John Haugeland | year = 1985 | title = Artificial Intelligence: The Very Idea | publisher=MIT Press| location= Cambridge, Mass. | isbn=0-262-08153-9 }}. * {{Citation | last=Hawkins | first=Jeff | author-link=Jeff Hawkins | last2=Blakeslee | first2=Sandra | year=2004 | title=On Intelligence | publisher=Owl Books | location=New York, NY | isbn=0-8050-7853-3 }}. * {{Citation | last=Hofstadter | first = Douglas | title = [[Gödel, Escher, Bach|Gödel, Escher, Bach: an Eternal Golden Braid]] | year = 1979 | author-link = Douglas Hofstadter }}. * {{Citation | first = J. | last = Howe | url = http://www.inf.ed.ac.uk/about/AIhistory.html | title = Artificial Intelligence at Edinburgh University: a Perspective | date = November 1994 | retrieval-date = 30 August 2007 }}. * {{Citation | last=Kahneman | first=Daniel | author-link=Daniel Kahneman | last2=Slovic | first2= D. | last3=Tversky | first3=Amos | author3-link=Amos Tversky | year=1982 | title=Judgment under uncertainty: Heuristics and biases | location=New York |publisher=Cambridge University Press}}. * {{Citation | first = G. | last=Kolata | year=1982 | title=How can computers get common sense? | journal=Science | issue=217 | pages=1237-1238 }}. * {{Citation | last=Kurzweil | first=Ray | author-link=Ray Kurzweil | year=1999 | title=The Age of Spiritual Machines | publisher=Penguin Books | isbn=0-670-88217-8 }}. * {{Citation | last=Kurzweil | first=Ray | author-link=Ray Kurzweil | year=2005 | title=The Singularity is Near | publisher=Penguin Books | isbn=0-670-03384-7 }}. * {{Citation | first = George | last = Lakoff | year = 1987 | title = Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal About the Mind | publisher = University of Chicago Press.|id= ISBN 0-226-46804-6 |author-link=George Lakoff}}. * {{Citation | last=Lakoff | first=George | author-link=George Lakoff | last2=Núñez | first2=Rafael E. | author2-link=Rafael Núñez | year=2000 | title=[[Where Mathematics Comes From|Where Mathematics Comes From: How the Embodied Mind Brings Mathematics into Being]] | publisher=Basic Books | isbn= 0-465-03771-2}}. * {{Citation | last=Lenat | first=Douglas | last2=Guha | first2=R. V.| year = 1989 | title = Building Large Knowledge-Based Systems | publisher = Addison-Wesley| author-link=Douglas Lenat }} * {{Citation | last=Lighthill | first = Professor Sir James | year = 1973 | contribution= Artificial Intelligence: A General Survey | title = Artificial Intelligence: a paper symposium| publisher = Science Research Council|author-link=James Lighthill }} * {{Citation |last = Lucas |first = John |author-link = John Lucas (philosopher) |year = 1961 |contribution = Minds, Machines and Gödel |editor-last = Anderson |editor-first = A.R. |title = Minds and Machines |url = http://users.ox.ac.uk/~jrlucas/Godel/mmg.html |access-date = 2009-10-26 |archive-date = 2007-08-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070819165214/http://users.ox.ac.uk/~jrlucas/Godel/mmg.html |url-status = dead }}. * {{Citation | last = Maker | first = Meg Houston | year = 2006 | title = AI@50: AI Past, Present, Future | location = Dartmouth College | url = http://www.engagingexperience.com/2006/07/ai50_ai_past_pr.html | access-date = 16 October 2008 | archive-date = 8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081008120238/http://www.engagingexperience.com/2006/07/ai50_ai_past_pr.html | url-status = dead }} * {{Citation | last = McCarthy | first = John | last2 = Minsky | first2 = Marvin | last3 = Rochester | first3 = Nathan | last4 = Shannon | first4 = Claude | url = http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/dartmouth/dartmouth.html | title = A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence | year = 1955 | author-link = John McCarthy (computer scientist) | author2-link = Marvin Minsky | author3-link = Nathan Rochester | author4-link = Claude Shannon }}. * {{Citation | last=McCarthy | first=John | last2=Hayes | first2=P. J. | year=1969 | url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/mcchay69.html | title=Some philosophical problems from the standpoint of artificial intelligence | journal=Machine Intelligence | volume=4 | pages=463–502 | author-link=John McCarthy (computer scientist) }} * {{Citation | last=Minsky | first=Marvin | author-link=Marvin Minsky | year = 1967 | title = Computation: Finite and Infinite Machines | publisher = Prentice-Hall | location=Englewood Cliffs, N.J. }} * {{Citation | last=Minsky | first=Marvin | author-link=Marvin Minsky | year = 2006 | title = The Emotion Machine | publisher = Simon & Schusterl | publication-place=New York, NY | isbn=0-7432-7663-9 }} * {{Citation | last=Moravec | first=Hans | year=1976 | url=http://www.frc.ri.cmu.edu/users/hpm/project.archive/general.articles/1975/Raw.Power.html | title=The Role of Raw Power in Intelligence | author-link=Hans Moravec }} * {{Citation | last=Moravec | first=Hans | year = 1988 | title = Mind Children | publisher = Harvard University Press | author-link =Hans Moravec }} * {{Citation | last=NRC |chapter=Developments in Artificial Intelligence| title=Funding a Revolution: Government Support for Computing Research|publisher=National Academy Press|year=1999| author-link=United States National Research Council }} * {{Citation | last=Needham | first=Joseph | year=1986 | title=Science and Civilization in China: Volume 2 | publisher=Caves Books Ltd. }} * {{Citation | last=Newell | first = Allen | last2 = Simon | first2=H. A. | year = 1963 | contribution=GPS: A Program that Simulates Human Thought| title=Computers and Thought | editor-last= Feigenbaum | editor-first= E.A. |editor2-last= Feldman |editor2-first= J. |publisher= McGraw-Hill|publisher-place= New York | author-link=Allen Newell|author2-link=Herbert Simon}} * {{Citation | last = Newell | first = Allen | author-link = Allen Newell | last2 = Simon | first2 = H. A. | author-link2 = Herbert Simon | year = 1976 | contribution = Computer Science as Empirical Inquiry: Symbols and Search | title = Communications of the ACM | volume = 19 | number = 3 | url = http://www.rci.rutgers.edu/~cfs/472_html/AI_SEARCH/PSS/PSSH4.html | access-date = 2009-10-26 | archive-date = 2008-10-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081007162810/http://www.rci.rutgers.edu/~cfs/472_html/AI_SEARCH/PSS/PSSH4.html | url-status = dead }}. * {{Citation | last = Nilsson | first = Nils | author-link = Nils Nilsson | year = 1983 | title = Artificial Intelligence Prepares for 2001 | journal = AI Magazine | volume = 1 | number = 1 | url = http://ai.stanford.edu/~nilsson/OnlinePubs-Nils/General%20Essays/AIMag04-04-002.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20091106155153/http://ai.stanford.edu/~nilsson/OnlinePubs-Nils/General%20Essays/AIMag04-04-002.pdf | access-date = 2009-10-26 | archive-date = 2009-11-06 | url-status = dead }}, [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ|ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವಿಳಾಸ. * {{Citation | last = Searle | first = John | author-link = John Searle | year = 1980 | title = Minds, Brains and Programs | journal = Behavioral and Brain Sciences | volume = 3 | issue = 3 | url = http://www.bbsonline.org/documents/a/00/00/04/84/bbs00000484-00/bbs.searle2.html | pages = 417–457 }} * {{Citation | last=Searle | first=John | author-link=John Searle | year = 1999 | title = Mind, language and society | isbn = 0465045219 | publisher = Basic Books | location = New York, NY | oclc = 231867665 43689264 }} * {{Citation | last=Shapiro | first=Stuart C. | year=1992 | url=http://www.cse.buffalo.edu/~shapiro/Papers/ai.pdf | contribution=Artificial Intelligence | editor-first=Stuart C. | editor-last=Shapiro | title=Encyclopedia of Artificial Intelligence | edition=2nd | pages=54–57 | location=New York | publisher=John Wiley }}. * {{Citation | last=Simon | first = H. A. | year = 1965 | title=The Shape of Automation for Men and Management | publisher =Harper & Row | publication-place = New York | author-link=Herbert Simon}} * {{Turing 1950}} * {{Citation | last=Wason | first=P. C. | author-link=Peter Cathcart Wason | coauthors=Shapiro, D. | editor=Foss, B. M. | title=New horizons in psychology | year=1966 | location=Harmondsworth | publisher=Penguin | chapter=Reasoning }} * {{Citation | last=Weizenbaum | first = Joseph | title = Computer Power and Human Reason | publisher = W.H. Freeman & Company | location = San Francisco | year = 1976 | authorlink=Joseph Weizenbaum | isbn = 0716704641}} {{refend}} == ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಆರ್. ಸನ್‌ ಮತ್ತು ಎಲ್‌. ಬುಕ್‌ಮ್ಯಾನ್‌, (eds‌.), ''ಗಣಿಕೆ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು: ಅಂತರ್ಗತಗೊಳಿಸುವ ನರಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು''. ಕ್ಲುವರ್ ಅಕಾಡಮಿ ಪ್ರಕಾಶಕರು, ನೀಧಮ್‌‌, MA. 1994. * [[ಮಾರ್ಗರೇಟ್‌ ಬೋಡನ್‌|ಮಾರ್ಗರೇಟ್‌ ಬೊಡನ್‌]], ಮೈಂಡ್ ಆಸ್‌ ಮೆಷೀನ್, [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣ]], 2006 * ಜಾನ್‌ ಜಾನ್‌ಸ್ಟನ್‌, (2008) "ದಿ ಆಲ್ಯೂರ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಕಾನಿಕ್‌ ಲೈಫ್‌: ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್ಸ್‌, ಆರ್ಟಿಫಿಷಿಯಲ್‌ ಲೈಫ್‌, ಆಂಡ್‌ ದಿ ನ್ಯೂ AI", MIT ಪ್ರೆಸ್‌ == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Artificial Intelligence}} * [http://machineslikeus.com '''ಮೆಷೀನ್‌ ಲೈಕ್‌ ಅಸ್‌'''] — ಇದು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಆಗಿದೆ]. * AI ಸ್ಥಾಪಕರಾದ [[ಜಾನ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ)|ಜಾನ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕರ್ಟಿ]] ಬರೆದಿರುವ [http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai/whatisai.html ವಾಟ್‌ ಇಸ್ AI?] — ಆನ್ ಇನ್ಟ್ರೋಡಕ್ಷನ್‌ ಟು ಆರ್ಟಿಫಿಷಿಯಲ್ ಇಂಟಲಿಜೆನ್ಸ್‌. * {{SEP|logic-ai|Logic and Artificial Intelligence|Richmond Thomason}} *[https://holagi.in/what-is-machine-learning-in-kannada/ ಮಷೀನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಅಂದರೆ ಏನು] - ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯ ಬ್ಲಾಗ್ ಬ್ಲಾಗ್‌ಗಳು * [[ವ್ಲೊಡ್ಜಿಸ್ಲಾವ್‌ ಡಚ್|ವ್ಲೊಡ್ಜಿಸ್ಲಾವ್‌ ಡಚ್‌]]ರವರು ಬರೆದಿರುವ [http://www.acceleratingfuture.com/people-blog/?p=1700#more-1700 ವೇರ್‌ ಡು ವಿ ಗೋ ಫ್ರಮ್‌ ಹಿಯರ್‌?] — ಆನ್ ಓವರ್‌ವ್ಯೂ‌ ‌ಆಫ್‌ ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಂಡ್‌ ಪ್ರೊಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ AI. ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು * {{dmoz|Computers/Artificial_Intelligence/|AI}} * [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ|ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಗಳ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಸಂಘ]], ಶೈಕ್ಷಣಿಕ AI ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, [http://www.aaai.org/AITopics/ AI ವಿಷಯಗಳು] — ಕೊಂಡಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ದೇಶಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು. {{clear}} {{Technology}} {{philosophy of science}} {{philosophy of mind}} {{DEFAULTSORT:Artificial Intelligence}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]] [[ವರ್ಗ:ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್ಸ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] 13534ne7ezh98xfzcrqyh9cg9651bd0 0 21810 1435002 1342869 2026-10-30T10:43:04Z Santhosh Goveas 102329 /* ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ */ 1435002 wikitext text/x-wiki {{Infobox ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |ಹೆಸರು=ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ |ಚಿಕ್ಕ ಹೆಸರು =- ವಿವಿ |ಚಿತ್ರ=[[File:Blank.jpg|200px|alt= - ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |caption=[[-]] |ಧೇಯ='-' |ಧೇಯ ಆಂಗ್ಲ್ ಭಾಶೆಯಲ್ಲಿ='-' |ಪ್ರಕಾರ = ಸಾರ್ವಜನಿಕ |ಸ್ಥಳ= [[ಧಾರವಾಡ]], [[-]], [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]], [[ಭಾರತ]] |ಊರು='-' |ರಾಜ್ಯ=[[ಕರ್ನಾಟಕ]], |ಕುಲಪತಿಗಳು=ಡಾ. ಡಿ.ಪಿ. ಬಿರಾದರ |ಉಪಕುಲಪತಿಗಳು= |ಕ್ಯಾಂಪಸ್=ಗ್ರಾಮಾಂತರ |ಸ್ಥಾಪನೆ = [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧, ೧೯೮೬]] |ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ= |ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ = |ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ= |ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ= |ಇತರೆ = |ಸಿಬ್ಬಂದಿ= |ಅಂತರ್ಜಾಲ=http://www.uasd.edu/ |- |ಚಿನ್ಹೆ=[[ಚಿತ್ರ:Blank.jpg|75px]] }} ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಧಾರವಾಡ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ 1986ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುತೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.uasd.in/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2017-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518215059/http://www.uasd.in/ |url-status=dead }}</ref> ==ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ [[ಅಧ್ಯಯನ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಏಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಬೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. [[ಧಾರವಾಡ]]ದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಕೃಷಿ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಗೃಹ ವಿe್ಞÁನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಯಚೂರು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಎಂಜಿನಿಯಂರಿಂಗ್; [[ಬೀದರ್‍]]ನಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, [[ಬಿಜಾಪುರ]] ಮತ್ತು ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ; ಅರಭಾವಿಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಧಾರವಾಡ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]], ಬೀದರ್ ಮತ್ತು ಅರಭಾವಿಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೃಷಿ, ಪಶುವಿe್ಞÁನಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಕಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 2,234 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿವಿಧ ಸ್ನಾತಕ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (2003). ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 33 ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಅವು ಅಂಕೋಲ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ, ಅರಭಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೈಲಹೊಂಗಲ, ಬೆಳಗಾಂವಿ, ಬೆಳವಟಗಿ, ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿ, ಬೀದರ್, ಬಿಜಾಪುರ, ಜೆನವಾಡಾ, ದೆವಣಿ, ಎಂ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -5, ಎ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -7, ಗದಗ, ಗಂಗಾವತಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಹಗರಿ, ಹನುಮನಹಟ್ಟಿ, ಕವಡಿಮಟ್ಟಿ, ಕಲ್ಲೋಳಿ, ಮಾಲನೂರ, ಮುಂಡಗೋಡ, ಮುಗದ, ನಿಪ್ಪಾಣಿ, ಪ್ರಭುನಗರ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಬತ್ತ), [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಮೆಣಸು), ಸಿರಗುಪ್ಪ, ಸಂಕೇಶ್ವರ, ದೇವಿಹೊಸೂರು, ಅಲಮೇಲ್. ಹೊಸದಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಯಡಿ 60 ಸಂಶೋಧನ ಯೋಜನೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಅಂದಾಜು ವಿನಿಯೋಗ 11.63 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ.<ref>{{Cite web |url=https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018095139/https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |url-status=dead }}</ref> ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 15 ಸಂಕರಣ ತಳಿಗಳನ್ನೂ 87 ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜೋಳ, ಬತ್ತ, ಗೋದಿ, ಸೋಯಬೀನ್, ಸೇಂಗ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಹಸುರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಬೀನ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬು ಸೇರಿವೆ. ವಿವಿಧ ಬೆಳೆ ರೋಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿಸ್ತರಣ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವಿದೆ. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದರೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತರಬೇತಿ, ಪ್ರಕಟಣೆ, ವಿಸ್ತರಣಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಸೇವೆ ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ, ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮೇಳಗಳನ್ನು ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ರೈತ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕುರಿತ ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವುಂಟುಮಾಡಲು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ 1995-2000 ಅವದಿsಗೆ ಸರದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹಲವು ವಿe್ಞÁನಿಗಳು ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸರ್.ಸಿವಿ.ರಾಮನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಿ.ವಿ.ಗೌಡ (1986-89), ಆರ್.ಕೆ.ಹೆಗಡೆ (1989-91), ಎನ್.ಎಲ್.ಮೌರ್ಯ (1991), ಪಿ.ವಿ.ರೈ (1991-94), ಎಂ.ಮಹದೇವಪ್ಪ (1994-2000) ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎ.ಪಾಟೀಲ (2000ದಿಂದ) ಇವರು ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. * <br /> ==ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ== ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಟ್ಟಡದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡಿದ್ದ ಆಗಿನ [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ]]ನವರು ಮೈಸೂರು ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಶಂಖುಸ್ಥಾಪನೆ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದರು (1956). ಅನಂತರ 1959ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಬಳ್ಳಾರಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಿತು.ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅದಿsನಿಯಮ (1963ರ ಅದಿsನಿಯಮ 22) ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಅನಂತರ 1964ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯನ್ನು ಆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ ಜಾಕೀರ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು (1965 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1). ಕೆ.ಸಿ.ನಾಯಕ್ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿ (1964-73), ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರಾಗಿದ್ದ ಎಂ.ಪುಟ್ಟರುದ್ರಯ್ಯ ಅವರು ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶಕರು. ಅನಂತರ ಎಚ್.ಆರ್.ಅರಕೆರೆ (1973-79), ಆರ್.ದ್ವಾರಕೀನಾಥ (1979-81), ಎನ್.ಜಿ.ಪೆರೂರ್ (1981-85), ಎಸ್.ವಿ.ಪಾಟೀಲ್ (1985-88), ಆರ್.ವಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣ (1988), ಕೆ.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ (1989-92), ಕೆ.ವಿ.ದೇವರಾಜ್ (1992-95), ಜಿ.ಕೆ.ವೀರೇಶ್ (1995-98), ಎಸ್.ಬಿಸಲಯ್ಯ (1998-2001) ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಿನ ಕುಲಪತಿ ಎ.ಎಂ.ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ, (2001). ==ಧಾರವಾಡ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ== 1986ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಬೋಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಸ್ತುತ 9 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 47 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 34 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೇಂದ್ರ, [[ಮಂಡ್ಯ;]] [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಹಾಗೂ ಹಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು; ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು; ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು, ಪೆÇನ್ನಂಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಕಾಲೇಜು; ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ.ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು; ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೆಬ್ಬಾಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ಹೈನು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಕಾಲೇಜು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೆಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಬೋದಿsಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸು.2,343 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳಿವು== ಕೃಷಿ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಕೃಷಿ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ, ಬೇಸಾಯವಿe್ಞÁನ, ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಸಂವರ್ಧನೆ, ಬೆಳೆ ಶರೀರಕ್ರಿಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಸ್ಯರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಕೃಷಿ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ, ಕುಕ್ಕುಟ ವಿe್ಞÁನ, ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, ಅಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಪಶು ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪಶುಸಂವರ್ಧನೆ, ಹೈನುತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆ.ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ ಶಿಕ್ಷಣಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಸಂಸತ್ತಿನ ತೀರ್ಮಾನದಂತೆ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 1970ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಬಿsಸಲಾದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕೃಷಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಕೃಷಿವಿe್ಞÁನದ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗ ಇದುವರೆಗೆ 230ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹವಾಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಆಯಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳೆಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲು 23 ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ==ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ== ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯ [[ಕೃಷಿ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಮಂಗಳೂರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ 3ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ [[ಭಾರತ]]ದ ಎಲ್ಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಜೂನಿಯರ್ ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಜಲಾನಯನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾದ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿe್ಞÁನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಇಲಾಖೆ ನೀಡುವ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಅನÀುದಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಏಕೈಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇದಾಗಿದೆ.ಭಾರತದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ನಕ್ಷೆ ರಚಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾವರಣ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಎರಡು) ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿe್ಞÁನವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಂಬಂದಿs ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಐದು) ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಈ ವಿಶ್ವಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಸಿದೆ. (ಎನ್.ಎಸ್.ವಿ.) ==ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ಕೇಂದ್ರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಸರ್ಕಾರ]]ದ ವ್ಯವಸಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅದಿsೀನದಲ್ಲಿ 1957ರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮೂಡಿಗೆರೆಗೆ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ 2ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಡೂರು-ಮಂಗಳೂರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕುದುರೆಗುಂಡಿ ತಿಮ್ಮಶೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಕಾಪಿs ಬೆಳೆಗಾರರು ತಮ್ಮ ತೋಟದ [[ಭೂಮಿ]]ಯನ್ನು ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದರು. ಮಲೆನಾಡಿನ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆ ಅದಿsಕವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಯ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಬ್ಬಾಳಿನ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಇದರ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಕೊಡುವ ಮೂಡಿಗೆರೆ- 1 ಮತ್ತು ಮೂಡಿಗೆರೆ- 2 ಏಲಕ್ಕಿ ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತ, ಕರಿಮೆಣಸು, ಶುಂಠಿ, ಅಡಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ತೋಟದ ಬೆಳೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಬತ್ತದ ತಳಿಗಳಾದ ಐ.ಇ.ಟಿ. 7191, ಕೆ.ಎಚ್.ಪಿ. 2, ಹೇಮಾವತಿ, ಕೆ.ಎಚ್.ಆರ್.ಎಸ್. 26 ತಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತದ ಬೇಸಗೆ ಹಂಗಾಮಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ರಾಶಿ, ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.1, ಹಾಗೂ ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.3 ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೋಳಾದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಪೆÇೀಟ ಮತ್ತು ಸೀಬೆ ಹಣ್ಣು ಸಾಗುವಳಿ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ==ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆ== ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಅವುಗಳ ಗುಣಸಾಮಥ್ರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಯಥಾರ್ಥತೆಯನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಂದ್ರ ಶ್ರಮಿಸಿದೆ. ಈ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಕೀಟಬಾಧೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಸಲಹೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆ ನಡೆದಿದೆ. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (ಹೆಕ್ಟೇರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ) ಈ ಮುಂದಿನಂತಿದೆ: ಸಪೆÇೀಟ (20.70), ಸೀಬೆ (1.20), ಗೋಡಂಬಿ ಮತ್ತು ಸಪೆÇೀಟ (2.10), ಕಾಪಿs (4.04), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಕಾಪಿs (0.62)s, ಚೆಕ್ಕೆ (0.20), ವೆನಿಲಾ (0.20), ಅಡಕೆ (0.40), ಬತ್ತ (1.60), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಅಡಕೆ (0.62), ಏಲಕ್ಕಿ (2.06) ಮತ್ತು ಇತರೆ (6.85). ಕೇಂದ್ರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 178.54 ಹೆಕ್ಟೇರ್.ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳ ತಳಿ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿ, ರೋಗ ನಿವಾರಣೆ ವಿಧಾನಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ, ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣುತೇವಾಂಶ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಈ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ (1991). ಇಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೃಷಿ ಮೇಳ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಖುದ್ದಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವುದು ವಿಸ್ತರಣ ಕಾರ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ವೆನಿಲಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಲಾಭದಾಯಕ ಬೆಳೆಗಳ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ರೈತರಿಗೆ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯವೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆದಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು}} {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]<br>[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು‏‎ ]]<br> 4f0ha60hbyrxyy24kftyb571jcdg7z4 1435003 1435002 2026-10-30T10:43:32Z Santhosh Goveas 102329 /* ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ */ 1435003 wikitext text/x-wiki {{Infobox ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |ಹೆಸರು=ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ |ಚಿಕ್ಕ ಹೆಸರು =- ವಿವಿ |ಚಿತ್ರ=[[File:Blank.jpg|200px|alt= - ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |caption=[[-]] |ಧೇಯ='-' |ಧೇಯ ಆಂಗ್ಲ್ ಭಾಶೆಯಲ್ಲಿ='-' |ಪ್ರಕಾರ = ಸಾರ್ವಜನಿಕ |ಸ್ಥಳ= [[ಧಾರವಾಡ]], [[-]], [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]], [[ಭಾರತ]] |ಊರು='-' |ರಾಜ್ಯ=[[ಕರ್ನಾಟಕ]], |ಕುಲಪತಿಗಳು=ಡಾ. ಡಿ.ಪಿ. ಬಿರಾದರ |ಉಪಕುಲಪತಿಗಳು= |ಕ್ಯಾಂಪಸ್=ಗ್ರಾಮಾಂತರ |ಸ್ಥಾಪನೆ = [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧, ೧೯೮೬]] |ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ= |ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ = |ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ= |ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ= |ಇತರೆ = |ಸಿಬ್ಬಂದಿ= |ಅಂತರ್ಜಾಲ=http://www.uasd.edu/ |- |ಚಿನ್ಹೆ=[[ಚಿತ್ರ:Blank.jpg|75px]] }} ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಧಾರವಾಡ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ 1986ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುತೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.uasd.in/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2017-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518215059/http://www.uasd.in/ |url-status=dead }}</ref> ==ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ [[ಅಧ್ಯಯನ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಏಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಬೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. [[ಧಾರವಾಡ]]ದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಕೃಷಿ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಗೃಹ ವಿe್ಞÁನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಯಚೂರು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಎಂಜಿನಿಯಂರಿಂಗ್; [[ಬೀದರ್‍]]ನಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, [[ಬಿಜಾಪುರ]] ಮತ್ತು ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ; ಅರಭಾವಿಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಧಾರವಾಡ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]], ಬೀದರ್ ಮತ್ತು ಅರಭಾವಿಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೃಷಿ, ಪಶುವಿe್ಞÁನಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಕಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 2,234 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿವಿಧ ಸ್ನಾತಕ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (2003). [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 33 ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಅವು ಅಂಕೋಲ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ, ಅರಭಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೈಲಹೊಂಗಲ, ಬೆಳಗಾಂವಿ, ಬೆಳವಟಗಿ, ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿ, ಬೀದರ್, ಬಿಜಾಪುರ, ಜೆನವಾಡಾ, ದೆವಣಿ, ಎಂ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -5, ಎ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -7, ಗದಗ, ಗಂಗಾವತಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಹಗರಿ, ಹನುಮನಹಟ್ಟಿ, ಕವಡಿಮಟ್ಟಿ, ಕಲ್ಲೋಳಿ, ಮಾಲನೂರ, ಮುಂಡಗೋಡ, ಮುಗದ, ನಿಪ್ಪಾಣಿ, ಪ್ರಭುನಗರ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಬತ್ತ), [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಮೆಣಸು), ಸಿರಗುಪ್ಪ, ಸಂಕೇಶ್ವರ, ದೇವಿಹೊಸೂರು, ಅಲಮೇಲ್. ಹೊಸದಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಯಡಿ 60 ಸಂಶೋಧನ ಯೋಜನೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಅಂದಾಜು ವಿನಿಯೋಗ 11.63 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ.<ref>{{Cite web |url=https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018095139/https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |url-status=dead }}</ref> ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 15 ಸಂಕರಣ ತಳಿಗಳನ್ನೂ 87 ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜೋಳ, ಬತ್ತ, ಗೋದಿ, ಸೋಯಬೀನ್, ಸೇಂಗ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಹಸುರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಬೀನ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬು ಸೇರಿವೆ. ವಿವಿಧ ಬೆಳೆ ರೋಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿಸ್ತರಣ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವಿದೆ. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದರೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತರಬೇತಿ, ಪ್ರಕಟಣೆ, ವಿಸ್ತರಣಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಸೇವೆ ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ, ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮೇಳಗಳನ್ನು ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ರೈತ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕುರಿತ ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವುಂಟುಮಾಡಲು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ 1995-2000 ಅವದಿsಗೆ ಸರದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹಲವು ವಿe್ಞÁನಿಗಳು ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸರ್.ಸಿವಿ.ರಾಮನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಿ.ವಿ.ಗೌಡ (1986-89), ಆರ್.ಕೆ.ಹೆಗಡೆ (1989-91), ಎನ್.ಎಲ್.ಮೌರ್ಯ (1991), ಪಿ.ವಿ.ರೈ (1991-94), ಎಂ.ಮಹದೇವಪ್ಪ (1994-2000) ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎ.ಪಾಟೀಲ (2000ದಿಂದ) ಇವರು ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. * <br /> ==ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ== ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಟ್ಟಡದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡಿದ್ದ ಆಗಿನ [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ]]ನವರು ಮೈಸೂರು ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಶಂಖುಸ್ಥಾಪನೆ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದರು (1956). ಅನಂತರ 1959ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಬಳ್ಳಾರಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಿತು.ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅದಿsನಿಯಮ (1963ರ ಅದಿsನಿಯಮ 22) ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಅನಂತರ 1964ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯನ್ನು ಆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ ಜಾಕೀರ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು (1965 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1). ಕೆ.ಸಿ.ನಾಯಕ್ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿ (1964-73), ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರಾಗಿದ್ದ ಎಂ.ಪುಟ್ಟರುದ್ರಯ್ಯ ಅವರು ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶಕರು. ಅನಂತರ ಎಚ್.ಆರ್.ಅರಕೆರೆ (1973-79), ಆರ್.ದ್ವಾರಕೀನಾಥ (1979-81), ಎನ್.ಜಿ.ಪೆರೂರ್ (1981-85), ಎಸ್.ವಿ.ಪಾಟೀಲ್ (1985-88), ಆರ್.ವಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣ (1988), ಕೆ.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ (1989-92), ಕೆ.ವಿ.ದೇವರಾಜ್ (1992-95), ಜಿ.ಕೆ.ವೀರೇಶ್ (1995-98), ಎಸ್.ಬಿಸಲಯ್ಯ (1998-2001) ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಿನ ಕುಲಪತಿ ಎ.ಎಂ.ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ, (2001). ==ಧಾರವಾಡ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ== 1986ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಬೋಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಸ್ತುತ 9 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 47 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 34 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೇಂದ್ರ, [[ಮಂಡ್ಯ;]] [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಹಾಗೂ ಹಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು; ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು; ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು, ಪೆÇನ್ನಂಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಕಾಲೇಜು; ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ.ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು; ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೆಬ್ಬಾಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ಹೈನು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಕಾಲೇಜು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೆಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಬೋದಿsಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸು.2,343 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳಿವು== ಕೃಷಿ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಕೃಷಿ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ, ಬೇಸಾಯವಿe್ಞÁನ, ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಸಂವರ್ಧನೆ, ಬೆಳೆ ಶರೀರಕ್ರಿಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಸ್ಯರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಕೃಷಿ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ, ಕುಕ್ಕುಟ ವಿe್ಞÁನ, ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, ಅಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಪಶು ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪಶುಸಂವರ್ಧನೆ, ಹೈನುತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆ.ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ ಶಿಕ್ಷಣಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಸಂಸತ್ತಿನ ತೀರ್ಮಾನದಂತೆ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 1970ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಬಿsಸಲಾದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕೃಷಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಕೃಷಿವಿe್ಞÁನದ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗ ಇದುವರೆಗೆ 230ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹವಾಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಆಯಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳೆಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲು 23 ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ==ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ== ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯ [[ಕೃಷಿ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಮಂಗಳೂರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ 3ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ [[ಭಾರತ]]ದ ಎಲ್ಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಜೂನಿಯರ್ ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಜಲಾನಯನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾದ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿe್ಞÁನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಇಲಾಖೆ ನೀಡುವ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಅನÀುದಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಏಕೈಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇದಾಗಿದೆ.ಭಾರತದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ನಕ್ಷೆ ರಚಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾವರಣ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಎರಡು) ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿe್ಞÁನವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಂಬಂದಿs ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಐದು) ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಈ ವಿಶ್ವಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಸಿದೆ. (ಎನ್.ಎಸ್.ವಿ.) ==ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ಕೇಂದ್ರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಸರ್ಕಾರ]]ದ ವ್ಯವಸಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅದಿsೀನದಲ್ಲಿ 1957ರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮೂಡಿಗೆರೆಗೆ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ 2ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಡೂರು-ಮಂಗಳೂರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕುದುರೆಗುಂಡಿ ತಿಮ್ಮಶೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಕಾಪಿs ಬೆಳೆಗಾರರು ತಮ್ಮ ತೋಟದ [[ಭೂಮಿ]]ಯನ್ನು ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದರು. ಮಲೆನಾಡಿನ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆ ಅದಿsಕವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಯ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಬ್ಬಾಳಿನ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಇದರ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಕೊಡುವ ಮೂಡಿಗೆರೆ- 1 ಮತ್ತು ಮೂಡಿಗೆರೆ- 2 ಏಲಕ್ಕಿ ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತ, ಕರಿಮೆಣಸು, ಶುಂಠಿ, ಅಡಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ತೋಟದ ಬೆಳೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಬತ್ತದ ತಳಿಗಳಾದ ಐ.ಇ.ಟಿ. 7191, ಕೆ.ಎಚ್.ಪಿ. 2, ಹೇಮಾವತಿ, ಕೆ.ಎಚ್.ಆರ್.ಎಸ್. 26 ತಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತದ ಬೇಸಗೆ ಹಂಗಾಮಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ರಾಶಿ, ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.1, ಹಾಗೂ ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.3 ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೋಳಾದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಪೆÇೀಟ ಮತ್ತು ಸೀಬೆ ಹಣ್ಣು ಸಾಗುವಳಿ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ==ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆ== ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಅವುಗಳ ಗುಣಸಾಮಥ್ರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಯಥಾರ್ಥತೆಯನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಂದ್ರ ಶ್ರಮಿಸಿದೆ. ಈ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಕೀಟಬಾಧೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಸಲಹೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆ ನಡೆದಿದೆ. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (ಹೆಕ್ಟೇರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ) ಈ ಮುಂದಿನಂತಿದೆ: ಸಪೆÇೀಟ (20.70), ಸೀಬೆ (1.20), ಗೋಡಂಬಿ ಮತ್ತು ಸಪೆÇೀಟ (2.10), ಕಾಪಿs (4.04), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಕಾಪಿs (0.62)s, ಚೆಕ್ಕೆ (0.20), ವೆನಿಲಾ (0.20), ಅಡಕೆ (0.40), ಬತ್ತ (1.60), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಅಡಕೆ (0.62), ಏಲಕ್ಕಿ (2.06) ಮತ್ತು ಇತರೆ (6.85). ಕೇಂದ್ರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 178.54 ಹೆಕ್ಟೇರ್.ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳ ತಳಿ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿ, ರೋಗ ನಿವಾರಣೆ ವಿಧಾನಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ, ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣುತೇವಾಂಶ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಈ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ (1991). ಇಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೃಷಿ ಮೇಳ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಖುದ್ದಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವುದು ವಿಸ್ತರಣ ಕಾರ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ವೆನಿಲಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಲಾಭದಾಯಕ ಬೆಳೆಗಳ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ರೈತರಿಗೆ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯವೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆದಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು}} {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]<br>[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು‏‎ ]]<br> apuz0kzehdqmxtv4iclenf6ysg8wkkj 1435004 1435003 2026-10-30T10:44:04Z Santhosh Goveas 102329 /* ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ */ 1435004 wikitext text/x-wiki {{Infobox ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |ಹೆಸರು=ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ |ಚಿಕ್ಕ ಹೆಸರು =- ವಿವಿ |ಚಿತ್ರ=[[File:Blank.jpg|200px|alt= - ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |caption=[[-]] |ಧೇಯ='-' |ಧೇಯ ಆಂಗ್ಲ್ ಭಾಶೆಯಲ್ಲಿ='-' |ಪ್ರಕಾರ = ಸಾರ್ವಜನಿಕ |ಸ್ಥಳ= [[ಧಾರವಾಡ]], [[-]], [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]], [[ಭಾರತ]] |ಊರು='-' |ರಾಜ್ಯ=[[ಕರ್ನಾಟಕ]], |ಕುಲಪತಿಗಳು=ಡಾ. ಡಿ.ಪಿ. ಬಿರಾದರ |ಉಪಕುಲಪತಿಗಳು= |ಕ್ಯಾಂಪಸ್=ಗ್ರಾಮಾಂತರ |ಸ್ಥಾಪನೆ = [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧, ೧೯೮೬]] |ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ= |ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ = |ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ= |ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ= |ಇತರೆ = |ಸಿಬ್ಬಂದಿ= |ಅಂತರ್ಜಾಲ=http://www.uasd.edu/ |- |ಚಿನ್ಹೆ=[[ಚಿತ್ರ:Blank.jpg|75px]] }} ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಧಾರವಾಡ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ 1986ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುತೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.uasd.in/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2017-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518215059/http://www.uasd.in/ |url-status=dead }}</ref> ==ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ [[ಅಧ್ಯಯನ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಏಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಬೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. [[ಧಾರವಾಡ]]ದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಕೃಷಿ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಗೃಹ ವಿe್ಞÁನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಯಚೂರು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಎಂಜಿನಿಯಂರಿಂಗ್; [[ಬೀದರ್‍]]ನಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, [[ಬಿಜಾಪುರ]] ಮತ್ತು ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ; ಅರಭಾವಿಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಧಾರವಾಡ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]], ಬೀದರ್ ಮತ್ತು ಅರಭಾವಿಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೃಷಿ, ಪಶುವಿe್ಞÁನಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಕಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 2,234 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿವಿಧ ಸ್ನಾತಕ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ [[ಪದವಿ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (2003). [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 33 ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಅವು ಅಂಕೋಲ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ, ಅರಭಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೈಲಹೊಂಗಲ, ಬೆಳಗಾಂವಿ, ಬೆಳವಟಗಿ, ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿ, ಬೀದರ್, ಬಿಜಾಪುರ, ಜೆನವಾಡಾ, ದೆವಣಿ, ಎಂ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -5, ಎ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -7, ಗದಗ, ಗಂಗಾವತಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಹಗರಿ, ಹನುಮನಹಟ್ಟಿ, ಕವಡಿಮಟ್ಟಿ, ಕಲ್ಲೋಳಿ, ಮಾಲನೂರ, ಮುಂಡಗೋಡ, ಮುಗದ, ನಿಪ್ಪಾಣಿ, ಪ್ರಭುನಗರ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಬತ್ತ), [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಮೆಣಸು), ಸಿರಗುಪ್ಪ, ಸಂಕೇಶ್ವರ, ದೇವಿಹೊಸೂರು, ಅಲಮೇಲ್. ಹೊಸದಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಯಡಿ 60 ಸಂಶೋಧನ ಯೋಜನೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಅಂದಾಜು ವಿನಿಯೋಗ 11.63 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ.<ref>{{Cite web |url=https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018095139/https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |url-status=dead }}</ref> ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 15 ಸಂಕರಣ ತಳಿಗಳನ್ನೂ 87 ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜೋಳ, ಬತ್ತ, ಗೋದಿ, ಸೋಯಬೀನ್, ಸೇಂಗ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಹಸುರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಬೀನ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬು ಸೇರಿವೆ. ವಿವಿಧ ಬೆಳೆ ರೋಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿಸ್ತರಣ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವಿದೆ. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದರೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತರಬೇತಿ, ಪ್ರಕಟಣೆ, ವಿಸ್ತರಣಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಸೇವೆ ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ, ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮೇಳಗಳನ್ನು ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ರೈತ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕುರಿತ ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವುಂಟುಮಾಡಲು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ 1995-2000 ಅವದಿsಗೆ ಸರದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹಲವು ವಿe್ಞÁನಿಗಳು ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸರ್.ಸಿವಿ.ರಾಮನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಿ.ವಿ.ಗೌಡ (1986-89), ಆರ್.ಕೆ.ಹೆಗಡೆ (1989-91), ಎನ್.ಎಲ್.ಮೌರ್ಯ (1991), ಪಿ.ವಿ.ರೈ (1991-94), ಎಂ.ಮಹದೇವಪ್ಪ (1994-2000) ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎ.ಪಾಟೀಲ (2000ದಿಂದ) ಇವರು ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. * <br /> ==ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ== ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಟ್ಟಡದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡಿದ್ದ ಆಗಿನ [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ]]ನವರು ಮೈಸೂರು ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಶಂಖುಸ್ಥಾಪನೆ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದರು (1956). ಅನಂತರ 1959ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಬಳ್ಳಾರಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಿತು.ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅದಿsನಿಯಮ (1963ರ ಅದಿsನಿಯಮ 22) ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಅನಂತರ 1964ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯನ್ನು ಆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ ಜಾಕೀರ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು (1965 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1). ಕೆ.ಸಿ.ನಾಯಕ್ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿ (1964-73), ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರಾಗಿದ್ದ ಎಂ.ಪುಟ್ಟರುದ್ರಯ್ಯ ಅವರು ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶಕರು. ಅನಂತರ ಎಚ್.ಆರ್.ಅರಕೆರೆ (1973-79), ಆರ್.ದ್ವಾರಕೀನಾಥ (1979-81), ಎನ್.ಜಿ.ಪೆರೂರ್ (1981-85), ಎಸ್.ವಿ.ಪಾಟೀಲ್ (1985-88), ಆರ್.ವಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣ (1988), ಕೆ.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ (1989-92), ಕೆ.ವಿ.ದೇವರಾಜ್ (1992-95), ಜಿ.ಕೆ.ವೀರೇಶ್ (1995-98), ಎಸ್.ಬಿಸಲಯ್ಯ (1998-2001) ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಿನ ಕುಲಪತಿ ಎ.ಎಂ.ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ, (2001). ==ಧಾರವಾಡ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ== 1986ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಬೋಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಸ್ತುತ 9 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 47 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 34 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೇಂದ್ರ, [[ಮಂಡ್ಯ;]] [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಹಾಗೂ ಹಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು; ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು; ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು, ಪೆÇನ್ನಂಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಕಾಲೇಜು; ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ.ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು; ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೆಬ್ಬಾಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ಹೈನು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಕಾಲೇಜು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೆಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಬೋದಿsಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸು.2,343 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳಿವು== ಕೃಷಿ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಕೃಷಿ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ, ಬೇಸಾಯವಿe್ಞÁನ, ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಸಂವರ್ಧನೆ, ಬೆಳೆ ಶರೀರಕ್ರಿಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಸ್ಯರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಕೃಷಿ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ, ಕುಕ್ಕುಟ ವಿe್ಞÁನ, ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, ಅಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಪಶು ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪಶುಸಂವರ್ಧನೆ, ಹೈನುತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆ.ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ ಶಿಕ್ಷಣಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಸಂಸತ್ತಿನ ತೀರ್ಮಾನದಂತೆ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 1970ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಬಿsಸಲಾದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕೃಷಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಕೃಷಿವಿe್ಞÁನದ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗ ಇದುವರೆಗೆ 230ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹವಾಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಆಯಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳೆಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲು 23 ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ==ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ== ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯ [[ಕೃಷಿ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಮಂಗಳೂರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ 3ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ [[ಭಾರತ]]ದ ಎಲ್ಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಜೂನಿಯರ್ ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಜಲಾನಯನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾದ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿe್ಞÁನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಇಲಾಖೆ ನೀಡುವ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಅನÀುದಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಏಕೈಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇದಾಗಿದೆ.ಭಾರತದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ನಕ್ಷೆ ರಚಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾವರಣ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಎರಡು) ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿe್ಞÁನವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಂಬಂದಿs ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಐದು) ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಈ ವಿಶ್ವಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಸಿದೆ. (ಎನ್.ಎಸ್.ವಿ.) ==ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ಕೇಂದ್ರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಸರ್ಕಾರ]]ದ ವ್ಯವಸಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅದಿsೀನದಲ್ಲಿ 1957ರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮೂಡಿಗೆರೆಗೆ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ 2ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಡೂರು-ಮಂಗಳೂರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕುದುರೆಗುಂಡಿ ತಿಮ್ಮಶೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಕಾಪಿs ಬೆಳೆಗಾರರು ತಮ್ಮ ತೋಟದ [[ಭೂಮಿ]]ಯನ್ನು ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದರು. ಮಲೆನಾಡಿನ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆ ಅದಿsಕವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಯ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಬ್ಬಾಳಿನ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಇದರ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಕೊಡುವ ಮೂಡಿಗೆರೆ- 1 ಮತ್ತು ಮೂಡಿಗೆರೆ- 2 ಏಲಕ್ಕಿ ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತ, ಕರಿಮೆಣಸು, ಶುಂಠಿ, ಅಡಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ತೋಟದ ಬೆಳೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಬತ್ತದ ತಳಿಗಳಾದ ಐ.ಇ.ಟಿ. 7191, ಕೆ.ಎಚ್.ಪಿ. 2, ಹೇಮಾವತಿ, ಕೆ.ಎಚ್.ಆರ್.ಎಸ್. 26 ತಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತದ ಬೇಸಗೆ ಹಂಗಾಮಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ರಾಶಿ, ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.1, ಹಾಗೂ ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.3 ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೋಳಾದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಪೆÇೀಟ ಮತ್ತು ಸೀಬೆ ಹಣ್ಣು ಸಾಗುವಳಿ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ==ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆ== ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಅವುಗಳ ಗುಣಸಾಮಥ್ರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಯಥಾರ್ಥತೆಯನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಂದ್ರ ಶ್ರಮಿಸಿದೆ. ಈ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಕೀಟಬಾಧೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಸಲಹೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆ ನಡೆದಿದೆ. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (ಹೆಕ್ಟೇರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ) ಈ ಮುಂದಿನಂತಿದೆ: ಸಪೆÇೀಟ (20.70), ಸೀಬೆ (1.20), ಗೋಡಂಬಿ ಮತ್ತು ಸಪೆÇೀಟ (2.10), ಕಾಪಿs (4.04), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಕಾಪಿs (0.62)s, ಚೆಕ್ಕೆ (0.20), ವೆನಿಲಾ (0.20), ಅಡಕೆ (0.40), ಬತ್ತ (1.60), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಅಡಕೆ (0.62), ಏಲಕ್ಕಿ (2.06) ಮತ್ತು ಇತರೆ (6.85). ಕೇಂದ್ರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 178.54 ಹೆಕ್ಟೇರ್.ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳ ತಳಿ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿ, ರೋಗ ನಿವಾರಣೆ ವಿಧಾನಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ, ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣುತೇವಾಂಶ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಈ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ (1991). ಇಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೃಷಿ ಮೇಳ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಖುದ್ದಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವುದು ವಿಸ್ತರಣ ಕಾರ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ವೆನಿಲಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಲಾಭದಾಯಕ ಬೆಳೆಗಳ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ರೈತರಿಗೆ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯವೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆದಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು}} {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]<br>[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು‏‎ ]]<br> 2pbibv66lnbzn82t695sdcrbpay8xxz 1435005 1435004 2026-10-30T10:44:51Z Santhosh Goveas 102329 /* ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ */ 1435005 wikitext text/x-wiki {{Infobox ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |ಹೆಸರು=ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ |ಚಿಕ್ಕ ಹೆಸರು =- ವಿವಿ |ಚಿತ್ರ=[[File:Blank.jpg|200px|alt= - ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |caption=[[-]] |ಧೇಯ='-' |ಧೇಯ ಆಂಗ್ಲ್ ಭಾಶೆಯಲ್ಲಿ='-' |ಪ್ರಕಾರ = ಸಾರ್ವಜನಿಕ |ಸ್ಥಳ= [[ಧಾರವಾಡ]], [[-]], [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]], [[ಭಾರತ]] |ಊರು='-' |ರಾಜ್ಯ=[[ಕರ್ನಾಟಕ]], |ಕುಲಪತಿಗಳು=ಡಾ. ಡಿ.ಪಿ. ಬಿರಾದರ |ಉಪಕುಲಪತಿಗಳು= |ಕ್ಯಾಂಪಸ್=ಗ್ರಾಮಾಂತರ |ಸ್ಥಾಪನೆ = [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧, ೧೯೮೬]] |ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ= |ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ = |ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ= |ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ= |ಇತರೆ = |ಸಿಬ್ಬಂದಿ= |ಅಂತರ್ಜಾಲ=http://www.uasd.edu/ |- |ಚಿನ್ಹೆ=[[ಚಿತ್ರ:Blank.jpg|75px]] }} ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಧಾರವಾಡ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ 1986ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುತೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.uasd.in/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2017-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518215059/http://www.uasd.in/ |url-status=dead }}</ref> ==ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ [[ಅಧ್ಯಯನ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಏಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಬೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. [[ಧಾರವಾಡ]]ದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಕೃಷಿ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಗೃಹ ವಿe್ಞÁನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಯಚೂರು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಎಂಜಿನಿಯಂರಿಂಗ್; [[ಬೀದರ್‍]]ನಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, [[ಬಿಜಾಪುರ]] ಮತ್ತು ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ; ಅರಭಾವಿಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಧಾರವಾಡ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]], ಬೀದರ್ ಮತ್ತು ಅರಭಾವಿಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೃಷಿ, ಪಶುವಿe್ಞÁನಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಕಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 2,234 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿವಿಧ ಸ್ನಾತಕ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ [[ಪದವಿ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (2003). [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 33 ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಅವು ಅಂಕೋಲ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ, ಅರಭಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೈಲಹೊಂಗಲ, ಬೆಳಗಾಂವಿ, ಬೆಳವಟಗಿ, ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿ, ಬೀದರ್, ಬಿಜಾಪುರ, ಜೆನವಾಡಾ, ದೆವಣಿ, ಎಂ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -5, ಎ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -7, ಗದಗ, ಗಂಗಾವತಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಹಗರಿ, ಹನುಮನಹಟ್ಟಿ, ಕವಡಿಮಟ್ಟಿ, ಕಲ್ಲೋಳಿ, ಮಾಲನೂರ, ಮುಂಡಗೋಡ, ಮುಗದ, ನಿಪ್ಪಾಣಿ, ಪ್ರಭುನಗರ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಬತ್ತ), [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಮೆಣಸು), ಸಿರಗುಪ್ಪ, ಸಂಕೇಶ್ವರ, ದೇವಿಹೊಸೂರು, ಅಲಮೇಲ್. ಹೊಸದಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಯಡಿ 60 ಸಂಶೋಧನ ಯೋಜನೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಅಂದಾಜು ವಿನಿಯೋಗ 11.63 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ.<ref>{{Cite web |url=https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018095139/https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |url-status=dead }}</ref> ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 15 ಸಂಕರಣ ತಳಿಗಳನ್ನೂ 87 ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜೋಳ, ಬತ್ತ, ಗೋದಿ, ಸೋಯಬೀನ್, ಸೇಂಗ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಹಸುರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಬೀನ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬು ಸೇರಿವೆ. ವಿವಿಧ [[ಬೆಳೆ]] ರೋಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿಸ್ತರಣ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವಿದೆ. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದರೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತರಬೇತಿ, ಪ್ರಕಟಣೆ, ವಿಸ್ತರಣಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಸೇವೆ ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ, ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮೇಳಗಳನ್ನು ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ರೈತ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕುರಿತ ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವುಂಟುಮಾಡಲು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ 1995-2000 ಅವದಿsಗೆ ಸರದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹಲವು ವಿe್ಞÁನಿಗಳು ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸರ್.ಸಿವಿ.ರಾಮನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಿ.ವಿ.ಗೌಡ (1986-89), ಆರ್.ಕೆ.ಹೆಗಡೆ (1989-91), ಎನ್.ಎಲ್.ಮೌರ್ಯ (1991), ಪಿ.ವಿ.ರೈ (1991-94), ಎಂ.ಮಹದೇವಪ್ಪ (1994-2000) ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎ.ಪಾಟೀಲ (2000ದಿಂದ) ಇವರು ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. * <br /> ==ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ== ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಟ್ಟಡದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡಿದ್ದ ಆಗಿನ [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ]]ನವರು ಮೈಸೂರು ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಶಂಖುಸ್ಥಾಪನೆ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದರು (1956). ಅನಂತರ 1959ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಬಳ್ಳಾರಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಿತು.ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅದಿsನಿಯಮ (1963ರ ಅದಿsನಿಯಮ 22) ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಅನಂತರ 1964ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯನ್ನು ಆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ ಜಾಕೀರ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು (1965 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1). ಕೆ.ಸಿ.ನಾಯಕ್ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿ (1964-73), ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರಾಗಿದ್ದ ಎಂ.ಪುಟ್ಟರುದ್ರಯ್ಯ ಅವರು ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶಕರು. ಅನಂತರ ಎಚ್.ಆರ್.ಅರಕೆರೆ (1973-79), ಆರ್.ದ್ವಾರಕೀನಾಥ (1979-81), ಎನ್.ಜಿ.ಪೆರೂರ್ (1981-85), ಎಸ್.ವಿ.ಪಾಟೀಲ್ (1985-88), ಆರ್.ವಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣ (1988), ಕೆ.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ (1989-92), ಕೆ.ವಿ.ದೇವರಾಜ್ (1992-95), ಜಿ.ಕೆ.ವೀರೇಶ್ (1995-98), ಎಸ್.ಬಿಸಲಯ್ಯ (1998-2001) ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಿನ ಕುಲಪತಿ ಎ.ಎಂ.ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ, (2001). ==ಧಾರವಾಡ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ== 1986ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಬೋಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಸ್ತುತ 9 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 47 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 34 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೇಂದ್ರ, [[ಮಂಡ್ಯ;]] [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಹಾಗೂ ಹಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು; ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು; ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು, ಪೆÇನ್ನಂಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಕಾಲೇಜು; ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ.ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು; ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೆಬ್ಬಾಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ಹೈನು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಕಾಲೇಜು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೆಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಬೋದಿsಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸು.2,343 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳಿವು== ಕೃಷಿ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಕೃಷಿ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ, ಬೇಸಾಯವಿe್ಞÁನ, ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಸಂವರ್ಧನೆ, ಬೆಳೆ ಶರೀರಕ್ರಿಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಸ್ಯರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಕೃಷಿ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ, ಕುಕ್ಕುಟ ವಿe್ಞÁನ, ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, ಅಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಪಶು ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪಶುಸಂವರ್ಧನೆ, ಹೈನುತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆ.ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ ಶಿಕ್ಷಣಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಸಂಸತ್ತಿನ ತೀರ್ಮಾನದಂತೆ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 1970ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಬಿsಸಲಾದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕೃಷಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಕೃಷಿವಿe್ಞÁನದ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗ ಇದುವರೆಗೆ 230ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹವಾಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಆಯಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳೆಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲು 23 ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ==ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ== ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯ [[ಕೃಷಿ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಮಂಗಳೂರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ 3ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ [[ಭಾರತ]]ದ ಎಲ್ಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಜೂನಿಯರ್ ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಜಲಾನಯನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾದ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿe್ಞÁನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಇಲಾಖೆ ನೀಡುವ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಅನÀುದಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಏಕೈಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇದಾಗಿದೆ.ಭಾರತದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ನಕ್ಷೆ ರಚಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾವರಣ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಎರಡು) ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿe್ಞÁನವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಂಬಂದಿs ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಐದು) ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಈ ವಿಶ್ವಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಸಿದೆ. (ಎನ್.ಎಸ್.ವಿ.) ==ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ಕೇಂದ್ರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಸರ್ಕಾರ]]ದ ವ್ಯವಸಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅದಿsೀನದಲ್ಲಿ 1957ರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮೂಡಿಗೆರೆಗೆ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ 2ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಡೂರು-ಮಂಗಳೂರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕುದುರೆಗುಂಡಿ ತಿಮ್ಮಶೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಕಾಪಿs ಬೆಳೆಗಾರರು ತಮ್ಮ ತೋಟದ [[ಭೂಮಿ]]ಯನ್ನು ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದರು. ಮಲೆನಾಡಿನ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆ ಅದಿsಕವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಯ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಬ್ಬಾಳಿನ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಇದರ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಕೊಡುವ ಮೂಡಿಗೆರೆ- 1 ಮತ್ತು ಮೂಡಿಗೆರೆ- 2 ಏಲಕ್ಕಿ ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತ, ಕರಿಮೆಣಸು, ಶುಂಠಿ, ಅಡಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ತೋಟದ ಬೆಳೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಬತ್ತದ ತಳಿಗಳಾದ ಐ.ಇ.ಟಿ. 7191, ಕೆ.ಎಚ್.ಪಿ. 2, ಹೇಮಾವತಿ, ಕೆ.ಎಚ್.ಆರ್.ಎಸ್. 26 ತಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತದ ಬೇಸಗೆ ಹಂಗಾಮಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ರಾಶಿ, ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.1, ಹಾಗೂ ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.3 ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೋಳಾದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಪೆÇೀಟ ಮತ್ತು ಸೀಬೆ ಹಣ್ಣು ಸಾಗುವಳಿ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ==ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆ== ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಅವುಗಳ ಗುಣಸಾಮಥ್ರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಯಥಾರ್ಥತೆಯನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಂದ್ರ ಶ್ರಮಿಸಿದೆ. ಈ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಕೀಟಬಾಧೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಸಲಹೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆ ನಡೆದಿದೆ. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (ಹೆಕ್ಟೇರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ) ಈ ಮುಂದಿನಂತಿದೆ: ಸಪೆÇೀಟ (20.70), ಸೀಬೆ (1.20), ಗೋಡಂಬಿ ಮತ್ತು ಸಪೆÇೀಟ (2.10), ಕಾಪಿs (4.04), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಕಾಪಿs (0.62)s, ಚೆಕ್ಕೆ (0.20), ವೆನಿಲಾ (0.20), ಅಡಕೆ (0.40), ಬತ್ತ (1.60), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಅಡಕೆ (0.62), ಏಲಕ್ಕಿ (2.06) ಮತ್ತು ಇತರೆ (6.85). ಕೇಂದ್ರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 178.54 ಹೆಕ್ಟೇರ್.ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳ ತಳಿ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿ, ರೋಗ ನಿವಾರಣೆ ವಿಧಾನಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ, ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣುತೇವಾಂಶ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಈ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ (1991). ಇಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೃಷಿ ಮೇಳ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಖುದ್ದಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವುದು ವಿಸ್ತರಣ ಕಾರ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ವೆನಿಲಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಲಾಭದಾಯಕ ಬೆಳೆಗಳ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ರೈತರಿಗೆ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯವೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆದಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು}} {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]<br>[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು‏‎ ]]<br> kqv4csidewbr60gnu6u6hpm3u9qfyx2 1435006 1435005 2026-10-30T10:45:18Z Santhosh Goveas 102329 /* ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ */ 1435006 wikitext text/x-wiki {{Infobox ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |ಹೆಸರು=ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ |ಚಿಕ್ಕ ಹೆಸರು =- ವಿವಿ |ಚಿತ್ರ=[[File:Blank.jpg|200px|alt= - ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |caption=[[-]] |ಧೇಯ='-' |ಧೇಯ ಆಂಗ್ಲ್ ಭಾಶೆಯಲ್ಲಿ='-' |ಪ್ರಕಾರ = ಸಾರ್ವಜನಿಕ |ಸ್ಥಳ= [[ಧಾರವಾಡ]], [[-]], [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]], [[ಭಾರತ]] |ಊರು='-' |ರಾಜ್ಯ=[[ಕರ್ನಾಟಕ]], |ಕುಲಪತಿಗಳು=ಡಾ. ಡಿ.ಪಿ. ಬಿರಾದರ |ಉಪಕುಲಪತಿಗಳು= |ಕ್ಯಾಂಪಸ್=ಗ್ರಾಮಾಂತರ |ಸ್ಥಾಪನೆ = [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧, ೧೯೮೬]] |ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ= |ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ = |ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ= |ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ= |ಇತರೆ = |ಸಿಬ್ಬಂದಿ= |ಅಂತರ್ಜಾಲ=http://www.uasd.edu/ |- |ಚಿನ್ಹೆ=[[ಚಿತ್ರ:Blank.jpg|75px]] }} ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಧಾರವಾಡ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ 1986ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುತೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.uasd.in/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2017-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518215059/http://www.uasd.in/ |url-status=dead }}</ref> ==ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ [[ಅಧ್ಯಯನ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಏಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಬೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. [[ಧಾರವಾಡ]]ದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಕೃಷಿ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಗೃಹ ವಿe್ಞÁನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಯಚೂರು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಎಂಜಿನಿಯಂರಿಂಗ್; [[ಬೀದರ್‍]]ನಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, [[ಬಿಜಾಪುರ]] ಮತ್ತು ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ; ಅರಭಾವಿಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಧಾರವಾಡ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]], ಬೀದರ್ ಮತ್ತು ಅರಭಾವಿಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೃಷಿ, ಪಶುವಿe್ಞÁನಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಕಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 2,234 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿವಿಧ ಸ್ನಾತಕ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ [[ಪದವಿ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (2003). [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 33 ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಅವು ಅಂಕೋಲ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ, ಅರಭಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೈಲಹೊಂಗಲ, ಬೆಳಗಾಂವಿ, ಬೆಳವಟಗಿ, ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿ, ಬೀದರ್, ಬಿಜಾಪುರ, ಜೆನವಾಡಾ, ದೆವಣಿ, ಎಂ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -5, ಎ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -7, ಗದಗ, ಗಂಗಾವತಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಹಗರಿ, ಹನುಮನಹಟ್ಟಿ, ಕವಡಿಮಟ್ಟಿ, ಕಲ್ಲೋಳಿ, ಮಾಲನೂರ, ಮುಂಡಗೋಡ, ಮುಗದ, ನಿಪ್ಪಾಣಿ, ಪ್ರಭುನಗರ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಬತ್ತ), [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಮೆಣಸು), ಸಿರಗುಪ್ಪ, ಸಂಕೇಶ್ವರ, ದೇವಿಹೊಸೂರು, ಅಲಮೇಲ್. ಹೊಸದಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಯಡಿ 60 ಸಂಶೋಧನ ಯೋಜನೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಅಂದಾಜು ವಿನಿಯೋಗ 11.63 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ.<ref>{{Cite web |url=https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018095139/https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |url-status=dead }}</ref> ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 15 ಸಂಕರಣ ತಳಿಗಳನ್ನೂ 87 ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜೋಳ, ಬತ್ತ, ಗೋದಿ, ಸೋಯಬೀನ್, ಸೇಂಗ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಹಸುರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಬೀನ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬು ಸೇರಿವೆ. ವಿವಿಧ [[ಬೆಳೆ]] ರೋಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿಸ್ತರಣ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವಿದೆ. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದರೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತರಬೇತಿ, ಪ್ರಕಟಣೆ, ವಿಸ್ತರಣಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಸೇವೆ ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ, ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮೇಳಗಳನ್ನು ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ರೈತ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕುರಿತ ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವುಂಟುಮಾಡಲು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಕೃಷಿ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ 1995-2000 ಅವದಿsಗೆ ಸರದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹಲವು ವಿe್ಞÁನಿಗಳು ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸರ್.ಸಿವಿ.ರಾಮನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಿ.ವಿ.ಗೌಡ (1986-89), ಆರ್.ಕೆ.ಹೆಗಡೆ (1989-91), ಎನ್.ಎಲ್.ಮೌರ್ಯ (1991), ಪಿ.ವಿ.ರೈ (1991-94), ಎಂ.ಮಹದೇವಪ್ಪ (1994-2000) ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎ.ಪಾಟೀಲ (2000ದಿಂದ) ಇವರು ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. * <br /> ==ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ== ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಟ್ಟಡದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡಿದ್ದ ಆಗಿನ [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ]]ನವರು ಮೈಸೂರು ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಶಂಖುಸ್ಥಾಪನೆ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದರು (1956). ಅನಂತರ 1959ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಬಳ್ಳಾರಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಿತು.ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅದಿsನಿಯಮ (1963ರ ಅದಿsನಿಯಮ 22) ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಅನಂತರ 1964ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯನ್ನು ಆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ ಜಾಕೀರ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು (1965 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1). ಕೆ.ಸಿ.ನಾಯಕ್ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿ (1964-73), ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರಾಗಿದ್ದ ಎಂ.ಪುಟ್ಟರುದ್ರಯ್ಯ ಅವರು ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶಕರು. ಅನಂತರ ಎಚ್.ಆರ್.ಅರಕೆರೆ (1973-79), ಆರ್.ದ್ವಾರಕೀನಾಥ (1979-81), ಎನ್.ಜಿ.ಪೆರೂರ್ (1981-85), ಎಸ್.ವಿ.ಪಾಟೀಲ್ (1985-88), ಆರ್.ವಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣ (1988), ಕೆ.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ (1989-92), ಕೆ.ವಿ.ದೇವರಾಜ್ (1992-95), ಜಿ.ಕೆ.ವೀರೇಶ್ (1995-98), ಎಸ್.ಬಿಸಲಯ್ಯ (1998-2001) ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಿನ ಕುಲಪತಿ ಎ.ಎಂ.ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ, (2001). ==ಧಾರವಾಡ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ== 1986ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಬೋಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಸ್ತುತ 9 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 47 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 34 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೇಂದ್ರ, [[ಮಂಡ್ಯ;]] [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಹಾಗೂ ಹಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು; ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು; ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು, ಪೆÇನ್ನಂಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಕಾಲೇಜು; ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ.ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು; ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೆಬ್ಬಾಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ಹೈನು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಕಾಲೇಜು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೆಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಬೋದಿsಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸು.2,343 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳಿವು== ಕೃಷಿ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಕೃಷಿ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ, ಬೇಸಾಯವಿe್ಞÁನ, ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಸಂವರ್ಧನೆ, ಬೆಳೆ ಶರೀರಕ್ರಿಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಸ್ಯರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಕೃಷಿ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ, ಕುಕ್ಕುಟ ವಿe್ಞÁನ, ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, ಅಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಪಶು ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪಶುಸಂವರ್ಧನೆ, ಹೈನುತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆ.ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ ಶಿಕ್ಷಣಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಸಂಸತ್ತಿನ ತೀರ್ಮಾನದಂತೆ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 1970ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಬಿsಸಲಾದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕೃಷಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಕೃಷಿವಿe್ಞÁನದ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗ ಇದುವರೆಗೆ 230ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹವಾಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಆಯಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳೆಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲು 23 ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ==ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ== ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯ [[ಕೃಷಿ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಮಂಗಳೂರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ 3ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ [[ಭಾರತ]]ದ ಎಲ್ಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಜೂನಿಯರ್ ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಜಲಾನಯನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾದ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿe್ಞÁನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಇಲಾಖೆ ನೀಡುವ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಅನÀುದಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಏಕೈಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇದಾಗಿದೆ.ಭಾರತದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ನಕ್ಷೆ ರಚಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾವರಣ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಎರಡು) ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿe್ಞÁನವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಂಬಂದಿs ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಐದು) ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಈ ವಿಶ್ವಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಸಿದೆ. (ಎನ್.ಎಸ್.ವಿ.) ==ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ಕೇಂದ್ರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಸರ್ಕಾರ]]ದ ವ್ಯವಸಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅದಿsೀನದಲ್ಲಿ 1957ರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮೂಡಿಗೆರೆಗೆ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ 2ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಡೂರು-ಮಂಗಳೂರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕುದುರೆಗುಂಡಿ ತಿಮ್ಮಶೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಕಾಪಿs ಬೆಳೆಗಾರರು ತಮ್ಮ ತೋಟದ [[ಭೂಮಿ]]ಯನ್ನು ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದರು. ಮಲೆನಾಡಿನ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆ ಅದಿsಕವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಯ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಬ್ಬಾಳಿನ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಇದರ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಕೊಡುವ ಮೂಡಿಗೆರೆ- 1 ಮತ್ತು ಮೂಡಿಗೆರೆ- 2 ಏಲಕ್ಕಿ ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತ, ಕರಿಮೆಣಸು, ಶುಂಠಿ, ಅಡಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ತೋಟದ ಬೆಳೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಬತ್ತದ ತಳಿಗಳಾದ ಐ.ಇ.ಟಿ. 7191, ಕೆ.ಎಚ್.ಪಿ. 2, ಹೇಮಾವತಿ, ಕೆ.ಎಚ್.ಆರ್.ಎಸ್. 26 ತಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತದ ಬೇಸಗೆ ಹಂಗಾಮಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ರಾಶಿ, ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.1, ಹಾಗೂ ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.3 ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೋಳಾದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಪೆÇೀಟ ಮತ್ತು ಸೀಬೆ ಹಣ್ಣು ಸಾಗುವಳಿ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ==ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆ== ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಅವುಗಳ ಗುಣಸಾಮಥ್ರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಯಥಾರ್ಥತೆಯನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಂದ್ರ ಶ್ರಮಿಸಿದೆ. ಈ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಕೀಟಬಾಧೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಸಲಹೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆ ನಡೆದಿದೆ. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (ಹೆಕ್ಟೇರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ) ಈ ಮುಂದಿನಂತಿದೆ: ಸಪೆÇೀಟ (20.70), ಸೀಬೆ (1.20), ಗೋಡಂಬಿ ಮತ್ತು ಸಪೆÇೀಟ (2.10), ಕಾಪಿs (4.04), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಕಾಪಿs (0.62)s, ಚೆಕ್ಕೆ (0.20), ವೆನಿಲಾ (0.20), ಅಡಕೆ (0.40), ಬತ್ತ (1.60), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಅಡಕೆ (0.62), ಏಲಕ್ಕಿ (2.06) ಮತ್ತು ಇತರೆ (6.85). ಕೇಂದ್ರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 178.54 ಹೆಕ್ಟೇರ್.ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳ ತಳಿ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿ, ರೋಗ ನಿವಾರಣೆ ವಿಧಾನಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ, ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣುತೇವಾಂಶ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಈ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ (1991). ಇಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೃಷಿ ಮೇಳ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಖುದ್ದಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವುದು ವಿಸ್ತರಣ ಕಾರ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ವೆನಿಲಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಲಾಭದಾಯಕ ಬೆಳೆಗಳ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ರೈತರಿಗೆ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯವೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆದಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು}} {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]<br>[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು‏‎ ]]<br> d2vfdr7wztjm6zznrnqdlo2zhkp2wcv 1435007 1435006 2026-10-30T10:45:40Z Santhosh Goveas 102329 /* ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ */ 1435007 wikitext text/x-wiki {{Infobox ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |ಹೆಸರು=ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ |ಚಿಕ್ಕ ಹೆಸರು =- ವಿವಿ |ಚಿತ್ರ=[[File:Blank.jpg|200px|alt= - ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |caption=[[-]] |ಧೇಯ='-' |ಧೇಯ ಆಂಗ್ಲ್ ಭಾಶೆಯಲ್ಲಿ='-' |ಪ್ರಕಾರ = ಸಾರ್ವಜನಿಕ |ಸ್ಥಳ= [[ಧಾರವಾಡ]], [[-]], [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]], [[ಭಾರತ]] |ಊರು='-' |ರಾಜ್ಯ=[[ಕರ್ನಾಟಕ]], |ಕುಲಪತಿಗಳು=ಡಾ. ಡಿ.ಪಿ. ಬಿರಾದರ |ಉಪಕುಲಪತಿಗಳು= |ಕ್ಯಾಂಪಸ್=ಗ್ರಾಮಾಂತರ |ಸ್ಥಾಪನೆ = [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧, ೧೯೮೬]] |ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ= |ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ = |ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ= |ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ= |ಇತರೆ = |ಸಿಬ್ಬಂದಿ= |ಅಂತರ್ಜಾಲ=http://www.uasd.edu/ |- |ಚಿನ್ಹೆ=[[ಚಿತ್ರ:Blank.jpg|75px]] }} ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಧಾರವಾಡ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ 1986ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುತೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.uasd.in/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2017-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518215059/http://www.uasd.in/ |url-status=dead }}</ref> ==ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ [[ಅಧ್ಯಯನ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಏಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಬೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. [[ಧಾರವಾಡ]]ದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಕೃಷಿ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಗೃಹ ವಿe್ಞÁನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಯಚೂರು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಎಂಜಿನಿಯಂರಿಂಗ್; [[ಬೀದರ್‍]]ನಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, [[ಬಿಜಾಪುರ]] ಮತ್ತು ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ; ಅರಭಾವಿಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಧಾರವಾಡ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]], ಬೀದರ್ ಮತ್ತು ಅರಭಾವಿಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೃಷಿ, ಪಶುವಿe್ಞÁನಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಕಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 2,234 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿವಿಧ ಸ್ನಾತಕ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ [[ಪದವಿ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (2003). [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 33 ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಅವು ಅಂಕೋಲ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ, ಅರಭಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೈಲಹೊಂಗಲ, ಬೆಳಗಾಂವಿ, ಬೆಳವಟಗಿ, ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿ, ಬೀದರ್, ಬಿಜಾಪುರ, ಜೆನವಾಡಾ, ದೆವಣಿ, ಎಂ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -5, ಎ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -7, ಗದಗ, ಗಂಗಾವತಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಹಗರಿ, ಹನುಮನಹಟ್ಟಿ, ಕವಡಿಮಟ್ಟಿ, ಕಲ್ಲೋಳಿ, ಮಾಲನೂರ, ಮುಂಡಗೋಡ, ಮುಗದ, ನಿಪ್ಪಾಣಿ, ಪ್ರಭುನಗರ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಬತ್ತ), [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಮೆಣಸು), ಸಿರಗುಪ್ಪ, ಸಂಕೇಶ್ವರ, ದೇವಿಹೊಸೂರು, ಅಲಮೇಲ್. ಹೊಸದಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಯಡಿ 60 ಸಂಶೋಧನ ಯೋಜನೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಅಂದಾಜು ವಿನಿಯೋಗ 11.63 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ.<ref>{{Cite web |url=https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018095139/https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |url-status=dead }}</ref> ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 15 ಸಂಕರಣ ತಳಿಗಳನ್ನೂ 87 ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜೋಳ, ಬತ್ತ, ಗೋದಿ, ಸೋಯಬೀನ್, ಸೇಂಗ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಹಸುರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಬೀನ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬು ಸೇರಿವೆ. ವಿವಿಧ [[ಬೆಳೆ]] ರೋಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿಸ್ತರಣ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವಿದೆ. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದರೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತರಬೇತಿ, ಪ್ರಕಟಣೆ, ವಿಸ್ತರಣಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಸೇವೆ ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ, ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮೇಳಗಳನ್ನು ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ರೈತ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕುರಿತ ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವುಂಟುಮಾಡಲು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಕೃಷಿ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ 1995-2000 ಅವದಿsಗೆ [[ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್|ಸರದಾರ್ ಪಟೇಲ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹಲವು ವಿe್ಞÁನಿಗಳು ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸರ್.ಸಿವಿ.ರಾಮನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಿ.ವಿ.ಗೌಡ (1986-89), ಆರ್.ಕೆ.ಹೆಗಡೆ (1989-91), ಎನ್.ಎಲ್.ಮೌರ್ಯ (1991), ಪಿ.ವಿ.ರೈ (1991-94), ಎಂ.ಮಹದೇವಪ್ಪ (1994-2000) ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎ.ಪಾಟೀಲ (2000ದಿಂದ) ಇವರು ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. * <br /> ==ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ== ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಟ್ಟಡದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡಿದ್ದ ಆಗಿನ [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ]]ನವರು ಮೈಸೂರು ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಶಂಖುಸ್ಥಾಪನೆ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದರು (1956). ಅನಂತರ 1959ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಬಳ್ಳಾರಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಿತು.ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅದಿsನಿಯಮ (1963ರ ಅದಿsನಿಯಮ 22) ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಅನಂತರ 1964ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯನ್ನು ಆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ ಜಾಕೀರ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು (1965 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1). ಕೆ.ಸಿ.ನಾಯಕ್ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿ (1964-73), ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರಾಗಿದ್ದ ಎಂ.ಪುಟ್ಟರುದ್ರಯ್ಯ ಅವರು ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶಕರು. ಅನಂತರ ಎಚ್.ಆರ್.ಅರಕೆರೆ (1973-79), ಆರ್.ದ್ವಾರಕೀನಾಥ (1979-81), ಎನ್.ಜಿ.ಪೆರೂರ್ (1981-85), ಎಸ್.ವಿ.ಪಾಟೀಲ್ (1985-88), ಆರ್.ವಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣ (1988), ಕೆ.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ (1989-92), ಕೆ.ವಿ.ದೇವರಾಜ್ (1992-95), ಜಿ.ಕೆ.ವೀರೇಶ್ (1995-98), ಎಸ್.ಬಿಸಲಯ್ಯ (1998-2001) ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಿನ ಕುಲಪತಿ ಎ.ಎಂ.ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ, (2001). ==ಧಾರವಾಡ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ== 1986ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಬೋಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಸ್ತುತ 9 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 47 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 34 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೇಂದ್ರ, [[ಮಂಡ್ಯ;]] [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಹಾಗೂ ಹಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು; ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು; ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು, ಪೆÇನ್ನಂಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಕಾಲೇಜು; ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ.ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು; ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೆಬ್ಬಾಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ಹೈನು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಕಾಲೇಜು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೆಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಬೋದಿsಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸು.2,343 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳಿವು== ಕೃಷಿ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಕೃಷಿ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ, ಬೇಸಾಯವಿe್ಞÁನ, ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಸಂವರ್ಧನೆ, ಬೆಳೆ ಶರೀರಕ್ರಿಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಸ್ಯರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಕೃಷಿ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ, ಕುಕ್ಕುಟ ವಿe್ಞÁನ, ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, ಅಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಪಶು ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪಶುಸಂವರ್ಧನೆ, ಹೈನುತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆ.ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ ಶಿಕ್ಷಣಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಸಂಸತ್ತಿನ ತೀರ್ಮಾನದಂತೆ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 1970ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಬಿsಸಲಾದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕೃಷಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಕೃಷಿವಿe್ಞÁನದ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗ ಇದುವರೆಗೆ 230ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹವಾಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಆಯಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳೆಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲು 23 ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ==ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ== ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯ [[ಕೃಷಿ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಮಂಗಳೂರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ 3ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ [[ಭಾರತ]]ದ ಎಲ್ಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಜೂನಿಯರ್ ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಜಲಾನಯನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾದ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿe್ಞÁನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಇಲಾಖೆ ನೀಡುವ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಅನÀುದಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಏಕೈಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇದಾಗಿದೆ.ಭಾರತದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ನಕ್ಷೆ ರಚಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾವರಣ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಎರಡು) ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿe್ಞÁನವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಂಬಂದಿs ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಐದು) ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಈ ವಿಶ್ವಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಸಿದೆ. (ಎನ್.ಎಸ್.ವಿ.) ==ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ಕೇಂದ್ರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಸರ್ಕಾರ]]ದ ವ್ಯವಸಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅದಿsೀನದಲ್ಲಿ 1957ರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮೂಡಿಗೆರೆಗೆ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ 2ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಡೂರು-ಮಂಗಳೂರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕುದುರೆಗುಂಡಿ ತಿಮ್ಮಶೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಕಾಪಿs ಬೆಳೆಗಾರರು ತಮ್ಮ ತೋಟದ [[ಭೂಮಿ]]ಯನ್ನು ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದರು. ಮಲೆನಾಡಿನ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆ ಅದಿsಕವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಯ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಬ್ಬಾಳಿನ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಇದರ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಕೊಡುವ ಮೂಡಿಗೆರೆ- 1 ಮತ್ತು ಮೂಡಿಗೆರೆ- 2 ಏಲಕ್ಕಿ ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತ, ಕರಿಮೆಣಸು, ಶುಂಠಿ, ಅಡಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ತೋಟದ ಬೆಳೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಬತ್ತದ ತಳಿಗಳಾದ ಐ.ಇ.ಟಿ. 7191, ಕೆ.ಎಚ್.ಪಿ. 2, ಹೇಮಾವತಿ, ಕೆ.ಎಚ್.ಆರ್.ಎಸ್. 26 ತಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತದ ಬೇಸಗೆ ಹಂಗಾಮಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ರಾಶಿ, ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.1, ಹಾಗೂ ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.3 ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೋಳಾದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಪೆÇೀಟ ಮತ್ತು ಸೀಬೆ ಹಣ್ಣು ಸಾಗುವಳಿ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ==ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆ== ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಅವುಗಳ ಗುಣಸಾಮಥ್ರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಯಥಾರ್ಥತೆಯನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಂದ್ರ ಶ್ರಮಿಸಿದೆ. ಈ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಕೀಟಬಾಧೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಸಲಹೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆ ನಡೆದಿದೆ. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (ಹೆಕ್ಟೇರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ) ಈ ಮುಂದಿನಂತಿದೆ: ಸಪೆÇೀಟ (20.70), ಸೀಬೆ (1.20), ಗೋಡಂಬಿ ಮತ್ತು ಸಪೆÇೀಟ (2.10), ಕಾಪಿs (4.04), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಕಾಪಿs (0.62)s, ಚೆಕ್ಕೆ (0.20), ವೆನಿಲಾ (0.20), ಅಡಕೆ (0.40), ಬತ್ತ (1.60), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಅಡಕೆ (0.62), ಏಲಕ್ಕಿ (2.06) ಮತ್ತು ಇತರೆ (6.85). ಕೇಂದ್ರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 178.54 ಹೆಕ್ಟೇರ್.ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳ ತಳಿ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿ, ರೋಗ ನಿವಾರಣೆ ವಿಧಾನಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ, ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣುತೇವಾಂಶ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಈ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ (1991). ಇಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೃಷಿ ಮೇಳ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಖುದ್ದಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವುದು ವಿಸ್ತರಣ ಕಾರ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ವೆನಿಲಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಲಾಭದಾಯಕ ಬೆಳೆಗಳ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ರೈತರಿಗೆ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯವೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆದಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು}} {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]<br>[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು‏‎ ]]<br> 2xaz0pfj5ynpewc5wvsrev9i736u871 1435008 1435007 2026-10-30T10:46:09Z Santhosh Goveas 102329 /* ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ */ 1435008 wikitext text/x-wiki {{Infobox ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |ಹೆಸರು=ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ |ಚಿಕ್ಕ ಹೆಸರು =- ವಿವಿ |ಚಿತ್ರ=[[File:Blank.jpg|200px|alt= - ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |caption=[[-]] |ಧೇಯ='-' |ಧೇಯ ಆಂಗ್ಲ್ ಭಾಶೆಯಲ್ಲಿ='-' |ಪ್ರಕಾರ = ಸಾರ್ವಜನಿಕ |ಸ್ಥಳ= [[ಧಾರವಾಡ]], [[-]], [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]], [[ಭಾರತ]] |ಊರು='-' |ರಾಜ್ಯ=[[ಕರ್ನಾಟಕ]], |ಕುಲಪತಿಗಳು=ಡಾ. ಡಿ.ಪಿ. ಬಿರಾದರ |ಉಪಕುಲಪತಿಗಳು= |ಕ್ಯಾಂಪಸ್=ಗ್ರಾಮಾಂತರ |ಸ್ಥಾಪನೆ = [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧, ೧೯೮೬]] |ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ= |ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ = |ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ= |ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ= |ಇತರೆ = |ಸಿಬ್ಬಂದಿ= |ಅಂತರ್ಜಾಲ=http://www.uasd.edu/ |- |ಚಿನ್ಹೆ=[[ಚಿತ್ರ:Blank.jpg|75px]] }} ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಧಾರವಾಡ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ 1986ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುತೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.uasd.in/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2017-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518215059/http://www.uasd.in/ |url-status=dead }}</ref> ==ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ [[ಅಧ್ಯಯನ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಏಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಬೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. [[ಧಾರವಾಡ]]ದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಕೃಷಿ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಗೃಹ ವಿe್ಞÁನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಯಚೂರು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಎಂಜಿನಿಯಂರಿಂಗ್; [[ಬೀದರ್‍]]ನಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, [[ಬಿಜಾಪುರ]] ಮತ್ತು ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ; ಅರಭಾವಿಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಧಾರವಾಡ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]], ಬೀದರ್ ಮತ್ತು ಅರಭಾವಿಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೃಷಿ, ಪಶುವಿe್ಞÁನಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಕಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 2,234 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿವಿಧ ಸ್ನಾತಕ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ [[ಪದವಿ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (2003). [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 33 ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಅವು ಅಂಕೋಲ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ, ಅರಭಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೈಲಹೊಂಗಲ, ಬೆಳಗಾಂವಿ, ಬೆಳವಟಗಿ, ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿ, ಬೀದರ್, ಬಿಜಾಪುರ, ಜೆನವಾಡಾ, ದೆವಣಿ, ಎಂ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -5, ಎ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -7, ಗದಗ, ಗಂಗಾವತಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಹಗರಿ, ಹನುಮನಹಟ್ಟಿ, ಕವಡಿಮಟ್ಟಿ, ಕಲ್ಲೋಳಿ, ಮಾಲನೂರ, ಮುಂಡಗೋಡ, ಮುಗದ, ನಿಪ್ಪಾಣಿ, ಪ್ರಭುನಗರ, ರಾಯಚೂರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಬತ್ತ), [[ಸಿರ್ಸಿ]] (ಮೆಣಸು), ಸಿರಗುಪ್ಪ, ಸಂಕೇಶ್ವರ, ದೇವಿಹೊಸೂರು, ಅಲಮೇಲ್. ಹೊಸದಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಯಡಿ 60 ಸಂಶೋಧನ ಯೋಜನೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಅಂದಾಜು ವಿನಿಯೋಗ 11.63 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ.<ref>{{Cite web |url=https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-05-19 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018095139/https://sites.google.com/a/uasd.in/wwwkan/sansodhane |url-status=dead }}</ref> ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 15 ಸಂಕರಣ ತಳಿಗಳನ್ನೂ 87 ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜೋಳ, ಬತ್ತ, ಗೋದಿ, ಸೋಯಬೀನ್, ಸೇಂಗ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಹಸುರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಬೀನ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬು ಸೇರಿವೆ. ವಿವಿಧ [[ಬೆಳೆ]] ರೋಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿಸ್ತರಣ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವಿದೆ. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದರೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತರಬೇತಿ, ಪ್ರಕಟಣೆ, ವಿಸ್ತರಣಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಸೇವೆ ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ, ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮೇಳಗಳನ್ನು ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ರೈತ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕುರಿತ ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವುಂಟುಮಾಡಲು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಕೃಷಿ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ 1995-2000 ಅವದಿsಗೆ [[ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್|ಸರದಾರ್ ಪಟೇಲ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹಲವು ವಿe್ಞÁನಿಗಳು ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸರ್.ಸಿವಿ.[[ರಾಮನ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಿ.ವಿ.ಗೌಡ (1986-89), ಆರ್.ಕೆ.ಹೆಗಡೆ (1989-91), ಎನ್.ಎಲ್.ಮೌರ್ಯ (1991), ಪಿ.ವಿ.ರೈ (1991-94), ಎಂ.ಮಹದೇವಪ್ಪ (1994-2000) ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎ.ಪಾಟೀಲ (2000ದಿಂದ) ಇವರು ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. * <br /> ==ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ== ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಟ್ಟಡದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡಿದ್ದ ಆಗಿನ [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ]]ನವರು ಮೈಸೂರು ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಶಂಖುಸ್ಥಾಪನೆ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದರು (1956). ಅನಂತರ 1959ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಬಳ್ಳಾರಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಿತು.ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅದಿsನಿಯಮ (1963ರ ಅದಿsನಿಯಮ 22) ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಅನಂತರ 1964ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯನ್ನು ಆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ ಜಾಕೀರ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು (1965 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1). ಕೆ.ಸಿ.ನಾಯಕ್ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿ (1964-73), ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರಾಗಿದ್ದ ಎಂ.ಪುಟ್ಟರುದ್ರಯ್ಯ ಅವರು ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶಕರು. ಅನಂತರ ಎಚ್.ಆರ್.ಅರಕೆರೆ (1973-79), ಆರ್.ದ್ವಾರಕೀನಾಥ (1979-81), ಎನ್.ಜಿ.ಪೆರೂರ್ (1981-85), ಎಸ್.ವಿ.ಪಾಟೀಲ್ (1985-88), ಆರ್.ವಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣ (1988), ಕೆ.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ (1989-92), ಕೆ.ವಿ.ದೇವರಾಜ್ (1992-95), ಜಿ.ಕೆ.ವೀರೇಶ್ (1995-98), ಎಸ್.ಬಿಸಲಯ್ಯ (1998-2001) ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಿನ ಕುಲಪತಿ ಎ.ಎಂ.ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ, (2001). ==ಧಾರವಾಡ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ== 1986ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಬೋಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಸ್ತುತ 9 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 47 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ 34 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೇಂದ್ರ, [[ಮಂಡ್ಯ;]] [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಹಾಗೂ ಹಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು; ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು; ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು, ಪೆÇನ್ನಂಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಕಾಲೇಜು; ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ.ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು; ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೆಬ್ಬಾಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ಹೈನು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಕಾಲೇಜು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂದಿs ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನ ಕೆಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಬೋದಿsಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸು.2,343 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳಿವು== ಕೃಷಿ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಕೃಷಿ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ, ಬೇಸಾಯವಿe್ಞÁನ, ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಸಂವರ್ಧನೆ, ಬೆಳೆ ಶರೀರಕ್ರಿಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಸ್ಯರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಕೃಷಿ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ, ಕುಕ್ಕುಟ ವಿe್ಞÁನ, ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, ಅಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಪಶು ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪಶುಸಂವರ್ಧನೆ, ಹೈನುತಂತ್ರe್ಞÁನ, ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆ.ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ ಶಿಕ್ಷಣಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಸಂಸತ್ತಿನ ತೀರ್ಮಾನದಂತೆ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 1970ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಬಿsಸಲಾದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕೃಷಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಕೃಷಿವಿe್ಞÁನದ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗ ಇದುವರೆಗೆ 230ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹವಾಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಆಯಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳೆಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲು 23 ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ==ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ== ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧನ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯ [[ಕೃಷಿ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಮಂಗಳೂರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ 3ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ [[ಭಾರತ]]ದ ಎಲ್ಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಜೂನಿಯರ್ ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಜಲಾನಯನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾದ ಕೀಟವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿವಿe್ಞÁನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿe್ಞÁನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರe್ಞÁನ ಇಲಾಖೆ ನೀಡುವ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಅನÀುದಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಏಕೈಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇದಾಗಿದೆ.ಭಾರತದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ನಕ್ಷೆ ರಚಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜೀವತಂತ್ರe್ಞÁನ ವಿಭಾಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾವರಣ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಎರಡು) ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿe್ಞÁನವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಂಬಂದಿs ವಿe್ಞÁನಗಳಲ್ಲಿ (ಐದು) ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಈ ವಿಶ್ವಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಸಿದೆ. (ಎನ್.ಎಸ್.ವಿ.) ==ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ== ಈ ಕೇಂದ್ರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಸರ್ಕಾರ]]ದ ವ್ಯವಸಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅದಿsೀನದಲ್ಲಿ 1957ರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮೂಡಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮೂಡಿಗೆರೆಗೆ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ 2ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಡೂರು-ಮಂಗಳೂರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕುದುರೆಗುಂಡಿ ತಿಮ್ಮಶೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಕಾಪಿs ಬೆಳೆಗಾರರು ತಮ್ಮ ತೋಟದ [[ಭೂಮಿ]]ಯನ್ನು ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದರು. ಮಲೆನಾಡಿನ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆ ಅದಿsಕವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಯ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಬ್ಬಾಳಿನ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಇದರ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಕೊಡುವ ಮೂಡಿಗೆರೆ- 1 ಮತ್ತು ಮೂಡಿಗೆರೆ- 2 ಏಲಕ್ಕಿ ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತ, ಕರಿಮೆಣಸು, ಶುಂಠಿ, ಅಡಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ತೋಟದ ಬೆಳೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅದಿsಕ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಬತ್ತದ ತಳಿಗಳಾದ ಐ.ಇ.ಟಿ. 7191, ಕೆ.ಎಚ್.ಪಿ. 2, ಹೇಮಾವತಿ, ಕೆ.ಎಚ್.ಆರ್.ಎಸ್. 26 ತಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬತ್ತದ ಬೇಸಗೆ ಹಂಗಾಮಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ರಾಶಿ, ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.1, ಹಾಗೂ ಸಿ.ಟಿ.ಎಚ್.3 ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೋಳಾದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಪೆÇೀಟ ಮತ್ತು ಸೀಬೆ ಹಣ್ಣು ಸಾಗುವಳಿ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ==ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆ== ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಅವುಗಳ ಗುಣಸಾಮಥ್ರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಯಥಾರ್ಥತೆಯನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಂದ್ರ ಶ್ರಮಿಸಿದೆ. ಈ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಕೀಟಬಾಧೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಸಲಹೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆ ನಡೆದಿದೆ. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (ಹೆಕ್ಟೇರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ) ಈ ಮುಂದಿನಂತಿದೆ: ಸಪೆÇೀಟ (20.70), ಸೀಬೆ (1.20), ಗೋಡಂಬಿ ಮತ್ತು ಸಪೆÇೀಟ (2.10), ಕಾಪಿs (4.04), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಕಾಪಿs (0.62)s, ಚೆಕ್ಕೆ (0.20), ವೆನಿಲಾ (0.20), ಅಡಕೆ (0.40), ಬತ್ತ (1.60), ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಅಡಕೆ (0.62), ಏಲಕ್ಕಿ (2.06) ಮತ್ತು ಇತರೆ (6.85). ಕೇಂದ್ರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 178.54 ಹೆಕ್ಟೇರ್.ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳ ತಳಿ ಅಬಿsವೃದ್ಧಿ, ರೋಗ ನಿವಾರಣೆ ವಿಧಾನಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ, ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣುತೇವಾಂಶ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಈ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ (1991). ಇಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೃಷಿ ಮೇಳ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಖುದ್ದಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವುದು ವಿಸ್ತರಣ ಕಾರ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ವೆನಿಲಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಲಾಭದಾಯಕ ಬೆಳೆಗಳ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ರೈತರಿಗೆ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯವೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆದಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು}} {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]<br>[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು‏‎ ]]<br> 5a1pqf1gw865xfxzielq69nm2za74jf 0 23092 1435011 1373968 2026-10-30T10:59:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1435011 wikitext text/x-wiki {{Australia state or territory |Name = Queensland |Fullname = State of Queensland |Flag = Flag of Queensland.svg |CoatOfArms = Coa_Queensland.gif |Map = Queensland locator-MJC.png |Motto = "Audax at Fidelis" (Bold but Faithful) |Nickname = Sunshine State, Smart State |Emblems = ''Faunal - [[Koala]] (''Phascolarctos cinereus''); Floral - [[Cooktown orchid]] (''Dendrobium bigibbum''); Bird - [[Brolga]] (''Grus rubicunda''); Aquatic - [[Barrier Reef Anemonefish]] (''Amphiprion akindynos''); Gem - [[Sapphire]]; Colour - [[Maroon (color)|Maroon]] |Emblem_title1 = Faunal |Emblem1 = [[Koala]]<br /> (''Phascolarctos cinereus'') |Emblem_title2 = Floral |Emblem2 = [[Cooktown orchid]]<br /> (''Dendrobium phalaenopsis'') |Emblem_title3 = Bird |Emblem3 = [[Brolga]] (''Grus rubicunda'') |Emblem_title4 = Aquatic |Emblem4 = [[Barrier Reef Anemonefish]]<br /> (''Amphiprion akindynos'') |Emblem_title5 = Gem |Emblem5 = [[Sapphire]] |Emblem_title6 = [[Australian state colours|Colours]] |Emblem6 = [[Maroon (color)|Maroon]] |Capital = [[Brisbane]] |Largest city = [[Brisbane]] |Demonym = Queenslander |ChiefType = Premier |Chief = [[Anna Bligh]] |ChiefParty = [[Australian Labor Party|ALP]] |Viceroy = [[Penelope Wensley]] |ViceroyType = Governor |PostalAbbreviation = QLD |EntityAdjective = State |GSP = $224,187<ref>[http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Lookup/5220.0Main+Features12008-09%20%28Reissue%29?OpenDocument 5220.0 - Australian National Accounts: State Accounts, 2008-09 (Reissue)], [[Australian Bureau of Statistics]], 22 December 2009.</ref> |GSPYear = 2008-09 |GSPRank = 3rd |GSPPerCapita = $50,873 |GSPPerCapitaRank = 6th |AreaRank = 2nd largest |TotalArea = 1852642 |LandArea = 1730648 |WaterArea = 121994 |PercentWater = 6.58 |PopulationRank = 3rd |Population = 4,406,800<ref>[http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Lookup/3101.0Main+Features1Jun%202009?OpenDocument 3101.0 - Australian Demographic Statistics, Jun 2009], [[Australian Bureau of Statistics]], 3 December 2009.</ref> |PopulationYear = June 2009 |DensityRank = 5th |Density = 2.55 |HighestPoint = [[Mount Bartle Frere]] |HighestElev = +1,622 m |HighestElev_ft = 5,321 |LowestPoint = |LowestElev = |LowestElev_ft = | TimeZone =[[Australian Eastern Standard Time|AEST]] [[UTC+10]] does not observe [[Daylight Saving Time|DST]]| |HouseSeats = 29 |SenateSeats = 12 |ISOCode = AU-QLD |GovtWebsite = www.qld.gov.au |Website = www.qld.gov.au }} {{otheruses}} {{coord|23|0|S|143|0|E|display=title}} '''ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌''' [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ಒಂದು [[ರಾಜ್ಯ]]. ಇದು ಪ್ರಧಾನ ಭೂಖಂಡದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೆರಿಟರಿ]], ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌]]‌ನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕೋರಲ್ ಸಮುದ್ರ]] [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ನಂತರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ]]ದ ನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮ‌ೂರನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಅನೇಕ ದಿನಾಂಕ ಸೂಚಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳ ಪ್ರಕಾರ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದವರು]] ಮತ್ತು 40,000ದಿಂದ 65,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಗಮಿಸಿದ [[ಟಾರೆಸ್ ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನವರು]] ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.<ref>[http://www.dreamtime.net.au/indigenous/timeline.cfm ಡ್ರೀಮಿಂಗ್ ಆನ್‌ಲೈನ್: ಇಂಡಿಜೀನಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್]</ref> ನಂತರ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ [[ರಾಜವಸಾಹತು]] ಆಗಿ ಮಾಡಿ, ಜೂನ್‌ 6ರ 1859ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಇಂದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ದಿನ]]ವೆಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗಿನ [[ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌]] ಹಿಂದೆ [[ಮೋರೆಟನ್ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯ [[ದಂಡನೆಯ ನೆಲೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು. [[ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡುವ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ]] ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುವಾಗ ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯವು ನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. ಈಗ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಕೃಷಿ, ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಆಗ್ನೇಯ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜಧಾನಿ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌, [[ಲೋಗನ್ ಸಿಟಿ]], [[ರೆಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಟಿ]], [[ಇಪ್ಸ್‌ವಿಚ್‌]], [[ಟೂವೂಂಬ]] ಹಾಗೂ [[ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸನ್‌ಶೈನ್ ಕೋಸ್ಟ್‌]] ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ - [[ಕೈರ್ನ್ಸ್]], [[ಟೌವ್ನ್‌ಸ್ವಿಲ್ಲೆ]], [[ಮ್ಯಾಕೆ]], [[ರೋಖ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌]], [[ಬುಂದಬರ್ಗ್‌]], [[ಹರ್ವೆ ಬೇ]], [[ಇಂಘ್ಯಾಮ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮೌಂಟ್ ಇಸಾ]]. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಯಾದ ಹವಾಮಾನವಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕ ಭಾಗವು [[ಉಷ್ಣವಲಯ]]ದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ '''ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ರಾಜ್ಯ''' ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ == ಜೂನ್‌ 6ರ 1859ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಸಹಿಹಾಕಿದ [[ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ]]ಳ<ref>{{Cite web |url=http://www.piulapublications.com/Placenames/page54.html |title=ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರುಗಳು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2007-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013212522/http://piulapublications.com/Placenames/page54.html |url-status=dead }}</ref> ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಇವಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಾವಿಕ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಕುಕ್]]ನ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೀರಿಯನ್]] ಮಂತ್ರಿ [[ಜಾನ್ ಡ್ಯುನ್ಮೋರ್ ಲ್ಯಾಂಗ್]] ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ನಂತರ ಹೊಸ ವಸಾಹತು ''ಕುಕ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್'' ಗೆ [[ನಾಮಸೂಚಕ]] ಹೆಸರನ್ನು ಇಡುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದಳು.<ref>{{Cite web |url=http://gutenberg.net.au/dictbiog/0-dict-biogL.html#lang2 |title=ಡಿಕ್ಶನರಿ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬಯೋಗ್ರಫಿ |access-date=2010-04-14 |archive-date=2020-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106232840/http://gutenberg.net.au/dictbiog/0-dict-biogL.html#lang2 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.q150.qld.gov.au/AboutUs/Birth.aspx |title=ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸರಕಾರ - Q150 |access-date=2010-04-14 |archive-date=2010-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330070258/http://www.q150.qld.gov.au/AboutUs/Birth.aspx |url-status=dead }}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜ್ಯ [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ]]ಕ್ಕೂ ಸಹ ಆಕೆಯ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಡಲಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Queensland}} ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸವು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ [[ಸ್ಥಳೀಯ]]ರ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ವಿಶೇಷ ಘಟನೆಗಳುಳ್ಳ ಅವಧಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದವರು ಸರಿಸುಮಾರು 40,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಇದ್ದರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ ಈಶಾನ್ಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 1770ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಕುಕ್]] ಸಂಧಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಡಚ್, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ನಾವಿಕರು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸಾಹತು ಎಂಬುದಾಗಿ ರಚನೆಯಾದುದರ 150ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ದಿನವೆಂದು ಜೂನ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.qld.gov.au/about-queensland/history/#section-federation ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ]</ref> ರಾಜ್ಯವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಾರರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗರ ನಡುವಿನ ಗಡಿನಾಡಿನ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌]] ಮ‌ೂಲದ ಕಡಿಮೆ ಕೂಲಿಯ [[ಕನಾಕ]] (ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ)ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಭೂಗೋಳ == [[ಚಿತ್ರ:Queenslandroads.png|thumb|left|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನಗರಗಳು, ಪಟ್ಟಣಗಳು, ವಸಾಹತುಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಜಾಲ]] {{Main|Geography of Queensland}} ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಭೂಖಂಡದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ತುತ್ತತುದಿಯಾದ [[ನ್ಯೂ ಜೀನಿಯಾ]]ದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿನ [[ಬೊಯಗ್ಯು ದ್ವೀಪ]]ದೊಂದಿಗೆ [[ಟಾರೆಸ್ ಸ್ಟ್ರೈಟ್‌]]ನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನ್ಯೂ ಜೀನಿಯಾದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ [[ಕ್ಯಾಪೆ ಯಾರ್ಕ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ]], ಈ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು [[ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಪೆಂಟೇರಿಯ]]ದಿಂದ ಇಲ್ಲವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಅದೇ ಅದರ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರದ ಕವಲು [[ಕೋರಲ್ ಸಮುದ್ರ]]ದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವದ ಸೀಮೆಯೆಂದರೆ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[138°E ರೇಖಾಂಶ]]ದಲ್ಲಿ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೆರಿಟರಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಈಶಾನ್ಯ ಅಂಚಿನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸೀಮೆಯಾಗಿರುವ ಮ‌ೂರು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ: [[ಪಾಯಿಂಟ್ ಡೇಂಜರ್‌]]ನಿಂದ [[ಡ್ಯುಮರೆಸ್ಕ್ ನದಿ]]ಯವರೆಗಿನ [[ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ]]; ಡ್ಯುಮರೆಸ್ಕ್, [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಇಂಟೈರ್]] ಮತ್ತು [[ಬಾರ್ವನ್]]ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ನದಿ ವಿಭಾಗ; ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಗಡಿಯ ಆಚೆಗಿನ [[29°S ರೇಖಾಂಶ]] ಪ್ರದೇಶ (29ನೇ ಅಕ್ಷಾಂಶ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಕೆಲವು ಕಡಿಮೆ [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅತಿಕ್ರಮಣದಿಂದ ಪಡೆದ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು). ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌. ಇದು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ ಸೀಮೆಯಿಂದ ರಸ್ತೆಯ ಮ‌ೂಲಕ 100 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (60 ಮೈಲು) ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾದ [[ಮೌಂಟ್ ಇಸಾ]] ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ‌. ಈ ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 40,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (15,400&nbsp;[[ಚದರ ಮೈಲು]]). ರಾಜ್ಯವು ಅನೇಕ [[ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾದ ವಲಯ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ - [[ಅಥೆರ್ಟಾನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]], [[ಗ್ರ್ಯಾನೈಟ್ ಬೆಲ್ಟ್]] ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದ [[ಚಾನೆಲ್ ಕಂಟ್ರಿ]]. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅನೇಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೊಬಗಿನ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಸನ್‌ಶೈನ್ ಕೋಸ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್‌‌ಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಕರಾವಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಹಲವಾರು ದೃಶ್ಯ, ಜಲಪಾತ ಮತ್ತು ವಿಹಾರ ಪ್ರವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಬುನ್ಯಾ ಪರ್ವತಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೇಟ್ ಡಿವೈಡಿಂಗ್ ರೇಂಜ್]]; [[ಕಾರ್ನರ್ವನ್ ಕಮರಿ(ಗಾರ್ಜ್)]]; [[ವಿಟ್ಸಂಡೆ ದ್ವೀಪ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂಚಿನ್‌ಬ್ರೂಕ್ ದ್ವೀಪ]]. ಈ ರಾಜ್ಯವು [[ಪ್ರಪಂಚದ ಆಸ್ತಿ]]ಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಐದು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[ಗಲ್ಫ್ ಕಂಟ್ರಿ]]ಯ [[ರಿವರ್‌ಸ್ಲೈಹ್]]‌ನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ಪ್ರದೇಶ, [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಗೊಂಡ್ವನ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು]], [[ಫ್ರೇಸರ್ ದ್ವೀಪ]], [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ ರೀಫ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ‌ಆರ್ದ್ರ ಉಷ್ಣವಲಯ]]. === ವಾಯುಗುಣ === ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತದ ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಯಾದ ಬೇಸಿಗೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೂರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಮಾನ್ಯೂನ್‌]] ಮಾರುತದ 'ಮಳೆ'ಗಾಲವಿದ್ದರೆ, ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣದ ವಾತಾವರಣವಿರುತ್ತದೆ. ಒಳನಾಡು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಾಯುಗುಣವು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಸಾಗರದ ನೀರಿನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದಿಂದ ದೂರವಿರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಗೆ ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/ausclimqld.htm |title=ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸರಕಾರ, ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ್ ಮೀಟಿಯಾರಲಜಿ - ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ವಾಯುಗುಣ |access-date=2010-04-14 |archive-date=2009-03-17 |archive-url=https://pandora.nla.gov.au/pan/96122/20090317-1643/www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/ausclimqld.html |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Brisbane skyline bluesky.jpg|thumb|right|359px|ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ನಗರ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌]] ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಯುಗುಣವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಐದು ವಲಯಗಳಿವೆ‌<ref>{{Cite web |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/cgi_bin_scripts/clim_classification.cgi |title=ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಸರಕಾರ, ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ್ ಮೀಟಿಯಾರಲಜಿ - ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವಾಯುಗುಣದ ವಲಯಗಳು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2020-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212131704/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/cgi_bin_scripts/clim_classification.cgi |url-status=dead }}</ref>: * ಬಿಸಿಯಾದ ಆರ್ದ್ರ ಬೇಸಿಗೆ (ದೂರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ) * ಬೆಚ್ಚಿಗಿನ ಆರ್ದ್ರ ಬೇಸಿಗೆ (ಕರಾವಳಿಯ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯ ಆಗ್ನೇಯ) * ಬಿಸಿಯಾದ ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆ, ಹಿತಕರ ಚಳಿಗಾಲ (ಕೇಂದ್ರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ) * ಬಿಸಿಯಾದ ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆ, ಶೀತ ಚಳಿಗಾಲ (ನೈಋತ್ಯ) * ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ - ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಬೇಸಿಗೆ, ಶೀತ ಚಳಿಗಾಲ (ಒಳನಾಡಿನ ಆಗ್ನೇಯ, ಉದಾ. [[ಗ್ರ್ಯಾನೈಟ್ ಬೆಲ್ಟ್‌]]) ಆದರೆ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಎರಡು ಹವಾಮಾನದ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ: ಒಂದು, ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ತಾಪಮಾನವಿರುವ ಮತ್ತು ಅತಿಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಬೀಳುವ "ಚಳಿಗಾಲ". ಮತ್ತೊಂದು, ಬಿಸಿಯಾದ, ತೇವವಿದ್ದು ಬೆವರುವ ತಾಪಮಾನವಿರುವ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಮಳೆ ಬೀಳುವ ತೀರ ಸೆಕೆಯಿರುವ ಬೇಸಿಗೆಗಾಲ. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.bom.gov.au/climate/averages/index.shtml |title=ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸರಕಾರ, ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ್ ಮೀಟಿಯಾರಲಜಿ - ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳ ವಾಯುಗುಣದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2011-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224073401/http://www.bom.gov.au/climate/averages/index.shtml |url-status=dead }}</ref>: {| class="wikitable sortable " !ನಗರ !ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ !ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ !ತಿಳಿಯಾದ ವಾತಾವರಣವಿರುವ ದಿನಗಳು !ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ |- | [[ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌]] | align="center"| 14&nbsp;°C (57&nbsp;°F) | align="center"| 26&nbsp;°C (79&nbsp;°F) | align="center"| 123 | align="center"| 1061ಮಿಮೀ (42&nbsp;in) |- | [[ಮ್ಯಾಕೆ]] | align="center"| 18&nbsp;°C (64&nbsp;°F) | align="center"| 27&nbsp;°C (81&nbsp;°F) | align="center"| 113 | align="center"| 1667ಮಿಮೀ (66&nbsp;in) |- | [[ಕೈರ್ನ್ಸ್]] | align="center"| 20&nbsp;°C (68&nbsp;°F) | align="center"| 29&nbsp;°C (84&nbsp;°F) | align="center"| 86 | align="center"| 2223ಮಿಮೀ (88&nbsp;in) |- | [[ಟೌವ್ನ್‌ಸ್ವಿಲ್ಲೆ]] | align="center"| 18&nbsp;°C (64&nbsp;°F) | align="center"| 29&nbsp;°C (84&nbsp;°F) | align="center"| ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ | align="center"| 1144ಮಿಮೀ (45&nbsp;in) |} ಕಳೆದ 1972ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 24ರಲ್ಲಿ [[ಬರ್ಡ್‌ಸ್ವಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ತಾಪಮಾನ 49.5 °[[C]] (121 °[[F]])ಅನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. (1889ರ ಜನವರಿ 16ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಲೋನ್ಕರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ತಾಪಮಾನ 53.1&nbsp;°C (128&nbsp;°F)ಅನ್ನು ಅಧಿಕೃತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ; ಬರ್ಡ್‌ಸ್ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು). ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ −10.6&nbsp;°C (13&nbsp;°F) [[ಸ್ಟ್ಯಾಂಥೋರ್ಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ 1961ರ ಜೂನ್‌ 23ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1965ರ ಜುಲೈ 12ರಲ್ಲಿ ಹರ್ಮಿಟೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.bom.gov.au/climate/extreme/records/national.pdf|title=Rainfall and Temperature Records: National|publisher=[[Bureau of Meteorology (Australia)|Bureau of Meteorology]]|accessdate=14 November 2009|format=[[PDF]]}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{Seealso|Demographics of Australia}} ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಜೂನ್‌ 2004ರ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 45.7%ನಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 63.8%ನಷ್ಟು ಜನರು ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:TownsvilleSkyline08.jpg|thumb|350px|ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಟೌವ್ನ್‌ಸ್ವಿಲ್ಲೆಯಂತಹ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.]] * ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌: 70.3% ** [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]]: 24.9% ** [[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್]]: 22.3% ** [[ಒಂದುಗೂಡಿದ ಚರ್ಚ್]]: 8.4% ** [[ಲ್ಯೂತರ್ ಚರ್ಚಿನ]]: 2.1% ** ಇತರರು: 13.2% * ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ರಲ್ಲದ: 2.3% ** [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]]: 1.1% ** [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ]]: 0.4% ** [[ಹಿಂದು ಧರ್ಮ]]: 0.3% ** [[ಯೆಹೂದ್ಯ ಧರ್ಮ]]: 0.1% ** ಇತರರು: 0.4% * ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದವರು: 14.8% * ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸದ: 12.0% ಡಿಸೆಂಬರ್ 9ರ 2005ರಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 4 ದಶಲಕ್ಷವನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅತಿವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ವಾರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 1,500 ಜನರು ಈ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವೊಂದರಲ್ಲೇ 1,000ದಷ್ಟು ಮಂದಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ 2020ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಬಹುದು, ಎಂದು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/DetailsPage/3101.0Mar%202006?OpenDocument ABS ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು]</ref> ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಎಕಾನಮಿಕ್ ಆಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, 2007ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 4,228,290. ಇದು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 20%ನಷ್ಟಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[TFR]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 2.1ರಷ್ಟು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಇದು 1977ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/E983752D29870DCBCA25766A0012087F?opendocument |title=3301.0 - Births, Australia, 2008 |accessdate=10 January 2010 |publisher=[[Australian Bureau of Statistics]] }}</ref> == ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ == {{Main|Economy of Queensland|Australian economy}} [[ಚಿತ್ರ:ChildersCane.jpg|thumb|200px|ಚಿಲ್ಡರ್ಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ]] ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸುಮಾರು 20 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ಭಾರಿ ಉತ್ಕರ್ಷ ಕಂಡಿದೆ. ಅಂತರರಾಜ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದಾಚೆಗಿನ ವಲಸಿಗರ ಗಣನೀಯ ಗಾತ್ರದ ಒಳಹರಿವು, ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರದ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೂಡಿಕೆ, ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಭಾರಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ. ಕಳೆದ 2008-09 ಅವಧಿಯು ರಾಜ್ಯದ 18 ವರ್ಷಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲೇ ಅತಿಕೆಟ್ಟ 0.8%ನಷ್ಟು ನಿಧಾನ ಗತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.<ref name="aus">{{cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/news/queensland-falls-back-with-the-pack/story-e6frg6n6-1225811164206 |title=Queensland falls back with the pack |author=Tom Dusevic |accessdate=10 January 2010 |date=17 December 2009 |work=[[The Australian]] |publisher=[[News Limited]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20120129171328/http://www.theaustralian.com.au/news/queensland-falls-back-with-the-pack/story-e6frg6n6-1225811164206 |archive-date=29 ಜನವರಿ 2012 |url-status=dead }}</ref> 1992ರಿಂದ 2002ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ [[ನಿವ್ವಳ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ಪನ್ನ(ಗ್ರಾಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪ್ರೋಡಕ್ಟ್)]]ದ ಹೆಚ್ಚಳವು ಇತರ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ GSP ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 5.0%ನಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತು. ಅದೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ [[ನಿವ್ವಳ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ]]ವು (GDP) ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 3.9%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ GDPಗೆ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕೊಡುಗೆಯು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 10.4%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿ ಏರಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಕೇವಲ ಮ‌ೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. <ref>{{cite web |url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/521bc90dc5faa7faca256dd90080326a!OpenDocument#GROSS%20STATE%20PRODUCT |title=1387.3 - Queensland in Review, 2003 |accessdate=10 January 2010 |publisher=[[Australian Bureau of Statistics]] }}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜೀವನಮಟ್ಟದ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 2005ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ ವಸತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸಿಡ್ನಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನಂತರದ ಹಾಗೂ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್‌ಅನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ $15,000ದಷ್ಟು ಮ‌ೂರನೇ ಅತಿ ದುಬಾರಿ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. 2008ರಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇತರ ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸುವ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="cm">{{cite web |url=http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,23777245-3102,00.html |title=Queensland housing now the most unaffordable |author=Torny Jensen |accessdate=9 January 2010 |date=28 May 2008 |work=[[Courier Mail]] |publisher=[[Queensland Newspapers]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080601054547/http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,23777245-3102,00.html|archivedate=1 June 2008}}</ref> [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳು]]:[['' ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳು'']], [[ಅನಾನಾಸ್ ಹಣ್ಣುಗಳು]], [[ಕಡಲೆಕಾಯಿ]]ಗಳು, ಇತರ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯದ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳು, ದವಸ ಧಾನ್ಯಗಳು, ವೈನ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು, ದನಕರುಗಳ ಸಾಕಣೆ, ಹತ್ತಿ, ಕಬ್ಬು, ಉಣ್ಣೆ ಹಾಗೂ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮಗಳಾದ ಬಾಕ್ಸೈಟ್, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಬೆಳ್ಳಿ, ಸೀಸ, ಸತು, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರ. [[ಎರಡನೆ ಶ್ರೇಣಿಯ ಉದ್ಯಮಗಳು]] ಮೇಲೆ-ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಬಾಕ್ಸೈಟ್ಅನ್ನು [[ವೈಪಾ]]ದಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ಮ‌ೂಲಕ ಹಡಗಿನಿಂದ ತಂದು, [[ಗ್ಲ್ಯಾಡ್‌ಸ್ಟೋನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="rta">{{cite web |url=http://www.comalco.com/localcommunities/294.asp |title=Gladstone |accessdate=11 January 2010 |work=www.comalco.com |publisher=Rio Tinto Aluminium |archive-date=17 ಆಗಸ್ಟ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090817110714/http://www.comalco.com/localcommunities/294.asp |url-status=dead }}</ref> ತಾಮ್ರವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಅನೇಕ ಮಿಲ್ಲುಗಳು ಪೂರ್ವದ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಇವೆ. ಪ್ರಮುಖ [[ತೃತೀಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ಉದ್ಯಮಗಳೆಂದರೆ]] ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ. === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === [[ಚಿತ್ರ:Part of Great Barrier Reef from Helicopter.jpg|thumb|200px|ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ ರೀಫ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:Towers of Chevron Renaissance in the GC HWY.jpg|thumb|ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ನಗರ ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:DSCN1033.JPG|thumb|250px|ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಫರ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ಸ್ಕೈಲೈನ್]] ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ತೃತೀಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕಡಲಾಚೆಯ ಸಂದರ್ಶಕರು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಹಿಂಡುಹಿಂಡಾಗಿ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉದ್ಯಮವು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ GSPಗೆ 4.5%ನಷ್ಟನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರ ಮ‌ೂಲಕ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ $4.0 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಆದಾಯ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="qtprofile">{{cite web |url=http://www.tq.com.au/about-tq/profile/profile_home.cfm |title=About TQ - Profile |accessdate=6 January 2010 |publisher=Tourism Queensland }}</ref> ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉಷ್ಣ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶ, ಹುಲುಸಾಗಿರುವ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಶುಷ್ಕ ಒಳನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ - ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌, [[ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ‌]] ಕೈರ್ನ್ಸ್, ಪೋರ್ಟ್ ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು [[ಡೈನ್‌ಟ್ರೀ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು]], [[ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್‌]], [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ ರೀಫ್]], [[ಹರ್ವೆ ಬೇ]] ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಫ್ರೇಸರ್ ದ್ವೀಪ]], ಟೌವ್ನ್‌ಸ್ವಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[ಉತ್ತರ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]], [[ಉತ್ತರ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಡ್‌ಬ್ರೂಕ್ ದ್ವೀಪ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಡ್‌ಬ್ರೂಕ್ ದ್ವೀಪ]], ಏರ್‌ಲೈ ಬೀಚ್‌ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ [[ಸನ್‌ಶೈನ್ ಕೋಸ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಿಟ್ಸಂಡೆ]], ವೈಟ್‌ಹ್ಯಾವೆನ್ ಬೀಚ್‌, ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಡೇಡ್ರೀಮ್ ದ್ವೀಪ. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್‌ಅನ್ನು "ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ಯಾನ ರಾಜಧಾನಿ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಮೋಜಿನ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ - [[ಡ್ರೀಮ್‌ವರ್ಲ್ಡ್]], [[ಮ‌ೂವಿ ವರ್ಲ್ಡ್]], [[ಸೀ ವರ್ಲ್ಡ್]], [[ವೆಟ್ ಆಂಡ್ ವೈಲ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[ವೈಟ್‌ವಾಟರ್ ವರ್ಲ್ಡ್]]. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಯಾನಗಳೂ ಇವೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: :[[ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್‌]] :: ::* [[ಕುರುಂಬಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಕುರುಂಬಿನ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಸ್ಯಾಂಕ್ಚುವರಿ]] ::* [[ಬರ್ಲೈ ಹೆಡ್ಸ್‌]]ನ [[ಡೇವಿಡ್ ಫ್ಲೀ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಪಾರ್ಕ್]] ::[[ಸನ್‌ಶೈನ್ ಕೋಸ್ಟ್‌]] ::: :::* [[ಮ‌ೂಲೂಲಬ]]ದ [[ಅಂಡರ್‌ವಾಟರ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌]] :::* [[ಬೀರ್ವಾ]]/[[ಗ್ಲಾಸ್ ಹೌಸ್ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್‌]]ನ ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಜೂ]]. ಇದು [[ಸ್ಟೀವ್ ಇರ್ವಿನ್]] 2006ರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದುವವರೆಗೆ ಆತನ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. :::ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ :::: ::::* [[ಫಿಗ್ ಟ್ರೀ ಪಾಕೆಟ್‌]]ನ [[ಲೋನ್ ಪೈನ್ ಕೋಯ್ಲ ಸ್ಯಾಂಕ್ಚುವರಿ]] ::::* [[ದ ಗ್ಯಾಪ್‌]]ನ [[ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ ಫೋರೆಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್]] ::::ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ನ ಉತ್ತರ ::::: :::::* [[ದಾಕಬಿನ್‌]]ನ [[ಆಲ್ಮ ಪಾರ್ಕ್ ಜೂ]] :::::* ಕುಂಬಾರ್ಟ್ಚೊ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಸ್ಯಾಂಕ್ಚುವರಿ (ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬನ್ಯಾ ಪಾರ್ಕ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಸ್ಯಾಂಕ್ಚುವರಿ) ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲ್/ಆಹಾರ (15%), ವಿಮಾನ ಟಿಕೆಟ್ ಹಣ (11%), ಇಂಧನ (11%) ಮತ್ತು ಖರೀದಿಸುವಿಕೆ/ಉಡುಗೊರೆ (11%) ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಬರಿಯ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಒಟ್ಟು ಖರ್ಚಿನ ಸುಮಾರು 22%ನಷ್ಟು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.discoverqueensland.com.au ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು]</ref> {{Seealso|Tourism in Brisbane}} == ಸಾರಿಗೆ == {{Seealso|Transportation in Australia}} [[ಚಿತ್ರ:Cairns Airport.JPG|thumb|300px|ಕೈರ್ನ್ಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ]]ಗಳಿವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಗ್ನೇಯ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[M1]]ನಂತಹ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. [[ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ಸೇವೆಯನ್ನು]] [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೈಲ್]] ಮತ್ತು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌]] ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ನ ಬಂದರು‌]] ಹಾಗೂ [[ಗ್ಲ್ಯಾಡ್‌ಸ್ಟೋನ್]] ಮತ್ತು [[ಟೌವ್ನ್‌ಸ್ವಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಸಹಾಯಕ ಬಂದರುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತಹ ಕೊಯಮೇಜರ್ ಬಂದರುಗಳಾದ್ಯಂತ. ಜೆಟ್ ವಿಮಾನಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗ್ರೀನ್‌ಹೌಸ್ ಎನರ್ಜಿ, [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್]], [[ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಮೈನ್ ರೋಡ್ಸ್]], [[ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಫೋರ್ಸ್ ರಿಸರ್ವ್ ಆಫ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]], [[ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ ಜೆಟ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಜೆಟ್‌ಲೈನ್ಸ್]]. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಕೈರ್ನ್ಸ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮೊದಲಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಾದ್ಯಂತ ಇವು ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. [[ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಾಗಿದೆ. [[ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಕೈರ್ನ್ಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗಳು, ನಂತರದ ಮತ್ತೆರಡು ಪ್ರಧಾನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು. ಎರಡೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಿಗದಿಮಾಡುತ್ತವೆ. ದೇಶೀಯ ವಿಮಾನಗಳ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಿಗದಿಮಾಡುವ ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ - [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ ರೀಫ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಹರ್ವೆ ಬೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಮ್ಯಾಕೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಮೌಂಟ್ ಇಸಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಪ್ರೋಸೆರ್ಪೈನ್ / ವಿಟ್ಸಂಡೆ ಕೋಸ್ಟ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ರೋಖ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಸನ್‌ಶೈನ್ ಕೋಸ್ಟ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಟೌವ್ನ್‌ಸ್ವಿಲ್ಲೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]. ಆಗ್ನೇಯ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಏಕೀಕೃತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ [[ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲಿಂಕ್‌]]‌ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಬಸ್]], [[ರೈಲು]] ಮತ್ತು [[ವಿಮಾನ ಸೇವೆ]]ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಸ್ ಮತ್ತು ಬಹುದೂರದ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳೂ ಇವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಬಸ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಲಭ್ಯ ಇವೆ. == ಸರಕಾರ == {{Main|Government of Queensland}} [[ಚಿತ್ರ:QueenslandBuilding0005.jpg|thumb|300px|ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸಂಸತ್ತು]] ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಣಾ ಅಧಿಕಾರವು [[ಗವರ್ನರ್]]‌ನ ವಶದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಅವರನ್ನು [[ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]]ಯ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ [[ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II]] ಸೂಚಿಸಿ,ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಗವರ್ನರ್ ಮಿಸ್. [[ಪೆನೆಲೋಪ್ ವೆಂಸ್ಲೆ]], [[AO]]. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಸರಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು [[ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]]ಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಗವರ್ನರ್ ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸದ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಅನ್ನಾ ಬ್ಲಿಘ್]]. ಈಕೆ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯವಳು. [[ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ]]ಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಇತರ ಸಚಿವರನ್ನು ಲಿಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಗವರ್ನರ್ ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಂಸತ್ತು]] ಅಥವಾ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯು [[ಏಕಸಭಾ ಶಾಸನ ಸಭೆಯಾಗಿದೆ]]. ಇದು ಏಕಸಭಾ ಶಾಸಕಾಂಗ ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ದ್ವಿಸಭೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 1922ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸದಸ್ಯರ "ಸ್ಯೂಸೈಡ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್"ನಿಂದ [[ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] ರದ್ದುಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವರ ಸ್ವಂತ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನೇಮಕಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸ್ಯೂಸೈಡ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತವಾದ [[ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಯಿದೆಗಳಿಂದ ದೃಢಿಕರಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮಂಡಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2001ರಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಹಿಂದಿನ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆ]]ಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಹೊಸದಾದ ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಿದ ಸಂವಿಧಾನವೊಂದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು, 1859ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ [[ಪೇಟೆಂಟು ಒಡೆತನದ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಲಾಯಿತು. ಈ ಮ‌ೂಲಕ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು ವಸಹಾತುವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ವಾರ್ಷಿಕ ದಿನದಂದು ಜೂನ್‌ 6ರ 2002ರಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೊರತರಲಾಯಿತು. == ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Bond University.jpg|thumb|300px|ರೋಬಿನದಲ್ಲಿರುವ ಬಾಂಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ ಕ್ಯಾಂಪಸ್) * [[ಬಾಂಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಗ್ರಿಫ್ಫಿತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಜೇಮ್ಸ್ ಕುಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] * [[ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]] * [[ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸದರ್ನ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]] * [[ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ದ ಸನ್‌ಶೈನ್ ಕೋಸ್ಟ್‌]] == ಕ್ರೀಡೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Brisbane Broncos vs Bulldogs 3.jpg|thumb|200px|ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ ಬ್ರೋಂಕಸ್, ಇದು ನ್ಯಾಷನಲ್ ರುಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯದ ಅತಿಯಶಸ್ವಿ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.]] [[ಚಿತ್ರ:Mitchell Johnson.jpg|thumb|190px|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಪಂದ್ಯಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬುಲ್ಸ್]] {{Main|Sport in Queensland}} ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರಾಜ್ಯವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಫರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ತಂಡದ ಕ್ರೀಡೆಗಳೆಂದರೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್]]. ವಾರ್ಷಿಕ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಒರಿಜಿನ್ ಸರಣಿಯು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕ್ರೀಡಾ ದಾಖಲೆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಈಜು ಸಹ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪದಕ ವಿಜೇತರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಈ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ [[2008ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಈಜುಗಾರರು ಎಲ್ಲಾ ಆರು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ]]ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮ‌ೂವರು ಮಹಿಳೆಯರ (ಅಂತಿಮ) ಸರದಿಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಈಜುಗಾರರು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದರು. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನಾಲ್ಕು ಒರಿಜಿನ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಮ‌ೂರನ್ನು ಗೆದ್ದದ್ದು ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಒರಿಜಿನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅದರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿಪರ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ: * [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್]]: [[ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ ಲಯನ್ಸ್]] * [[ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್]]: [[ಟೌವ್ನ್‌ಸ್ವಿಲ್ಲೆ ಕ್ರೊಕೊಡೈಲ್ಸ್]], [[ಕೈರ್ನ್ಸ್ ಟೈಪಾನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್‌ ಬ್ಲೇಜ್]] * [[ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]]: [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬುಲ್ಸ್]] * [[ಫುಟ್ಬಾಲ್ (ಸಾಕರ್)]]: [[ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ ರೋರ್]], [[ನಾರ್ತ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಫ್ಯುರಿ]] ಮತ್ತು [[ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್]]. * [[ನೆಟ್‌ಬಾಲ್]]: [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್ಸ್]] * [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್]]: ** ಪ್ರತಿನಿಧಿ ತಂಡ: [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ Maroons]] ** ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು: [[ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ ಬ್ರೋಂಕಸ್]], [[ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್‌ ಟೈಟಾನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ನಾರ್ತ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಕೌಬಾಯ್ಸ್]] * [[ರಗ್ಬಿ ಯ‌ೂನಿಯನ್]]: [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೆಡ್ಸ್]] ಪಂದ್ಯಗಳೆಂದರೆ: * [[ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿ 300]] * [[ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಒರಿಜಿನ್]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ 400]] * [[ಕ್ವಿಕ್‌ಸಿಲ್ವರ್ ಪ್ರೊ ಆಂಡ್ ರಾಕ್ಸಿ ಪ್ರೊ]] == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal|Queensland}} * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಯ‌ೂನಿಯನ್ಸ್]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ದಿನ]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪೇಟ್ರಿಯೇಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪೋಲೀಸ್]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕ್ರೀಡೆ]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಆರ್ಕಿವ್ಸ್]] '''ಪಟ್ಟಿಗಳು:''' * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಗವರ್ನರ್‌ಗಳು]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನವರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶಾಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಗಳು]] * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|Queensland}} * [http://www.qld.gov.au ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸರಕಾರ] * [http://www.workliveplay.qld.gov.au/ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಡಳಿತದ ಕುಶಲ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ವಲಸಿಗರ ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171008054330/http://www.workliveplay.qld.gov.au/ |date=2017-10-08 }} * [http://www.govhouse.qld.gov.au/ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಗವರ್ನರ್] * [http://www.parliament.qld.gov.au/ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸಂಸತ್ತು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970712074342/http://www.parliament.qld.gov.au/ |date=1997-07-12 }} * [http://www.thepremier.qld.gov.au/ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ] * [http://www.queenslandholidays.com.au ಅಧಿಕೃತ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆ] * [http://www.qag.qld.gov.au/qag_index.html ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061010125841/http://www.qag.qld.gov.au/qag_index.html |date=2006-10-10 }} * [http://www.translink.com.au ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲಿಂಕ್ - ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ‌- ಬಸ್, ರೈಲು, ವಿಮಾನ] * [http://www.archives.qld.gov.au/ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಆರ್ಕಿವ್ಸ್] {{States and territories of Australia}} {{Queensland}} {{Australia topics}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1859ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] 8gptlomoxtk780njbw1a8kqs58k08c3 0 23187 1434916 1434780 2026-10-29T15:44:30Z MR.BSK 102614 ಜನರು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಒಂದು ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಸಂತಸದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. 1434916 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಯಲಬುರ್ಗಾ | other_name = Yalaburga | nickname = | settlement_type = Town | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|15.613794|N|76.012359|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | subdivision_type2 = ಜಿಲ್ಲೆ | subdivision_name2 = [[ಕೊಪ್ಪಳ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = Town Panchayath | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7 | area_rural_km2 = 1489 | elevation_footnotes = | elevation_m = 620 | population_total = 14814 <ref>{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/623/download/2140/DH_2011_2906_PART_B_DCHB_KOPPAL.pdf|access-date=11 November 2023|title=Census Data Handbook 2011}}</ref> | population_rural = 252628 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಕನ್ನಡ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 583236 | area_code_type = Telephone code | area_code = 08534 | registration_plate = KA-37 | website = {{URL|www.yelburgatown.gov.in}} | footnotes = }} == ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೪೪ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ೫ ಗ್ರಾಮಗಳು ಬೇಚಿರಾಗ ಅಂದರೆ ಜನವಸತಿ ರಹಿತ ಮತ್ತು ೧೩೯ ಜನವಸತಿ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಯಲಬುರ್ಗಾ,ಕುಕನೂರು,ಹಿರೇವಂಕಲಕುಂಟಾ, [[ಮಂಗಳೂರು]] ಒಟ್ಟು ೪ ಹೋಬಳಿಗಳು ಇವೆ. ಈ ತಾಲೂಕು ೩೩ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ವ್ಯವಸಾಯವು ಬಹುತೇಕ ಮಳೆ ಆದಾರಿತವಾಗಿದೆ. == ಹುಣಸಿಹಾಳ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲೂಕು ಹಿರೇವಂಕಲಕುಂಟ ಹೋಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದು .ಈ ಊರಿಗೆ ಹುಣಸಿಹಾಳ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣ ಹಲವು ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹುಣಸೆ ಮರವನ್ನ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೆವು ಆದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಹುಣಸೆಮರವನ್ನ ನಾಶ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಹುಣಸಿಹಾಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಊರಿಗೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳೆಂದರೆ ಗುನ್ನಾಳ,ಹಿರೇವಂಕಲ ಕುಂಟ, ಉಚ್ಚಲಕುಂಟ, ಮುರಡಿ, ತರಲುಕಟ್ಹಿ, ಬೇವೂರ್ ಕೋಳಿಹಾಳ ಸೀಮೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅಂದರೆ ಶ್ರೀ ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ಗೋಳಿಬಸವೇಶ್ವರಜಾತ್ರೆಯು ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಯಾದ ದ್ಯಾಮಂಬಿಕ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಎಂಎಲ್ಎಗಳು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರು ಎಂಪಿ ಆಗಿ ಈ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ 80%ರಷ್ಟು ಜನ ಶಿಕ್ಷಣವಂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಾಗಿರುವಂತಹ ಪಿಎಸ್ಐ ಪೊಲೀಸ್ ಪೇದೆ ಸೈನಿಕ ಹಲವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref group="ಕೊಪ್ಪಳ">ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.</ref> == ಮರ್ಕಟ್ == ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲೂಕು, ಹಿರೇವಂಕಲಕುಂಟಾ ಹೋಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ 300 ಮನೆಗಳು ಇರುವ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲೂಕಿನ ಕೊನೆಯ ಹಳ್ಳಿ (37Km ದೂರದಲ್ಲಿದೆ),ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದು. ಈ ಊರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ,ಆದರೂ ಈ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಮರ್ಕಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರಲು ಒಂದು ಐತಿಹ್ಯ ಇದೆ ಈ ಊರಿಗೆ ಮರಕಟ್(ಮರದಕಟ್ಟು),ಮರ್ಕಟ,ಮರಕಟ್ಟು ಎಂದು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಕಾರಣ ಒಬ್ಬ ಅನಾಮಿಕ ಕೋತಿ ಆಡಿಸುವವನು ಹಗಲೆಲ್ಲಾ ಸುತ್ತಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೋತಿ ಆಡಿಸಿ ಇರುಳಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮರದ ಕಟ್ಟೆಯ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ,ಬೇರೆಯವರು ನೀನು ಎಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿಯ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಮರದಕಟ್ಟೆ ಕೆಳಗೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ ಅದು ಆತನ ಕಾಯಂ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು ಕೆಲಕಾಲದನಂತರ ಮರಕಟ್ ಎಂದು ಈಗ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಲಿಂಗೈಕ್ಯ"<u>ಶ್ರೀ ಶಿವಾನಂದ</u> <u>ಮಠ</u>"ವಿದೆ,ಇವರಿಗೆ ಹಲವಾರು ಭಕ್ತಗಣವು ಇದೆ. ಆ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರ ಆಶೀರ್ವಾದವೋ ಏನೋ ಎಂಬಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಉತ್ತಮ ಕಾಯಕಯೋಗಿಗಳು, ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರು, ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿವಂತರು ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು ವಿದ್ಯಾವಂತರು ಇದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಈ ಚಿಕ್ಕಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತುಹಲವಾರು ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸುತ್ತೂಗ್ರಾಮಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಯುವಪೀಳಿಗೆಗೆ ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯ; ಇಲ್ಲಿನ ಜನ ಈ ಊರಿನ ಹೆಸರಿನಂತೆ(ಮರ್ಕಟ್) ಕೋತಿಯಂತ ಲಕ್ಷಣದವರು 'ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆ'ಯಲ್ಲಿ ಅನಗತ್ಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಹಾಕದವರು. ಕೆಟ್ಟತನವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಧಿಕ್ಕರಿಸುವಂತಹ ಜನ ಅಂತೆಯೇ ಅಲ್ಲಿಯ ಜನ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾ ಬೇರೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ ಉತ್ತಮ ಸ್ವಾಮರಸ್ಯಯುತ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ. {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] '''ಯಡ್ಡೋಣಿ''' ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳನಾಮದ ಮೂಲ ಯಡ್ಡೋಣಿ ಗ್ರಾಮದ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಒಂದು ಐತಿಹ್ಯ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಇದ್ದು, ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಡವಿ ಇತ್ತು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾದಾಗ, ಗ್ರಾಮದ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಹಸು ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯದೆ ಅಡವಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸುವಿನ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಪಾಪಸ್ ಕಳ್ಳಿ ಗಿಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದ ಆಳವಾದ ನೀರಿನ ದೋಣಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂತು. ಆ ನೀರಿನ ಆಳವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮೊದಲು ಕೋಲನ್ನು, ನಂತರ ಬಿದಿರಿನ ದಂಬನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ತಳ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಸುಮಾರು 132 ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಹಗ್ಗಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ದೋಣಿಯೊಳಗೆ ಇಳಿಸಿದರೂ ಅದರ ತಳವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಥನವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ “ಎಡವಟ್ಟು ಡೋಣಿ” ಎಂದು ಕರೆದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ನೀರು ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸುವುದು ಉತ್ತಮವೆಂದು ಜನರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಐತಿಹ್ಯದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ “ಎಡವಟ್ಟು ಡೋಣಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು “ಯಡ್ಡೋಣಿ” ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ ಯಡ್ಡೋಣಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ನೀವು ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಾಮವು ಮಾಟಲದಿನ್ನಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಕುಷ್ಟಗಿ ಆಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಸುಮಾರು 12 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು 37 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಕೊಪ್ಪಳದಿಂದ ಸುಮಾರು 57 ಕಿ.ಮೀ. ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಯಡ್ಡೋಣಿ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂವಹನ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ. ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಬ್ಬಗಳು, ಜಾತ್ರೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. References / ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಇವು ಗ್ರಾಮದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. 1. ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ — ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ. [Taluk and Grama Panchayat (Villages)](https://koppal.nic.in/en/taluk-and-villages/?utm_source=chatgpt.com). 2. VillageInfo.in — Yeddoni ಗ್ರಾಮದ ಸ್ಥಳ, ತಾಲ್ಲೂಕು, ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮತ್ತು 2011ರ ಜನಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿ. [Yeddoni – Yelbarga, Koppal](https://villageinfo.in/karnataka/koppal/yelbarga/yeddoni/?utm_source=chatgpt.com). 3. VillageInfo.in — ಮಾಟಲದಿನ್ನಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ. [Mataladinni Gram Panchayat](https://villageinfo.in/karnataka/koppal/gram-panchayat/mataladinni/?utm_source=chatgpt.com). b1wegqtfpumod3679nagyqyiospwxe3 1434924 1434916 2026-10-29T16:07:32Z MR.BSK 102614 ಜನರು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಒಂದು ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಸಂತಸದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.<reference group="ಕೊಪ್ಪಳ"> ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. 1434924 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಯಲಬುರ್ಗಾ | other_name = Yalaburga | nickname = | settlement_type = Town | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|15.613794|N|76.012359|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | subdivision_type2 = ಜಿಲ್ಲೆ | subdivision_name2 = [[ಕೊಪ್ಪಳ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = Town Panchayath | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7 | area_rural_km2 = 1489 | elevation_footnotes = | elevation_m = 620 | population_total = 14814 <ref>{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/623/download/2140/DH_2011_2906_PART_B_DCHB_KOPPAL.pdf|access-date=11 November 2023|title=Census Data Handbook 2011}}</ref> | population_rural = 252628 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಕನ್ನಡ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 583236 | area_code_type = Telephone code | area_code = 08534 | registration_plate = KA-37 | website = {{URL|www.yelburgatown.gov.in}} | footnotes = }} == ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೪೪ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ೫ ಗ್ರಾಮಗಳು ಬೇಚಿರಾಗ ಅಂದರೆ ಜನವಸತಿ ರಹಿತ ಮತ್ತು ೧೩೯ ಜನವಸತಿ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಯಲಬುರ್ಗಾ,ಕುಕನೂರು,ಹಿರೇವಂಕಲಕುಂಟಾ, [[ಮಂಗಳೂರು]] ಒಟ್ಟು ೪ ಹೋಬಳಿಗಳು ಇವೆ. ಈ ತಾಲೂಕು ೩೩ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ವ್ಯವಸಾಯವು ಬಹುತೇಕ ಮಳೆ ಆದಾರಿತವಾಗಿದೆ. == ಹುಣಸಿಹಾಳ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲೂಕು ಹಿರೇವಂಕಲಕುಂಟ ಹೋಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದು .ಈ ಊರಿಗೆ ಹುಣಸಿಹಾಳ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣ ಹಲವು ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹುಣಸೆ ಮರವನ್ನ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೆವು ಆದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಹುಣಸೆಮರವನ್ನ ನಾಶ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಹುಣಸಿಹಾಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಊರಿಗೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳೆಂದರೆ ಗುನ್ನಾಳ,ಹಿರೇವಂಕಲ ಕುಂಟ, ಉಚ್ಚಲಕುಂಟ, ಮುರಡಿ, ತರಲುಕಟ್ಹಿ, ಬೇವೂರ್ ಕೋಳಿಹಾಳ ಸೀಮೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅಂದರೆ ಶ್ರೀ ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ಗೋಳಿಬಸವೇಶ್ವರಜಾತ್ರೆಯು ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಯಾದ ದ್ಯಾಮಂಬಿಕ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಎಂಎಲ್ಎಗಳು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರು ಎಂಪಿ ಆಗಿ ಈ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ 80%ರಷ್ಟು ಜನ ಶಿಕ್ಷಣವಂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಾಗಿರುವಂತಹ ಪಿಎಸ್ಐ ಪೊಲೀಸ್ ಪೇದೆ ಸೈನಿಕ ಹಲವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref group="ಕೊಪ್ಪಳ">ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.</ref> == ಮರ್ಕಟ್ == ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲೂಕು, ಹಿರೇವಂಕಲಕುಂಟಾ ಹೋಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ 300 ಮನೆಗಳು ಇರುವ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲೂಕಿನ ಕೊನೆಯ ಹಳ್ಳಿ (37Km ದೂರದಲ್ಲಿದೆ),ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದು. ಈ ಊರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ,ಆದರೂ ಈ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಮರ್ಕಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರಲು ಒಂದು ಐತಿಹ್ಯ ಇದೆ ಈ ಊರಿಗೆ ಮರಕಟ್(ಮರದಕಟ್ಟು),ಮರ್ಕಟ,ಮರಕಟ್ಟು ಎಂದು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಕಾರಣ ಒಬ್ಬ ಅನಾಮಿಕ ಕೋತಿ ಆಡಿಸುವವನು ಹಗಲೆಲ್ಲಾ ಸುತ್ತಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೋತಿ ಆಡಿಸಿ ಇರುಳಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮರದ ಕಟ್ಟೆಯ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ,ಬೇರೆಯವರು ನೀನು ಎಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿಯ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಮರದಕಟ್ಟೆ ಕೆಳಗೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ ಅದು ಆತನ ಕಾಯಂ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು ಕೆಲಕಾಲದನಂತರ ಮರಕಟ್ ಎಂದು ಈಗ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಲಿಂಗೈಕ್ಯ"<u>ಶ್ರೀ ಶಿವಾನಂದ</u> <u>ಮಠ</u>"ವಿದೆ,ಇವರಿಗೆ ಹಲವಾರು ಭಕ್ತಗಣವು ಇದೆ. ಆ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರ ಆಶೀರ್ವಾದವೋ ಏನೋ ಎಂಬಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಉತ್ತಮ ಕಾಯಕಯೋಗಿಗಳು, ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರು, ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿವಂತರು ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು ವಿದ್ಯಾವಂತರು ಇದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಈ ಚಿಕ್ಕಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತುಹಲವಾರು ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸುತ್ತೂಗ್ರಾಮಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಯುವಪೀಳಿಗೆಗೆ ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯ; ಇಲ್ಲಿನ ಜನ ಈ ಊರಿನ ಹೆಸರಿನಂತೆ(ಮರ್ಕಟ್) ಕೋತಿಯಂತ ಲಕ್ಷಣದವರು 'ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆ'ಯಲ್ಲಿ ಅನಗತ್ಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಹಾಕದವರು. ಕೆಟ್ಟತನವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಧಿಕ್ಕರಿಸುವಂತಹ ಜನ ಅಂತೆಯೇ ಅಲ್ಲಿಯ ಜನ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾ ಬೇರೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ ಉತ್ತಮ ಸ್ವಾಮರಸ್ಯಯುತ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ. {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] '''ಯಡ್ಡೋಣಿ''' ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳನಾಮದ ಮೂಲ ಯಡ್ಡೋಣಿ ಗ್ರಾಮದ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಒಂದು ಐತಿಹ್ಯ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಇದ್ದು, ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಡವಿ ಇತ್ತು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾದಾಗ, ಗ್ರಾಮದ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಹಸು ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯದೆ ಅಡವಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸುವಿನ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಪಾಪಸ್ ಕಳ್ಳಿ ಗಿಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದ ಆಳವಾದ ನೀರಿನ ದೋಣಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂತು. ಆ ನೀರಿನ ಆಳವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮೊದಲು ಕೋಲನ್ನು, ನಂತರ ಬಿದಿರಿನ ದಂಬನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ತಳ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಸುಮಾರು 132 ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಹಗ್ಗಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ದೋಣಿಯೊಳಗೆ ಇಳಿಸಿದರೂ ಅದರ ತಳವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಥನವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ “ಎಡವಟ್ಟು ಡೋಣಿ” ಎಂದು ಕರೆದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ನೀರು ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸುವುದು ಉತ್ತಮವೆಂದು ಜನರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಐತಿಹ್ಯದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ “ಎಡವಟ್ಟು ಡೋಣಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು “ಯಡ್ಡೋಣಿ” ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ ಯಡ್ಡೋಣಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ನೀವು ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಾಮವು ಮಾಟಲದಿನ್ನಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಕುಷ್ಟಗಿ ಆಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಸುಮಾರು 12 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು 37 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಕೊಪ್ಪಳದಿಂದ ಸುಮಾರು 57 ಕಿ.ಮೀ. ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಯಡ್ಡೋಣಿ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂವಹನ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ. ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಬ್ಬಗಳು, ಜಾತ್ರೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. References / ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಇವು ಗ್ರಾಮದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. 1. ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ — ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ. [Taluk and Grama Panchayat (Villages)](https://koppal.nic.in/en/taluk-and-villages/?utm_source=chatgpt.com). cq0spxt3u1zbb33qxxyq8tc5daqy09q 0 23315 1434939 1381024 2026-10-29T21:49:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434939 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Disease | Name = ಅಲರ್ಜಿ | Image = | Caption = | DiseasesDB = 33481 | ICD10 = {{ICD10|T|78|4|t|66}} | ICD9 = {{ICD9|995.3}} | MedlinePlus = ೦೦೦೮೧೨ | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = ೧೧೦೧ | MeshID = D೦೦೬೯೬೭ | ICPC2 = A೯೨ | }} '''ಅಲರ್ಜಿ ''' ಎಂದರೆ ದೇಹದ ರೋಗದ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ [[ಪ್ರತಿರೋಧಕ]] ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.ಬಹಳಷ್ಟು ಸಲ ಇದನ್ನು ''[[ಅಟೊಪಿ]] '' ಅಥವಾ ತಕ್ಷಣವೇ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಪರಿಸರ|ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರುವ]] ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲದ [[ಅಲರ್ಜಿನ್]] ಎಂದು ಕರೆಯುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ;ಇಂತಹ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು [[ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡುದುದು]],ಊಹಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಅಲರ್ಜಿಯು ನಾಲ್ಕು [[ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ|ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ]].ಇದನ್ನು ''ಪ್ರಕಾರ'' ದ (ಅಥವಾ ''ತಕ್ಷಣ'' ದ ವಿಪರೀತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎನ್ನುವರು) ಇದು [[ಬಿಳಿ ರಕ್ತ ಕಣ|ಬಿಳಿ ರಕ್ತ ಕಣಗಳ]] ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವರ್ತನೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಇವುಗಳನ್ನು [[ಮಾಸ್ತ್ ಕಣ|ಮಾಸ್ತ್ ಕಣಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಬಾಸೊಫಿಲ್ಸ್]] ಗಳು [[ರೋಗನಿರೋಧಕಗಳ]] ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ತೋರುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು[[IgE]],ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ,ಇದರಲ್ಲಿ [[ಉರಿತ|ಉರಿತದ]] ಪರಿಣಾಮ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Kay AB 2000 843–64">{{cite journal |author=Kay AB |title=Overview of 'allergy and allergic diseases: with a view to the future' |url=https://archive.org/details/sim_british-medical-bulletin_2000_56_4/page/n6 |journal=Br. Med. Bull. |volume=56 |issue=4 |pages=843–64 |year=2000 |pmid=11359624 |doi=10.1258/0007142001903481 |doi_brokendate=2009-08-30}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಲರ್ಜಿಯೆಂದರೆ [[ಎಸ್ಜಿಮಾ]],[[ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ದದ್ದು]],[[ಏರಿಳಿತದ ಜ್ವರ]],[[ಆಸ್ತಮಾ]] ರೋಗ,[[ಆಹಾರದ ಅಲರ್ಜಿಗಳು]],[[ಹುಳು|ಹುಳುಗಳು]] ಕಚ್ಚಿದ [[ನಂಜು ವಿಷ]], [[ಕಣಜ|ಕಣಜಗಳ]] ಕಡಿತ,[[ಜೇನುನೊಣ|ಜೇನುನೊಣಗಳ]] ಕಡಿತ ಇತ್ಯಾದಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅಲರ್ಜಿಗಳು <ref name="Kay AB 2000 843–64"/> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಸೌಮ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಲರ್ಜಿಯೆಂದರೆ [[ಏರಿಳಿತದ ಜ್ವರ|ಏರಿಳಿತದ ಜ್ವರಭಾದೆಯು]] ಅತಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ಇರುವಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಇದರ ಪ್ರಮುಖ [[ಲಕ್ಷಣ|ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ]] [[ಅಲೆರ್ಜಿಕ್ ವಿಪರೀತತೆ]],ಕಡಿತದ ಅನುಭವ ಮತ್ತು [[ನೆಗಡಿಯಿಂದ ಮೂಗು ಸೋರುವಿಕೆ]]. [[ಅಸ್ತಮಾ]] ಉಲ್ಬಣವಾಗಲು ಅಲರ್ಜಿಗಳು ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಜನರಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಅಲರ್ಜಿಗಳು ಪರಿಸರ ಅಥವಾ ಆಹಾರ ಅಥವಾ [[ಔಷಧಿಗಳ ಉಪಯೋಗ|ಔಷಧಿಗಳ ಉಪಯೋಗದಿಂದ]] ಹಲವರು ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು]] ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಎನಿಸಬಹುದು. ಸದ್ಯ ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.ಸಂವೇದನೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಚರ್ಮದ ತಪಾಸಣೆಯಿಂದ ರಕ್ತದ ಮಾದರಿ ತೆಗೆಯುವುದು,ಅಲರ್ಜಿಗಳ ನೈಜ ಕಾರಣ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು IgE ವಿಧಾನವಿದೆ.[[ಆಂಟಿ-ಹಿಸ್ಟಾಮೈನ್]] ಗಳ ಉಪಯೋಗದ ತಡೆ,[[ಸ್ಟಿರಿಯಾಡ್]] ಗಳ ಬಳ್ಕೆಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಅಥವಾ [[ಸ್ವಯಂ ಔಷಧಿ]] ಪಡೆಯುವುದು,ಸಂವೇದನೆ ತಡೆಗೆ [[ಇಮ್ಯುನೊ ಥೆರಪಿ]] ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೊ ಥೆರಪಿ [[ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲು]] [[ಯಾವುದೊ ಚಿಕಿತ್ಸೆ|ಯಾವುದೊ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ]] ಮುಂದಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುವದನ್ನು '''ಅಲರ್ಜೊಲೊಜಿ ''' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. == ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ == "ಅಲರ್ಜಿ"ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು [[ವಿಯನ್ನೀಸ್]] ನ ಒಬ್ಬ [[ಪರಿಣತ ವೈದ್ಯ]] [[ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸ್ ವೊನ್ ಪಿರ್ಕ್ವೆಟ್]] ಎಂಬಾತ ೧೯೦೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ತಂದನು.ಆತನು ತನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ [[ಧೂಳು]],[[ಮಕರಂದ]],ಅಥವಾ ಕೆಲವು ನಿಶ್ಚಿತ ಆಹಾರಗಳಿಂದ ಸಂಕಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು <ref>{{WhoNamedIt|Doctor|2382|Clemens Peter Pirquet von Cesenatico}}</ref> ಹಿಡಿದನು. ಇದನ್ನು ಪಿರ್ಕ್ವೆಟ್ [[ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್]] ಶಬ್ದ [[wikt:ἄλλος|ἄλλος]] ''ಅಲೊಸ್'' ಮೂಲದಿಂದ " ಅಲರ್ಜಿ" ಎಂಬುದನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದನು.ಅಲೊಸ್ ಎಂದರೆ "ಪರಕೀಯ"ಮತ್ತು [[wikt:ἔργον|ἔργον]] ''ಎರ್ಜನ್ '' ಎಂದರೆ "<ref>{{cite journal|author=Von Pirquet C|year=1906|title=Allergie|journal=Munch Med Wochenschr|volume=53|pages=1457}}</ref> ಕಾರ್ಯ" ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ತೆರನಾದ ವಪರೀತ ಸಂವೇದನಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗಳು ಅಲರ್ಜಿಗಳಾಗಿ ವರ್ಗಿಕರಣಕೊಂಡಿವೆ.ಇವೆಲ್ಲವುಉ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆಯಿಂದ ಈ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಇಅರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಲವರು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆಗಳಿಗೆ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಇದರಿಂದ ಉಳಿದ [[ಕಾಯಿಲೆ|ಕಾಯಿಲೆಗಳ]] ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಯಲಾಯಿತು.ಇದಕ್ಕೆಲಾ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಪರೀತ ಸಂವೇದನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.[[ಫಿಲಿಪ್ ಗೆಲ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಬಿನ್ ಕೂಂಬ್ಸ್]] ಅವರುಗಳು [[ಅತಿಸಂವೇದನೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗ|ಅತಿಸಂವೇದನೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು]] ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದನ್ನು ಟೈಪ್ Iರಿಂದ Type IV ರವರೆಗೆ ಎಂದು <ref name="GellCoombs">{{cite book |author=Gell PGH, Coombs RRA. |title=Clinical Aspects of Immunology |publisher=Blackwell |location=London |year=1963}}</ref> ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ..ಈ ನೂತನ ವರ್ಗೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ " ಅಲರ್ಜಿ"ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಕಾರ I ರಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.(ಇದನ್ನು ಹಠಾತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ)ಇದು ತತ್ ಕ್ಷಣವೇ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುವ ವಿಧಾನವು ಬಹಳಷ್ಟು ತಿಳಿವಳೆಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯು ಇದನ್ನು [[ಇಮ್ಮುನೊಗ್ಲೊಬುಲಿನ್]] (IgE)-[[ಕಿಮಿಶ್ಗೆ ಇಶಿಜೆಕ್]] ಮತ್ತು ಸಹ-ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು (IgE)ನ್ನು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಲರ್ಜಿ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ <ref>{{cite journal |author=Ishizaka K, Ishizaka T, Hornbrook MM |title=Physico-chemical properties of human reaginic antibody. IV. Presence of a unique immunoglobulin as a carrier of reaginic activity |journal=J. Immunol. |volume=97 |issue=1 |pages=75–85 |year=1966 |pmid=4162440 |doi=}}</ref> ಮುಂದಾದರು. == ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == {| class="wikitable sortable " style="width:50%;float:right;font-size:90%;margin-left:15px" |+ಅಲರ್ಜಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು |- | ರೋಗ-ಲಕ್ಷಣಗಳು |- | [[ಮೂಗು]] | swelling of the nasal [[mucosa]] ಮೂಗಿನ ಹೊರಳೆಯಲ್ಲಿನ [[ಲೊಳೆ ಸುರಿಸುವ ಭಾಗದ]] ಊತ,[[ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಗುರುಳೆಗಳು]] |- | [[ಸೈನಸ್ (ಮೂಗು ಕಟ್ಟುವಿಕೆ)]] | ಅಲರ್ಜಿ [[ಸೈನುಟಿಸ್]] |- | [[ಕಣ್ಣು|ಕಣ್ಣುಗ್ಳs]] | ಕೆಂಪಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು [[ನವೆ]] [[ಯಾತನೆa]] (ಅಲರ್ಜಿಯಿಂದಾಗುವ ವಿಪರೀತದ ಸಂವೇದನೆ)) |- | [[ಗಾಳಿ ಮಾರ್ಗ|ಗಾಳಿ ಮಾರ್ಗಗಳು]] | ಸೀನುವಿಕೆ, ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆ, [[ಬ್ರಾಂಕೊ ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಸನ್]], [[ಉಸಿರಾಟ ತೊಂದರೆ]] ಮತ್ತು [[ಡೆಸ್ಪೆನ್ಸಿಯಾ]], ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಸ್ತಮಾ ತೀವ್ರತೆಯಾದ [[ಅಸ್ತಮಾ ವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶ್ವಾಶೋಚ್ಚಾಸದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದ ಊತ ಉಂಟಾಗಿ ಅದನ್ನು]], [[ಲಾರಿಂಜಿಯಲ್ ಎಡೆಮಾ]] |- | [[ಕಿವಿ|ಕಿವಿಗಳು]] | ಸಂಪೂರ್ಣ ಭರ್ತಿ ಗಾಳಿ ತುಂಬಿದ ನೋವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.ಇದಕ್ಕೆ [[ಎಸ್ಟ್ಯಾಕಿಯನ್ ಟೂಬ್|ಎಸ್ಟ್ಯಾಕಿಯನ್ ಟೂಬ್‌ಹರಿಯ್ವಿನ]] ನಾಳ ಇಲ್ಲದ್ದೇ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. |- | [[ಚರ್ಮ]] | [[ದದ್ದು|ದದ್ದುಗಳು]], ಅಂದರೆ [[ಎಸ್ಜಿಮಾ]] ಮತ್ತು [[ಕೆರೆತದ ದದ್ದು(ಯುರಿಟಿಕೆರಿಯಾ)]] |- | [[ದೊಡ್ಡ ಕರುಳಿನ ಅಂಗ]] | [[ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವು]], [[ಡೊಳ್ಳು ಹೊಟ್ಟೆ]], [[ವಾಂತಿ|ವಾಂತಿಆಗುವಿಕೆ]], [[ಭೇದಿ]] |} ಹಲವಾರು ಅಲರ್ಜಿನ್ ಗಳು ಬಹುತೇಕ [[wiktionary:airborne|ಗಾಳಿ ಮೂಲಕ]] ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.ಅಂದರೆ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ ಈ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಮೂಲಕ ಅಲರ್ಜಿಯಾಗಲು ಕಣ್ಣುಗಳು,ಮೂಗು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಶಕೋಶಗಳು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಮೂಗಿನ ಹೊರಳೆಯ ಲೋಳೆಯ ಅಲರ್ಜಿ|ಮೂಗಿನ ಹೊರಳೆಯ ಲೋಳೆಯ ಅಲರ್ಜಿಯಿಂದ]] ಏರಿಳಿತದ ಜ್ವರ,ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ಉರಿತ,ಸೀನುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾಗುವಿಕೆಯು ಇದರ <ref>{{cite book |author=Bope, Edward T.; Rakel, Robert E. |title=Conn's Current Therapy 2005 |url=https://archive.org/details/connscurrentther0000unse_v3i8 |publisher=W.B. Saunders Company |location=Philadelphia, PA |year= 2005|pages=880 |isbn=0721 6386 43 |oclc= |doi=}}</ref> ಲಕ್ಷಣಗಳೆನಿಸಿವೆ.<ref name="holgate98"> {{cite journal |author=Holgate ST |title=Asthma and allergy--disorders of civilization? |url=https://archive.org/details/sim_qjm_1998-03_91_3/page/171 |journal=QJM |volume=91 |issue=3 |pages=171–84 |year=1998 |pmid=9604069| doi = 10.1093/qjmed/91.3.171}}</ref> ಶ್ವಾಶೋಚ್ಚಾಸದ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಅಲರ್ಜಿಗಳು [[ಅಸ್ತಮಾದ ಲಕ್ಷಣ|ಅಸ್ತಮಾದ ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ]] ಕಾರಣವಾಉತ್ತವೆ[[,ಬ್ರಾಂಕೊ ಕನ್ ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಸನ್]] ನಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳ್ಳಿಸುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೂಗಿನ ಲೋಳೆ ಅಥವಾ [[ಸಿಂಬುಳ]] ಪ್ರಮಾಣ [[ಶ್ವಾಶನಾಳ|ಶ್ವಾಶನಾಳದಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಿ೬ದ ಉಸುರಾಟಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿ [[ಭಾರದ ಅನುಭವ]],ಕೆಮ್ಮು ಮತ್ತು ಸೀನುವಿಕೆಯು ಪ್ರಮುಖ <ref name="holgate98"/> ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಿಂದಲ್ಲದೇ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಇವುಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಲರ್ಜಿಗಳಿವೆ.ಅವು ಬರುವುದು;[[ಆಹಾರ|ಆಹಾರಗಳು]],[[ಕೀಟಗಳ ಕಡಿತ]],ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ರಿಕ್ರಿಯೆಗಳು,[[ಔಷಧೋಪಚಾರಗಳು]] ಅಂದರೆ [[ಆಸ್ಪಿರಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಎಂಟಿಬಯೊಟಿಕ್]] ಗಳು ಅಂದರೆ [[ಪೆನ್ಸಿಲಿಯನ]].ಇತ್ಯಾದಿ.ಆಹಾರ ಅಲರ್ಜಿಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು:[[ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವು]],[[ಹೊಟ್ಟೆ ಊದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ]],[[ವಾಂತಿಯಾಗುವಿಕೆ]],[[ಬೇಧಿ]],[[ನವೆ|ನವೆತದ]] ಚರ್ಮ ಮತ್ತು [[ಚರ್ಮದ ಊತ ಅಲರ್ಜಿ ಸಂದರ್ಭ|ಚರ್ಮದ ಊತ ಅಲರ್ಜಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ]] ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಆಹಾರದ ಅಲರ್ಜಿಯಿಂದ [[ಉಸಿರಾಟ|ಉಸಿರಾಟದ]] ತೊಂದರೆ(ಆಸ್ತಮಾ)ಪ್ರರ್ತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಥವಾ ಮೂಗಿನ [[ಲೋಳೆ ಪದರಿನ ಉರಿಊತ|ಲೋಳೆ ಪದರಿನ ಉರಿಊತದ]] ಪರಿಣಾಮಗಳು <ref name="rusznak98">{{cite journal |author=Rusznak C, Davies RJ |title=ABC of allergies. Diagnosing allergy |journal=BMJ |volume=316 |issue=7132 |pages=686–9 |year=1998 |pmid=9522798 |doi=}}</ref> ಉಂಟಾಗುವದಿಲ್ಲ. ಕೀಟಗಳ ಕಡಿತಗಳು,ಆಂಟಿಬಯೊಟಿಕ್ಸ್,ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಔಷಧಗಳು ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ:[[ಅನಿಫಿಲ್ಯಾಕ್ಸಿಸ]]; ಹಲವಾರು ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಇದು ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಬಹುದು.ಅಂದರೆ [[ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]],[[ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]],ಮತ್ತು [[ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಇದರಿಂದ <ref>{{cite journal |author=Golden DB |title=Insect sting anaphylaxis |journal=Immunol Allergy Clin North Am |volume=27 |issue=2 |pages=261–72, vii |year=2007 |pmid=17493502 |doi=10.1016/j.iac.2007.03.008}}</ref><ref>{{cite journal |author=Schafer JA, Mateo N, Parlier GL, Rotschafer JC |title=Penicillin allergy skin testing: what do we do now? |url=https://archive.org/details/sim_pharmacotherapy_2007-04_27_4/page/542 |journal=Pharmacotherapy |volume=27 |issue=4 |pages=542–5 |year=2007 |pmid=17381381 |doi=10.1592/phco.27.4.542}}</ref><ref name="tang03">{{cite journal |author=Tang AW |title=A practical guide to anaphylaxis |url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2003-10-01_68_7/page/1325 |journal=Am Fam Physician |volume=68 |issue=7 |pages=1325–32 |year=2003 |pmid=14567487 |doi=}}</ref> ವ್ಯತ್ಯಯಕ್ಕೊಳಗಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಅಲರ್ಜಿಗಳು ಗಂಭೀರತೆಯ ಮೇಲೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ.[[ಚರ್ಮ|ಚರ್ಮದ]] ಮೇಲಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು,ಬ್ರಾಂಕೊಕನ್ ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಸನ್ಸ್ (ಆಸ್ತಮಾ ಲಕ್ಷಣ)[[ಎಡೆಮಾ]],[[ಹೈಪೊಟೆನ್ಸನ್]],[[ಕೋಮಾ]] ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಸಾವಿಗೂ]] ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಇಂತಹ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮವು ಹಠಾತ್ ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದುಇ ಇಲ್ಲವೇ ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಕೊಂಚ ವಿಳಂಬವಾಗಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಗಂಭೀರ ಅಲರ್ಜಿಯು ಚುಚ್ಚುಮದ್ದುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಸಿದಾಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು.[[ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್]] ಇಲ್ಲವೆ [[ಎಪಿ ಪೆನ್]] ಅಥವಾ [[ಟ್ವಿಂಜೆಕ್ಟ್]] ಅಟೊ ಇಂ&amp;ಜೆಕ್ಟರ್ ನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಅನಾಫಿಲ್ಯಾಕ್ಸಿಸ್]] ನ ಸ್ವಭಾವವೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಅನಿಸಿದರೂ ಇದು ಸುಧೀರ್ಘ ಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಬಹುದು.<ref name="tang03"/> <ref name="Brehler R, Kütting B 2001 1057–64">{{cite journal |author=Brehler R, Kütting B |title=Natural rubber latex allergy: a problem of interdisciplinary concern in medicine |journal=Arch. Intern. Med. |volume=161 |issue=8 |pages=1057–64 |year=2001 |pmid=11322839| doi = 10.1001/archinte.161.8.1057}}</ref> ಚರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುವ [[ಲ್ಯಾಟೆಕ್ಸ್]] ನಂತಹವುಗಳು ಸಹ ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣಗಳೆನಿಸಿವೆ.ಇವುಗಳನ್ನು [[ಸೋಂಕು ಚರ್ಮರೋಗ|ಸೋಂಕು ಚರ್ಮರೋಗಗಳು]] ಅಥವಾ ಎಸ್ಜಿಮಾ <ref name="Brehler R, Kütting B 2001 1057–64"/> ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref name="Muller BA 2004 1123–8">{{cite journal |author=Muller BA |title=Urticaria and angioedema: a practical approach |url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2004-03-01_69_5/page/1123 |journal=Am Fam Physician |volume=69 |issue=5 |pages=1123–8 |year=2004 |pmid=15023012 |doi=}}</ref> ಚರ್ಮದ ಅಲರ್ಜಿಗಳು ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ದದ್ದುಗಳು ಅಥವಾ ಊತ ಮತ್ತು ಉರಿಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ.ಇದನ್ನು "[[ಸರ್ಪ ಸುತ್ತು]] ಮತ್ತು ವಿಪರೀತ"ಇವು ಚರ್ಮದ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು <ref name="Muller BA 2004 1123–8"/> ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. == ಕಾರಣ == ಅಲರ್ಜಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಧದಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು:[[ಹೊಸ್ಟ್]] (ಆಂತರಿಕ) ಮತ್ತು [[ವಾತಾವರಣ|ವಾತಾವರಣದ]] <ref>{{cite journal |author=Grammatikos AP |title=The genetic and environmental basis of atopic diseases |journal=Ann. Med. |volume=40 |issue=7 |pages=482–95 |year=2008 |pmid=18608118 |doi=10.1080/07853890802082096 |url=}}</ref> ಅಂಶಗಳು.. ಆಂತರಿಕ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ [[ಅನುವಂಶೀಯತೆ]],[[ಲಿಂಗವೈವಿಧ್ಯ]],[[ಜನಾಂಗ]] ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸು ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ವಂಶಪಾರಂಪರೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ದೂರ ಉಳಿಯಬಹುದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಏರುಪೇರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಇದರ್ಫಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವಂಶವಾಹಿನಿ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮವಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿವಾತಾವರಣದ ಮೂಲಕ [[ಸೋಂಕುರೋಗ|ಸೋಂಕುರೋಗಗಳಿಗೆ]] ತುತ್ತಾಗುವ ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ವಾತಾವರಣ [[ಮಾಲಿನ್ಯ]],ಅಲ್ರ್ಜಿನ್ ನ ಮಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು [[ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ|ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿನ]] ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ <ref name="Janeway">{{cite book | last = Janeway | first = Charles | authorlink = Charles Janeway | coauthors = Paul Travers, Mark Walport, and Mark Shlomchik | title = Immunobiology; Fifth Edition | publisher = Garland Science | year= 2001 | location = New York and London| pages = e-book | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&rid=imm.TOC&depth=10| doi = | isbn = 0-8153-4101-6}}.</ref> ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. === ಅನುವಂಶೀಯ ಮೂಲಕಾರಣ === <ref name="Galli SJ 2000 R93–5">{{cite journal |author=Galli SJ |title=Allergy |journal=Curr. Biol. |volume=10 |issue=3 |pages=R93–5 |year=2000 |pmid=10679332| doi = 10.1016/S0960-9822(00)00322-5}}</ref> ಅಲರ್ಜಿಕ್ ರೋಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಕೌಟುಂಬಿಕ]] ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಕಾಣಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ:[[ಒಂದೇ ರೂಪದ ಅವಳಿ|ಒಂದೇ ರೂಪದ ಅವಳಿಗಳು]] ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ಅಲರ್ಜಿಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸುಮಾರು ೭೦%ರಷ್ಟು ತೋರುತ್ತವೆ;ಇಂತಹದೇ ಅಲರ್ಜಿ ಸೋಂಕು [[ಒಂದೇ ತೆರನಲ್ಲದ ಮಕ್ಕಳಿ|ಒಂದೇ ತೆರನಲ್ಲದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ]] ಸುಮಾರು ೪೦%ರಷ್ಟು ಅಂಟುವ ಸಾಧ್ಯತೆ <ref name="Galli SJ 2000 R93–5"/> ಹೆಚ್ಚ್ಕು. ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಪೋಷಕರು ಅಥವಾ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳು ಅಲರ್ಜಿ ಇರುವ <ref name="DeSwert">{{cite journal |author=De Swert LF |title=Risk factors for allergy |journal=Eur. J. Pediatr. |volume=158 |issue=2 |pages=89–94 |year=1999 |pmid=10048601 |doi=10.1007/s004310051024}}</ref> ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ಕೊಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಅಂತವರಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿಯಿಲ್ಲದವರಿಗಿಂತ ತೀವ್ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಈ ಸೋಂಕು ಬರುವ ಸಂಭವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಅಲರ್ಜಿಗಳು [[ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳಿಂದ]] ಬಂದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಸ್ಥಿರತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದು.ಇಲ್ಲಿ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳಿಗೆ [[ಬಟಾಣಿ]] ಕಾಳುಗಳ ಅಲರ್ಜಿ ಇದ್ದರೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಯಾವದೇ ಒಂದು [[ಸಸ್ಯದ]] ಬಗ್ಗೆ ಅಲರ್ಜಿ ಇರುವುದು. ಆದರೆ ಅಲರ್ಜಿಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ [[ಅನುವಂಶೀಯತೆ|ಅನುವಂಶೀಯತೆಯಿಂದಲೇ]] ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದುವದಿಲ್ಲ.ಇವುಗಳು ಅನಿಯಮಿತ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅಲರ್ಜಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ [[ಅಲರ್ಜೆನ್]] <ref name="DeSwert"/> ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲರ್ಜಿಕ್ [[ಸಂವೇದನೆಯ]] ಅಪಾಯವು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.ಅಲರ್ಜಿಯು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ <ref name="Croner">{{cite journal |author=Croner S |title=Prediction and detection of allergy development: influence of genetic and environmental factors |journal=J. Pediatr. |volume=121 |issue=5 Pt 2 |pages=S58–63 |year=1992 |pmid=1447635 |doi=10.1016/S0022-3476(05)81408-8}}</ref> ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು IgE ಮಟ್ಟವು ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗು ಸುಮಾರು ೧೦-೩೦ವರ್ಷದವರೆಗಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಲರ್ಜಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ <ref name="Croner"/> ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಏರಿಳಿತದ ಜ್ವರ ಅದರ ತಾಪಮಾನವು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುಗ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ೦ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಮಾ ಕಾಯಿಲೆಯು ಬೆಳೆಯುವ ಅಪಾಯವೇ <ref>ಜಾರ್ವಿಸ್ ಡಿ, ಬುರನಿ ಪಿ (೧೯೯೭) ಎಪಿಡೊಮಾಲಾಜಿ ಆಫ್ ಆಟೊಪಿ and atopic disease In: Kay AB (ed) Allergy and allergic diseases, vol ೨. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ವೆಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಲಂಡನ್, pp ೧೨೦೮–೧೨೨೪</ref> ಹೆಚ್ಚು. ಅಲರ್ಜಿ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ,ಗಂಡು <ref name="DeSwert"/> ಮಕ್ಕಳು ಆಸ್ತಮಾ ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಾರೆ.ಇಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಆಸ್ತಮಾಕೆ ತುತ್ತಾಗುವುದು <ref>{{cite journal |author=Anderson HR, Pottier AC, Strachan DP |title=Asthma from birth to age 23: incidence and relation to prior and concurrent atopic disease |url=https://archive.org/details/sim_thorax_1992-07_47_7/page/537 |journal=Thorax |volume=47 |issue=7 |pages=537–42 |year=1992 |pmid=1412098 |doi=10.1136/thx.47.7.537}}</ref> ಕಡಿಮೆ. ಲಿಂಗ ಭೇದದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ವಯಸ್ಕತೆಯ ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯನ್ನುಂಟು <ref name="DeSwert"/> ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಾಮುದಾಯಿಕ [[ಜನಾಂಗದ]] ಅಂಶಗಳು ಅಲರ್ಜಿಯ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದರೂ ಆಯಾ ಜನಸಮೂಹವು ಬೆಳೆಯುವ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಸೋಂಕಿನ ಪ್ರಮಾಣ ನಿಗದಿಯಾಗುತ್ತದೆ.ಒಂದು ಪರಿಸರದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ [[ವಲಸೆ]] ಹೋಗುವ ಅಥವಾ ಬರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಅಲರ್ಜಿಗಳ <ref name="DeSwert"/> ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅಯಾ ಜನಾಂಗ ಅಥವಾ ಜನಸಮೂಹ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವ [[ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಸ್ಥಳೀಯತೆ|ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯನ್ನು]] ಬಹುವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಯುರೊಪಿಯನ್]],[[ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್]],[[ಏಷ್ಯನ್]] ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಮೂಲದವರಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಅಲರ್ಜಿಯ ಕಾಯಿಲೆ ಕಸಾಲೆಗಳು <ref>{{cite journal |author=Barnes KC, Grant AV, Hansel NN, Gao P, Dunston GM |title=African Americans with asthma: genetic insights |url= http://pats.atsjournals.org/cgi/content/full/4/1/58 |journal=Proc Am Thorac Soc |volume=4 |issue=1 |pages=58–68 |year=2007 |pmid=17202293 |doi=10.1513/pats.200607-146JG}}</ref> ಕಾಡುತ್ತವೆ. === ಆರೋಗ್ಯದ ಸೂತ್ರದ ಕಲ್ಪನೆಗಳು === [[ಆರೋಗ್ಯದ ಸೂತ್ರದ ಕಲ್ಪನೆ|ಆರೋಗ್ಯದ ಸೂತ್ರದ ಕಲ್ಪನೆಗಳ]] ಪ್ರಕಾರ ಡೇವಿಡ್ ಪಿ.ಸ್ಟ್ರಾಚನ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಅಲರ್ಜಿಗಳು ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಅನಿಯಮಿತ ಮತ್ತು ಅಶಿಸ್ತಿನ ಆರೋಗ್ಯದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವದರಿಂದ ಇದು ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ನಿರಪಾಯಕಾರಿ [[ಅಂಟಿಜೆನ್]] ಗಳ[[TH2]] ನ ಕೃತಕ ರೋಗನಿರೋಧಕಗಳ ಮೂಲಕ ಅದರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸೂಸ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಹಲವಾರು [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ವೈರಸ್]] ಗಳು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ [[TH1|TH1ರೋಗ]] ನಿರೋಧಕ ಜೊತೆಗೂಡಿ TH೨ ಔಷಧಿಯುಕ್ತ ನಿರೋಧಕದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ದೇಹದ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಸೂತ್ರದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಲರ್ಜಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು TH೧ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ತಿರುಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ <ref>ಫೊಲ್ಕಾರ್ಟ್ಸ್ ಜಿ, ವಾಲ್ಜಲ್ ಜಿ, ಒಪನ್ ಶಾ PJ. ಡು ಕಾಮನ್ ಚೈಲ್ಡ್ ಹುಡ್ ಇನ್ ಫೆಕ್ಸನ್ 'ಟೀಚ್' ದಿ ಇಮ್ಯುನ್ ಸೆಸ್ಟೆಮ್ ನಾಟ್ ಟು ಬಿ ಅಲರ್ಜಿಕ್? ಇಮ್ಮ್ಯುನಾಲ್ ಟುಡೆ ೨೦೦೦; ೨೧(೩):೧೧೮-೧೨೦. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?cmd=Retrieve&amp;db=PubMed&amp;list_uids=10777250&amp;dopt=Abstract ][http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?cmd=Retrieve&amp;db=PubMed&amp;list_uids=10777250&amp;dopt=Abstract ಪಬ್ ಮೆಡ್]</ref> ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನಿತರ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸುವುದಾದರೆ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಿಗೆ ಸುಮಾರಾಗಿ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೇಹವು ಹಲವು ರೋಗಗಳು ವೈರಸ್ ಗಳಿಂದ ದಾಳಿಗೀಡಾಗುತ್ತದೆ.ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಔಷಧೋಪಚಾರಗಳು ಕೂಡಾ ಎಂದೂ ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>http://edwardwillett.com/೨೦೦೦/೦೫/the-hygiene-hypothesis/</ref> ಈ ಆರೋಗ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಏರಿಳಿತ ಜ್ವರ]] ಮತ್ತು [[ಎಸ್ಜಿಮಾ]] ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಮೂಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ.ಇವುಗಳು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಬಹುದು.ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬದ ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೋಂಕು ರೋಗಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಮತು ಪೀಳಿಗೆಯು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಧಿಕ ಕ್ರಮದ ಅಗತ್ಯವೂ ಇದೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಸೂತ್ರದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು [[ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] ಮತ್ತು [[ಸೋಂಕುರೋಗ ನಿವಾರಣಾ ತಜ್ಞರು]] ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ ಅಲರ್ಜಿಯಾಸ್ಥವ್ಯಸ್ತತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ,ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನುರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಕೈಗಾರಿಕರಣ|ಕೈಗಾರಿಕರಣದ]] ನಂತರ ಅಲರ್ಜಿಯ ಪಿಡುಗು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಬಂತು;ಅಲ್ಲದೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು. ಆರೋಗ್ಯದ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಸಂಜ್ಞೆಯ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಾಸೈಟ್ ಗಳು ದೇಹದ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸೋಂಕಿನ ರೋಗಗಳ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ನೂತನ ಆರೋಗ್ಯದ ಸೂತ್ರಗಳು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಸೋಂಕು ರೋಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದೊರೆತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ವಿವಿಧ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ಕಡಿಮೆ ಗಳಿಸುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಕೈಗಾರಿಕರಣದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪ್ರಮಾಣ ವಿವಿಧ ರೋಗಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ.ಆದರೆ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿಯು ಇಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ <ref name="pmid12910582">{{cite journal |author=Gibson PG, Henry RL, Shah S, Powell H, Wang H |title=Migration to a western country increases asthma symptoms but not eosinophilic airway inflammation |journal=[[Pediatr. Pulmonol.]] |volume=36 |issue=3 |pages=209–15 |year=2003 |month=September |pmid=12910582 |doi=10.1002/ppul.10323|accessdate=2008-07-06}}</ref> ಹರಡುತ್ತದೆ. ತೃತೀಯ ಜಗತ್ತಿನ ದೇಶಗಳು ಬೆಳೆದಂತೆ ಅಲ್ಲದೇ ಶ್ರೀಮಂತವಾದಂತೆ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಕಡಿಮೆ ಆಗುವ ಸಂಬಂಧದ ರೋಗಗಳು <ref name="pmid17326711">{{cite journal |author=Addo-Yobo EO, Woodcock A, Allotey A, Baffoe-Bonnie B, Strachan D, Custovic A |title=Exercise-induced bronchospasm and atopy in Ghana: two surveys ten years apart |journal=[[PLoS Med.]] |volume=4 |issue=2 |pages=e70 |year=2007 |month=February |pmid=17326711 |pmc=1808098 |doi=10.1371/journal.pmed.0040070 |url=http://medicine.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&doi=10.1371/journal.pmed.0040070 |accessdate=2008-07-06 |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://www.webcitation.org/5uHp7R4nP?url=http://medicine.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&doi=10.1371%2Fjournal.pmed.0040070 |url-status=dead }}</ref> ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಂಟಿಬಯೊಟಿಕ್ ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದಾಗ ಆತ ಆಸ್ತಮಾ ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ <ref>{{cite journal |author=Marra F, Lynd L, Coombes M "et al." |title=Does antibiotic exposure during infancy lead to development of asthma?: a systematic review and metaanalysis |url=https://archive.org/details/sim_chest_2006-03_129_3/page/610 |journal=Chest |volume=129 |issue=3 |pages=610–8 |year=2006 |pmid=16537858 |doi=10.1378/chest.129.3.610}}</ref> ಇದೆ. ಆಂಟಿಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಲ್ ಸ್ವಚ್ಚಗೊಳಿಸುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಆಸ್ತಮಾ]] ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.ಸೀಜರಿಯನ್ ಮೂಲಕ ಜನ್ಮ ತಾಳುವ ಮಗು ಕೂಡಾ ಆಸ್ತಮಾಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳೇ <ref>{{cite journal |author=Thavagnanam S, Fleming J, Bromley A, Shields MD, Cardwell, CR |title=A meta-analysis of the association between Caesarean section and childhood asthma |journal=Clin. And Exper. Allergy |volume=online ahead of print |year=2007 |doi=10.1111/j.1365-2222.2007.02780.x |pages=629}}</ref><ref>{{cite journal |author=Zock JP, Plana E, Jarvis D "et al." |title=The use of household cleaning sprays and adult asthma: an international longitudinal study|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-respiratory-critical-care-medicine_2007-10-15_176_8/page/735 | journal=Am J Respir Crit Care Med |volume=176 |issue=8 |pages=735–41| year=2007 |pmid=17585104 |doi=10.1164/rccm.200612-1793OC}}</ref> ಹೆಚ್ಚು. === ಇನ್ನುಳಿದ ಪರಿಸರದ ಅಂಶಗಳು === ಅಲರ್ಜಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿರುವ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಯದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನ ಅಲರ್ಜಿ ರೋಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ.ಆಯಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗವು ಅನೋಭವಿಸುವ ಒತ್ತಡಗಳಿಗೆ ಇದು ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಕೈಗಾರಿಕರಣ|ಕೈಗಾರಿಕರಣದ]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಉಳಿದ ಅಂದರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು [[ಕೃಷಿ]] ಆಧಾರಿತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ.ಆಧುನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕರಣವು ಸುಧಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲರ್ಜಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೋಗಗಳನ್ನೂ [[ನಗರವಾಸಿ|ನಗರವಾಸಿಗಳಿಗೆ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರಾಮೀಣ|ಗ್ರಾಮೀಣರಿಗೆ]] ಅಂಟಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎರಡೂ ಕಡೆ ವಾಸಿಸುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊತ್ತು <ref name="cooper04">{{cite journal |author=Cooper PJ |title=Intestinal worms and human allergy |journal=Parasite Immunol. |volume=26 |issue=11-12 |pages=455–67 |year=2004 |pmid=15771681 |doi=10.1111/j.0141-9838.2004.00728.x}}</ref> ತಂತು. ಆರಂಭಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿನ್ ಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ [[ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳಾ|ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳಾಗುವ]] ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. [[ಮೈಕ್ರೊಆರ್ಗನ್ನಿಸಮ್]] ಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ [[ಅಟೊಪಿಕ್ ಅಲರ್ಜಿ|ಅಟೊಪಿಕ್ ಅಲರ್ಜಿಯು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹರಡುವುದನ್ನು <ref name="Janeway"/> ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="pmid12239255">{{cite journal |author=Braun-Fahrländer C, Riedler J, Herz U, ''et al'' |title=Environmental exposure to endotoxin and its relation to asthma in school-age children |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2002-09-19_347_12/page/869 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=347 |issue=12 |pages=869–77 |year=2002 |pmid=12239255 |doi=10.1056/NEJMoa020057}}</ref> ಎಂಡೊಟಾಕ್ಸಿನ್ ಗೆ ಒಡ್ಡುವುದು ಉರಿತದ [[ಸೈಟೊಕೈನ್]] ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗಳಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು [[TNF-α]], [[IFNγ]],ಗಳಂತಹ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ[[.ಇಂಟರ್ ಲ್ಯುಕಿನ್ 10]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್ ಲ್ಯುಕಿನ್ 12]] ಗಳನ್ನು ಬಿಳಿರಕ್ತಕಣಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಲೆಕ್ಯುಸೈಟಸ್]] [[ರಕ್ತ|ರಕ್ತದೊಳಗೆ]] <ref name="pmid12239255"/> ಪರಿಚಲನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಕ್ರೊಬ್ ಗಳ ಸಂವೇದನೆಯ ಕೆಲವು [[ಪ್ರೊಟೀನ್]] ಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಟಾಲ್ ಲೈಕ್ ರೆಸಿಪ್ಟರ್]] ಗಳು ದೇಹದ ಕೋಶಗಳ ಮೇಲೆ ಮೇಲ್ಪದರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನಡೆಯುವುದು <ref>{{cite journal |author=Garn H, Renz H |title=Epidemiological and immunological evidence for the hygiene hypothesis |journal=Immunobiology |volume=212 |issue=6 |pages=441–52 |year=2007 |pmid=17544829 |doi=10.1016/j.imbio.2007.03.006}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಗಳು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ಲೊರಿನೇಶನ್]] ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀರು ಪೂರೈಕೆದಾರರು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ <ref>{{cite journal |author=Macpherson CN, Gottstein B, Geerts S |title=Parasitic food-borne and water-borne zoonoses |journal=Rev. - Off. Int. Epizoot. |volume=19 |issue=1 |pages=240–58 |year=2000 |pmid=11189719 |doi=}}</ref> ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿ|ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಗಳು]],ಅಂದರೆ [[ದೊಡ್ಡಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಂತು ಹುಳು|ದೊಡ್ಡಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಂತು ಹುಳುಗಳು]] (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕೊಕ್ಕೆ ಹುಳು|ಕೊಕ್ಕೆ ಹುಳುಗಳು]])ಕೆಲವು ಅಜ್ಞಾತ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಚರಂಡಿ ನೀರು(ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನಾವ್ಯೂಹ)ಇದು ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[ಕುಸಿ|ಕುಸಿಯುವಂತೆ]] ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಗಳು ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿದಾಗ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ಅಂಗವ್ಯೂಹವು ಸಕಾಲಕ್ಕೆ <ref>{{cite journal |author=Carvalho EM, Bastos LS, Araújo MI |title=Worms and allergy |journal=Parasite Immunol. |volume=28 |issue=10 |pages=525–34 |year=2006 |pmid=16965288 |doi=10.1111/j.1365-3024.2006.00894.x}}</ref> ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಆರೋಗ್ಯ ಸೂತ್ರದ ಅಳವಡಿಕೆಗೆ ಹೊಸ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದವು.-ಇದು [[ಸಹ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಅಥವಾ ಸಹಪ್ರಗತಿಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಆತನ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವುಗಳು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ಅಂಗ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಸರಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೇ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಸಮತೋಲನವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಸಂವೇದನಾ ಶೀಲತೆಗಳು ಕಂಡು <ref name="Yazdanbakhsh M, Kremsner PG, van Ree R 2002 490–4">{{cite journal |author=Yazdanbakhsh M, Kremsner PG, van Ree R |title=Allergy, parasites, and the hygiene hypothesis |url=https://archive.org/details/sim_science_2002-04-19_296_5567/page/490 |journal=Science |volume=296 |issue=5567 |pages=490–4 |year=2002 |pmid=11964470 |doi=10.1126/science.296.5567.490}}</ref> ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ [[ಹಸುಗೂಸು|ಹಸುಗೂಸುಗಳಲ್ಲಿನ]] [[ದೊಡ್ಡ ಕರುಳಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಕಾರ|ದೊಡ್ಡ ಕರುಳಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಕಾರಗೊಳ್ಳದಿರುವುದು]] ಅಥವಾ ವಿಳಂಬವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದುವುದು ಅಲರ್ಜಿಗಳಿಗೆ ಮೂಲ <ref name="pmid17382394">{{cite journal |author=Emanuelsson C, Spangfort MD |title=Allergens as eukaryotic proteins lacking bacterial homologues |journal=Mol. Immunol. |volume=44 |issue=12 |pages=3256–60 |year=2007 |pmid=17382394 |doi=10.1016/j.molimm.2007.01.019}}</ref> ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ [[ಚೀನಾ]] ಮತ್ತು [[ಎಥಿಯೊಪಿಯಾ|ಎಥಿಯೊಪಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಜನರಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿಗೆ ಕಾರಣವಾದದ್ದು ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಂತು ಹುಳಗಳೇ <ref name="cooper04"/> ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಕರಳಿನ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ ಅದರ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೆಲವು ಅಲರ್ಜಿಗಾಗಿ <ref name="falcone05">{{cite journal |author=Falcone FH, Pritchard DI |title=Parasite role reversal: worms on trial |url=https://archive.org/details/sim_trends-in-parasitology_2005-04_21_4/page/157 |journal=Trends Parasitol. |volume=21 |issue=4 |pages=157–60 |year=2005 |pmid=15780835 |doi=10.1016/j.pt.2005.02.002}}</ref> ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾರಾಸೈಟ್ ಅಥವಾ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಗಳು ಅದರ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮಗಳು [[ಸಿಂಬೊಸಿಸ್]] ರೊಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡು <ref name="falcone05"/> ಬಂದಿರುವುದಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಈ ವಿವರವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.ಅದೇ [[ಹೆಲ್ಮಿಂಥಿಕ್ ಥೆರಪಿ]] ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. == ರೋಗಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ == ಅಲರ್ಜಿಕ್ [[ರೋಗ ಶರೀರ ಶಾಸ್ತ್ರ|ರೋಗ ಶರೀರ ಶಾಸ್ತ್ರವು]] ಅದರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಎರಡು ಭಾಗಗಳು: ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೆ [[ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ]] ಅಂದರೆ ಅದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅಲರ್ಜಿನ್ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತವು ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು "ವಿಳಂಬದ ಹಂತದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ"ಇದು ಅಲರ್ಜಿಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವರೆಗೆ ತೋರದಿರುವದರಿಂದ ದೇಹದ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ. === ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === [[ಚಿತ್ರ:Allergy degranulation processes 01.svg|thumb|Degranulation process in allergy.1 - antigen; 2 - IgE antibody; 3 - FcεRI receptor; 4 - preformed mediators (histamine, proteases, chemokines, heparine); 5 - granules; 6 - mast cell; 7 - newly formed mediators (prostaglandins, leukotrienes, thromboxanes, PAF)]] ಮೊದಲ ಹಂತದ ಅಲರ್ಜಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾರ Iರ ಹೈಪರ್ ಸೆನ್ಸಿಟಿವಿಟಿಯು ಒಂದು ಅಲರ್ಜಿನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ ಅದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಕೋಶದ [[THT2 ಲಿಂಫೊಸೈಟ್ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಸೈಟೊಕಿನ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ T ಕೋಶ ಗಳಿಗೆ ಮೂಲವಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಇಂಟರ್ ಲ್ಯುಕಿನ್-4|T<sub>H</sub>[[T2 ಲಿಂಫೊಸೈಟ್]] ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು [[ಸೈಟೊಕಿನ್]] ಉತ್ಪಾದಿಸುವ [[T ಕೋಶ]] ಗಳಿಗೆ ಮೂಲವಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ[[ಇಂಟರ್ ಲ್ಯುಕಿನ್-4]]]] (IL-೪) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ T<sub>H</sub>೨ ಕೋಶಗಳು ಇನ್ನುಳಿದ [[ಲಿಂಫೊಸೈಟ್ಸ್]] ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತದೆ;ಇದನ್ನೇ[[B ಕೋಶ]] ಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಇವುಗಳು ಆಂಟಿಬೊಡೀಸ್ ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಶಕ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾರ IL-೪,ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಕೇತಗಳೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ B ಕೋಶಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಅದು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಕಾರದ IgE ಎಂಬ ಆಂಟಿಬಾಡಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.ಇದೇ IgE ಮುಂದೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಲನಗೊಂಡು ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ.ಅಂದರೆ IgE ಯು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.(ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ[[Fc ರೆಸಿಪ್ಟರ್]] [[FcεRI]])ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು [[ಮಾಸ್ತ್ ಕೋಶ|ಮಾಸ್ತ್ ಕೋಶಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಬಾಸೊಫಿಲ್]] ಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇವೆರಡೂ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಉರಿತದ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. IgE-ಲೇಪಿತ ಕೋಶಗಳು ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿನ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚು <ref name="Janeway"/> ಸಂವೇದಕಗಳಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಇದೇ ಅಲರ್ಜಿನ್ ಉಂಟಾದಾಗ ಈ ಅಲರ್ಜಿನ್ ನು IgE ಕಣಗಳನ್ನು ಒಂದೊಕ್ಕೊಂದು ಬೆಸೆಯುತ್ತವೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಮಾಸ್ತ್ ಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ಬಾಸೊಫಿಲ್ಸ್ ಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿನ ತದ್ವಿರುದ್ದ IgE ಮತ್ತು Fc ರೆಸಿಪ್ಟರ್ ಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚುIgE ಗಳನ್ನು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಬಂಧ ಬೆಸೆಯುತ್ತವೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿನ್ ಕಣಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸಕ್ರಿಯಗೊಂಡ ಮಾಸ್ತ ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಸೊಫಿಲ್ ಕೋಶಗಳು [[ಡಿಗ್ರ್ಯಾನ್ಯುಲೇಶನ್]] ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ [[ಹಿಸ್ಟಾಮೈನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಉರಿತದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.ಅವೆಂದರೆ [[ಸೈಟೊಕೈನ್]] ಗಳು [[ಇಂಟರ್ ಲುಕಿನ್]] ಗಳು [[ಲ್ಯುಕೊಟ್ರಿನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೊಸ್ಟೊಗ್ಲಾಂಡಿ]],(ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥಿಕೋಶ)ಅದು [[ಗ್ರ್ಯಾನ್ಯುಲೇರ್]] ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ವ್ಯಾಸೊಡಿಲೇಶನ್]],ಮುಕೊಸ್ ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯು [[ನರ|ನರಗಳ]] ಪಲ್ಲಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತು [[ಮೆದು ಸ್ನಾಯು|ಮೆದು ಸ್ನಾಯುಗಳ]] ಸಂಕುಚಿತವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಮೂಗು ಸೋರುವಿಕೆ]],ನವೆಯಾಗುವಿಕೆ,ತೀವ್ರ ಊತ ಮತ್ತು [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆ|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಗಳು]] ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅಲರ್ಜಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅದರ ಪ್ರಾರಂಭ,ಲಕ್ಷಣಗಳು (ಅಂದರೆ ವರ್ಗೀಕೃತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಗಳು),ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿನ ದೇಹದ ರಚನೆ ಹಾಗು ಅದರ ಶ್ವಾಶೋಚ್ಛಾಸದ ತೊಂದರೆಗಳು ಆಸ್ತಮಾಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಬಹುದು ಇದು ಅಲ್ಲಿನೇ [[ಡರ್ಮಿಸ್]] (ಚರ್ಮದ ಸೋಂಕು)<ref name="Janeway"/> ಇತ್ಯಾದಿ. === ನಂತರದ ಹಂತದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಉಂಟಾಗುವ ತೀವ್ರವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ನಂತರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಇದು ಇನ್ನಿತರ ಅಂಶಗಳ ವಲಸೆಯಿಂದ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ.[[ಲೆಕೊಸೈಟ್]] ಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗಳು [[ನ್ಯುಟ್ರೊಫಿಲ್]] ಗಳು,[[ಲಿಂಫಿಸೈಟ್]] ಗಳು,[[ಎಸಿನೊಫಿಲ್]] ಗಳು ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್ರೊಫೇಜ್]] ಗಳು ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂಲದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನಂತರದ೨-೨೪ ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ <ref>{{cite journal |author=Grimbaldeston MA, Metz M, Yu M, Tsai M, Galli SJ |title=Effector and potential immunoregulatory roles of mast cells in IgE-associated acquired immune responses |journal=Curr. Opin. Immunol. |volume=18 |issue=6 |pages=751–60 |year=2006 |pmid=17011762 |doi=10.1016/j.coi.2006.09.011}}</ref> ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮಾಸ್ತ್ ಕೋಶಗಳಿಂದಾದ ಸೈಟೊಕಿನ್ಸ್ ಕೂಡಾ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾದಬಹುದು. ವಿಳಂಬವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು [[ಆಸ್ತಮಾ|ಆಸ್ತಮಾಗಿಂತ]] ಕೊಂಚ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಇಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಕ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿ ಎಸಿನೊಫಿಲ್ಸ್ ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳ T<sub>H</sub>೨ ಕೋಶಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.. == ರೋಗನಿರ್ಣಯ == [[ಚಿತ್ರ:Allergy testing machine.jpg|left|thumb|ಲ್ಯಾಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಏರ್ ಫೊರ್ಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿ ತಪಾಸಣಾ ಯಂತ್ರದಿಂದ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆ]] ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲೇ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಇನ್ನುಳಿದ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಳಜಿಪೂರಕವಾಗಿ <ref>{{Emedicine|med|3390|Allergic and Environmental Asthma}} - ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸತತವಾಗಿ ಮೂಗು ಸೋರಿಕೆಯಂತಹ ಅಲರ್ಜಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ [[ಮಾಲಾಡೀಸ್]] ಅದು ವಿವಿಧ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ.ವಿವಿಧ ರೋಗಗಳ ತಜ್ಞರ ಮೂಲಕ ವಾಸಿ <ref name="pmid16190503">{{cite journal |author=Wheeler PW, Wheeler SF |title=Vasomotor rhinitis |journal=American family physician |volume=72 |issue=6 |pages=1057–62 |year=2005 |pmid=16190503 |doi= |url=http://www.aafp.org/afp/20050915/1057.html |access-date=2010-05-13 |archive-date=2008-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821193716/http://www.aafp.org/afp/20050915/1057.html |url-status=dead }}</ref> ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ [[ಆಸ್ತಮಾ]],ಮೂಗು ಸೋರಿಕೆ,[[ತೀವ್ರ ಸಂವೇದನೆ]] ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಅದರ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಅಂಶವನ್ನೂ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಚರ್ಮದ ಪರೀಕ್ಷೆ === [[ಚಿತ್ರ:Allergy skin testing.JPG|thumb|right|ತೋಳಿನ ಭಾಗದ ಚರ್ಮ ತಪಾಸಣೆ]][[ಚಿತ್ರ:Skintest2.jpg|thumb|right|ಬೆನ್ನಿನ ಚರ್ಮ ತಪಾಸಣೆ]]ಇದರಲ್ಲಿನ IgE ನಂತಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಂಟಿಬಾಡಿಗಳು ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚರ್ಮದ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.ಆಗ ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಔಷೋಧಪಚಾರವು ಸರಳ ಮತ್ತು ಸುಲಲಿತವಾಗುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚು <ref name="pmid7630219">{{cite journal |author=Ten RM, Klein JS, Frigas E |title=Allergy skin testing |journal=Mayo Clin. Proc. |volume=70 |issue=8 |pages=783–4 |year=1995 |pmid=7630219 |doi= |url=http://www.mayoclinicproceedings.com/inside.asp?AID=3978&UID= |format={{Dead link|date=May 2009}} |access-date=2010-05-13 |archive-date=2009-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116123239/http://www.mayoclinicproceedings.com/inside.asp?AID=3978&UID= |url-status=dead }}</ref> ತಗಲುತ್ತದೆ. [[ಚರ್ಮ ತಪಾಸಣೆ|ಚರ್ಮ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು]] "ರಂಧ್ರ ಮಾಡುವುದು" ಮತ್ತು " ಸೂಜಿ ಚುಚ್ಚುವುದು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಚರ್ಮದೊಳಗೆ ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರ ಮಡಿ ಇಲ್ಲವೆ ಸಣ್ಣ ಸೂಜಿಯೊಂದನ್ನು ತೂರಿಸಿ ರೋಗಿಯ ದೇಹ್ದದಲ್ಲಿನ ಕಾಯಿಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಲರ್ಜಿನ್ ಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅದರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಹೂಧೂಳಿನ ಕಣ,ಹುಲ್ಲು,ಕೀಟ,ಪ್ರೊಟೀನ್ ಗಳು,ಬಟಾಣಿ ತಿರುಳು,ಇತ್ಯಾದಿ)ಇವುಗಳನ್ನು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಗುರುತು ಮಾಡಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ತೂರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಇಲ್ಲಿ ಮಸಿ/ಡೈಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಬಳಸಿ ಅದರಿಂದಲೇ ಅಲರ್ಜಿ ಉಂಟಾಗದಂತೆ ಜಾಗೃತಿ ವಹಿಸಬೇಕು) ಒಂದು ಸಣ್ಣದಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಥವಾ ಲೋಹದ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ರಂಧ್ರ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪಂಕ್ಚರ್ ಇಲ್ಲವೆ ರಂಧ್ರ ಮಾಡಲು "ಚರ್ಮದೊಳ ತೂರಿಸುವಿಕೆ"ಯು ರೋಗಿಯ ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸೂಜಿ ಅಥವಾ ಸಿರೆಂಜ್ ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚರ್ಮ ತಪಾಸಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂತೋಳು ಅಥವಾ ಬೆನ್ನಿನ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ..ಒಂದು ವೇಳೆಯು ರೋಗಿಯು ಆ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಎನಿಸಿದರೆ ಕೂಡಲೇ ಗೋಚರಿಸುವ ವಿಪರೀತದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ತಕ್ಷಣವೇ ೩೦ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಚರ್ಮ ಕೆಂಪಾಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಊತದ ಗುಳ್ಳೆ]] ಕಾಣಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.(ಇದನ್ನು ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಬಾವು)ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು ಅಲರ್ಜಿಸ್ಟ್ಸ್ ಅಥವಾ ಅಲರ್ಜಿ ತಜ್ಞರು ಮಾಡುತ್ತಾರಲ್ಲದೇ ಅದರ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಅಂದರೆ +/- ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಚೌಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ೪+ ನ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಅಲರ್ಜಿಸ್ಟ್ ಗಳು ಅದರ ಊತದ ಪ್ರಮಾಣ ಅದರ ಸುತ್ತುವರಿಕೆ ಅಥವಾ ಗುಳ್ಳೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತಮ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಅಲರ್ಜಿಸ್ಟ್ ಗಳು ಸೂಕ್ತವಾದ ದಾಖಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ <ref name="pmid16164451">{{cite journal |author=Verstege A, Mehl A, Rolinck-Werninghaus C, ''et al'' |title=The predictive value of the skin prick test weal size for the outcome of oral food challenges |url=https://archive.org/details/sim_clinical-and-experimental-allergy_2005-09_35_9/page/1220 |journal=Clin. Exp. Allergy |volume=35 |issue=9 |pages=1220–6 |year=2005 |pmid=16164451 |doi=10.1111/j.1365-2222.2005.2324.x}}</ref> ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವರು. ಕೆಲವು ರೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅನುಭವವನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಗೋಚರ ಅಲರ್ಜಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವದಕಿಂತ,ತಜ್ಞ ಅಲರ್ಜಿಸ್ಟ್ ಗಳ ಚರ್ಮದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದು <ref name="pmid11101180">{{cite journal |author=Li JT, Andrist D, Bamlet WR, Wolter TD |title=Accuracy of patient prediction of allergy skin test results |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-allergy-asthma-and-immunology_2000-11_85_5/page/382 |journal=Ann. Allergy Asthma Immunol. |volume=85 |issue=5 |pages=382–4 |year=2000 |pmid=11101180 |doi=}}</ref> ಉತ್ತಮವಾದುದುದು. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ತೀವ್ರತರವಾದ ಊತದ ಅಲರ್ಜಿ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯರೆಡೆಗೆ ತಂದಾಗ ಅದನ್ನು ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪರೊಶೀಲಿಸಿ ಅದು ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವೈದ್ಯರ ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎನಿಸಿದೆ.ಆಗ ಆರಂಭಿಕ ರಕ್ತ ತಪಾಸಣೆ ಮೂಲಕ ಅಲರ್ಜಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರ ಅಥವಾ ಸೂಜಿ ಚುಚ್ಚುವುದು ಕೂಡಾ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಬೇಕಾಗದಿರಬಹುದು,ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದು ಅಲರ್ಜಿಯ ಗಂಭೀರತೆ ಮತ್ತು [[ಅಂಟಿಹಿಸ್ಟೊಮೈನ್]] ಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವವರಲ್ಲಿನ ವಿಪರೀತ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. === ರಕ್ತ ತಪಾಸಣೆ === ಹಲವಾರು ರಕ್ತ ತಪಾಸಣೆ ಮೂಲಕ ಅಲರ್ಜಿಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ.ಈ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ ಅಲರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ತಪಾಸಣೆಯು "ಒಟ್ಟಾರೆ IgE ಮಟ್ಟ"ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿಯ IgE ಮಟ್ಟವು ರೋಗಿಯ [[ರಕ್ತ ಸಾರ|ರಕ್ತ ಸಾರದ]] ತಿರುಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ರೇಡಿಯೊಮೆಟ್ರಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಕಲರ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್]] ಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ [[ಇಮ್ಮ್ಯುನೊಅಸಿಯನ್ನು]] ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದು. ರೇಡಿಯೊಮೆಟ್ರಿಕ್ ಅಸ್ಸೆಸ್ [[ರೇಡಿತೊಅಲರ್ಜೊಸೊರ್ಬಂಟ್ ಪರೀಕ್ಷೆ]](RAST)ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.ಇದು IgE ಜೋಡಣೆಯ (ಆಂಟಿ-IgE)ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿನ ಆಂಟಿಬಾಡೀಸ್ ಗಳನ್ನು [[ರೇಡಿಯೊ ಆಕ್ಟಿವ್ ಐಸೊಟೊಪೆ|ರೇಡಿಯೊ ಆಕ್ಟಿವ್ ಐಸೊಟೊಪೆಗಳು]] ಎನ್ನುತ್ತಾರಲ್ಲದೇ ಇವು ರಕ್ತದೊಳಗಿನ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು <ref name="pmid7630219"/> ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಹೊಸಪದ್ದತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಲರಿಮೆಟ್ರಿಕ್ ಅಥವಾ ಫ್ಲುರೊಮೆಟ್ರಿಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ರೇಡಿಯೊಆಕ್ಟಿವ್ ಐಸೊಟೊಪೆಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು "ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ " ಪರೀಕ್ಷೆ ಪದ್ದತಿಯು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ "ಇಲ್ಲ"ಅಥವಾ "ಹೌದು" ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಒಂದು ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು೭೦.೮೦ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶಾಲ ಮಟ್ಟದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು೭೨.೬%ರಷ್ಟು ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು <ref name="pmid16047713">{{cite journal |author=Vidal C, Gude F, Boquete O, ''et al'' |title=Evaluation of the phadiatop test in the diagnosis of allergic sensitization in a general adult population |journal=Journal of investigational allergology & clinical immunology |volume=15 |issue=2 |pages=124–30 |year=2005 |pmid=16047713 |doi=}}</ref> ನೀಡಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ IgE ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಸಿರಾಟದ ಅಲರ್ಜಿನ್ ಗಳ ಬಗ್ಗೆ <ref name="pmid12911420">{{cite journal |author=Kerkhof M, Dubois AE, Postma DS, Schouten JP, de Monchy JG |title=Role and interpretation of total serum IgE measurements in the diagnosis of allergic airway disease in adults |journal=Allergy |volume=58 |issue=9 |pages=905–11 |year=2003 |pmid=12911420 |doi=10.1034/j.1398-9995.2003.00230.x}}</ref> ಸಂಶಯಪಡಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪದ್ದತಿಗಳ|ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪದ್ದತಿಗಳಲ್ಲಿ]] [[ROC ತಿರುವು|ROC ತಿರುವುಗಳು]],ಊಹಾ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ,ಬಹುಶ:ಬದುಕಿನ ಆಗು ಹೋಗುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಒಂದೊಕ್ಕೊಂದು ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಈ ಪದ್ದತಿಯು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ದತಿಗಳಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು IgE ಮಟ್ಟ ಇರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವನ್ನೆಯ ಅಧಿಕ ಅಲರ್ಜಿ ಪ್ರಮಾಣ ಕಾಣಬೋವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕೈಗೊಂಡ ಮುಂದಿನ ತನಿಖೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲರ್ಜಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರುವುದು.ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆಯು ಪದೇ ಪದೇ ಬರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. == c == ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಅಲರ್ಜಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸುಧಾರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನಗಳು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="Sicherer SH, Leung DY 2007 1462–9">{{cite journal |author=Sicherer SH, Leung DY |title=Advances in allergic skin disease, anaphylaxis, and hypersensitivity reactions to foods, drugs, and insects |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-allergy-and-clinical-immunology_2007-06_119_6/page/1462 |journal=J. Allergy Clin. Immunol. |volume=119 |issue=6 |pages=1462–9 |year=2007 |pmid=17412401 |doi=10.1016/j.jaci.2007.02.013}}</ref> ಹೀಗೆ [[ಅತಿ ಸಂವೇದನೆ]] ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಆಹಾರದ ಅಲರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಾಗ ಗಮನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಔಷಧಿ ಅಥವಾ ಮಾದಕ ದೃವ್ಯಗಳು,ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಅಲರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರೊಟೀನ್ ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ IgE ಜೋಡಣೆ ಅಥವಾ ಬಂಧವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಮ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ [[ಅಟೊಪಿ|ಅಟೊಪಿಗಳ]] ಪ್ಯಾಚ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೇಳಿನಂತಹ ವಿಷಕ್ರಿಮಿಗಳು ಕಚ್ಚಿದಾಗ ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಲರ್ಜಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಊಹೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಎಪಿನೆಫ್ರೈನ್ ಮಾತ್ರೆ ಮತ್ತುಪ್ರತ್ರಿರೋಧಕ-IL-೫ನ್ನು ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಅಲರ್ಜಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಔಷಧೋಪಚಾರ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು.ಈ ಔಷಧಿಯು ಐಸಿನೊಫಿಲಿಕ್ ಕಾಯಿಲೆಗೆ <ref name="Sicherer SH, Leung DY 2007 1462–9"/> ರಾಮಬಾಣವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಅಲರ್ಜಿಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲವೇ ಇದನ್ನು ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಅಲರ್ಜಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಜನರು ಅವುಗಳಿಂದ ದೂರ ಇರುವಂತೆ ಸಲಹೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಂದ ದೂರ ಇರುವುದರಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಯ ಅಲರ್ಜಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನುಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ಒಡ್ಡದಂತೆ ತಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಹೂಧೂಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಮೂಲಕ ಹರಡುವ ಅಲರ್ಜಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಕಠಿಣ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ದೂರವಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತಮ ಸಲಹೆಯು ಆಹಾರ ಅಲರ್ಜಿಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಔಷಧೊಪಚಾರದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ === ಹಲವಾರು [[ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಔಷಧಿ|ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಔಷಧಿಗಳು]] ಅಲರ್ಜಿಯ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಕೋಶಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳೆಂದರೆ [[ಆಂಟಿಹಿಸ್ಟಾಮೈನ್]] ಗಳು,[[ಕೊರ್ಟಿಸೊನ್]],[[ಡೀಕ್ಸಾಮೆಥಾಸೊನ್]],[[ಹೈಡ್ರೊಕೊರ್ಟಿಸೊನೆ]],[[ಎಪೈನ್ ಫೈನ್]] (ಅಡ್ರಿನೆಲೈನ್ ),[[ಥಿಯಿಫಿಲೈನ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರೊಮೊಲಿನ್ ಸೊಡಿಯಮ್]] ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿರೋಧಕ [[ಲುಕೊಟ್ರಿಯಿನ್]] ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಮೊಂಟೆಲುಕಾಸ್ಟ್]] (ಸಿಂಗುಲರ್ )ಅಥವಾ [[ಝಫಿರ್ ಲುಕಾಸ್ಟ್]] (ಅಕೊಲಎಟ್ )ಇವುಗಳೆಲ್ಲವು FDAದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಅಲರ್ಜಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬಳಸುವ {{Citation needed|date=December 2007}}ಔಷಧೋಪಚಾರಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಪ್ರತಿರೋಧಕ-[[ಕೊಲೈನೆರ್ಜಿಕ್]] ಗಳು [[ಡೆಕಂಜೆಂಸ್ಟೆಂಟ್]] ಗಳು,ಮಾಸ್ತ್ ಕೋಶಗಳ ಸ್ಥಿರತೆ ಮಾಡುವ ಔಷಧಿಗಳು ಹಾಗು [[ಕೆಮೊಟ್ಯಾಕ್ಸಿಸ್]] ಗಳು ಐಸೊನೊಫಿಲ್ ನ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಲು ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲರ್ಜಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉಪಚಾರಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಔಷಧಿಗಳು ಅಲರ್ಜಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಬಲ್ಲವು.ಅಲ್ಲದೇ [[ಅತಿ ಸಂವೇದಿತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ]] ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು ನೆರವಾಗುವವು.ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಅಲರ್ಜಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಪಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯೇ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. === ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ವರ್ಧನೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ === ೦}ಸಂವೇದನೆಯ ವಿಪರೀತತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅತಿಯಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕುವುದು ಇದನ್ನು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ [[ಲಸಿಕೆ ಹಾಕು|ಲಸಿಕೆ ಹಾಕುವುದರ]] ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಲರ್ಜಿಗಳನ್ನು ನಾವು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಇದು ತೀವ್ರತ್ರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ ಅತಿಯಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂವಿದೇನೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಉಪಶಮನಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು [[IgG|IgGಮಟ್ಟದ]] ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಆಂಟಿಬಾಡಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ಲಾಕೇಜ್ ನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.IgG ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಅಟೊಪ್ಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಲರ್ಜಿನ್ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರೋಗ ನಿರೋಧಕತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಲರ್ಜಿನ್ ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸುದೀರ್ಘ ದಕ್ಷತೆಯ ಮತ್ತು ಇಮ್ಮ್ಯುನೊ ಥೆರಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು <ref name="pmid10963288">{{cite journal |author=Ross RN, Nelson HS, Finegold I |title=Effectiveness of specific immunotherapy in the treatment of allergic rhinitis: an analysis of randomized, prospective, single- or double-blind, placebo-controlled studies |journal=Clinical therapeutics |volume=22 |issue=3 |pages=342–50 |year=2000 |pmid=10963288 |doi=10.1016/S0149-2918(00)80038-7}}</ref> ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಅಲರ್ಜಿಯಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೂಗು ಸೋರುವವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಮಾ ಕಾಯಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದು {{Citation needed|date=December 2007}}ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಪರಿಶೀಲನೆಯು ರೊಚೆಸ್ಟರ್ ನ ಮೇಯೊ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ಮೂಗು ಸೋರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಲರ್ಜಿ ಕಂಜಂಕ್ಟಿವಿಸ್ ಗಳು ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಆಸ್ತಮಾ ರೂಪಗಳು,ವಿಷಕೀಟಗಳು ಕಚ್ಚುವಿಕೆ,ಮತ್ತು ಇತರ ಅಧ್ಯಯನವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಅಲರ್ಜಿಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಉಪಶಮನಕ್ಕೆ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಮೂಗು ಸೇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಮಾಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.ಇದೇ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು <ref name="pmid17418661">{{cite journal |author=Passalacqua G, Durham SR |title=Allergic rhinitis and its impact on asthma update: allergen immunotherapy |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-allergy-and-clinical-immunology_2007-04_119_4/page/881 |journal=J. Allergy Clin. Immunol. |volume=119 |issue=4 |pages=881–91 |year=2007 |pmid=17418661 |doi=10.1016/j.jaci.2007.01.045}}</ref> ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ಇಮ್ಮುನೊ ಥೆರಪಿಯ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ನರಗಳ ಮೂಲಕ [[ಮೊನೊಕ್ಲೊನಲ್]] ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ಪ್ರತಿರೋಧಕ IgE ವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಅಲರ್ಜಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ;ಅಲ್ಲದೇIgE ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಇಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ಕೊನೆ ಅಂಚನ್ನು ತಲುಪುವ ಸಂಕೇತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈಗಾಗಲೇ IgE ನ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವು [[ಬಾಸೊಫಿಲ್]] ಗಳ ಮೇಲೆ Fc ರೆಸೆಪ್ಟರ್ ಮಾಸ್ತ್ ಕೋಶಗಳ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಉರಿತದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಗದ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಎಂದರೆ [[ಒಮಾಲಿಜುಮ್ಯಾಬ್]] (ಉಪಶಮನದ ಮೂಲ)ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಈ ತೆರನಾದ ಇಮ್ಮುನೊ ಥೆರಪಿಯಿ ಅಲರ್ಜಿಯ ಅಟೊಪಿಯನ್ನು ವಾಸಿ ಮಾಡಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಆಹಾರ ಅಲರ್ಜಿ ಹೊಂದಿದರಲ್ಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ ಗುಣಪಡಿಸುವುದು ''ಇಲ್ಲ '' ಎಂದೇ {{Citation needed|date=December 2007}}ಹೇಳಬೇಕು. ಮೂರನೆಯ ವರ್ಗದ [[ಸಬ್ ಲಿಂಗ್ಯುಲ್ ಇಮ್ಮುನೊಥೆರಪಿ|ಸಬ್ ಲಿಂಗ್ಯುಲ್ ಇಮ್ಮುನೊಥೆರಪಿಯು]] [[ನೇರವಾಗಿ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ|ನೇರವಾಗಿ ರೋಗ ನಿರೋಧಕವನ್ನು]] ಅಳವಡಿಸಿ ಔಷಧಿರಹಿತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದು. ಇಂತಹ ತೆರನಾದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ದತಿಯಿ ಯುರೊಪಿನಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೪೦ಪ್ರತಿಶತ ಅಲರ್ಜಿ ರೋಗಿಗಳ ಮೇಲೆ {{Citation needed|date=December 2007}}ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಇಮ್ಮುನೊಥೆರಪಿಯು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಲರ್ಜಿ ವಾಸಿಮಾಡುವ ಪರಿಣತರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ {{Citation needed|date=December 2007}}ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಲರ್ಜಿಯ ತಕ್ಷಣದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಅಲರ್ಜಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು 'ಗುಣಪಡಿಸುವ' ಸುಲಭ ಮಾರ್ಗವೆನಿಸಿದೆ. ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಬದ್ದತೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. === ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು === [[ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿರುವ ಎಂಜೈಮ್ ಶಕ್ತಿ]] (EPD),ಮೂಲಕ ಸಂವೇದನೆ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದು.ಇದನ್ನು ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು <ref name="pmid15042943">{{cite journal |author=Terr AI |title=Unproven and controversial forms of immunotherapy |journal=Clinical allergy and immunology |volume=18 |issue= |pages=703–10 |year=2004 |pmid=15042943 |doi=}}</ref> ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ EPDಯು ಅಲರ್ಜಿನ್ ಗಳ ದೃವಿಕರಣ ಮತ್ತು ಒಂದು ಎಂಜೈಮ್ ಬಳಕೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.ಅಂದರೆ ಬ್ [[ಬೇಟಾ-ಗ್ಲುಕುರೊನೈಡ್ಸ್]] ಇವು T-ನಿಯಮಿತ ಲಿಂಫೊಸೈಟ್ಸ್ ಗಳಾನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಅಲರ್ಜಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ,ಇಲ್ಲವೇ ಅತಿ ಅಥವಾ ವಿಪರೀತ ಸಂವೇದನೆಗೆ ಕಾರಣ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ EPDಯು [[ಅಟೊಇಮ್ಮುನ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿ|ಅಟೊಇಮ್ಮುನ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ]] ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಇದು [[U.S.ನ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧ ಆಡಳಿತ|U.S.ನ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧ ಆಡಳಿತದಿಂದ]] ಇದು ಸಮ್ಮತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ <ref name="pmid15042943"/> ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಲ್ಲ. [[ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಔಷಧಿ|ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಔಷಧಿಯು]] ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಅಲರ್ಜಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲು ಪರಿಣತರು ಶರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]],[[ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಔಷಧಿ,]][[ಹೊಮಿಯೊಪತಿ]][[,ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಚೀನದವರ ಔಷಧಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಳವಡಿಸಿದ ಕೈನೆಸಿಯೊಲಾಜಿ]](ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ) ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸಮಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳು. ಸುಮಾರು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಮೇಯೊಕ್ಲಿನಿಕ್ ನಿಂದ ಶಿಸ್ತುಬದ್ದಿನ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ಅಲರ್ಜಿಯ ಔಶಧಿಮೂಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.ಅಲರ್ಜಿಯ ವಿವಿಧ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅಂದಫ್ರೆ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಮಾ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅದರ ಸೋಂಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಮಿಯೊಪತಿಕ್ ಔಷಧಿಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಲೇಖಕರು ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಹೊಮಿಯೊಪತಿಕ್ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿನ ಈ ಕಾಯಿಲೆಯು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗುಣಮುಖ ಕಂಡಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇದರಿಂದ <ref name="pmid17285788">{{cite journal |author=Altunç U, Pittler MH, Ernst E |title=Homeopathy for childhood and adolescence ailments: systematic review of randomized clinical trials |url=https://archive.org/details/sim_mayo-clinic-proceedings_2007-01_82_1/page/69 |journal=Mayo Clin. Proc. |volume=82 |issue=1 |pages=69–75 |year=2007 |pmid=17285788 |doi=10.4065/82.1.69}}</ref> ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. == ಸೋಂಕು/ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಶಾಸ್ತ್ರ == ಹಲವಾರು ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಉರಿತದ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ.ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ [[ಪ್ರಕಾರ 1ಸಕ್ಕರೆ ಕಾಯಿಲೆಗಳು]],[[ರುಮ್ಯಾಟೊಇಡ್ ಅರ್ತಿಟಿಸ್]] ಮತ್ತುಅಲರ್ಜಿಕ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳು-ತೀವ್ರ ಭಾದೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಮಾಗಳು [[ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶ|ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ]] ಸುಮಾರು ೨-೩ದಶಕಗಳಿಂದ <ref name="Platts">{{cite journal |author=Platts-Mills TA, Erwin E, Heymann P, Woodfolk J |title=Is the hygiene hypothesis still a viable explanation for the increased prevalence of asthma? |journal=Allergy |volume=60 Suppl 79 |issue= |pages=25–31 |year=2005 |pmid=15842230 |doi=10.1111/j.1398-9995.2005.00854.x}}</ref> ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="Isolauri E, Huurre A, Salminen S, Impivaara O 2004 1007–10">{{cite journal |author=Isolauri E, Huurre A, Salminen S, Impivaara O |title=The allergy epidemic extends beyond the past few decades |url=https://archive.org/details/sim_clinical-and-experimental-allergy_2004-07_34_7/page/1007 |journal=Clin. Exp. Allergy |volume=34 |issue=7 |pages=1007–10 |year=2004 |pmid=15248842 |doi=10.1111/j.1365-2222.2004.01999.x}}</ref> ಕೈಗಾರಿಕರಣದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಮಾ ಮತ್ತು ಅಟೊಪಿಕ್ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆಗಳು ಸುಮಾರಾಗಿ ೧೯೬೦-೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡವು.ಇದರ ಅಲರ್ಜಿ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾತ್ರ ೧೯೮೦-<ref name="Bloomfield"/> ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾತ್ರ ಪಡೆಯಿತು.ಆದರೆ ಇದು ವಿಪರೀತ ಸಂವೇದನಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ಅತಿರ್ತೇಕಗಳು ೧೯೨೦ರಿಂದಲೂ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಳ ತೋರುತ್ತಾ <ref name="Isolauri E, Huurre A, Salminen S, Impivaara O 2004 1007–10"/> ಬಂದಿದೆ. }ಆದರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಟೊಪಿ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ <ref name="Bloomfield"/> ಕೆಳಮುಖವಾಗಿವೆ. {| class="wikitable sortable " style="width:70%;float:center;font-size:90%;margin-left:15px" |+ ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಪರಿಶ್ತಿತಿಗಳು: ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸೋಂಕು ಶಾಸ್ತ್ರ |- | [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] | [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್]] <ref>{{cite web |url= http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200607/ldselect/ldsctech/166/16607.htm|title= Chapter 4: The Extent and Burden of Allergy in the United Kingdom |date= 2007-07-24|accessdate=2007-12-03 |work=House of Lords - Science and Technology - Sixth Report}}</ref> |- | ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಮೂಗುಸೋರುವಿಕೆ | ೩೫.೯ ದಶಲಕ್ಷ <ref>{{cite web |url=http://www.aaaai.org/patients/gallery/rhinitissinusitis.asp?item=1a |title=AAAAI - rhinitis, sinusitis, hay fever, stuffy nose, watery eyes, sinus infection |accessdate=2007-12-03 |format= |work= |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://www.webcitation.org/5uHp3eXFl?url=http://www.aaaai.org/patients/gallery/rhinitissinusitis.asp?item=1a |url-status=dead }}</ref> (ಸುಮಾರು ೧೧% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ <ref>ಒಟ್ಟು ೩೦೩ ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿತ್ತು. [http://www.census.gov/population/www/popclockus.html U.S. POPClock]. U.S. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯುರೊ</ref>) | ೩.೩ ದಶಲಕ್ಷ (ಸುಮಾರು ೫.೫% ಜನಸಂಖ್ಯೆ n<ref>ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಆಧರಿಸಿ ೬೦.೬ ದಶಲಕ್ಷ [http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=6 UK ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳೆದದ್ದು 60.6 ಮಿಲಿಯನ್ ] ವರೆಗೆ</ref>) |- | ಅಸ್ತಮಾ | ೧೦ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಅಲರ್ಜಿಕ ಆಸ್ತಮಾದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾರೆ. (ಸುಮಾರು ೩% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ). ಸುಮಾರು ೧೯೮೦-೧೯೯೪ರ ವರೆಗೆ ೭೫%ರಷ್ಟು ಆಸ್ತಮಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. Asthma prevalence is ೩೯% higher in <ref>{{cite web |url=http://www.aaaai.org/patients/gallery/prevention.asp?item=1a |title=AAAAI - asthma, allergy, allergies, prevention of allergies and asthma, treatment for allergies and asthma |accessdate=2007-12-03 |format= |work= |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://www.webcitation.org/5uHp3Vl6G?url=http://www.aaaai.org/patients/gallery/prevention.asp?item=1a |url-status=dead }}</ref>[[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್]] ರು [[ಯುರೊಪಿಯನ್]] ರಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಮಾಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.ಸುಮಾರು೩೯%ರಷ್ಟು ಅಧಿಕವಿದೆ. | ೫.೭ ದಶಲಕ್ಷ (ಸುಮಾರು ೯.೪%). ಸುಮಾರು ಆರರಿಂದ ಏಳು ವರ್ಷದವರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು೧೮.೪%ದಿಂದ ೨೦.೯%ರಷ್ಟು ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ.ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು೩೧%ರಿಂದ ೨೪.೭ರಷ್ಟು ಅಸ್ತಮಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು ೧೩ ಮತ್ತು೧೪ನೆಯ ವರ್ಷದವರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. |- | ಅಟೊಪಿಕ್ ಎಸ್ಜಿಮಾ | ಸುಮಾರು ೯% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ. }ಸುಮಾರು ೧೯೬೦ರಿಂದ ೧೯೯೦ರವರೆಗೆ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ೩%ರಿಂದ ೧೦%ರಷ್ಟು <ref>{{cite web |url=http://www.aaaai.org/patients/gallery/skinallergies.asp?item=1a |title=AAAAI - skin condition, itchy skin, bumps, red irritated skin, allergic reaction, treating skin condition |accessdate=2007-12-03 |format= |work= |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://www.webcitation.org/5uHp44ryd?url=http://www.aaaai.org/patients/gallery/skinallergies.asp?item=1a |url-status=dead }}</ref> ಅಧಿಕ. | ೫.೮ ದಶಲಕ್ಷ (ಸುಮಾರು ೧%ರಷ್ಟು ತೀವ್ರತರ ). |- | ಅನಾಫಿಲ್ಕ್ಸಸ್ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಶೀಲತೆ) | ಸುಮಾರು ೪೦ರಷ್ಟು ಸಾವುಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ವಿಷಪೂರಿತ ಕೀಟಗಳಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಸಾವುಗಳು ಪೆನ್ಸಿಲಿನ್ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಗೆ ಬಲಿ <ref name="Food"/> ಸುಮಾರು ೨೨೦ರಷ್ಟು ಅನಾಫೆಲಿಸಿಯಸ್ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಯ ವಿಪರೀತ)ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ೩ಸಾವುಗಳು,ಪ್ರತಿವರ್ಷ ವಿಪರೀತ ಅಲರ್ಜಿ.<ref>{{cite web |url=http://www.aaaai.org/patients/gallery/anaphylaxis.asp?item=1a |title=AAAAI - anaphylaxis, cause of anaphylaxis, prevention, allergist, anaphylaxis statistics |accessdate=2007-12-03 |format= |work= |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://www.webcitation.org/5uHp2tbzO?url=http://www.aaaai.org/patients/gallery/anaphylaxis.asp?item=1a |url-status=dead }}</ref>.ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ಸುಮಾರು೧೫೦ಜನರು ಪ್ರತ್ರಿವರ್ಷ ಆನಾಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಆಹಾರ ಅಲರ್ಜಿಯಿಂದ ಸಾವಿಗೀಡಾಗುತ್ತಾರೆ. | ಸುಮಾರು ೧೯೯೯ ಮತ್ತು ೨೦೦೬ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ತಿಂಗಳ ಮಗುವಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ೮೫ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರ ವರೆಗೂ ಸಾವುಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ. |- | ಜೇನು ಹುಳು ಕೀಟ | ಸುಮಾರು ೧೫%ರಷ್ಟು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಲರ್ಜಿಕ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು೩%ರಷ್ಟುಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೇ೧%ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.aaaai.org/patients/gallery/insect.asp?item=1a |title=AAAAI - stinging insect, allergic reaction to bug bite, treatment for insect bite |accessdate=2007-12-03 |format= |work= |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://www.webcitation.org/5uHp4Ecxt?url=http://www.aaaai.org/patients/gallery/insect.asp?item=1a |url-status=dead }}</ref> | ತಿಳಿದಿಲ್ಲ |- | ಔಷಧಿ ಅಲರ್ಜಿಗಳು | ಪೆನ್ಸಿಲಿನ್ ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೀವ್ರ ಗತಿಯ ಸಂವೇದನಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ೪೦೦ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. | ತಿಳಿದಿಲ್ಲ |- | ಆಹಾರದ ಅಲರ್ಜೀಸ್ | US ನ ಸುಮಾರು ೬%ರಷ್ಟು ೩ ಮತ್ತು೩.೫ರ ವಯೋಮಾನದ ಮಕ್ಕಳು ಇದರಲ್ಲಿ {{Citation needed|date=December 2008}}ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬಟಾಣಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅದೇ ತೆರನಾದ ಕಾಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ವಾಲ್ ನಟ್]], [[ಬದಾಮಿ ಕಾಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಗೋಡಂಬಿ]] ) ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ದಶಲಕ್ಷ ಇಲ್ಲವೆ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧.೧%ರಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್ ರಿಗೆ ಅಲರ್ಜಿಗೆ <ref name="Food">{{cite web |url=http://www.aaaai.org/patients/gallery/foodallergy.asp?item=1a |title=AAAAI - food allergy, food reactions, anaphylaxis, food allergy prevention |accessdate=2007-12-03 |format= |work= |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://www.webcitation.org/5uHp6IGEJ?url=http://www.aaaai.org/patients/gallery/foodallergy.asp?item=1a |url-status=dead }}</ref> ತುತ್ತಾಗುತ್ತಾರೆ. | ೫-೭% ರಷ್ಟು ಹಸುಗೂಸುಗಳು ಮತ್ತು ೧-೨% ರಷ್ಟು ವಯಸ್ಕರು. ಸುಮಾರು ೧೧೭.೩%ರಷ್ಟು ಬಟಾಣಿ ಕಾಳಿನಿಂದಾಗಿ ಅಲರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿದ್ದು ೨೦೦೧ರಿಂದ ೨೦೦೫ರ ವರೆಗೆ,ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೨೫,೭೦೦ ಜನರು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ. |- | ಬಹುವಿಧದ ಅಲರ್ಜಿಗಳು<br />(ಅಸ್ತಮಾ, ಎಸ್ಜಿಮಾ ಮತ್ತು ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಮೂಗು ಸೋರುವಿಕೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ) | ತಿಳಿದಿಲ್ಲ | ೨.೩ ದಶಲಕ್ಷ (ಸುಮಾರು ೩.೭%),ಅಂದರೆ ೨೦೦೧ ಮತ್ತು ೨೦೦೫ರ ನಡುವೆ ಒಟ್ಟು ೪೮.೯ರಷ್ಟು <ref>{{cite journal |author=Simpson CR, Newton J, Hippisley-Cox J, Sheikh A| title=Incidence and prevalence of multiple allergic disorders recorded in a national primary care database|journal=J Roy Soc Med|volume=101|issue=11|pages=558–563| year=2008| pmid= 19029357|doi=10.1258/jrsm.2008.080196}}</ref> ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆ. |} ಏನೇ ಆದರೂ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳು ಅಟೊಪಿಕ್ (ನಿರಂತರ ಅಲರ್ಜಿ) ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶಯದ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.ಆಯಾ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿನ ಸಮುದಾಯದ ಅನುವಂಶೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.ಇವು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಜನರು ವಾಸಿಸುವ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು <ref name="Bloomfield">{{cite journal |author=Bloomfield SF, Stanwell-Smith R, Crevel RW, Pickup J |title=Too clean, or not too clean: the hygiene hypothesis and home hygiene |url=https://archive.org/details/sim_clinical-and-experimental-allergy_2006-04_36_4/page/402 |journal=Clin. Exp. Allergy |volume=36 |issue=4 |pages=402–25 |year=2006 |pmid=16630145 |doi=10.1111/j.1365-2222.2006.02463.x}}</ref> ಆಧರಿಸಿದೆ. ಕೆಲವು ಆರೋಗ್ಯದ ಸೂತ್ರಗಳು ಇಂತಹ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿವೆ.ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರಾದಯಿಕ ನಿರಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅಲರ್ಜಿನ್ ಗಳು ಮನೆ ಅಥವಾ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ,ಸಮೂಹದ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ,ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿಗಳಲ್ಲಿನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಕೊರತೆಗಳು ಅಲರ್ಜಿಯ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು <ref name="Platts"/> ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ [[ಆರೋಗ್ಯದ ಸೂತ್ರ|ಆರೋಗ್ಯದ ಸೂತ್ರಗಳು]] ಯಾವಾಗಲೂ ಉತ್ತಮ ಜೀವನಮಟ್ಟವನ್ನು <ref>{{cite journal |author=Strachan DP |title=Hay fever, hygiene, and household size |journal=BMJ |volume=299 |issue=6710 |pages=1259–60 |year=1989 |pmid=2513902 |doi=10.1136/bmj.299.6710.1259 | pmc=1838109}}</ref> ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತವೆ,ಇಂತಹ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಅಲರ್ಜಿಗೆ ಬಲಿಪಶುವಾಗುವುದು ಕಡಿಮೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಲ್ ಮತ್ತು ವೈರಲ್ ಸೋಂಕುಗಳಿಂದ ದೂರ ಇರುವುದರಿಂದ ದೇಹವು T<sub>H</sub>೧ ಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ದೂರ ಇದ್ದು ತನ್ನ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.ಇಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧಯ್ತೆ <ref name="Yazdanbakhsh M, Kremsner PG, van Ree R 2002 490–4"/><ref name="Renz">{{cite journal |author=Renz H, Blümer N, Virna S, Sel S, Garn H |title=The immunological basis of the hygiene hypothesis |journal=Chem Immunol Allergy |volume=91 |issue= |pages=30–48 |year=2006 |pmid=16354947 |doi=10.1159/000090228}}</ref> ಹೆಚ್ಚು. ಆದರೆ ಸೋಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ದರದಲ್ಲಾಗುವ ಏರಿಳಿತಗಳು ಅಲರ್ಜಿಯ ಮಾನದಂಡಗಳಾಗುವುದು ಕಷ್ಟ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಲರ್ಜಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಗಳೆಂದು ವಿವರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ.ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಇಂಟೈನ್ಸಿಯಲ್ ಮೈಕ್ರೊಬಿಯಲ್ ವಾತಾವರಣ ಕೂಡಾ ಅಲರ್ಜಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವ ಕೊಡುತ್ತದೆ.ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪ್ರಕಾರದ ಕರುಳು ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಾಂಗದ ಬಗೆಗಿನ ಅಲರ್ಜಿಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಆರೋಗ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡುವವರ ಕಳಕಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ [[ಬಲಹೀನತೆ-ನೈಜ|ಬಲಹೀನತೆ-ನೈಜತೆಗೆ]] ಕಾರಣವಾಗುವ [[ಹೆಪಾಟೈಟಿಸ್ A]],''[[ಟೊಕ್ಸೊಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಗೊಂಡಿ]]'',ಮತ್ತು ''[[ಹೆಲಿಕೊಬ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಪಿಲೊರಿ]]'' (ಇದು ಕೂಡಾ ಇಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಸ್ಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಿದೆ.)ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೬೦%ರಷ್ಟು ಅಟೊಪಿಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.ಪರಾವಲಂಬಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ್ ಸೋಂಕುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಅಸ್ತಮಾ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ ಕಾಣುವ ಸಾಧಯ್ತೆ <ref>{{cite journal |author=Matricardi PM, Rosmini F, Riondino S, ''et al'' |title=Exposure to foodborne and orofecal microbes versus airborne viruses in relation to atopy and allergic asthma: epidemiological study | journal=BMJ |volume=320 |issue=7232 |pages=412–7 |year=2000 |pmid=10669445| doi = 10.1136/bmj.320.7232.412 | pmc=27285}}</ref><ref>{{cite journal |author=Masters S, Barrett-Connor E |title=Parasites and asthma--predictive or protective? |journal=Epidemiol Rev |volume=7 |issue= |pages=49–58 |year=1985 |pmid=4054238 |doi=}}</ref> ಇರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸೋಂಕುಗಳು ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ.ಅಂದರೆT<sub>H</sub>೧/T<sub>H</sub>೨ ಇದರ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನೂ ಅದು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ <ref name="Sheikh"/> ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಾಗ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೂ ಸಹ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಅಂದರೆ [[ಎಂಡೊಟಾಕ್ಸಿನ್]] ಗಳು,ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಲ ತೋಟದ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣಗಳಿಗೆ ಹೊಂದದ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಇಂತಹಗಳೆಡೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣ <ref name="Sheikh">{{cite journal |author=Sheikh A, Strachan DP |title=The hygiene theory: fact or fiction? |journal=Curr Opin Otolaryngol Head Neck Surg |volume=12 |issue=3 |pages=232–6 |year=2004 |pmid=15167035 |doi=10.1097/01.moo.0000122311.13359.30}}</ref> ಮಾಡುತ್ತವೆ. == ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶೇಷತೆ == [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಲರ್ಜಿ ಅಂಡ್ ಇಮ್ಮುನೊಲ್ಲಾಜಿ(ABAI)ಯ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ವೈದ್ಯರು ಈ ವಿಷಯ ಕುರಿತಂತೆ ಸಂಪೂರಣ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಯೋಜನೆಗಳ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಕುಶಲತೆ,ಜಾಣ್ಮೆ,ವಿಷಯದ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನ,ರೋಗಿಗಳ ಕಾಳಜಿ ಅವರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲರ್ಜಿ ಮತ್ತುರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವುದು ಅಲ್ಲಿನ ವೈದ್ಯರ <ref>{{cite web |url=http://www.abai.org/training.asp |title=ABAI: American Board of Allergy and Immunology}}</ref> ವಿಶೇಷತೆಯೆನಿಸಿದೆ..ಓರ್ವ '''ಅಲರ್ಜಿಸ್ಟ್ -ಇಮ್ಮುನೊಲೊಜಿಸ್ಟ್''' ಎಂದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಲರ್ಜಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಮಾ ಹಾಗು ಇತರೆ ಅಲರ್ಜಿ ರೋಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ನಿಗಾ ವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲರ್ಜಿಸ್ಟ್ -ಇಮ್ಮುನೊಲೊಜಿಸ್ಟ್ ಎನಿಸ್ಕೊಳ್ಳಲು ಕನಿಷ್ಟ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ಆತ ತರಬೇತಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದವಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಆತ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.(ಆಗ ಮಾತ್ರ ಆತ ಇಂಟರ್ನಿಷ್ಟ್ ಪಿಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ )ಆಗಿ ಕರೆಯಲಪಡುತ್ತಾನೆ. ಒಮ್ಮೆ ಈ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ವೈದ್ಯರು ಅಮೆರಿಕನ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಪಿಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್(ABP) ಅಥವಾ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ನಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ (ABIM)ಗಳಿಂದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದು ವಿಶೇಷ ವೈದ್ಯನೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲರ್ಜಿ-ಇಮ್ಮುನೊಲೊಜಿ ಉಪವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನಿಷ್ಟ್ಸ್ ಅಥವಾ ಪಿಡಿಯಾಟ್ರಿಸಿಯನ್ಸ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಮತ್ತೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಫೆಲೊಶಿಪ್ ಅಥವಾ ಅಲರ್ಜಿ-ಇಮ್ಮುನೊಲೊಜಿ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ABAIನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಪಡೆದಿರುವ ಅಲರ್ಜಿಸ್ಟ್ -ಇಮ್ಮುನೊಲೊಜಿಸ್ಟ್ ಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಪ್ರಮಾಣಿಕೃತ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಲರ್ಜಿ ಅಂಡ್ ಇಮ್ಮುನೊಲೊಜಿ(ABAI)ಯ ಫೆಲೊಶಿಪ್ ನೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ನ್ನು <ref>{{cite web |url=http://www.aaaai.org/media/resources/allergist.asp |title=AAAAI - What is an Allergist? |access-date=2010-05-13 |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://www.webcitation.org/5uHp3JDDM?url=http://www.aaaai.org/media/resources/allergist.asp |url-status=dead }}</ref> ಆರಂಭಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] ನಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿಯು ಒಂದು [[ಜನರಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್]] ಅಥವಾ [[ಪಿಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್]] ನ ವಿಶೇಷ ಉಪವಿಭಾಗವೆನಿಸಿದೆ. ([[MRCP]] ಅಥವಾ [[MRCPCH|MRCPCHಗಳಲ್ಲಿಕ್ರಮವಾಗಿ]] ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಈ ವೈದ್ಯರು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ,[[ಸ್ಪೆಸಿಯಾಲಿಸ್ಟ್ ರಜಿಸ್ಟ್ರಾರರ್]] ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ಜನರಲ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕೌನ್ಸಿಕಲ್]] ಸ್ಪೆಸಿಯಾಲಿಸ್ಟ್ ರಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. [[ಇಮ್ಮುನೊಲೊಜಿಸ್ಟ್]] ಗಳು ಹಲವಾರು ಅಲರ್ಜಿಗಳನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀದುವ ಮೂಲಕ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಾರೆ. [[ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಿಜಿಸಿಯನ್ಸ್]] ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಒಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ UKನಲ್ಲಿನ ವೈದ್ಯರು ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಟೀಕೆಗಳೂ <ref>ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಿಜಿಸಿಯನ್ಸ್ (೨೦೦೩). ''ಅಲರ್ಜಿ: ದಿ ಅನ್ ಮೆಟ್ ನೀಡ್ ''. ಲಂಡನ್, UK: ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಿಜಿಸಿಯನ್ಸ್. ISBN ೧-೮೬೦೧೬-೧೮೩-೯. {{PDFlink|[http://www.rcplondon.ac.uk/pubs/contents/81e384d6-0328-4653-9cc2-2aa7baa3c56a.pdf PDF version]|1.03&nbsp;[[Mebibyte|MiB]]<!-- application/pdf, 1089174 bytes -->}}</ref> ಇವೆ. ಸುಮಾರು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ [[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್]] ಉಪಸಮಿತಿಯು ಸಭೆಯೊಂದನ್ನು ಕರೆಯಿತು.ಇದು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ವರದಿ ನೀಡಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅಲರ್ಜಿ ಉಪಶಮನದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಅಷ್ಟಾಗಿ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ."ಅಲರ್ಜಿ ಸೋಂಕುರೋಗ"ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವಂತೆ ಹಲವಾರು ಶಿಫಾರಸುಗಳು <ref>{{cite book |author=House of Lords - Science and Technology Committee |title=Allergy - HL 166-I, 6th Report of Session 2006-07 - Volume 1: Report |year=2007 |publisher=TSO (The Stationery Office) |location=London, UK |isbn=0104011491|url= http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200607/ldselect/ldsctech/166/16602.htm}}</ref> ಜಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಇನ್ ಫ್ಲೇಮೇಶನ್]] * [[ಬಾಸ್ಫಿಲ್ ಆಕ್ಟಿವೇಶನ್]] * [[ಅಲರ್ಜಿನ್]] * [[ಅಫಿಲ್ಯಾಕಿಸಸ್]] * [[ಹೈಪರ್ ಸೆನ್ ಸಿಟಿವಿಟಿ]] * [[ಹೈಪೊಅಲರ್ಜನಿಕ್]] * [[ಇಮ್ಮ್ಯುನೊಗ್ಲೊಬುಲಿನ್ E]] * [[ಆಂಟಿಬಾಡಿ]] * [[ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಸೆನ್ ಸಿಟಿವಿಟಿ]] * [[ಒರಲ್ ಅಲರ್ಜಿ ಸಿಂಡ್ರೊಮ್]] * [[ಉರ್ಟಿಕೇರಿಯಾ]] * [[ಮೆಡಿಕಲ್ ಟಾಟೂ]] ===ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ=== *[https://kannada.boldsky.com/health/wellness/allergy-basic-information-you-kneed-know/articlecontent-pf113877-021717.html ಅಲರ್ಜಿ ಬಗ್ಗೆ ಈ ವಿಷಯಗಳು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿ By Arshad Hussain| Updated: Saturday, March 28, 2020,] *[https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%85%E0%B2%B2%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%B9%E0%B2%B2%E0%B2%B5%E0%B3%81-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%A3 ಅಲರ್ಜಿಗೆ ಹಲವು ಕಾರಣ - ಡಾ. ಜ್ಯೋತಿ Updated: 18 ಜೂನ್ 2016] *[https://zeenews.india.com/kannada/health/effective-home-remedies-for-vaginal-irritation-21866 ತುರಿಕೆ- ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯವಾದರೂ, ನೀವು ಮೊದಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಮನೆಮದ್ದುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. Dec 31, 2019,] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.aaaai.org ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಅಲರ್ಜಿ, ಅಸ್ತಮಾ & ಇಮ್ಮ್ಯುನೊಲಾಜಿ] * [http://www.aanma.org ಅಲರ್ಜಿ & ಅಸ್ತಮಾ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ಮದರ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಸ್ತಮೆಟಿಕ್ಸ್] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Allergic conditions}} {{Consequences of external causes}} {{Hypersensitivity and autoimmune diseases}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಣಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಲರ್ಜೊಲಾಜಿ]] [[ವರ್ಗ:ರೋಗರಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಉಸಿರಾಟ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಮಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ವಿಧಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]] 4poadbas24rtm9hq6dqfca1r9zpvjri 0 23573 1434953 1434036 2026-10-30T04:39:24Z Stephan1000000 102388 1434953 wikitext text/x-wiki {{About|the television series|similarly titled works|Gray's Anatomy (disambiguation)}} {{Infobox television | show_name = Grey's Anatomy | image = [[File:Greysanatomy-title.jpg|280px]] | caption = | genre = [[Medical drama]] | creator = [[Shonda Rhimes]] | starring = [[Ellen Pompeo]]<br />[[Sandra Oh]]<br />[[Katherine Heigl]]<br />[[Justin Chambers]]<br />[[T.R. Knight]]<br />[[Chandra Wilson]]<br />[[James Pickens, Jr.]]<br />[[Kate Walsh (actor)|Kate Walsh]]<br />[[Sara Ramírez]]<br />[[Eric Dane]]<br />[[Chyler Leigh]]<br />[[Brooke Smith (actress)|Brooke Smith]]<br />[[Kevin McKidd]]<br />[[Jessica Capshaw]]<br />[[Kim Raver]]<br />[[Isaiah Washington]]<br />[[Patrick Dempsey]] | narrated = [[Ellen Pompeo]] (most episodes)<br />[[Sandra Oh]]<br />[[Katherine Heigl]]<br />[[Justin Chambers]]<br />[[T.R. Knight]]<br/>[[Chandra Wilson]]<br />[[James Pickens, Jr.]]<br />[[Kevin McKidd]]<br />[[Patrick Dempsey]] | theme_music_composer = [[Psapp]] | opentheme = "[[#Music|Cosy in the Rocket]]" | country = United States | language = [[ಆಂಗ್ಲ|English]] | num_seasons = 23 | num_episodes = 469 <!-- (as of October,29 2026) --> | list_episodes = List of Grey's Anatomy episodes | executive_producer = Shonda Rhimes<br />[[Betsy Beers]]<br />[[Mark Gordon]]<br />[[Krista Vernoff]]<br />[[Rob Corn]]<br />[[Mark Wilding]] | location = [[Los Angeles]] | runtime = 43 minutes | network = [[American Broadcasting Company|ABC]] | picture_format = [[480i]] ([[SDTV]])<br />[[720p]] ([[HDTV]]) | audio_format = [[Stereo]], [[Dolby Digital|Dolby Digital 5.1]] | first_aired = {{Start date|2005|3|27}} | last_aired = present | related = ''[[Private Practice (TV series)|Private Practice]]'' | website = http://abc.go.com/shows/greys-anatomy }} '''''ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ (ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ)'' ''' ವು ಅಮೆರಿಕನ್ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಾಟಕ]],[[ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಸರಣಿಗಳಾ]]ಗಿದೆ. ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸೆ ಮರ್ಸಿ ವೆಸೃ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿನ (ಈ ಮೊದಲು ಇದು [[ಸೀಟಲ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]] ನಲ್ಲಿ ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಗಿತ್ತು)ಇದು [[ಕಲಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ]]ಗಳ,[[ನಿವಾಸಿಗಳ]] ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಶ್ವಸನೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಕಥೆಯೆನಿಸಿದೆ. [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮೂಲ ಧಾರಾವಾಹಿ]],"[[ಎ ಹಾರ್ಡ್ ಡೇಸ್ ನೈಟ್]] "ಇದು ಮಾರ್ಚ್ 27,2005 ರಲ್ಲಿ[[ABC]]ಮೇಲೆ ಇದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡಿತು,ಇದುವರೆಗೆ ಐದು (ಋತು)ಕಾಲಾವಧಿಗೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ;ಆರನೆಯದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24,2009ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದೆ. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ಬಹುದ್ದೇಶದಿಂದ ''ಗ್ರೆಯ್ ನ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ'' ಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿರುವ ನಟರ ವರ್ಗವನ್ನು ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಅವಧಿಯ ವರೆಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಲಾಗಿದೆ,ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ವಸಂತಕಾಲದ 2012ದ ವರೆಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿ ಪ್ರದರ್ಶನವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಮಧ್ಯಾವಧಿಯ ಬದಲಾವಣೆ]] ಮೂಲಕ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ತನ್ನ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿತು.[[ಕಾನೂನು ವಿಷಯದ ನಾಟಕ ]]''[[ಬಾಸ್ಟನ್ ಲೀಗಲ್]]'' ಬದಲಾಗಿ ಇದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತಲ್ಲದೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.ಇದರ ಮೊದಲ ಧಾರಾವಾಹಿ ಭಾಗವು ಸುಮಾರು 16.25ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿತ್ತು;ಹೀಗೆ ಕಂತಿನ ಅವಧಿಗೆ ಅದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 22.22 ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು <ref>{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=March 29, 2005|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=032905_05|title= Weekly Program Rankings|accessdate=2009-07-01}}</ref><ref>{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=May 24, 2005|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052405_04|title= Weekly Program Rankings|accessdate=2009-07-01}}</ref> ಆಕರ್ಷಿಸಿತ್ತು. ಎರಡು [[ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು[[ಗೊಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಅದು ಟೀವಿಯ [[ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಸಾರವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಸರಣಿ ಎನಿಸಿದೆ. ==ನಿರ್ಮಾಣ== === ಹೆಸರು=== ಇದರ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಈ ''ಗ್ರೆಯೆಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ''ಕಾಂಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ '' ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು,ಆದರೆ ಹಾಗೆ <ref>{{cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?date=02/04/05&id=6822|title=Breaking News - Development Updates: February 4|last=Staff writer|date=February 4, 2005|work=The Futon Critic|accessdate=2009-07-01}}</ref> ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ''ಗ್ರೆಯ್ ನ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ನಾಟಕವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಮೇಲಿನ ''[[ಗ್ರೆಯ್ ನ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ ]]'' ಎಂಬುದು ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸದ್ಯದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ "''ಹೆನ್ರಿ ಗ್ರೆಯ್ ನ ಅನ್ಯಾಟಮಿ ಆಫ್ ದಿ ಹ್ಯೂಮನ್ ಬಾಡಿ"'' ಎಂದು ಪ್ರಕಟನೆಯಾಗಿದೆ.ಇದು 40ನೆಯ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಂಪುಟವಾಗಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದಿದೆ.ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1858ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟನೆ ಕಂಡ [[ಹ್ಯೂಮನ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ]]ಯು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. "ಗ್ರೇ"ನಿಂದ ಗ್ರೆಯ್ ಗೆ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ಇದರ ಉಲ್ಲಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರಧಾರಿ ಮೆರ್ಡಿತ್ ಗ್ರೆಯ್ ಎನ್ನಬಹುದು. ===ತಾಣಗಳು=== ಈ ಸರಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಫಿಶರ್ ಪ್ಲಾಜಾವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.ಅಲ್ಲಿನ ಮಿಡಿಯಾ ಕಂಪನೆ [[ಫಿಶರ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಫಿಶರ್ ನ [[ABC]]ಗಳು[[KOMO]] ಆಧೀನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.(ಚಾನಲ್ 4/1000 AM/97.7 FM)ಗಳು ಇದರ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿವೆ.ಸೀಟಲ್ಲಿನ ರೇಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಟೆಲೆವಿಜನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ;ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭಾಗವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಏರ್ ಅಂಬ್ಯುಲನ್ಸ್]] ಗಳು[[KOMO-TV]]ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವ [[ಹೆಲಿಪ್ಯಾಡ್]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ [[ಸ್ಪೇಸ್ ನೀಡಲ್]] ದಿ [[ಸೀಟಲ್ ಮೊನೊರೈಲ್ವೆ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರಾಂತ ಗುರುತುಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದವು. ಆದರೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಒಳಭಾಗದ ದೃಶ್ಯವು ಸೀಟಲ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದಲ್ಲ.ಇವುಗಳನ್ನು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[ನಾರ್ತ್ ಹಿಲ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿರುವ VA ಸೆಪುಲ್ವೇದಾ ಅಂಬ್ಯುಲೇಟರಿ ಕೇರ್ ಸೆಂಟರ್ <ref>''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಸೀಜನ್ 1 DVD ಕಾಸ್ಟ್ ಕಾಮೆಂಟ್ರಿ</ref> ನಲ್ಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಮೆರೆಡಿತ್ ನ ಮನೆ ಮನೆಯನ್ನು ಸೆಟ್ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ,ಆದರೆ ಮನೆಯ ಒಳದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸೀಟಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ನಾರ್ತ್ ಹಿಲ್ಸ್ ನ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣವಾಗಿದೆ. === ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೆ ಏರಿಕೆ=== ಈ ಕುರಿತಂತೆ ABC ಪ್ರಕಟನೆ ಹೊರಡಿಸಿ ''ಗ್ರೆಯ್ ನ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ [[ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್]] ಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಫೆಬ್ರವರಿ5,2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ <ref name="zap2it2005">[http://tv.zap2it.com/tveditorial/tve_main/1,1002,271%7C98318%7C1%7C,00.html "'ಅನ್ಯಾಟಮಿ' ಲೆಸ್ಸನ್ ಫಾಲೊಸ್ ಆನ್ ಸೊಪರ್ ಬೌಲ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071105060804/http://tv.zap2it.com/tveditorial/tve_main/1,1002,271%7C98318%7C1%7C,00.html |date=2007-11-05 }} Zap2It, ಆಕ್ಟೋಬರ್ 31, 2005.</ref> ಕಂಡಿತು. ಈ ವಿಶೇಷ ಸರಣಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಸುಮಾರು 38.1ದಶಲಕ್ಷ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಎಳೆದು ತಂದಿತು. ಈ ಪ್ರಸಾರ ಜಾಲವು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಅನುಕೂಲಕರ ಪ್ರಸಾರ ಅವಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೂ ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿತು''[[.ಡೆಸ್ಪರೇಟ್ ಹೌಸ್ ವೈವ್ಸ್]]'' ನೊಂದಿಗೆ 2006ರಲ್ಲಿನ [[CBS]]ನ ರೇಟಿಂಗ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಬಸ್ಟರ್ ನೊಂದಿಗೆ ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' ಹೋಲಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ತೆರನಾದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಸಾರಾವಧಿ ಕುರಿತಾದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ತೆರಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಆದರೂ ''CSI'' ಗಿಂತ 3 ದಶಲಕ್ಷ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ''CSI'' ಹೀಗೆ 2006ರಿಂದ 2009ರವರೆಗೆ ''ಗ್ರೆಯ್ ನ'' ನ್ನು ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಹಾಕಿತು. ===ಸಂಗೀತ=== ಸಂಗೀತಭರಿತ ಹಾಡುಗಳಿಂದಾಗಿ ''ಗ್ರೆಯ್ ನ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಸರಣಿಯು ತನ್ನ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆಯಿತು. ಗ್ರೆಯ್ ನ ಅನ್ಯಾಟಮಿಯಲ್ಲಿ[[Psapp ಪಾಸಪ್]]ನ ಹಾಡು "ಕೊಸಿ ಇನ್ ದಿ ರಾಕೆಟ್ "ಈ ಸರಣಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹಾಡಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ತುಣುಕುಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಸರಣಿಯ ಮೊದಲಿಗೆ [[ದಿ ಪೊಸ್ಟಲ್ ಸರ್ವಿಸಿಸ್]] ನ ಹಾಡು "[[ಸಚ್ ಗ್ರೇಟ್ ಹೈಟ್ಸ್]] "ನ್ನು ABCಯ ಮುಖಾಂತರ ಕೆಲಭಾಗವನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.ಹೀಗೆ ಸರಣಿ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಇದು ಹಾಡುಗಳ ಯಶಸ್ವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು,ಇನ್ನುಳಿದ ಹಾಡುಗಳೆಂದರೆ [[ಸ್ನೊ ಪ್ಯಾಟ್ರೊಲ್]] ನ "[[ಚೇಸಿಂಗ್ ಕಾರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ದಿ ಫ್ರೇ]] ನ "[[ಹೌ ಟು ಸೇವ್ ಎ ಲೈಫ್]] "ಇತ್ಯಾದಿ. [[ಚೇಸಿಂಗ್ ಕಾರ್ಸ್]] ನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನ ವಿಡಿಯೊ ಕ್ಲಿಪ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. "[[ಹೌ ಟು ಸೇವ್ ಲೈಫ್]] "ನ್ನು ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಕರ ವಿಡಿಯೊ ಆಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ತೋರಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಬ್ರಾಂಡಿ ಕಾರ್ಲಿಲೆ]] ನ "[[ದಿ ಸ್ಟೊರಿ ]]" ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಟ್ ಕೆರ್ನಿ]] ಯ "[[ಬ್ರೀದ್ ಇನ್, ಬ್ರೀದ್ ಔಟ್ ]]" ಗಳು ಕೂಡಾ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದವು.. ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಅದರ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ಅದರ ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಕಥೆಯ ಸಾರವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಅದರ ಕಥಾಸೂತ್ರವನ್ನು ಹಾಗು ಅದು ನೀಡುವ ನೈತಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಧ್ವನಿಗಳ ಮೂಲಕ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಪ್ರಾರಂಭಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಕೆಲ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯಲ್ಲಿನ ಕಲಾವಿದರ ಬಳಗವೆಂದರೆ; [[ರಿಲೊ ಕಿಲೆಯ್ ]], [[ಗ್ರೆಗ್ ಲಾಸ್ವೆಲ್ ]], [[ಮೆಟ್ರಿಕ್ ]], [[ಲಿಟ್ಟಲ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ]], [[ಜೊಂಟ್ ]], [[ಮೆಕೊ ]], [[ಗೊಮೆಝ್ ]], [[ಅಡೆಲೆ ]], [[ಬೆಕ್ ]], [[ಟೆಗಾನ್ ಮತ್ತು ಸಾರಾ ]], [[ದಿ ಬಾಯ್ ಲೀಸ್ಟ್ ಲೈಕ್ಲಿ ಟು ]], [[ನೊವೆಲ್ಲೆ ವ್ಯಾಗ್ಯು ]], [[ಕಾಟೆ ಹಾವ್ನೆವಿಕ್ ]], [[ರೊಯಿಸಿನ್ ಮರ್ಫಿ ]], [[ಗೆಮ್ಮಾ ಹೇಸ್ ]], [[ಸ್ನೊ ಪ್ಯಾಟ್ರೊಲ್]], [[ಕಾನ್ಯೆ ವೆಸ್ಟ್ ]], [[ಇಂಟರ್ ಪೊಲ್ ]], [[ಇದಾ ಮಾರಿಯಾ ]], [[ಮಾರಿಯಾ ಟೇಲರ್ ]], [[ಮ್ಯಾಟ್ ಕಿರ್ನೆಯ್ ]], [[ಥ್ರೀ ಡೇಸ್ ಗ್ರೇಸ್ ]], [[ಥರ್ಟೀನ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ]], [[ಮೆಡೆಸ್ಕಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ &amp; ವುಡ್]], [[ಇಂಗ್ರಿಡ್ ಮೈಕಲ್ ಸನ್ ]], [[ಜೊಶು ರಾಡಿನ್ ]], [[ಜೆಮ್ ]], [[ಬ್ರಾಂಡಿ ಕಾರ್ಲಿಲೆ ]], [[ಅನ್ಯಾ ಮರಿನಾ ]], [[ಎರಿನ್ ಮ್ಯಾಕರ್ಲಿ ]], [[ಡಫ್ಫಿ ]], [[ಕೊರಿನೆ ಬೈಲ್ ರೇ ]], [[ಕ್ರಿಸ್ ಗಾರ್ನೆಯು ]], [[ಡೆವಿಕ್ಸ್ ]], [[KT ಟನ್ ಸ್ಟಾಲ್ ]], [[ಸಿಯಾ ]], [[ಅನ್ನಾ ನಾಲಿಕ್ ]], [[ಎಮಿಲಿಯಾನಾ ಟೊರಿನಿ ]], [[ಟೇಲರ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್ ]], [[ಸ್ಯಾಂಟಿ ಗೊಲ್ಡ್ ]], [[ಕೊಲ್ಡ್ ಪ್ಲೆ ]], [[ಲಿಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲೆನ್ ]], [[ಜೊನ್ ಫೊರ್ಮ್ಯಾನ್ ]], [[ಕೆಂಡಾಲ್ ಪಯ್ನೆ ]], [[ಟೈರೊನ್ ವೆಲ್ಸ್ ]], [[ರೆಗಿನಾ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೊರ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿಸ್ಸಿ ಹಿಗ್ಗಿನ್ಸ್ ]], [[ಉತ್ತರ ರಾಜ್ಯ]] ಇತ್ಯಾದಿ ===ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ (ಒಂದು ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ)=== {{Main|Private Practice (TV series)}} ಫೆಬ್ರವರಿ 21, ''[[:The Wall Street Journal]]'' 2007,ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರದಿಯಂತೆ ABC ಯು ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯನ್ನು ಆಡಿಸನ್ ಮೊಂಟ್ಗ್ಯಾಮರಿಯ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅದರ [[ಫಲಿತಾಂಶ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ''ಕೈಹಾಕಿತು''. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು,ಇದನ್ನು [[ಬ್ಯಾಕ್ ಡೋರ್ ಪೈಲೆಟ್]] (ಪ್ರಧಾನ ಕಥಾನಕದ ಹೆಚ್ಚಳ)ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ABCಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ ]]'' ಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪಡೆದು ಅದರ ಮೇ11,2007ರ ಸರದಿಗಾಗಿ ಕಾದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಸರಣಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಒಂಬತ್ತು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು 2007ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ9.00/ಈಸ್ಟರ್ನ್ 8:00ರಾತ್ರಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಅಂದರೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26,2007ರಂದು [[ABC]]ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾರ ಕಂಡಿತು.ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇದರ ''[[ಡಾನ್ಸಿಂಗ್ ಉಯಿತ್ ದಿ ಸ್ಟಾರ್ಸ್]]'' ನ ಚೊಚ್ಚಿಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಸರಣಿಗಳಾದ ''[[ಡರ್ಟಿ ಸೆಕ್ಸಿ ಮನಿ ]]'' ಕುರಿತಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸರಣಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತಿತ್ತು. ''[[ಪುಶಿಂಗ್ ಡೈಸಿಸ್]]'' ಮೂರನೆಯ ಹೊಸ ಸರಣಿ ಕೂಡಾ ಸಂಜೆ ಪ್ರೈಮ್ ಟೈಮ್ ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಕ್ಟೊಬರ್ 3,2007ರಲ್ಲಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು'' ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ '' <ref>[http://abcmedianet.com/specials/upfront07/docs/upfront07.pdf], ABC ಮಿಡಿಯಾನೆಟ್, ಮೇ 15, 2007</ref> ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿಯನ್ನು ಸರದಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತ್ತು, ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರಣಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ರೇಟಿಂಗ್ ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುದಲ್ಲದೇ ಇಡೀ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ABCಯ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲೇ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ''ಪ್ರಾವೈಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್'' ಸರಣಿಗೆ ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನುWGA ನ ಧರಣಿಯಿಂದಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿನ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯನ್ನು ಕೆಲಕಾಲ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಈ ಧರಣಿಯ ನಂತರ ABC ಯು ''ಪ್ರೈವೆಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ '' ನ್ನು ಹೊಸ ಧಾರಾವಹಿಗಳ ಆಗಮನದ ನಂತರ 2008-2009ರಲ್ಲಿ ಪುನ: ಆರಂಭಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.ತನ್ನ ಪ್ರೈಮ್ ಟೈಮ್ ಅವಧಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಇನ್ನುಳಿದ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಬುಧವಾರದ ಸಂಜೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಂತೆ ಅದು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. ಈ ಮೂರೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನ ಅಕ್ಟೊಬರ್ 1,2008ರ ಪ್ರಧಾನ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು ==ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳು== {{Main|List of characters from Grey's Anatomy}} ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವೈದ್ಯಕೀಯದ ಇಂಟರ್ನಿಗಳು,ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತುಹಲವಾರು ವೈದ್ಯರು,ಇವರು ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ಇಂಟರ್ನಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ನೆರವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಈ ಶೊದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು "[[ಬಣ್ಣ ರಹಿತ ಪಾತ್ರ ಹಂಚಿಕೆ]]" ಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚನೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದಾರೆ,ಇದರಿಂದಾಗಿ ಯಾವಿದೇ ಜನಸಮೂಹದ ವಿಭಜನೆ ಅಥವಾ ಭೇದಭಾವಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕ್ಡಿಮೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಕಳಂಕದ ಯಾವುದೇ ಅ6ಶಗಳಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ [[ಶೊಂದಾ ರಿಮ್ಸ್]] ನ ವಿವಿಧತೆಯ ಕನಸನ್ನು ಇಲ್ಲಿ <ref>[https://www.nytimes.com/2005/05/08/arts/television/08foge.html?pagewanted=print 'ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ' ಗೋಸ್ಸ್ ಕಲರ್ ಬ್ಲೈಂಡ್ ], ''ದಿ ನಿವ್ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮೇ 8, 2005</ref> ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಐದು ಪಾತ್ರಗಳ ಪರಿಚಯವು ಹೊಸಮುಖಗಳಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಅವುಗಳೆಂದರೆ; [[ಮೆರೆಡಿತ್ ಗ್ರೆಯ್]] ([[ಎಲ್ಲೆನ್ ಪೊಂಪಿಯೊ ]]), [[ಅಲ್ಕ್ಸ್ ಕರೆವ್]] ([[ಜಸ್ಟಿನ್ ಚೇಂಬರ್ಸ್ ]]), [[ಜಾರ್ಜ್ ಒ'ಮಲ್ಲೆಯ್]] ([[ಟಿ. ಆರ್. ನೈಟ್]]), [[ಇಜ್ಜೆ ಸ್ಟಿವೆನ್ಸ್]] ([[ಕಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ ]]) ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಯಾಂಗ್]] ([[ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್]]). ಅವರು ಈ ಸರಣಿಯನ್ನು ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಲಿಕಾ ಅಥವಾ ಕಲಿಕಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು,ಅವರ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಂತರ [[ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]] ಗೆ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಮಿರಾಂಡಾ ಬೈಲೆಯ್ ]]([[ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್]] )ಓರ್ವ ಜನರಲ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕನಾಗಿ ನಂತರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಖಾಯಮ್ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಕ]]ನಾಗಿ ಸಂದರ್ಶಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರಿಚರ್ಡ್ ವೆಬ್ಬರ್ ([[ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿಕೆನ್ಸ್,ಜೂ.]])ಈತನಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಮೆರಿಡಿತ್ ಚಿಕ್ಕವಳಿರುವಾಗ ಅವಳ ತಾಯಿ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ ವೆಬ್ಬರ್ ನಲ್ಲಿರುವವರೆಂದರೆ (ಕೆಲಸಗಾರರು) {0ಕಾರ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತ ವೈದ್ಯರು {/0}ಗಳು [[ಡೆರೆಕ್ ಶ್ಫೆರ್ಡ್]] ([[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪೆಸಿಯ್ ]]) ಮತ್ತು[[ಪ್ರೆಸ್ಟನ್ ಬುರ್ಕೆ]] ([[ಇಸೈಹ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ]]), ಈತ who specialize in [[ನರಮಂಡಲದ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರೊರ್ಯಾಸಿ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾನೆ.. ಡೆರೆಕ್ ಮೆರೆಡಿತ್ ನ ಪ್ರೆತಿ ಎಂದು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಆಗ ಪ್ರೆಸ್ಟನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರದರ್ಶನದ ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದವರೆಂದರೆ [[OB/GYN]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಸವ ನಂತರದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ]] [[ಆಡಿಸನ್ ಮೊಂಟ್ಗೊಮೆರಿ]] ([[ಕಾಟೆ ವಾಲ್ಶ್ ]]), [[ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸರ್ಜನ್]] [[ಮಾರ್ಕ್ ಸ್ಲೊವನ್]] ([[ಎರಿಕ್ ಡೇನ್ ]]), [[ಕೀಲು-ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಕ]] [[ಕ್ಯಾಲಿ ಟೊರೆಸ್]] ([[ಸಾರಾ ರಾಮಿರೆಜ್ ]])..ಆಡಿಸನ್ ಡೆರೆಕ್ ನ ಪತ್ನಿ ಆಕೆ ಸೀಟಲ್ ಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ಆತನೊಂದಿಗಿನ ಮರುಬೆಸುಗೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಾರ್ಕ್ ಡೆರೆಕ್ ನ ಈ ಹಿಂದಿನ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಆಡಿಸನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಆತನ ಮದುವೆಗೆ ಕುತ್ತು ಬರುತ್ತದೆ..ಕ್ಯಾಲೆಯು ಜಾರ್ಜ್ ಗಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿ ಅವಳು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳಾದರೂ ನಂಟರ ವಿಚ್ಛೇದನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಆಡಿಸನ್ ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುತ್ತಾಳೆ,ಅದೇ ರೀತಿ ಕಾಟೆ ವಾಲ್ಶ್ ''[[ಪ್ರೈವೆಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ನತಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾಳೆ,ಆದರೆ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ.'' ಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಗಾಗ ಅತಿಥಿ ನಟಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನಿ [[ಲೆಕ್ಸಿ ಗ್ರೆಯ್]] ([[ಚಿಲೆರ್ ಲೇಘ್]] )ಮೆರಿಡಿತ್ ನ ಸಹೋದರಿ. ಆಕೆ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಜಾರ್ಜ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳಸಿದಳು ಈ ಋತುವಿನ ಐದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ,ಮಾರ್ಕ್ ಸ್ಲೋಯನ್ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಋತುವುನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ಟೆನ್ ಬರ್ಕೆನ ನಿರ್ಗಮನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾಳನ್ನು ಸರನಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಸ್ ಸರ್ಜನ್ [[ಎರಿಕಾ ಹ್ಯಾನ್]] ([[ಬ್ರೂಕ್ ಸ್ಮಿತ್]] )ಈ ಪಾತ್ರವು ಎರಡು ಮತ್ತು ಮೂರರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ,ಕ್ಯಾಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಆತ ಪ್ರೇಮದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸರಣಿಯ ಐದನೆಯ ಭಾಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಡಾ.ಎರಿಕಾ ಹಾನ್ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿದಳು;ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಆಕೆ ಕ್ಯಾಲಿ ಹಾಗು ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ವೈದ್ಯರ ಜೊತೆಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಬೆಳಿಸಿಕೊಂಡದ್ದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಎರಡು ಹೊಸ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು:[[ಟ್ರಾಮಾ ಸರ್ಜನ್]] [[ಒವನ್ ಹಂಟ್]] ([[ಕೆವಿನ್ ಮ್ಯಾಕಿಡ್]] )ಮತ್ತು [[ಪಿಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಸರ್ಜನ್ ]][[ಅರಿಜೊನ್ ರಾಬಿನ್ಸ್ ]]([[ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಕ್ಯಾಪ್ಶಾವ್]] ಇತ್ಯಾದಿ. ಒವನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾನೊಂದಿಗೆ ಅರಿಜೊನ್ ಕ್ಯಾಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮಾಂಕುರವಾಯಿತು. ಐದನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುವ ಪಾತ್ರವೆಂದರೆ [[ಡಾ.ಸ್ಯಾಡೆ ಹ್ಯಾರಿಸ್]] ([[ಮೆಲಿಸ್ಸಾ ಜಾರ್ಜ್]] )ಈತ ಮೆರ್ಡಿತ್ ಜೊತೆಗೆ ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲೇ ಗೆಳೆತನ ಮಾಡಿದ್ದ. ಆಕೆ ಲೆಕ್ಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಬೆಸೆಯುತ್ತಾಳಲ್ಲದೇ ಸಂಭವನೀಯ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೊಂದುವರೆಸುತ್ತಾಳೆ. ಸ್ಯಾಡಿಯನ್ನು ಸರಣಿಯ ನಿರಂತರ ಕಲಾವಿದರೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿತ್ತು,ಆದರೆ ಅವಳ ಒಪ್ಪಂದ ನವೀಕರಣವಾಗದೇ ಹೋಯಿತಲ್ಲದೇ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಶೊದಿಂದ ತೆಗೆದು <ref>{{Cite web |url=http://tvwatch.people.com/2009/01/13/melissa-george-it-was-my-choice-to-leave-greys/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2012-05-21 |archive-url=https://www.webcitation.org/67paWRGfU?url=http://www.people.com/people/article/0,,20422900.html |url-status=dead }}</ref> ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆರನೆಯ ಅವಧಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು:ಆತನ ದುರಂತ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಡಾ.ಜಾರ್ಜ್ ಒ ಮ್ಯಾಲ್ಲಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಕಿತ್ತುಹಾಕಲಾಯಿತು[[.ಡಾ.ಟೆಡ್ದಿ ಅಲ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್]] ([[ಕಿಮ್ ರೇವೆರ್]] )ಇವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.ಒವೆನ್ ನ ಹಳೆಯ ಕಾರ್ಡಿಥೊರಾಸಿಸ್ ಸರ್ಜನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.ಹೀಗಾಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರಹಗಾರರು ತ್ರಿಕೋಣ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಒವನ್ ಟೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ನಡುವೆ ಹೆಣೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಡಾ.ಇಜ್ಜಿ ಸ್ಟೆವೆನ್ಸ್ ತನ್ನನ್ನು ಫೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಆಕೆ ಮುಂದೆ ಶೊದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದಳು,ಅದಲ್ಲದೇ ಡಾ.ಕಾರೆವ್ ರೊಂದಿಗೆ ಅವಳ ಸಂಬಂಧ ಕೂಡಾ ಕುಸಿಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ಇನ್ನು ಹಲವರು ನಿರಂತರ ಪಾತ್ರಗಳು ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.ಇದಲ್ಲದೇ ''ಮರ್ಸಿ ವೆಸ್ಟ್'' ಮತ್ತು ''ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್'' ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ವಿಲೀನತೆ ಕೂಡಾ ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಡಾ.ರೀಡ್ ಆಡಮ್ಸನ್ ([[ನೊರಾ ಜೆಹೆತ್ನೆರ್ ]])ಡಾ.ಜಾಕ್ಸ್ನ್ ಅವೆರಿ ([[ಜೆಸ್ಸೆ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ),ಡಾ.ಏಪ್ರಿಲ್ ಕೆಪ್ನೆರ್ ([[ಸಾರಾ ಡ್ರೆವ್]] )ಮತ್ತು ಡಾ.ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಪೆರ್ಸಿ ([[ರೊಬರ್ಟ್ ಬೇಕರ್]] )ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮೆರ್ಸಿ ವೆಸ್ಟ್ ನಿಂದ ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅರಿವಳಿಕೆ ತಜ್ಞ ಡಾ.([[ಜಾಸೊನ್ ಜಾರ್ಜ್ ]])ಕೂಡಾ ಬೈಲಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರೇಮದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡ. ===ಬರ್ಖಾಸ್ತುಗಳು=== ====ಇಸೈಹ್ ವಾಷಂಗ್ಟನ್ ==== ಅಕ್ಟೊಬರ್ 2006,ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶೊದ ನಟರು ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು.ಸೆಟ್ ಯೊಂದರಲ್ಲಿ [[ಇಸೈಹ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್]], [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪ್ಸಿ]]ಯ ಜೊತೆಗಿನ ವಾಗ್ವಾದಲ್ಲಿ [[ಟಿ.ಆರ್.ನೈಟ್]] ರನ್ನು ಓರ್ವ [[ಅನಿಷ್ಟ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ]] ಎಂದು ಕರೆದಳು ಇದಾದ ನಂತರ ನೈಟ್ ಮಾಧ್ಯಮದ ಪ್ರಚಾರದ ವಿವರ ಪರಿಗಣಿಸಿ ತನ್ನ ಲೈಂಗಿಕ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ [[ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ]]. ಈ [[ಸಲಿಂಗ ಕಾಮಿ &amp; ಸಲಿಂಗ ಕಾಮಿನಿ ಜೊತೆಗಾರಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಮಾನನಷ್ಟ]] ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="fight">[http://www.eonline.com/news/article/index.jsp?uuid=2335b61f-822a-4d64-b1bd-35f5a494c2e3 ಗ್ರೆಯ್ಸ್' ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಸ್ಟಿಲ್ ಸೀಯಿಂಗ್ ರೆಡ್ ಓವರ್ ಸ್ಲರ್ ], ಜನವರಿ 17, 2007, eonline.com</ref> ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಆಶ್ಚರ್ಯವೆನ್ನುವಂತೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎತ್ತದೇ ಅದಕ್ಕೆ ತೆರೆ ಎಳೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಮಾನಸಿಕ ಅಳತೆಗೆ ಒಂದು ಮಾನದಂಡವೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ABC ಯು ಜೂನ್ 2007ರಲ್ಲಿ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನವಿಕರಿಸಲಿಲ್ಲ.ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಆತನನ್ನು ಶೊದಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ತನ್ನ ಪ್ರಚಾರಕನಿಂದ ಹೊರಬಿತ್ತು."ನಾನೊಬ್ಬನು ಹುಚ್ಚನೇ ನಾನು ಅದನ್ನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನಾನೇನು ಅದರಲ್ಲಿ <ref>{{cite news |first= |last= |authorlink= |author= |coauthors= |title=Washington Out of `Grey's Anatomy' |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/06/08/AR2007060800015.html |work=[[The Washington Post]] |date=2007-06-08 |accessdate=2007-06-08 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹೋಗಲಾರೆ," ಇದನ್ನು ನೈಟ್ ಇಂತಹ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದ್ವೇಷವನ್ನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದನೆಂದು ಆತ ಉಸುರಿದ;ಇಂತಹದನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆತ ಹೆಚ್ಕಿನ ಲಾಭಾಂಶ ಅಥವಾ ಸಂಬಳದ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾಣಬಹುದು.ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಾನು ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಕರಿಸಿದನು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪ್ಸಿ]] ಈ ಹಿಂದಿನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬಹುದೆಂದು ಆತ <ref>{{Cite web |url=http://www.edmontonsun.com/Entertainment/OtherEntertainment/2007/06/23/4284045-sun.html |title=edmontonsun.com—ಅದರ್ ಎಂಟರ್ಟೇನ್ ಮೆಂಟ್—ಗ್ರೆಯ್ಸ್' ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸ್ ರೆಡ್ ಓವರ್ ಫೈಯರಿಂಗ್ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2008-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217184914/http://www.edmontonsun.com/Entertainment/OtherEntertainment/2007/06/23/4284045-sun.html |url-status=dead }}</ref> ಹೇಳಿದನು. ಇಸೈಹ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಫೈಯರಿಂಗ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದಾಗಿನಿಂದ ತಾನು "ದುಖಿತ"ನಾಗಿದ್ದೇನೆ ವಿನಹ ಹುಚ್ಚನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾಸಿದ್ದಾನೆ, ಆತ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ತನಗೆ ಕೇಳಿದರೆ ಈ ಶೊದಲ್ಲಿ [[ಹಿನ್ನಲೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಲು]] ತಾನು "ಸಿದ್ದ"ವಿರುವುದಾಗಿ ಆತ <ref>{{cite news |url=http://www.pr-inside.com/washington-i-d-consider-a-grey-s-anatomy-r155519.htm |title=WASHINGTON: 'I'D CONSIDER A GREY'S ANATOMY CAMEO' |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526030919/http://www.pr-inside.com/washington-i-d-consider-a-grey-s-anatomy-r155519.htm |url-status=dead }}</ref> ಹೇಳಿದ. ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಪಾತ್ರದ (ಪ್ರೆಸ್ಟೊನ್ ಬರ್ಕೆ )ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮೇ 9,2008ರಲ್ಲಿ "ದಿ ಬಿಕಮಿಂಗ್ "ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬರ್ಕೆ ಪಡೆದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಅಟಾರ್ನಿ ಪೀಟರ್ ನೆಲ್ಸನ್ ABC ಮತ್ತು SAG ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ತಾವು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಹಕರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆತನ ಪ್ರಚಾರಕರ್ತ ಹಾವರ್ಡ್ ಬ್ರಾಗ್ ಮನ್ ''ಹಾಲಿಯುಡ್ ರಿಪೊರ್ಟರ್'' ಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅವರು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಥೆ ಮುಂದುವರೆಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಆದರೆ ಚಿತ್ರವನ್ನಲ್ಲ"ಇದು ಹೀಗಾಗುವದರಿಂದ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರ ಕುದರಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನೂ ಅವರು <ref>"ಆಕ್ಟರ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಫೈಲ್ಸ್ ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್ ಓವರ್'ಅನ್ಯಾಟಮಿ'", Reuters.com, ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು ಆಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2008. http://www.reuters.com/article/televisionNews/idUSN1155789020080512</ref> ಹೇಳಿದರು. ====ಬ್ರೂಕ್ ಸ್ಮಿತ್==== ನವೆಂಬರ್ 3, 2008,ರಲ್ಲಿ ''ಎಂಟರ್ಟೇನ್ ಮೆಂಟ್ ವೀಕ್ಲಿ '' <nowiki>'</nowiki>ಗಳ ಪ್ರಕಾರ [[ಮೈಕೆಲ್ ಆಸಿಲೊ]] ಹೇಳಿದಂತೆ [[ಎರಿಕಾ ಹಾನ್]] ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯಿಂದ, ನವೆಂಬರ್ 6ರಂದು <ref name="EW" /> ಆತ ಹೊರಹೋಗಲಿದ್ದಾನೆ. ಸರಣಿ ನಿರ್ಮಾತೃ [[ಶೊಂಡಾ ರಿಮ್ಸ್]] ಹೇಳುವಂತೆ "[[ಬ್ರೂಕ್ ಸ್ಮಿತ್]] "ಸಲಿಂಗ ಕಾಮಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ನಿಂದಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ" ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇದು ವಿವಾದವೇ ಅಲ್ಲ ಯಾಕೆಂದರೆ ನಾವು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಸಲಿಯತ್ತಿನಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಯೊಪೆ ಟೊರೆಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ. [[ಸಾರಾ ರಮಿರಜ್]] ಒಬ್ಬ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಅಭಿನೇತ್ರಿ ಇದರಲ್ಲಿ ನಾವು ಆಕೆಯ ನಟನೆಯ ಕೌಶಲ ತೋರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟಾವಶಾತ ಬ್ರೂಕ್ ನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸತ್ವ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆವು. ಕ್ಯಾಲಿ/ಎರಿಕಾ ಅವರ ಸಂಬಂಧದ ಪ್ರಭಾವವು ತಿಳಿವಿಗೆ ನಿಲುಕಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಜೋಡಿಸುವಂತೆ ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಬಂಧವು ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುವುದಲ್ಲದೇ ಈರಿಕಾ ಬದಲಾಗಿ 'ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಲಿಂಗ ಕಾಮಿ'ಯ ಪಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವ ಹುನ್ನಾರದಲ್ಲಿತ್ತು. ನೀನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ ಪೂರ್ಣ ಋತುವಿನಾದ್ಯಂತ ಬುರ್ಕೆಯ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಸಂತಾಪ ಸೂಚಿಸಿ ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು <ref name="EW">{{cite news |url=http://ausiellofiles.ew.com/2008/11/brooke-smith-le.html |title=Grey's Anatomy Discharges Erica Hahn |publisher=Entertainment Weekly |authorlink=Michael Ausiello |first=Michael |last=Ausiello |date=2008-11-03 |accessdate=2008-11-03 |archive-date=2008-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081106123632/http://ausiellofiles.ew.com/2008/11/brooke-smith-le.html |url-status=dead }}</ref> ತೋರ್ಪಿಡಿಸಿದಳು". ಹೇಗಾದರೂ, [[E! ]][[ಆನ್ ಲೈನ್]] ನ [[ಕ್ರಿಸ್ಟನ್ ಡೊಸ್ ಸ್ಯಾಂಟೊಸ್]] ಬರೆದಿರುವಂತೆ ಸ್ಮಿತ್ ನ ವಜಾ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ [[ABC]] ಗೆ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಿತ "ಗೇ-ರಹಿತ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಯೋಜನೆಯೂ <ref name="gay">{{cite news |url=http://www.eonline.com/uberblog/watch_with_kristin/b66996_greys_de-gayed_brooke_smith_axed.html |title=Grey's De-Gayed: Brooke Smith Axed; Melissa George's Role Rewritten |publisher=[[E! Online]] |authorlink=Kristin Dos Santos |first=Kristin |last=Dos Santos |date=2008-11-03 |accessdate=2008-11-03}}</ref> ಸಫಲವಾಯಿತು. ಆಕೆ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಎರಿಕಾ ಹಾನ್ ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಡೆದು ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯಲ್ಲಿನ ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಪಾತ್ರದ [[ಮೆಲಿಸಾ ಜಾರ್ಜ್]] ಇನ್ನು ಮೇಲೆ ಆ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಲಾರರು.ಎಂದು ಅವರು <ref name="gay" /> ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು. ಮೈಕೆಲ್ ಆಸಿಲ್ಲೊರೊಂದಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ಬ್ರೂಕ್ ಸ್ಮಿತ್ "ಯಾವಾಗ ಎರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರೋ ಆಗ ನನಗೆ ಕೊಂಚಮಟ್ತಿಗೆ ಉದ್ವೇಗ ಉಂಟಾಯಿತು." ಅದಲ್ಲದೇ ನಾವು,ಇಬ್ಬರು ಹೆಂಗಸರು ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅತಿಯಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸಿದಾಗ ಏನಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲೈಂಗಿಕ ದಂಪತಿಗಳಂತೆ ಅವರನ್ನುTV ಪರದೆ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದೇವೆ.ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಅವರು ಈ ಪಾತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ಬರೆಯಲಾಗದು ಎಂದಾಗ ನನಗೆ ತೀವ್ರ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. [...] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ವಾರ ಏಕಪಾತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ಎರಿಕಾ ತಾನು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿದಳು. ಆವರು ಆಗ ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿದು ಬಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೆಂದರೆ ಇದೊಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ನಾನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾದೆ. ಅವರು ಹೇಳಿದಾಗ ನಾನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಕುಸಿದೆ,[ನಂತರ ನನ್ನನ್ನು ಹೋಗಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಯಿತು,] ಇದೊಂದೇ ಕೊನೆಯ ವಿಷಯ ನಾನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದು. ನಿಜ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಅವರು ಹೇಳಿದಾಗ ನಾನು ಕೇಳಿದೆ,"ಇದು ಯಾವಾಗ ಘಟಿಸಿತು?" ಅವರು ಹೇಳಿದರು"[ಮುಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ]ಯು ನಿಮ್ಮದು ಕೊನೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ."ಅದೇ ಈ ಗುರುವಾರದಂದು ಅದು ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಹಠಾತ್ <ref name="EW" /> ಆಗಿದ್ದು". ====ಟಿ.ಆರ್ ನೈಟ್==== ಮೇ 27, 2009, ''[[E! ]]'' ''[[ಆನ್ ಲೈನ್]]'' ನ {{'}}ಮಾರ್ಕ್ ಮಾಲ್ಕಿನ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ [[ಟಿ.ಆರ್ ನೈಟ್]] ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿಗೆ ಅವರು ಹಿಂದುರಿಗಿ ಬರಲಾರರು. ಮಾಲ್ಕಿನ್ ನ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸರಣಿ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಶೊಂದಾ ರಿಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು ನೈಟ್ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆ-ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು ಅಸಹನೀಯವಾದವು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ನೈಟ್ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರದ [[ಜಾರ್ಜ್ ಒ' ಮ್ಯಾಲ್ಲೆ]]ಯ ಸರದಿ ಬಂದಾಗ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ತೋರಿದರಲ್ಲದೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008ನಲ್ಲಿತಮ್ಮನ್ನು ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲು <ref name="TR Knight 'Grey's Anatomy' Goner">{{cite news| last = Malkin| first = Marc| title = T.R. Knight: A Grey's Anatomy Goner| publisher = [[E! Online]]| date = 2009-05-27| url = http://www.eonline.com/uberblog/marc_malkin/b125996_tr_knight_greys_anatomy_goner.html| accessdate = 2009-05-28}}</ref> ವಿನಂತಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಇದನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದ್ದು,ಯಾಕೆಂದರೆ ಜಾರ್ಜ್ ಐದನೆಯ ಋತುವಿನ <ref name="Ausiello finds theory intriguing">{{cite news| last = Ausiello| first = Michael| authorlink = Michael Ausiello| title = Ask Ausiello: Spoilers on 'Gossip Girl,' 'Dollhouse,' 'Scrubs,' 'NCIS,' 'Grey's,' and more!| work = The Ausiello Files| publisher = [[Entertainment Weekly]]| date = 2009-05-20| url = http://ausiellofiles.ew.com/2009/05/ask-ausiello--2.html| accessdate = 2009-05-29| archive-date = 2009-05-26| archive-url = https://web.archive.org/web/20090526203823/http://ausiellofiles.ew.com/2009/05/ask-ausiello--2.html| url-status = dead}}</ref> ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಎಂದು; ಆದರೆ ''[[ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಡೇಲಿ ನಿವ್ಸ್|{{'}}ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಡೇಲಿ ನಿವ್ಸ್]]'' ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿನ ಬರಹಗಾರ ಪ್ಯಾಟಿ ಲೀ ಹೇಳಿರುವಂತೆ "ಡಾ.ಜಾರ್ಜ್ ಒ'ಮ್ಯಾಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಸತ್ತು ಹೋಯಿತು" ಎಂದು <ref name="Source: T.R. Knight's 'Dr. George O'Malley' character officially off 'Grey's Anatomy'">{{cite news| last = Lee| first = Patty| title = Source: T.R. Knight's 'Dr. George O'Malley' character officially off 'Grey's Anatomy'| publisher = [[New York Daily News]]| date = 2009-05-28| url = http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2009/05/28/2009-05-28_source_tr_knights_dr_george_omalley_character_officially_off_greys_anatomy.html| accessdate = 2009-05-28| archive-date = 2009-07-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20090727080027/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2009/05/28/2009-05-28_source_tr_knights_dr_george_omalley_character_officially_off_greys_anatomy.html| url-status = dead}}</ref> ಬರೆದಿದ್ದರು. ನೈಟ್ ಮತ್ತುABC ಅವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಇದನ್ನಿ ಇನ್ನೂ ಖಚಿತಪಡಿಸಬ್ನೇಕಾಗಿದೆ ಆದರ ಅವುಗಳು ಇವ್ಯಾವುದನ್ನು ಒಪ್ಪದೇ <ref name="TR Knight 'Grey's Anatomy' Goner" /> ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ''ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್ ವೀಕ್ಲಿಯ'' [[ಮೈಕೆಲ್ ಆಸಿಲ್ಲೊ]] ಮೇ15,2009ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನವನ್ನು ಆನ್ ಲೈನ್ ಬ್ಲಾಗ್ ''ದಿ ಆಸಿಲ್ಲೊಫೈಲ್ಸ್ '' ನ ಪತ್ರಕರ್ತನೊಂದಿಗೆ,ನಡೆಸಿ ವಿಷಯ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು;ರಿಮ್ಸ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಜಾರ್ಜ್ ಒ'ಮ್ಯಾಲ್ಲೆಯ ಪಾತ್ರದ ಕೊರತೆಯು ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರದಿದ್ದರೂ ಐದನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊನೆಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತೆನ್ನುವುದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮೇ14,2009ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. "ಈ ಋತುವಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಅನುಕೂಲ ಮತ್ತು ಅನಾನುಕೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಈ ಹರಿವು ಕೂಡಾ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಕಾಲಾವಧಿ ಋತುವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಆಕಾರ ಪಡೆದಿದೆ. ಜಾರ್ಜ್ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಇದನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನನಗನಿಸಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದನ್ನು ಯಾರೂ ನೋಡಿರಲಾರರು ಯಾಕೆಂದರೆ ನಾವು ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅವರೆದುರಿಗೆ ಇಡಲು <ref name="Rhimes exclusive">{{cite news| last = Ausiello| first = Michael| authorlink = Michael Ausiello| title = Exclusive: 'Grey's' boss on finale's Izzie-George shocker, Mer-Der 'wedding,' and more!| work = The Ausiello Files| publisher = [[Entertainment Weekly]]| date = 2009-05-15| url = http://ausiellofiles.ew.com/2009/05/exclusive-greys.html| accessdate = 2009-05-28| archive-date = 2009-06-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20090627025937/http://ausiellofiles.ew.com/2009/05/exclusive-greys.html| url-status = dead}}</ref> ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ <ref name="TR Knight 'Grey's Anatomy' Goner" /> ಇದ್ದರೂ ರಿಮ್ಸ್ ನೈಟ್ ನನ್ನು"ಒಬ್ಬ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಎಂದು ತಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚುಗೆ <ref name="Rhimes exclusive"/> ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜೂನ್ 22,2009ರಲ್ಲಿ ಟಿ.ಆರ್.ನೈಟ್ ಅಧಿಕೃತವಾದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನುಜೊತೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಆರನೆಯ ಋತುವಿಗೆ ಆತ <ref>http://www.thehdroom.com/news/Katherine_Heigl_Returning_to_ಗ್ರೆಯ್ಸ್{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಅನ್ಯಾಟಮಿ_Next_Season/5024</ref> ಮರಳಲಿಲ್ಲ. ====ಕ್ಯಾಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್==== ಮಾರ್ಚ್ 11,2010 ''ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್ ವೀಕ್ಲಿ'' ಪ್ರಕಾರ ಕ್ಯಾಥ್ರನ್ ಹೇಗಿಲ್ ತನ್ನ ಹೆರಿಗೆ ರಜೆಯಿಂದ ವಾಪಸು ಬಂದು ಸೆಟ್ ಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಅದು ನಂತರ ಹೇಗಿಲ್ ಶೊ ಗೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತವಾಯ್ತು.ಜನವರಿ21ರ ಆತನ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಇಜ್ಜೈನ ಕೊನೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿ <ref name="heigl">[http://ausiellofiles.ew.com/2010/03/11/greys-anatomy-katherine-heigl-leaving "ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ" ಎಕ್ಸಕ್ಲುಸಿವ್: ಕತೆರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ ಈಸ್ (ಆಲ್ಮೊಸ್ಟ್) ಔಟ್ಟಾ ದೇರ್!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614185415/http://insidetv.ew.com/2010/03/11/greys-anatomy-katherine-heigl-leaving/ |date=2012-06-14 }}, ''ಎಂಟರ್ಟೇನ್ ಮೆಂಟ್ ವೀಕ್ಲಿ'', ಮಾರ್ಚ್ 11, 2010</ref><ref>[http://www.eonline.com/uberblog/watch_with_kristin/b171689_sources_confirm_katherine_heigl_leaving.html ಸೌರ್ಸಸ್ ಕನ್ ಫರ್ಮ್: ಕತೆರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ ಈಸ ಲೀವಿಂಗ್ "ಗ್ರೆಯೆ'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ"], ''E! '' ''ಆನ್ ಲೈನ್'', ಮಾರ್ಚ್ 15, 2010</ref> ಆಗಿತು. ಅದಲ್ಲದೇ ಐದನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಟಿ.ಆರ್ ನೈಟ್ ಯಲ್ಲದೇ ಹೇಗಿಲ್ ಕೂಡಾ ಈ ಶೊದಿಂದ ಹೊರಬೀಳುವ ಬಗ್ಗೆ ವದಂತಿಗಳಿದ್ದವು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು,ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಜ್ಜೈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮರುವಿಮರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಇರ್ಮಾಪಕ ಶೊಂಡಾ ರಿಮ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ರಜೆ ಪಡೆಯಲು ಅನುಮತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಳು,ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ವಿನಾಯತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಳು,ನಂತರ ಹೆರಿಗೆಯ ರಜೆ ಮೇಲ,ಎ ತೆರಳಲು ಸಮ್ಮತಿ ದೊರಕಿತ್ತು. ಹೇಗ್ಲಿಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾರ್ಚ24,2010ರಂದು ತನ್ನ ಹೊರಹೋಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದಳು. ಚಿತ್ರದ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಗಾಗಿ ತನ್ನ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲ ಇದು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ನಿಗಾವಹಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವೆಂದು <ref>[http://www.eonline.com/uberblog/detail.jsp?contentId=173161 ABC ಕನ್ ಫರ್ಮ್ಸ್: ಕತೆರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ ಲೀವಿಂಗ್ "ಗ್ರೆಯ್'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120121150423/http://www.eonline.com/uberblog/detail.jsp?contentId=173161 |date=2012-01-21 }}, ''E! '' ''ಆನ್ ಲೈನ್'', ಮಾರ್ಚ್24, 2010</ref> ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದಳು. ==ಕಾಲಗಳು(ಋತುಗಳು)== {{See also|List of Grey's Anatomy episodes}} ===ಮೊದಲ ಋತು: 2005=== {{Main|Grey's Anatomy (season 1)}} :''[[ನೆಲ್ಸನ್]]'' ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ (2004-5 U.S. TV ಋತುವಿನಲ್ಲಿ;ಇದು ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರ ಸರಾಸರಿಯ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ.) #9 (18.5 ದಶಲಕ್ಷ <ref>{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/thr/television/feature_display.jsp?vnu_content_id=1000937471 |publisher=[[Hollywood Reporter]] |date=May 27, 2005 |title=2004-05 Final audience and ratings figures |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051226102306/http://www.hollywoodreporter.com/thr/television/feature_display.jsp?vnu_content_id=1000937471 |archivedate=ಡಿಸೆಂಬರ್ 26, 2005 |access-date=ಜೂನ್ 7, 2010 |url-status=live }}</ref> ವೀಕ್ಷಕರು) ಮೊದಲ ಪ್ರಸಾರದ ಋತು ಭಾನುವಾರ ಮಾರ್ಚ27ಕ್ಕೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 14 ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಪ್ರಸಾರ ಜಾಲವು ಇದನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಿಗೆ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ ಉಳಿದದ್ದನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು. ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯು ಮೇ22,2005ಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಮೊದಲ ಕೆಲ ವಾರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಟರ್ನಿಗಳ ಇಂಟರ್ನಶಿಪ್ ಬಗ್ಗೆ,ಅಂದರೆ ಮೆರೆಡಿತ್ ಳ ತಾಯಿಯ [[ಅಪಸ್ಮಾರ ಕಾಯಿಲೆ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ [[ಉಪಯೋಜನೆ]]ಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿತು. ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮೆರೆಡಿತ್ ಳ ಇಂಟರ್ನ್ ಪ್ರವೇಶದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು,ಅಲ್ಲದೇ ಡೆರೆಕ್ ನ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಪತ್ನಿ ಆಡಿಸನ್ ಮೊಂಟ್ಗೊಮರಿಯ ರಹಸ್ಯ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಉಪಯೋಜನೆಗಳು,ಮಿರಾಂಡಾ ಬೇಲಿಯವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನಿಗಳ ತರಬೇತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ;ಡೆರೆಕ್ ನೊಂದಿಗೆ ಬರ್ಕೆಯ ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾರೊಂದಿಗಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧ;ಇಜ್ಜೈನ ವೈದ್ಯ ಆಗಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಯತ್ನ ಆಕೆ ತನ್ನ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವ ಯತ್ನ ಮೆರೆಡಿತ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಜಾರ್ಜನ ಘರ್ಷಣೆ,ಒಲಿವಾಳೊಂದಿಗಿನ ಆತನ ಸಂಬಂಧ ಅಲ್ಲದೇ ರಿಚರ್ಡ್ ನ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ. ===ಎರಡನೆಯ ಋತು: 2005–2006=== {{Main|Grey's Anatomy (season 2)}} :''[[ನೆಲ್ಸನ್]]'' ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ (2005-6 U.S. TV ಋತುವಿನಲ್ಲಿ;ಇದು ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರ ಸರಾಸರಿಯ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ.) #5 (20.3 ದಶಲಕ್ಷ <ref>{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/thr/television/feature_display.jsp?vnu_content_id=1002576393 |publisher=[[Hollywood Reporter]] |date=May 26, 2006 |title=2005-06 primetime wrap |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060529003429/http://www.hollywoodreporter.com/thr/television/feature_display.jsp?vnu_content_id=1002576393 |archivedate=ಮೇ 29, 2006 |access-date=ಜೂನ್ 7, 2010 |url-status=live }}</ref> ವೀಕ್ಷಕರು) ಎರಡನೆಯ ಋತುವು ಭಾನುವಾರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25,2005 ರಂದು ಪ್ರಸಾರ ಕಂಡು,ಮೇ14 ಮತ್ತು 15,2006ಕ್ಕೆ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು. ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಮೊದಲ ಋತು 14 ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ABC ಯ ಆದೇಶದಂತೆ ಮಧ್ಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಋತುವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಕೊನೆಗಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು ಏಕೆಂದರೆ ABC ಯ ಆಡಳಿತವು ಶೊದ ಮೊದಲ ಋತುವನ್ನು ABC ಯ ''[[ಡೆಸ್ಪರೇಟ್ ಹೌಸ್ ವೈವ್ಸ್]]'' ಗಾಗಿ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿ(ಇದು''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಎರಡು ಋತುಗಳಿಗೆ ಕಾಲಾವಾಕಾಶ ಪಡೆದಿತ್ತು.) ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದಕಿಂತ ಅದನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಇನ್ನುಳಿದುದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಟ್ಟರು. ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾದ 10-14 ತಡೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು 2ನೆಯ ಋತುವಿನ ಐದು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ABC ಯು 22 ಧಾರಾವಾಹಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನು ಐದನ್ನು ಮುಂದಿನದರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.ಹೀಗೆ ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 27ಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ''ಬ್ರಿಂಗ್ ದಿ ಪೇನ್'' ಇದು ಸರಣಿಯ 14ನೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಕಂಡಿತು.ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಶೊಂದಾ ರಿಮ್ಸ್ ಅವರ ಬ್ಲಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂಲವಾಗಿ ಮೊದಲ ಋತುವಿನ <ref>{{Cite web |url=http://www.greyswriters.com/2005/11/from_shonda_rhi.html |title=ಗ್ರೆಯ್ ಮ್ಯಾಟರ್ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090515034229/http://www.greyswriters.com/2005/11/from_shonda_rhi.html |url-status=dead }}</ref> ಅಂತ್ಯಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯ ಕಂತು ಮೆರೆಡಿತ್ ಮತ್ತು ಡೆರೆಕ್ ಅವರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.ಆದರೆ ಇದು ಅಚಾನಾಕ್ಕಾಗಿ ನಿಂತಿತು,ಯಾಕೆಂದರೆ ಡೆರೆಕ್ ಪ್ರಸವ ತಜ್ಞ ಸರ್ಜನ್ ಆಡಿಸನ್ ಮೊಂಟ್ಗೊಮೆರಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದುದನ್ನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಅಡತಡೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಇಜ್ಜೈ ಮತ್ತು ಅಲ್ಕ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೆ ತಾವೇ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು(ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಇಜ್ಜೈ ಹೃದಯರೋಗಿ ಡೆನ್ನಿ ಡುಕೆಟೆನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಣಯ ಪಾಶಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.)ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಟೊನ್ ಬರ್ಕೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಾದಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಆಯಿತು. ಬೈಲೆಯು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದ ನಂತರ ಆಕೆಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನ ಹಿನ್ನಲೆ ಬಹಿರಂಗಗೊಳುತ್ತದೆ. ಮೇ 15,2006 ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಕಂತು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಶೊದಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದಿನ ಇಬ್ಬರು ನಟರು ಮತ್ತೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು;ಸಾರಾ ರೆಮಿರೆಜ್ (ಕ್ಯಾಲ್ಲಿ ಟೊರೆಸ್ )ಮತ್ತು ಎರಿಕ್ ಡೇನ್ (ಮಾರ್ಕ್ ಸ್ಲೊಯನ್ )ಗಳು ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿನ ಪಾತ್ರವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಇದರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಡೆಯ ನಂತರ ಮೊದಲ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಟೆ ವಾಲ್ಶ್ ಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಆದರೆ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು 7, 8, 10 ಮತ್ತು13ನೆಯ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಇದನ್ನು ಮೊದಲಲ್ಲೇ ಹಿಂಪಡೆಯುಅ ಮುಂಚೆಯೇ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ತಡೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಹೀಗೆ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿ ಎರಡನೆಯ ಕಂತು ಆರಂಭದ ಮುಂಚೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ===ಮೂರನೆಯ ಋತು: 2006–2007=== {{Main|Grey's Anatomy (season 3)}} :''[[ನೆಲ್ಸನ್]]'' ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ (2006-7 U.S. TV ಋತುವಿನಲ್ಲಿ;ಇದು ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರ ಸರಾಸರಿಯ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ.) #4 (21.3 ದಶಲಕ್ಷ <ref name="HRwrap2006-07">{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/features/e3ifbfdd1bcb53266ad8d9a71cad261604f |source=Hollywood Reporter |date=May 25, 2007 |title=Hollywood Reporter: 2006-07 primetime wrap |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070528062839/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/features/e3ifbfdd1bcb53266ad8d9a71cad261604f |archivedate=ಮೇ 28, 2007 |access-date=ಜೂನ್ 7, 2010 |url-status=live }}</ref> ವೀಕ್ಷಕರು) ಮೇ 16,2006ರಲ್ಲಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನ ಮುಕ್ತಾಯ ಘೋಷಿಸಿದ ABC ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನ ಪ್ರಾರಂಭ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.ನಂತರ ಗುರುವಾರ ಸಂಜೆ <ref name="zap2it06">[http://www.zap2it.com/tv/news/zap-abc-upfront-grid,0,7505738.story ABC ಫಾಲ್ 2006 ಶ್ದ್ಯುಲ್, Zap2It.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120524054650/http://www.zap2it.com/tv/news/zap-abc-upfront-grid,0,7505738.story |date=2012-05-24 }}, ಜುಲೈ11, 2006</ref> ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ 9ಕ್ಕೆ [[ET]]ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆ ತೋರಿತು.ABC ಯು ಮೊದಲು ತನ್ನ ವೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 9,2006ಕ್ಕೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು,ನಂತರ [[ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ XL]]-ನ ಮರುಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ "ಇಟ್ ಇಸ್ ದಿ ಎಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ "ಪ್ರಮುಖ ಧಾರಾವಾಹಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮುಂದಿನ ಗುರುವಾರ ಫೆಬ್ರವರಿ 16,2006ರಂದು ಈ ವಾಹಿನಿಯು "(ಆಸ್ ಉಯಿ ನೊ ಇಟ್ )"ನ ಎರಡನೆಯ ಕಂತನ್ನು ಮೂಲ ಕಥಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಪ್ರಸಾರಗಳು ರಾತ್ರಿ 9,30ಕ್ಕೆ ET,ಮತ್ತು''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' CBS ಮತ್ತು''[[ಉತೌಟ್ ಎ ಟ್ರೇಸ]]'',ಫಾಕ್ಸ್ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ನ ''[[ದಿ OC]]'',ಹಾಗೂ NBCಯ ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿ ಓಡುತ್ತಿರುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಾಟಕ ''[[ER]]'' ತಮ್ಮ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡವು. ತಾನು ಮೂರನೆಯ ಋತುವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21,2006ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ABC ಜುಲೈ18, 2006ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ಸರಣಿಯು ತನ್ನ್ ಹೊಸ ಗುರುವಾರದ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಜುಲೈ 6,2006ರಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರಾವಾಹಿ "ಎ ಹಾರ್ಡ್ ಡೇಸ್ ನೈಟ್ "ನ್ನು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಮರು ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮಿತಿಸಿತು. ಈ ಋತುವಿನ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಡೆನ್ನಿಯಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಲು ಯತ್ನಿಸುವ ಇಜ್ಜೈ,ಫಿನ್ ಮತ್ತು ಡೆರೆಕ್ ನಡುವಿನ ಮೆರೆಡಿತ್ ರ ಆಯ್ಕೆ,ಬರ್ಕೆಯನ ಗಾಯಗಳ ಉಪಶಮನ,ನಾಲ್ವರು ಸರ್ಜನರ ನಡುವೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಅಯ್ಕೆ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲದೇ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಆಯ್ಕೆ ಹೀಗೆ ಸರಣಿ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಆಗಷ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿವಾರ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರಸಾರ ಕಂಡಿತು.ಗುರುವಾರದಲ್ಲೊಂದು ಕಾಲಾವಕಾಶ ಹಾಗು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಅದರ ಭಾನುವಾರದ ಅವಧಿಯು ಮುಂದುವರಿಕೆ ಇತ್ತು. ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯು ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಹೊಸ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗಿ ತನ್ನ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿತು. ಅದು ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ9ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಂಬರ್ 1 ಪ್ರದರ್ಶನ ತೋರಿ ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25.14 ದಶಲಕ್ಷ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ 10.9 ಶ್ರೇಯಾಂಕವು 18-49ರಲ್ಲಿತ್ತು. ಇನ್ನುಳಿದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ''CSI'' {{'}}ನ ಋತುವಿನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೀಕ್ಷಕವರ್ಗ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿ 22.04ದಶಲಕ್ಷ ಮತ್ತು 7.5 ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕ 18-<ref name="medialife">{{Cite web |url=http://www.medialifemagazine.com/artman/publish/article_7475.asp |title=ಮೆಡಿಯಾ ಲೈಫ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸಿನ್ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827121505/http://www.medialifemagazine.com/artman/publish/article_7475.asp |url-status=dead }}</ref> 49ರಲ್ಲಿತ್ತು. ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನ ಕಂತು ಮೇ 17,2007ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ಈ ಋತು ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬರ್ಕೆ,ಬರ್ಕೆಯೊಂದಿನ ಮದುವೆಯನ್ನು ಚರ್ಚ್ ತಡೆ ಹಿಡಿದ,ಸರ್ಜರಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕ್ಯಾಲ್ಲಿಯನ್ನು ನಾಗರಿಕರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ತಾನು ಅಂತಿಮ ಇಂಟರ್ನ್ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿಪಾಸಾಗಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಜಾರ್ಜ್ ಅರಿತುಕೊಂಡ. ಪ್ರೆಸ್ಟೊನ್ ಬರ್ಕೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಶೊದಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಇಸ್ಸೈಹ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಈ ಋತುವಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಡೆರೆಕ್ ಮತ್ತು ಮೆರೆಡಿತ್ ರ ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋಣ ಪ್ರೀತಿಯ ಕ್ಯಾಲ್ಲಿ,ಜಾರ್ಜ್,ಮತ್ತು ಇಜ್ಜೈ ಅವರ ಸ6ಬಂಧಗಳು ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲದೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆಡಿಸನ್ ಲಾಸ್ ಎಂಜಿಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಲು ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ===ನಾಲ್ಕನೆಯ ಋತು: 2007–2008=== {{Main|Grey's Anatomy (season 4)}} :''ನೆಲ್ಸನ್ '' ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ (2007-8 U.S. TV ಋತುವಿನಲ್ಲಿ;ಇದು ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ಸರಾಸರಿಯ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ.) #8 (15.9 ದಶಲಕ್ಷ <ref name="ABC Medianet Seasonal Rankings">{{cite news |url=http://www.abcmedianet.com/web/progcal/dispDNR.aspx?id=052808_06 |date=May 28, 2008 |title=ABC Medianet: Season Program Rankings}}</ref> ವೀಕ್ಷಕರು) ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೊದಲ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27,2007ರಂದು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವದರೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಋತುವಿಗೆ ನವಿಕರೀಸಲಾಯಿತು ರಿಮ್ಸ್ ಗೆ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಮತ್ತು ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್]]'' ಎರಡರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿತ್ತು.ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಇದರ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಕ್ರಿಸ್ಟೆ ವೆರ್ನಾಫ್]] ಗೆ <ref>'' 'ಗ್ರೆಯ್' ಶಿಫ್ಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ವೆರ್ನಾಫ್, ನೊಕ್ಸೊನ್'' [http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/news/e3iaf82321e51c9ae09a55c8263388d21aa ದಿ ಹಾಲಿಯುಡ್ ರಿಪೊರ್ಟರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011094403/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/news/e3iaf82321e51c9ae09a55c8263388d21aa |date=2007-10-11 }}</ref> ವಹಿಸಿದರು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸರಣಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಮರುಕಳಿಸಲಿಲ್ಲ. [[ಕಾಟೆ ವಾಲ್ಶ್ 0}ಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಆಗ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ |ಕಾಟೆ ವಾಲ್ಶ್ 0}ಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಆಗ ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ]]'' ]]ನ್ನು ಉಪಸರಣಿಯನ್ನಾಗಿಸಲಾಯಿತು. [[ಇಸ್ಸೈಹ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್]] ಅವರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನವಿಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ಜೂನ್ 7,2007ರಲ್ಲಿ <ref name="MA-2007-06-07">ಆಸಿಲೊ ಮೈಕೆಲ್,. [http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Exclusive-Greys-Fires/800016659 "ಎಕ್ಸಕ್ಲುಸಿವ್! ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103135256/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Exclusive-Greys-Fires/800016659 |date=2008-11-03 }}[http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Exclusive-Greys-Fires/800016659 ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಫೈಯರ್ಸ್ ಇಸೈ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103135256/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Exclusive-Greys-Fires/800016659 |date=2008-11-03 }}</ref> ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಿಕಾ ಕಾರ್ಡಿಥ್ರ್ಯಾಸಿ ಸರ್ಜರಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಬರ್ಕೆಯವರನ್ನು ಹಿಂದೆ ಸರಿಸಿದರು. ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಅಂತಿಮ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಚಿಲೆರ್ ಲೇಘ್]] ಅತಿಥಿ ತಾರೆಯಾಗಿ ಲೆಕ್ಸಿ ಗ್ರೆಯ್ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು,ಒಬ್ಬ ಹೊಸ ಇಂಟರ್ನಿ ಮತ್ತು ಮೆರೆಡಿತ್ ರ ಚಿಕ್ಕ ಸಹೋದರಿಯಾಗಿ ಈ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಲೇಘ್ ಳು ಸರಣಿಯ ಖಾಯಂ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುವರೆಂದು ಜೂನ್ 11,2007ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು,ಈ ಮೊದಲೇ ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ 13 ಕಂತುಗಳ ಕಥೆಯು ಮುಂದುವರೆಯಲು ಸಿದ್ದತೆ <ref>[http://www.glitteratigossip.com/glitterati/2007/07/doomed-chyler-l.html ಗ್ಲಿಟ್ಟೆರೆಟಿ ಗಾಸ್ಸಿಪ್ : ಡೂಮ್ಡ್? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928155600/http://www.glitteratigossip.com/glitterati/2007/07/doomed-chyler-l.html |date=2011-09-28 }}[http://www.glitteratigossip.com/glitterati/2007/07/doomed-chyler-l.html ಚಿಲರ್ ಲೇಘ್ ಆಡೈಡ್ ಟು''ಗ್ರೀಯ್'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928155600/http://www.glitteratigossip.com/glitterati/2007/07/doomed-chyler-l.html |date=2011-09-28 }}</ref> ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಋತುವಿನ ಅತಿಥಿ ತಾರೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು,ಅವರೆಂದರೆ ''[[ಗಿಲ್ಮೊರೆ ಗರ್ಲ್ಸ್]]'', ನಟ [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಹೆರ್ಮನ್]] ಇವರು ಮೂರು ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ''[[ಬಫೆ ದಿ ವ್ಯಾಂಪೈಯರ್ ಸ್ಲೇಯರ್]]'' ನ [[ಸೆಥ್ ಗ್ರೀನ್]] ಇವರು ಎರಡು ಭಾಗದ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ <ref>[https://web.archive.org/web/20071013042824/http://news.yahoo.com/s/nm/20071011/tv_nm/sethgreen_dc_1 ಸೆಥ್ ಗ್ರೀನ್ ಕಾಲ್ಸ್ ಇನ್ ಸಿಕ್ ಫಾರ್"ಗ್ರೆಯ್'ಸ್"], ''ಯಾಹೂ!'', ಒಕ್ಟೋಬರ್ 11, 2007</ref> ಅಭಿಯಿನಸಿದರು. [[ಲಾರೆನ್ ಸ್ಟೇಮೈಲ್]] ಳು [[ಸ್ಕ್ರಬ ನರ್ಸ್]] ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಈಕೆ ಡೆರೆಕ್ ಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಒಲವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ <ref>[http://www.zap2it.com/tv/news/zap-laurenstamilegreysanatomycasting,0,6140336.story "ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ" Casts Mystery Woman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090218193205/http://www.zap2it.com/tv/news/zap-laurenstamilegreysanatomycasting,0,6140336.story |date=2009-02-18 }}, ''Zap2It.com'', October 5, 2007</ref> ವಿಶೇಷ. [[ಜೊಶುವಾ ಜಾಕ್ಸನ್]] ನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ''[[ಡಾವ್ಸನ್ ಕ್ರೀಕ್]]'' ತನ್ನ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ,ಬಹುದ್ದೇಶಿತ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಆತ ವೈದ್ಯನಾಗಿ ಈಋತುವಿನ ಹನ್ನೊಇಂದನೆಯ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ <ref>[http://www.zap2it.com/tv/news/zap-joshuajacksongreysanatomycasting,0,5817254.story?coll=zap-tv-headlines ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್: 'ಗ್ರೆಯ್'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ' ಪಿಕ್ಸ್ ಅಪ್ ಪ್ಯಾಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090821044525/http://www.zap2it.com/tv/news/zap-joshuajacksongreysanatomycasting,0,5817254.story?coll=zap-tv-headlines |date=2009-08-21 }}, ''Zap2It.com'', ಅಕ್ಟೊಬರ್ 22, 2007</ref> ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ [[2007-2008ರ ರೈಟರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾದವರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ]]ಯಿಂದ ಜಾಕ್ಸನ್ ನ ಪಾತ್ರ <ref>[http://www.teentelevision.com/d/164960/1002/jacksons-tv-comeback-derailed-by-strikes.html ಜಾಕ್ಸನ್'ಸ್ TV ಕಮ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಡಿರೇಲ್ಡ್ ಬೈ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080417014930/http://www.teentelevision.com/d/164960/1002/jacksons-tv-comeback-derailed-by-strikes.html |date=2008-04-17 }}, ''TeenTelevision.com'', ಡಿಸೆಂಬರ್ 14, 2007</ref> ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ಕಾಟೆ ವಾಲ್ಶ್]] ಮತ್ತೆ ಆಡಿಸನ್ ಮ್ಪೊಂಟ್ಗೊಮೆರಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮೇ 1,ರ ಧಾರಾವಾಹಿ ''[[ಪೀಸ್ ಆಫ್ ಮೈ ಹಾರ್ಟ್]]''ಗೆ ವಾಪಸಾದಳು. <ref name="tv.ign.com">[http://tv.ign.com/articles/853/853797p1.html ''ಲಾಸ್ಟ್'' ನಿವ್ ಟೈಮ್ ಸ್ಲೊಟ್ ಕನ್ ಫರ್ಮೆಡ್ / ABC ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ''ಬಾಸ್ಟನ್ ಲೀಗಲ್ '', ''ಡೆಸ್ಪರೇಟ್ ಹೌಸ್ ವೈವ್ಸ್'', ''ಗ್ರೆಯ್'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ], ''IGN.com'', February 20, 2008</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 20,2008ರಲ್ಲಿ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯು ಮತ್ತೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 24,2008ಕ್ಕೆ ಐದು ಹೊಸ ಧಾರಾವಾಹಿ ಕಂತುಗಳಿಗಾಗಿ ವಾಪಸಾಗುವುದು ಎ6ದು <ref name="tv.ign.com"/> ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ WGA ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಂತಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ''[[ವ್ಹೇರ್ ದಿ ವೈಲ್ಡ್ ಥಿಂಗ್ಸ್ ಆರ್]]'' ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. ದ್ವೀತಿಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಅಂತಿಮ ಕಂತು ([[ಫ್ರೀಡಮ್ ]])ಮೇ22,2008ರಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. ಮೆರೆಡಿತ್ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಡೆರೆಕ್ ಆಕೆಯ ತಾಯಿಯ ವಿಶಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸತನ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಬಗ್ಗೆ ಇದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಮೆರೆಡಿತ್ ಮತ್ತು ಡೆರೆಕ್ ಅವರು ಮೆದುಳಿನ ಗೆಡ್ಡೆಯಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಿಗಳು ಅವರ ಕೈಮೀರುತ್ತಾರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಸರ್ಜರಿ ನಂತರ ಉಳಿದ ಮಹಿಳೆಯ ಗೆಳೆಯ ಅಸುನೀಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಮೆರೆಡಿತ್ ತಾನೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಡೆರೆಕ್ ರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಮರುಮಿಲನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಕಟತೆ ಇದೆ,ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೆರೆಡಿತ್ ಮತ್ತು ಡೆರೆಕ್,ಅಲೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಸಿ, ರಿಚರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಅಡೆಲ್,ಅಲೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಜ್ಜೆ,ಹಾಗು ಎರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಲಿ. ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಕುರಿತಾದ ಕಥೆಗಾಗಿ ಇದು ಐದನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು;ಗ್ರೆಯ್ ಯು GLAAD ನೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ <ref>{{Cite web |url=http://www.afterellen.com/TV/2008/6/greysanatomy |title=ಬಿಹೈಂಡ್ ದಿ ಲೆಸಿಬಿಯನ್ ಸ್ಟೊರಿ ಲೈನ್ ಆನ್ "ಗ್ರೆಯ್'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ" {{!}} AfterEllen.com |access-date=2012-05-26 |archive-date=2012-05-26 |archive-url=https://archive.is/20120526231257/http://www.afterellen.com/TV/2008/6/greysanatomy |url-status=live }}</ref> ಸಾಧಿಸಿದರು. ===Season Five: 2008–2009=== {{Main|Grey's Anatomy (season 5)}} :''ನೆಲ್ಸನ್ '' ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ (2008-9 U.S. TV ಋತುವಿನಲ್ಲಿ;ಇದು ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ಸರಾಸರಿಯ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ.) #12 (14.6 ದಶಲಕ್ಷ {2/}ವೀಕ್ಷಕರು) ಐದನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿನ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಂತನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25,2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.ಇಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನ ''[[ಅಗ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಿ]]'' ಯ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ ಇದರೆ ಸರದಿ ಬಂದಿತು. ಈ ಸರಣಿಯ ನಿಯಮಿತ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು U.S ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೊಬರ್ 9,2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೊಳಪಡಿಸ ಲಾಯಿತು.ಆಗಿನ [[2008ರ ವೈಸ್ ಪ್ರೆಸೆಡೆನ್ಸಿಯಲ್ ಡಿಬೇಟ್ ]]ಗೆ ಹೊಂದಿ ಇದರ ಪ್ರದರ್ಶನ ಇರುತಿತ್ತು. ಆಗ ಈ ಎರಡು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ನಟರಾದ ಟಿ.ಆರ್.ನೈಟ್ ಮತ್ತು ಕಾಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ ಇಬ್ಬರೂ ಶೊದಿಂದ ಹೊರಬೀಳುವ ಕುರಿತು ಊಹಾಪೋಹಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇಳಿ ಬಂದವು.ಆಗ ಹೇಗಿಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿಯೇ ತಾನು ಎಮ್ಮಿ ಪೈಪೋಟಿಗೆ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ನೊಂದಾಯಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದಳು.ಅಲ್ಲದೇ ಶೊದ ನಿರ್ಮಾತೃ ಶೊಂಡಾ ರಿಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟಿ.ಆರ್ ನೈಟ್ ನಡುವೆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಉಂಟಾಗಿರುವುದನ್ನು ಆಗ ವದಂತಿಗಳು ಹರಡಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ''[[OK!ಓಕೆ]]'' ಮ್ಯಾಗ್ಸಿನ್ ಪ್ರಕಾರ [[ಕ್ಯಾಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್]] ಮಾತ್ರ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯೊಂದಿಗೆ ಉಳಿಯುವುದಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿತು,ಅದಲ್ಲದೇ [[ಕೆವಿನ್ ಮ್ಯಾಕಿಡ್ |[[ಕೆವಿನ್ ಮ್ಯಾಕಿಡ್ ]]]]ಮತ್ತು [[ಮೆಲ್ಲಿಸಾ ಜಾರ್ಜ್]] ಇವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನಾಗಿ <ref name="OK!US.com">{{cite web |url=http://www.okmagazine.com/news/view/7889/Denied:-Katherine-Heigl-Not-Leaving-Grey's-Anatomy |title=Katherine Heigl is staying on ''Grey's Anatomy'' |work=OK!magazine.com |accessdate=2008-08-28}}</ref> ಆರಿಸಲಾಯಿತು. [[ಬ್ರೂಕ್ ಸ್ಮಿತ್ ]]([[ಎರಿಕಾ ಹಾನ್]] )ಇವರನ್ನು ಶೊದಿಂದ ಹೊರಕಳಿಸಲಾಗುವುದೆ6ದು ನವೆಂಬರ್ 3,2008ರಲ್ಲಿ <ref name="EW" /> ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಮಿತ್ ನ ಹೊರಹೋಗುವ ಮುಂಚೆ ಮೇರಿ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನೆಲ್]] ವರ್ಜಿನಿಯಾ ಡಿಕ್ಸನ್ ಆಗಿ ಒಬ್ಬ [[ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಸ್ ಸರ್ಜನ್]] ನಂತೆ [[ಆಸ್ಪೆಜರೆ ಸಿಂಡ್ರೊಮ್]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿವರೆಂದು <ref name="EW2">{{cite news |url=http://ausiellofiles.ew.com/2008/10/mary-mcdonnells.html |title='Grey's Anatomy' Exclusive: Mary McDonnell's Secret Revealed! |publisher=Entertainment Weekly |authorlink=Michael Ausiello |first=Michael |last=Ausiello |date=2008-11-03 |accessdate=2008-11-03 |archive-date=2008-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081102080359/http://ausiellofiles.ew.com/2008/10/mary-mcdonnells.html |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಮೆಲಿಸ್ಸಾ ಜಾರ್ಜ್]] ಕೂಡಾ ಸರಣಿಯುಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇರಲಾರರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಪಾತ್ರ [[ಸಾಡಿ ಹ್ಯಾರಿಸ್]] ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ಈ ಪಾತ್ರ ಕೂಡಾ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನವೆಂಬರ್ 6, 2008,ರ [[TV ಗೈಡ್]] ನ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯು ಬಹುದ್ದೇಶಿತ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್]]'' ನನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಾಕುವ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಿ ಇದನ್ನು ಉಪಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿ <ref>[http://www.tvguide.com/News/Greys-Anatomy-crossover-35411.aspx ಎಕ್ಸುಕ್ಲುಸಿವ್: ಮಲ್ಟಿ-ಎಪಿಸೊಡ್''ಗ್ರೆಯ್ಸ ಅನ್ಯಾಟಮಿ '' /''ಪ್ರಾವೇಟ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ '' ಕ್ರಾಅಸ್ ಒವರ್ ಇಸ್ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003170745/http://www.tvguide.com/news/greys-anatomy-crossover-35411.aspx |date=2009-10-03 }} ''TV ಗೈಡ್''. ನವೆಂಬರ್‌ 12, 2008</ref> ಮಾಡಿತು. ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮೆರಿಡಿತ್ ಳ ತಾಯಿಯ ಯಾವಾಗ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಳೋ ಆಗ ಜರ್ನಲ್ ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು,ಮೆರೆಡಿತ್ ಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೆ ಲೆಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸಹ ಇಂಟರ್ನಿಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವ್ಹಣೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದು,ಮೆರೆಡಿತ್ ರ ಹಳೆಯ ಸ್ನೇಃಇತ ಸಾಡಿ ಕಾಣಿಸಿದ್ದು,ಅಲ್ಲದೇ ಡೆನ್ನಿ ಡುಕ್ವೆಟ್ಟೆ ಪುನಕಾಣಿಸಿದ್ದು,ಇಜ್ಜೈ ಸ್ಟೆವನ್ ಗೆ ಕೇವಲ ಭ್ರಾಂತಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದು ಆಗ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪೀಡಿತಳಾಗಿದ್ದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.(ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿಲ್ ಶೊದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಎಣಿಸಿದ್ದಾಳೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದು)ಹೀಗೆ ನಿವಾಸಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಡೆಯುವ ತುಮುಲ ಮತ್ತು ಸರ್ಜರಿಯ ಕುರಿತ ನಾಟಕ ಅಲ್ಲದೇ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಪ್ರಣಯಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸರಣಿಯನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತವೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 26,2009ರಲ್ಲಿ [[ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್ ವೀಕ್ಲಿ]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದಂತೆ [[ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಕ್ಯಾಪ್ಶಿವ್]] ABC ಯೊಂದಿಗೆ ಕರಾರೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿ,ಇದರಲ್ಲಿ [[ಅಂಗಸೌಷ್ಟವ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ]] [[ಅರಿಜೊನಾ ರಾಬಿನ್ಸ್]] ಎಲ್ಲಾ ಐದು ಋತುಗಳ ಧಾರಾವಾಹಿ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿ ಮುಂಬರುವ ಋತುಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕುರಿತ ವಿಷಯ ಅದರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web |url=http://ausiellofiles.ew.com/2009/02/greys-exclusi-1.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2012-05-21 |archive-url=https://www.webcitation.org/67pakACxU?url=http://insidetv.ew.com/2009/02/26/greys-exclusi-1-3/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.buddytv.com/articles/greys-anatomy/jessica-capshaw-inks-greys-ana-26630.aspx}}</ref> ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ===ಆರನೆಯ ಋತು: 2009–2010=== {{Main|Grey's Anatomy (season 6)}} ಏಪ್ರಿಲ್ 23, 2009,ರಲ್ಲಿ [[ABC]] ಯು ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯನ್ನು for the [[2009–2010]]ರ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಋತುವಿಗಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?id=20090423abc01 ABC ಘೋಷಣೆ ಆರಂಭಿಕ ಪಿಕ್-ಅಪ್ಸ್ ಫಾರ್ ನೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸೀಜನ್ ], ''ದಿ ಫುಟಾನ್ ಕ್ರ್ತಿಟಿಕ್'', ಏಪ್ರಿಲ್ 23, 2009</ref> ಆರನೆಯ ಋತುವಿನ ಮೊದಲ ಕಂತನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24,2009ರ ಗುರುವಾರ ರಾತ್ರಿ 9.00/ಈಸ್ತರ್ನ್ /8.00ರಾತ್ರಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾವಧಿ <ref>{{cite web|url =http://www.tvguide.com/News/FallTV-ABC-Premieres-1006734.aspx|title=ABC Announces Fall Premiere Dates for 19 Shows|publisher=TVGuide.com|accessdate=2009-06-09}}</ref> ನೀಡಲಾಯಿತು. [[ಟಿ.ಆರ್. ನೈಟ್]] ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿರಲಾರರು,ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ [[ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಕ್ಯಾಪ್ಶಿವ್]] ರನ್ನು ಧಾರಾವಾಹಿಯು ನಿಯಮಿತ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬಡ್ತಿ <ref>[http://ausiellofiles.ew.com/2009/06/its-official-tr-knight-to-exit-greys-anatomy.html ಇದು ಅಧಿಕೃತ: T.R. ನೈಟ್ ಟು ಎಕ್ಸಿಟ್ "ಗ್ರೆಯ್ ಸ್' ಅನ್ಯಾಟಮಿ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090722035248/http://ausiellofiles.ew.com/2009/06/its-official-tr-knight-to-exit-greys-anatomy.html |date=2009-07-22 }}, ''ಎಂಟರ್ನೇಟ್ ಮೆಂಟ್ ವೀಕ್ಲಿ '', ಜೂನ್ 17, 2009</ref><ref>[http://ausiellofiles.ew.com/2009/06/exclusive-greys-anatomy-promotes-jessica-capshaw-.html ಎಕ್ಸುಕ್ಲುಸಿವ್: "ಗ್ರೆಯ್'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ" ಪ್ರೊಮೊಟ್ಸ್ ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಕ್ಯಾಪ್ ಶಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090629212238/http://ausiellofiles.ew.com/2009/06/exclusive-greys-anatomy-promotes-jessica-capshaw-.html |date=2009-06-29 }}, ''ಎಂಟರ್ನೇಟ್ ವೀಕ್ಲಿ'', ಜೂನ್ 17, 2009</ref> ನೀಡಲಾಯಿತು. ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಗಾಗಿ [[ಕ್ಯಾಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್]] ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೊಂದು ಋತುವಿಗಾಗಿ <ref>[http://abclocal.go.com/wls/story/section=news/entertainment&amp;id=6873492 ನೈಟ್ ಔಟ್, ಹೆಗಿಲ್ In on "ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿಯಲ್ಲಿ "]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''ABC 7 ಶಿಕ್ಯಾಗೊ'', ಜೂನ್ 19, 2009</ref><ref>[http://www.tvguide.com/News/ABC-Heigl-staying-1007116.aspx ABC ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿಸಿದೆ.Makes : ಹೇಗಿಲ್ "ಗ್ರೆಯ್'"ನಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ], ''TV ಗೈಡ್ '', ಜೂನ್ 19, 2009</ref> ಉಳಿದರು. [[ಮಾರ್ಥಾ ಪ್ಲಿಂಪ್ಟನ್]] ಬಹುಸರಣಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ಆಕೆ ಋತುವಿನ ಪ್ರಧಾನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಕಂತಿನೊಂದಿಗೆ <ref>[http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSTRE56E0Z520090715?feedType=RSS&amp;feedName=entertainmentNews ಮಾರ್ಥಾ ಪ್ಲಿಂಪ್ಟನ್ ಅಭಿನಯ ಕಾಣಿಸಿದ್ದು "ಗ್ರೆಯ್ ನ" ಹೊಸ ಅವಧಿಗಾಗಿ ], ''Reuters.com'', July 15, 2009</ref> ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಋತ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಬಹುತೇಕ ಕಂತುಗಳು ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ತತ್ವಗಳನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿವೆ.ಮೊದಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ತೆರನಾದ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.ಇದರಲ್ಲಿ [[ಡೆರೆಕ್]] ಎಂಬ ಪಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು([[ಗಿವ್ ಪೀಸ್ ಎ ಚಾನ್ಸ್]] "),[[ಅರಿಜೊನಾ]],([[ಇನ್ವೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಲೌ]] "[[ಒವೆನ್ ]]([[ಸುಸೈಡ್ ಇಸ್ ಪೇನ್ ಲೆಸ್ಸ್]] "ಮತ್ತು [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ]]"ಸಿಂಪತಿ" [[ಫಾರ್ ದಿ ಪೇರೆಂಟ್ಸ್]] "ಇತ್ಯಾದಿ. ಆರನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿಭಿನ್ನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗು ಮರ್ಸಿ ವೆಸ್ಟ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಜೊತೆ ವಿಲೀನ ಇತ್ಯಾದಿ. ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳೆಂದರೆ (ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ )[[ನೊರಾ ಝೆಹೆತ್ನರ್]] ನ ಡಾ.ರೀಡ್ ಆಡ್ಮಸನ್,[[ಜೆಸ್ಸೆ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ನ ಡಾ.ಜಾಕ್ಸನ್ ಅವೆರಿ,[[ರಾಬರ್ಟ್ ಬೇಕರ್]] ನ ಡಾ.ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಪೆರ್ಸಿ ಮತ್ತು [[ಸಾರಾ ಡ್ರೆವ್]] ನ ಡಾ.ಏಪ್ರಿಲ್ ಕೆಪ್ನರ್,ಈತ ಆರನೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂದನೆಗೊಳಗಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡನು. ನವೆಂಬರ್ 12 ರಂದು [[ಕಿವ್ ರಾವರ್]] ಡಾ.ಟೆಡ್ಡಿ ಅಲ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಸ್ ಸರ್ಜನ್ ಆಗಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.ಅದಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಇರಾಕಿ ಯುದ್ದ ಯೋಧನೊಬ್ಬ ಡಾ.ಒವೆನ್ ಹಂಟ್ ರೊಂದಿಗಿದ್ದ. ರಾವೆರ್ ಸರಣಿಯ ನಿಯಮಿತ ನಟನಾದನೆಂದು ಜನವರಿ 4,2010ರಂದು <ref>[http://news-briefs.ew.com/2010/01/04/kim-raver-joins-greys-anatomy/ 'ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ ಮೇಲೆ ಕಿಮ್ ರಾವೆರ್ ' ನಿರಂತರ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141017221235/http://news-briefs.ew.com/2010/01/04/kim-raver-joins-greys-anatomy/ |date=2014-10-17 }}</ref> ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ''[[ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ]]'' /''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ ]]'' ಗಳು ಸಮಾನಾಗಿ ಜನವರಿ 14, 2010ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡವು. ಇಜ್ಜೈ ಸ್ಟೆವೆನ್ಸ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ[[ಕ್ಯಾಥ್ರೈನ್ಸ್ ಹೇಗಿಲ್]] ಆಗಿ ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಮರ್ಸಿ ವೆಸ್ಟ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಗೆ ಮರಳಲಾರಳು. ಮಾರ್ಚ್ 29,2010ರಲ್ಲಿ [[ಡೆಮಿ ಲೊವ್ಯಾಟೊ]] ತಾನು ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿಯನ್ನು "ಈ ವಾರದಲ್ಲೇ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿ ತನ್ನ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ <ref>{{Cite web |url=http://www.twitter.com/ddlovato |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100609021843/https://twitter.com/ddlovato |url-status=dead }}</ref> ಹೇಳಿದ್ದಾಳೆ". ಏಪ್ರಿಲ್ 8,2010 ದ 6 ನೆಯ ಕೊನೆಯ ಸಿರೀಸ್ ಗೆ ಗಾಯಕ [[ಮ್ಯಾಂಡಿ ಮೂರೆ]] ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ನಟನಾಗಲಿದ್ದಾರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ==ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ== {{See also|List of awards and nominations received by Grey's Anatomy}} ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿಯು ಬಹುಮುಖಿ [[ಎಮ್ಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಗಳಿಸಿರುವ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಶೊ ಎನಿಸಿದೆ. ===U.S. ಟೆಲೆವಿಸನ್ ರೇಟಿಂಗ್ಸ್=== ಋತುವಿನ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು (ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮೂಲವಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.) ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ವೀಕ್ಷಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ. ''ಟಿಪ್ಪಣಿ:ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ U.S.ನ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಜಾಲದ ಸೀಜನ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಸೆಪ್ಟೆಂಬ್ರ್ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಮೇ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ,ಅದು ಮೇ [[ಕೊನೆಗಾಲ]]ದ ಅವಧಿಗೆ ಕಾಕತಾಳೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.'' {| class="wikitable" |- style="background-color:#E0E0E0" valign="bottom" ! ಋತು ! ಟೈಮ್ಸ್‌ಲಾಟ್‌! ! ಸೀಸನ್ನಿನ ಪ್ರಥಮಪ್ರದರ್ಶನ ! ಸೀಸನ್ನಿನ ಮುಕ್ತಾಯ ! ಟಿವಿ ಸೀಸನ್ ! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ! ವೀಕ್ಷಕರು<br>(ದಶಲಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ) |- style="background-color:#E0E0E0" |- style="background-color:#F9F9F9" | 1 ನೆಯ | ಭಾನುವಾರ 10:00PM | ಮಾರ್ಚ್ 27, 1988 | ಮೇ 25, 2004 | 2005 ! #9<ref name="season1">{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=May 24, 2005|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052405_05|title= Season Program Rankings from 09/20/04 through 05/22/05|accessdate=2009-07-03}}</ref> ! 18.5<ref name="season1" /> |- style="background-color:#F9F9F9" | 2 ನೆಯ | ಭಾನುವಾರ 10:00PM | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 20, 2005 | ಮೇ 26, 2006 | 2005–2006 ! #5<ref name="season2">{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=May 28, 2006|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=053106_05|title= Season Program Rankings from 09/19/05 through 05/28/06 |accessdate=2009-07-03}}</ref> ! 20.3<ref name="season2" /> |- style="background-color:#F9F9F9" | 3 ನೆಯ | ಗುರುವಾರ 9:00PM | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 21, 2006 | ಮೇ 17, 2007 | 2006–2007 ! #4<ref name="season3">{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=June 3, 2007|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=060507_05|title= Season Program Rankings from 09/18/06 through 06/03/07|accessdate=2009-07-03}}</ref> ! 21.3<ref name="season3" /> |- style="background-color:#F9F9F9" | 4 ನೆಯ | ಗುರುವಾರ 9:00PM | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 4, 2007 | ಮೇ 19, 2008 | 2007–2008 ! #8<ref name="season4">{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=May 28, 2008|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052808_06|title= Season Program Rankings from 09/24/07 through 05/25/08|accessdate=2009-07-03}}</ref> ! 15.9 <ref name="season4" /> |- style="background-color:#F9F9F9" | 5 ನೆಯ | ಗುರುವಾರ 9:00PM | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 23, 2008 | ಮೇ 14, 2009 | 2008–2009 ! #12<ref name="season5">{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=May 19, 2009|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051909_05|title= Season Program Rankings from 09/22/08 through 05/17/09 |accessdate=2009-07-03}}</ref> ! 14.6<ref name="season5" /> |- style="background-color:#F9F9F9" | 6 ನೆಯ | ಗುರುವಾರ 9:00PM | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 21, 2009 | ಮೇ 25, 2004 | 2009–2010 ! 17 ! 13.53 (ಇಲ್ಲಿಯ ದಿನಾಂಕದ ವರೆಗೆ ) |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು== [[ಪ್ರೈಮ್ ಟೈಮ್ ಎಮ್ಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] *2005 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್) *'''2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರ ಹಂಚಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಲಿಂಡಾ ಲೊವೆ ಮತ್ತು ಜೊನ್ ಬ್ರೇಸ್ )ಅವರಿಂದ''' *2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್) *2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ,ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಕೈಲ್ಕೆ ಚಾಂಡ್ಲರ್)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಕಾಟೆ ಬರ್ಟನ್)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಾ ರಿಕಿ)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಟಿ.ಆರ್ ನೈಟ್ ) *'''2007 ರ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ (ಕಥ್ರೈನಾ ಹೇಗಿಲ್ )''' *2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್) *2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ,ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಕಾಟೆ ಬರ್ಟನ್)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಎಲೆಜಾಬೆತ್ ರೀಸರ್)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2008 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್) *2008 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ,ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2008 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಡೈಹಾನ್ ಕರೊಲ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2009 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ TV ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ(ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್) *2009 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ,ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2009 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಶೆರೊನ್ ಲಾರೆನ್ಸ್)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ [[ಗೊಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] *2005 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2005 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರದ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡಿಂಪ್ಸೆ)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *'''2005 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿಕಿರುಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಅಥವಾ TV ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ(ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್)''' *'''2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' *2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರದ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡಿಂಪ್ಸೆ)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಧಾನ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಎಲ್ಲೆನ್ ಪೊಂಪಿಯೊ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2006 ರ ಪೋಷಕ ನಟಿ TV ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಕಿರುಧಾರಾವಾಹಿಗಳು(ಕಥ್ರೈನಾ ಹೇಗಿಲ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2007 ರ ಪೋಷಕ ನಟಿ TV ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಕಿರುಧಾರಾವಾಹಿಗಳು(ಕಥ್ರೈನಾ ಹೇಗಿಲ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ [[ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಗಿಲ್ಡ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] *2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ TV ಪುರುಷ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪ್ಸಿಯೆ) *'''2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್)''' *2006ರ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ, ಎನ್ಸೆಂಬಲ್ ಅವರಿಂದ *'''2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ,ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )''' *'''2007ರ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ, ಎನ್ಸೆಂಬಲ್ ಅವರಿಂದ''' *2008ರ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ, ಎನ್ಸೆಂಬಲ್ ಅವರಿಂದ [[NAACP ಇಮೇಜ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] *'''2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' *'''2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಇಸೈಹ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ''' *2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿಕೆನ್ಸ್ ಜೂ.)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ ) *'''2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ''' *'''2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಇಸೈಹ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ''' *2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿಕೆನ್ಸ್ ಜೂ.)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *'''2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ,ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )''' *'''2008 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ''' *'''2008 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ,ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )''' *2008 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿಕೆನ್ಸ್ ಜೂ.)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *'''2009 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ''' *'''2009 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ,ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )''' *2009 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿಕೆನ್ಸ್ ಜೂ.)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2010 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ *2010 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್) *2010 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ ) *2010 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿಕೆನ್ಸ್ ಜೂ.)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *'''2010 ನಾಟಕ ಸರಣಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬರವಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಶೊಂದಾ ರಿಮ್ಸ್)''' *'''2010 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಈ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ (ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' [[ಜನರಾಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] *'''2006 ರ ಮೆಚ್ಚಿನ TV ಪುರುಷ ತಾರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪ್ಸಿಯೆ)''' *'''2006 ರಲ್ಲಿ ನಟನೆಗಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿನ TV ನಾಟಕಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' *'''2007 ರ ಮೆಚ್ಚಿನ TV ಮಹಿಳಾ ತಾರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ಕಥ್ರೈನಾ ಹೇಗಿಲ್ )''' *'''2007 ರ ಮೆಚ್ಚಿನ TV ಪುರುಷ ತಾರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪ್ಸಿಯೆ)''' *'''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಶ್ಯದ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )''' *2008 ರ ಮೆಚ್ಚಿನ TV ನಾಟಕದ ಪುರುಷ ತಾರೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ(ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ದೆಂಪ್ಸಿಯೆ) *2008 ರ ಮೆಚ್ಚಿನ TV ನಾಟಕದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2009 ರ ಮೆಚ್ಚಿನ TV ನಾಟಕದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2009ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ TV ನಾಟಕದ ನಟನಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಮ್ಸೆಯ್) *'''2009ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ TV ನಾಟಕದ ನಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಕಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ )''' [[ಸ್ಯಾಟ್ ಲೈಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] *2005 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2005 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಯಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್) *'''2007ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಯಾಗಿ ನಾಟಕದ ಸರಣಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ಎಲ್ಲೆನ್ ಪೊಂಪಿಯೊ)''' *2007 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *2007 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ಕಿರು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಅಥವಾ TV ಚಿತ್ರದ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಟಿ.ಆರ್ ನೈಟ್) *2007 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಯಾಗಿ ಕಿರುಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಅಥವಾ TV ಚಿತ್ರದ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್) *2008 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಯಾಗಿ ಕಿರುಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಅಥವಾ TV ಚಿತ್ರದ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್) [[ಎವ್ವಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ]] *2008 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಯಾಗಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಎಲ್ಲೆನ್ ಪೊಂಪೆ ) *2009 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಕೆವಿನ್ ಮೆಕ್ಕಿಡ್) [[ರೈಟರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] *2005 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕದ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ *'''2005 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ಸರಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ''' *2006 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ==ವ್ಯಾಪಾರಿಕರಣ== ===DVD ಬಿಡುಗಡೆಗಳು=== [[ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್ ಹೋಮ್ ಎಂಟರ್ಟೇನ್ ಮೆಂಟ್]] (ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಬ್ಯುನಾ ವಿಸ್ತಾ ಹೋಮ್ ಎಂಟರ್ಟೇನ್ ಮೆಂಟ್ ಎನ್ನಲಾಗುತಿತ್ತು )''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ಎಲ್ಲಾ ಋತುಗಳ DVD ಗಳ ರೀಜನ್ 1ರಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಸಂಚಿಕೆಯಾಗಿ {{Citation needed|date=November 2009}}ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ[[ಬ್ಲು-ರೇ]] ನಾಲ್ಕನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿUK ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.ಋತು ಐದರ ಸಮಗ್ರ ವಿವರಗಳನ್ನು ರೀಜನ್ ಎ ನಲ್ಲಿ ನಂತರ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ;ಆಯಾ ಕಾಲದ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು {| class="wikitable" !DVD ಹೆಸರು !USA ರಿಲೀಸ್ ದಿನಾಂಕ !Ep # ! ದಿಸ್ಕೊಸ್ ! ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ |- | ಪ್ರಥಮ ಕಂತು | ಫೆಬ್ರುವರಿ 6, 1973 | align="center"|9 (R2-14) | align="center"|2 | ಪರ್ಯಾಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ title ಸಂದರ್ಭ, ಆಡಿಯೊ ಕಾಮೆಂಟರೀಸ್, an ಒಂದು ವಿಸ್ತೃತ ಮೂಲ,ಪ್ರಧಾನ ಸರಣಿ ಮತ್ತು ಎ ಮೇಕಿಂಗ್-ಆಫ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಈಸ್ಟರ್ Egg (ದಿಸ್ಕೊ2). |- | ಪ್ರಥಮ ಕಂತು | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 21, 2006 | align="center"|27 (R2-22) | align="center"|6 | ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ದಿ ಸಾಫ್ಟರ್ ಬದಿಯ ಡಾ.ಬೈಲಿ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಸಮ್ಗ್ರ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ, ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಆಡಿಯೊ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು, ''ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಮೆಮೊರೀಸ್ '',ಗಾಗಿ ವಿಸ್ತೃತ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಇಟ್ಸ್ ದಿ ಎಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ '', ''ವಾಟ್ ಹ್ಯಾವ್ ಐ ಡನ್ ಟು ಡಿಸರ್ವ್ ದಿಸ್?'' ಮತ್ತು''ಲೂಸಿಂಗ್ ಮೈ ರಿಲಿಜನ್ ''. |- | ಪ್ರಥಮ ಕಂತು | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 4, 2007 | align="center"|25 | align="center"|7 | ಗಂಭೀರವಾಗಿ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಸಂಪುಟ: 4 ವಿಸ್ಟೃತ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು, ಒಂದು "ಒನ್-ಆನ್-ಒನ್ ಉಯ್ತ್ ಎಲ್ಲೆನ್ ಪೊಂಪಿಯೊ", a visit to the race track with ತಾರೆ ಪಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪ್ಸ್,ರೊಂದಿಗೆ ರೇಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗೆ ಭೇಟಿ, ಅಭಿನಯ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ತಂಡ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ದೃಶ್ಯಗಳು,ಈ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಸಮೂಹ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು. |- | ಪ್ರಥಮ ಕಂತು | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 23, 2008 | align="center"|17 | align="center"|5 | ವಿಸ್ತೃತ ಸಂಪುಟ: "ಫಾರ್ ಎವರ್ ಯಂಗ್ ",ನ ವಿಸ್ತೃತ ಧಾರಾವಾಹಿ,ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಅದರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಹೇಳುವವರ 4ನೆಯ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿನ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಆಡಿಯೊ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು,ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾದಗಳು. {{Citation needed|date=November 2009}} |- | ಪ್ರಥಮ ಕಂತು | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 15, 2009 | align="center"|24 | align="center"|7 | ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಷಣಗಳ ಸಂಪುಟ: 100ನೆಯ ಸರಣಿಯ ಹಿಂದಿನ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಕಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ ರೊಂದಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನ, ಜಸ್ಟಿನ್ ಚೇಂಬರ್ಸ್, ಜೆಫ್ರಿ ಡೀನ್ ಮೊರ್ಗನ್, ಪ್ರಸಾರವಾಗದ ಹೆಚ್ಕು ಪ್ರಮಾಣದ ಸರಣಿಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳು ಪ್ರಮಾದಗಳು |- | ಪ್ರಥಮ ಕಂತು | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14, 2010<ref>[http://www.tvshowsondvd.com/news/Greys-Anatomy-Season-6/13564 ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿಯ - ಸಂಪೂರ್ಣ 6ನೆಯ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಸಾರ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ.Season is On the Way: ದಿನಾಂಕ, ಖರ್ಚು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನದು!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017202158/http://www.tvshowsondvd.com/news/Greys-Anatomy-Season-6/13564 |date=2011-10-17 }}, ''TVShowsonDVD.com'', ಏಪ್ರಿಲ್ 5, 2010</ref> | align="center"|24 | align="center"|6 | |} ===ಸಂಗ್ರಾಹಕಗಳ ಸಂಘಟನೆ=== ಸೋಮವಾರ ದಂದು, ಆಗಸ್ಟ್ 31, ಲೈಫ್ ಟೈಮ್ ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಸೋಮವಾರದಿಂದ ಶುಕ್ರವಾರದ ವರೆಗೆ 5/4cಕ್ಕೆ ಮತ್ತು 6/5cಕ್ಕೆ,ಸದ್ಯ 3 ಗಂಟೆಗಳ ಬ್ಲಾಕ್ ಆರಂಭವನ್ನು ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. [[FOX]] ಕೂಡಾ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ===ಧ್ವನಿಪಥಗಳು=== {{See also|Grey's Anatomy (soundtrack)}} ಈ ಶೊ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು ಅದರ ಮೊದಲ ಎರಡು ಸೀಜನ್ ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕಲಾವಿದ [[ಸ್ಯಾಪ್]] ಅವರಿಂದ "ಕೊಸಿ ಇನ್ ದಿ ರಾಕೆಟ್ "ನ ಅಂಶವಾಗಿ ಹೊರಬಂದಿತು. ಇದು ABC ಕಾರ್ಪೊರೇಟನ ಮೂಲಕ ಸಹವರ್ತಿ [[ಹಾಲಿಯುಡ್ ರಿಕಾರ್ಡ್ಸ್]] ನ ಧ್ವನಿ ಪಥದ ಸಂಗೀತದ ಅಲ್ಬಮ್ ನಲ್ಲಿ ಎಪ್ಟೆಂಬರ್ 27, 2005ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿತು. ಪ್ರತಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾ ಪಟ್ಸವಾಸ್]] ಅವರಿಂದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನೂ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುವ [http://abc.go.com/primetime/greysanatomy/index?pn=musicguide]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531225654/http://abc.go.com/shows/greys-anatomy/ |date=2012-05-31 }} ಪಟ್ಸವಾಸ್ ಅದೇ ತೆರನಾದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು [[FOX]] ಸರಣಿಗಾಗಿ ಪಡೆಯಿತು.''[[The O.C.]]'' ಅದರ ಕೃತಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮುಂಚೆ ABC ಸರಣಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ {{Citation needed|date=June 2008}}ತೋರಿತು. ಎರಡನೆಯ ಧ್ವನಿ ಪಥಕ್ಕಾಗಿದ್ದ ಈ ಸರಣಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು,ಎರಡನೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12, 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು,ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ಮೂರನೆಯ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗಿನ ಧ್ವನಿಪಥವೂ ಇದರೊಟ್ಟಿಗೆ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು ಮೂರನೆಯ ಅವಧಿಯ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ===ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು=== {{Main|Grey's Anatomy: The Video Game}} ಜನವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ, ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯನ್ನು ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ [[ಗೇಮ್ ಲಾಫ್ಟ್]] ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿ ಮೊಬೈಲ್ ಗೇಮ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.ಒಂದು Reuters.com ನ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ "ಇದು ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವುದಲ್ಲದೇ ನೋಡುಗರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ನೊಂದಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಸರಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿಯುವ ಅವಕಾಶವಾಗುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ <ref>{{Cite web |url=http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS223051+17-Jan-2008+BW20080117 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207003022/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS223051+17-Jan-2008+BW20080117 |url-status=dead }}</ref> ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಮೂಲದ ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಒಂದರ ಕುರಿತಂತೆ ಯುಬಿಸಾಫ್ಟ್ ತಾನು ಜನವರಿ7,2009ರಲ್ಲಿ ABC ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್ ನ ಅನುಮತಿಯ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು. ಪರಿಕಲ್ಪನೆ [[Wii]]ಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ, ದಿ [[ನೈಟೆಂಡೊ DS]] ಮತ್ತು PC, ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ:ಎಂಬ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಸಹ ಒಂದು ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್ '' ನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 10, 2009ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ಒಂದು ಎದುರು ಬದರಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ,ಅಂದರೆ [[ಟ್ರಾಮಾ ಸೆಂಟರ್]] ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾಹಸ ಕ್ರೀಡೆ ಇದರಲ್ಲಿದೆ.ಈ ಆಟಗಾರರು ಆಯಾ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು {{Citation needed|date=March 2009}}ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. DigitalSomething.com [http://www.digitalsomething.com/news/2115.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110630004817/http://www.digitalsomething.com/news/2115.html |date=2011-06-30 }} ಇದರಿಂದ ನಿಂದ ಕಡಿಮೆ ರೇಟಿಂಗ್ ಅಂದರೆ 10ಕ್ಕೆ 2 ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಅಂಕ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ==ರೂಪಾಂತರಗಳು== ಮೇ 2009ರಲ್ಲಿ [[ದಿ CW]] ತಾನು ಇದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸರಣಿ ಆಧಾರಿತ ನೈಜ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಂದರೆ [[ರಿಯಾಲ್ಟಿ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಸರಣಿಗಳ]] ನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಿ <ref>[http://www.eonline.com/uberblog/marc_malkin/b125402_greys_anatomy_inspires_reality_show.html "ಗ್ರೆಯ್ ನ ಅನ್ಯಾಟಮಿ" ರಿಯಾಲ್ಟಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯೇ ?], ''E! '' ''ಆನ್ ಲೈನ್ '', May 22, 2009</ref> ಘೋಷಿಸಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 26,2010ನಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ಅದನ್ನು ''[[ಎ ಕೊರಾಜೊನ್ ಅಬಿರ್ಟೊ ]]'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿತು. ಒಟ್ಟು 20.4 ರ[[ರೇಟಿಂಗ್]] ಮತ್ತು 48 [[ಶೇರ್ ]],ನೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅರ್ಧದಷ್ಟು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ದ ವೀಕ್ಷಕರು ಈ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ <ref>{{cite web|url=http://tvbythenumbers.com/2010/04/27/greys-anatomy-adaptation-a-corazon-abierto-premieres-to-huge-ratings-in-colombia/49914|title=ABC Press Release: "Grey's Anatomy" Adaptation "A Corazón Abierto" Premieres to Huge Ratings In Colombia|date=April 27, 2010|last=Seidman|first=Robert|work=TVbytheNumbers.com|accessdate=April 27, 2010|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100429183357/http://tvbythenumbers.com/2010/04/27/greys-anatomy-adaptation-a-corazon-abierto-premieres-to-huge-ratings-in-colombia/49914|url-status=dead}}</ref> ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist|colwidth=30em}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{wikimedia}} * {{official|http://beta.abc.go.com/shows/greys-anatomy}} * [http://www.greyswriters.com ಗ್ರೆಯ್ ಮ್ಯಾಟರ್ಸ್ ರೈಟರ್ಸ್ ' ಬ್ಲಾಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008004304/http://www.greyswriters.com/ |date=2014-10-08 }} * {{imdb title|413573}} * {{tv.com show|24440}} {{Grey's Anatomy}} {{Private Practice}} {{GoldenGlobeTVDrama 1990-2009}} {{ScreenActorsGuildAwardsTVEnsembleDrama 1994-2009}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:2005 ನೆಯ ದಶಕದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2000ದ ದಶಕದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ಶೊಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಡ್ರಾಮಾ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಸಿರೀಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ]] [[ವರ್ಗ:ಮೆಡಿಕಲ್ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಸಿರೀಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಸಿರಿಯಲ್ ಡ್ರಾಮಾ ಟೆಲಿವಿಸನ್ ಸಿರೀಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಸಿರೀಸ್ ಬೈ ಬ್ಯುನಾ ವಿಸ್ತಾ ಟೆಲೆವಿಸನ್]] [[ವರ್ಗ:ಸೀಟಲ್ ನಲ್ಲಿ ತೆಲೆವಿಜನ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಸ್ಟ್ ಡ್ರಾಮಾ ಸಿರೀಸ್ ಗೊಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ವಿನ್ನರ್ಸ್]] 6zcwel0m0ymfc9jcgjfilxzhwiesxcj 0 23575 1434966 1434855 2026-10-30T07:11:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434966 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಕಾಕಿನಾಡ | other_name = ಕೊಕನಾಡ, ಕೊರಿಂಗಾ, ಕಾಕಿನಾಂಡಿವಾಡ | type = [[ನಗರ]] | image = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = | perrow = 1/2/2/1 | image1 = District Collector Office building at Kakinada.jpg | image2 = KAKINADA STATION MAIN ENTRANCE.jpg | image3 = Mahatma gandhi gate.jpg | image4 = Kakinada port.jpg | image5 = Scenic view of Kakinada beach during evening.jpg | image6 = River in coringa forest.jpg}} | alt = | caption = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ''': ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ಕಚೇರಿ, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕಾಕಿನಾಡ|ಜೆಎನ್‌ಟಿಯು ಕಾಕಿನಾಡ]], ಕಾಕಿನಾಡ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, [[ಕೊರಿಂಗಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ನದಿ ದಂಡೆಯদৃশ্য, [[ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೋಣಿ ಮತ್ತು [[ಕಾಕಿನಾಡ ಟೌನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] | etymology = | nicknames = ಎರಡನೇ [[ಮದ್ರಾಸ್]],<br />ಪಿಂಚಣಿದಾರರ ಸ್ವರ್ಗ | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_caption = ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | pushpin_label = <!-- "name" ಅಥವಾ "official_name" ತುಂಬಾ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಗತ್ಯ --> | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|16|57|58|N|82|15|18|E|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: <ref> ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --> | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಕಿನಾಡ]] | established_title = ಸ್ಥಾಪನೆ | established_date = | established_title1 = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಪುರಸಭೆ) | established_date1 = 1866<ref name=":11"/> | established_title2 = ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿದ್ದು (ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ) | established_date2 = | founder = | named_for = | parts_type = | government_footnotes = <ref name="council">{{cite news |last1=M. N. |first1=Samdani |title=Andhra Pradesh's move to supply Krishna water to Coca-Cola plant irks opposition |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Andhra-Pradeshs-move-to-supply-Krishna-water-to-Coca-Cola-plant-irks-opposition/articleshow/47239899.cms |access-date=25 May 2019 |work=The Times of India |date=12 May 2015 |location=Mangalagiri |language=en}}</ref> | government_type = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳು|ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] | governing_body = [[ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ (ಕೆಎಂಸಿ)]] | leader_party = | leader_title = [[ಮೇಯರ್]] | leader_name = ಸುಂಕರ ಶಿವ ಪ್ರಸನ್ನ <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sunkara-siva-prasanna-is-new-kakinada-mayor/article37169908.ece|title=Sunkara Siva Prasanna is new Kakinada Mayor|newspaper=The Hindu|date=26 October 2021|last1=Naidu|first1=T. Appala}}</ref> | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = <ref name="profile">{{cite web |title=Kakinada Corporation |url=https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |access-date=4 September 2020 |archive-date=18 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218221521/http://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62 |url-status=dead }}</ref> | area_total_km2 = 52.51 | area_metro_footnotes = <!-- ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗಾಗಿ: <ref> ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ --> | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of 2011 = | population_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web |url=http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs |website=Directorate of Town and Country Planning |publisher=Government of Andhra Pradesh |page=41 |access-date=23 June 2016 |archive-date=17 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717151418/http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="profile" /> | population_total = 384,128 [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|(6ನೇ ಸ್ಥಾನ)]] [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] | population_metro = 443,028 | pop_est_as_of = | pop_est_footnotes = | population_est = | population_density_km2 = ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ | population_metro_footnotes = <ref name="profile" /> | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = ಸಾಕ್ಷರತೆ | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | demographics1_title2 = ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ | demographics1_info2 = 81.23% | demographics_type2 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics2_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics2_info1 = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] | time_zone1 = [[भारतीय मानक समय|ಐಎಸ್‌ಟಿ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ಪಿನ್‌ಕೋಡ್]] | postal_code = 533001, 533002, 533003, 533004, 533005, 533006, 533016 | area_code_type = <!-- ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತವಾಗಿ: ಪ್ರದೇಶ ಕೋಡ್(ಗಳು) --> | area_code = +91–884 | registration_plate_type = [[ಭಾರತದ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳು|ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ]] | registration_plate = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆರ್‌ಟಿಒ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|AP05, AP06 (ಹಿಂದಿನದು)]]<br /> AP39 (ಜನವರಿ 30, 2019 ರಿಂದ)<ref>{{cite news |title=New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}</ref> | custom_label_sec1 = [[ನಾಮಮಾತ್ರ ಜಿಡಿಪಿ]]<br/>(2023–24) | custom_data_sec1 = {{INRConvert|20876|c|=2024}}<ref>https://des.ap.gov.in/MainPage.do?mode=menuBind&tabname=publications{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | website = {{URL|https://kakinada.cdma.ap.gov.in/en/about-us-62|ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ}} | footnotes = | official_name = | leader_title1 = [[ಶಾಸಕ (ಭಾರತ)|ಶಾಸಕರು]] | leader_name1 = [[ವನಮಡಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಗರ]]) <br/>[[ಪಂಥಂ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್|ಪಂಥಂ ನಾನಾಜಿ]] ([[ಕಾಕಿನಾಡ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗ್ರಾಮೀಣ]]) | leader_title2 = [[ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು]] | leader_name2 = [[ತಂಗೆಲ್ಲ ಉದಯ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] | native_name = | mapframe = YES | mapframe-zoom = 12 | mapframe-wikidata = Yes | map_caption = ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ }} '''ಕಾಕಿನಾಡ''' ({{Lang-te|కాకినాడ}}) {{audio|Kakinada.ogg|pronunciation}}ಒಂದು ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, [[ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ]] ಆಡಳಿತವಿದ್ದು, [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ,[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]][[ರಾಜ್ಯ]] ದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |title=ಕಾಕಿನಾಡ ಮಾಹಿತಿಯ ಪೋರ್ಟಲ್ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2011-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017073502/http://kakinada.ap.nic.in/HRC.htm |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೭ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅನ್ವಯ ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೮೯೬,೩೨೯. ಈ ಕರಾವಳಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ|ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಸ್ಥಾನವನ್ನು]] ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಆಳ-ಸಮುದ್ರ [[ಬಂದರು]] ವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. [[ಏಷ್ಯಾ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿ [[ಚಂಡೀಘರ್]] ನಂತರ ಈ ನಗರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಕಿನಾಡ ಮೂಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನಗರವನ್ನು ಸಮಾಂತರ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ ಅಡ್ಡರಸ್ತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಕಾಕಿನಾಡ ತೀರದಿಂದ ೫ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ, [[ಹೋಪ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪವಿದ್ದು ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬಂದರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಹಳೆಯ ರೇವು ಹಲವು ದಶಮಾನಗಳ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಕ್ಕಬಂದರಾಗಿದ್ದು, ತದ ನಂತರ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈಗ, ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರು ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ರೇವು ಬಂದರು ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಇತರೆ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಕಾಕಿನಾಡ ಚಿಕ್ಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪಿನ ಮಂದಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದ ಕಳೆದ ೩೦೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ನೆಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬಂದರು ನಗರಕ್ಕೆ ಯುರೋಪಿನಿಂದ ಬಂದ [[ವಸಾಹತು|ವಸಾಹತಿನ]] ಜನರಲ್ಲಿ [[ಡಚ್|ಡಚ್ಚರೇ]] ಮೊದಲಿಗರು, ತದನಂತರ [[ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಹಾಗೂ ಕೆನಡಿಯನ್ ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೀಸ್‌<ref>https://www.cbmin.org › asia</ref> ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳು ೧೮೭೪<ref>ಫ್ರಾಂಕ್ ಬ್ಯರ್ನೆ, "ಇಂಡಿಯಾ : 'ಸಿಬಿಎಂ' ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ " ''ಮೊಸೈಕ್ '' ಎ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕೆನಡಿಯನ್ ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರೀಸ್. ವಿಂಟರ್ ೨೦೦೮. ಪುಟ ೧೦.</ref>ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ==ಪದಮೂಲ/ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == ಕಾಕಿನಾಡ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವರ ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದು "ಕೋ ಕ್ಯಾನಡ") ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈಗಲೂ ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಕೋಕ್ಯಾನಾಡ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್). ಕೋಕ್ಯಾನಡ ಟೌನ್ ಜಂಕ್ಷನ್ - ಸಿಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಕೋಕ್ಯಾನಡ ಬಂದರು - ಸಿಓಎ ಎಂಬ ಎರಡು ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ== ಕಾಕಿನಾಡ ಇರುವ ಸ್ಥಳವು {{Coord|16.93|N|82.22|E|}}.<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |title=ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಮಳೆಯ ಗೆನೋಮಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿದೆ - ಕಾಕಿನಾಡ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2007-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630012215/http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Kakinada.html |url-status=dead}}</ref> ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೨ ಮೀಟರ್ (೬ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಯು ೧೧೦ ರಿಂದ ೧೧೫ ಸೆಂಟಿ ಮೀಟರಿನಷ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಮಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವ ೮೨ ೧/೨ ಡಿಗ್ರಿಯ ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶವು ಕಾಕಿನಾಡದ ಮುಖಾಂತರ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಅಂತರ *[[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ೫೫೩&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. *[[ವಿಜಯವಾಡ]] ೨೧೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. *[[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ೧೮೬&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ==ಪೌರಾಡಳಿತ== ಕಾಕಿನಾಡ ಪುರಸಭೆಯು ಕಾಕಿನಾಡದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಮೀಷನರ್ ಇರುತ್ತಾರೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ೫೦ ವಾರ್ಡುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾರ್ಡಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ನಗರಸಭಾಸದಸ್ಯ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಡೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಾಪೌರ ಚುನಾಯಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯ (ಐಎಎಸ್ ) ಒಬ್ಬ ಕಮೀಷನರನ್ನು ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== * '''ವಾಯುಮಾರ್ಗ/ವಿಮಾನಯಾನ ''' ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] ಯಲ್ಲಿದ್ದು, ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೬೫&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು [[ದೆಹಲಿ]] ಗಳಿಗೆ [[ಇಂಡಿಗೊ]] ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ತಿರುಪತಿ ಮತ್ತು [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌]] ಗೆ ಫ್ಲೈ೯೧ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಲೈಯನ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಿರುಪತಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂದಲ್ಲಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * '''ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ''' ಕಡಲ ತೀರದ ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರವು "ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರ ಜಂಕ್ಷನ್" (೩&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಮತ್ತು "ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು" (೮&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಎಂಬ ಎರಡು ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚೆನ್ನೈ-ಹೌರಾ ರೈಲುಮಾರ್ಗವು 'ಸಾಮರ್ಲಕೋಟ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕವಲೊಡೆದು (೧೨&nbsp;ಕಿ.ಮೀ) ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. * '''ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ''' ರಾಜ್ಯದೊಳಗಿನ ಹಾಗೂ ಭಾರತ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. * '''ಜಲಸಾರಿಗೆ/ಸಮುದ್ರಯಾನ''' ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಬಂದರಿನ ನಂತರ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಗರ ಕಾಕಿನಾಡ. ಇದನ್ನು [https://web.archive.org/web/20081027110929/http://www.kakinadaseaports.in/index.htm ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು ನಿಗಮ] ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಇದ್ದ ರೇವು ಬಂದರು, ದೇಶದ ೪೦ ಸಣ್ಣ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ತಂಡದ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿದ "ಜೆ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್", ಎಂಬ ಮೂಲಾವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಯಾತನಿರ್ಯಾತ ನಿಗಮವು ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಹಡಗುಗಳ ರಿಪೇರಿ ಮತ್ತು ಹಡಗಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ. ಇದು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ೨೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರುಗಳ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |title=ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ - ಕಲ್ಕತ್ತಾ (ಕೋಲ್ಕತ್ತ) {{!}} ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್ {{!}} JSW adds muscle to infrastructure arms|access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202121437/http://www.telegraphindia.com/1080408/jsp/business/story_9107921.jsp |url-status=dead}}</ref> ಕೆಎಸ್ಇಜಡ್ (ಕಾಕಿನಾಡ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) ದ ಬಳಕೆಗೆಂದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಬಂದರು ನಿರ್ಮಾಣಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ೧೬೫೦ ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೧೬ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸರಕು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |title=ಎಂ ಜಂಕ್ಷನ್ : ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ - ಕಾಕಿನಾಡ ಎಸ್ಇಜೆಡ್ ನ ಯೋಜನೆ ಆಳ-ನೀರಿನ ಬಂದರು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091204181416/http://mjunction.in/market_news/logistics_1/kakinada_sez_plans_deepwater_p.php |url-status=dead}}</ref> == ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ವಲಯ/ವಿಸ್ತರಣೆ == {{Geographic Location |Northwest = [[ವಾರಂಗಲ್]], [[ಕರೀಮ್‌ ನಗರ]], [[ಪುಣೆ]], [[ಮುಂಬೈ]] |North = [[ರಾಯಪುರ]], [[ಪಾಟ್ನಾ]], [[ಲಕ್ನೋ]], [[ಕಾನ್‌ಪುರ]], [[ನವದೆಹಲಿ]] |Northeast = [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ]], [[ಭುವನೇಶ್ವರ]], [[ಕೋಲ್ಕತ್ತ]] |West = [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]], [[Hyderabad, India|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಖಮ್ಮಂ]], [[ಸೊಲ್ಲಾಪುರ]], [[ಗೋವಾ]] |Centre = ಕಾಕಿನಾಡ |East = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]] |Southwest = [[ವಿಜಯವಾಡ]], [[ಗುಂಟೂರು]], [[ನೆಲ್ಲೂರು]], [[Tirupati (city)|ತಿರುಪತಿ]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]] |South = [[ಯಾನಾಂ]], [[ಅಮಲಾಪುರಂ]] |Southeast = [[ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]] }} ==ಉದ್ಯಮ/ಕೈಗಾರಿಕೆ == ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. ಆರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಕಾಕಿನಾಡದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲು ಹಲವಾರು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. * '''ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ''' ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ "ರಸಗೊಬ್ಬರ ನಗರ " ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಗರವು ಎರಡು ರಸಗೊಬ್ಬರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತವರೂರು: ಕರಾವಳಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಬಹುದೊಡ್ಡ [[ಯೂರಿಯಾ]] ಉತ್ಪಾದನೆ [http://www.nagarjunagroup.com/ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091215043819/http://www.nagarjunagroup.com/ |date=2009-12-15 }} ರವರದ್ದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆ, [http://www.gfcl.co.in/ ಗೋದಾವರಿ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729214339/http://www.gfcl.co.in/ |date=2010-07-29 }} [[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡ|ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದವರಾಗಿದ್ದು]], [[ಡೈ- ಅಮೋನಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ]] (ಡಿಎಪಿ) ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಮೋಟಾರು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು ''' ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೋಟಾರು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ /ಉಕ್ಕು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿದ್ದು, [http://www.srmt.com/ ಶ್ರೀ ರಾಮದಾಸ್ ಮೋಟಾರು ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ], [http://www.sbcl.in/ ಶ್ರೀ ಭವಾನಿ ಎರಕ ನಿಗಮ] ಮುಂತಾದವೂ ಸೇರಿವೆ. * '''ಸಕ್ಕರೆ ''' [[ಮುರುಗಪ್ಪ ತಂಡದ ]]- ಈಐಡಿ ಪ್ಯಾರಿ (ಭಾರತ) ನಿಗಮ ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಗಿಲ್]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಂಟಿಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಬಂದರು ಬಳಿಯ ಸಕ್ಕರೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಘಟಕವನ್ನು ಅಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ೬ ಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |title="ಇಐಡಿ ಪ್ಯಾರಿ ಟೀಮ್ಸ್ ಅಪ್ ವಿಥ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಫಾರ್ ಶುಗರ್ ಇ ಓ ಯು ", ''ದಿ ಹಿಂದೂ '' (25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2006) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026010506/http://www.hindu.com/2006/04/25/stories/2006042503791900.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |title="ಮುರುಗಪ್ಪ ಗ್ರೂಪ್ ಟರ್ನ್ಓವರ್ ಅಪ್ ಬಯ್ 15%", ಸಿಫಿ ಬಿಸ್ನೆಸ್ಸ್ (2008-05-06) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202185711/http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14667906 |url-status=dead}}</ref> * '''ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ/ಖನಿಜ ತೈಲ ''' ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಲವಾರು [[ತೈಲ]] ಕಂಪನಿಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ಮುಖ್ತ ತೈಲ ಹಾಗೂ [[ಹಬೆ]] ಹಡಗು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಪತಿವರ್ತಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿವೆ. [http://www.bakerhughes.com/ ಬೇಕರ್ ಹ್ಯೂಸ್], [http://www.slb.com/ ಸ್ಕುಲಂರ್ಜರ್] ಎಂಬ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಕಂಪನಿಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ,'ಗ್ಯಾಸ್/ಹಬೆ' ದೊರೆತಾಗಲಿನಿಂದ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಆರ್ಥಿಕ|ಆರ್ಥಿಕಪರಿಸ್ಥಿತಿ]] ಹೆಚ್ಚುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡು]] ವಿಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.ಭಾರತ <ref>[http://www.rediff.com/money/2002/oct/31ril.htm ಹೇಮಂಗಿ ಬಲ್ಸೆ, "ರಿಲಯನ್ಸ್ ಗ್ಯಾಸ್ -ಫೈಂಡ್ 40 ಟೈಮ್ಸ್ ಬಿಗ್ಗರ್ ದ್ಯಾನ್ ಬಾಂಬೆ ಹೈ ", ರಿಡಿಫ್.ಕಾಂ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31 2002)]</ref> ದಲ್ಲಿಯೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸಿನ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತೈಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗ್ಯಾಸ್ ನಿಗಮ (ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ ) ಮತ್ತು [[ರಿಲಯನ್ಸ್]] '''[[ಕೃಷ್ಣ - ಗೋದಾವರಿ ತಾಣ]]''' ದಲ್ಲಿದೆ. [http://www.shrishakti.com/f1.html ಶ್ರೀ ಶಕ್ತಿ ಎಲ್ ಪಿಜಿ ನಿಗಮವು,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227180550/http://www.shrishakti.com/f1.html |date=2009-12-27}} [[ಎಲ್ ಪಿಜಿ]] ಟರ್ಮಿನಲ್ ಮತ್ತು 'ಎಲ್ ಪಿಜಿ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್' ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದೆ. 'ಓ ಎನ್ ಜಿ ಸಿ' ರವರು ಈಗ ಒಂದು [[ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ]] ಘಟಕವನ್ನು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲು ಸನ್ನದ್ಧರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರಿಲಯನ್ಸ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟೇಶನ್‌ ಇನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ನಿಗಮವು (ಆರ್ ಜಿ ಟಿ ಐ ಎಲ್) ೧,೪೪೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಕೊಳವೆ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ [[ಭರೂಚ್]] (ಗುಜರಾತ್ ) ವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ೧೨೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯುಬಿಕ್ ಮೀಟರ್ನಷ್ಟು ದಿನಕ್ಕೆ (ಎಂ ಸಿ ಎಂ ಡಿ ) ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಅನ್ನು, ಕೃಷ್ಣ -ಗೋದಾವರಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ <ref>[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/reliance-gets-ready-to-test-east-west-gas-pipeline-/18/12/334102 "ರಿಲಯನ್ಸ್ ಗೆಟ್ಸ್ ರೆಡಿ ಟು ಟೆಸ್ಟ್ ಈಸ್ಟ್ -ವೆಸ್ಟ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ " (ಏಪ್ರಿಲ್ 14 2008) ಸಿಎನ್ ಬಿಸಿ ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್.ಕಾಂ]</ref> ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ-ಬಂದರಿನಾದ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. * ''' ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕ ಮತ್ತು 'ಬಯೋಫ್ಯೂಯೆಲ್' ಯೋಜನೆಗಳು ''' ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕ್ರಿಯೆಯು ದಿನಕ್ಕೆ ೩೦೦೦ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಮುಟ್ಟಿವೆ. ಕಾಕಿನಾಡ ಬಂದರಿನ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದಾಗಿ 'ಕ್ರೂಡ್ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಎಣ್ಣೆ ' ಮತ್ತು 'ಕ್ರೂಡ್ ಪಾಮ್ ಎಣ್ಣೆ' ಗಳನ್ನೂ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಇದೆ. ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕದಿಂದ, ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ೩೦೦೦ ಎಂಟಿಎಸ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳು 'ಅಕಾಲ್ಮಾರ್ ಅಯಿಲ್ಸ್ ಮತ್ತು 'ಫ್ಯಾಟ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ಈ' (ಈಗ,ಅದನ್ನು ಆದಾನಿ ವಿಲ್ಮಾರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.) ರುಚಿ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್, ನಿಖಿಲ್ ರೀಫೈನರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಮುಂತಾದವು.<ref>[http://www.thehindubusinessline.com/2002/03/29/stories/2002032900211300.htm "ನಿಖಿಲ್, ಅಕಾಲ್ಮಾರ್ ಎಡಿಬ್ಲೆ ಆಯಿಲ್ ರಿಫೈನರೀಸ್ ಗೋ ಆನ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ", ''ದಿ ಹಿಂದೂ '']</ref> ಕಾಕಿನಾಡದ 'ವಕಾಲಪುಡಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್' ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದ ೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಂಡವಾಳದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು, ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್ ಕಂಪನಿಗಳಾದ [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು]], [http://www.naturol-bio.com/ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಬಯೋ ಎನರ್ಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712200411/http://www.naturol-bio.com/ |date=2010-07-12 }} ಮತ್ತು [http://www.universalbiofuelsltd.com/ ಯುನಿವೆರ್ಸಲ್ ಬಯೋ ಫ್ಯೂಲ್ ].<ref name="autogenerated1">[http://www.moneycontrol.com/india/news/business/bio-fuel-is-next-big-bet-if-crude-continues-to-rise/17/26/345655 ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್ >> ನ್ಯೂಸ್ >> ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್ >> ಬಯೋ -ಫ್ಯೂಯೆಲ್ ಇಸ್ ನೆಕ್ಸ್ಟ್ ಬಿಗ್ ಬೆಟ್ ಇಫ್ ಕ್ರೂಡ್ ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್ ಟು ರೈಸ್ ]</ref> ಜೊತೆಯಾಗಿವೆ. [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] ಜೊತೆಗೆ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ಸರ್ಕಾರವು ಜೊತೆಗೂಡಿ [[ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್|ಜಟ್ರೋಫಾ ಪ್ಲಾನ್ ಟಿಂಗ್‌ಕೈ]] ಜೋಡಿಸಿದೆ. ಜಟ್ರೋಫಾ ವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಕಂಪನಿಯು {{convert|200|acre|km2}} ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ [[ಬಯೋ -ಡೀಸಲ್]] ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx |title=RIL enters bio-diesel farming |publisher= |accessdate=2006-11-15 |archive-date=2006-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061209035542/http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/Business/05550e54-7612-43a4-8ab6-d08686d38cf9.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ರಿಲಯನ್ಸ್ ?][http://www.livemint.com/2008/07/20232412/Reliance8217s-new-biofuel-b.html ಎಸ್ ನ್ಯೂ ಬಯೋ ಫ್ಯೂಲ್ ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್ ಮಾಡೆಲ್ ಟು ಪ್ರೋವೈಡ್ ಫ್ಯೂಯೆಲ್ ವಿಥ್ ಫುಡ್ - ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್ ನ್ಯೂಸ್ - ಲೈವ್ ಮಿಂಟ್.ಕಾಮ್ ]</ref> * '''ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ /ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ''' [http://www.andhraelec.com/ ಆಂಧ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ನಿಗಮವು],ಕಾಕಿನಾಡದ ತವರಾಗಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ೧೯೭೭ ರಿಂದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. * ''' ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ / ಐಟಿಇಎಸ್ ''' ಕಾಕಿನಾಡವು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಟಯರ್-II ನಗರವಾಗಿದ್ದು, 'ಭಾರತದ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪಾರ್ಕ್'ನ ([[ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ]]) ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ೨೦೦೭ ರಿಂದ ಹೊಂದಿದೆ <ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |title="ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ್ ನ್ಯೂಸ್: ಎಸ್ಇಜಡ್ ಪೇವ್ಸ್ ದಿ ವೇ ಫಾರ್ ಕಾಕಿನಾಡ ಟು ಬಿ ಐಟಿ ಹಬ್" |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006052843/http://www.hinduonnet.com/2007/09/01/stories/2007090153190300.htm |url-status=dead }}</ref> ಈ ರೀತಿಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತಾಗಿನಿಂದಲೂ,ಹಲವಾರು ನಿಗಮಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಈ ನಗರ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಾತಾವರಣವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಈಗ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ೧೫ ಕಂಪನಿಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇನ್ನುಳಿದ ೪ ಕಂಪನಿಗಳು ಎಸ್‌ಟಿಪಿಐ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&task=view&id=1054&Itemid=62 |title=ಖಾಬ್ರಯಿನ್.ಇನ್ಫೋ |access-date=2021-08-28 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304051315/http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&task=view&id=1054&Itemid=62 |url-status=dead}} </ref> ಫೆಬ್ರವರಿ, ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ೧೨೦ ಕೆಲಸಗಾರರೊಂದಿಗೆ <ref>[http://www.thehindubusinessline.com/2007/02/05/stories/2007020501030200.htm The Hindu Business line: Infotech Center at Kakinada]</ref> ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ [http://www.infotech-enterprises.com/ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್ ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120142902/http://www.infotech-enterprises.com/ |date=2011-11-20 }} ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಎಸ್ ಟಿಪಿಐ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. [http://www.avineon.com/ ಅವಿನಿಯಾನ್ ಐಎನ್ ಸಿ], ಎಂಬ [[ಅಮೆರಿಕ]] ಮೂಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು 'ಜಿಯೋ ಸ್ಪೇಶಿಯಲ್' ಹಾಗೂ 'ಇಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್' ಸೇವೆಗಳೊಡನೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಏಪ್ರಿಲ್, ೨೦೦೮ ರಿಂದ ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಜನರಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಈ ಕೆಲಸಗಾರರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ೨೫೦ ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಚಿಂತಿಸಿದೆ .<ref>[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu9&amp;subLeft=2&amp;autono=318667&amp;tab=r ಅವಿನಿಯಾನ್ ಒಪನ್ಸ್ ನ್ಯೂ ಫೆಸಿಲಿಟಿ ಇನ್ ಕಾಕಿನಾಡ ]</ref><ref>[http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14635665 ಅವಿನಿಯಾನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಯಾನ್ದಿಂಗ್ - ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್ ]</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |title=Andhra Pradesh News : US IT firm opens shop in Kakinada |publisher=The Hindu |date=2008-04-03 |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2011-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311035743/http://www.hindu.com/2008/04/03/stories/2008040351210300.htm |url-status=dead}}</ref> ಮಾರ್ಚ್, ೨೦೧೦ ರಿಂದ ವಾರದ ೭ ದಿನ, ದಿನದ ೨೪ ಗಂಟೆಯೂ ದುಡಿಯುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ೧೮ ಸೀಟರ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ [http://firstobjectindia.com/ ಫಸ್ಟ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515025724/http://www.firstobjectindia.com/ |date=2014-05-15}} ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. [http://www.aaspiretechnologies.com/ ಆಸ್ ಪೈರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140807132614/http://www.aaspiretechnologies.com/ |date=2014-08-07 }}, [http://www.traceout.com/ ಟ್ರೇಸ್ ಔಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514002519/http://www.traceout.com/ |date=2010-05-14 }}, [http://www.fore-tell.com/ ಫೋರ್ ಟೆಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327113456/http://www.fore-tell.com/ |date=2009-03-27}}, [http://www.nyros.com/ ನೈರೋಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್], [http://www.meconzee.com/ ಮೆಕನ್ ಜೀ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಸರ್ವೀಸಸ್],[http://www.3one.in/ತ್ರೀ ಒನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್], [http://www.eastysolutions.com/ ಈಸ್ಟಿ ಸಲ್ಯುಶನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819065743/http://www.eastysolutions.com/ |date=2008-08-19}}, ಮುಂತಾದ ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಕಂಪನಿಗಳು /ನಿಗಮಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. * '''ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಾಯ ''' ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೨೮ ಇಳಿದಾಣಗಳಿದ್ದು,ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೀನಿನ ಬಂದರು ಸಹ ಇದೆ. ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಹೊಂಡಗಳಿವೆ.<ref>[http://www.thehindubusinessline.com/2006/10/19/stories/2006101900512300.htm The Hindu Business Line : Kakinada gets Aqua Farming Society]</ref> ಇಲ್ಲಿಯ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೀನು, ಸೀಗಡಿ ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಮೀನು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ [http://www.apsift.com/ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸ್ಟೇಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916123334/http://www.apsift.com/ |date=2009-09-16}} ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ [[ಎಫ್ ಎ ಓ]] ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದೆ.[http://www.cife.edu.in/ ಸಿ ಐ ಎಫ್ ಇ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512090323/http://www.cife.edu.in/ |date=2008-05-12 }} (ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ)ಯು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು,‌ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತವು ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ, ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೩ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಐಎಫ್ಇ ಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ /ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ, ಭಾರತವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. * '''ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ''' ಕಾಕಿನಾಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು ಇದ್ದು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. * ''' ವಿದ್ಯುತ್/ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ''' 'ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ ಪವರ್ ಜನರೇಶನ್ ನಿಗಮ' ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ೨೦೮ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್<ref>[http://www.financialexpress.com/news/Lehman-Bros-to-take-over-Spectrum/191000/]</ref> ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾವರ<ref> ತೇಲುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ (ಎಫ್ ಪಿ ಪಿ) ವನ್ನು ಉದ್ಯಮದೈತ್ಯ ʼಜಿಎಂಅರ್ ಎನರ್ಜಿ' ಸಂಸ್ಥೆಯು, ೬೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗೆ ಖರೀದಿಸಿತು. 'ಜಿಎಂಅರ್' ತನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ <ref>{{Cite web |url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |title="Kakinada to have floating power generation soon" ವೆಬ್ ಇಂಡಿಯಾ.ಕಾಮ್ (ಏಪ್ರಿಲ್ 6 2008) |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202131618/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080406/926132.html |url-status=dead}}</ref> ದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ರಾಜ್ಯ 'ಪವರ್ ಗ್ರಿಡ್' ಗೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಇಂಧನ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣ ಈ ಸ್ಥಾವರವು ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ನಿಂತುಹೋಯಿತು. ==ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ == ೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದವರೆಗೂ (ಇಲ್ಲಿ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ), ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಇಲ್ಲಿನ ಮೋಟಾರು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು, ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿಂದ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ರಫ್ತಾಗುವ ಸರಕು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೀಗಡಿ, ಏಡಿ, ಮೀನು ಮುಂತಾದ ಸಮುದ್ರೋತ್ಪನ್ನಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ,<ref>{{Cite web |url=http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |title=update 1 - India corn exports upto september set to treble - trade{{!}} Reuters|access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202123510/http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINDEL30591120080721 |url-status=dead }}</ref> ಎಣ್ಣೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು,<ref>{{Cite web |url=http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&dir=2008/07/08&secID=livenews |title=Oil mills exports surge 82.05% in June `08 |access-date=2025-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202163743/http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20080708170605179&dir=2008/07/08&secID=livenews |url-status=dead}}</ref> ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಅದಿರು,<ref>[http://www.business-standard.com/common/news_article.php?leftnm=lmnu1&amp;subLeft=1&amp;autono=324143&amp;tab=r Vedanta to export bauxite powder from Kakinada]</ref> ಬಯೋ ಫ್ಯೂಯೆಲ್/ಬದಲೀ ಇಂಧನ <ref name="autogenerated1" /> ಮುಂತಾದವು. ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ, ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಾದ <ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |title=The Hindu News update service |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202170933/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/015200804160321.htm |url-status=dead}} </ref> ಗೋಧಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಮುಂತಾದವು ಆಮದಾಗುತ್ತವೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ/ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ == ಹಲವು ವಿದ್ಯೆಗಳ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಕಾಕಿನಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತಿವೆ. ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ವಸತಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿವೆ. ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿ ನಿರತ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ ಸಹ ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇದ್ದು, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್/ಆಡಳಿತ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಏನೇ ಆಗಲಿ, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ರಂಗರಾಯ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಕಾಲೇಜು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕಾಕಿನಾಡ ಇತರ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾತಾಣಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ, "ಬ್ಯಾಚ್ಯುಲರ್ ಡಿಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ" ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * ಪ್ರಗತಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು * ಆದಿತ್ಯ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು * ಕಾಕಿನಾಡ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ. * ಕಾಕಿನಾಡ ಮಹಿಳೆಯರ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ. * ಕಾಕಿನಾಡ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ II * ಚೈತನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ * ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ * ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಕಾನೂನು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ * ಪಿ ಅರ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜ್ * ವಿ ಎಸ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್ * ವಿ ಎಸ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್ * ಐಡಿಯಲ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜ್ * ಐಎಫ್ಇಎನ್ (ಐ ಸಿ ಎಫ್ ಎ ಐ ಫ್ಲಕ್ಸಿ ಎಜುಕೇಶನ್) * ಸಾಯಿ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್ * ಐಡಿಯಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ * ಕಾಕಿನಾಡ ಫ್ಯಾಶನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ * ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜ್ * ಸಿವಸಾಯಿ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್ * ಕ್ಯಾನನ್ ಅಂಕಿತ ಹೋಟೆಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ * ಮೋಹನ್ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್ * ಒಮೆಗಾನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಇಫ್ ಬಿಸ್ ನೆಸ್ಸ್ * ಸುಧಾ ವೊಕೇಶನಲ್ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜ್ * ಆಂಧ್ರ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ * ವುಮೆನ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜ್. * ದೀಪ್ತಿ ಹೋಟೆಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ * ಪಿವಿಅರ್ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ * ಎಸ್ ಕೆ ಎಂ ಎಲ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್ * ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ರಾಜ್ಯ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ * ಎಎಸ್ ಡಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್, ಜೆ ಕೆ. ಪುರ * ಜನಪ್ರಿಯ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್ * ಆದಿತ್ಯ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್ * ಆದರ್ಶ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜ್ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವಾದರೂ, ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ ೪೦ ಕಿ.ಮೀ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದೆ. ಕಾಕಿನಾಡದ 'ಚೈತನ್ಯ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್' ನ, ಶ್ರೀ 'ಚೈತನ್ಯ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ರಾಜು' ರವರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಡಿಗ್ರಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಆಡಳಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಐಟಿಐ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕೂಲುಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಕಾಕಿನಾಡ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ ಶಾಲೆಯೆಂದರೆ, " ಶ್ರೀ ಚೈತನ್ಯ ಇ-ಟೆಕ್ನೋ ಶಾಲೆ." ಕಾಕಿನಾಡದ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಭಾಗದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆ ಎಂದರೆ, 'ಶ್ರೀಕಾಂತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ.' ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು ಕಾಂಸ್ಟಿಟುಯಂಟ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್ ಅನ್ನು, ಜೆ ಎನ್ ಟಿ ಯು ಕೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಡಾ. ಅಲ್ಲಂ ಅಪ್ಪಾರಾವ್ ಅವರು ಪ್ರಥಮ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನೋಂದಣಿಕರಣವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು : ==ಜನರು== ಗೋದಾವರಿ - [[ತೆಲುಗು]] ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಕಾಕಿನಾಡದ ಜನರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ವಿನಯ, ಪರಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಗುಣಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಗೋದಾವರಿ - ತೆಲುಗು ಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ, ಹಿರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಈ ಭಾಗದ ಜನರು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಿರಿಯ, ಅಪರಿಚಿತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಹವ್ಯಾಸ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಇತರೆ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವಾರು ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ ಕಾಕಿನಾಡ. ಹಲವು ಯುವಜನಾಂಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ, ಹೊರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೆರೆಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜದ ಕೆಲವೊಂದು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಹಲವರು, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬೇರೆಡೆ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. 'ಕೋಕ್ಯಾನಡ' 'ಸಿಸಿಡಿಬಿ' ಯ‌ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸದರಿ ಸದಸ್ಯರು ಈ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಮೋಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ==ಆಹಾರ== ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿಯ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶವು ರುಚಿಕರ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಾಯಿ ನೀರೂರಿಸುವ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ (ಆವಕಾಯ) ಮಾವಿನಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ತರಕಾರಿಗಳು (ಉದಾ. ಹೂ ಕೋಸು ಆವಕಾಯ), ಕೋಳಿ, ಏಡಿಕಾಯಿ, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೀನು, ಒಣ ಮೀನಿನ (ಇಂಡು ಚೇಪ) ಮತ್ತು ಏಡಿಕಾಯಿ (ಇಂಡು ರೋಯ) ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಸ್ವಾದಿಷ್ಟ ತಿಂಡಿಗಳಾಗಿವೆ. ಕಾಕಿನಾಡ ಕಾಜ <ref>{{cite web|url=http://kakinadakaja.com/ |title=KOTAIAH'S Foods Pvt. Ltd Since 1900 - KOTAIAHS'S KAJA |publisher=Kakinadakaja.com |date= |accessdate=2010-04-23}}</ref> ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ತದನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಆಂಧ್ರದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ದೂರದ ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ<ref>{{Cite web |url=http://bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |title=ಖಾಜ ಕಂಟಿನ್ಯೂಸ್ ಟು ಬಿ ದಿ ಸ್ಟಾರ್ ಅಟ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಶನ್ ಆಫ್ ಸಿಲೋ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2008-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514071747/http://www.bihartimes.com/newsbihar/2008/march/newsbihar23march1.html |url-status=dead}}</ref> ಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 'ಕೋಟಯ್ಯ ಸಿಹಿ' (೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು) ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, [[ಕಾಕಿನಾಡ ಕಾಜ]] ದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮೈದಾ]] ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಬೀದಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ, ತಳ್ಳುಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಕೈ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ,ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಬಜ್ಜಿಗಳು ಮತ್ತು ರುಚಿಕರವಾದ ಈರುಳ್ಳಿ ಮಿಶ್ರಣ, ರುಚಿಕರ ಅಕ್ಕಿಯ 'ಸೇವ್' ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಸರು ಮಾಡಿವೆ. ಇಡೀ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಾಕಿನಾಡದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಚೆಕ್ಕರಕೇಲಿ ಅರತಿಪಂಡು (ಬಾಳೆಹಣ್ಣು) ಮತ್ತು ಕೊತ್ತಪಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬರಿ ಮಾಮಿಡಿಪಂಡು (ಮಾವು)ಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಕರ ಪೆಸರಟ್ಟು ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹೆಸರು ಬೇಳೆ (ಪೆಸರ ಪಪ್ಪು), ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಶುಂಟಿ ಮುಂತಾದುವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಟೇಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಬೀದಿಯ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತಾರೆ. ಆಂಧ್ರದ ಬಂದರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 'ಪೂತರೇಕುಲು' ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಸಕ್ಕರೆಪಾಕದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಕಾಕಿನಾಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ 'ಆತ್ರೇಯಪುರಂ' ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದುದಾಗಿದೆ. ==ಕ್ರೀಡೆ== ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಮತ್ತು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಗಳು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ತವರುಮನೆಯಾಗಿದ್ದು ಈ ತಂಡವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಿಲ್ಲಾಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ವಲಯ ಮಟ್ಟದ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಕಿನಾಡ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ]] ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಳಾದ ಗೊಲೀಲು (ಗೋಲಿಯಾಟ), ಗೂಟಿಬಿಲ್ಲ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Kakinada}} * [http://www.kakinadainfo.com/ ಕಾಕಿನಾಡ ಮಾಹಿತಿ ಪೋರ್ಟಲ್ - ಪ್ಳಸೆಸ್. ಇದು ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105155552/http://www.kakinadainfo.com/ |date=2012-11-05 }} * [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173157/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kakinada.htm |date=2016-03-03 }} * [http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm ಕಾಕಿನಾಡ ರೇವು ಪಟ್ಟಣ/ಬಂದರು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202124409/http://www.vundavilli.com/ap/EastGodavari/kkdPort.htm |date=2009-02-02 }} * [http://www.inkakinada.com ಕಾಕಿನಾಡದ ಬಗ್ಗೆ] {{Andhra Pradesh}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಮಂಡಲಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] nmbuapzu2gpdqjc8ovwdd8beq8g2o7e 0 24704 1435024 1384424 2026-10-30T11:45:48Z A826 72368 remove unconfirmed information (via JWB) 1435024 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Diganth.JPG|thumb|ದಿಗಂತ್]] {{Infobox actor | name =ದಿಗಂತ್ | image = | imagesize =20 | caption ="ದೂದ್ ಪೇಡ" | birthdate = | birth_place = | occupation = [[ನಟ]], ರೂಪದರ್ಶಿ | yearsactive =೨೦೦೬-ಇಲ್ಲಿಯ ತನಕ | othername = ದೂದ್ ಪೇಡ | parents = | spouse = ಐಂದ್ರಿತಾ ರೇ }} '''ದಿಗಂತ್ ಮಂಚಾಲೆ''', ಅಥವಾ '''ದಿಗಂತ್''', ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ ಹಾಗು ರೂಪದರ್ಶಿ.<ref>{{cite news |title=Diganth is not scared! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/India_Buzz/Diganth_is_not_scared/articleshow/3360449.cms |work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] |date=14 August 2008 |accessdate=2008-10-30 }}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಇವರ ಹುಟ್ಟೂರು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ]] [[ಸಾಗರ]]. ಇವರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು, ಪಿ ಯು ಸಿ ಯನ್ನು ತುಂಗಾ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ದಿಗಂತನ ತಂದೆ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಪದವಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ. ದಿಗಂತ್ ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರನಿದ್ದಾನೆ. ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ಇವರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಗೊಂಡಿದ್ದು [[ಮಿಸ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] ಇಂದ. ಅನಂತರದ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಎಸ್ ಎಂ ಎಸ್ ೬೨೬೦]]. ಆದರೆ ಇವರನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ನಟನಾಗಿಸಿದ್ದು [[ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ]].<ref>{{cite news |title=Of superhero and filtered mud |url=http://www.hindu.com/2007/09/05/stories/2007090561850300.htm |work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |date=5 September 2007 |accessdate=2008-10-30 |archive-date=2008-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028213907/http://www.hindu.com/2007/09/05/stories/2007090561850300.htm |url-status=dead }}</ref> ನಂತರ [[ಗಾಳಿಪಟ]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |title='I'm not threatened by Ganesh' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/City_Supplements/Bangalore_Times/Im_not_threatened_by_Ganesh_/articleshow/2227892.cms |work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] |date=24 July 2007 |accessdate=2008-10-30 }}</ref> 'ಗಾಳಿಪಟ'ದ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ದಿಗಂತ್ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೫ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದರು. [[ಮನಸಾರೆ]] ಇವರು ಏಕನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ.{{Citation needed|date=August 2010}}. ==ಸಿನಿಮಾಗಳು== {| class="wikitable sortable" ! ಬಿಡುಗಡೆ ! ಸಿನಿಮಾ ! ನಿರ್ದೇಶಕ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | {{ಯಾವಾಗ}} | [[ಕಡಲ ಮಗೆ]] (ತುಳು) | | |- | ೨೦೦೬ | [[ಮಿಸ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] | [[ಕೂಡ್ಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] | |- | ೨೦೦೬ | [[ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ]] | [[ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್]] | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೦೭ | [[ಮೀರಾ ಮಾಧವ ರಾಘವ]] | [[ಟಿ.ಎನ್.ಸೀತಾರಾಂ]] | |- | ೨೦೦೮ | [[ಗಾಳಿಪಟ]] | [[ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್]] |- |- | ೨೦೦೯ | [[ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ]] | [[ಅನಂತ ರಾಜು]] |- |- | ೨೦೦೯ | [[ಹೌಸ್ ಫುಲ್]] | [[ಹೇಮಂತ್ ಹೆಗಡೆ]] |- |- | ೨೦೦೯ | [[ಮನಸಾರೆ]] | [[ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್]] |- |- | ೨೦೦೯ | [[ಬಿಸಿಲೆ]] | [[ಸಂದೀಪ್ ಎಸ್ ಗೌಡ]] |- | ೨೦೧೦ | [[ಸ್ವಯಂವರ]] |- | |- | ೨೦೧೦ | [[ಪಂಚರಂಗಿ]] | [[ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್]] |- |- | ೨೦೧೧ | [[ಜಾಲಿ ಬಾಯ್ಸ್]] |- | |- | ೨೦೧೧ | [[ಮಿ.ಡುಪ್ಲಿಕೇಟ್]] |- | |- | ೨೦೧೧ | [[ಲೈಫು ಇಷ್ಟೇನೆ]] | [[ಪವನ್ ಕುಮಾರ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಪವನ್ ಕುಮಾರ್]] | |- | ೨೦೧೧ | [[ಕಾಂಚಾಣ]] |- | |- | ೨೦೧೧ | [[ಪುತ್ರ]] |- | |- |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Diganth Manchale | ALTERNATIVE NAMES = Doodh peda | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH = | PLACE OF BIRTH = Karnataka | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Kannada film actors]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಗರ ತಾಲ್ಲೂಕು]] [[ವರ್ಗ:ಸಿನಿಮಾ ತಾರೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹವ್ಯಕ]] tetrc9t5c5nwp0xj1y0c25c4pim55rt 0 37002 1434938 1434683 2026-10-29T21:21:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434938 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = ಅಮ್ಮಾನ್ |native_name = {{lang|ar|عمّان}} ''{{transl|ar|DIN|ʿAmmān}}'' |settlement_type = ನಗರ <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Amman Hotel Regency.jpg |imagesize = 300px |image_caption = |image_seal = | image_flag = Flag of Amman, Jordan (until 2009).svg |subdivision_type = [[Countries of the world|Country]] |subdivision_name = {{flag|Jordan}} |subdivision_type1 = [[Governorates of Jordan|Governorate]] |subdivision_name1 = [[Amman Governorate|Capital Governorate]] |leader_title = [[Mayor]] |leader_name = [[Abdul Halim Kilani]] |established_title = Founded <!-- Settled --> |established_date = 7000 BC |established_title2 = Municipality <!-- Settled --> |established_date2 = 1909 |area_total_km2 = 1680 |area_land_km2 = <!--land area refers to the area without including water are for the port cities--> |population_as_of = 2010 |population_note = |population_footnotes= |population_urban = 1,919,000 |population_metro = 2,125,000 |latd=31 |latm=56 |lats= 59 |latNS=N |longd=35 |longm=55 |longs= 58|longEW=E |elevation_min_m = 700 |elevation_max_m = 1100 |timezone =[[Greenwich Mean Time|GMT]] +3 |utc_offset = |timezone_DST = +3 Arabic Standard Time |postal_code_type = Postal code |postal_code = 11110-17198 | area_code = +962(6) |website = [http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/index.asp Amman City] |footnotes = }} '''ಅಮ್ಮಾನ್''' ಇದು [[ಜೋರ್ಡಾನ್]] ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ.ಇದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಜನವಾಸವಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೪೦ ಲಕ್ಷ,ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತ್ರೀರ್ಣ ೧೬೮೦ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ<ref name="ReferenceC">{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/population-stands-around-95-million-including-29-million-guests|title=Population stands at around 9.5 million, including 2.9 million guests|accessdate=2016-01-22|work=The Jordan Times|publisher=The Jordan News|date=2016-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208092804/http://www.jordantimes.com/news/local/population-stands-around-95-million-including-29-million-guests|archive-date=2018-02-08|url-status=dead}}</ref>.ಇದು ಜೋರ್ಡಾನಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ,ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ<ref>{{cite web|url=http://www.arabianbusiness.com/revealed--20-cities-uae-residents-visit-most-590870.html|title=Revealed: the 20 cities UAE residents visit most|publisher= Arabian Business Publishing Ltd|date=2015-05-01|accessdate=2015-09-21}}</ref>. ==ವಾಣಿಜ್ಯ== ಅರಬ್ಬೀ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಚಿಕ್ಕ ಭಾಗವಾದ ಜೋರ್ಡಾನಿನ ರಾಜಧಾನಿ. ಬಹು ಹಳೆಯ ಊರು. ಹಿಂದೆ ಇದಕ್ಕೆ ರಬ್ಬತ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆಯಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವಾಸೀ ಕೇಂದ್ರ<ref>{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/number-tourists-dropped-14-2013-%E2%80%94-official-report|title=Number of tourists dropped by 14% in 2013 — official report|publisher=The Jordan News|work=[[The Jordan Times]]|date=2014-02-08|accessdate=2015-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926171903/http://www.jordantimes.com/news/local/number-tourists-dropped-14-2013-%E2%80%94-official-report|archive-date=2015-09-26|url-status=dead}}</ref>. ವಿಮಾನ ಮತ್ತು ರೈಲು ಕೇಂದ್ರವೂ ಹೌದು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು, ಚರ್ಮ, ಬಟ್ಟೆ, ಹೆಂಚು, ಸಿಮೆಂಟ್ ಮೊದಲಾದವು ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery mode=packed>> File:Colorful Lovely Lights of Amman.jpg|[[Le Royal Hotel (Amman)|Le Royal Hotel]] File:Alsa'adah Street. King Fisal I Square, Amman 19.JPG|[[Downtown Amman]] File:View of 5th circle from Wadi Saqra.jpg|View of 5th circle File:Amman from ArRasheed.jpg|A neighborhood in Amman </gallery> <gallery mode=packed>> File:World's biggest flagpolejordanamman.jpg|East Amman |[[Abdoun Bridge]] File:Temple of Hercules (Amman) at sunset.jpg|[[Temple of Hercules (Amman)|Temple of Hercules]] at the [[Amman Citadel]] File:Amman at Night, 2009.jpg|Amman at night File:Aerial photograph of Amman (3).JPG|Aerial view </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{Commons category|Amman}} {{Wikivoyage}} * [https://www.youtube.com/watch?v=5CHlmU5vPbY Amman Street Food documentary on Youtube] * [https://www.facebook.com/Amman?fref=ts Amman Digital Community Facebook page] * [https://www.facebook.com/cityofamman?fref=ts Greater Amman Municipality Facebook page] * [http://maannasel.net/map/ Amman public transportation map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723152416/http://maannasel.net/map/ |date=2018-07-23 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಅಮ್ಮಾನ್}} {{ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] 9o6xa8whc7pl9o8x2gw8k89xhxcqakv 0 52079 1435021 1380513 2026-10-30T11:44:53Z A826 72368 remove unconfirmed information (via JWB) 1435021 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಯಶ್ | image = | caption = ಯಶ್, ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ | birth_name = ನವೀನ್ ಕುಮಾರ್ ಗೌಡ<ref>{{cite web|title=Who is Naveen Kumar Gowda in Sandalwood?|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know-/Yashs-real-name-revelaed/articleshow/29442760.cms|publisher=The Times of India|accessdate=26 January 2017}}</ref> | other names = ರಾಕಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಯಶ್, ರಾಕಿ ಭಾಯಿ | birth_date = {{birth date and age|1986|01|08|df=yes}} | birth_place = ಭುವನಹಳ್ಳಿ, [[ಹಾಸನ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | other_names = ರಾಕಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | occupation = ನಟ | spouse = {{marriage|[[ರಾಧಿಕಾ ಪಂಡಿತ್]]|2016}} | yearsactive = 2004– ಪ್ರಸ್ತುತ | children = 1 Ayra Yash 2Yatharv Yash }} '''ಯಶ್''' ('''ನವೀನ್ ಕುಮಾರ್ ಗೌಡ''' ಜನ್ಮ ಹೆಸರು) ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಅವರು ರಂಗಕಲೆ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಸೋಪ್ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಯಶ್ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಜಂಭದ ಹುಡುಗಿ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಎರಡನೆಯ ಚಿತ್ರವಾದ ಮೊಗ್ಗಿನ ಮನಸು (೨೦೦೮) ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ರಾಧಿಕಾ ಪಂಡಿತ್ ವಿರುದ್ಧ ಪುರುಷ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರು ಮೊದಲ ಸಲ(೨೦೧೦), ಕಿರಾತಕ (೨೦೧೧), ಡ್ರಾಮ (೨೦೧೨), [[ಗೂಗ್ಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೂಗ್ಲಿ]] (೨೦೧೩), ರಾಜಾ ಹುಲಿ (೨೦೧೩), ಗಜಕೇಸರಿ (೨೦೧೪), ಮುಂತಾದ ಹಲವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ಮಿ.ಮಿಸ್ಟರ್ ರಾಮಚಾರಿ (೨೦೧೪) ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೀಸ್.(೨೦೧೫) ೨೦೧೬ ಸಂತು ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ (೨೦೧೮) ಕೆಜಿಎಫ್ ಚಾಪ್ಟರ್ ೧ (೨೦೨೧) ಕೆಜಿಎಫ್ ಚಾಪ್ಟರ್ ೨. ಇವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಟಾಕ್ಸಿಕ್. ರಾಮಾಯಣ ರಾಮಾಯಣ ಭಾಗ 2.ಮತ್ತೆ ಕೆಜಿಎಫ್ 3. .<ref>{{cite web|url=http://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/sudeep-radhika-emerge-as-top-sandalwood-actors/articleshow/56299692.cms|title=SUDEEP, RADHIKA EMERGE AS TOP SANDALWOOD ACTORS|publisher=Bangalore Mirror|accessdate=26 January 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/these-hunks-are-the-most-desired-men/articleshow/56759564.cms|title=These hunks are the most desired men|publisher=The Times of India|accessdate=26 January 2017}}</ref><ref name="soaps">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know-/Yash-honed-his-acting-skills-in-theatre/articleshow/40574408.cms|title=Yash honed his acting skills in theatre|date=21 August 2014|work=The Times of India}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಾ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ೮ ಜನವರಿ ೧೯೮೬ ರಂದು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ನಂದಿನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ತಂಗಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರ ತಂದೆ ಬಿಎಂಟಿಸಿ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಲಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮಹಾರಾಜ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದು, ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಪಡವಾರಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ತಮ್ಮ ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ, ಅವರು ನಾಟಕಕಾರ ಬಿ.ವಿ ಕಾರಂತರಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಬೆನಕ ನಾಟಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸೇರಿದರು. ಯಶ್ ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಯಶ್ ತಮ್ಮ ಬಹುಕಾಲದ ಪ್ರೇಯಸಿ [[ರಾಧಿಕಾ ಪಂಡಿತ್]] ಅನ್ನು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ದಂಪತಿಗಳಿಗಿಬ್ಬರಿಗೆ ೨೦೧೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ಮತ್ತು ೨೦೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೦‌‌ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಗಂಡು ಮಗನಿದ್ದಾನೆ. == ನಟನಾಗಿ == ಯಶ್ ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಅಶೋಕ್ ಕಶ್ಯಪ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಗೋಕುಲ'' ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಂತಹ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಧಾರವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇವರು ಪ್ರಿಯಾ ಹಾಸನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಜಂಭದ ಹುಡುಗಿ'' (೨೦೦೭) ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಅವನು ನಂದ ಗೋಕುಲ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಸಹನಟಿ ರಾಧಿಕಾ ಪಂಡಿತ್ ಜೊತೆ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಶಶಾಂಕ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೊಗ್ಗಿನ ಮನಸ್ಸು ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಇದರಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪೋಷಕ ನಟನೆಗಾಗಿ ಫಿಲಂ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಯಶ್ ನಂತರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಕಿ (೨೦೦೮), ಕಳ್ಳರ ಸಂತೆ (೨೦೦೯), ಗೋಕುಲ (೨೦೦೯) ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. == ಮಾಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರ == 2022 ರಲ್ಲಿ, ಯಶ್ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ನಟ [[ವಿಜಯ್ (ನಟ)|ವಿಜಯ್]] ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆದರ್ಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | last=Hungama | first=Bollywood | title=Yash reacts that “Vijay sir is a huge star, we should respect him” : Bollywood News | website=Bollywood Hungama | date=March 28, 2022 | url=https://www.bollywoodhungama.com/news/south-cinema/yash-reacts-beast-releasing-day-kgf-2-vijay-sir-huge-star-respect/ | access-date=January 5, 2024}}</ref> ==ಸಿನಿಮಾಗಳು== {|class="wikitable sortable" ! ವರ್ಷ !! ಚಿತ್ರ !! ಪಾತ್ರ ||ಟಿಪ್ಪಣಿ |- | ೨೦೦೭ || ''ಜಂಭದ ಹುಡುಗಿ''|| || |- | ೨೦೦೮ || ''[[ಮೊಗ್ಗಿನ ಮನಸ್ಸು]]'' || || |- | ೨೦೦೮ || ''ರಾಕಿ'' || ರಾಕಿ || |- | ೨೦೦೯ || ''ಕಳ್ಳರ ಸಂತೆ'' || ಸೋಮು || |- | ೨೦೦೯ || ''[[ಗೋಕುಲ]]'' || ರಾಜಾ || |- | ೨೦೧೦ || ''[[ತಮಸ್ಸು]]'' || ಇಮ್ರಾನ್ || |- | ೨೦೧೦ || ''[[ಮೊದಲಸಲ]]'' || ಕಾರ್ತಿಕ್ || |- | ೨೦೧೧ || ''[[ರಾಜಾಧಾನಿ]]'' || ರಾಜಾ || |- | ೨೦೧೧ || ''[[ಕಿರಾತಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿರಾತಕ]]'' || ನಂದೀಶ alias ಗೂಳಿ || |- | ೨೦೧೨ || ''[[ಲಕ್ಕಿ]]'' || ಲಕ್ಕಿ / ವಿಕ್ರಮ್ || |- | ೨೦೧೨ || ''[[ಜಾನು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜಾನು]]'' || ಸಿಧ್ಧಾರ್ಥ್|| |- | ೨೦೧೨ || ''[[ಡ್ರಾಮಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಡ್ರಾಮ]] '' || ವೆಂಕಟೇಶ || |- | ೨೦೧೩ || ''[[ಚಂದ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಚಂದ್ರ]]'' || || ಹಾಡೊಂದರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೩ || ''[[ಗೂಗ್ಲಿ ]]'' ||ಶರತ್ || |- | ೨೦೧೩ || ''[[ರಾಜಾಹುಲಿ]]'' || ರಾಜಾಹುಲಿ|| |- | ೨೦೧೪ || '' [[ಗಜಕೇಸರಿ ]]'' ||ಕೃಷ್ಣ || |- | ೨೦೧೪ || ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಅಂಡ್ ಮಿಸೆಸ್ ರಾಮಾಚಾರಿ]]'' ||ರಾಮಾಚಾರಿ || |- | ೨೦೧೫ || ''ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೀಸ್'' ||ಯುವ|| |- | ೨೦೧೬ || '' [[ಸಂತು ಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಫಾರ್ವರ್ಡ್|ಸಂತು ಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಫ಼ಾರ್ವರ್ಡ್]]'' ||ಸಂತು|| |- | ೨೦೧೮ || '' [[ಕೆಜಿಎಫ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೆಜಿಎಫ್ ಭಾಗ ೧]]'' || ರಾಕಿ || |- | ೨೦೨೨ || '' [[ಕೆಜಿಎಫ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೆಜಿಎಫ್ ಭಾಗ ೨]]'' || ರಾಕಿ || |- | || " ಮೈ ನೆಮ್ ಈಸ್ ಕಿರಾತಕ" || |- | || '' ರಾಣಾ'' || || |- | || ''ಯಶ್, ನರ್ತನ್(ಮಫ್ತಿ) ಜೋಡಿ'' || |} ==ಕಿರುತೆರೆ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು== *''ನಂದ ಗೋಕುಲ'' (ಈಟಿವಿ) *''ಮಳೆಬಿಲ್ಲು'' (ಈಟಿವಿ) *''ಉತ್ತರಾಯಣ'' (ಉದಯ ಟಿವಿ) *''ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ'' (ಈಟಿವಿ) *''ಶಿವ'' (ಡಿಡಿ೯) == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == {| class="wikitable sortable" |- ! Year{{efn|name=years|Refers to the year in which the award ceremony was held.}} !! Film !! Award !! Category !! Result !! Ref |- | 2009 || ''ಮೊಗ್ಗಿನ ಮನಸು'' || ಫೀಲ್ಮ್ಫೆರ್  ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್ || ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ - ಕನ್ನಡ || {{won}}|| <ref>{{cite web|title=56th Idea Filmfare Awards 2008 South: The winners|url=https://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/56th-Idea-Filmfare-Awards-2008-South-The-winners/articleshow/4845030.cms|accessdate=5 April 2015}}</ref> |- | 2013 || ಡ್ರಾಮಾ || ಫೀಲ್ಮ್ಫೆರ್  ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್ ||ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಕನ್ನಡ|| {{nom}}|| <ref>{{cite web|title=60th Idea Filmfare Awards 2013 (South) Nominations|url=http://www.filmfare.com/features/60th-idea-filmfare-awards-2013-south-nominations-3603-1.html|work=Filmfare|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130707072232/https://www.filmfare.com/features/60th-idea-filmfare-awards-2013-south-nominations-3603-1.html|archivedate=7 July 2013|accessdate=5 April 2015}}</ref> |- | rowspan='2"|2014|| ಗೂಗ್ಲಿ|| ಫೀಲ್ಮ್ಫೆರ್  ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್ || ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಕನ್ನಡ || {{Nominated}}|| <ref>{{cite web|title=61st Idea Filmfare Awards (South) Nomination list|url=http://www.filmfare.com/features/61st-idea-filmfare-awards-south-nomination-list-6638.html|work=Filmfare|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171001213159/https://www.filmfare.com/features/61st-idea-filmfare-awards-south-nomination-list-6638.html|archivedate=8 July 2014|accessdate=5 April 2015}}</ref> |- | rowspan="2"|2015 || ''ಮಿಸ್ಟರ್ ಅಂಡ್ ಮಿಸ್ಸೆಸ್ ರಾಮಾಚಾರಿ'' || ಫೀಲ್ಮ್ಫೆರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್||ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಕನ್ನಡ || {{won}}|| <ref>{{cite web|title=KGF 2 Yash Movie 2022|url=https://www.imaphsy.com/entertainment/videos/kgf-2-toofan-video-song-released-on-youtube-kannada-tamil-telugu-malayalam-hindi/1024/|accessdate=22 March 2022|archive-date=9 ಮೇ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509064844/https://www.imaphsy.com/entertainment/videos/kgf-2-toofan-video-song-released-on-youtube-kannada-tamil-telugu-malayalam-hindi/1024/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2"|2015 || ''ಮಿಸ್ಟರ್ ಅಂಡ್ ಮಿಸ್ಸೆಸ್ ರಾಮಾಚಾರಿ'' || ಫೀಲ್ಮ್ಫೆರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್||ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಕನ್ನಡ || {{won}}|| <ref>{{cite web|title=Yash, Shwetha Srivatsav are Filmfare best actors|url=http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/Yash-Shwetha-Srivatsav-are-Filmfare-best-actors/articleshow/47834933.cms|accessdate=27 June 2015}}</ref> |- |''ಮಿಸ್ಟರ್ ಅಂಡ್ ಮಿಸ್ಸೆಸ್ ರಾಮಾಚಾರಿ'' || ಸೈಮಾ || ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಕನ್ನಡ|| {{won}}|| <ref>{{cite news|title=Kannada award winners at siima|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Kannada-award-winners-at-siima/articleshow/48432299.cms|accessdate=1 April 2018|work=The Times of India|date=11 August 2015}}</ref> |- | rowspan="4"|2016 || ''ಮಿಸ್ಟರ್ ಅಂಡ್ ಮಿಸ್ಸೆಸ್ ರಾಮಾಚಾರಿ'' || ಐಐಎಫ್ಎ ಉತ್ಸವಂ || ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯ - ಕನ್ನಡ|| {{won}}|| <ref>{{cite news|title=IIFA Utsavam: Here's a complete list of winners on day 2|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-iifa-utsavam-here-s-a-complete-list-of-winners-on-day-2-2170443|accessdate=1 April 2018|work=Daily News and Analysis|date=26 January 2016}}</ref> |- |''ಮಾಸ್ಟರ್‌ಪೀಸ್'' || ಫೀಲ್ಮ್ಫೆರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್||ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಕನ್ನಡ|| {{nom}}|| <ref>{{cite web|title=Nominations for the 63rd Britannia Filmfare Awards (South)|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13750-4.html|publisher=filmfare.com|accessdate=1 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611104148/https://www.filmfare.com/features/nominations-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13750-4.html|archivedate=11 June 2016|date=7 June 2016}}</ref> |- |''ಮಾಸ್ಟರ್‌ಪೀಸ್'' || ಸೈಮಾ || ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಕನ್ನಡ || {{nom}}|| <ref>{{cite web|title=siima Awards 2016 Kannada Nominees, Winners List & Show Details|url=https://www.worldhab.com/siima-awards-2016-kannada-nominees-winners-show/|publisher=worldhab.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180401051905/https://www.worldhab.com/siima-awards-2016-kannada-nominees-winners-show/|archivedate=1 April 2018|date=28 June 2016}}</ref> |- |''ಮಾಸ್ಟರ್‌ಪೀಸ್'' || ಐಐಎಫ್ಎ ಉತ್ಸವಂ||ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯ - ಕನ್ನಡ || {{nom}} |- | 2017 || ''ಸಂತು ಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಫಾರ್ವರ್ಡ್'' || ಸೈಮಾ || ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಕನ್ನಡ || {{nom}}|| <ref>{{cite web|title=siima Nominations: Theri, Janatha Garage, Maheshinte Prathikaram and Kirik Party lead|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/siima-nominations-theri-janatha-garage-maheshinte-prathikaram-and-kirik-party-lead-4683082/|publisher=The Indian Express|accessdate=1 April 2018|date=31 May 2017}}</ref> |- |2018 | rowspan="2" |''ಕೆಜಿಎಫ್ ಭಾಗ ೧'' |ಫಿಲ್ಮೀಬೀಟ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಕನ್ನಡ |{{Won}} | |- |2019 |ಝೀ ಕನ್ನಡ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕನ್ನಡಿಗ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಕನ್ನಡ | {{won}} | |} <references group="lower-alpha" /> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ನಟರು]] id2y1x2b77gsl2xx1yohm1e13fb5e24 0 73401 1434921 1428116 2026-10-29T15:56:22Z ~2026-57890-62 102812 /* ಸಿನಿಮಾಗಳು */ 1434921 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kishore at Yaarivan Audio Launch.jpg|thumb|ಕಿಶೋರ್‌]] ಕಿಶೋರ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಜಿ. (ನಟ) ಹುಟ್ಟಿದ್ದು : ೧೪ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೯೭೪ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಕಂಠಿ ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಬೆಳ್ಳಿ ತೆರೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಕನ್ನಡದ ಈ ನಟ ಇದೀಗ ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ನಟರಾಗಿ ಮತ್ತು ನಾಯಕ ನಟರಾಗಿ ಸುಮಾರು ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಹುಭಾಷಾ ನಟರಾಗಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿದ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳ ಚಿತ್ರರಂಗದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅವರು, ಇಂದು ಬಹುಭಾಷಾ ಅಭಿನಯದ ಮೂಲಕ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸರಳತೆಗೆ ಹೆಸರಾದ ಕಿಶೋರ್, ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಮಿತಭಾಷಿ, ಗಂಭೀರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ನಟನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹೊರಗೂ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಜನಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿರುವ ಅವರು ತಾಯಿಪಾತ್ರದ ಮಗ, ನಾಯಕನ ಸ್ನೇಹಿತ, ನಕ್ಸಲ್ ನಾಯಕ, ಪೊಲೀಸಾಧಿಕಾರಿ, ರಾಜಕಾರಣಿಯ ಸಹಚರ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೆರೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಸಿನಿಮಾಗಳು == {| class="wikitable sortable sortable" |- style="text-align:center;" ! ಕ್ರ.ಸಂ. ! ವರ್ಷ ! ಸಿನಿಮಾ ! ಪಾತ್ರ ! ಭಾಷೆ ! {{Tooltip|Ref.|Reference}} |- | ೧ || 2004 || [[ಕಂಠಿ]] || ಬೀರ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೨ || 2005 || [[ಆಕಾಶ್‌]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೩ || 2005 || [[ಡೆಡ್ಲಿ ಸೋಮ]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೪ || 2005 || [[ರಾಕ್ಷಸ]] || ಶಬೀರ್‌ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೫ || 2006 || [[ಹ್ಯಾಪಿ]] || ಎಸಿಪಿ ರತ್ನಮ್‌ ||[[ತೆಲುಗು]] || |- | ೬ || 2006 || [[ಕನ್ನಡದ ಕಂದ]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೭ || 2006 || [[ಕಲ್ಲರಳಿ ಹೂವಾಗಿ]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೮ || 2007 || ಪೊಲ್ಲಾದವನ್‌ || ಸೆಲ್ವಮ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೯ || 2007 ||''[[ಗೆಳೆಯ]]'' || ಡಾನ್‌ ಬಂಡಾರಿ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೧೦ || 2007 ||''[[ಕ್ಷಣ ಕ್ಷಣ]]'' || ಕಿಶೋರ್‌ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೧೧ || 2007 || ''[[ದುನಿಯಾ]]'' || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೧೨ || 2008 || ''[[ಗೋಲಿ]]'' || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೧೩ || 2008 || ಜಯಮ್‌ಕೊಂಡಾನ್‌' || ಗುಣ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೧೪ || 2008 || ಸಿಲಂಬಟ್ಟಮ್‌' || ದುರೈಸಿಂಗಮ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೧೫ || 2008 || [[ಅಕ್ಕ ತಂಗಿ]] || ಹುಲಿಯಪ್ಪ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೧೬ || 2009 || ವೆನಿಲಾ ಕಬ್ಬಡಿ ಕುಳು || ಸೌದ ಮುತ್ತು || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೧೭ || 2009 || [[ಬಿರುಗಾಳಿ]] || ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್‌ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೧೮ || 2009 || ಧೋರಣೈ || ಗುರು || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೧೯ || 2009 || ಮುತಿರೈ || || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೨೦ || 2009 || ಬೀಮ್ಲಿ ಕಬ್ಬಡಿ ಜಟ್ಟು || || [[ತೆಲುಗು]] || |- | ೨೧ || 2009 || ಕಬ್ಬಡಿ || ಬೀರೇಶ್‌ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೨೨ || 2010 || ಪೊಕ್ಕಳಮ್‌ || ಕರ್ಮನ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೨೩ || 2010 || ಭಯಮ್‌ ಆರಿಯಾನ್‌ || ಮಿತ್ರನ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೨೪ || 2010 || ವಂಸಮ್‌ || ರತ್ನಮ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೨೫ || 2010 || [[ಹುಲಿ]] || ಚಂದಪ್ಪ ಹುಲಿಯ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೨೬ || 2011 || [[ಕಳ್ಳರ ಸಂತೆ]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೨೭ || 2011 || [[ಬಿರುಗಾಳಿ]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೨೮ || 2011 || ಅಡುಕಳಂ || ದೊರೈ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೨೯ || 2011 || ಮುದಲ್‌ ಇಡಮ್‌ || ಕರುಪ್ಪು ಬಾಲು || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೩೦ || 2011 || ಪರಿಮಳ ತಿರೈಯರಂಗಮ್‌ || || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೩೧ || 2011 || [[9 To 12]] || ಮುನ್ನ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೩೨ || 2012 || [[ಭಾಗೀರತಿ]] || ಮಾಧವರಾಯ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೩೩ || 2012 || ದಮ್ಮು || || [[ತೆಲುಗು]] || |- | ೩೪ || 2012 || ತಿರುವಂಬಾಡಿ ತಂಬನ್‌ || ಶಕ್ತಿವೇಲ್‌ || [[ಮಲಯಾಳಂ]] || |- | ೩೫ || 2012 || ಕೃಷ್ಣಂ ವಂದೇ ಜಗದ್ಗುರುಂ || || [[ತೆಲುಗು]] || |- | ೩೬ || 2013 || [[ಅಟ್ಟಹಾಸ]] || ವೀರಪ್ಪನ್‌ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೩೭ || 2013 || ಹರಿದಾಸ್‌ || ಸಿವದಾಸ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೩೮ || 2013 || ದಳಮ್‌ || ಶತ್ರುವು || [[ತೆಲುಗು]] || |- | ೩೯ || 2013 || ಪೊನ್‌ಮಾಲೈ ಪೊಳುದು || || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೪೦ || 2013 || [[ಜಟ್ಟ]] || ಜಟ್ಟ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೪೧ || 2013 || ಆರಂಭಮ್‌ || ಪ್ರಕಾಶ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೪೨ || 2014 || [[ಉಳಿದವರು ಕಂಡಂತೆ]] || ಮುನ್ನ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೪೩ || 2014 || ರೌಡಿ || ಭೂಷಣ್‌ || [[ತೆಲುಗು]] || |- | ೪೪ || 2014 || ಚಂದಾಮಾಮ ಕಾತುಲು || ಸಾರಥಿ || [[ತೆಲುಗು]] || |- | ೪೫ || 2015 || ತಿಲಗರ್‌ || ಭೋಸ್‌ ಪಾಂಡಿಯನ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೪೬ || 2015 || ಯಟ್ಚಾನ್‌ || || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೪೭ || 2015 || ಅಚ್ಚಾ ದಿನ್‌ || ಅಂತೋನಿ ಇಸಾಕ್‌ || [[ಮಲಯಾಳಂ]] || |- | ೪೮ || 2015 || [[ವಾಸ್ಕೊಡಿಗಾಮ]] || ವಾಸು ಡಿ. ಗಮನಹಳ್ಳಿ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೪೯ || 2015 || ತೂಂಗಾವನಂ || ದ್ರವ್ಯಂ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೫೦ || 2015 || [[ಆಕ್ಟೋಪಸ್‌]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- |} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} gtcg4qrew0a0x8ssjfw0qc1sjj10dj8 1434945 1434921 2026-10-30T02:21:57Z A826 72368 Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-57890-62|~2026-57890-62]] ([[User talk:~2026-57890-62|talk]]) to last revision by [[User:A826|A826]] 1428116 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kishore at Yaarivan Audio Launch.jpg|thumb|ಕಿಶೋರ್‌]] ಕಿಶೋರ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಜಿ. (ನಟ) ಹುಟ್ಟಿದ್ದು : ೧೪ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೯೭೪ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಕಂಠಿ ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಬೆಳ್ಳಿ ತೆರೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಕನ್ನಡದ ಈ ನಟ ಇದೀಗ ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ನಟರಾಗಿ ಮತ್ತು ನಾಯಕ ನಟರಾಗಿ ಸುಮಾರು ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಹುಭಾಷಾ ನಟರಾಗಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿದ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳ ಚಿತ್ರರಂಗದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅವರು, ಇಂದು ಬಹುಭಾಷಾ ಅಭಿನಯದ ಮೂಲಕ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸರಳತೆಗೆ ಹೆಸರಾದ ಕಿಶೋರ್, ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಮಿತಭಾಷಿ, ಗಂಭೀರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ನಟನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹೊರಗೂ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಜನಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿರುವ ಅವರು ತಾಯಿಪಾತ್ರದ ಮಗ, ನಾಯಕನ ಸ್ನೇಹಿತ, ನಕ್ಸಲ್ ನಾಯಕ, ಪೊಲೀಸಾಧಿಕಾರಿ, ರಾಜಕಾರಣಿಯ ಸಹಚರ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೆರೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಚಿತ್ರಗಳು == {| class="wikitable sortable sortable" |- style="text-align:center;" ! ಕ್ರ.ಸಂ. ! ವರ್ಷ ! ಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ ! ಭಾಷೆ ! {{Tooltip|Ref.|Reference}} |- | ೧ || 2004 || [[ಕಂಠಿ]] || ಬೀರ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೨ || 2005 || [[ಆಕಾಶ್‌]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೩ || 2005 || [[ಡೆಡ್ಲಿ ಸೋಮ]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೪ || 2005 || [[ರಾಕ್ಷಸ]] || ಶಬೀರ್‌ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೫ || 2006 || [[ಹ್ಯಾಪಿ]] || ಎಸಿಪಿ ರತ್ನಮ್‌ ||[[ತೆಲುಗು]] || |- | ೬ || 2006 || [[ಕನ್ನಡದ ಕಂದ]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೭ || 2006 || [[ಕಲ್ಲರಳಿ ಹೂವಾಗಿ]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೮ || 2007 || ಪೊಲ್ಲಾದವನ್‌ || ಸೆಲ್ವಮ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೯ || 2007 ||''[[ಗೆಳೆಯ]]'' || ಡಾನ್‌ ಬಂಡಾರಿ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೧೦ || 2007 ||''[[ಕ್ಷಣ ಕ್ಷಣ]]'' || ಕಿಶೋರ್‌ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೧೧ || 2007 || ''[[ದುನಿಯಾ]]'' || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೧೨ || 2008 || ''[[ಗೋಲಿ]]'' || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೧೩ || 2008 || ಜಯಮ್‌ಕೊಂಡಾನ್‌' || ಗುಣ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೧೪ || 2008 || ಸಿಲಂಬಟ್ಟಮ್‌' || ದುರೈಸಿಂಗಮ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೧೫ || 2008 || [[ಅಕ್ಕ ತಂಗಿ]] || ಹುಲಿಯಪ್ಪ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೧೬ || 2009 || ವೆನಿಲಾ ಕಬ್ಬಡಿ ಕುಳು || ಸೌದ ಮುತ್ತು || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೧೭ || 2009 || [[ಬಿರುಗಾಳಿ]] || ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್‌ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೧೮ || 2009 || ಧೋರಣೈ || ಗುರು || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೧೯ || 2009 || ಮುತಿರೈ || || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೨೦ || 2009 || ಬೀಮ್ಲಿ ಕಬ್ಬಡಿ ಜಟ್ಟು || || [[ತೆಲುಗು]] || |- | ೨೧ || 2009 || ಕಬ್ಬಡಿ || ಬೀರೇಶ್‌ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೨೨ || 2010 || ಪೊಕ್ಕಳಮ್‌ || ಕರ್ಮನ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೨೩ || 2010 || ಭಯಮ್‌ ಆರಿಯಾನ್‌ || ಮಿತ್ರನ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೨೪ || 2010 || ವಂಸಮ್‌ || ರತ್ನಮ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೨೫ || 2010 || [[ಹುಲಿ]] || ಚಂದಪ್ಪ ಹುಲಿಯ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೨೬ || 2011 || [[ಕಳ್ಳರ ಸಂತೆ]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೨೭ || 2011 || [[ಬಿರುಗಾಳಿ]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೨೮ || 2011 || ಅಡುಕಳಂ || ದೊರೈ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೨೯ || 2011 || ಮುದಲ್‌ ಇಡಮ್‌ || ಕರುಪ್ಪು ಬಾಲು || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೩೦ || 2011 || ಪರಿಮಳ ತಿರೈಯರಂಗಮ್‌ || || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೩೧ || 2011 || [[9 To 12]] || ಮುನ್ನ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೩೨ || 2012 || [[ಭಾಗೀರತಿ]] || ಮಾಧವರಾಯ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೩೩ || 2012 || ದಮ್ಮು || || [[ತೆಲುಗು]] || |- | ೩೪ || 2012 || ತಿರುವಂಬಾಡಿ ತಂಬನ್‌ || ಶಕ್ತಿವೇಲ್‌ || [[ಮಲಯಾಳಂ]] || |- | ೩೫ || 2012 || ಕೃಷ್ಣಂ ವಂದೇ ಜಗದ್ಗುರುಂ || || [[ತೆಲುಗು]] || |- | ೩೬ || 2013 || [[ಅಟ್ಟಹಾಸ]] || ವೀರಪ್ಪನ್‌ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೩೭ || 2013 || ಹರಿದಾಸ್‌ || ಸಿವದಾಸ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೩೮ || 2013 || ದಳಮ್‌ || ಶತ್ರುವು || [[ತೆಲುಗು]] || |- | ೩೯ || 2013 || ಪೊನ್‌ಮಾಲೈ ಪೊಳುದು || || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೪೦ || 2013 || [[ಜಟ್ಟ]] || ಜಟ್ಟ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೪೧ || 2013 || ಆರಂಭಮ್‌ || ಪ್ರಕಾಶ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೪೨ || 2014 || [[ಉಳಿದವರು ಕಂಡಂತೆ]] || ಮುನ್ನ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೪೩ || 2014 || ರೌಡಿ || ಭೂಷಣ್‌ || [[ತೆಲುಗು]] || |- | ೪೪ || 2014 || ಚಂದಾಮಾಮ ಕಾತುಲು || ಸಾರಥಿ || [[ತೆಲುಗು]] || |- | ೪೫ || 2015 || ತಿಲಗರ್‌ || ಭೋಸ್‌ ಪಾಂಡಿಯನ್‌ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೪೬ || 2015 || ಯಟ್ಚಾನ್‌ || || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೪೭ || 2015 || ಅಚ್ಚಾ ದಿನ್‌ || ಅಂತೋನಿ ಇಸಾಕ್‌ || [[ಮಲಯಾಳಂ]] || |- | ೪೮ || 2015 || [[ವಾಸ್ಕೊಡಿಗಾಮ]] || ವಾಸು ಡಿ. ಗಮನಹಳ್ಳಿ || [[ಕನ್ನಡ]] || |- | ೪೯ || 2015 || ತೂಂಗಾವನಂ || ದ್ರವ್ಯಂ || [[ತಮಿಳು]] || |- | ೫೦ || 2015 || [[ಆಕ್ಟೋಪಸ್‌]] || || [[ಕನ್ನಡ]] || |- |} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] p5f02ftdlv7gbjkzojaiz2zrob9n7g0 0 84573 1434980 1346511 2026-10-30T09:47:22Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ತರಕಾರಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1434980 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Tetragonia echinata0.jpg|thumb|ಚಿಕ್ಕಿಸೊಪ್ಪು]] ಇದು ಮೃದುವಾದ ಕಾಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,[[ಭೂಮಿ]]ಯ ಮೇಲೆ ತೆವಳುತ್ತಾ ಸಾಗುವ ಒಂದು ಬಳ್ಳಿ. ಎಲೆಯ ಸಸಿಗಳು ನೆಟ್ಟಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ<ref>ಸೊಪ್ಪು ತರಕಾರಿಗಳು; ಪಿ.ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ, ಎಂ.ಎಂ.ಖಾನ್, ಕೆ.ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಮತ್ತು ಡಾ:ಎಲ್.ವಸಂತ page no:32-33 </ref>. ಕಾಂಡಗಳು ಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಎಲೆಗಲು ಅಂಡಾಕಾರ ಅಥಾವ ವಜ್ರಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಮಂದವಾದ ತೊಟ್ಟು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೂಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಹಸಿರಾಗಿದ್ದು, ಒಳಭಾಗ ಹಸಿರು ಮಿಶ್ರಿತ ಹಳದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಧಾರವಾಡ]]ದ ಕಡೆ ಹುಳಿಸೊಪ್ಪು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕುಟುಂಬ: ಟೆಟ್ರಾಗೋನಿಯೇಸಿ (tetragoniaceae) ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಸಸ್ಯದ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಡಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ [[ತರಕಾರಿ]]ಯಾಗಿದ್ದು ಸುಣ್ಣ, [[ರಂಜಕ]], 'ಎ' 'ಬಿ' 'ಸಿ' ಮುಂತಾದ ಅನ್ನಾಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. 'ಸಿ' ಅನ್ನಾಂಗ ಬಹಳವಾಗಿ ಇರುವುದರಿಂದ ತುರಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ರಕ್ತ]]ಲೋಮನಾಳ, ಕರುಳಿನ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ತೊಂದರೆ ಇರುವವರು ಬಳಸಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ರುಚಿಯಲ್ಲಿ ಹುಳಿಯಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಹುಳಿಪದಾರ್ಥದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ. ಈ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಉತ್ತರ [[ಬಂಗಾಳ]], ಷಿಲ್ಲಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ರಾಜ್ಯದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ [[ಕರ್ಣಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೆಳೆಯುವ ಗತಿ ನಿಧಾನ, ಸ್ಪಿನಾಚ್ ಬೆಳೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸೊಪ್ಪು ಇಳುವರಿ ಕಡಿಮೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ತಂಪು ಹವಾಗುಣ ಬೇಕು. ನೀರಿನ ಅಭಾವವನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಚಿಗುರಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಿಮಪಾತಕ್ಕೆ ಸತ್ತು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ==ಬೇಸಾಯ ಕ್ರಮ== ಇದರ ಬೇಸಾಯ ಕ್ರಮಗಳು ಬಹುತೇಕ ವಿಲಾಯತಿ ಪಾಲಕ್ನ್ಂತೆಯೇ. ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದರೆ [[ಬೆಟ್ಟ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಬಹುದು. ಬಿತ್ತಿದ ಬೀಜಗಳು ೭-೩೦ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸಸಿಗಳು ೨-೩ [[ಎಲೆ]]ಗಳನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ೩ ರಿಂದ ೫ ಅಡಿ ಇರುವಷ್ಟು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನಾಟಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬೆಳೆಗೆ ವಾರಕ್ಕೊಂದಾವರ್ತಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಕೊಟ್ಟು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಳೆ ತೆಗೆಯಬೇಕು. [[ಸಸ್ಯ]] ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ ೧೦-೧೫ ಸೆಂ.ಮೀ. ಎತ್ತರದ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ೨-೪ ವಾರಗಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವೇಗ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದರೆ ವಾರಕ್ಕೊಂದು ಬಾರಿ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆಲಮಟ್ಟದಿಂದ ೫-೮ ಸೆಂ.ಮೀ. ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಾಗ ಇಡಿ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಬೇಕು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಈ ಸೊಪ್ಪು ಪ್ರತಿ ಎಕ್ಕರೆಗೆ ಸುಮಾರು ೬ ಟನ್ ಇಳುವರಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಅದೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <reference/> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತರಕಾರಿಗಳು]] dul302trr3v65mqc15tgtwn2qy78c83 0 88380 1435010 1379967 2026-10-30T10:54:31Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1435010 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=ಜುಲೈ ೨೦೧೭}} {{Orphan|date=ಜುಲೈ ೨೦೧೭}} '''ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಏರ್ವೇಸ್''' ಎಂಬುದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಫ್ಲೀಟ್ ಗಾತ್ರ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Qantas reports record annual loss|url=http://www.bbc.co.uk/news/business-28948855|work=BBC News|date=28 August 2014}}</ref> ಇದು ಕೆಎಲ್ಎಂ ಮತ್ತು ಏವಿಯನ್ಕಾ ನಂತರ ನವೆಂಬರ್ 1920 ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ;<ref name="Qantas frequent flyers get microchip cards, heralding new era in faster travel">{{cite news|title=Qantas frequent flyers get microchip cards, heralding new era in faster travel |publisher=The Independent |date=13 November 2009 |url=http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/qantas-frequent-flyers-get-microchip-cards-heralding-new-era-in-faster-travel-1820337.html |archiveurl=https://archive.is/20120804024505/http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/qantas-frequent-flyers-get-microchip-cards-heralding-new-era-in-faster-travel-1820337.html |archivedate= 4 August 2012 |deadurl=yes |df= }}</ref> ಇದು 1935 ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಹೆಸರು "ಕ್ವಾಂಟಾಸ್" ನಿಂದ ಬಂದಿರುತ್ತದೆ, ಅದರ ಮೂಲ ಹೆಸರಿನ "ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೆರಿಟರಿ ಏರಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್" ನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ದಿ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಕಾಂಗರೂ" ಎಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಒನ್ವರ್ಲ್ಡ್ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಮಾನಯಾನವು ಸಿಡ್ನಿ ಉಪನಗರ ಮ್ಯಾಸ್ಕಾಟ್ನಲ್ಲಿದೆ, [[ಸಿಡ್ನಿ]] ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2014 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ದೇಶೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ 65% ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಲ್ಲಿ 14.9% ರಷ್ಟು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/business/aviation/qantas-internationals-market-share-slips-as-capacity-growth-slows/story-e6frg95x-1227258403192 |title=Qantas International’s market share slips as capacity growth slows |publisher=The Australian }} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.businessinsider.com.au/in-detail-heres-why-alan-joyce-says-qantas-must-defend-its-65-market-share-2014-3 In Detail, Here's why Alan Joyce says Qantas must defend its 65% marketshare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140522045750/http://www.businessinsider.com.au/in-detail-heres-why-alan-joyce-says-qantas-must-defend-its-65-market-share-2014-3 |date=2014-05-22 }} ''Business Insider'' 5 March 2014.</ref> ವಿವಿಧ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ಲಿಂಕ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಟ್ರಂಕ್ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಜೆಟ್ಕಾನೆಕ್ಟ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನಡುವಿನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಿದೆ. ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಸಹ ಜೆಟ್ಸ್ಟಾರ್ ಏರ್ವೇಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಜೆಟ್ಸ್ಟಾರ್-ಬ್ರಾಂಡ್ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | title =Qantas Airways flight schedule | publisher=cleartrip.com | url =https://www.cleartrip.com/flight-booking/qantas-airways-airlines.html}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Flying boats at Rose Bay.jpg|thumb|Qantas Empire Airways International seaplane flights arriving at Rose Bay (''c.''1939)]] ಕ್ವಾಂಟಸ್ ಅನ್ನು 16 ನವೆಂಬರ್ 1920ರಂದು ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೆರಿಟರಿ ಏರಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ವಿಂಟನ್, ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title =Small Beginnings | work=Our Company | publisher=Qantas | url =http://www.qantas.com.au/info/about/history/details2 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20061009061143/http://www.qantas.com.au/info/about/history/details2 |archivedate =9 October 2006}}</ref> ಏರ್ಲೈನ್ನ ಮೊದಲ ವಿಮಾನವು ಅವರೋ 504 ಕೆ ಆಗಿತ್ತು. 1920ರಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೆರಿಟರಿ ಏರಿಯಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ವಿಂಟಾನ್ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತ್ತು, 1921 ರಲ್ಲಿ ಲಾಂಗ್ರೀಚ್, ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು 1930 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. 1934 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ನ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಏರ್ವೇಸ್ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏರ್ವೇಸ್ನ ಪೂರ್ವಜ) ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಎಂಪೈರ್ ಏರ್ವೇಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಕ್ಯೂಇಎ) ಎಂಬ ಹೊಸ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು.<ref>{{cite web | title =The Move to Brisbane | work=Our Company | publisher=Qantas | url =http://www.qantas.com.au/info/about/history/details7 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20061009060646/http://www.qantas.com.au/info/about/history/details7 |archivedate = 9 October 2006}}</ref> ಹೊಸ ವಿಮಾನಯಾನವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1934 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ವಿನ್ ನಡುವಿನ ಹಾರಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಕ್ಯೂಇಎ ಮೇ 1935 ರಿಂದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಹಾರಿಹೋಯಿತು, ಡಾರ್ವಿನ್ನಿಂದ ಸೇವೆ ಸಿಂಗಾಪುರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ (ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಏರ್ವೇಸ್ ಸೇವೆಯ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಲಂಡನ್ಗೆ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಿದರು).<ref name=VenturingOverseas>{{cite web | title =Venturing Overseas | work=Our Company | publisher=Qantas | url =http://www.qantas.com.au/info/about/history/details8 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20061009060355/http://www.qantas.com.au/info/about/history/details8 |archivedate = 9 October 2006}}</ref> ವಿಶ್ವ ಸಮರ II ರ ನಂತರ, ಯುದ್ಧದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವು ಬಹುಪಾಲು ಹಡಗುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಶತ್ರು ಸೇನಾಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಘಾತಗಳು ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರು ಫ್ಲೀಟ್ಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite web | title =The World at War | work=Our Company | publisher=Qantas | url =http://www.qantas.com.au/info/about/history/details10 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20061009060532/http://www.qantas.com.au/info/about/history/details10 |archivedate = 9 October 2006}}</ref> ಸಿಲೋನ್ನಲ್ಲಿ (ಈಗ ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಸ್ವಾನ್ ನದಿ, ಪರ್ತ್ ಮತ್ತು ಕೊಗ್ಗಾ ಸರೋವರದ ನಡುವಿನ ಹಾರಾಟದೊಂದಿಗೆ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಬೋಟ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು 1943 ರಲ್ಲಿ ಪುನರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಒವರ್ಸಿಸ್ ಏರ್ವೇಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಏರ್ವೇಸ್ಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಬಿ ಓಎಸಿ) ಲಂಡನ್ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|title=The Rise of Civil Aviation to 1970 |work=National Stories |publisher=Australian Heritage Commission |url=http://www.ahc.gov.au/publications/national-stories/transport/chapter8.html |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061206065231/http://www.ahc.gov.au/publications/national-stories/transport/chapter8.html |archivedate=6 December 2006 }}</ref><ref name=Thiedeman>{{cite web | author=Roger Thiedeman | title =Koggala, Catalinas, and the double sunrise |work=The Sunday Times |location=Colombo, Sri Lanka | date =27 February 2007 | url =http://sundaytimes.lk/000227/plus6.html }}</ref> ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಕಾಂಗರೂ ಲಾಂಛನವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ "ಕಾಂಗರೂ ಮಾರ್ಗ" ದಲ್ಲಿ 1944 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು ಸಿಡ್ನಿಯಿಂದ ಕರಾಚಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಬೋಕ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಯುಕೆ ಪ್ರಯಾಣದ ಉಳಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name=Thiedeman/><ref>{{cite web | title =Australia/Asia/Europe during World War II | work=Air Routes | publisher=Petan.net | url =http://www.petan.net/aviation/AirRoute/aust_asia_europe.htm }}</ref><ref>{{cite web | title =Indian Ocean – New Guinea – Kangaroo Service – 1950–1946 | work=Archive | publisher=Flight Global website | url =http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1950/1950%20-%201946.html }}</ref> 1947 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯೂಇಎಯನ್ನು ಲೇಬರ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಬೆನ್ ಚಿಫ್ಲೆ ನೇತೃತ್ವದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಿತು. ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಂತರ ಬರಖಾಸ್ತು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ, ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲೆಂಡ್ನ ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ನ ಉಳಿದ ದೇಶೀಯ ನೆಟ್ವರ್ಕ್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಕ್ಯೂಇಎ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು - ಟೋಕಿಯೋಗೆ.<ref name=postwar>{{cite web | title =Post War Expansion | work=Our Company | publisher=Qantas | url =http://www.qantas.com.au/info/about/history/details12 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20061009061308/http://www.qantas.com.au/info/about/history/details12 |archivedate = 9 October 2006}}</ref> ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ಗೆ ಸೇವೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. 1957 ರಲ್ಲಿ ಸಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಹೌಸ್ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಜೂನ್ 1959 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬೋಯಿಂಗ್ 707-138 ವಿತರಿಸಿದಾಗ ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಜೆಟ್ ಯುಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.<ref name="BG77">{{Cite book | last=Wilson | first =Stewart | title =Boeing 707 Douglas DC-8 & Vickers VC10 | url=https://archive.org/details/boeing707douglas0000wils | publisher=Aerospace Publications | year =1998| location =ACT, Australia | page =185 | isbn =1-875671-36-6}}</ref> 14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1992 ರಂದು, ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ದೇಶೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು (1986 ರಲ್ಲಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ನಿಂದ ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿದೆ).<ref>{{cite journal|title= World airline directory – Qantas Airways|journal= Flight International|issn= 0015-3710|volume= 143|number= 4362|date= 24{{ndash}}30 March 1993|page= 117|url= http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1993/1993%20-%200640.html|archiveurl= https://www.webcitation.org/6BfIrKXrp?url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1993/1993%20-%200640.html|archivedate= 25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012|access-date= 30 ಜೂನ್ 2017|url-status= live}}</ref> ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಮಾನಯಾನವನ್ನು ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ಗೆ ಮರುಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಕ್ರಮೇಣ 1993 ಮತ್ತು 1997 ರ ನಡುವೆ ಖಾಸಗೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಖಾಸಗೀಕರಣವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲು ಶಾಸನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಖಾಂಟಸ್ ಕನಿಷ್ಠ 51% ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಷೇರುದಾರರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿರಬೇಕು. 1998 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ವಾಂಟಸ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏರ್ವೇಸ್, ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೆ ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಗಳೊಂದಿಗೆ ಒನ್ವರ್ಲ್ಡ್ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ತರುವಾಯ ಇತರ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Oneworld: The alliance to serve the world takes off on February&nbsp;1 |publisher=Oneworld |date=25 January 1999 |url=http://www.oneworld.com/ow/news/details?objectID=1273 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070831041218/http://www.oneworld.com/ow/news/details?objectID=1273 |archivedate=31 August 2007 |df= }}</ref> ==ವಿಮಾನ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಘಾತಗಳು== '''ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ''': ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತಗಳ ಪಟ್ಟಿ 1988 ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ರೈನ್ ಮ್ಯಾನ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಎಂದಿಗೂ ವಿಮಾನ ಕುಸಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಪೆನಿಯು ಜೆಟ್ ಏರ್ಲೈನರ್ ಅನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಜೆಟ್ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದು ಎಂಟು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತಗಳು ಮತ್ತು 1927 ಮತ್ತು 1945 ರ ನಡುವೆ 63 ಜನರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವ ವಿಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಅಪಘಾತಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮತ್ತು ಶೂಟ್-ಡೌನ್ ಗಳು ವಿಶ್ವ ಸಮರ II ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದವು, ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ವಿಮಾನವು ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆಗಳ ಪರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಯುದ್ಧಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಅದು 17 ಜೀವಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಎರಡು ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ, 1951 ರಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಅನುಭವಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಮಾರಕ ಅಪಘಾತ.<ref>{{cite web|last=Kamenev|first=Marina|title=Qantas: Airline Safety's Golden Child No More?|date=24 November 2010|publisher=Time|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2032492,00.html|access-date=30 ಜೂನ್ 2017|archive-date=24 ಮೇ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524233906/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2032492,00.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Palmer|first=Brian|title=Is Qantas The World’s Safest Airline?|date=1 November 2011|publisher=Slate|url=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/explainer/2011/11/airline_safety_does_qantas_airlines_crash_free_record_make_it_th.html}}</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಅನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references/> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://web.archive.org/web/20110927230839/http://www.qantas.com.au/infodetail/about/FactFiles.pdf Qantas Facts – Official] * [http://nla.gov.au/nla.aus-vn1072196 Qantas Ephemera] at the [http://www.nla.gov.au/ National Library of Australia] * [http://hdl.handle.net/10462/eadarc/7200 Original Qantas Logbook] at the [http://www.slq.qld.gov.au/ State Library Of Queensland] * [https://pitot.io/airlines/4083 Historic Qantas flight route map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810053116/https://pitot.io/airlines/4083 |date=2014-08-10 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಮಾನಯಾನ ಕಂಪನಿಗಳು]] tp89n93pxiz1rkup8efd27ab119r86g 0 93721 1434988 1358395 2026-10-30T10:16:48Z Santhosh Goveas 102329 1434988 wikitext text/x-wiki ಮಸ್ಕಟ್ - [[ಓಮಾನ್]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಬಂದರು ನಗರ. [[ಅರೇಬಿಯ]]ದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಓಮಾನ್ (ಸುಲ್ತನೇಟ್) ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಈ ನಗರ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ 23º 37' ಪೂರ್ವರೇಖಾಂಶ 58º 35'ನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬೀಸಮುದ್ರದ ಓಮಾನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಪನಗರ ಮಟ್ರಾ ಸೇರಿ 80.000 (1982) ಓಮಾನ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1970ರ ತನಕ ಮಸ್ಕಟ್ ಮತ್ತು ಓಮಾನ್ ಎಂದೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಸ್ಕಟ್ ಓಮಾನ್ ಸುಲ್ತನೇಟ್ ಪ್ರಮುಖನಗರ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರ ಇದರ ಪಶ್ಚಮಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ಬೆಟ್ಟ]]ಗಳು ಇಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರ ಶಿಖರ (4107 ಮೀಟರ್) ಇಲ್ಲಿ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಿದೆ. ಸುಲ್ತಾನ ವಾಸಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ.<ref name="ncsi.gov.om">{{cite web|url=http://www.ncsi.gov.om/News/Pages/NewsCT_20150628133452428.aspx|title=The population of the Sultanate by the end of May 2015|publisher=|access-date=2017-12-04|archive-date=2020-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306054954/https://www.ncsi.gov.om/News/Pages/NewsCT_20150628133452428.aspx|url-status=dead}}</ref> ಮಸ್ಕಟೊನೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಸಿದ ಯೂರೊಪಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೆ ಮೊದಲಿಗರು (1508). ಇವರು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಹಡಗು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. 1650ರ ತನಕವೂ ಇಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಇವರ ಅನಂತರ 1741ರಿಂದ ಈ ನಗರ ಸುಲ್ತಾನರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಮಸ್ಕಟ್‍ನ ವಾಯವ್ಯದ ಉಪನಗರ ಮಟ್ರಾ ಬಹಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿದೆ. ಮಸ್ಕಟ್‍ನಿಂದ ಕೆಲವೇ ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮೀನಾ ಅಲ್‍ಫ ಹಾಲ್ ತೈಲೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಇಲ್ಲಿಂದ ಕೊಳಾಯಿಗಳ ಮೂಲಕ ಓಮಾನಿನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಸ್ಕಟ್ ಸಮೀಪದ ಆಸಿಬ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ರ್ಟೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಸೌಕಾರ್ಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇದೆ. ಪರ್ಷಿಯ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ನಗರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite book|title=الدراسات الاجتماعية|publisher=Ministry of Education, Sultanate of Oman}}</ref> [[File:The_Persian_problem;_an_examination_of_the_rival_positions_of_Russia_and_Great_Britain_in_Persia,_with_some_account_of_the_Persian_gulf_and_the_Bagdad_railway_(1903)_(14577292147)_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Persian_problem;_an_examination_of_the_rival_positions_of_Russia_and_Great_Britain_in_Persia,_with_some_account_of_the_Persian_gulf_and_the_Bagdad_railway_(1903)_(14577292147)_(cropped).jpg|left|thumb|400x400px|A{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} view of Muscat ca. 1902]] [[File:Muscat_harbor.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Muscat_harbor.jpg|left|thumb|Muscat{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} harbour, ca. 1903. Visible in the background is [[:en:Fort_Al_Jalali|Fort Al Jalali]].]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮಸ್ಕಟ್ }} * [http://www.mofa.gov.om/ Ministry of Foreign Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207021009/http://www.mofa.gov.om/ |date=2006-02-07 }} * [http://www.omantourism.gov.om/ Official Ministry Of Tourism site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228174320/http://www.omantourism.gov.om/ |date=2009-02-28 }} * [http://www.omancensus.net/new/images/stories/docs/2010_Preliminary_Results.pdf omancensus.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304135525/http://www.omancensus.net/new/images/stories/docs/2010_Preliminary_Results.pdf |date=2011-03-04 }} (PDF) * [http://omanavenuesmall.om/ Oman Avenues Mall] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 2vgip9cyfdulv7qjsdhpvs6ivfyceoy 1434990 1434988 2026-10-30T10:17:36Z Santhosh Goveas 102329 1434990 wikitext text/x-wiki ಮಸ್ಕಟ್ - [[ಓಮಾನ್]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಬಂದರು ನಗರ. [[ಅರೇಬಿಯ]]ದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಓಮಾನ್ (ಸುಲ್ತನೇಟ್) ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಈ ನಗರ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ 23º 37' ಪೂರ್ವರೇಖಾಂಶ 58º 35'ನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬೀಸಮುದ್ರದ ಓಮಾನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಪನಗರ ಮಟ್ರಾ ಸೇರಿ 80.000 (1982) ಓಮಾನ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1970ರ ತನಕ ಮಸ್ಕಟ್ ಮತ್ತು ಓಮಾನ್ ಎಂದೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಸ್ಕಟ್ ಓಮಾನ್ ಸುಲ್ತನೇಟ್ ಪ್ರಮುಖನಗರ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರ ಇದರ ಪಶ್ಚಮಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ಬೆಟ್ಟ]]ಗಳು ಇಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರ ಶಿಖರ (4107 ಮೀಟರ್) ಇಲ್ಲಿ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಿದೆ. ಸುಲ್ತಾನ ವಾಸಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ.<ref name="ncsi.gov.om">{{cite web|url=http://www.ncsi.gov.om/News/Pages/NewsCT_20150628133452428.aspx|title=The population of the Sultanate by the end of May 2015|publisher=|access-date=2017-12-04|archive-date=2020-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306054954/https://www.ncsi.gov.om/News/Pages/NewsCT_20150628133452428.aspx|url-status=dead}}</ref> ಮಸ್ಕಟೊನೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಸಿದ ಯೂರೊಪಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೆ ಮೊದಲಿಗರು (1508). ಇವರು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಹಡಗು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. 1650ರ ತನಕವೂ ಇಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಇವರ ಅನಂತರ 1741ರಿಂದ ಈ ನಗರ ಸುಲ್ತಾನರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಮಸ್ಕಟ್‍ನ ವಾಯವ್ಯದ ಉಪನಗರ ಮಟ್ರಾ ಬಹಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿದೆ. ಮಸ್ಕಟ್‍ನಿಂದ ಕೆಲವೇ ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮೀನಾ ಅಲ್‍ಫ ಹಾಲ್ ತೈಲೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಇಲ್ಲಿಂದ ಕೊಳಾಯಿಗಳ ಮೂಲಕ ಓಮಾನಿನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು [[ಸರಬರಾಜು]] ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಸ್ಕಟ್ ಸಮೀಪದ ಆಸಿಬ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ರ್ಟೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಸೌಕಾರ್ಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇದೆ. ಪರ್ಷಿಯ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ನಗರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite book|title=الدراسات الاجتماعية|publisher=Ministry of Education, Sultanate of Oman}}</ref> [[File:The_Persian_problem;_an_examination_of_the_rival_positions_of_Russia_and_Great_Britain_in_Persia,_with_some_account_of_the_Persian_gulf_and_the_Bagdad_railway_(1903)_(14577292147)_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Persian_problem;_an_examination_of_the_rival_positions_of_Russia_and_Great_Britain_in_Persia,_with_some_account_of_the_Persian_gulf_and_the_Bagdad_railway_(1903)_(14577292147)_(cropped).jpg|left|thumb|400x400px|A{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} view of Muscat ca. 1902]] [[File:Muscat_harbor.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Muscat_harbor.jpg|left|thumb|Muscat{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} harbour, ca. 1903. Visible in the background is [[:en:Fort_Al_Jalali|Fort Al Jalali]].]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮಸ್ಕಟ್ }} * [http://www.mofa.gov.om/ Ministry of Foreign Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207021009/http://www.mofa.gov.om/ |date=2006-02-07 }} * [http://www.omantourism.gov.om/ Official Ministry Of Tourism site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228174320/http://www.omantourism.gov.om/ |date=2009-02-28 }} * [http://www.omancensus.net/new/images/stories/docs/2010_Preliminary_Results.pdf omancensus.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304135525/http://www.omancensus.net/new/images/stories/docs/2010_Preliminary_Results.pdf |date=2011-03-04 }} (PDF) * [http://omanavenuesmall.om/ Oman Avenues Mall] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] kqkj57ovzdp9r325wyqscscfcynnslx 1434991 1434990 2026-10-30T10:18:06Z Santhosh Goveas 102329 1434991 wikitext text/x-wiki ಮಸ್ಕಟ್ - [[ಓಮಾನ್]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಬಂದರು ನಗರ. [[ಅರೇಬಿಯ]]ದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಓಮಾನ್ (ಸುಲ್ತನೇಟ್) ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಈ ನಗರ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ 23º 37' ಪೂರ್ವರೇಖಾಂಶ 58º 35'ನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬೀಸಮುದ್ರದ ಓಮಾನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಪನಗರ ಮಟ್ರಾ ಸೇರಿ 80.000 (1982) ಓಮಾನ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1970ರ ತನಕ ಮಸ್ಕಟ್ ಮತ್ತು ಓಮಾನ್ ಎಂದೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಸ್ಕಟ್ ಓಮಾನ್ ಸುಲ್ತನೇಟ್ ಪ್ರಮುಖನಗರ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರ ಇದರ ಪಶ್ಚಮಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ಬೆಟ್ಟ]]ಗಳು ಇಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರ ಶಿಖರ (4107 ಮೀಟರ್) ಇಲ್ಲಿ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಿದೆ. ಸುಲ್ತಾನ ವಾಸಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ.<ref name="ncsi.gov.om">{{cite web|url=http://www.ncsi.gov.om/News/Pages/NewsCT_20150628133452428.aspx|title=The population of the Sultanate by the end of May 2015|publisher=|access-date=2017-12-04|archive-date=2020-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306054954/https://www.ncsi.gov.om/News/Pages/NewsCT_20150628133452428.aspx|url-status=dead}}</ref> ಮಸ್ಕಟೊನೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಸಿದ ಯೂರೊಪಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೆ ಮೊದಲಿಗರು (1508). ಇವರು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಹಡಗು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. 1650ರ ತನಕವೂ ಇಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಇವರ ಅನಂತರ 1741ರಿಂದ ಈ ನಗರ ಸುಲ್ತಾನರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಮಸ್ಕಟ್‍ನ ವಾಯವ್ಯದ ಉಪನಗರ ಮಟ್ರಾ ಬಹಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿದೆ. ಮಸ್ಕಟ್‍ನಿಂದ ಕೆಲವೇ ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮೀನಾ ಅಲ್‍ಫ ಹಾಲ್ ತೈಲೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಇಲ್ಲಿಂದ ಕೊಳಾಯಿಗಳ ಮೂಲಕ ಓಮಾನಿನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ [[ಎಣ್ಣೆ]]ಯನ್ನು [[ಸರಬರಾಜು]] ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಸ್ಕಟ್ ಸಮೀಪದ ಆಸಿಬ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ರ್ಟೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಸೌಕಾರ್ಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇದೆ. ಪರ್ಷಿಯ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ನಗರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite book|title=الدراسات الاجتماعية|publisher=Ministry of Education, Sultanate of Oman}}</ref> [[File:The_Persian_problem;_an_examination_of_the_rival_positions_of_Russia_and_Great_Britain_in_Persia,_with_some_account_of_the_Persian_gulf_and_the_Bagdad_railway_(1903)_(14577292147)_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Persian_problem;_an_examination_of_the_rival_positions_of_Russia_and_Great_Britain_in_Persia,_with_some_account_of_the_Persian_gulf_and_the_Bagdad_railway_(1903)_(14577292147)_(cropped).jpg|left|thumb|400x400px|A{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} view of Muscat ca. 1902]] [[File:Muscat_harbor.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Muscat_harbor.jpg|left|thumb|Muscat{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} harbour, ca. 1903. Visible in the background is [[:en:Fort_Al_Jalali|Fort Al Jalali]].]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮಸ್ಕಟ್ }} * [http://www.mofa.gov.om/ Ministry of Foreign Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207021009/http://www.mofa.gov.om/ |date=2006-02-07 }} * [http://www.omantourism.gov.om/ Official Ministry Of Tourism site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228174320/http://www.omantourism.gov.om/ |date=2009-02-28 }} * [http://www.omancensus.net/new/images/stories/docs/2010_Preliminary_Results.pdf omancensus.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304135525/http://www.omancensus.net/new/images/stories/docs/2010_Preliminary_Results.pdf |date=2011-03-04 }} (PDF) * [http://omanavenuesmall.om/ Oman Avenues Mall] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 29ycje5rb5h0zi5lycfajw5a6kr9ob8 1434992 1434991 2026-10-30T10:18:35Z Santhosh Goveas 102329 1434992 wikitext text/x-wiki ಮಸ್ಕಟ್ - [[ಓಮಾನ್]] [[ರಾಜ್ಯ]]ದ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಬಂದರು ನಗರ. [[ಅರೇಬಿಯ]]ದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಓಮಾನ್ (ಸುಲ್ತನೇಟ್) ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಈ ನಗರ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ 23º 37' ಪೂರ್ವರೇಖಾಂಶ 58º 35'ನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬೀಸಮುದ್ರದ ಓಮಾನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಪನಗರ ಮಟ್ರಾ ಸೇರಿ 80.000 (1982) ಓಮಾನ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1970ರ ತನಕ ಮಸ್ಕಟ್ ಮತ್ತು ಓಮಾನ್ ಎಂದೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಸ್ಕಟ್ ಓಮಾನ್ ಸುಲ್ತನೇಟ್ ಪ್ರಮುಖನಗರ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರ ಇದರ ಪಶ್ಚಮಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ಬೆಟ್ಟ]]ಗಳು ಇಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರ ಶಿಖರ (4107 ಮೀಟರ್) ಇಲ್ಲಿ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಿದೆ. ಸುಲ್ತಾನ ವಾಸಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ.<ref name="ncsi.gov.om">{{cite web|url=http://www.ncsi.gov.om/News/Pages/NewsCT_20150628133452428.aspx|title=The population of the Sultanate by the end of May 2015|publisher=|access-date=2017-12-04|archive-date=2020-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306054954/https://www.ncsi.gov.om/News/Pages/NewsCT_20150628133452428.aspx|url-status=dead}}</ref> ಮಸ್ಕಟೊನೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಸಿದ ಯೂರೊಪಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೆ ಮೊದಲಿಗರು (1508). ಇವರು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಹಡಗು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. 1650ರ ತನಕವೂ ಇಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಇವರ ಅನಂತರ 1741ರಿಂದ ಈ ನಗರ ಸುಲ್ತಾನರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಮಸ್ಕಟ್‍ನ ವಾಯವ್ಯದ ಉಪನಗರ ಮಟ್ರಾ ಬಹಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿದೆ. ಮಸ್ಕಟ್‍ನಿಂದ ಕೆಲವೇ ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮೀನಾ ಅಲ್‍ಫ ಹಾಲ್ ತೈಲೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಇಲ್ಲಿಂದ ಕೊಳಾಯಿಗಳ ಮೂಲಕ ಓಮಾನಿನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ [[ಎಣ್ಣೆ]]ಯನ್ನು [[ಸರಬರಾಜು]] ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಸ್ಕಟ್ ಸಮೀಪದ ಆಸಿಬ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ರ್ಟೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಸೌಕಾರ್ಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇದೆ. ಪರ್ಷಿಯ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ನಗರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite book|title=الدراسات الاجتماعية|publisher=Ministry of Education, Sultanate of Oman}}</ref> [[File:The_Persian_problem;_an_examination_of_the_rival_positions_of_Russia_and_Great_Britain_in_Persia,_with_some_account_of_the_Persian_gulf_and_the_Bagdad_railway_(1903)_(14577292147)_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Persian_problem;_an_examination_of_the_rival_positions_of_Russia_and_Great_Britain_in_Persia,_with_some_account_of_the_Persian_gulf_and_the_Bagdad_railway_(1903)_(14577292147)_(cropped).jpg|left|thumb|400x400px|A{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} view of Muscat ca. 1902]] [[File:Muscat_harbor.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Muscat_harbor.jpg|left|thumb|Muscat{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} harbour, ca. 1903. Visible in the background is [[:en:Fort_Al_Jalali|Fort Al Jalali]].]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮಸ್ಕಟ್ }} * [http://www.mofa.gov.om/ Ministry of Foreign Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207021009/http://www.mofa.gov.om/ |date=2006-02-07 }} * [http://www.omantourism.gov.om/ Official Ministry Of Tourism site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228174320/http://www.omantourism.gov.om/ |date=2009-02-28 }} * [http://www.omancensus.net/new/images/stories/docs/2010_Preliminary_Results.pdf omancensus.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304135525/http://www.omancensus.net/new/images/stories/docs/2010_Preliminary_Results.pdf |date=2011-03-04 }} (PDF) * [http://omanavenuesmall.om/ Oman Avenues Mall] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 6lo0mvcy6rqgfu4l0lbny0efr2haflc 0 108120 1435029 1355895 2026-10-30T11:54:02Z A826 72368 Unconfirmed information added by blocked user 1435029 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಬುಲೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶ್ | birth_name = ಪ್ರಕಾಶ್ | birth_date = {{birth date |1976|4|2|df=yes}} | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಭಾರತ | death_date = {{Death date and age|2020|4|6|1976|4|2|df=yes}} | death_cause = ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಮತ್ತು ಯಕೃತ್ತು ವೈಫಲ್ಯ<ref name="death">[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/kannada-comedian-bullet-prakash-succumbs-to-a-liver-problem/articleshow/75010373.cms?from=mdr Kannada comedian Bullet Prakash succumbs to a liver problem]. Times of India (6 April 2020)</ref> | occupation = ನಟ, ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | othername = | years active = 1999–2020 | party = [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] }} '''ಬುಲೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶ್''' (ಜನನ: 2 ಏಪ್ರಿಲ್ 1976, ಸಾವು: 6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2020) ಅವರು [[ಕನ್ನಡ]] ಚಿತ್ರರಂಗದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಸ್ಯನಟರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ವೈಚಿತ್ರ್ಯಪೂರ್ಣ ನಟನೆ ಹಾಗೂ ಸಮಯೋಚಿತ ಹಾಸ್ಯದಿಂದಾಗಿ 325 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಸಿನಿಮಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮನಮೆಚ್ಚುವ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಸದಾ ರಾಯಲ್ ಎನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಬುಲೆಟ್ ಬೈಕನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರು "ಬುಲೆಟ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ==ಸಾಧನೆ== ಪ್ರಕಾಶ್‌ರವರು [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದ]] ಸುವರ್ಣ ಚಾನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋನಲ್ಲಿ ಬಿಗ್‌ಬಾಸ್ ಎರಡನೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಸೂಂಬೆ ಎಂಬ ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web |title=Tulu film ‘Soombe’ set for release |url=https://www.mangaloretoday.com/newsbriefs/Tulu-film-Soombe-set-for-release.html |website=mangaloretoday.com |publisher=Mangalore Today |access-date=19 May 2025}}</ref> ಹಾಗೂ ೩೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ<ref>https://www.imdb.com/name/nm5308603/</ref>== {| class="wikitable" |- ! ಚಿತ್ರ !! ವರ್ಷ |- | ದ್ರುವ|| ೨೦೦೨ |- | ಪಾರ್ಥ || ೨೦೦೩ |- |ಓ೦ಕಾರ || ೨೦೦೪ |- |ಅ೦ಬಿ || ೨೦೦೬ |- | ಮಾಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ|| ೨೦೦೮ |- | ಐತಲಕ್ಕಡಿ|| ೨೦೧೦ |- | ಜಾಕಿ|| ೨೦೧೦ |- | ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ||೨೦೧೧ |- | ದೆವ್ರಾಣೆ || ೨೦೧೩ |- | ರಜಿನಿ ಕಾ೦ತ || ೨೦೧೩ |- | ಪಾರಾರಿ || ೨೦೧೩ |- | ಜಟಾಯು|| ೨೦೧೩ |- | ಶತ್ರು|| ೨೦೧೩ |- | ಜ೦ಗಲ್ ಜಾಕಿ||೨೦೧೩ |- | ಧನು|| ೨೦೧೩ |- | ಸವಾಲ್ || ೨೦೧೩ |- | ಲವ್ ಶೋ || ೨೦೧೪ |- | ನಿ೦ಬೆ ಹುಳಿ ||೨೦೧೪ |- | ಪು೦ಗಿ ದಾಸ||೨೦೧೪ |- | ರೋಜ್ || ೨೦೧೪ |- | ಆರ್ಯನ್ || ೨೦೧೪ |- | ಮಾಸ್ಟರ್ ಮೈ೦ಡ್ ||೨೦೧೫ |- | ರಾಟೆ ||೨೦೧೫ |- | ದಕ್ಷ ||೨೦೧೫ |- | ಬಾ೦ಬೆ ಮಿಟಾಯಿ||೨೦೧೫ |- | ಪಾತರಗಿತ್ತಿ ||೨೦೧೫ |- |ರೆಡ್ ಅಲರ್ಟ್ ||೨೦೧೫ |- | ಮಳೆ ||೨೦೧೫ |- | ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ || ೨೦೧೫ |- | [[ಮಿ. ಐರಾವತ]]|| ೨೦೧೫ |- | ಗ೦ಗ || ೨೦೧೫ |- | [[ಕಥೆ, ಚಿತ್ರಕಥೆ, ನಿರ್ದೇಶನ ಪುಟ್ಟಣ್ಣ]] || ೨೦೧೬ |- | [[ಮದುವೆಯ ಮಮತೆಯ ಕರೆಯೋಲೆ]]|| ೨೦೧೬ |- | ಅಕಿರ|| ೨೦೧೬ |- | ಸಾಹೇಬ || ೨೦೧೬ |- | ಜಗ್ಗುದಾದ || ೨೦೧೬ |- |- | ರಾಜಸಿಂಹ|| ೨೦೧೮ |} ==ನಿಧನ== ಯಕೃತ್ತಿನ ಸೋಂಕಿನಿಂದಾಗಿ ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೦ ರಂದು 44 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಧಿವಶರಾದರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] 4ne91if0mu0fxlxkgncoi492nvt9pe5 0 114671 1434909 1352459 2026-10-29T15:20:18Z ~2026-57841-15 102811 1434909 wikitext text/x-wiki '''ನೊಳಂಬ''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಈಗಿನ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಸಿ, ಈಗಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, [[ತುಮಕೂರು]], [[ಕೋಲಾರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ನೆರೆಯ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ]], [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಧರ್ಮಪುರಿ‍‍‍‍‍‍‍‍ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧರ್ಮಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ '''''ನೊಳಂಬವಾಡಿ 32000 ಪ್ರಾಂತ್ಯ'''''ದ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ಮನೆತನ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=yhXRDSgBuL0C&dq=velvikudi+kannada&q=nolamba#v=snippet&q=nolamba&f=false|title=History of Kannada Language|last=R|first=Narasimhacharya|publisher=Asian Educational Services|year=1942|isbn=9788120605596|location=|pages=49|via=}}</ref> ತಲಕಾಡಿನ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರೂ ಕಲ್ಯಾಣ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರೂ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಕದಂಬ, ಗಂಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಬಾಣರು, ವೈದುಂಬರು, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರು ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ನಂದಿಯ ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ಪೆಂಜೀರು ಅಥವಾ ಹೆಂಜೇರು.ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೇಮಾವತಿಯೇ ಇತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮನ್ನು ಪಲ್ಲವ ( ಹಂದಿ ) ಮೂಲದವರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಶಾಸನಗಳಿವೆ.ಪಲ್ಲವರು ಮೂಲತಃ ಕರ್ಣಾಟಾಂದ್ರ ಸೀಮೆಯವರು, ಶಾತವಾಹನರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ವೆಂಗಿಮಂಡಳದ ಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದದವರು. ಯಾವಾಗ ಪಲ್ಲವರು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಂದ ಸೋಲುಂಡು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೋ ಆಗ ವೆಂಗಿಮಂಡಳ ಹಾಗು ಇಂದಿನ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಭೂಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೆಲ ಸಾಮಂತರು ಕಾಳಾಮುಖ ಯತಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಪುನಃ ರಾಜ್ಯಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಆ ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದವರೇ ನೊಳಂಬರು. ನೊಳಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ,ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ, ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ವೀರ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶಿವಭಕ್ತರು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲಕರು. ಪಶುಪಾಲನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸಾಯ‌ವನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದರು ಹಾಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.ನೊಳಂಬರ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೃಷಿಕರಾದ ನೊಳಂಬ ರೈತರೇ ನೊೞಂಬರು(ನೊಳಂಬರು).ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಕೃಷಿಕರು ಎಂದು ಹಲವೆಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಈಶ್ವರ ವಂಶಜನಾದ ಕಂಚೀಪತಿ ಎಂದು ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿರುವ ತ್ರಿಣಯನ ಪಲ್ಲವ ಎಂಬುವನು ನೊಳಂಬರ ಮೂಲಪುರುಷ. ಇವನ ವಂಶದಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಮಂಗಳ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜ (ಸು. 730-ಸು. 775). ಹೇಮಾವತಿ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಇವನು ಕಿರಾತ ನೃಪತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ; ಕರ್ಣಾಟರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನೀತ. ಇವನ ಅನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವನು ಇವನ ಮಗ ಸಿಂಹಪೋತ (ಸು. 775-ಸು. 805). ಕಲಿ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಮಗನೂ ಶಿವಮಾರನ ಸಹೋದರನೂ ಆದ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋದ. ಶ್ರೀಪುರಷನ ಅನಂತರ ಗಂಗ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಶಿವಮಾರನ ಪರವಾಗಿ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋಗಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಶಿವಮಾರನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಧ್ರುವ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ನೊಳಂಬರು ಗಂಗರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಸಿಂಹಪೋತನ ಮಗ ಚಾರುಪೊನ್ನೇರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪಲ್ಲವಾಧಿರಾಜ (ಸು. 805-ಸು. 830). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಗೋವಿಂದನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಇವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುವು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=C9W1AAAAIAAJ&q=Nolamba&dq=Nolamba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV-7C_l5TPAhVN4WMKHSyWBiQQ6AEINjAE|title=The Chālukyas of Kalyāṇ̄a: seminar papers|last=M. S.|first=Nagaraja Rao|publisher=Mythic Society|year=1983|isbn=|location=|pages=39–41|via=}}</ref> ಸುಮಾರು 820ರಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತರಾದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾರುಪೊನ್ನೇರನ ಮಗ ಪೊಳಲ್ಚೋರನಿಗೆ ಗಂಗರಾಜ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಗಳು, ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ತಂಗಿ, ಚಾಯಬ್ಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹವಾಯಿತು. 1ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಕೋಲಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸು. 830-ಸು. 875ರಲ್ಲಿ ಗಂಗನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನವೊಂದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 810ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿ ಬಾಣರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ, ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಇವುಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1ನೆಯ ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಹಿಂದೂಪುರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (853) ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾಗಿರುವ ನೊಳಂಬ ರಾಜ ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೊಳಂಬ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯ ಕಂಚಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತೆಂದು ಆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದ್ದೂ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಬದೂರಿನ ಬೆಳ್ದುಗೊಂಡೆಯ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದೂ ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 875-ಸು, 897). ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜ ತ್ರಿಭುವನವೀರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಈತ ಗಂಗವಂಶದ ಜಾಯಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಮಬ್ಬೆ ಗಂಗವಂಶದವಳು. ಗಂಗರುಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಣರು ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಗಂಗ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚೋಳದೊರೆ ಮಹೇಂದ್ರ ವಿಕ್ರಮರು ಇವನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಇದರಿಂದ ಇವನು ಬಾಣ ದೊರೆ ವಿದ್ಯಾಧರನನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಸೋಲಿಸಿದ; ಮಹಾಬಲಿಕುಲವಿಧ್ವಂಸಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪುಲಿನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇವನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಗಂಗರೊಂದಿಗೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಎಳಸಿದ. ರಾಜ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಇವನಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಲಕಾಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 40 ಕಿಮೀ. ದೂರದ ತಾಯಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನದಿಂದ ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗಂಗಮಂಡಲ 96000ದ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಮಗ ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದೆ. ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಹೇಂದ್ರಾಂತಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದೆನೆಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ ಬಳಿಯ ಹುಂಚದ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಅಯ್ಯಪದೇವ (ಸು. 897-ಸು. 934)ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ. ಇವನು ಗಾಮಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವನದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದ. ಕಲಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನದ ಅನಂತರ ಇವನು ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ನೊಳಂಬವಾಡಿ 3200ದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಇವನು ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ 1ನೆಯ ಅಮ್ಮಣರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದೂ 931ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 4ನೆಯ ಗೋವಿಂದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮಾಸವಾಡಿ ಮತ್ತು ಕೋಗಳಿಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎರೆಯಪ್ಪನ ಪರವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ ಬೀರ ಮಹೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ (2ನೆಯ ಭೀಮ) ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪದೇವ ಮಡಿದ. ಇವನ ಅನಂತರ ಮಗ ಅಣ್ಣಿಗ (ಸು. 932-940)ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅಣ್ಣಿಗನನ್ನು ಬೀರನೊಳಂಬ, ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗವಂಶದ ಪೊಲ್ಲಬ್ಬರಸಿ ಇವನ ತಾಯಿ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಅತ್ತಿಯಬ್ಬರಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಗಂಗರಿಗೂ ನಡುವೆ ವಿರಸ ಉಂಟಾಯಿತು. 3ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ವಿರುದ್ಧ ಕೊತ್ತಮಂಗಲ ಕದನದಲ್ಲಿ ಇವನು ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಕೃಷ್ಣ ಗಂಗವಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಿಗನೂ ಸೋತ. ಅನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಸಿದವನು ಅಣ್ಣಿಗನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ದಿಲೀಪ (ಸು. 940-ಸು. 968). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಇವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇವನಿಗೆ ಹಲವು ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಛಲದಂಕಕಾರ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 968-ಸು. 970). ಇವನ ಮಗ ನನ್ನಿ 2ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿರಲಾರನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವನು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. 2ನೆಯ ಮಾರಸಿಂಹನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಮಡಿದಿರಬೇಕು. ಈತನ ಪತ್ನಿ ಕದಂಬ ವಂಶದ ದೀವಾಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರಮಂಗಲ ಎಂಬ ಆಗ್ರಹಾರ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳೆಂದು ಕಂಬದೂರಿನ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ ತರುವಾಯ 2ನೆಯ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 977-ಸು. 981) ಆಳಿದ. ಗಂಗರಿಂದ ಸೋತ ನೊಳಂಬರು ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯ 2ನೆಯ ತೈಲವನ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನೊಳಂಬರು ನೊಳಂಬವಾಡಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮಹೇಂದ್ರನ ಅನಂತರ ಅವನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ಘಟೆಯಂಕಕಾರ (ಸು. 1010-ಸು. 1024) ಆಳಿದ. ಇವನು 3ನೆಯ ತೈಲಪನ ಮೊಮ್ಮಗಳೂ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ತಂಗಿಯೂ ಆದ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ನೊಳಂಬರು ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದರು. ಈಗಿನ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಂಗಭದ್ರಾ ತೀರದ ಕಂಪಿಲಿ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಇರಿವನೊಳಂಬನ ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ನೊಳಂಬ ಪಲ್ಲವ ಪೆಮ್ಮಾನಡಿ ಉದಯಾದಿತ್ಯ ದೇವ (ಸು. 1024-ಸು. 1037) ಆಳಿದ. ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನೊಳಂಬ ಉದಯಾದಿತ್ಯನ ಅನಂತರ ಅವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಇಮ್ಮಡಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 1037-1044). ಇವನ ತರುವಾಯ ಇವನ ತಮ್ಮ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (1044-1054). ಈತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪರವಾಗಿ ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ 1054ರಲ್ಲಿ ಮಡಿದ. ಮೂಲ ನೊಳಂಬ ರಾಜವಂಶ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ನೊಳಂಬರ ಮಹಾನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿಯ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚಾಳುಕ್ಯರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾಜ ಹಿರೇಗೌಡರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಕೈತಪ್ಪಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು ಏಳು ರಾಜಕುವರರು ಏಳು ನಾಡುಗಳನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು ಏಳುನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ ನಂತರ ಯಳನಾಡು ಎಂದು ಅಪ್ರಭಂಶವಾಗಿದೆ.ನೊಳಂಬ ಮಹಾನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ವಿಜಯ ನಗರದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರನ್ನು ಗುರುಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟ್ಟ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಅನಂತರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಇವರ ಕಲೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮೂಲತಃ ಪಲ್ಲವರಾದ ನೊಳಂಬರು ಈ ಎರಡೂ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡುರು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಹೊಯ್ಸಳ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳಷ್ಟು ಅಲಂಕೃತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವು ನೋಡಲು ಬಹಳ ರಮಣೀಯ. ಇವುಗಳ ರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯವೂ ರಮ್ಯತೆಯೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಮನಮೋಹಕ ನಿಲುವು. ಮುಗ್ಧಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯ ಮೇರುಕೃತಿಯೆಂದರೆ, ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ. ಸುಖಾಸೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳುಳ್ಳ ಶಿವ, ಆತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾದ ಉಮಾ ಇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ, ಇದೇ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಸೂರ್ಯ, ಪೃಷ್ಟಸ್ವಸ್ತಿಕ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜ, ಕಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲದೆ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೇಮಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತೃಕೆಯರ ಬಿಡಿ ಹಾಗೂ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಕಾಳಿ, ಆಲಿಂಗನ ಚಂದ್ರಶೇಖರಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೊಳಂಬರು ಕಾಲದ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀರೆನಿಸಿದರು. ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಳುಕುವ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಣವುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಿಲ್ಪಗಳುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಸಿರುಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರ. ನೊಳಂಬರ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ರಾಜೇಂದ್ರಚೋಳ ತನ್ನ ನೊಳಂಬವಾಡಿ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಾಳುಕ್ಯರ ನಂದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶೈವರಾದುದರಿಂದ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮೈಮಾಟ, ದೇಹಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಘಂಟಾಹಾರ, ಗೆಜ್ಜೆಹಾರ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿ, ಕುಚ್ಚು ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ವಾಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವಾದರೂ ಶಿಲ್ಪದ ಸಾಲಿಗೇ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ನೊಳಂಬರ ಕಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು. ಮೂಲತಃ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ ಚಾಳುಕ್ಯರವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ನೊಳಂಬರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಮಾಲೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳೂ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಿಂಹಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಸಿಂಹಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಬರುವ ಸಿಂಹಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿ ರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು ನೊಳಂಬರು ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಲ್ಲವರ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳೂ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಂತೆ ಚೋಳನ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಏಳು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವೈಯಾರ್‍ನ ಅಪ್ಪಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ವರಾಂಡದ ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೊಳಂಬವಾಡಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕಂಬಗಳು ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿ ಹೊಸತನವಾಗಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆಯೇ ಇವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈಗ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೇಮಾವತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಆವನಿ, ನಂದಿ ಮತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಅವನಿಯ ಲಕ್ಪ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ, ಭರತೇಶ್ವರ, ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದಿ, ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚತುರಸ್ರ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನವರಂಗವೂ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವೂ ಇರುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಚ್ಚು ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೋಡೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ಅರೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಇವರು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಂದಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಯಾವ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಮೂಲವಿಮಾನ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಶಿವನವಾದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದುಗಡೆ ನಂದಿಮಂಟಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನವರಂಗದ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವಿದ್ದು, ಇವು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ದ್ವಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಹಾರಗಳ, ಅರೆಗಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಯಮುನಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ತೊಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಪೋತವಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಾರದ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗದು. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೊಲೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದ ಚಿತ್ರಪಟ್ಟಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಸುತ್ತು ವರೆದ ಶಿವಪಾರ್ವತಿ ಅಥವಾ ನಟರಾಜ ಶಿಲರುತ್ತದೆ. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಆದ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ. ಸುಮಾರು 24ಮೀ. ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 13 ಮೀ. ಅಗಲವಾದ, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಗರ್ಭಗೃಹ, 4 ಕಂಬಗಳಿರುವ ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಮತ್ತು 16 ಕಂಬಗಳಿರುವ ನವರಂಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು-ಇವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮತ್ತು ನವರಂಗದ ದ್ವಾರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರುಸ್ತು ಮಾಡಲು ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವಿದ್ದು ಅದರೊಳಗೆ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ. ಇವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರಸ್ತಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಆವನಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಿತ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಇಲ್ಲಿಯ ಗೋಡೆಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣವಾದ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರ್‍ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಇವುಗಳ ಕರ್ತೃ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಪುರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತೆಂದು ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರು ದೇವಾಲಯದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಮೂಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯಗಳು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿವಿಧರೀತಿಯ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವುಳ್ಳ ಕಂಬಗಳು, ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರೊಡಗೂಡಿದ ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗುಡಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿರುವ ದೇವಾಲಯ ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೇ ದುರ್ಲಭ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕರಣಗಳುಳ್ಳ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ರಾಮಾಯಣದ ಉಬ್ಬುಸಾಲು ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಣ ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಮಲದ ದಳ ಬಿಡಿಸಿದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಅರೆಗೊಳವಿ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯ ಸುರುಳಿಯ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಕುಮುದದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಳ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಕಪೋತ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ಚೌಕಟ್ಟಾದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ ಇವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಚಾಳುಕ್ಯ-ಪಲ್ಲವ ಶೈಲಿಯ ಉಚಿತ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಶಾಸನಗಳು: ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳು ಸು. 800-1100ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವರ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ. ಸಂಸ್ಕøತ ಕನ್ನಡ ಬೆರೆಕೆ ಇರುವ ಶಾಸನಗಳೂ ವಿರಳವಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಾವು ಪಲ್ಲವ ವಂಶಜರೆಂದು ನೊಳಂಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಇವರ ಶಾಸನವಾವುದೂ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿರದಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ತಳಪಾದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೂಟಶಾಸನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರ ಯಾವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನವೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಕಲೆಹಾಕಿದರೆ ಸುಮಾರು 200 ಆಗಬಹುದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯವು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು, ಉಳಿದವು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೋ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನೋ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡುವ ಶಾಸನಗಳು ಬೆರಳೆವಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಶಕವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ಸ್ತಂಭಶಾಸನ. ಇದು ನೊಳಂಬರ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಗಳೆಂದರೆ ಕಂಬದೂರು, ಕರ್ಷನಪಲ್ಲಿ, ನೆಲಪಲ್ಲಿ, ಆವನಿ, ಬರಗೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುವಲ್ಲದೆ ಇವರ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ನೊಳಂಬರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರಿನ ವೀರಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು. ಮೊದಲನೆಯ ತುಂಬೇಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ ದೇವನಿಗೂ ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯವೀರ ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನಡೆದ ಘೋರ ಕದನದ ಇಡೀ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಜ, ಅಶ್ವ, ಪದಾತಿ ದಳಗಳ ಹಣಾಹಣಿ ಯುದ್ದದ ದೃಶ್ಯ, ಪೆಟ್ಟುತಿಂದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಸೈನಿಕರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಕಲ ಸಮರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಇಡೀ ಯುದ್ಧವೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ಗಜಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎದುರು ಬದುರಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವೀರರು, ಆನೆಗಳ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತ್ರಾಲಂಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಹಳ ನವಿರಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳು ನಾಟಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವೀರರ ದೇಹಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಘೋರ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶಿಲ್ಪ ಬಿಜ್ಜಯ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನೊಳಂಬ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] 1y186i2j2r5ostrsf8bsnsv01nkf8vw 1434910 1434909 2026-10-29T15:22:49Z ~2026-57841-15 102811 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1434910 wikitext text/x-wiki '''ನೊಳಂಬ''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಈಗಿನ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಸಿ, ಈಗಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, [[ತುಮಕೂರು]], [[ಕೋಲಾರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ನೆರೆಯ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ]], [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಧರ್ಮಪುರಿ‍‍‍‍‍‍‍‍ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧರ್ಮಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ '''''ನೊಳಂಬವಾಡಿ 32000 ಪ್ರಾಂತ್ಯ'''''ದ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ಮನೆತನ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=yhXRDSgBuL0C&dq=velvikudi+kannada&q=nolamba#v=snippet&q=nolamba&f=false|title=History of Kannada Language|last=R|first=Narasimhacharya|publisher=Asian Educational Services|year=1942|isbn=9788120605596|location=|pages=49|via=}}</ref> ತಲಕಾಡಿನ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರೂ ಕಲ್ಯಾಣ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರೂ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಕದಂಬ, ಗಂಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಬಾಣರು, ವೈದುಂಬರು, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರು ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ನಂದಿಯ ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ಪೆಂಜೀರು ಅಥವಾ ಹೆಂಜೇರು.ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೇಮಾವತಿಯೇ ಇತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮನ್ನು ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದ ವರಹಾ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಶಾಸನಗಳಿವೆ.ಪಲ್ಲವರು ಮೂಲತಃ ಕರ್ಣಾಟಾಂದ್ರ ಸೀಮೆಯವರು, ಶಾತವಾಹನರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ವೆಂಗಿಮಂಡಳದ ಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದದವರು. ಯಾವಾಗ ಪಲ್ಲವರು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಂದ ಸೋಲುಂಡು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೋ ಆಗ ವೆಂಗಿಮಂಡಳ ಹಾಗು ಇಂದಿನ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಭೂಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೆಲ ಸಾಮಂತರು ಕಾಳಾಮುಖ ಯತಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಪುನಃ ರಾಜ್ಯಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಆ ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದವರೇ ನೊಳಂಬರು. ನೊಳಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ,ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ, ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ವೀರ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶಿವಭಕ್ತರು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲಕರು. ಪಶುಪಾಲನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸಾಯ‌ವನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದರು ಹಾಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.ನೊಳಂಬರ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೃಷಿಕರಾದ ನೊಳಂಬ ರೈತರೇ ನೊೞಂಬರು(ನೊಳಂಬರು).ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಕೃಷಿಕರು ಎಂದು ಹಲವೆಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಈಶ್ವರ ವಂಶಜನಾದ ಕಂಚೀಪತಿ ಎಂದು ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿರುವ ತ್ರಿಣಯನ ಪಲ್ಲವ ಎಂಬುವನು ನೊಳಂಬರ ಮೂಲಪುರುಷ. ಇವನ ವಂಶದಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಮಂಗಳ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜ (ಸು. 730-ಸು. 775). ಹೇಮಾವತಿ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಇವನು ಕಿರಾತ ನೃಪತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ; ಕರ್ಣಾಟರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನೀತ. ಇವನ ಅನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವನು ಇವನ ಮಗ ಸಿಂಹಪೋತ (ಸು. 775-ಸು. 805). ಕಲಿ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಮಗನೂ ಶಿವಮಾರನ ಸಹೋದರನೂ ಆದ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋದ. ಶ್ರೀಪುರಷನ ಅನಂತರ ಗಂಗ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಶಿವಮಾರನ ಪರವಾಗಿ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋಗಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಶಿವಮಾರನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಧ್ರುವ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ನೊಳಂಬರು ಗಂಗರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಸಿಂಹಪೋತನ ಮಗ ಚಾರುಪೊನ್ನೇರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪಲ್ಲವಾಧಿರಾಜ (ಸು. 805-ಸು. 830). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಗೋವಿಂದನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಇವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುವು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=C9W1AAAAIAAJ&q=Nolamba&dq=Nolamba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV-7C_l5TPAhVN4WMKHSyWBiQQ6AEINjAE|title=The Chālukyas of Kalyāṇ̄a: seminar papers|last=M. S.|first=Nagaraja Rao|publisher=Mythic Society|year=1983|isbn=|location=|pages=39–41|via=}}</ref> ಸುಮಾರು 820ರಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತರಾದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾರುಪೊನ್ನೇರನ ಮಗ ಪೊಳಲ್ಚೋರನಿಗೆ ಗಂಗರಾಜ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಗಳು, ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ತಂಗಿ, ಚಾಯಬ್ಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹವಾಯಿತು. 1ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಕೋಲಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸು. 830-ಸು. 875ರಲ್ಲಿ ಗಂಗನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನವೊಂದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 810ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿ ಬಾಣರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ, ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಇವುಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1ನೆಯ ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಹಿಂದೂಪುರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (853) ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾಗಿರುವ ನೊಳಂಬ ರಾಜ ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೊಳಂಬ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯ ಕಂಚಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತೆಂದು ಆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದ್ದೂ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಬದೂರಿನ ಬೆಳ್ದುಗೊಂಡೆಯ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದೂ ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 875-ಸು, 897). ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜ ತ್ರಿಭುವನವೀರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಈತ ಗಂಗವಂಶದ ಜಾಯಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಮಬ್ಬೆ ಗಂಗವಂಶದವಳು. ಗಂಗರುಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಣರು ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಗಂಗ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚೋಳದೊರೆ ಮಹೇಂದ್ರ ವಿಕ್ರಮರು ಇವನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಇದರಿಂದ ಇವನು ಬಾಣ ದೊರೆ ವಿದ್ಯಾಧರನನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಸೋಲಿಸಿದ; ಮಹಾಬಲಿಕುಲವಿಧ್ವಂಸಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪುಲಿನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇವನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಗಂಗರೊಂದಿಗೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಎಳಸಿದ. ರಾಜ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಇವನಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಲಕಾಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 40 ಕಿಮೀ. ದೂರದ ತಾಯಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನದಿಂದ ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗಂಗಮಂಡಲ 96000ದ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಮಗ ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದೆ. ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಹೇಂದ್ರಾಂತಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದೆನೆಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ ಬಳಿಯ ಹುಂಚದ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಅಯ್ಯಪದೇವ (ಸು. 897-ಸು. 934)ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ. ಇವನು ಗಾಮಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವನದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದ. ಕಲಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನದ ಅನಂತರ ಇವನು ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ನೊಳಂಬವಾಡಿ 3200ದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಇವನು ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ 1ನೆಯ ಅಮ್ಮಣರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದೂ 931ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 4ನೆಯ ಗೋವಿಂದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮಾಸವಾಡಿ ಮತ್ತು ಕೋಗಳಿಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎರೆಯಪ್ಪನ ಪರವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ ಬೀರ ಮಹೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ (2ನೆಯ ಭೀಮ) ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪದೇವ ಮಡಿದ. ಇವನ ಅನಂತರ ಮಗ ಅಣ್ಣಿಗ (ಸು. 932-940)ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅಣ್ಣಿಗನನ್ನು ಬೀರನೊಳಂಬ, ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗವಂಶದ ಪೊಲ್ಲಬ್ಬರಸಿ ಇವನ ತಾಯಿ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಅತ್ತಿಯಬ್ಬರಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಗಂಗರಿಗೂ ನಡುವೆ ವಿರಸ ಉಂಟಾಯಿತು. 3ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ವಿರುದ್ಧ ಕೊತ್ತಮಂಗಲ ಕದನದಲ್ಲಿ ಇವನು ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಕೃಷ್ಣ ಗಂಗವಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಿಗನೂ ಸೋತ. ಅನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಸಿದವನು ಅಣ್ಣಿಗನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ದಿಲೀಪ (ಸು. 940-ಸು. 968). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಇವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇವನಿಗೆ ಹಲವು ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಛಲದಂಕಕಾರ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 968-ಸು. 970). ಇವನ ಮಗ ನನ್ನಿ 2ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿರಲಾರನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವನು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. 2ನೆಯ ಮಾರಸಿಂಹನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಮಡಿದಿರಬೇಕು. ಈತನ ಪತ್ನಿ ಕದಂಬ ವಂಶದ ದೀವಾಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರಮಂಗಲ ಎಂಬ ಆಗ್ರಹಾರ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳೆಂದು ಕಂಬದೂರಿನ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ ತರುವಾಯ 2ನೆಯ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 977-ಸು. 981) ಆಳಿದ. ಗಂಗರಿಂದ ಸೋತ ನೊಳಂಬರು ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯ 2ನೆಯ ತೈಲವನ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನೊಳಂಬರು ನೊಳಂಬವಾಡಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮಹೇಂದ್ರನ ಅನಂತರ ಅವನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ಘಟೆಯಂಕಕಾರ (ಸು. 1010-ಸು. 1024) ಆಳಿದ. ಇವನು 3ನೆಯ ತೈಲಪನ ಮೊಮ್ಮಗಳೂ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ತಂಗಿಯೂ ಆದ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ನೊಳಂಬರು ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದರು. ಈಗಿನ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಂಗಭದ್ರಾ ತೀರದ ಕಂಪಿಲಿ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಇರಿವನೊಳಂಬನ ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ನೊಳಂಬ ಪಲ್ಲವ ಪೆಮ್ಮಾನಡಿ ಉದಯಾದಿತ್ಯ ದೇವ (ಸು. 1024-ಸು. 1037) ಆಳಿದ. ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನೊಳಂಬ ಉದಯಾದಿತ್ಯನ ಅನಂತರ ಅವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಇಮ್ಮಡಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 1037-1044). ಇವನ ತರುವಾಯ ಇವನ ತಮ್ಮ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (1044-1054). ಈತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪರವಾಗಿ ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ 1054ರಲ್ಲಿ ಮಡಿದ. ಮೂಲ ನೊಳಂಬ ರಾಜವಂಶ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ನೊಳಂಬರ ಮಹಾನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿಯ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚಾಳುಕ್ಯರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾಜ ಹಿರೇಗೌಡರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಕೈತಪ್ಪಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು ಏಳು ರಾಜಕುವರರು ಏಳು ನಾಡುಗಳನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು ಏಳುನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ ನಂತರ ಯಳನಾಡು ಎಂದು ಅಪ್ರಭಂಶವಾಗಿದೆ.ನೊಳಂಬ ಮಹಾನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ವಿಜಯ ನಗರದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರನ್ನು ಗುರುಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟ್ಟ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಅನಂತರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಇವರ ಕಲೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮೂಲತಃ ಪಲ್ಲವರಾದ ನೊಳಂಬರು ಈ ಎರಡೂ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡುರು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಹೊಯ್ಸಳ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳಷ್ಟು ಅಲಂಕೃತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವು ನೋಡಲು ಬಹಳ ರಮಣೀಯ. ಇವುಗಳ ರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯವೂ ರಮ್ಯತೆಯೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಮನಮೋಹಕ ನಿಲುವು. ಮುಗ್ಧಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯ ಮೇರುಕೃತಿಯೆಂದರೆ, ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ. ಸುಖಾಸೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳುಳ್ಳ ಶಿವ, ಆತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾದ ಉಮಾ ಇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ, ಇದೇ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಸೂರ್ಯ, ಪೃಷ್ಟಸ್ವಸ್ತಿಕ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜ, ಕಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲದೆ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೇಮಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತೃಕೆಯರ ಬಿಡಿ ಹಾಗೂ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಕಾಳಿ, ಆಲಿಂಗನ ಚಂದ್ರಶೇಖರಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೊಳಂಬರು ಕಾಲದ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀರೆನಿಸಿದರು. ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಳುಕುವ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಣವುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಿಲ್ಪಗಳುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಸಿರುಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರ. ನೊಳಂಬರ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ರಾಜೇಂದ್ರಚೋಳ ತನ್ನ ನೊಳಂಬವಾಡಿ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಾಳುಕ್ಯರ ನಂದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶೈವರಾದುದರಿಂದ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮೈಮಾಟ, ದೇಹಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಘಂಟಾಹಾರ, ಗೆಜ್ಜೆಹಾರ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿ, ಕುಚ್ಚು ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ವಾಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವಾದರೂ ಶಿಲ್ಪದ ಸಾಲಿಗೇ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ನೊಳಂಬರ ಕಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು. ಮೂಲತಃ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ ಚಾಳುಕ್ಯರವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ನೊಳಂಬರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಮಾಲೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳೂ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಿಂಹಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಸಿಂಹಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಬರುವ ಸಿಂಹಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿ ರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು ನೊಳಂಬರು ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಲ್ಲವರ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳೂ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಂತೆ ಚೋಳನ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಏಳು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವೈಯಾರ್‍ನ ಅಪ್ಪಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ವರಾಂಡದ ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೊಳಂಬವಾಡಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕಂಬಗಳು ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿ ಹೊಸತನವಾಗಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆಯೇ ಇವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈಗ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೇಮಾವತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಆವನಿ, ನಂದಿ ಮತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಅವನಿಯ ಲಕ್ಪ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ, ಭರತೇಶ್ವರ, ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದಿ, ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚತುರಸ್ರ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನವರಂಗವೂ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವೂ ಇರುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಚ್ಚು ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೋಡೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ಅರೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಇವರು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಂದಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಯಾವ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಮೂಲವಿಮಾನ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಶಿವನವಾದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದುಗಡೆ ನಂದಿಮಂಟಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನವರಂಗದ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವಿದ್ದು, ಇವು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ದ್ವಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಹಾರಗಳ, ಅರೆಗಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಯಮುನಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ತೊಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಪೋತವಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಾರದ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗದು. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೊಲೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದ ಚಿತ್ರಪಟ್ಟಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಸುತ್ತು ವರೆದ ಶಿವಪಾರ್ವತಿ ಅಥವಾ ನಟರಾಜ ಶಿಲರುತ್ತದೆ. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಆದ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ. ಸುಮಾರು 24ಮೀ. ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 13 ಮೀ. ಅಗಲವಾದ, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಗರ್ಭಗೃಹ, 4 ಕಂಬಗಳಿರುವ ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಮತ್ತು 16 ಕಂಬಗಳಿರುವ ನವರಂಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು-ಇವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮತ್ತು ನವರಂಗದ ದ್ವಾರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರುಸ್ತು ಮಾಡಲು ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವಿದ್ದು ಅದರೊಳಗೆ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ. ಇವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರಸ್ತಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಆವನಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಿತ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಇಲ್ಲಿಯ ಗೋಡೆಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣವಾದ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರ್‍ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಇವುಗಳ ಕರ್ತೃ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಪುರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತೆಂದು ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರು ದೇವಾಲಯದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಮೂಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯಗಳು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿವಿಧರೀತಿಯ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವುಳ್ಳ ಕಂಬಗಳು, ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರೊಡಗೂಡಿದ ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗುಡಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿರುವ ದೇವಾಲಯ ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೇ ದುರ್ಲಭ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕರಣಗಳುಳ್ಳ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ರಾಮಾಯಣದ ಉಬ್ಬುಸಾಲು ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಣ ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಮಲದ ದಳ ಬಿಡಿಸಿದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಅರೆಗೊಳವಿ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯ ಸುರುಳಿಯ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಕುಮುದದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಳ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಕಪೋತ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ಚೌಕಟ್ಟಾದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ ಇವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಚಾಳುಕ್ಯ-ಪಲ್ಲವ ಶೈಲಿಯ ಉಚಿತ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಶಾಸನಗಳು: ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳು ಸು. 800-1100ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವರ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ. ಸಂಸ್ಕøತ ಕನ್ನಡ ಬೆರೆಕೆ ಇರುವ ಶಾಸನಗಳೂ ವಿರಳವಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಾವು ಪಲ್ಲವ ವಂಶಜರೆಂದು ನೊಳಂಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಇವರ ಶಾಸನವಾವುದೂ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿರದಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ತಳಪಾದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೂಟಶಾಸನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರ ಯಾವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನವೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಕಲೆಹಾಕಿದರೆ ಸುಮಾರು 200 ಆಗಬಹುದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯವು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು, ಉಳಿದವು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೋ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನೋ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡುವ ಶಾಸನಗಳು ಬೆರಳೆವಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಶಕವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ಸ್ತಂಭಶಾಸನ. ಇದು ನೊಳಂಬರ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಗಳೆಂದರೆ ಕಂಬದೂರು, ಕರ್ಷನಪಲ್ಲಿ, ನೆಲಪಲ್ಲಿ, ಆವನಿ, ಬರಗೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುವಲ್ಲದೆ ಇವರ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ನೊಳಂಬರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರಿನ ವೀರಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು. ಮೊದಲನೆಯ ತುಂಬೇಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ ದೇವನಿಗೂ ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯವೀರ ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನಡೆದ ಘೋರ ಕದನದ ಇಡೀ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಜ, ಅಶ್ವ, ಪದಾತಿ ದಳಗಳ ಹಣಾಹಣಿ ಯುದ್ದದ ದೃಶ್ಯ, ಪೆಟ್ಟುತಿಂದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಸೈನಿಕರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಕಲ ಸಮರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಇಡೀ ಯುದ್ಧವೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ಗಜಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎದುರು ಬದುರಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವೀರರು, ಆನೆಗಳ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತ್ರಾಲಂಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಹಳ ನವಿರಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳು ನಾಟಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವೀರರ ದೇಹಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಘೋರ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶಿಲ್ಪ ಬಿಜ್ಜಯ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನೊಳಂಬ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] 1tqznudaq8emzpq8y18mil91y1dyagg 1434912 1434910 2026-10-29T15:26:57Z ~2026-57841-15 102811 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1434912 wikitext text/x-wiki '''ನೊಳಂಬ''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಈಗಿನ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಸಿ, ಈಗಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, [[ತುಮಕೂರು]], [[ಕೋಲಾರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ನೆರೆಯ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ]], [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಧರ್ಮಪುರಿ‍‍‍‍‍‍‍‍ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧರ್ಮಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ '''''ನೊಳಂಬವಾಡಿ 32000 ಪ್ರಾಂತ್ಯ'''''ದ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ಮನೆತನ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=yhXRDSgBuL0C&dq=velvikudi+kannada&q=nolamba#v=snippet&q=nolamba&f=false|title=History of Kannada Language|last=R|first=Narasimhacharya|publisher=Asian Educational Services|year=1942|isbn=9788120605596|location=|pages=49|via=}}</ref> ತಲಕಾಡಿನ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರೂ ಕಲ್ಯಾಣ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರೂ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಕದಂಬ, ಗಂಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಬಾಣರು, ವೈದುಂಬರು, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರು ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ನಂದಿಯ ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ಪೆಂಜೀರು ಅಥವಾ ಹೆಂಜೇರು.ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೇಮಾವತಿಯೇ ಇತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮನ್ನು ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದ ನೊಳಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಶಾಸನಗಳಿವೆ.ಪಲ್ಲವರು ಮೂಲತಃ ಕರ್ಣಾಟಾಂದ್ರ ಸೀಮೆಯವರು, ಶಾತವಾಹನರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ವೆಂಗಿಮಂಡಳದ ಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದದವರು. ಯಾವಾಗ ಪಲ್ಲವರು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಂದ ಸೋಲುಂಡು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೋ ಆಗ ವೆಂಗಿಮಂಡಳ ಹಾಗು ಇಂದಿನ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಭೂಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೆಲ ಸಾಮಂತರು ಕಾಳಾಮುಖ ಯತಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಪುನಃ ರಾಜ್ಯಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಆ ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದವರೇ ನೊಳಂಬರು. ನೊಳಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ,ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ, ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ವೀರ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶಿವಭಕ್ತರು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲಕರು. ಪಶುಪಾಲನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸಾಯ‌ವನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದರು ಹಾಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.ನೊಳಂಬರ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೃಷಿಕರಾದ ನೊಳಂಬ ರೈತರೇ ನೊೞಂಬರು(ನೊಳಂಬರು).ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಕೃಷಿಕರು ಎಂದು ಹಲವೆಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಈಶ್ವರ ವಂಶಜನಾದ ಕಂಚೀಪತಿ ಎಂದು ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿರುವ ತ್ರಿಣಯನ ಪಲ್ಲವ ಎಂಬುವನು ನೊಳಂಬರ ಮೂಲಪುರುಷ. ಇವನ ವಂಶದಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಮಂಗಳ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜ (ಸು. 730-ಸು. 775). ಹೇಮಾವತಿ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಇವನು ಕಿರಾತ ನೃಪತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ; ಕರ್ಣಾಟರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನೀತ. ಇವನ ಅನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವನು ಇವನ ಮಗ ಸಿಂಹಪೋತ (ಸು. 775-ಸು. 805). ಕಲಿ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಮಗನೂ ಶಿವಮಾರನ ಸಹೋದರನೂ ಆದ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋದ. ಶ್ರೀಪುರಷನ ಅನಂತರ ಗಂಗ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಶಿವಮಾರನ ಪರವಾಗಿ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋಗಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಶಿವಮಾರನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಧ್ರುವ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ನೊಳಂಬರು ಗಂಗರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಸಿಂಹಪೋತನ ಮಗ ಚಾರುಪೊನ್ನೇರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪಲ್ಲವಾಧಿರಾಜ (ಸು. 805-ಸು. 830). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಗೋವಿಂದನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಇವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುವು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=C9W1AAAAIAAJ&q=Nolamba&dq=Nolamba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV-7C_l5TPAhVN4WMKHSyWBiQQ6AEINjAE|title=The Chālukyas of Kalyāṇ̄a: seminar papers|last=M. S.|first=Nagaraja Rao|publisher=Mythic Society|year=1983|isbn=|location=|pages=39–41|via=}}</ref> ಸುಮಾರು 820ರಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತರಾದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾರುಪೊನ್ನೇರನ ಮಗ ಪೊಳಲ್ಚೋರನಿಗೆ ಗಂಗರಾಜ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಗಳು, ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ತಂಗಿ, ಚಾಯಬ್ಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹವಾಯಿತು. 1ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಕೋಲಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸು. 830-ಸು. 875ರಲ್ಲಿ ಗಂಗನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನವೊಂದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 810ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿ ಬಾಣರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ, ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಇವುಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1ನೆಯ ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಹಿಂದೂಪುರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (853) ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾಗಿರುವ ನೊಳಂಬ ರಾಜ ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೊಳಂಬ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯ ಕಂಚಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತೆಂದು ಆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದ್ದೂ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಬದೂರಿನ ಬೆಳ್ದುಗೊಂಡೆಯ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದೂ ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 875-ಸು, 897). ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜ ತ್ರಿಭುವನವೀರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಈತ ಗಂಗವಂಶದ ಜಾಯಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಮಬ್ಬೆ ಗಂಗವಂಶದವಳು. ಗಂಗರುಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಣರು ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಗಂಗ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚೋಳದೊರೆ ಮಹೇಂದ್ರ ವಿಕ್ರಮರು ಇವನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಇದರಿಂದ ಇವನು ಬಾಣ ದೊರೆ ವಿದ್ಯಾಧರನನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಸೋಲಿಸಿದ; ಮಹಾಬಲಿಕುಲವಿಧ್ವಂಸಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪುಲಿನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇವನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಗಂಗರೊಂದಿಗೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಎಳಸಿದ. ರಾಜ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಇವನಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಲಕಾಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 40 ಕಿಮೀ. ದೂರದ ತಾಯಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನದಿಂದ ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗಂಗಮಂಡಲ 96000ದ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಮಗ ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದೆ. ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಹೇಂದ್ರಾಂತಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದೆನೆಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ ಬಳಿಯ ಹುಂಚದ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಅಯ್ಯಪದೇವ (ಸು. 897-ಸು. 934)ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ. ಇವನು ಗಾಮಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವನದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದ. ಕಲಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನದ ಅನಂತರ ಇವನು ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ನೊಳಂಬವಾಡಿ 3200ದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಇವನು ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ 1ನೆಯ ಅಮ್ಮಣರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದೂ 931ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 4ನೆಯ ಗೋವಿಂದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮಾಸವಾಡಿ ಮತ್ತು ಕೋಗಳಿಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎರೆಯಪ್ಪನ ಪರವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ ಬೀರ ಮಹೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ (2ನೆಯ ಭೀಮ) ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪದೇವ ಮಡಿದ. ಇವನ ಅನಂತರ ಮಗ ಅಣ್ಣಿಗ (ಸು. 932-940)ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅಣ್ಣಿಗನನ್ನು ಬೀರನೊಳಂಬ, ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗವಂಶದ ಪೊಲ್ಲಬ್ಬರಸಿ ಇವನ ತಾಯಿ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಅತ್ತಿಯಬ್ಬರಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಗಂಗರಿಗೂ ನಡುವೆ ವಿರಸ ಉಂಟಾಯಿತು. 3ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ವಿರುದ್ಧ ಕೊತ್ತಮಂಗಲ ಕದನದಲ್ಲಿ ಇವನು ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಕೃಷ್ಣ ಗಂಗವಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಿಗನೂ ಸೋತ. ಅನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಸಿದವನು ಅಣ್ಣಿಗನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ದಿಲೀಪ (ಸು. 940-ಸು. 968). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಇವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇವನಿಗೆ ಹಲವು ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಛಲದಂಕಕಾರ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 968-ಸು. 970). ಇವನ ಮಗ ನನ್ನಿ 2ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿರಲಾರನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವನು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. 2ನೆಯ ಮಾರಸಿಂಹನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಮಡಿದಿರಬೇಕು. ಈತನ ಪತ್ನಿ ಕದಂಬ ವಂಶದ ದೀವಾಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರಮಂಗಲ ಎಂಬ ಆಗ್ರಹಾರ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳೆಂದು ಕಂಬದೂರಿನ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ ತರುವಾಯ 2ನೆಯ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 977-ಸು. 981) ಆಳಿದ. ಗಂಗರಿಂದ ಸೋತ ನೊಳಂಬರು ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯ 2ನೆಯ ತೈಲವನ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನೊಳಂಬರು ನೊಳಂಬವಾಡಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮಹೇಂದ್ರನ ಅನಂತರ ಅವನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ಘಟೆಯಂಕಕಾರ (ಸು. 1010-ಸು. 1024) ಆಳಿದ. ಇವನು 3ನೆಯ ತೈಲಪನ ಮೊಮ್ಮಗಳೂ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ತಂಗಿಯೂ ಆದ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ನೊಳಂಬರು ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದರು. ಈಗಿನ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಂಗಭದ್ರಾ ತೀರದ ಕಂಪಿಲಿ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಇರಿವನೊಳಂಬನ ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ನೊಳಂಬ ಪಲ್ಲವ ಪೆಮ್ಮಾನಡಿ ಉದಯಾದಿತ್ಯ ದೇವ (ಸು. 1024-ಸು. 1037) ಆಳಿದ. ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನೊಳಂಬ ಉದಯಾದಿತ್ಯನ ಅನಂತರ ಅವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಇಮ್ಮಡಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 1037-1044). ಇವನ ತರುವಾಯ ಇವನ ತಮ್ಮ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (1044-1054). ಈತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪರವಾಗಿ ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ 1054ರಲ್ಲಿ ಮಡಿದ. ಮೂಲ ನೊಳಂಬ ರಾಜವಂಶ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ನೊಳಂಬರ ಮಹಾನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿಯ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚಾಳುಕ್ಯರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾಜ ಹಿರೇಗೌಡರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಕೈತಪ್ಪಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು ಏಳು ರಾಜಕುವರರು ಏಳು ನಾಡುಗಳನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು ಏಳುನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ ನಂತರ ಯಳನಾಡು ಎಂದು ಅಪ್ರಭಂಶವಾಗಿದೆ.ನೊಳಂಬ ಮಹಾನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ವಿಜಯ ನಗರದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರನ್ನು ಗುರುಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟ್ಟ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಅನಂತರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಇವರ ಕಲೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮೂಲತಃ ಪಲ್ಲವರಾದ ನೊಳಂಬರು ಈ ಎರಡೂ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡುರು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಹೊಯ್ಸಳ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳಷ್ಟು ಅಲಂಕೃತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವು ನೋಡಲು ಬಹಳ ರಮಣೀಯ. ಇವುಗಳ ರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯವೂ ರಮ್ಯತೆಯೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಮನಮೋಹಕ ನಿಲುವು. ಮುಗ್ಧಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯ ಮೇರುಕೃತಿಯೆಂದರೆ, ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ. ಸುಖಾಸೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳುಳ್ಳ ಶಿವ, ಆತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾದ ಉಮಾ ಇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ, ಇದೇ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಸೂರ್ಯ, ಪೃಷ್ಟಸ್ವಸ್ತಿಕ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜ, ಕಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲದೆ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೇಮಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತೃಕೆಯರ ಬಿಡಿ ಹಾಗೂ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಕಾಳಿ, ಆಲಿಂಗನ ಚಂದ್ರಶೇಖರಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೊಳಂಬರು ಕಾಲದ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀರೆನಿಸಿದರು. ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಳುಕುವ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಣವುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಿಲ್ಪಗಳುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಸಿರುಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರ. ನೊಳಂಬರ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ರಾಜೇಂದ್ರಚೋಳ ತನ್ನ ನೊಳಂಬವಾಡಿ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಾಳುಕ್ಯರ ನಂದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶೈವರಾದುದರಿಂದ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮೈಮಾಟ, ದೇಹಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಘಂಟಾಹಾರ, ಗೆಜ್ಜೆಹಾರ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿ, ಕುಚ್ಚು ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ವಾಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವಾದರೂ ಶಿಲ್ಪದ ಸಾಲಿಗೇ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ನೊಳಂಬರ ಕಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು. ಮೂಲತಃ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ ಚಾಳುಕ್ಯರವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ನೊಳಂಬರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಮಾಲೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳೂ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಿಂಹಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಸಿಂಹಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಬರುವ ಸಿಂಹಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿ ರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು ನೊಳಂಬರು ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಲ್ಲವರ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳೂ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಂತೆ ಚೋಳನ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಏಳು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವೈಯಾರ್‍ನ ಅಪ್ಪಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ವರಾಂಡದ ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೊಳಂಬವಾಡಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕಂಬಗಳು ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿ ಹೊಸತನವಾಗಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆಯೇ ಇವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈಗ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೇಮಾವತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಆವನಿ, ನಂದಿ ಮತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಅವನಿಯ ಲಕ್ಪ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ, ಭರತೇಶ್ವರ, ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದಿ, ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚತುರಸ್ರ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನವರಂಗವೂ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವೂ ಇರುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಚ್ಚು ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೋಡೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ಅರೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಇವರು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಂದಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಯಾವ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಮೂಲವಿಮಾನ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಶಿವನವಾದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದುಗಡೆ ನಂದಿಮಂಟಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನವರಂಗದ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವಿದ್ದು, ಇವು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ದ್ವಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಹಾರಗಳ, ಅರೆಗಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಯಮುನಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ತೊಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಪೋತವಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಾರದ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗದು. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೊಲೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದ ಚಿತ್ರಪಟ್ಟಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಸುತ್ತು ವರೆದ ಶಿವಪಾರ್ವತಿ ಅಥವಾ ನಟರಾಜ ಶಿಲರುತ್ತದೆ. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಆದ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ. ಸುಮಾರು 24ಮೀ. ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 13 ಮೀ. ಅಗಲವಾದ, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಗರ್ಭಗೃಹ, 4 ಕಂಬಗಳಿರುವ ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಮತ್ತು 16 ಕಂಬಗಳಿರುವ ನವರಂಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು-ಇವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮತ್ತು ನವರಂಗದ ದ್ವಾರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರುಸ್ತು ಮಾಡಲು ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವಿದ್ದು ಅದರೊಳಗೆ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ. ಇವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರಸ್ತಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಆವನಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಿತ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಇಲ್ಲಿಯ ಗೋಡೆಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣವಾದ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರ್‍ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಇವುಗಳ ಕರ್ತೃ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಪುರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತೆಂದು ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರು ದೇವಾಲಯದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಮೂಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯಗಳು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿವಿಧರೀತಿಯ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವುಳ್ಳ ಕಂಬಗಳು, ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರೊಡಗೂಡಿದ ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗುಡಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿರುವ ದೇವಾಲಯ ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೇ ದುರ್ಲಭ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕರಣಗಳುಳ್ಳ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ರಾಮಾಯಣದ ಉಬ್ಬುಸಾಲು ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಣ ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಮಲದ ದಳ ಬಿಡಿಸಿದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಅರೆಗೊಳವಿ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯ ಸುರುಳಿಯ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಕುಮುದದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಳ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಕಪೋತ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ಚೌಕಟ್ಟಾದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ ಇವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಚಾಳುಕ್ಯ-ಪಲ್ಲವ ಶೈಲಿಯ ಉಚಿತ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಶಾಸನಗಳು: ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳು ಸು. 800-1100ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವರ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ. ಸಂಸ್ಕøತ ಕನ್ನಡ ಬೆರೆಕೆ ಇರುವ ಶಾಸನಗಳೂ ವಿರಳವಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಾವು ಪಲ್ಲವ ವಂಶಜರೆಂದು ನೊಳಂಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಇವರ ಶಾಸನವಾವುದೂ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿರದಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ತಳಪಾದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೂಟಶಾಸನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರ ಯಾವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನವೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಕಲೆಹಾಕಿದರೆ ಸುಮಾರು 200 ಆಗಬಹುದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯವು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು, ಉಳಿದವು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೋ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನೋ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡುವ ಶಾಸನಗಳು ಬೆರಳೆವಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಶಕವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ಸ್ತಂಭಶಾಸನ. ಇದು ನೊಳಂಬರ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಗಳೆಂದರೆ ಕಂಬದೂರು, ಕರ್ಷನಪಲ್ಲಿ, ನೆಲಪಲ್ಲಿ, ಆವನಿ, ಬರಗೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುವಲ್ಲದೆ ಇವರ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ನೊಳಂಬರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರಿನ ವೀರಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು. ಮೊದಲನೆಯ ತುಂಬೇಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ ದೇವನಿಗೂ ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯವೀರ ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನಡೆದ ಘೋರ ಕದನದ ಇಡೀ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಜ, ಅಶ್ವ, ಪದಾತಿ ದಳಗಳ ಹಣಾಹಣಿ ಯುದ್ದದ ದೃಶ್ಯ, ಪೆಟ್ಟುತಿಂದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಸೈನಿಕರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಕಲ ಸಮರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಇಡೀ ಯುದ್ಧವೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ಗಜಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎದುರು ಬದುರಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವೀರರು, ಆನೆಗಳ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತ್ರಾಲಂಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಹಳ ನವಿರಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳು ನಾಟಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವೀರರ ದೇಹಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಘೋರ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶಿಲ್ಪ ಬಿಜ್ಜಯ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನೊಳಂಬ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] njnv282k5r9c6cxn6xyqu03ygwsn1lw 1434913 1434912 2026-10-29T15:32:45Z ~2026-57841-15 102811 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1434913 wikitext text/x-wiki '''ನೊಳಂಬ''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಈಗಿನ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಸಿ, ಈಗಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, [[ತುಮಕೂರು]], [[ಕೋಲಾರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ನೆರೆಯ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ]], [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಧರ್ಮಪುರಿ‍‍‍‍‍‍‍‍ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧರ್ಮಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ '''''ನೊಳಂಬವಾಡಿ 32000 ಪ್ರಾಂತ್ಯ'''''ದ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ಮನೆತನ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=yhXRDSgBuL0C&dq=velvikudi+kannada&q=nolamba#v=snippet&q=nolamba&f=false|title=History of Kannada Language|last=R|first=Narasimhacharya|publisher=Asian Educational Services|year=1942|isbn=9788120605596|location=|pages=49|via=}}</ref> ತಲಕಾಡಿನ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರೂ ಕಲ್ಯಾಣ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರೂ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಕದಂಬ, ಗಂಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಬಾಣರು, ವೈದುಂಬರು, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರು ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ನಂದಿಯ ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ಪೆಂಜೀರು ಅಥವಾ ಹೆಂಜೇರು.ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೇಮಾವತಿಯೇ ಇತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮನ್ನು ಪಲ್ಲವ ( ಕಾಂಚಿ ಗೊಲ್ಲರು ) ವಂಶವಾಹಿಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದ ನೊಳಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಶಾಸನಗಳಿವೆ.ಪಲ್ಲವರು ಮೂಲತಃ ಕರ್ಣಾಟಾಂದ್ರ ಸೀಮೆಯವರು, ಶಾತವಾಹನರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ವೆಂಗಿಮಂಡಳದ ಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದದವರು. ಯಾವಾಗ ಪಲ್ಲವರು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಂದ ಸೋಲುಂಡು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೋ ಆಗ ವೆಂಗಿಮಂಡಳ ಹಾಗು ಇಂದಿನ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಭೂಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೆಲ ಸಾಮಂತರು ಕಾಳಾಮುಖ ಯತಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಪುನಃ ರಾಜ್ಯಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಆ ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದವರೇ ನೊಳಂಬರು. ನೊಳಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ,ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ, ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ವೀರ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶಿವಭಕ್ತರು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲಕರು. ಪಶುಪಾಲನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸಾಯ‌ವನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದರು ಹಾಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.ನೊಳಂಬರ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೃಷಿಕರಾದ ನೊಳಂಬ ರೈತರೇ ನೊೞಂಬರು(ನೊಳಂಬರು).ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಕೃಷಿಕರು ಎಂದು ಹಲವೆಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಈಶ್ವರ ವಂಶಜನಾದ ಕಂಚೀಪತಿ ಎಂದು ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿರುವ ತ್ರಿಣಯನ ಪಲ್ಲವ ಎಂಬುವನು ನೊಳಂಬರ ಮೂಲಪುರುಷ. ಇವನ ವಂಶದಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಮಂಗಳ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜ (ಸು. 730-ಸು. 775). ಹೇಮಾವತಿ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಇವನು ಕಿರಾತ ನೃಪತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ; ಕರ್ಣಾಟರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನೀತ. ಇವನ ಅನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವನು ಇವನ ಮಗ ಸಿಂಹಪೋತ (ಸು. 775-ಸು. 805). ಕಲಿ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಮಗನೂ ಶಿವಮಾರನ ಸಹೋದರನೂ ಆದ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋದ. ಶ್ರೀಪುರಷನ ಅನಂತರ ಗಂಗ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಶಿವಮಾರನ ಪರವಾಗಿ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋಗಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಶಿವಮಾರನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಧ್ರುವ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ನೊಳಂಬರು ಗಂಗರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಸಿಂಹಪೋತನ ಮಗ ಚಾರುಪೊನ್ನೇರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪಲ್ಲವಾಧಿರಾಜ (ಸು. 805-ಸು. 830). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಗೋವಿಂದನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಇವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುವು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=C9W1AAAAIAAJ&q=Nolamba&dq=Nolamba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV-7C_l5TPAhVN4WMKHSyWBiQQ6AEINjAE|title=The Chālukyas of Kalyāṇ̄a: seminar papers|last=M. S.|first=Nagaraja Rao|publisher=Mythic Society|year=1983|isbn=|location=|pages=39–41|via=}}</ref> ಸುಮಾರು 820ರಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತರಾದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾರುಪೊನ್ನೇರನ ಮಗ ಪೊಳಲ್ಚೋರನಿಗೆ ಗಂಗರಾಜ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಗಳು, ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ತಂಗಿ, ಚಾಯಬ್ಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹವಾಯಿತು. 1ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಕೋಲಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸು. 830-ಸು. 875ರಲ್ಲಿ ಗಂಗನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನವೊಂದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 810ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿ ಬಾಣರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ, ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಇವುಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1ನೆಯ ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಹಿಂದೂಪುರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (853) ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾಗಿರುವ ನೊಳಂಬ ರಾಜ ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೊಳಂಬ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯ ಕಂಚಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತೆಂದು ಆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದ್ದೂ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಬದೂರಿನ ಬೆಳ್ದುಗೊಂಡೆಯ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದೂ ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 875-ಸು, 897). ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜ ತ್ರಿಭುವನವೀರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಈತ ಗಂಗವಂಶದ ಜಾಯಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಮಬ್ಬೆ ಗಂಗವಂಶದವಳು. ಗಂಗರುಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಣರು ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಗಂಗ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚೋಳದೊರೆ ಮಹೇಂದ್ರ ವಿಕ್ರಮರು ಇವನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಇದರಿಂದ ಇವನು ಬಾಣ ದೊರೆ ವಿದ್ಯಾಧರನನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಸೋಲಿಸಿದ; ಮಹಾಬಲಿಕುಲವಿಧ್ವಂಸಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪುಲಿನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇವನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಗಂಗರೊಂದಿಗೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಎಳಸಿದ. ರಾಜ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಇವನಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಲಕಾಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 40 ಕಿಮೀ. ದೂರದ ತಾಯಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನದಿಂದ ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗಂಗಮಂಡಲ 96000ದ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಮಗ ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದೆ. ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಹೇಂದ್ರಾಂತಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದೆನೆಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ ಬಳಿಯ ಹುಂಚದ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಅಯ್ಯಪದೇವ (ಸು. 897-ಸು. 934)ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ. ಇವನು ಗಾಮಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವನದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದ. ಕಲಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನದ ಅನಂತರ ಇವನು ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ನೊಳಂಬವಾಡಿ 3200ದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಇವನು ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ 1ನೆಯ ಅಮ್ಮಣರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದೂ 931ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 4ನೆಯ ಗೋವಿಂದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮಾಸವಾಡಿ ಮತ್ತು ಕೋಗಳಿಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎರೆಯಪ್ಪನ ಪರವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ ಬೀರ ಮಹೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ (2ನೆಯ ಭೀಮ) ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪದೇವ ಮಡಿದ. ಇವನ ಅನಂತರ ಮಗ ಅಣ್ಣಿಗ (ಸು. 932-940)ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅಣ್ಣಿಗನನ್ನು ಬೀರನೊಳಂಬ, ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗವಂಶದ ಪೊಲ್ಲಬ್ಬರಸಿ ಇವನ ತಾಯಿ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಅತ್ತಿಯಬ್ಬರಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಗಂಗರಿಗೂ ನಡುವೆ ವಿರಸ ಉಂಟಾಯಿತು. 3ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ವಿರುದ್ಧ ಕೊತ್ತಮಂಗಲ ಕದನದಲ್ಲಿ ಇವನು ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಕೃಷ್ಣ ಗಂಗವಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಿಗನೂ ಸೋತ. ಅನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಸಿದವನು ಅಣ್ಣಿಗನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ದಿಲೀಪ (ಸು. 940-ಸು. 968). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಇವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇವನಿಗೆ ಹಲವು ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಛಲದಂಕಕಾರ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 968-ಸು. 970). ಇವನ ಮಗ ನನ್ನಿ 2ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿರಲಾರನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವನು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. 2ನೆಯ ಮಾರಸಿಂಹನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಮಡಿದಿರಬೇಕು. ಈತನ ಪತ್ನಿ ಕದಂಬ ವಂಶದ ದೀವಾಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರಮಂಗಲ ಎಂಬ ಆಗ್ರಹಾರ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳೆಂದು ಕಂಬದೂರಿನ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ ತರುವಾಯ 2ನೆಯ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 977-ಸು. 981) ಆಳಿದ. ಗಂಗರಿಂದ ಸೋತ ನೊಳಂಬರು ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯ 2ನೆಯ ತೈಲವನ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನೊಳಂಬರು ನೊಳಂಬವಾಡಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮಹೇಂದ್ರನ ಅನಂತರ ಅವನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ಘಟೆಯಂಕಕಾರ (ಸು. 1010-ಸು. 1024) ಆಳಿದ. ಇವನು 3ನೆಯ ತೈಲಪನ ಮೊಮ್ಮಗಳೂ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ತಂಗಿಯೂ ಆದ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ನೊಳಂಬರು ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದರು. ಈಗಿನ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಂಗಭದ್ರಾ ತೀರದ ಕಂಪಿಲಿ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಇರಿವನೊಳಂಬನ ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ನೊಳಂಬ ಪಲ್ಲವ ಪೆಮ್ಮಾನಡಿ ಉದಯಾದಿತ್ಯ ದೇವ (ಸು. 1024-ಸು. 1037) ಆಳಿದ. ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನೊಳಂಬ ಉದಯಾದಿತ್ಯನ ಅನಂತರ ಅವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಇಮ್ಮಡಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 1037-1044). ಇವನ ತರುವಾಯ ಇವನ ತಮ್ಮ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (1044-1054). ಈತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪರವಾಗಿ ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ 1054ರಲ್ಲಿ ಮಡಿದ. ಮೂಲ ನೊಳಂಬ ರಾಜವಂಶ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ನೊಳಂಬರ ಮಹಾನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿಯ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚಾಳುಕ್ಯರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾಜ ಹಿರೇಗೌಡರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಕೈತಪ್ಪಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು ಏಳು ರಾಜಕುವರರು ಏಳು ನಾಡುಗಳನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು ಏಳುನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ ನಂತರ ಯಳನಾಡು ಎಂದು ಅಪ್ರಭಂಶವಾಗಿದೆ.ನೊಳಂಬ ಮಹಾನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ವಿಜಯ ನಗರದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರನ್ನು ಗುರುಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟ್ಟ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಅನಂತರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಇವರ ಕಲೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮೂಲತಃ ಪಲ್ಲವರಾದ ನೊಳಂಬರು ಈ ಎರಡೂ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡುರು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಹೊಯ್ಸಳ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳಷ್ಟು ಅಲಂಕೃತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವು ನೋಡಲು ಬಹಳ ರಮಣೀಯ. ಇವುಗಳ ರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯವೂ ರಮ್ಯತೆಯೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಮನಮೋಹಕ ನಿಲುವು. ಮುಗ್ಧಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯ ಮೇರುಕೃತಿಯೆಂದರೆ, ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ. ಸುಖಾಸೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳುಳ್ಳ ಶಿವ, ಆತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾದ ಉಮಾ ಇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ, ಇದೇ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಸೂರ್ಯ, ಪೃಷ್ಟಸ್ವಸ್ತಿಕ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜ, ಕಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲದೆ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೇಮಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತೃಕೆಯರ ಬಿಡಿ ಹಾಗೂ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಕಾಳಿ, ಆಲಿಂಗನ ಚಂದ್ರಶೇಖರಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೊಳಂಬರು ಕಾಲದ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀರೆನಿಸಿದರು. ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಳುಕುವ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಣವುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಿಲ್ಪಗಳುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಸಿರುಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರ. ನೊಳಂಬರ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ರಾಜೇಂದ್ರಚೋಳ ತನ್ನ ನೊಳಂಬವಾಡಿ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಾಳುಕ್ಯರ ನಂದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶೈವರಾದುದರಿಂದ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮೈಮಾಟ, ದೇಹಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಘಂಟಾಹಾರ, ಗೆಜ್ಜೆಹಾರ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿ, ಕುಚ್ಚು ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ವಾಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವಾದರೂ ಶಿಲ್ಪದ ಸಾಲಿಗೇ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ನೊಳಂಬರ ಕಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು. ಮೂಲತಃ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ ಚಾಳುಕ್ಯರವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ನೊಳಂಬರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಮಾಲೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳೂ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಿಂಹಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಸಿಂಹಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಬರುವ ಸಿಂಹಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿ ರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು ನೊಳಂಬರು ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಲ್ಲವರ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳೂ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಂತೆ ಚೋಳನ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಏಳು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವೈಯಾರ್‍ನ ಅಪ್ಪಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ವರಾಂಡದ ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೊಳಂಬವಾಡಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕಂಬಗಳು ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿ ಹೊಸತನವಾಗಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆಯೇ ಇವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈಗ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೇಮಾವತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಆವನಿ, ನಂದಿ ಮತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಅವನಿಯ ಲಕ್ಪ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ, ಭರತೇಶ್ವರ, ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದಿ, ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚತುರಸ್ರ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನವರಂಗವೂ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವೂ ಇರುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಚ್ಚು ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೋಡೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ಅರೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಇವರು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಂದಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಯಾವ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಮೂಲವಿಮಾನ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಶಿವನವಾದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದುಗಡೆ ನಂದಿಮಂಟಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನವರಂಗದ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವಿದ್ದು, ಇವು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ದ್ವಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಹಾರಗಳ, ಅರೆಗಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಯಮುನಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ತೊಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಪೋತವಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಾರದ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗದು. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೊಲೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದ ಚಿತ್ರಪಟ್ಟಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಸುತ್ತು ವರೆದ ಶಿವಪಾರ್ವತಿ ಅಥವಾ ನಟರಾಜ ಶಿಲರುತ್ತದೆ. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಆದ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ. ಸುಮಾರು 24ಮೀ. ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 13 ಮೀ. ಅಗಲವಾದ, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಗರ್ಭಗೃಹ, 4 ಕಂಬಗಳಿರುವ ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಮತ್ತು 16 ಕಂಬಗಳಿರುವ ನವರಂಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು-ಇವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮತ್ತು ನವರಂಗದ ದ್ವಾರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರುಸ್ತು ಮಾಡಲು ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವಿದ್ದು ಅದರೊಳಗೆ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ. ಇವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರಸ್ತಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಆವನಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಿತ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಇಲ್ಲಿಯ ಗೋಡೆಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣವಾದ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರ್‍ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಇವುಗಳ ಕರ್ತೃ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಪುರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತೆಂದು ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರು ದೇವಾಲಯದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಮೂಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯಗಳು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿವಿಧರೀತಿಯ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವುಳ್ಳ ಕಂಬಗಳು, ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರೊಡಗೂಡಿದ ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗುಡಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿರುವ ದೇವಾಲಯ ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೇ ದುರ್ಲಭ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕರಣಗಳುಳ್ಳ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ರಾಮಾಯಣದ ಉಬ್ಬುಸಾಲು ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಣ ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಮಲದ ದಳ ಬಿಡಿಸಿದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಅರೆಗೊಳವಿ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯ ಸುರುಳಿಯ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಕುಮುದದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಳ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಕಪೋತ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ಚೌಕಟ್ಟಾದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ ಇವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಚಾಳುಕ್ಯ-ಪಲ್ಲವ ಶೈಲಿಯ ಉಚಿತ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಶಾಸನಗಳು: ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳು ಸು. 800-1100ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವರ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ. ಸಂಸ್ಕøತ ಕನ್ನಡ ಬೆರೆಕೆ ಇರುವ ಶಾಸನಗಳೂ ವಿರಳವಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಾವು ಪಲ್ಲವ ವಂಶಜರೆಂದು ನೊಳಂಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಇವರ ಶಾಸನವಾವುದೂ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿರದಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ತಳಪಾದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೂಟಶಾಸನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರ ಯಾವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನವೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಕಲೆಹಾಕಿದರೆ ಸುಮಾರು 200 ಆಗಬಹುದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯವು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು, ಉಳಿದವು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೋ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನೋ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡುವ ಶಾಸನಗಳು ಬೆರಳೆವಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಶಕವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ಸ್ತಂಭಶಾಸನ. ಇದು ನೊಳಂಬರ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಗಳೆಂದರೆ ಕಂಬದೂರು, ಕರ್ಷನಪಲ್ಲಿ, ನೆಲಪಲ್ಲಿ, ಆವನಿ, ಬರಗೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುವಲ್ಲದೆ ಇವರ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ನೊಳಂಬರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರಿನ ವೀರಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು. ಮೊದಲನೆಯ ತುಂಬೇಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ ದೇವನಿಗೂ ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯವೀರ ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನಡೆದ ಘೋರ ಕದನದ ಇಡೀ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಜ, ಅಶ್ವ, ಪದಾತಿ ದಳಗಳ ಹಣಾಹಣಿ ಯುದ್ದದ ದೃಶ್ಯ, ಪೆಟ್ಟುತಿಂದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಸೈನಿಕರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಕಲ ಸಮರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಇಡೀ ಯುದ್ಧವೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ಗಜಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎದುರು ಬದುರಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವೀರರು, ಆನೆಗಳ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತ್ರಾಲಂಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಹಳ ನವಿರಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳು ನಾಟಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವೀರರ ದೇಹಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಘೋರ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶಿಲ್ಪ ಬಿಜ್ಜಯ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನೊಳಂಬ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] dnl9qos2r0y1dmalzhsi38ty38ejec8 1434915 1434913 2026-10-29T15:35:09Z ~2026-57841-15 102811 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1434915 wikitext text/x-wiki '''ನೊಳಂಬ''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಈಗಿನ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಸಿ, ಈಗಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, [[ತುಮಕೂರು]], [[ಕೋಲಾರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ನೆರೆಯ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ]], [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಧರ್ಮಪುರಿ‍‍‍‍‍‍‍‍ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧರ್ಮಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ '''''ನೊಳಂಬವಾಡಿ 32000 ಪ್ರಾಂತ್ಯ'''''ದ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ಮನೆತನ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=yhXRDSgBuL0C&dq=velvikudi+kannada&q=nolamba#v=snippet&q=nolamba&f=false|title=History of Kannada Language|last=R|first=Narasimhacharya|publisher=Asian Educational Services|year=1942|isbn=9788120605596|location=|pages=49|via=}}</ref> ತಲಕಾಡಿನ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರೂ ಕಲ್ಯಾಣ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರೂ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಕದಂಬ, ಗಂಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಬಾಣರು, ವೈದುಂಬರು, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರು ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ನಂದಿಯ ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ಪೆಂಜೀರು ಅಥವಾ ಹೆಂಜೇರು.ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೇಮಾವತಿಯೇ ಇತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮನ್ನು ಪಲ್ಲವ ( ಕಾಂಚಿ ಗೊಲ್ಲರು ) ವಂಶವಾಹಿಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದ ನೊಳಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಶಾಸನಗಳಿವೆ.ಪಲ್ಲವರು ಮೂಲತಃ ಕರ್ಣಾಟಾಂದ್ರ ಸೀಮೆಯವರು, ಶಾತವಾಹನರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ವೆಂಗಿಮಂಡಳದ ಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದದವರು. ಯಾವಾಗ ಪಲ್ಲವರು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಂದ ಸೋಲುಂಡು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೋ ಆಗ ವೆಂಗಿಮಂಡಳ ಹಾಗು ಇಂದಿನ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಭೂಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೆಲ ಸಾಮಂತರು ಕಾಳಾಮುಖ ಯತಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಪುನಃ ರಾಜ್ಯಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಆ ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದವರೇ ನೊಳಂಬರು. ನೊಳಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ,ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ, ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ವೀರ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶಿವಭಕ್ತರು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲಕರು. ವರಾಹ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸಾಯ‌ವನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದರು ಹಾಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.ನೊಳಂಬರ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೃಷಿಕರಾದ ನೊಳಂಬ ರೈತರೇ ನೊೞಂಬರು(ನೊಳಂಬರು).ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಕೃಷಿಕರು ಎಂದು ಹಲವೆಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಈಶ್ವರ ವಂಶಜನಾದ ಕಂಚೀಪತಿ ಎಂದು ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿರುವ ತ್ರಿಣಯನ ಪಲ್ಲವ ಎಂಬುವನು ನೊಳಂಬರ ಮೂಲಪುರುಷ. ಇವನ ವಂಶದಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಮಂಗಳ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜ (ಸು. 730-ಸು. 775). ಹೇಮಾವತಿ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಇವನು ಕಿರಾತ ನೃಪತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ; ಕರ್ಣಾಟರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನೀತ. ಇವನ ಅನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವನು ಇವನ ಮಗ ಸಿಂಹಪೋತ (ಸು. 775-ಸು. 805). ಕಲಿ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಮಗನೂ ಶಿವಮಾರನ ಸಹೋದರನೂ ಆದ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋದ. ಶ್ರೀಪುರಷನ ಅನಂತರ ಗಂಗ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಶಿವಮಾರನ ಪರವಾಗಿ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋಗಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಶಿವಮಾರನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಧ್ರುವ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ನೊಳಂಬರು ಗಂಗರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಸಿಂಹಪೋತನ ಮಗ ಚಾರುಪೊನ್ನೇರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪಲ್ಲವಾಧಿರಾಜ (ಸು. 805-ಸು. 830). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಗೋವಿಂದನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಇವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುವು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=C9W1AAAAIAAJ&q=Nolamba&dq=Nolamba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV-7C_l5TPAhVN4WMKHSyWBiQQ6AEINjAE|title=The Chālukyas of Kalyāṇ̄a: seminar papers|last=M. S.|first=Nagaraja Rao|publisher=Mythic Society|year=1983|isbn=|location=|pages=39–41|via=}}</ref> ಸುಮಾರು 820ರಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತರಾದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾರುಪೊನ್ನೇರನ ಮಗ ಪೊಳಲ್ಚೋರನಿಗೆ ಗಂಗರಾಜ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಗಳು, ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ತಂಗಿ, ಚಾಯಬ್ಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹವಾಯಿತು. 1ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಕೋಲಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸು. 830-ಸು. 875ರಲ್ಲಿ ಗಂಗನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನವೊಂದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 810ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿ ಬಾಣರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ, ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಇವುಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1ನೆಯ ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಹಿಂದೂಪುರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (853) ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾಗಿರುವ ನೊಳಂಬ ರಾಜ ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೊಳಂಬ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯ ಕಂಚಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತೆಂದು ಆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದ್ದೂ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಬದೂರಿನ ಬೆಳ್ದುಗೊಂಡೆಯ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದೂ ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 875-ಸು, 897). ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜ ತ್ರಿಭುವನವೀರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಈತ ಗಂಗವಂಶದ ಜಾಯಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಮಬ್ಬೆ ಗಂಗವಂಶದವಳು. ಗಂಗರುಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಣರು ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಗಂಗ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚೋಳದೊರೆ ಮಹೇಂದ್ರ ವಿಕ್ರಮರು ಇವನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಇದರಿಂದ ಇವನು ಬಾಣ ದೊರೆ ವಿದ್ಯಾಧರನನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಸೋಲಿಸಿದ; ಮಹಾಬಲಿಕುಲವಿಧ್ವಂಸಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪುಲಿನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇವನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಗಂಗರೊಂದಿಗೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಎಳಸಿದ. ರಾಜ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಇವನಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಲಕಾಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 40 ಕಿಮೀ. ದೂರದ ತಾಯಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನದಿಂದ ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗಂಗಮಂಡಲ 96000ದ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಮಗ ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದೆ. ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಹೇಂದ್ರಾಂತಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದೆನೆಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ ಬಳಿಯ ಹುಂಚದ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಅಯ್ಯಪದೇವ (ಸು. 897-ಸು. 934)ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ. ಇವನು ಗಾಮಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವನದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದ. ಕಲಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನದ ಅನಂತರ ಇವನು ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ನೊಳಂಬವಾಡಿ 3200ದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಇವನು ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ 1ನೆಯ ಅಮ್ಮಣರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದೂ 931ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 4ನೆಯ ಗೋವಿಂದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮಾಸವಾಡಿ ಮತ್ತು ಕೋಗಳಿಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎರೆಯಪ್ಪನ ಪರವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ ಬೀರ ಮಹೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ (2ನೆಯ ಭೀಮ) ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪದೇವ ಮಡಿದ. ಇವನ ಅನಂತರ ಮಗ ಅಣ್ಣಿಗ (ಸು. 932-940)ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅಣ್ಣಿಗನನ್ನು ಬೀರನೊಳಂಬ, ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗವಂಶದ ಪೊಲ್ಲಬ್ಬರಸಿ ಇವನ ತಾಯಿ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಅತ್ತಿಯಬ್ಬರಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಗಂಗರಿಗೂ ನಡುವೆ ವಿರಸ ಉಂಟಾಯಿತು. 3ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ವಿರುದ್ಧ ಕೊತ್ತಮಂಗಲ ಕದನದಲ್ಲಿ ಇವನು ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಕೃಷ್ಣ ಗಂಗವಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಿಗನೂ ಸೋತ. ಅನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಸಿದವನು ಅಣ್ಣಿಗನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ದಿಲೀಪ (ಸು. 940-ಸು. 968). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಇವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇವನಿಗೆ ಹಲವು ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಛಲದಂಕಕಾರ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 968-ಸು. 970). ಇವನ ಮಗ ನನ್ನಿ 2ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿರಲಾರನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವನು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. 2ನೆಯ ಮಾರಸಿಂಹನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಮಡಿದಿರಬೇಕು. ಈತನ ಪತ್ನಿ ಕದಂಬ ವಂಶದ ದೀವಾಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರಮಂಗಲ ಎಂಬ ಆಗ್ರಹಾರ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳೆಂದು ಕಂಬದೂರಿನ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ ತರುವಾಯ 2ನೆಯ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 977-ಸು. 981) ಆಳಿದ. ಗಂಗರಿಂದ ಸೋತ ನೊಳಂಬರು ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯ 2ನೆಯ ತೈಲವನ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನೊಳಂಬರು ನೊಳಂಬವಾಡಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮಹೇಂದ್ರನ ಅನಂತರ ಅವನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ಘಟೆಯಂಕಕಾರ (ಸು. 1010-ಸು. 1024) ಆಳಿದ. ಇವನು 3ನೆಯ ತೈಲಪನ ಮೊಮ್ಮಗಳೂ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ತಂಗಿಯೂ ಆದ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ನೊಳಂಬರು ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದರು. ಈಗಿನ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಂಗಭದ್ರಾ ತೀರದ ಕಂಪಿಲಿ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಇರಿವನೊಳಂಬನ ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ನೊಳಂಬ ಪಲ್ಲವ ಪೆಮ್ಮಾನಡಿ ಉದಯಾದಿತ್ಯ ದೇವ (ಸು. 1024-ಸು. 1037) ಆಳಿದ. ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನೊಳಂಬ ಉದಯಾದಿತ್ಯನ ಅನಂತರ ಅವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಇಮ್ಮಡಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 1037-1044). ಇವನ ತರುವಾಯ ಇವನ ತಮ್ಮ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (1044-1054). ಈತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪರವಾಗಿ ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ 1054ರಲ್ಲಿ ಮಡಿದ. ಮೂಲ ನೊಳಂಬ ರಾಜವಂಶ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ನೊಳಂಬರ ಮಹಾನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿಯ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚಾಳುಕ್ಯರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾಜ ಹಿರೇಗೌಡರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಕೈತಪ್ಪಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು ಏಳು ರಾಜಕುವರರು ಏಳು ನಾಡುಗಳನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು ಏಳುನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ ನಂತರ ಯಳನಾಡು ಎಂದು ಅಪ್ರಭಂಶವಾಗಿದೆ.ನೊಳಂಬ ಮಹಾನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ವಿಜಯ ನಗರದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರನ್ನು ಗುರುಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟ್ಟ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಅನಂತರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಇವರ ಕಲೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮೂಲತಃ ಪಲ್ಲವರಾದ ನೊಳಂಬರು ಈ ಎರಡೂ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡುರು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಹೊಯ್ಸಳ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳಷ್ಟು ಅಲಂಕೃತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವು ನೋಡಲು ಬಹಳ ರಮಣೀಯ. ಇವುಗಳ ರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯವೂ ರಮ್ಯತೆಯೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಮನಮೋಹಕ ನಿಲುವು. ಮುಗ್ಧಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯ ಮೇರುಕೃತಿಯೆಂದರೆ, ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ. ಸುಖಾಸೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳುಳ್ಳ ಶಿವ, ಆತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾದ ಉಮಾ ಇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ, ಇದೇ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಸೂರ್ಯ, ಪೃಷ್ಟಸ್ವಸ್ತಿಕ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜ, ಕಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲದೆ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೇಮಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತೃಕೆಯರ ಬಿಡಿ ಹಾಗೂ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಕಾಳಿ, ಆಲಿಂಗನ ಚಂದ್ರಶೇಖರಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೊಳಂಬರು ಕಾಲದ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀರೆನಿಸಿದರು. ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಳುಕುವ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಣವುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಿಲ್ಪಗಳುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಸಿರುಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರ. ನೊಳಂಬರ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ರಾಜೇಂದ್ರಚೋಳ ತನ್ನ ನೊಳಂಬವಾಡಿ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಾಳುಕ್ಯರ ನಂದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶೈವರಾದುದರಿಂದ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮೈಮಾಟ, ದೇಹಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಘಂಟಾಹಾರ, ಗೆಜ್ಜೆಹಾರ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿ, ಕುಚ್ಚು ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ವಾಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವಾದರೂ ಶಿಲ್ಪದ ಸಾಲಿಗೇ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ನೊಳಂಬರ ಕಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು. ಮೂಲತಃ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ ಚಾಳುಕ್ಯರವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ನೊಳಂಬರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಮಾಲೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳೂ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಿಂಹಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಸಿಂಹಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಬರುವ ಸಿಂಹಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿ ರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು ನೊಳಂಬರು ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಲ್ಲವರ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳೂ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಂತೆ ಚೋಳನ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಏಳು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವೈಯಾರ್‍ನ ಅಪ್ಪಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ವರಾಂಡದ ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೊಳಂಬವಾಡಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕಂಬಗಳು ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿ ಹೊಸತನವಾಗಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆಯೇ ಇವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈಗ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೇಮಾವತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಆವನಿ, ನಂದಿ ಮತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಅವನಿಯ ಲಕ್ಪ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ, ಭರತೇಶ್ವರ, ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದಿ, ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚತುರಸ್ರ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನವರಂಗವೂ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವೂ ಇರುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಚ್ಚು ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೋಡೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ಅರೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಇವರು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಂದಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಯಾವ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಮೂಲವಿಮಾನ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಶಿವನವಾದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದುಗಡೆ ನಂದಿಮಂಟಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನವರಂಗದ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವಿದ್ದು, ಇವು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ದ್ವಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಹಾರಗಳ, ಅರೆಗಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಯಮುನಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ತೊಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಪೋತವಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಾರದ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗದು. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೊಲೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದ ಚಿತ್ರಪಟ್ಟಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಸುತ್ತು ವರೆದ ಶಿವಪಾರ್ವತಿ ಅಥವಾ ನಟರಾಜ ಶಿಲರುತ್ತದೆ. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಆದ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ. ಸುಮಾರು 24ಮೀ. ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 13 ಮೀ. ಅಗಲವಾದ, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಗರ್ಭಗೃಹ, 4 ಕಂಬಗಳಿರುವ ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಮತ್ತು 16 ಕಂಬಗಳಿರುವ ನವರಂಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು-ಇವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮತ್ತು ನವರಂಗದ ದ್ವಾರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರುಸ್ತು ಮಾಡಲು ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವಿದ್ದು ಅದರೊಳಗೆ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ. ಇವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರಸ್ತಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಆವನಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಿತ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಇಲ್ಲಿಯ ಗೋಡೆಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣವಾದ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರ್‍ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಇವುಗಳ ಕರ್ತೃ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಪುರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತೆಂದು ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರು ದೇವಾಲಯದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಮೂಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯಗಳು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿವಿಧರೀತಿಯ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವುಳ್ಳ ಕಂಬಗಳು, ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರೊಡಗೂಡಿದ ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗುಡಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿರುವ ದೇವಾಲಯ ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೇ ದುರ್ಲಭ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕರಣಗಳುಳ್ಳ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ರಾಮಾಯಣದ ಉಬ್ಬುಸಾಲು ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಣ ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಮಲದ ದಳ ಬಿಡಿಸಿದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಅರೆಗೊಳವಿ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯ ಸುರುಳಿಯ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಕುಮುದದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಳ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಕಪೋತ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ಚೌಕಟ್ಟಾದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ ಇವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಚಾಳುಕ್ಯ-ಪಲ್ಲವ ಶೈಲಿಯ ಉಚಿತ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಶಾಸನಗಳು: ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳು ಸು. 800-1100ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವರ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ. ಸಂಸ್ಕøತ ಕನ್ನಡ ಬೆರೆಕೆ ಇರುವ ಶಾಸನಗಳೂ ವಿರಳವಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಾವು ಪಲ್ಲವ ವಂಶಜರೆಂದು ನೊಳಂಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಇವರ ಶಾಸನವಾವುದೂ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿರದಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ತಳಪಾದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೂಟಶಾಸನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರ ಯಾವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನವೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಕಲೆಹಾಕಿದರೆ ಸುಮಾರು 200 ಆಗಬಹುದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯವು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು, ಉಳಿದವು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೋ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನೋ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡುವ ಶಾಸನಗಳು ಬೆರಳೆವಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಶಕವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ಸ್ತಂಭಶಾಸನ. ಇದು ನೊಳಂಬರ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಗಳೆಂದರೆ ಕಂಬದೂರು, ಕರ್ಷನಪಲ್ಲಿ, ನೆಲಪಲ್ಲಿ, ಆವನಿ, ಬರಗೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುವಲ್ಲದೆ ಇವರ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ನೊಳಂಬರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರಿನ ವೀರಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು. ಮೊದಲನೆಯ ತುಂಬೇಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ ದೇವನಿಗೂ ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯವೀರ ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನಡೆದ ಘೋರ ಕದನದ ಇಡೀ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಜ, ಅಶ್ವ, ಪದಾತಿ ದಳಗಳ ಹಣಾಹಣಿ ಯುದ್ದದ ದೃಶ್ಯ, ಪೆಟ್ಟುತಿಂದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಸೈನಿಕರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಕಲ ಸಮರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಇಡೀ ಯುದ್ಧವೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ಗಜಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎದುರು ಬದುರಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವೀರರು, ಆನೆಗಳ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತ್ರಾಲಂಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಹಳ ನವಿರಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳು ನಾಟಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವೀರರ ದೇಹಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಘೋರ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶಿಲ್ಪ ಬಿಜ್ಜಯ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನೊಳಂಬ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] gbldkn5yq2e3c372kz51ncfk6ug7dh8 1434917 1434915 2026-10-29T15:47:03Z ~2026-57841-15 102811 1434917 wikitext text/x-wiki '''ನೊಳಂಬ''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಈಗಿನ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಸಿ, ಈಗಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, [[ತುಮಕೂರು]], [[ಕೋಲಾರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ನೆರೆಯ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ]], [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಧರ್ಮಪುರಿ‍‍‍‍‍‍‍‍ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧರ್ಮಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ '''''ನೊಳಂಬವಾಡಿ 32000 ಪ್ರಾಂತ್ಯ'''''ದ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ಮನೆತನ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=yhXRDSgBuL0C&dq=velvikudi+kannada&q=nolamba#v=snippet&q=nolamba&f=false|title=History of Kannada Language|last=R|first=Narasimhacharya|publisher=Asian Educational Services|year=1942|isbn=9788120605596|location=|pages=49|via=}}</ref> ತಲಕಾಡಿನ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರೂ ಕಲ್ಯಾಣ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರೂ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಕದಂಬ, ಗಂಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಬಾಣರು, ವೈದುಂಬರು, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರು ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ನಂದಿಯ ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ಪೆಂಜೀರು ಅಥವಾ ಹೆಂಜೇರು.ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೇಮಾವತಿಯೇ ಇತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮನ್ನು ಪಲ್ಲವ ( ಕಾಂಚಿ ಗೊಲ್ಲರು ವಂಶವಾಹಿಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದ ) ನಿಕುಂಭ ( Croton polyandrum ) ಗೋತ್ರದ ನೊಳಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಶಾಸನಗಳಿವೆ.ಪಲ್ಲವರು ಮೂಲತಃ ಕರ್ಣಾಟಾಂದ್ರ ಸೀಮೆಯವರು, ಶಾತವಾಹನರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ವೆಂಗಿಮಂಡಳದ ಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದದವರು. ಯಾವಾಗ ಪಲ್ಲವರು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಂದ ಸೋಲುಂಡು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೋ ಆಗ ವೆಂಗಿಮಂಡಳ ಹಾಗು ಇಂದಿನ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಭೂಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೆಲ ಸಾಮಂತರು ಕಾಳಾಮುಖ ಯತಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಪುನಃ ರಾಜ್ಯಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಆ ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದವರೇ ನೊಳಂಬರು. ನೊಳಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ,ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ, ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ವೀರ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶಿವಭಕ್ತರು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲಕರು. ಪ್ರಜಾ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸಾಯ‌ವನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದರು ಹಾಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.ನೊಳಂಬರ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೃಷಿಕರಾದ ನೊಳಂಬ ರೈತರೇ ನೊೞಂಬರು(ನೊಳಂಬರು).ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಕೃಷಿಕರು ಎಂದು ಹಲವೆಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಈಶ್ವರ ವಂಶಜನಾದ ಕಂಚೀಪತಿ ಎಂದು ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿರುವ ತ್ರಿಣಯನ ಪಲ್ಲವ ಎಂಬುವನು ನೊಳಂಬರ ಮೂಲಪುರುಷ. ಇವನ ವಂಶದಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಮಂಗಳ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜ (ಸು. 730-ಸು. 775). ಹೇಮಾವತಿ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಇವನು ಕಿರಾತ ನೃಪತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ; ಕರ್ಣಾಟರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನೀತ. ಇವನ ಅನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವನು ಇವನ ಮಗ ಸಿಂಹಪೋತ (ಸು. 775-ಸು. 805). ಕಲಿ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಮಗನೂ ಶಿವಮಾರನ ಸಹೋದರನೂ ಆದ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋದ. ಶ್ರೀಪುರಷನ ಅನಂತರ ಗಂಗ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಶಿವಮಾರನ ಪರವಾಗಿ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋಗಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಶಿವಮಾರನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಧ್ರುವ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ನೊಳಂಬರು ಗಂಗರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಸಿಂಹಪೋತನ ಮಗ ಚಾರುಪೊನ್ನೇರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪಲ್ಲವಾಧಿರಾಜ (ಸು. 805-ಸು. 830). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಗೋವಿಂದನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಇವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುವು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=C9W1AAAAIAAJ&q=Nolamba&dq=Nolamba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV-7C_l5TPAhVN4WMKHSyWBiQQ6AEINjAE|title=The Chālukyas of Kalyāṇ̄a: seminar papers|last=M. S.|first=Nagaraja Rao|publisher=Mythic Society|year=1983|isbn=|location=|pages=39–41|via=}}</ref> ಸುಮಾರು 820ರಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತರಾದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾರುಪೊನ್ನೇರನ ಮಗ ಪೊಳಲ್ಚೋರನಿಗೆ ಗಂಗರಾಜ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಗಳು, ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ತಂಗಿ, ಚಾಯಬ್ಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹವಾಯಿತು. 1ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಕೋಲಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸು. 830-ಸು. 875ರಲ್ಲಿ ಗಂಗನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನವೊಂದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 810ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿ ಬಾಣರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ, ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಇವುಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1ನೆಯ ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಹಿಂದೂಪುರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (853) ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾಗಿರುವ ನೊಳಂಬ ರಾಜ ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೊಳಂಬ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯ ಕಂಚಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತೆಂದು ಆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದ್ದೂ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಬದೂರಿನ ಬೆಳ್ದುಗೊಂಡೆಯ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದೂ ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 875-ಸು, 897). ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜ ತ್ರಿಭುವನವೀರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಈತ ಗಂಗವಂಶದ ಜಾಯಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಮಬ್ಬೆ ಗಂಗವಂಶದವಳು. ಗಂಗರುಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಣರು ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಗಂಗ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚೋಳದೊರೆ ಮಹೇಂದ್ರ ವಿಕ್ರಮರು ಇವನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಇದರಿಂದ ಇವನು ಬಾಣ ದೊರೆ ವಿದ್ಯಾಧರನನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಸೋಲಿಸಿದ; ಮಹಾಬಲಿಕುಲವಿಧ್ವಂಸಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪುಲಿನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇವನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಗಂಗರೊಂದಿಗೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಎಳಸಿದ. ರಾಜ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಇವನಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಲಕಾಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 40 ಕಿಮೀ. ದೂರದ ತಾಯಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನದಿಂದ ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗಂಗಮಂಡಲ 96000ದ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಮಗ ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದೆ. ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಹೇಂದ್ರಾಂತಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದೆನೆಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ ಬಳಿಯ ಹುಂಚದ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಅಯ್ಯಪದೇವ (ಸು. 897-ಸು. 934)ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ. ಇವನು ಗಾಮಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವನದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದ. ಕಲಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನದ ಅನಂತರ ಇವನು ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ನೊಳಂಬವಾಡಿ 3200ದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಇವನು ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ 1ನೆಯ ಅಮ್ಮಣರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದೂ 931ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 4ನೆಯ ಗೋವಿಂದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮಾಸವಾಡಿ ಮತ್ತು ಕೋಗಳಿಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎರೆಯಪ್ಪನ ಪರವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ ಬೀರ ಮಹೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ (2ನೆಯ ಭೀಮ) ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪದೇವ ಮಡಿದ. ಇವನ ಅನಂತರ ಮಗ ಅಣ್ಣಿಗ (ಸು. 932-940)ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅಣ್ಣಿಗನನ್ನು ಬೀರನೊಳಂಬ, ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗವಂಶದ ಪೊಲ್ಲಬ್ಬರಸಿ ಇವನ ತಾಯಿ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಅತ್ತಿಯಬ್ಬರಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಗಂಗರಿಗೂ ನಡುವೆ ವಿರಸ ಉಂಟಾಯಿತು. 3ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ವಿರುದ್ಧ ಕೊತ್ತಮಂಗಲ ಕದನದಲ್ಲಿ ಇವನು ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಕೃಷ್ಣ ಗಂಗವಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಿಗನೂ ಸೋತ. ಅನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಸಿದವನು ಅಣ್ಣಿಗನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ದಿಲೀಪ (ಸು. 940-ಸು. 968). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಇವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇವನಿಗೆ ಹಲವು ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಛಲದಂಕಕಾರ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 968-ಸು. 970). ಇವನ ಮಗ ನನ್ನಿ 2ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿರಲಾರನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವನು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. 2ನೆಯ ಮಾರಸಿಂಹನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಮಡಿದಿರಬೇಕು. ಈತನ ಪತ್ನಿ ಕದಂಬ ವಂಶದ ದೀವಾಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರಮಂಗಲ ಎಂಬ ಆಗ್ರಹಾರ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳೆಂದು ಕಂಬದೂರಿನ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ ತರುವಾಯ 2ನೆಯ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 977-ಸು. 981) ಆಳಿದ. ಗಂಗರಿಂದ ಸೋತ ನೊಳಂಬರು ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯ 2ನೆಯ ತೈಲವನ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನೊಳಂಬರು ನೊಳಂಬವಾಡಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮಹೇಂದ್ರನ ಅನಂತರ ಅವನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ಘಟೆಯಂಕಕಾರ (ಸು. 1010-ಸು. 1024) ಆಳಿದ. ಇವನು 3ನೆಯ ತೈಲಪನ ಮೊಮ್ಮಗಳೂ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ತಂಗಿಯೂ ಆದ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ನೊಳಂಬರು ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದರು. ಈಗಿನ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಂಗಭದ್ರಾ ತೀರದ ಕಂಪಿಲಿ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಇರಿವನೊಳಂಬನ ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ನೊಳಂಬ ಪಲ್ಲವ ಪೆಮ್ಮಾನಡಿ ಉದಯಾದಿತ್ಯ ದೇವ (ಸು. 1024-ಸು. 1037) ಆಳಿದ. ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನೊಳಂಬ ಉದಯಾದಿತ್ಯನ ಅನಂತರ ಅವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಇಮ್ಮಡಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 1037-1044). ಇವನ ತರುವಾಯ ಇವನ ತಮ್ಮ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (1044-1054). ಈತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪರವಾಗಿ ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ 1054ರಲ್ಲಿ ಮಡಿದ. ಮೂಲ ನೊಳಂಬ ರಾಜವಂಶ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ನೊಳಂಬರ ಮಹಾನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿಯ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚಾಳುಕ್ಯರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾಜ ಹಿರೇಗೌಡರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಕೈತಪ್ಪಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು ಏಳು ರಾಜಕುವರರು ಏಳು ನಾಡುಗಳನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು ಏಳುನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ ನಂತರ ಯಳನಾಡು ಎಂದು ಅಪ್ರಭಂಶವಾಗಿದೆ.ನೊಳಂಬ ಮಹಾನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ವಿಜಯ ನಗರದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರನ್ನು ಗುರುಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟ್ಟ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಅನಂತರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಇವರ ಕಲೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮೂಲತಃ ಪಲ್ಲವರಾದ ನೊಳಂಬರು ಈ ಎರಡೂ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡುರು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಹೊಯ್ಸಳ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳಷ್ಟು ಅಲಂಕೃತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವು ನೋಡಲು ಬಹಳ ರಮಣೀಯ. ಇವುಗಳ ರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯವೂ ರಮ್ಯತೆಯೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಮನಮೋಹಕ ನಿಲುವು. ಮುಗ್ಧಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯ ಮೇರುಕೃತಿಯೆಂದರೆ, ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ. ಸುಖಾಸೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳುಳ್ಳ ಶಿವ, ಆತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾದ ಉಮಾ ಇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ, ಇದೇ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಸೂರ್ಯ, ಪೃಷ್ಟಸ್ವಸ್ತಿಕ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜ, ಕಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲದೆ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೇಮಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತೃಕೆಯರ ಬಿಡಿ ಹಾಗೂ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಕಾಳಿ, ಆಲಿಂಗನ ಚಂದ್ರಶೇಖರಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೊಳಂಬರು ಕಾಲದ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀರೆನಿಸಿದರು. ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಳುಕುವ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಣವುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಿಲ್ಪಗಳುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಸಿರುಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರ. ನೊಳಂಬರ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ರಾಜೇಂದ್ರಚೋಳ ತನ್ನ ನೊಳಂಬವಾಡಿ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಾಳುಕ್ಯರ ನಂದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶೈವರಾದುದರಿಂದ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮೈಮಾಟ, ದೇಹಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಘಂಟಾಹಾರ, ಗೆಜ್ಜೆಹಾರ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿ, ಕುಚ್ಚು ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ವಾಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವಾದರೂ ಶಿಲ್ಪದ ಸಾಲಿಗೇ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ನೊಳಂಬರ ಕಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು. ಮೂಲತಃ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ ಚಾಳುಕ್ಯರವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ನೊಳಂಬರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಮಾಲೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳೂ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಿಂಹಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಸಿಂಹಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಬರುವ ಸಿಂಹಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿ ರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು ನೊಳಂಬರು ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಲ್ಲವರ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳೂ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಂತೆ ಚೋಳನ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಏಳು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವೈಯಾರ್‍ನ ಅಪ್ಪಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ವರಾಂಡದ ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೊಳಂಬವಾಡಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕಂಬಗಳು ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿ ಹೊಸತನವಾಗಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆಯೇ ಇವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈಗ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೇಮಾವತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಆವನಿ, ನಂದಿ ಮತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಅವನಿಯ ಲಕ್ಪ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ, ಭರತೇಶ್ವರ, ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದಿ, ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚತುರಸ್ರ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನವರಂಗವೂ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವೂ ಇರುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಚ್ಚು ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೋಡೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ಅರೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಇವರು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಂದಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಯಾವ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಮೂಲವಿಮಾನ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಶಿವನವಾದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದುಗಡೆ ನಂದಿಮಂಟಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನವರಂಗದ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವಿದ್ದು, ಇವು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ದ್ವಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಹಾರಗಳ, ಅರೆಗಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಯಮುನಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ತೊಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಪೋತವಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಾರದ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗದು. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೊಲೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದ ಚಿತ್ರಪಟ್ಟಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಸುತ್ತು ವರೆದ ಶಿವಪಾರ್ವತಿ ಅಥವಾ ನಟರಾಜ ಶಿಲರುತ್ತದೆ. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಆದ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ. ಸುಮಾರು 24ಮೀ. ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 13 ಮೀ. ಅಗಲವಾದ, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಗರ್ಭಗೃಹ, 4 ಕಂಬಗಳಿರುವ ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಮತ್ತು 16 ಕಂಬಗಳಿರುವ ನವರಂಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು-ಇವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮತ್ತು ನವರಂಗದ ದ್ವಾರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರುಸ್ತು ಮಾಡಲು ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವಿದ್ದು ಅದರೊಳಗೆ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ. ಇವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರಸ್ತಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಆವನಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಿತ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಇಲ್ಲಿಯ ಗೋಡೆಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣವಾದ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರ್‍ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಇವುಗಳ ಕರ್ತೃ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಪುರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತೆಂದು ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರು ದೇವಾಲಯದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಮೂಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯಗಳು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿವಿಧರೀತಿಯ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವುಳ್ಳ ಕಂಬಗಳು, ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರೊಡಗೂಡಿದ ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗುಡಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿರುವ ದೇವಾಲಯ ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೇ ದುರ್ಲಭ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕರಣಗಳುಳ್ಳ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ರಾಮಾಯಣದ ಉಬ್ಬುಸಾಲು ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಣ ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಮಲದ ದಳ ಬಿಡಿಸಿದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಅರೆಗೊಳವಿ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯ ಸುರುಳಿಯ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಕುಮುದದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಳ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಕಪೋತ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ಚೌಕಟ್ಟಾದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ ಇವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಚಾಳುಕ್ಯ-ಪಲ್ಲವ ಶೈಲಿಯ ಉಚಿತ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಶಾಸನಗಳು: ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳು ಸು. 800-1100ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವರ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ. ಸಂಸ್ಕøತ ಕನ್ನಡ ಬೆರೆಕೆ ಇರುವ ಶಾಸನಗಳೂ ವಿರಳವಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಾವು ಪಲ್ಲವ ವಂಶಜರೆಂದು ನೊಳಂಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಇವರ ಶಾಸನವಾವುದೂ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿರದಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ತಳಪಾದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೂಟಶಾಸನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರ ಯಾವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನವೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಕಲೆಹಾಕಿದರೆ ಸುಮಾರು 200 ಆಗಬಹುದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯವು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು, ಉಳಿದವು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೋ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನೋ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡುವ ಶಾಸನಗಳು ಬೆರಳೆವಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಶಕವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ಸ್ತಂಭಶಾಸನ. ಇದು ನೊಳಂಬರ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಗಳೆಂದರೆ ಕಂಬದೂರು, ಕರ್ಷನಪಲ್ಲಿ, ನೆಲಪಲ್ಲಿ, ಆವನಿ, ಬರಗೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುವಲ್ಲದೆ ಇವರ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ನೊಳಂಬರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರಿನ ವೀರಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು. ಮೊದಲನೆಯ ತುಂಬೇಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ ದೇವನಿಗೂ ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯವೀರ ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನಡೆದ ಘೋರ ಕದನದ ಇಡೀ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಜ, ಅಶ್ವ, ಪದಾತಿ ದಳಗಳ ಹಣಾಹಣಿ ಯುದ್ದದ ದೃಶ್ಯ, ಪೆಟ್ಟುತಿಂದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಸೈನಿಕರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಕಲ ಸಮರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಇಡೀ ಯುದ್ಧವೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ಗಜಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎದುರು ಬದುರಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವೀರರು, ಆನೆಗಳ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತ್ರಾಲಂಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಹಳ ನವಿರಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳು ನಾಟಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವೀರರ ದೇಹಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಘೋರ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶಿಲ್ಪ ಬಿಜ್ಜಯ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನೊಳಂಬ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] f9vds7ogcela0hw7db0kdr2it45gyby 1434918 1434917 2026-10-29T15:48:19Z ~2026-57841-15 102811 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1434918 wikitext text/x-wiki '''ನೊಳಂಬ''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಈಗಿನ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಸಿ, ಈಗಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, [[ತುಮಕೂರು]], [[ಕೋಲಾರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ನೆರೆಯ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ]], [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಧರ್ಮಪುರಿ‍‍‍‍‍‍‍‍ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧರ್ಮಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ '''''ನೊಳಂಬವಾಡಿ 32000 ಪ್ರಾಂತ್ಯ'''''ದ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ಮನೆತನ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=yhXRDSgBuL0C&dq=velvikudi+kannada&q=nolamba#v=snippet&q=nolamba&f=false|title=History of Kannada Language|last=R|first=Narasimhacharya|publisher=Asian Educational Services|year=1942|isbn=9788120605596|location=|pages=49|via=}}</ref> ತಲಕಾಡಿನ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರೂ ಕಲ್ಯಾಣ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರೂ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಕದಂಬ, ಗಂಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಬಾಣರು, ವೈದುಂಬರು, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರು ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ನಂದಿಯ ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ಪೆಂಜೀರು ಅಥವಾ ಹೆಂಜೇರು.ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೇಮಾವತಿಯೇ ಇತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮನ್ನು ಪಲ್ಲವ ( ಕಾಂಚಿಯ ಗೊಲ್ಲರ ವಂಶವಾಹಿಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದ ) ನಿಕುಂಭ ( Croton polyandrum ) ಗೋತ್ರದ ನೊಳಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಶಾಸನಗಳಿವೆ.ಪಲ್ಲವರು ಮೂಲತಃ ಕರ್ಣಾಟಾಂದ್ರ ಸೀಮೆಯವರು, ಶಾತವಾಹನರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ವೆಂಗಿಮಂಡಳದ ಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದದವರು. ಯಾವಾಗ ಪಲ್ಲವರು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಂದ ಸೋಲುಂಡು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೋ ಆಗ ವೆಂಗಿಮಂಡಳ ಹಾಗು ಇಂದಿನ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಭೂಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೆಲ ಸಾಮಂತರು ಕಾಳಾಮುಖ ಯತಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಪುನಃ ರಾಜ್ಯಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಆ ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದವರೇ ನೊಳಂಬರು. ನೊಳಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ,ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ, ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ವೀರ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶಿವಭಕ್ತರು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲಕರು. ಪ್ರಜಾ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸಾಯ‌ವನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದರು ಹಾಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.ನೊಳಂಬರ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೃಷಿಕರಾದ ನೊಳಂಬ ರೈತರೇ ನೊೞಂಬರು(ನೊಳಂಬರು).ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಕೃಷಿಕರು ಎಂದು ಹಲವೆಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಈಶ್ವರ ವಂಶಜನಾದ ಕಂಚೀಪತಿ ಎಂದು ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿರುವ ತ್ರಿಣಯನ ಪಲ್ಲವ ಎಂಬುವನು ನೊಳಂಬರ ಮೂಲಪುರುಷ. ಇವನ ವಂಶದಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಮಂಗಳ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜ (ಸು. 730-ಸು. 775). ಹೇಮಾವತಿ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಇವನು ಕಿರಾತ ನೃಪತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ; ಕರ್ಣಾಟರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನೀತ. ಇವನ ಅನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವನು ಇವನ ಮಗ ಸಿಂಹಪೋತ (ಸು. 775-ಸು. 805). ಕಲಿ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಮಗನೂ ಶಿವಮಾರನ ಸಹೋದರನೂ ಆದ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋದ. ಶ್ರೀಪುರಷನ ಅನಂತರ ಗಂಗ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಶಿವಮಾರನ ಪರವಾಗಿ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋಗಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಶಿವಮಾರನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಧ್ರುವ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ನೊಳಂಬರು ಗಂಗರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಸಿಂಹಪೋತನ ಮಗ ಚಾರುಪೊನ್ನೇರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪಲ್ಲವಾಧಿರಾಜ (ಸು. 805-ಸು. 830). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಗೋವಿಂದನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಇವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುವು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=C9W1AAAAIAAJ&q=Nolamba&dq=Nolamba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV-7C_l5TPAhVN4WMKHSyWBiQQ6AEINjAE|title=The Chālukyas of Kalyāṇ̄a: seminar papers|last=M. S.|first=Nagaraja Rao|publisher=Mythic Society|year=1983|isbn=|location=|pages=39–41|via=}}</ref> ಸುಮಾರು 820ರಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತರಾದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾರುಪೊನ್ನೇರನ ಮಗ ಪೊಳಲ್ಚೋರನಿಗೆ ಗಂಗರಾಜ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಗಳು, ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ತಂಗಿ, ಚಾಯಬ್ಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹವಾಯಿತು. 1ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಕೋಲಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸು. 830-ಸು. 875ರಲ್ಲಿ ಗಂಗನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನವೊಂದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 810ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿ ಬಾಣರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ, ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಇವುಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1ನೆಯ ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಹಿಂದೂಪುರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (853) ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾಗಿರುವ ನೊಳಂಬ ರಾಜ ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೊಳಂಬ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯ ಕಂಚಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತೆಂದು ಆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದ್ದೂ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಬದೂರಿನ ಬೆಳ್ದುಗೊಂಡೆಯ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದೂ ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 875-ಸು, 897). ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜ ತ್ರಿಭುವನವೀರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಈತ ಗಂಗವಂಶದ ಜಾಯಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಮಬ್ಬೆ ಗಂಗವಂಶದವಳು. ಗಂಗರುಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಣರು ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಗಂಗ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚೋಳದೊರೆ ಮಹೇಂದ್ರ ವಿಕ್ರಮರು ಇವನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಇದರಿಂದ ಇವನು ಬಾಣ ದೊರೆ ವಿದ್ಯಾಧರನನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಸೋಲಿಸಿದ; ಮಹಾಬಲಿಕುಲವಿಧ್ವಂಸಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪುಲಿನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇವನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಗಂಗರೊಂದಿಗೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಎಳಸಿದ. ರಾಜ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಇವನಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಲಕಾಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 40 ಕಿಮೀ. ದೂರದ ತಾಯಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನದಿಂದ ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗಂಗಮಂಡಲ 96000ದ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಮಗ ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದೆ. ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಹೇಂದ್ರಾಂತಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದೆನೆಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ ಬಳಿಯ ಹುಂಚದ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಅಯ್ಯಪದೇವ (ಸು. 897-ಸು. 934)ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ. ಇವನು ಗಾಮಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವನದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದ. ಕಲಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನದ ಅನಂತರ ಇವನು ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ನೊಳಂಬವಾಡಿ 3200ದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಇವನು ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ 1ನೆಯ ಅಮ್ಮಣರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದೂ 931ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 4ನೆಯ ಗೋವಿಂದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮಾಸವಾಡಿ ಮತ್ತು ಕೋಗಳಿಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎರೆಯಪ್ಪನ ಪರವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ ಬೀರ ಮಹೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ (2ನೆಯ ಭೀಮ) ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪದೇವ ಮಡಿದ. ಇವನ ಅನಂತರ ಮಗ ಅಣ್ಣಿಗ (ಸು. 932-940)ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅಣ್ಣಿಗನನ್ನು ಬೀರನೊಳಂಬ, ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗವಂಶದ ಪೊಲ್ಲಬ್ಬರಸಿ ಇವನ ತಾಯಿ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಅತ್ತಿಯಬ್ಬರಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಗಂಗರಿಗೂ ನಡುವೆ ವಿರಸ ಉಂಟಾಯಿತು. 3ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ವಿರುದ್ಧ ಕೊತ್ತಮಂಗಲ ಕದನದಲ್ಲಿ ಇವನು ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಕೃಷ್ಣ ಗಂಗವಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಿಗನೂ ಸೋತ. ಅನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಸಿದವನು ಅಣ್ಣಿಗನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ದಿಲೀಪ (ಸು. 940-ಸು. 968). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಇವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇವನಿಗೆ ಹಲವು ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಛಲದಂಕಕಾರ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 968-ಸು. 970). ಇವನ ಮಗ ನನ್ನಿ 2ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿರಲಾರನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವನು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. 2ನೆಯ ಮಾರಸಿಂಹನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಮಡಿದಿರಬೇಕು. ಈತನ ಪತ್ನಿ ಕದಂಬ ವಂಶದ ದೀವಾಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರಮಂಗಲ ಎಂಬ ಆಗ್ರಹಾರ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳೆಂದು ಕಂಬದೂರಿನ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ ತರುವಾಯ 2ನೆಯ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 977-ಸು. 981) ಆಳಿದ. ಗಂಗರಿಂದ ಸೋತ ನೊಳಂಬರು ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯ 2ನೆಯ ತೈಲವನ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನೊಳಂಬರು ನೊಳಂಬವಾಡಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮಹೇಂದ್ರನ ಅನಂತರ ಅವನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ಘಟೆಯಂಕಕಾರ (ಸು. 1010-ಸು. 1024) ಆಳಿದ. ಇವನು 3ನೆಯ ತೈಲಪನ ಮೊಮ್ಮಗಳೂ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ತಂಗಿಯೂ ಆದ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ನೊಳಂಬರು ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದರು. ಈಗಿನ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಂಗಭದ್ರಾ ತೀರದ ಕಂಪಿಲಿ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಇರಿವನೊಳಂಬನ ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ನೊಳಂಬ ಪಲ್ಲವ ಪೆಮ್ಮಾನಡಿ ಉದಯಾದಿತ್ಯ ದೇವ (ಸು. 1024-ಸು. 1037) ಆಳಿದ. ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನೊಳಂಬ ಉದಯಾದಿತ್ಯನ ಅನಂತರ ಅವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಇಮ್ಮಡಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 1037-1044). ಇವನ ತರುವಾಯ ಇವನ ತಮ್ಮ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (1044-1054). ಈತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪರವಾಗಿ ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ 1054ರಲ್ಲಿ ಮಡಿದ. ಮೂಲ ನೊಳಂಬ ರಾಜವಂಶ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ನೊಳಂಬರ ಮಹಾನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿಯ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚಾಳುಕ್ಯರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾಜ ಹಿರೇಗೌಡರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಕೈತಪ್ಪಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು ಏಳು ರಾಜಕುವರರು ಏಳು ನಾಡುಗಳನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು ಏಳುನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ ನಂತರ ಯಳನಾಡು ಎಂದು ಅಪ್ರಭಂಶವಾಗಿದೆ.ನೊಳಂಬ ಮಹಾನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ವಿಜಯ ನಗರದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರನ್ನು ಗುರುಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟ್ಟ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಅನಂತರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಇವರ ಕಲೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮೂಲತಃ ಪಲ್ಲವರಾದ ನೊಳಂಬರು ಈ ಎರಡೂ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡುರು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಹೊಯ್ಸಳ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳಷ್ಟು ಅಲಂಕೃತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವು ನೋಡಲು ಬಹಳ ರಮಣೀಯ. ಇವುಗಳ ರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯವೂ ರಮ್ಯತೆಯೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಮನಮೋಹಕ ನಿಲುವು. ಮುಗ್ಧಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯ ಮೇರುಕೃತಿಯೆಂದರೆ, ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ. ಸುಖಾಸೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳುಳ್ಳ ಶಿವ, ಆತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾದ ಉಮಾ ಇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ, ಇದೇ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಸೂರ್ಯ, ಪೃಷ್ಟಸ್ವಸ್ತಿಕ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜ, ಕಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲದೆ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೇಮಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತೃಕೆಯರ ಬಿಡಿ ಹಾಗೂ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಕಾಳಿ, ಆಲಿಂಗನ ಚಂದ್ರಶೇಖರಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೊಳಂಬರು ಕಾಲದ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀರೆನಿಸಿದರು. ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಳುಕುವ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಣವುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಿಲ್ಪಗಳುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಸಿರುಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರ. ನೊಳಂಬರ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ರಾಜೇಂದ್ರಚೋಳ ತನ್ನ ನೊಳಂಬವಾಡಿ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಾಳುಕ್ಯರ ನಂದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶೈವರಾದುದರಿಂದ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮೈಮಾಟ, ದೇಹಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಘಂಟಾಹಾರ, ಗೆಜ್ಜೆಹಾರ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿ, ಕುಚ್ಚು ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ವಾಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವಾದರೂ ಶಿಲ್ಪದ ಸಾಲಿಗೇ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ನೊಳಂಬರ ಕಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು. ಮೂಲತಃ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ ಚಾಳುಕ್ಯರವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ನೊಳಂಬರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಮಾಲೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳೂ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಿಂಹಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಸಿಂಹಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಬರುವ ಸಿಂಹಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿ ರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು ನೊಳಂಬರು ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಲ್ಲವರ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳೂ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಂತೆ ಚೋಳನ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಏಳು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವೈಯಾರ್‍ನ ಅಪ್ಪಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ವರಾಂಡದ ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೊಳಂಬವಾಡಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕಂಬಗಳು ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿ ಹೊಸತನವಾಗಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆಯೇ ಇವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈಗ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೇಮಾವತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಆವನಿ, ನಂದಿ ಮತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಅವನಿಯ ಲಕ್ಪ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ, ಭರತೇಶ್ವರ, ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದಿ, ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚತುರಸ್ರ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನವರಂಗವೂ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವೂ ಇರುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಚ್ಚು ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೋಡೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ಅರೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಇವರು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಂದಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಯಾವ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಮೂಲವಿಮಾನ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಶಿವನವಾದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದುಗಡೆ ನಂದಿಮಂಟಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನವರಂಗದ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವಿದ್ದು, ಇವು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ದ್ವಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಹಾರಗಳ, ಅರೆಗಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಯಮುನಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ತೊಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಪೋತವಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಾರದ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗದು. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೊಲೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದ ಚಿತ್ರಪಟ್ಟಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಸುತ್ತು ವರೆದ ಶಿವಪಾರ್ವತಿ ಅಥವಾ ನಟರಾಜ ಶಿಲರುತ್ತದೆ. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಆದ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ. ಸುಮಾರು 24ಮೀ. ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 13 ಮೀ. ಅಗಲವಾದ, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಗರ್ಭಗೃಹ, 4 ಕಂಬಗಳಿರುವ ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಮತ್ತು 16 ಕಂಬಗಳಿರುವ ನವರಂಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು-ಇವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮತ್ತು ನವರಂಗದ ದ್ವಾರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರುಸ್ತು ಮಾಡಲು ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವಿದ್ದು ಅದರೊಳಗೆ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ. ಇವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರಸ್ತಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಆವನಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಿತ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಇಲ್ಲಿಯ ಗೋಡೆಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣವಾದ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರ್‍ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಇವುಗಳ ಕರ್ತೃ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಪುರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತೆಂದು ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರು ದೇವಾಲಯದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಮೂಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯಗಳು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿವಿಧರೀತಿಯ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವುಳ್ಳ ಕಂಬಗಳು, ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರೊಡಗೂಡಿದ ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗುಡಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿರುವ ದೇವಾಲಯ ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೇ ದುರ್ಲಭ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕರಣಗಳುಳ್ಳ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ರಾಮಾಯಣದ ಉಬ್ಬುಸಾಲು ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಣ ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಮಲದ ದಳ ಬಿಡಿಸಿದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಅರೆಗೊಳವಿ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯ ಸುರುಳಿಯ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಕುಮುದದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಳ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಕಪೋತ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ಚೌಕಟ್ಟಾದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ ಇವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಚಾಳುಕ್ಯ-ಪಲ್ಲವ ಶೈಲಿಯ ಉಚಿತ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಶಾಸನಗಳು: ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳು ಸು. 800-1100ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವರ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ. ಸಂಸ್ಕøತ ಕನ್ನಡ ಬೆರೆಕೆ ಇರುವ ಶಾಸನಗಳೂ ವಿರಳವಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಾವು ಪಲ್ಲವ ವಂಶಜರೆಂದು ನೊಳಂಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಇವರ ಶಾಸನವಾವುದೂ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿರದಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ತಳಪಾದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೂಟಶಾಸನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರ ಯಾವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನವೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಕಲೆಹಾಕಿದರೆ ಸುಮಾರು 200 ಆಗಬಹುದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯವು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು, ಉಳಿದವು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೋ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನೋ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡುವ ಶಾಸನಗಳು ಬೆರಳೆವಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಶಕವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ಸ್ತಂಭಶಾಸನ. ಇದು ನೊಳಂಬರ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಗಳೆಂದರೆ ಕಂಬದೂರು, ಕರ್ಷನಪಲ್ಲಿ, ನೆಲಪಲ್ಲಿ, ಆವನಿ, ಬರಗೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುವಲ್ಲದೆ ಇವರ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ನೊಳಂಬರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರಿನ ವೀರಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು. ಮೊದಲನೆಯ ತುಂಬೇಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ ದೇವನಿಗೂ ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯವೀರ ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನಡೆದ ಘೋರ ಕದನದ ಇಡೀ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಜ, ಅಶ್ವ, ಪದಾತಿ ದಳಗಳ ಹಣಾಹಣಿ ಯುದ್ದದ ದೃಶ್ಯ, ಪೆಟ್ಟುತಿಂದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಸೈನಿಕರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಕಲ ಸಮರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಇಡೀ ಯುದ್ಧವೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ಗಜಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎದುರು ಬದುರಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವೀರರು, ಆನೆಗಳ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತ್ರಾಲಂಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಹಳ ನವಿರಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳು ನಾಟಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವೀರರ ದೇಹಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಘೋರ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶಿಲ್ಪ ಬಿಜ್ಜಯ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನೊಳಂಬ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] rzanfp00dre0n8gsstx92cg27qhkdr1 1434922 1434918 2026-10-29T15:56:59Z ~2026-57841-15 102811 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1434922 wikitext text/x-wiki '''ನೊಳಂಬ''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಈಗಿನ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಸಿ, ಈಗಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, [[ತುಮಕೂರು]], [[ಕೋಲಾರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ನೆರೆಯ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ]], [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಧರ್ಮಪುರಿ‍‍‍‍‍‍‍‍ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧರ್ಮಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ '''''ನೊಳಂಬವಾಡಿ 32000 ಪ್ರಾಂತ್ಯ'''''ದ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ಮನೆತನ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=yhXRDSgBuL0C&dq=velvikudi+kannada&q=nolamba#v=snippet&q=nolamba&f=false|title=History of Kannada Language|last=R|first=Narasimhacharya|publisher=Asian Educational Services|year=1942|isbn=9788120605596|location=|pages=49|via=}}</ref> ತಲಕಾಡಿನ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರೂ ಕಲ್ಯಾಣ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರೂ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಕದಂಬ, ಗಂಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಬಾಣರು, ವೈದುಂಬರು, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರು ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ನಂದಿಯ ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ಪೆಂಜೀರು ಅಥವಾ ಹೆಂಜೇರು.ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೇಮಾವತಿಯೇ ಇತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮನ್ನು ಪಲ್ಲವ ( ಕಾಂಚಿಯ ಗೊಲ್ಲರ ವಂಶವಾಹಿಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದ ) ನಿಕುಂಭ ( Croton polyandrum ) ಗೋತ್ರದ ನೊಳಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ನೊಳಂಬ ಎಂಬುದು “ಗಂಡಾರಾದಿತ್ಯನ ತಾಳಲೇ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ” ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು. ಅದರಂತೆ, “... ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ನಿಗುಂಬರ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಅರಳಿಸುವ ಸೂರ್ಯ, ಚಿನ್ನದ ಮೀನು ಮತ್ತು ಪ್ರಭು ಸರ್ಪದ ಧ್ವಜದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಔಚಿತ್ಯದ ಸಾಗರವಾದ, (ಮತ್ತು) ದೇವಿಯ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ವರವನ್ನು ಪಡೆದ ತನ್ನ ಸಾಮಂತ ನೊಳಂಬನಿಗೆ”. ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಪಲ್ಲವರು ಮೂಲತಃ ಕರ್ಣಾಟಾಂದ್ರ ಸೀಮೆಯವರು, ಶಾತವಾಹನರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ವೆಂಗಿಮಂಡಳದ ಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದದವರು. ಯಾವಾಗ ಪಲ್ಲವರು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಂದ ಸೋಲುಂಡು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೋ ಆಗ ವೆಂಗಿಮಂಡಳ ಹಾಗು ಇಂದಿನ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಭೂಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೆಲ ಸಾಮಂತರು ಕಾಳಾಮುಖ ಯತಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಪುನಃ ರಾಜ್ಯಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಆ ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದವರೇ ನೊಳಂಬರು. ನೊಳಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ,ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ, ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ವೀರ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶಿವಭಕ್ತರು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲಕರು. ಪ್ರಜಾ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸಾಯ‌ವನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದರು ಹಾಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.ನೊಳಂಬರ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೃಷಿಕರಾದ ನೊಳಂಬ ರೈತರೇ ನೊೞಂಬರು(ನೊಳಂಬರು).ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಕೃಷಿಕರು ಎಂದು ಹಲವೆಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಈಶ್ವರ ವಂಶಜನಾದ ಕಂಚೀಪತಿ ಎಂದು ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿರುವ ತ್ರಿಣಯನ ಪಲ್ಲವ ಎಂಬುವನು ನೊಳಂಬರ ಮೂಲಪುರುಷ. ಇವನ ವಂಶದಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಮಂಗಳ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜ (ಸು. 730-ಸು. 775). ಹೇಮಾವತಿ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಇವನು ಕಿರಾತ ನೃಪತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ; ಕರ್ಣಾಟರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನೀತ. ಇವನ ಅನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವನು ಇವನ ಮಗ ಸಿಂಹಪೋತ (ಸು. 775-ಸು. 805). ಕಲಿ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಮಗನೂ ಶಿವಮಾರನ ಸಹೋದರನೂ ಆದ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋದ. ಶ್ರೀಪುರಷನ ಅನಂತರ ಗಂಗ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಶಿವಮಾರನ ಪರವಾಗಿ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋಗಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಶಿವಮಾರನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಧ್ರುವ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ನೊಳಂಬರು ಗಂಗರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಸಿಂಹಪೋತನ ಮಗ ಚಾರುಪೊನ್ನೇರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪಲ್ಲವಾಧಿರಾಜ (ಸು. 805-ಸು. 830). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಗೋವಿಂದನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಇವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುವು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=C9W1AAAAIAAJ&q=Nolamba&dq=Nolamba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV-7C_l5TPAhVN4WMKHSyWBiQQ6AEINjAE|title=The Chālukyas of Kalyāṇ̄a: seminar papers|last=M. S.|first=Nagaraja Rao|publisher=Mythic Society|year=1983|isbn=|location=|pages=39–41|via=}}</ref> ಸುಮಾರು 820ರಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತರಾದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾರುಪೊನ್ನೇರನ ಮಗ ಪೊಳಲ್ಚೋರನಿಗೆ ಗಂಗರಾಜ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಗಳು, ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ತಂಗಿ, ಚಾಯಬ್ಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹವಾಯಿತು. 1ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಕೋಲಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸು. 830-ಸು. 875ರಲ್ಲಿ ಗಂಗನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನವೊಂದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 810ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿ ಬಾಣರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ, ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಇವುಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1ನೆಯ ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಹಿಂದೂಪುರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (853) ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾಗಿರುವ ನೊಳಂಬ ರಾಜ ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೊಳಂಬ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯ ಕಂಚಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತೆಂದು ಆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದ್ದೂ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಬದೂರಿನ ಬೆಳ್ದುಗೊಂಡೆಯ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದೂ ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 875-ಸು, 897). ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜ ತ್ರಿಭುವನವೀರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಈತ ಗಂಗವಂಶದ ಜಾಯಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಮಬ್ಬೆ ಗಂಗವಂಶದವಳು. ಗಂಗರುಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಣರು ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಗಂಗ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚೋಳದೊರೆ ಮಹೇಂದ್ರ ವಿಕ್ರಮರು ಇವನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಇದರಿಂದ ಇವನು ಬಾಣ ದೊರೆ ವಿದ್ಯಾಧರನನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಸೋಲಿಸಿದ; ಮಹಾಬಲಿಕುಲವಿಧ್ವಂಸಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪುಲಿನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇವನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಗಂಗರೊಂದಿಗೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಎಳಸಿದ. ರಾಜ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಇವನಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಲಕಾಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 40 ಕಿಮೀ. ದೂರದ ತಾಯಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನದಿಂದ ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗಂಗಮಂಡಲ 96000ದ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಮಗ ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದೆ. ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಹೇಂದ್ರಾಂತಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದೆನೆಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ ಬಳಿಯ ಹುಂಚದ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಅಯ್ಯಪದೇವ (ಸು. 897-ಸು. 934)ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ. ಇವನು ಗಾಮಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವನದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದ. ಕಲಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನದ ಅನಂತರ ಇವನು ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ನೊಳಂಬವಾಡಿ 3200ದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಇವನು ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ 1ನೆಯ ಅಮ್ಮಣರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದೂ 931ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 4ನೆಯ ಗೋವಿಂದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮಾಸವಾಡಿ ಮತ್ತು ಕೋಗಳಿಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎರೆಯಪ್ಪನ ಪರವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ ಬೀರ ಮಹೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ (2ನೆಯ ಭೀಮ) ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪದೇವ ಮಡಿದ. ಇವನ ಅನಂತರ ಮಗ ಅಣ್ಣಿಗ (ಸು. 932-940)ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅಣ್ಣಿಗನನ್ನು ಬೀರನೊಳಂಬ, ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗವಂಶದ ಪೊಲ್ಲಬ್ಬರಸಿ ಇವನ ತಾಯಿ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಅತ್ತಿಯಬ್ಬರಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಗಂಗರಿಗೂ ನಡುವೆ ವಿರಸ ಉಂಟಾಯಿತು. 3ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ವಿರುದ್ಧ ಕೊತ್ತಮಂಗಲ ಕದನದಲ್ಲಿ ಇವನು ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಕೃಷ್ಣ ಗಂಗವಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಿಗನೂ ಸೋತ. ಅನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಸಿದವನು ಅಣ್ಣಿಗನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ದಿಲೀಪ (ಸು. 940-ಸು. 968). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಇವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇವನಿಗೆ ಹಲವು ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಛಲದಂಕಕಾರ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 968-ಸು. 970). ಇವನ ಮಗ ನನ್ನಿ 2ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿರಲಾರನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವನು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. 2ನೆಯ ಮಾರಸಿಂಹನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಮಡಿದಿರಬೇಕು. ಈತನ ಪತ್ನಿ ಕದಂಬ ವಂಶದ ದೀವಾಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರಮಂಗಲ ಎಂಬ ಆಗ್ರಹಾರ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳೆಂದು ಕಂಬದೂರಿನ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ ತರುವಾಯ 2ನೆಯ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 977-ಸು. 981) ಆಳಿದ. ಗಂಗರಿಂದ ಸೋತ ನೊಳಂಬರು ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯ 2ನೆಯ ತೈಲವನ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನೊಳಂಬರು ನೊಳಂಬವಾಡಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮಹೇಂದ್ರನ ಅನಂತರ ಅವನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ಘಟೆಯಂಕಕಾರ (ಸು. 1010-ಸು. 1024) ಆಳಿದ. ಇವನು 3ನೆಯ ತೈಲಪನ ಮೊಮ್ಮಗಳೂ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ತಂಗಿಯೂ ಆದ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ನೊಳಂಬರು ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದರು. ಈಗಿನ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಂಗಭದ್ರಾ ತೀರದ ಕಂಪಿಲಿ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಇರಿವನೊಳಂಬನ ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ನೊಳಂಬ ಪಲ್ಲವ ಪೆಮ್ಮಾನಡಿ ಉದಯಾದಿತ್ಯ ದೇವ (ಸು. 1024-ಸು. 1037) ಆಳಿದ. ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನೊಳಂಬ ಉದಯಾದಿತ್ಯನ ಅನಂತರ ಅವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಇಮ್ಮಡಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 1037-1044). ಇವನ ತರುವಾಯ ಇವನ ತಮ್ಮ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (1044-1054). ಈತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪರವಾಗಿ ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ 1054ರಲ್ಲಿ ಮಡಿದ. ಮೂಲ ನೊಳಂಬ ರಾಜವಂಶ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ನೊಳಂಬರ ಮಹಾನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿಯ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚಾಳುಕ್ಯರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾಜ ಹಿರೇಗೌಡರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಕೈತಪ್ಪಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು ಏಳು ರಾಜಕುವರರು ಏಳು ನಾಡುಗಳನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು ಏಳುನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ ನಂತರ ಯಳನಾಡು ಎಂದು ಅಪ್ರಭಂಶವಾಗಿದೆ.ನೊಳಂಬ ಮಹಾನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ವಿಜಯ ನಗರದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರನ್ನು ಗುರುಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟ್ಟ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಅನಂತರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಇವರ ಕಲೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮೂಲತಃ ಪಲ್ಲವರಾದ ನೊಳಂಬರು ಈ ಎರಡೂ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡುರು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಹೊಯ್ಸಳ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳಷ್ಟು ಅಲಂಕೃತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವು ನೋಡಲು ಬಹಳ ರಮಣೀಯ. ಇವುಗಳ ರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯವೂ ರಮ್ಯತೆಯೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಮನಮೋಹಕ ನಿಲುವು. ಮುಗ್ಧಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯ ಮೇರುಕೃತಿಯೆಂದರೆ, ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ. ಸುಖಾಸೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳುಳ್ಳ ಶಿವ, ಆತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾದ ಉಮಾ ಇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ, ಇದೇ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಸೂರ್ಯ, ಪೃಷ್ಟಸ್ವಸ್ತಿಕ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜ, ಕಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲದೆ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೇಮಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತೃಕೆಯರ ಬಿಡಿ ಹಾಗೂ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಕಾಳಿ, ಆಲಿಂಗನ ಚಂದ್ರಶೇಖರಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೊಳಂಬರು ಕಾಲದ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀರೆನಿಸಿದರು. ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಳುಕುವ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಣವುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಿಲ್ಪಗಳುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಸಿರುಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರ. ನೊಳಂಬರ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ರಾಜೇಂದ್ರಚೋಳ ತನ್ನ ನೊಳಂಬವಾಡಿ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಾಳುಕ್ಯರ ನಂದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶೈವರಾದುದರಿಂದ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮೈಮಾಟ, ದೇಹಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಘಂಟಾಹಾರ, ಗೆಜ್ಜೆಹಾರ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿ, ಕುಚ್ಚು ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ವಾಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವಾದರೂ ಶಿಲ್ಪದ ಸಾಲಿಗೇ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ನೊಳಂಬರ ಕಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು. ಮೂಲತಃ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ ಚಾಳುಕ್ಯರವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ನೊಳಂಬರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಮಾಲೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳೂ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಿಂಹಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಸಿಂಹಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಬರುವ ಸಿಂಹಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿ ರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು ನೊಳಂಬರು ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಲ್ಲವರ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳೂ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಂತೆ ಚೋಳನ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಏಳು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವೈಯಾರ್‍ನ ಅಪ್ಪಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ವರಾಂಡದ ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೊಳಂಬವಾಡಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕಂಬಗಳು ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿ ಹೊಸತನವಾಗಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆಯೇ ಇವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈಗ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೇಮಾವತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಆವನಿ, ನಂದಿ ಮತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಅವನಿಯ ಲಕ್ಪ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ, ಭರತೇಶ್ವರ, ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದಿ, ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚತುರಸ್ರ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನವರಂಗವೂ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವೂ ಇರುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಚ್ಚು ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೋಡೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ಅರೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಇವರು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಂದಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಯಾವ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಮೂಲವಿಮಾನ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಶಿವನವಾದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದುಗಡೆ ನಂದಿಮಂಟಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನವರಂಗದ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವಿದ್ದು, ಇವು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ದ್ವಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಹಾರಗಳ, ಅರೆಗಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಯಮುನಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ತೊಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಪೋತವಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಾರದ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗದು. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೊಲೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದ ಚಿತ್ರಪಟ್ಟಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಸುತ್ತು ವರೆದ ಶಿವಪಾರ್ವತಿ ಅಥವಾ ನಟರಾಜ ಶಿಲರುತ್ತದೆ. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಆದ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ. ಸುಮಾರು 24ಮೀ. ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 13 ಮೀ. ಅಗಲವಾದ, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಗರ್ಭಗೃಹ, 4 ಕಂಬಗಳಿರುವ ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಮತ್ತು 16 ಕಂಬಗಳಿರುವ ನವರಂಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು-ಇವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮತ್ತು ನವರಂಗದ ದ್ವಾರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರುಸ್ತು ಮಾಡಲು ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವಿದ್ದು ಅದರೊಳಗೆ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ. ಇವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರಸ್ತಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಆವನಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಿತ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಇಲ್ಲಿಯ ಗೋಡೆಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣವಾದ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರ್‍ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಇವುಗಳ ಕರ್ತೃ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಪುರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತೆಂದು ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರು ದೇವಾಲಯದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಮೂಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯಗಳು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿವಿಧರೀತಿಯ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವುಳ್ಳ ಕಂಬಗಳು, ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರೊಡಗೂಡಿದ ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗುಡಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿರುವ ದೇವಾಲಯ ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೇ ದುರ್ಲಭ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕರಣಗಳುಳ್ಳ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ರಾಮಾಯಣದ ಉಬ್ಬುಸಾಲು ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಣ ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಮಲದ ದಳ ಬಿಡಿಸಿದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಅರೆಗೊಳವಿ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯ ಸುರುಳಿಯ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಕುಮುದದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಳ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಕಪೋತ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ಚೌಕಟ್ಟಾದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ ಇವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಚಾಳುಕ್ಯ-ಪಲ್ಲವ ಶೈಲಿಯ ಉಚಿತ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಶಾಸನಗಳು: ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳು ಸು. 800-1100ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವರ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ. ಸಂಸ್ಕøತ ಕನ್ನಡ ಬೆರೆಕೆ ಇರುವ ಶಾಸನಗಳೂ ವಿರಳವಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಾವು ಪಲ್ಲವ ವಂಶಜರೆಂದು ನೊಳಂಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಇವರ ಶಾಸನವಾವುದೂ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿರದಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ತಳಪಾದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೂಟಶಾಸನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರ ಯಾವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನವೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಕಲೆಹಾಕಿದರೆ ಸುಮಾರು 200 ಆಗಬಹುದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯವು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು, ಉಳಿದವು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೋ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನೋ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡುವ ಶಾಸನಗಳು ಬೆರಳೆವಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಶಕವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ಸ್ತಂಭಶಾಸನ. ಇದು ನೊಳಂಬರ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಗಳೆಂದರೆ ಕಂಬದೂರು, ಕರ್ಷನಪಲ್ಲಿ, ನೆಲಪಲ್ಲಿ, ಆವನಿ, ಬರಗೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುವಲ್ಲದೆ ಇವರ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ನೊಳಂಬರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರಿನ ವೀರಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು. ಮೊದಲನೆಯ ತುಂಬೇಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ ದೇವನಿಗೂ ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯವೀರ ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನಡೆದ ಘೋರ ಕದನದ ಇಡೀ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಜ, ಅಶ್ವ, ಪದಾತಿ ದಳಗಳ ಹಣಾಹಣಿ ಯುದ್ದದ ದೃಶ್ಯ, ಪೆಟ್ಟುತಿಂದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಸೈನಿಕರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಕಲ ಸಮರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಇಡೀ ಯುದ್ಧವೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ಗಜಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎದುರು ಬದುರಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವೀರರು, ಆನೆಗಳ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತ್ರಾಲಂಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಹಳ ನವಿರಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳು ನಾಟಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವೀರರ ದೇಹಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಘೋರ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶಿಲ್ಪ ಬಿಜ್ಜಯ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನೊಳಂಬ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] aqnv8zwx2o8dm4uz9rw7nysmzdvr48k 1434957 1434922 2026-10-30T05:19:44Z ~2026-57841-15 102811 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1434957 wikitext text/x-wiki '''ನೊಳಂಬ''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಈಗಿನ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಸಿ, ಈಗಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, [[ತುಮಕೂರು]], [[ಕೋಲಾರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ನೆರೆಯ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ]], [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಧರ್ಮಪುರಿ‍‍‍‍‍‍‍‍ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧರ್ಮಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ '''''ನೊಳಂಬವಾಡಿ 32000 ಪ್ರಾಂತ್ಯ'''''ದ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ಮನೆತನ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=yhXRDSgBuL0C&dq=velvikudi+kannada&q=nolamba#v=snippet&q=nolamba&f=false|title=History of Kannada Language|last=R|first=Narasimhacharya|publisher=Asian Educational Services|year=1942|isbn=9788120605596|location=|pages=49|via=}}</ref> ತಲಕಾಡಿನ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರೂ ಕಲ್ಯಾಣ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರೂ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಕದಂಬ, ಗಂಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಬಾಣರು, ವೈದುಂಬರು, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರು ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ನಂದಿಯ ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ಪೆಂಜೀರು ಅಥವಾ ಹೆಂಜೇರು.ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೇಮಾವತಿಯೇ ಇತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮನ್ನು ಪಲ್ಲವ ( ಕಾಂಚಿಯ ಗೊಲ್ಲರ ಕುಲಜ ) ನಿಕುಂಭ ( Croton polyandrum ) ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ನೊಳಂಬ ಎಂಬುದು “ಗಂಡಾರಾದಿತ್ಯನ ತಾಳಲೇ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ” ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು. ಅದರಂತೆ, “... ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ನಿಗುಂಬರ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಅರಳಿಸುವ ಸೂರ್ಯ, ಚಿನ್ನದ ಮೀನು ಮತ್ತು ಪ್ರಭು ಸರ್ಪದ ಧ್ವಜದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಔಚಿತ್ಯದ ಸಾಗರವಾದ, (ಮತ್ತು) ದೇವಿಯ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ವರವನ್ನು ಪಡೆದ ತನ್ನ ಸಾಮಂತ ನೊಳಂಬನಿಗೆ”. ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಪಲ್ಲವರು ಮೂಲತಃ ಕರ್ಣಾಟಾಂದ್ರ ಸೀಮೆಯವರು, ಶಾತವಾಹನರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ವೆಂಗಿಮಂಡಳದ ಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದದವರು. ಯಾವಾಗ ಪಲ್ಲವರು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಂದ ಸೋಲುಂಡು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೋ ಆಗ ವೆಂಗಿಮಂಡಳ ಹಾಗು ಇಂದಿನ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಭೂಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೆಲ ಸಾಮಂತರು ಕಾಳಾಮುಖ ಯತಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಪುನಃ ರಾಜ್ಯಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಆ ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದವರೇ ನೊಳಂಬರು. ನೊಳಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ,ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ, ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ವೀರ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶಿವಭಕ್ತರು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲಕರು. ಪ್ರಜಾ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸಾಯ‌ವನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದರು ಹಾಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.ನೊಳಂಬರ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೃಷಿಕರಾದ ನೊಳಂಬ ರೈತರೇ ನೊೞಂಬರು(ನೊಳಂಬರು).ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಕೃಷಿಕರು ಎಂದು ಹಲವೆಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಈಶ್ವರ ವಂಶಜನಾದ ಕಂಚೀಪತಿ ಎಂದು ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿರುವ ತ್ರಿಣಯನ ಪಲ್ಲವ ಎಂಬುವನು ನೊಳಂಬರ ಮೂಲಪುರುಷ. ಇವನ ವಂಶದಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಮಂಗಳ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜ (ಸು. 730-ಸು. 775). ಹೇಮಾವತಿ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಇವನು ಕಿರಾತ ನೃಪತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ; ಕರ್ಣಾಟರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನೀತ. ಇವನ ಅನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವನು ಇವನ ಮಗ ಸಿಂಹಪೋತ (ಸು. 775-ಸು. 805). ಕಲಿ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಮಗನೂ ಶಿವಮಾರನ ಸಹೋದರನೂ ಆದ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋದ. ಶ್ರೀಪುರಷನ ಅನಂತರ ಗಂಗ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಶಿವಮಾರನ ಪರವಾಗಿ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋಗಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಶಿವಮಾರನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಧ್ರುವ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ನೊಳಂಬರು ಗಂಗರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಸಿಂಹಪೋತನ ಮಗ ಚಾರುಪೊನ್ನೇರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪಲ್ಲವಾಧಿರಾಜ (ಸು. 805-ಸು. 830). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಗೋವಿಂದನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಇವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುವು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=C9W1AAAAIAAJ&q=Nolamba&dq=Nolamba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV-7C_l5TPAhVN4WMKHSyWBiQQ6AEINjAE|title=The Chālukyas of Kalyāṇ̄a: seminar papers|last=M. S.|first=Nagaraja Rao|publisher=Mythic Society|year=1983|isbn=|location=|pages=39–41|via=}}</ref> ಸುಮಾರು 820ರಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತರಾದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾರುಪೊನ್ನೇರನ ಮಗ ಪೊಳಲ್ಚೋರನಿಗೆ ಗಂಗರಾಜ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಗಳು, ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ತಂಗಿ, ಚಾಯಬ್ಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹವಾಯಿತು. 1ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಕೋಲಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸು. 830-ಸು. 875ರಲ್ಲಿ ಗಂಗನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನವೊಂದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 810ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿ ಬಾಣರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ, ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಇವುಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1ನೆಯ ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಹಿಂದೂಪುರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (853) ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾಗಿರುವ ನೊಳಂಬ ರಾಜ ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೊಳಂಬ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯ ಕಂಚಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತೆಂದು ಆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದ್ದೂ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಬದೂರಿನ ಬೆಳ್ದುಗೊಂಡೆಯ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದೂ ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 875-ಸು, 897). ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜ ತ್ರಿಭುವನವೀರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಈತ ಗಂಗವಂಶದ ಜಾಯಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಮಬ್ಬೆ ಗಂಗವಂಶದವಳು. ಗಂಗರುಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಣರು ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಗಂಗ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚೋಳದೊರೆ ಮಹೇಂದ್ರ ವಿಕ್ರಮರು ಇವನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಇದರಿಂದ ಇವನು ಬಾಣ ದೊರೆ ವಿದ್ಯಾಧರನನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಸೋಲಿಸಿದ; ಮಹಾಬಲಿಕುಲವಿಧ್ವಂಸಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪುಲಿನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇವನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಗಂಗರೊಂದಿಗೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಎಳಸಿದ. ರಾಜ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಇವನಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಲಕಾಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 40 ಕಿಮೀ. ದೂರದ ತಾಯಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನದಿಂದ ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗಂಗಮಂಡಲ 96000ದ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಮಗ ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದೆ. ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಹೇಂದ್ರಾಂತಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದೆನೆಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ ಬಳಿಯ ಹುಂಚದ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಅಯ್ಯಪದೇವ (ಸು. 897-ಸು. 934)ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ. ಇವನು ಗಾಮಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವನದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದ. ಕಲಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನದ ಅನಂತರ ಇವನು ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ನೊಳಂಬವಾಡಿ 3200ದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಇವನು ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ 1ನೆಯ ಅಮ್ಮಣರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದೂ 931ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 4ನೆಯ ಗೋವಿಂದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮಾಸವಾಡಿ ಮತ್ತು ಕೋಗಳಿಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎರೆಯಪ್ಪನ ಪರವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ ಬೀರ ಮಹೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ (2ನೆಯ ಭೀಮ) ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪದೇವ ಮಡಿದ. ಇವನ ಅನಂತರ ಮಗ ಅಣ್ಣಿಗ (ಸು. 932-940)ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅಣ್ಣಿಗನನ್ನು ಬೀರನೊಳಂಬ, ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗವಂಶದ ಪೊಲ್ಲಬ್ಬರಸಿ ಇವನ ತಾಯಿ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಅತ್ತಿಯಬ್ಬರಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಗಂಗರಿಗೂ ನಡುವೆ ವಿರಸ ಉಂಟಾಯಿತು. 3ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ವಿರುದ್ಧ ಕೊತ್ತಮಂಗಲ ಕದನದಲ್ಲಿ ಇವನು ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಕೃಷ್ಣ ಗಂಗವಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಿಗನೂ ಸೋತ. ಅನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಸಿದವನು ಅಣ್ಣಿಗನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ದಿಲೀಪ (ಸು. 940-ಸು. 968). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಇವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇವನಿಗೆ ಹಲವು ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಛಲದಂಕಕಾರ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 968-ಸು. 970). ಇವನ ಮಗ ನನ್ನಿ 2ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿರಲಾರನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವನು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. 2ನೆಯ ಮಾರಸಿಂಹನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಮಡಿದಿರಬೇಕು. ಈತನ ಪತ್ನಿ ಕದಂಬ ವಂಶದ ದೀವಾಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರಮಂಗಲ ಎಂಬ ಆಗ್ರಹಾರ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳೆಂದು ಕಂಬದೂರಿನ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ ತರುವಾಯ 2ನೆಯ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 977-ಸು. 981) ಆಳಿದ. ಗಂಗರಿಂದ ಸೋತ ನೊಳಂಬರು ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯ 2ನೆಯ ತೈಲವನ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನೊಳಂಬರು ನೊಳಂಬವಾಡಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮಹೇಂದ್ರನ ಅನಂತರ ಅವನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ಘಟೆಯಂಕಕಾರ (ಸು. 1010-ಸು. 1024) ಆಳಿದ. ಇವನು 3ನೆಯ ತೈಲಪನ ಮೊಮ್ಮಗಳೂ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ತಂಗಿಯೂ ಆದ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ನೊಳಂಬರು ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದರು. ಈಗಿನ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಂಗಭದ್ರಾ ತೀರದ ಕಂಪಿಲಿ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಇರಿವನೊಳಂಬನ ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ನೊಳಂಬ ಪಲ್ಲವ ಪೆಮ್ಮಾನಡಿ ಉದಯಾದಿತ್ಯ ದೇವ (ಸು. 1024-ಸು. 1037) ಆಳಿದ. ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನೊಳಂಬ ಉದಯಾದಿತ್ಯನ ಅನಂತರ ಅವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಇಮ್ಮಡಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 1037-1044). ಇವನ ತರುವಾಯ ಇವನ ತಮ್ಮ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (1044-1054). ಈತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪರವಾಗಿ ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ 1054ರಲ್ಲಿ ಮಡಿದ. ಮೂಲ ನೊಳಂಬ ರಾಜವಂಶ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ನೊಳಂಬರ ಮಹಾನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿಯ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚಾಳುಕ್ಯರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾಜ ಹಿರೇಗೌಡರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಕೈತಪ್ಪಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು ಏಳು ರಾಜಕುವರರು ಏಳು ನಾಡುಗಳನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು ಏಳುನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ ನಂತರ ಯಳನಾಡು ಎಂದು ಅಪ್ರಭಂಶವಾಗಿದೆ.ನೊಳಂಬ ಮಹಾನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ವಿಜಯ ನಗರದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರನ್ನು ಗುರುಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟ್ಟ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಅನಂತರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಇವರ ಕಲೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮೂಲತಃ ಪಲ್ಲವರಾದ ನೊಳಂಬರು ಈ ಎರಡೂ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡುರು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಹೊಯ್ಸಳ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳಷ್ಟು ಅಲಂಕೃತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವು ನೋಡಲು ಬಹಳ ರಮಣೀಯ. ಇವುಗಳ ರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯವೂ ರಮ್ಯತೆಯೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಮನಮೋಹಕ ನಿಲುವು. ಮುಗ್ಧಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯ ಮೇರುಕೃತಿಯೆಂದರೆ, ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ. ಸುಖಾಸೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳುಳ್ಳ ಶಿವ, ಆತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾದ ಉಮಾ ಇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ, ಇದೇ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಸೂರ್ಯ, ಪೃಷ್ಟಸ್ವಸ್ತಿಕ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜ, ಕಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲದೆ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೇಮಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತೃಕೆಯರ ಬಿಡಿ ಹಾಗೂ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಕಾಳಿ, ಆಲಿಂಗನ ಚಂದ್ರಶೇಖರಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೊಳಂಬರು ಕಾಲದ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀರೆನಿಸಿದರು. ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಳುಕುವ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಣವುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಿಲ್ಪಗಳುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಸಿರುಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರ. ನೊಳಂಬರ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ರಾಜೇಂದ್ರಚೋಳ ತನ್ನ ನೊಳಂಬವಾಡಿ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಾಳುಕ್ಯರ ನಂದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶೈವರಾದುದರಿಂದ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮೈಮಾಟ, ದೇಹಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಘಂಟಾಹಾರ, ಗೆಜ್ಜೆಹಾರ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿ, ಕುಚ್ಚು ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ವಾಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವಾದರೂ ಶಿಲ್ಪದ ಸಾಲಿಗೇ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ನೊಳಂಬರ ಕಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು. ಮೂಲತಃ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ ಚಾಳುಕ್ಯರವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ನೊಳಂಬರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಮಾಲೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳೂ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಿಂಹಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಸಿಂಹಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಬರುವ ಸಿಂಹಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿ ರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು ನೊಳಂಬರು ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಲ್ಲವರ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳೂ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಂತೆ ಚೋಳನ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಏಳು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವೈಯಾರ್‍ನ ಅಪ್ಪಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ವರಾಂಡದ ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೊಳಂಬವಾಡಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕಂಬಗಳು ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿ ಹೊಸತನವಾಗಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆಯೇ ಇವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈಗ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೇಮಾವತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಆವನಿ, ನಂದಿ ಮತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಅವನಿಯ ಲಕ್ಪ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ, ಭರತೇಶ್ವರ, ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದಿ, ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚತುರಸ್ರ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನವರಂಗವೂ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವೂ ಇರುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಚ್ಚು ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೋಡೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ಅರೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಇವರು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಂದಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಯಾವ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಮೂಲವಿಮಾನ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಶಿವನವಾದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದುಗಡೆ ನಂದಿಮಂಟಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನವರಂಗದ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವಿದ್ದು, ಇವು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ದ್ವಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಹಾರಗಳ, ಅರೆಗಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಯಮುನಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ತೊಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಪೋತವಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಾರದ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗದು. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೊಲೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದ ಚಿತ್ರಪಟ್ಟಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಸುತ್ತು ವರೆದ ಶಿವಪಾರ್ವತಿ ಅಥವಾ ನಟರಾಜ ಶಿಲರುತ್ತದೆ. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಆದ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ. ಸುಮಾರು 24ಮೀ. ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 13 ಮೀ. ಅಗಲವಾದ, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಗರ್ಭಗೃಹ, 4 ಕಂಬಗಳಿರುವ ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಮತ್ತು 16 ಕಂಬಗಳಿರುವ ನವರಂಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು-ಇವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮತ್ತು ನವರಂಗದ ದ್ವಾರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರುಸ್ತು ಮಾಡಲು ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವಿದ್ದು ಅದರೊಳಗೆ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ. ಇವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರಸ್ತಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಆವನಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಿತ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಇಲ್ಲಿಯ ಗೋಡೆಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣವಾದ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರ್‍ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಇವುಗಳ ಕರ್ತೃ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಪುರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತೆಂದು ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರು ದೇವಾಲಯದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಮೂಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯಗಳು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿವಿಧರೀತಿಯ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವುಳ್ಳ ಕಂಬಗಳು, ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರೊಡಗೂಡಿದ ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗುಡಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿರುವ ದೇವಾಲಯ ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೇ ದುರ್ಲಭ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕರಣಗಳುಳ್ಳ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ರಾಮಾಯಣದ ಉಬ್ಬುಸಾಲು ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಣ ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಮಲದ ದಳ ಬಿಡಿಸಿದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಅರೆಗೊಳವಿ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯ ಸುರುಳಿಯ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಕುಮುದದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಳ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಕಪೋತ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ಚೌಕಟ್ಟಾದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ ಇವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಚಾಳುಕ್ಯ-ಪಲ್ಲವ ಶೈಲಿಯ ಉಚಿತ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಶಾಸನಗಳು: ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳು ಸು. 800-1100ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವರ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ. ಸಂಸ್ಕøತ ಕನ್ನಡ ಬೆರೆಕೆ ಇರುವ ಶಾಸನಗಳೂ ವಿರಳವಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಾವು ಪಲ್ಲವ ವಂಶಜರೆಂದು ನೊಳಂಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಇವರ ಶಾಸನವಾವುದೂ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿರದಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ತಳಪಾದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೂಟಶಾಸನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರ ಯಾವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನವೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಕಲೆಹಾಕಿದರೆ ಸುಮಾರು 200 ಆಗಬಹುದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯವು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು, ಉಳಿದವು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೋ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನೋ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡುವ ಶಾಸನಗಳು ಬೆರಳೆವಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಶಕವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ಸ್ತಂಭಶಾಸನ. ಇದು ನೊಳಂಬರ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಗಳೆಂದರೆ ಕಂಬದೂರು, ಕರ್ಷನಪಲ್ಲಿ, ನೆಲಪಲ್ಲಿ, ಆವನಿ, ಬರಗೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುವಲ್ಲದೆ ಇವರ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ನೊಳಂಬರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರಿನ ವೀರಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು. ಮೊದಲನೆಯ ತುಂಬೇಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ ದೇವನಿಗೂ ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯವೀರ ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನಡೆದ ಘೋರ ಕದನದ ಇಡೀ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಜ, ಅಶ್ವ, ಪದಾತಿ ದಳಗಳ ಹಣಾಹಣಿ ಯುದ್ದದ ದೃಶ್ಯ, ಪೆಟ್ಟುತಿಂದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಸೈನಿಕರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಕಲ ಸಮರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಇಡೀ ಯುದ್ಧವೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ಗಜಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎದುರು ಬದುರಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವೀರರು, ಆನೆಗಳ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತ್ರಾಲಂಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಹಳ ನವಿರಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳು ನಾಟಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವೀರರ ದೇಹಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಘೋರ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶಿಲ್ಪ ಬಿಜ್ಜಯ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನೊಳಂಬ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] kj27oiihzkfzksovvtad2hy1x0hl8gb 1434958 1434957 2026-10-30T05:21:49Z ~2026-57841-15 102811 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1434958 wikitext text/x-wiki '''ನೊಳಂಬ''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಈಗಿನ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಸಿ, ಈಗಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, [[ತುಮಕೂರು]], [[ಕೋಲಾರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ನೆರೆಯ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ]], [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಧರ್ಮಪುರಿ‍‍‍‍‍‍‍‍ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧರ್ಮಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ '''''ನೊಳಂಬವಾಡಿ 32000 ಪ್ರಾಂತ್ಯ'''''ದ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ಮನೆತನ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=yhXRDSgBuL0C&dq=velvikudi+kannada&q=nolamba#v=snippet&q=nolamba&f=false|title=History of Kannada Language|last=R|first=Narasimhacharya|publisher=Asian Educational Services|year=1942|isbn=9788120605596|location=|pages=49|via=}}</ref> ತಲಕಾಡಿನ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರೂ ಕಲ್ಯಾಣ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರೂ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಕದಂಬ, ಗಂಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಬಾಣರು, ವೈದುಂಬರು, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರು ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ನಂದಿಯ ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ಪೆಂಜೀರು ಅಥವಾ ಹೆಂಜೇರು.ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೇಮಾವತಿಯೇ ಇತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮನ್ನು ಪಲ್ಲವ ( ಕಾಂಚಿಯ ಗೊಲ್ಲರ ಕುಲಜ ) ನಿಕುಂಭ ( Croton polyandrum ) ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ನೊಳಂಬ ಎಂಬುದು “ಗಂಡಾರಾದಿತ್ಯನ ತಾಳಲೇ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ” ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು. ಅದರಂತೆ, “... ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ನಿಗುಂಬರ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಅರಳಿಸುವ ಸೂರ್ಯ, ಚಿನ್ನದ ಮೀನು ಮತ್ತು ಪ್ರಭು ಸರ್ಪದ ಧ್ವಜದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಔಚಿತ್ಯದ ಸಾಗರವಾದ, (ಮತ್ತು) ದೇವಿಯ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ವರವನ್ನು ಪಡೆದ ತನ್ನ ಸಾಮಂತ ನೊಳಂಬನಿಗೆ” ಎಂದು ಉಲ್ಲಖಿತ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಪಲ್ಲವರು ಮೂಲತಃ ಕರ್ಣಾಟಾಂದ್ರ ಸೀಮೆಯವರು, ಶಾತವಾಹನರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ವೆಂಗಿಮಂಡಳದ ಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದದವರು. ಯಾವಾಗ ಪಲ್ಲವರು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಂದ ಸೋಲುಂಡು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೋ ಆಗ ವೆಂಗಿಮಂಡಳ ಹಾಗು ಇಂದಿನ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಭೂಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೆಲ ಸಾಮಂತರು ಕಾಳಾಮುಖ ಯತಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಪುನಃ ರಾಜ್ಯಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಆ ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದವರೇ ನೊಳಂಬರು. ನೊಳಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ,ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ, ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ವೀರ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶಿವಭಕ್ತರು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲಕರು. ಪ್ರಜಾ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸಾಯ‌ವನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದರು ಹಾಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.ನೊಳಂಬರ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೃಷಿಕರಾದ ನೊಳಂಬ ರೈತರೇ ನೊೞಂಬರು(ನೊಳಂಬರು).ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಕೃಷಿಕರು ಎಂದು ಹಲವೆಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಈಶ್ವರ ವಂಶಜನಾದ ಕಂಚೀಪತಿ ಎಂದು ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿರುವ ತ್ರಿಣಯನ ಪಲ್ಲವ ಎಂಬುವನು ನೊಳಂಬರ ಮೂಲಪುರುಷ. ಇವನ ವಂಶದಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಮಂಗಳ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜ (ಸು. 730-ಸು. 775). ಹೇಮಾವತಿ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಇವನು ಕಿರಾತ ನೃಪತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ; ಕರ್ಣಾಟರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನೀತ. ಇವನ ಅನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವನು ಇವನ ಮಗ ಸಿಂಹಪೋತ (ಸು. 775-ಸು. 805). ಕಲಿ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಮಗನೂ ಶಿವಮಾರನ ಸಹೋದರನೂ ಆದ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋದ. ಶ್ರೀಪುರಷನ ಅನಂತರ ಗಂಗ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಶಿವಮಾರನ ಪರವಾಗಿ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋಗಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಶಿವಮಾರನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಧ್ರುವ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ನೊಳಂಬರು ಗಂಗರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಸಿಂಹಪೋತನ ಮಗ ಚಾರುಪೊನ್ನೇರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪಲ್ಲವಾಧಿರಾಜ (ಸು. 805-ಸು. 830). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಗೋವಿಂದನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಇವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುವು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=C9W1AAAAIAAJ&q=Nolamba&dq=Nolamba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV-7C_l5TPAhVN4WMKHSyWBiQQ6AEINjAE|title=The Chālukyas of Kalyāṇ̄a: seminar papers|last=M. S.|first=Nagaraja Rao|publisher=Mythic Society|year=1983|isbn=|location=|pages=39–41|via=}}</ref> ಸುಮಾರು 820ರಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತರಾದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾರುಪೊನ್ನೇರನ ಮಗ ಪೊಳಲ್ಚೋರನಿಗೆ ಗಂಗರಾಜ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಗಳು, ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ತಂಗಿ, ಚಾಯಬ್ಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹವಾಯಿತು. 1ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಕೋಲಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸು. 830-ಸು. 875ರಲ್ಲಿ ಗಂಗನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನವೊಂದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 810ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿ ಬಾಣರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ, ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಇವುಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1ನೆಯ ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಹಿಂದೂಪುರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (853) ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾಗಿರುವ ನೊಳಂಬ ರಾಜ ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೊಳಂಬ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯ ಕಂಚಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತೆಂದು ಆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದ್ದೂ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಬದೂರಿನ ಬೆಳ್ದುಗೊಂಡೆಯ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದೂ ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 875-ಸು, 897). ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜ ತ್ರಿಭುವನವೀರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಈತ ಗಂಗವಂಶದ ಜಾಯಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಮಬ್ಬೆ ಗಂಗವಂಶದವಳು. ಗಂಗರುಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಣರು ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಗಂಗ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚೋಳದೊರೆ ಮಹೇಂದ್ರ ವಿಕ್ರಮರು ಇವನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಇದರಿಂದ ಇವನು ಬಾಣ ದೊರೆ ವಿದ್ಯಾಧರನನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಸೋಲಿಸಿದ; ಮಹಾಬಲಿಕುಲವಿಧ್ವಂಸಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪುಲಿನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇವನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಗಂಗರೊಂದಿಗೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಎಳಸಿದ. ರಾಜ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಇವನಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಲಕಾಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 40 ಕಿಮೀ. ದೂರದ ತಾಯಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನದಿಂದ ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗಂಗಮಂಡಲ 96000ದ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಮಗ ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದೆ. ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಹೇಂದ್ರಾಂತಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದೆನೆಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ ಬಳಿಯ ಹುಂಚದ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಅಯ್ಯಪದೇವ (ಸು. 897-ಸು. 934)ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ. ಇವನು ಗಾಮಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವನದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದ. ಕಲಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನದ ಅನಂತರ ಇವನು ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ನೊಳಂಬವಾಡಿ 3200ದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಇವನು ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ 1ನೆಯ ಅಮ್ಮಣರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದೂ 931ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 4ನೆಯ ಗೋವಿಂದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮಾಸವಾಡಿ ಮತ್ತು ಕೋಗಳಿಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎರೆಯಪ್ಪನ ಪರವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ ಬೀರ ಮಹೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ (2ನೆಯ ಭೀಮ) ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪದೇವ ಮಡಿದ. ಇವನ ಅನಂತರ ಮಗ ಅಣ್ಣಿಗ (ಸು. 932-940)ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅಣ್ಣಿಗನನ್ನು ಬೀರನೊಳಂಬ, ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗವಂಶದ ಪೊಲ್ಲಬ್ಬರಸಿ ಇವನ ತಾಯಿ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಅತ್ತಿಯಬ್ಬರಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಗಂಗರಿಗೂ ನಡುವೆ ವಿರಸ ಉಂಟಾಯಿತು. 3ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ವಿರುದ್ಧ ಕೊತ್ತಮಂಗಲ ಕದನದಲ್ಲಿ ಇವನು ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಕೃಷ್ಣ ಗಂಗವಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಿಗನೂ ಸೋತ. ಅನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಸಿದವನು ಅಣ್ಣಿಗನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ದಿಲೀಪ (ಸು. 940-ಸು. 968). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಇವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇವನಿಗೆ ಹಲವು ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಛಲದಂಕಕಾರ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 968-ಸು. 970). ಇವನ ಮಗ ನನ್ನಿ 2ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿರಲಾರನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವನು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. 2ನೆಯ ಮಾರಸಿಂಹನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಮಡಿದಿರಬೇಕು. ಈತನ ಪತ್ನಿ ಕದಂಬ ವಂಶದ ದೀವಾಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರಮಂಗಲ ಎಂಬ ಆಗ್ರಹಾರ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳೆಂದು ಕಂಬದೂರಿನ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ ತರುವಾಯ 2ನೆಯ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 977-ಸು. 981) ಆಳಿದ. ಗಂಗರಿಂದ ಸೋತ ನೊಳಂಬರು ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯ 2ನೆಯ ತೈಲವನ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನೊಳಂಬರು ನೊಳಂಬವಾಡಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮಹೇಂದ್ರನ ಅನಂತರ ಅವನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ಘಟೆಯಂಕಕಾರ (ಸು. 1010-ಸು. 1024) ಆಳಿದ. ಇವನು 3ನೆಯ ತೈಲಪನ ಮೊಮ್ಮಗಳೂ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ತಂಗಿಯೂ ಆದ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ನೊಳಂಬರು ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದರು. ಈಗಿನ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಂಗಭದ್ರಾ ತೀರದ ಕಂಪಿಲಿ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಇರಿವನೊಳಂಬನ ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ನೊಳಂಬ ಪಲ್ಲವ ಪೆಮ್ಮಾನಡಿ ಉದಯಾದಿತ್ಯ ದೇವ (ಸು. 1024-ಸು. 1037) ಆಳಿದ. ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನೊಳಂಬ ಉದಯಾದಿತ್ಯನ ಅನಂತರ ಅವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಇಮ್ಮಡಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 1037-1044). ಇವನ ತರುವಾಯ ಇವನ ತಮ್ಮ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (1044-1054). ಈತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪರವಾಗಿ ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ 1054ರಲ್ಲಿ ಮಡಿದ. ಮೂಲ ನೊಳಂಬ ರಾಜವಂಶ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ನೊಳಂಬರ ಮಹಾನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿಯ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚಾಳುಕ್ಯರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾಜ ಹಿರೇಗೌಡರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಕೈತಪ್ಪಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು ಏಳು ರಾಜಕುವರರು ಏಳು ನಾಡುಗಳನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು ಏಳುನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ ನಂತರ ಯಳನಾಡು ಎಂದು ಅಪ್ರಭಂಶವಾಗಿದೆ.ನೊಳಂಬ ಮಹಾನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ವಿಜಯ ನಗರದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರನ್ನು ಗುರುಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟ್ಟ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಅನಂತರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಇವರ ಕಲೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮೂಲತಃ ಪಲ್ಲವರಾದ ನೊಳಂಬರು ಈ ಎರಡೂ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡುರು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಹೊಯ್ಸಳ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳಷ್ಟು ಅಲಂಕೃತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವು ನೋಡಲು ಬಹಳ ರಮಣೀಯ. ಇವುಗಳ ರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯವೂ ರಮ್ಯತೆಯೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಮನಮೋಹಕ ನಿಲುವು. ಮುಗ್ಧಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯ ಮೇರುಕೃತಿಯೆಂದರೆ, ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ. ಸುಖಾಸೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳುಳ್ಳ ಶಿವ, ಆತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾದ ಉಮಾ ಇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ, ಇದೇ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಸೂರ್ಯ, ಪೃಷ್ಟಸ್ವಸ್ತಿಕ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜ, ಕಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲದೆ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೇಮಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತೃಕೆಯರ ಬಿಡಿ ಹಾಗೂ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಕಾಳಿ, ಆಲಿಂಗನ ಚಂದ್ರಶೇಖರಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೊಳಂಬರು ಕಾಲದ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀರೆನಿಸಿದರು. ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಳುಕುವ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಣವುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಿಲ್ಪಗಳುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಸಿರುಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರ. ನೊಳಂಬರ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ರಾಜೇಂದ್ರಚೋಳ ತನ್ನ ನೊಳಂಬವಾಡಿ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಾಳುಕ್ಯರ ನಂದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶೈವರಾದುದರಿಂದ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮೈಮಾಟ, ದೇಹಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಘಂಟಾಹಾರ, ಗೆಜ್ಜೆಹಾರ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿ, ಕುಚ್ಚು ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ವಾಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವಾದರೂ ಶಿಲ್ಪದ ಸಾಲಿಗೇ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ನೊಳಂಬರ ಕಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು. ಮೂಲತಃ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ ಚಾಳುಕ್ಯರವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ನೊಳಂಬರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಮಾಲೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳೂ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಿಂಹಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಸಿಂಹಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಬರುವ ಸಿಂಹಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿ ರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು ನೊಳಂಬರು ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಲ್ಲವರ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳೂ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಂತೆ ಚೋಳನ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಏಳು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವೈಯಾರ್‍ನ ಅಪ್ಪಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ವರಾಂಡದ ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೊಳಂಬವಾಡಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕಂಬಗಳು ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿ ಹೊಸತನವಾಗಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆಯೇ ಇವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈಗ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೇಮಾವತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಆವನಿ, ನಂದಿ ಮತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಅವನಿಯ ಲಕ್ಪ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ, ಭರತೇಶ್ವರ, ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದಿ, ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚತುರಸ್ರ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನವರಂಗವೂ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವೂ ಇರುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಚ್ಚು ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೋಡೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ಅರೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಇವರು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಂದಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಯಾವ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಮೂಲವಿಮಾನ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಶಿವನವಾದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದುಗಡೆ ನಂದಿಮಂಟಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನವರಂಗದ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವಿದ್ದು, ಇವು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ದ್ವಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಹಾರಗಳ, ಅರೆಗಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಯಮುನಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ತೊಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಪೋತವಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಾರದ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗದು. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೊಲೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದ ಚಿತ್ರಪಟ್ಟಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಸುತ್ತು ವರೆದ ಶಿವಪಾರ್ವತಿ ಅಥವಾ ನಟರಾಜ ಶಿಲರುತ್ತದೆ. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಆದ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ. ಸುಮಾರು 24ಮೀ. ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 13 ಮೀ. ಅಗಲವಾದ, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಗರ್ಭಗೃಹ, 4 ಕಂಬಗಳಿರುವ ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಮತ್ತು 16 ಕಂಬಗಳಿರುವ ನವರಂಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು-ಇವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮತ್ತು ನವರಂಗದ ದ್ವಾರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರುಸ್ತು ಮಾಡಲು ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವಿದ್ದು ಅದರೊಳಗೆ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ. ಇವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರಸ್ತಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಆವನಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಿತ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಇಲ್ಲಿಯ ಗೋಡೆಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣವಾದ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರ್‍ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಇವುಗಳ ಕರ್ತೃ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಪುರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತೆಂದು ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರು ದೇವಾಲಯದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಮೂಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯಗಳು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿವಿಧರೀತಿಯ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವುಳ್ಳ ಕಂಬಗಳು, ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರೊಡಗೂಡಿದ ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗುಡಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿರುವ ದೇವಾಲಯ ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೇ ದುರ್ಲಭ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕರಣಗಳುಳ್ಳ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ರಾಮಾಯಣದ ಉಬ್ಬುಸಾಲು ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಣ ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಮಲದ ದಳ ಬಿಡಿಸಿದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಅರೆಗೊಳವಿ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯ ಸುರುಳಿಯ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಕುಮುದದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಳ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಕಪೋತ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ಚೌಕಟ್ಟಾದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ ಇವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಚಾಳುಕ್ಯ-ಪಲ್ಲವ ಶೈಲಿಯ ಉಚಿತ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಶಾಸನಗಳು: ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳು ಸು. 800-1100ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವರ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ. ಸಂಸ್ಕøತ ಕನ್ನಡ ಬೆರೆಕೆ ಇರುವ ಶಾಸನಗಳೂ ವಿರಳವಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಾವು ಪಲ್ಲವ ವಂಶಜರೆಂದು ನೊಳಂಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಇವರ ಶಾಸನವಾವುದೂ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿರದಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ತಳಪಾದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೂಟಶಾಸನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರ ಯಾವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನವೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಕಲೆಹಾಕಿದರೆ ಸುಮಾರು 200 ಆಗಬಹುದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯವು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು, ಉಳಿದವು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೋ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನೋ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡುವ ಶಾಸನಗಳು ಬೆರಳೆವಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಶಕವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ಸ್ತಂಭಶಾಸನ. ಇದು ನೊಳಂಬರ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಗಳೆಂದರೆ ಕಂಬದೂರು, ಕರ್ಷನಪಲ್ಲಿ, ನೆಲಪಲ್ಲಿ, ಆವನಿ, ಬರಗೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುವಲ್ಲದೆ ಇವರ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ನೊಳಂಬರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರಿನ ವೀರಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು. ಮೊದಲನೆಯ ತುಂಬೇಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ ದೇವನಿಗೂ ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯವೀರ ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನಡೆದ ಘೋರ ಕದನದ ಇಡೀ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಜ, ಅಶ್ವ, ಪದಾತಿ ದಳಗಳ ಹಣಾಹಣಿ ಯುದ್ದದ ದೃಶ್ಯ, ಪೆಟ್ಟುತಿಂದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಸೈನಿಕರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಕಲ ಸಮರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಇಡೀ ಯುದ್ಧವೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ಗಜಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎದುರು ಬದುರಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವೀರರು, ಆನೆಗಳ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತ್ರಾಲಂಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಹಳ ನವಿರಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳು ನಾಟಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವೀರರ ದೇಹಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಘೋರ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶಿಲ್ಪ ಬಿಜ್ಜಯ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನೊಳಂಬ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] 5jzcrrirq9d45al7g6aki1nsxja1dlr 1434983 1434958 2026-10-30T10:08:00Z ~2026-57841-15 102811 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1434983 wikitext text/x-wiki '''ನೊಳಂಬ''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಈಗಿನ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಸಿ, ಈಗಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, [[ತುಮಕೂರು]], [[ಕೋಲಾರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ನೆರೆಯ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ]], [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಧರ್ಮಪುರಿ‍‍‍‍‍‍‍‍ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧರ್ಮಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ '''''ನೊಳಂಬವಾಡಿ 32000 ಪ್ರಾಂತ್ಯ'''''ದ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ಮನೆತನ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=yhXRDSgBuL0C&dq=velvikudi+kannada&q=nolamba#v=snippet&q=nolamba&f=false|title=History of Kannada Language|last=R|first=Narasimhacharya|publisher=Asian Educational Services|year=1942|isbn=9788120605596|location=|pages=49|via=}}</ref> ತಲಕಾಡಿನ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರೂ ಕಲ್ಯಾಣ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರೂ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಕದಂಬ, ಗಂಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಬಾಣರು, ವೈದುಂಬರು, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರು ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ನಂದಿಯ ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ಪೆಂಜೀರು ಅಥವಾ ಹೆಂಜೇರು.ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೇಮಾವತಿಯೇ ಇತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮನ್ನು ಪಲ್ಲವ ( ನೈಷಧ ಪರ್ವತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಮಹಾ ಪರ್ವತಗಳ ಬಳಿ ಇರುವ ನದಿಯ ಹೆಸರು ( ನಾಡಿ ) . ಈ ವಸಾಹತುಗಳು ಈ ಏಳು ಮಹಾ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ (ವಿಶಾಖ, ಕಂಬಳ, ಜಯಂತ, ಕೃಷ್ಣ, ಹರಿತ, ಅಶೋಕ ಮತ್ತು ವರ್ಧಮಾನ) ಹರಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ನಿಷಧ (ನೈಷಧ) ಜಂಬೂದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಮೊಮ್ಮಗ ಅಗ್ನಿಧ್ರ ಆಳುತ್ತಾನೆ , ಈ ಪರ್ವತವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ಈ ಪರ್ವತವನ್ನು ಅಜ್ಞಾತ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಆದಿಸ್ವರೂಪಿ ನಾರಾಯಣನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ) ನಿಕುಂಭ ( Croton polyandrum ) ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ನೊಳಂಬ ಎಂಬುದು “ಗಂಡಾರಾದಿತ್ಯನ ತಾಳಲೇ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ” ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು. ಅದರಂತೆ, “... ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ನಿಗುಂಬರ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಅರಳಿಸುವ ಸೂರ್ಯ, ಚಿನ್ನದ ಮೀನು ಮತ್ತು ಪ್ರಭು ಸರ್ಪದ ಧ್ವಜದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಔಚಿತ್ಯದ ಸಾಗರವಾದ, (ಮತ್ತು) ದೇವಿಯ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ವರವನ್ನು ಪಡೆದ ತನ್ನ ಸಾಮಂತ ನೊಳಂಬನಿಗೆ” ಎಂದು ಉಲ್ಲಖಿತ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಪಲ್ಲವರು ಮೂಲತಃ ಕರ್ಣಾಟಾಂದ್ರ ಸೀಮೆಯವರು, ಶಾತವಾಹನರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ವೆಂಗಿಮಂಡಳದ ಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದದವರು. ಯಾವಾಗ ಪಲ್ಲವರು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಂದ ಸೋಲುಂಡು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೋ ಆಗ ವೆಂಗಿಮಂಡಳ ಹಾಗು ಇಂದಿನ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಭೂಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೆಲ ಸಾಮಂತರು ಕಾಳಾಮುಖ ಯತಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಪುನಃ ರಾಜ್ಯಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಆ ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದವರೇ ನೊಳಂಬರು. ನೊಳಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ,ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ, ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ವೀರ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶಿವಭಕ್ತರು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲಕರು. ಪ್ರಜಾ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸಾಯ‌ವನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದರು ಹಾಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.ನೊಳಂಬರ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೃಷಿಕರಾದ ನೊಳಂಬ ರೈತರೇ ನೊೞಂಬರು(ನೊಳಂಬರು).ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಕೃಷಿಕರು ಎಂದು ಹಲವೆಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಈಶ್ವರ ವಂಶಜನಾದ ಕಂಚೀಪತಿ ಎಂದು ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿರುವ ತ್ರಿಣಯನ ಪಲ್ಲವ ಎಂಬುವನು ನೊಳಂಬರ ಮೂಲಪುರುಷ. ಇವನ ವಂಶದಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಮಂಗಳ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜ (ಸು. 730-ಸು. 775). ಹೇಮಾವತಿ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಇವನು ಕಿರಾತ ನೃಪತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ; ಕರ್ಣಾಟರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನೀತ. ಇವನ ಅನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವನು ಇವನ ಮಗ ಸಿಂಹಪೋತ (ಸು. 775-ಸು. 805). ಕಲಿ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಮಗನೂ ಶಿವಮಾರನ ಸಹೋದರನೂ ಆದ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋದ. ಶ್ರೀಪುರಷನ ಅನಂತರ ಗಂಗ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಶಿವಮಾರನ ಪರವಾಗಿ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋಗಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಶಿವಮಾರನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಧ್ರುವ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ನೊಳಂಬರು ಗಂಗರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಸಿಂಹಪೋತನ ಮಗ ಚಾರುಪೊನ್ನೇರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪಲ್ಲವಾಧಿರಾಜ (ಸು. 805-ಸು. 830). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಗೋವಿಂದನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಇವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುವು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=C9W1AAAAIAAJ&q=Nolamba&dq=Nolamba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV-7C_l5TPAhVN4WMKHSyWBiQQ6AEINjAE|title=The Chālukyas of Kalyāṇ̄a: seminar papers|last=M. S.|first=Nagaraja Rao|publisher=Mythic Society|year=1983|isbn=|location=|pages=39–41|via=}}</ref> ಸುಮಾರು 820ರಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತರಾದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾರುಪೊನ್ನೇರನ ಮಗ ಪೊಳಲ್ಚೋರನಿಗೆ ಗಂಗರಾಜ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಗಳು, ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ತಂಗಿ, ಚಾಯಬ್ಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹವಾಯಿತು. 1ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಕೋಲಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸು. 830-ಸು. 875ರಲ್ಲಿ ಗಂಗನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನವೊಂದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 810ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿ ಬಾಣರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ, ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಇವುಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1ನೆಯ ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಹಿಂದೂಪುರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (853) ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾಗಿರುವ ನೊಳಂಬ ರಾಜ ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೊಳಂಬ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯ ಕಂಚಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತೆಂದು ಆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದ್ದೂ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಬದೂರಿನ ಬೆಳ್ದುಗೊಂಡೆಯ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದೂ ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 875-ಸು, 897). ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜ ತ್ರಿಭುವನವೀರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಈತ ಗಂಗವಂಶದ ಜಾಯಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಮಬ್ಬೆ ಗಂಗವಂಶದವಳು. ಗಂಗರುಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಣರು ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಗಂಗ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚೋಳದೊರೆ ಮಹೇಂದ್ರ ವಿಕ್ರಮರು ಇವನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಇದರಿಂದ ಇವನು ಬಾಣ ದೊರೆ ವಿದ್ಯಾಧರನನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಸೋಲಿಸಿದ; ಮಹಾಬಲಿಕುಲವಿಧ್ವಂಸಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪುಲಿನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇವನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಗಂಗರೊಂದಿಗೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಎಳಸಿದ. ರಾಜ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಇವನಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಲಕಾಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 40 ಕಿಮೀ. ದೂರದ ತಾಯಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನದಿಂದ ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗಂಗಮಂಡಲ 96000ದ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಮಗ ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದೆ. ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಹೇಂದ್ರಾಂತಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದೆನೆಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ ಬಳಿಯ ಹುಂಚದ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಅಯ್ಯಪದೇವ (ಸು. 897-ಸು. 934)ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ. ಇವನು ಗಾಮಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವನದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದ. ಕಲಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನದ ಅನಂತರ ಇವನು ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ನೊಳಂಬವಾಡಿ 3200ದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಇವನು ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ 1ನೆಯ ಅಮ್ಮಣರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದೂ 931ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 4ನೆಯ ಗೋವಿಂದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮಾಸವಾಡಿ ಮತ್ತು ಕೋಗಳಿಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎರೆಯಪ್ಪನ ಪರವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ ಬೀರ ಮಹೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ (2ನೆಯ ಭೀಮ) ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪದೇವ ಮಡಿದ. ಇವನ ಅನಂತರ ಮಗ ಅಣ್ಣಿಗ (ಸು. 932-940)ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅಣ್ಣಿಗನನ್ನು ಬೀರನೊಳಂಬ, ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗವಂಶದ ಪೊಲ್ಲಬ್ಬರಸಿ ಇವನ ತಾಯಿ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಅತ್ತಿಯಬ್ಬರಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಗಂಗರಿಗೂ ನಡುವೆ ವಿರಸ ಉಂಟಾಯಿತು. 3ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ವಿರುದ್ಧ ಕೊತ್ತಮಂಗಲ ಕದನದಲ್ಲಿ ಇವನು ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಕೃಷ್ಣ ಗಂಗವಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಿಗನೂ ಸೋತ. ಅನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಸಿದವನು ಅಣ್ಣಿಗನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ದಿಲೀಪ (ಸು. 940-ಸು. 968). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಇವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇವನಿಗೆ ಹಲವು ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಛಲದಂಕಕಾರ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 968-ಸು. 970). ಇವನ ಮಗ ನನ್ನಿ 2ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿರಲಾರನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವನು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. 2ನೆಯ ಮಾರಸಿಂಹನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಮಡಿದಿರಬೇಕು. ಈತನ ಪತ್ನಿ ಕದಂಬ ವಂಶದ ದೀವಾಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರಮಂಗಲ ಎಂಬ ಆಗ್ರಹಾರ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳೆಂದು ಕಂಬದೂರಿನ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ ತರುವಾಯ 2ನೆಯ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 977-ಸು. 981) ಆಳಿದ. ಗಂಗರಿಂದ ಸೋತ ನೊಳಂಬರು ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯ 2ನೆಯ ತೈಲವನ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನೊಳಂಬರು ನೊಳಂಬವಾಡಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮಹೇಂದ್ರನ ಅನಂತರ ಅವನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ಘಟೆಯಂಕಕಾರ (ಸು. 1010-ಸು. 1024) ಆಳಿದ. ಇವನು 3ನೆಯ ತೈಲಪನ ಮೊಮ್ಮಗಳೂ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ತಂಗಿಯೂ ಆದ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ನೊಳಂಬರು ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದರು. ಈಗಿನ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಂಗಭದ್ರಾ ತೀರದ ಕಂಪಿಲಿ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಇರಿವನೊಳಂಬನ ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ನೊಳಂಬ ಪಲ್ಲವ ಪೆಮ್ಮಾನಡಿ ಉದಯಾದಿತ್ಯ ದೇವ (ಸು. 1024-ಸು. 1037) ಆಳಿದ. ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನೊಳಂಬ ಉದಯಾದಿತ್ಯನ ಅನಂತರ ಅವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಇಮ್ಮಡಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 1037-1044). ಇವನ ತರುವಾಯ ಇವನ ತಮ್ಮ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (1044-1054). ಈತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪರವಾಗಿ ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ 1054ರಲ್ಲಿ ಮಡಿದ. ಮೂಲ ನೊಳಂಬ ರಾಜವಂಶ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ನೊಳಂಬರ ಮಹಾನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿಯ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚಾಳುಕ್ಯರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾಜ ಹಿರೇಗೌಡರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಕೈತಪ್ಪಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು ಏಳು ರಾಜಕುವರರು ಏಳು ನಾಡುಗಳನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು ಏಳುನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ ನಂತರ ಯಳನಾಡು ಎಂದು ಅಪ್ರಭಂಶವಾಗಿದೆ.ನೊಳಂಬ ಮಹಾನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ವಿಜಯ ನಗರದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರನ್ನು ಗುರುಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟ್ಟ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಅನಂತರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಇವರ ಕಲೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮೂಲತಃ ಪಲ್ಲವರಾದ ನೊಳಂಬರು ಈ ಎರಡೂ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡುರು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಹೊಯ್ಸಳ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳಷ್ಟು ಅಲಂಕೃತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವು ನೋಡಲು ಬಹಳ ರಮಣೀಯ. ಇವುಗಳ ರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯವೂ ರಮ್ಯತೆಯೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಮನಮೋಹಕ ನಿಲುವು. ಮುಗ್ಧಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯ ಮೇರುಕೃತಿಯೆಂದರೆ, ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ. ಸುಖಾಸೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳುಳ್ಳ ಶಿವ, ಆತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾದ ಉಮಾ ಇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ, ಇದೇ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಸೂರ್ಯ, ಪೃಷ್ಟಸ್ವಸ್ತಿಕ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜ, ಕಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲದೆ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೇಮಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತೃಕೆಯರ ಬಿಡಿ ಹಾಗೂ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಕಾಳಿ, ಆಲಿಂಗನ ಚಂದ್ರಶೇಖರಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೊಳಂಬರು ಕಾಲದ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀರೆನಿಸಿದರು. ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಳುಕುವ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಣವುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಿಲ್ಪಗಳುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಸಿರುಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರ. ನೊಳಂಬರ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ರಾಜೇಂದ್ರಚೋಳ ತನ್ನ ನೊಳಂಬವಾಡಿ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಾಳುಕ್ಯರ ನಂದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶೈವರಾದುದರಿಂದ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮೈಮಾಟ, ದೇಹಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಘಂಟಾಹಾರ, ಗೆಜ್ಜೆಹಾರ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿ, ಕುಚ್ಚು ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ವಾಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವಾದರೂ ಶಿಲ್ಪದ ಸಾಲಿಗೇ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ನೊಳಂಬರ ಕಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು. ಮೂಲತಃ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ ಚಾಳುಕ್ಯರವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ನೊಳಂಬರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಮಾಲೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳೂ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಿಂಹಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಸಿಂಹಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಬರುವ ಸಿಂಹಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿ ರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು ನೊಳಂಬರು ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಲ್ಲವರ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳೂ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಂತೆ ಚೋಳನ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಏಳು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವೈಯಾರ್‍ನ ಅಪ್ಪಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ವರಾಂಡದ ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೊಳಂಬವಾಡಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕಂಬಗಳು ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿ ಹೊಸತನವಾಗಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆಯೇ ಇವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈಗ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೇಮಾವತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಆವನಿ, ನಂದಿ ಮತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಅವನಿಯ ಲಕ್ಪ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ, ಭರತೇಶ್ವರ, ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದಿ, ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚತುರಸ್ರ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನವರಂಗವೂ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವೂ ಇರುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಚ್ಚು ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೋಡೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ಅರೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಇವರು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಂದಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಯಾವ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಮೂಲವಿಮಾನ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಶಿವನವಾದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದುಗಡೆ ನಂದಿಮಂಟಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನವರಂಗದ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವಿದ್ದು, ಇವು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ದ್ವಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಹಾರಗಳ, ಅರೆಗಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಯಮುನಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ತೊಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಪೋತವಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಾರದ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗದು. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೊಲೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದ ಚಿತ್ರಪಟ್ಟಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಸುತ್ತು ವರೆದ ಶಿವಪಾರ್ವತಿ ಅಥವಾ ನಟರಾಜ ಶಿಲರುತ್ತದೆ. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಆದ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ. ಸುಮಾರು 24ಮೀ. ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 13 ಮೀ. ಅಗಲವಾದ, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಗರ್ಭಗೃಹ, 4 ಕಂಬಗಳಿರುವ ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಮತ್ತು 16 ಕಂಬಗಳಿರುವ ನವರಂಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು-ಇವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮತ್ತು ನವರಂಗದ ದ್ವಾರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರುಸ್ತು ಮಾಡಲು ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವಿದ್ದು ಅದರೊಳಗೆ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ. ಇವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರಸ್ತಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಆವನಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಿತ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಇಲ್ಲಿಯ ಗೋಡೆಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣವಾದ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರ್‍ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಇವುಗಳ ಕರ್ತೃ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಪುರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತೆಂದು ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರು ದೇವಾಲಯದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಮೂಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯಗಳು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿವಿಧರೀತಿಯ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವುಳ್ಳ ಕಂಬಗಳು, ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರೊಡಗೂಡಿದ ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗುಡಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿರುವ ದೇವಾಲಯ ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೇ ದುರ್ಲಭ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕರಣಗಳುಳ್ಳ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ರಾಮಾಯಣದ ಉಬ್ಬುಸಾಲು ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಣ ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಮಲದ ದಳ ಬಿಡಿಸಿದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಅರೆಗೊಳವಿ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯ ಸುರುಳಿಯ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಕುಮುದದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಳ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಕಪೋತ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ಚೌಕಟ್ಟಾದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ ಇವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಚಾಳುಕ್ಯ-ಪಲ್ಲವ ಶೈಲಿಯ ಉಚಿತ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಶಾಸನಗಳು: ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳು ಸು. 800-1100ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವರ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ. ಸಂಸ್ಕøತ ಕನ್ನಡ ಬೆರೆಕೆ ಇರುವ ಶಾಸನಗಳೂ ವಿರಳವಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಾವು ಪಲ್ಲವ ವಂಶಜರೆಂದು ನೊಳಂಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಇವರ ಶಾಸನವಾವುದೂ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿರದಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ತಳಪಾದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೂಟಶಾಸನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರ ಯಾವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನವೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಕಲೆಹಾಕಿದರೆ ಸುಮಾರು 200 ಆಗಬಹುದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯವು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು, ಉಳಿದವು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೋ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನೋ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡುವ ಶಾಸನಗಳು ಬೆರಳೆವಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಶಕವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ಸ್ತಂಭಶಾಸನ. ಇದು ನೊಳಂಬರ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಗಳೆಂದರೆ ಕಂಬದೂರು, ಕರ್ಷನಪಲ್ಲಿ, ನೆಲಪಲ್ಲಿ, ಆವನಿ, ಬರಗೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುವಲ್ಲದೆ ಇವರ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ನೊಳಂಬರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರಿನ ವೀರಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು. ಮೊದಲನೆಯ ತುಂಬೇಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ ದೇವನಿಗೂ ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯವೀರ ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನಡೆದ ಘೋರ ಕದನದ ಇಡೀ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಜ, ಅಶ್ವ, ಪದಾತಿ ದಳಗಳ ಹಣಾಹಣಿ ಯುದ್ದದ ದೃಶ್ಯ, ಪೆಟ್ಟುತಿಂದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಸೈನಿಕರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಕಲ ಸಮರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಇಡೀ ಯುದ್ಧವೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ಗಜಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎದುರು ಬದುರಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವೀರರು, ಆನೆಗಳ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತ್ರಾಲಂಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಹಳ ನವಿರಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳು ನಾಟಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವೀರರ ದೇಹಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಘೋರ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶಿಲ್ಪ ಬಿಜ್ಜಯ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನೊಳಂಬ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] 1bq9xjf16agk3wq4o6atturguegzryf 1434985 1434983 2026-10-30T10:12:39Z ~2026-57841-15 102811 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1434985 wikitext text/x-wiki '''ನೊಳಂಬ''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಈಗಿನ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಸಿ, ಈಗಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, [[ತುಮಕೂರು]], [[ಕೋಲಾರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ನೆರೆಯ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ]], [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಧರ್ಮಪುರಿ‍‍‍‍‍‍‍‍ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧರ್ಮಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ '''''ನೊಳಂಬವಾಡಿ 32000 ಪ್ರಾಂತ್ಯ'''''ದ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ಮನೆತನ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=yhXRDSgBuL0C&dq=velvikudi+kannada&q=nolamba#v=snippet&q=nolamba&f=false|title=History of Kannada Language|last=R|first=Narasimhacharya|publisher=Asian Educational Services|year=1942|isbn=9788120605596|location=|pages=49|via=}}</ref> ತಲಕಾಡಿನ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರೂ ಕಲ್ಯಾಣ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರೂ ನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಕದಂಬ, ಗಂಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಬಾಣರು, ವೈದುಂಬರು, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರು ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ನಂದಿಯ ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ಪೆಂಜೀರು ಅಥವಾ ಹೆಂಜೇರು.ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೇಮಾವತಿಯೇ ಇತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮನ್ನು ಪಲ್ಲವ ( ನೈಷಧ ಪರ್ವತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಮಹಾ ಪರ್ವತಗಳ ಬಳಿ ಇರುವ ನದಿಯ ಹೆಸರು ( ನಾಡಿ ) . ಈ ವಸಾಹತುಗಳು ಈ ಏಳು ಮಹಾ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ (ವಿಶಾಖ, ಕಂಬಳ, ಜಯಂತ, ಕೃಷ್ಣ, ಹರಿತ, ಅಶೋಕ ಮತ್ತು ವರ್ಧಮಾನ) ಹರಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ನಿಷಧ (ನೈಷಧ) ಜಂಬೂದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಮೊಮ್ಮಗ ಅಗ್ನಿಧ್ರ ಆಳುತ್ತಾನೆ , ಈ ಪರ್ವತವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ಈ ಪರ್ವತವನ್ನು ಅಜ್ಞಾತ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಆದಿಸ್ವರೂಪಿ ನಾರಾಯಣನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ) ನಿಕುಂಭ ( Croton polyandrum ) ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ನೊಳಂಬ ಎಂಬುದು “ಗಂಡಾರಾದಿತ್ಯನ ತಾಳಲೇ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ” ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು. ಅದರಂತೆ, “... ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ನಿಗುಂಬರ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಅರಳಿಸುವ ಸೂರ್ಯ, ಚಿನ್ನದ ಮೀನು ಮತ್ತು ಪ್ರಭು ಸರ್ಪದ ಧ್ವಜದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಔಚಿತ್ಯದ ಸಾಗರವಾದ, (ಮತ್ತು) ದೇವಿಯ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ವರವನ್ನು ಪಡೆದ ತನ್ನ ಸಾಮಂತ ನೊಳಂಬನಿಗೆ” ಎಂದು ಉಲ್ಲಖಿತ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಪಲ್ಲವರು ಮೂಲತಃ ಕರ್ಣಾಟಾಂದ್ರ ಸೀಮೆಯವರು, ಶಾತವಾಹನರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ವೆಂಗಿಮಂಡಳದ ಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದದವರು. ಯಾವಾಗ ಪಲ್ಲವರು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಂದ ಸೋಲುಂಡು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೋ ಆಗ ವೆಂಗಿಮಂಡಳ ಹಾಗು ಇಂದಿನ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಭೂಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೆಲ ಸಾಮಂತರು ಕಾಳಾಮುಖ ಯತಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಪುನಃ ರಾಜ್ಯಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಆ ಪಲ್ಲವ ಮೂಲದವರೇ ನೊಳಂಬರು. ನೊಳಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ,ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ, ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ವೀರ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶಿವಭಕ್ತರು ಭಾಗವತ ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲಕರು. ಪ್ರಜಾ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸಾಯ‌ವನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದರು ಹಾಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.ನೊಳಂಬರ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೃಷಿಕರಾದ ನೊಳಂಬ ರೈತರೇ ನೊೞಂಬರು(ನೊಳಂಬರು).ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಕೃಷಿಕರು ಎಂದು ಹಲವೆಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಈಶ್ವರ ವಂಶಜನಾದ ಕಂಚೀಪತಿ ( ಕಾಂಚಿ ಗೊಲ್ಲರು) ಎಂದು ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿರುವ ತ್ರಿಣಯನ ಪಲ್ಲವ ಎಂಬುವನು ನೊಳಂಬರ ಮೂಲಪುರುಷ. ಇವನ ವಂಶದಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಮಂಗಳ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜ (ಸು. 730-ಸು. 775). ಹೇಮಾವತಿ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಇವನು ಕಿರಾತ ನೃಪತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ; ಕರ್ಣಾಟರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನೀತ. ಇವನ ಅನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವನು ಇವನ ಮಗ ಸಿಂಹಪೋತ (ಸು. 775-ಸು. 805). ಕಲಿ ನೊಳಂಬಾಧಿ ರಾಜನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಮಗನೂ ಶಿವಮಾರನ ಸಹೋದರನೂ ಆದ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋದ. ಶ್ರೀಪುರಷನ ಅನಂತರ ಗಂಗ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಶಿವಮಾರನ ಪರವಾಗಿ ದುಗ್ಗಮಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಹೋಗಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಶಿವಮಾರನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಧ್ರುವ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ನೊಳಂಬರು ಗಂಗರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಸಿಂಹಪೋತನ ಮಗ ಚಾರುಪೊನ್ನೇರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪಲ್ಲವಾಧಿರಾಜ (ಸು. 805-ಸು. 830). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಗೋವಿಂದನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಇವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುವು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=C9W1AAAAIAAJ&q=Nolamba&dq=Nolamba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiV-7C_l5TPAhVN4WMKHSyWBiQQ6AEINjAE|title=The Chālukyas of Kalyāṇ̄a: seminar papers|last=M. S.|first=Nagaraja Rao|publisher=Mythic Society|year=1983|isbn=|location=|pages=39–41|via=}}</ref> ಸುಮಾರು 820ರಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತರಾದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಾರುಪೊನ್ನೇರನ ಮಗ ಪೊಳಲ್ಚೋರನಿಗೆ ಗಂಗರಾಜ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಗಳು, ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ತಂಗಿ, ಚಾಯಬ್ಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹವಾಯಿತು. 1ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಕೋಲಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸು. 830-ಸು. 875ರಲ್ಲಿ ಗಂಗನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನವೊಂದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 810ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿ ಬಾಣರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನೊಳಂಬರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ನೊಳಂಬಳಿಗೆ ಸಾಸಿರ, ಗಂಗರು ಸಾಸಿರ ಇವುಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1ನೆಯ ನೀತಿಮಾರ್ಗನ ಹಿಂದೂಪುರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (853) ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾಗಿರುವ ನೊಳಂಬ ರಾಜ ಪೊಳೆಲ್ಚೋರನೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೊಳಂಬ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯ ಕಂಚಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತೆಂದು ಆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾದ್ದೂ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಬದೂರಿನ ಬೆಳ್ದುಗೊಂಡೆಯ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದೂ ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 875-ಸು, 897). ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜ ತ್ರಿಭುವನವೀರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಈತ ಗಂಗವಂಶದ ಜಾಯಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಗಂಗರು ಸಾಸಿರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಮಬ್ಬೆ ಗಂಗವಂಶದವಳು. ಗಂಗರುಸಾಸಿರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಣರು ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಗಂಗ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚೋಳದೊರೆ ಮಹೇಂದ್ರ ವಿಕ್ರಮರು ಇವನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಇದರಿಂದ ಇವನು ಬಾಣ ದೊರೆ ವಿದ್ಯಾಧರನನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಸೋಲಿಸಿದ; ಮಹಾಬಲಿಕುಲವಿಧ್ವಂಸಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪುಲಿನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇವನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಗಂಗರೊಂದಿಗೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಎಳಸಿದ. ರಾಜ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಇವನಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗರ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಲಕಾಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 40 ಕಿಮೀ. ದೂರದ ತಾಯಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನದಿಂದ ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗಂಗಮಂಡಲ 96000ದ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗ ರಾಜಮಲ್ಲನ ಮಗ ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದೆ. ಎರೆಯಪ್ಪ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಹೇಂದ್ರಾಂತಕನೆಂಬ ಬಿರುದು ತಳೆದೆನೆಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ ಬಳಿಯ ಹುಂಚದ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ರಾಜ್ಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಅಯ್ಯಪದೇವ (ಸು. 897-ಸು. 934)ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ. ಇವನು ಗಾಮಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವನದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನು 2ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದ. ಕಲಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನದ ಅನಂತರ ಇವನು ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ನೊಳಂಬವಾಡಿ 3200ದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಇವನು ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ 1ನೆಯ ಅಮ್ಮಣರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದೂ 931ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 4ನೆಯ ಗೋವಿಂದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮಾಸವಾಡಿ ಮತ್ತು ಕೋಗಳಿಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎರೆಯಪ್ಪನ ಪರವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಚಾಳುಕ್ಯ ಬೀರ ಮಹೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ (2ನೆಯ ಭೀಮ) ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪದೇವ ಮಡಿದ. ಇವನ ಅನಂತರ ಮಗ ಅಣ್ಣಿಗ (ಸು. 932-940)ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅಣ್ಣಿಗನನ್ನು ಬೀರನೊಳಂಬ, ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗವಂಶದ ಪೊಲ್ಲಬ್ಬರಸಿ ಇವನ ತಾಯಿ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಅತ್ತಿಯಬ್ಬರಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಗಂಗರಿಗೂ ನಡುವೆ ವಿರಸ ಉಂಟಾಯಿತು. 3ನೆಯ ರಾಜಮಲ್ಲನ ವಿರುದ್ಧ ಕೊತ್ತಮಂಗಲ ಕದನದಲ್ಲಿ ಇವನು ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 3ನೆಯ ಕೃಷ್ಣ ಗಂಗವಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಿಗನೂ ಸೋತ. ಅನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಸಿದವನು ಅಣ್ಣಿಗನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ದಿಲೀಪ (ಸು. 940-ಸು. 968). ಇವನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ನೊಳಿಪಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಇವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇವನಿಗೆ ಹಲವು ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಛಲದಂಕಕಾರ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 968-ಸು. 970). ಇವನ ಮಗ ನನ್ನಿ 2ನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿರಲಾರನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವನು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. 2ನೆಯ ಮಾರಸಿಂಹನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರ ಮಡಿದಿರಬೇಕು. ಈತನ ಪತ್ನಿ ಕದಂಬ ವಂಶದ ದೀವಾಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪೊಳಲ್ಚೋರಮಂಗಲ ಎಂಬ ಆಗ್ರಹಾರ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳೆಂದು ಕಂಬದೂರಿನ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ ತರುವಾಯ 2ನೆಯ ಮಹೇಂದ್ರ (ಸು. 977-ಸು. 981) ಆಳಿದ. ಗಂಗರಿಂದ ಸೋತ ನೊಳಂಬರು ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯ 2ನೆಯ ತೈಲವನ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನೊಳಂಬರು ನೊಳಂಬವಾಡಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಮಹೇಂದ್ರನ ಅನಂತರ ಅವನ ತಮ್ಮ ಇರಿವನೊಳಂಬ ಘಟೆಯಂಕಕಾರ (ಸು. 1010-ಸು. 1024) ಆಳಿದ. ಇವನು 3ನೆಯ ತೈಲಪನ ಮೊಮ್ಮಗಳೂ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ತಂಗಿಯೂ ಆದ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಚಾಳುಕ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ನೊಳಂಬರು ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದರು. ಈಗಿನ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಂಗಭದ್ರಾ ತೀರದ ಕಂಪಿಲಿ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಇರಿವನೊಳಂಬನ ಅನಂತರ ಇವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ನೊಳಂಬ ಪಲ್ಲವ ಪೆಮ್ಮಾನಡಿ ಉದಯಾದಿತ್ಯ ದೇವ (ಸು. 1024-ಸು. 1037) ಆಳಿದ. ಜಗದೇಕಮಲ್ಲನೊಳಂಬ ಉದಯಾದಿತ್ಯನ ಅನಂತರ ಅವನ ಮಗ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಇಮ್ಮಡಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (ಸು. 1037-1044). ಇವನ ತರುವಾಯ ಇವನ ತಮ್ಮ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬ ಆಳಿದ (1044-1054). ಈತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪರವಾಗಿ ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ 1054ರಲ್ಲಿ ಮಡಿದ. ಮೂಲ ನೊಳಂಬ ರಾಜವಂಶ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಲ್ಲ ನನ್ನಿನೊಳಂಬನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ನೊಳಂಬರ ಮಹಾನಾಡ ಪ್ರಭುಗಳ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿಯ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚಾಳುಕ್ಯರಾಣಿ ಚಾಮಲಾದೇವಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾಜ ಹಿರೇಗೌಡರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಕೈತಪ್ಪಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು ಏಳು ರಾಜಕುವರರು ಏಳು ನಾಡುಗಳನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು ಏಳುನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ ನಂತರ ಯಳನಾಡು ಎಂದು ಅಪ್ರಭಂಶವಾಗಿದೆ.ನೊಳಂಬ ಮಹಾನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ವಿಜಯ ನಗರದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರನ್ನು ಗುರುಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟ್ಟ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಅನಂತರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಇವರ ಕಲೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮೂಲತಃ ಪಲ್ಲವರಾದ ನೊಳಂಬರು ಈ ಎರಡೂ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡುರು. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ನೊಳಂಬರು ತಮ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಹೊಯ್ಸಳ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳಷ್ಟು ಅಲಂಕೃತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವು ನೋಡಲು ಬಹಳ ರಮಣೀಯ. ಇವುಗಳ ರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯವೂ ರಮ್ಯತೆಯೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಮನಮೋಹಕ ನಿಲುವು. ಮುಗ್ಧಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯ ಮೇರುಕೃತಿಯೆಂದರೆ, ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ. ಸುಖಾಸೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳುಳ್ಳ ಶಿವ, ಆತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾದ ಉಮಾ ಇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ, ಇದೇ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಸೂರ್ಯ, ಪೃಷ್ಟಸ್ವಸ್ತಿಕ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜ, ಕಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವರ ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲದೆ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೇಮಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತೃಕೆಯರ ಬಿಡಿ ಹಾಗೂ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಕಾಳಿ, ಆಲಿಂಗನ ಚಂದ್ರಶೇಖರಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೊಳಂಬರು ಕಾಲದ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀರೆನಿಸಿದರು. ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಳುಕುವ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಣವುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಿಲ್ಪಗಳುಳ್ಳ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇವರ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಸಿರುಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರ. ನೊಳಂಬರ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ರಾಜೇಂದ್ರಚೋಳ ತನ್ನ ನೊಳಂಬವಾಡಿ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಾಳುಕ್ಯರ ನಂದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ನೊಳಂಬರು ಮೂಲತಃ ಶೈವರಾದುದರಿಂದ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮೈಮಾಟ, ದೇಹಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಘಂಟಾಹಾರ, ಗೆಜ್ಜೆಹಾರ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿ, ಕುಚ್ಚು ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ವಾಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವಾದರೂ ಶಿಲ್ಪದ ಸಾಲಿಗೇ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ನೊಳಂಬರ ಕಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇವರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು. ಮೂಲತಃ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ ಚಾಳುಕ್ಯರವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ನೊಳಂಬರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಂದರವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಮಾಲೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳೂ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕರಣಗಳೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಿಂಹಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಸಿಂಹಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಬರುವ ಸಿಂಹಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿ ರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು ನೊಳಂಬರು ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಲ್ಲವರ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ನೊಳಂಬರು ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳೂ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಂತೆ ಚೋಳನ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಏಳು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವೈಯಾರ್‍ನ ಅಪ್ಪಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ವರಾಂಡದ ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೊಳಂಬವಾಡಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಕಂಬಗಳು ನೊಳಂಬ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿ ಹೊಸತನವಾಗಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆಯೇ ಇವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈಗ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೇಮಾವತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಆವನಿ, ನಂದಿ ಮತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಅವನಿಯ ಲಕ್ಪ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ, ಭರತೇಶ್ವರ, ನಂದಿಯ ಭೋಗನಂದಿ, ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚತುರಸ್ರ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನವರಂಗವೂ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವೂ ಇರುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಚ್ಚು ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೋಡೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ಅರೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಇವರು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಂದಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಯಾವ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಮೂಲವಿಮಾನ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಶಿವನವಾದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದುಗಡೆ ನಂದಿಮಂಟಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನವರಂಗದ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವಿದ್ದು, ಇವು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ದ್ವಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಹಾರಗಳ, ಅರೆಗಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಯಮುನಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ತೊಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಪೋತವಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಾರದ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗದು. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೊಲೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದ ಚಿತ್ರಪಟ್ಟಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ನವಿರಾದ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಸುತ್ತು ವರೆದ ಶಿವಪಾರ್ವತಿ ಅಥವಾ ನಟರಾಜ ಶಿಲರುತ್ತದೆ. ನೊಳಂಬರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಆದ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ದೊಡ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ. ಸುಮಾರು 24ಮೀ. ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 13 ಮೀ. ಅಗಲವಾದ, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯನೊಳಂಬರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಗರ್ಭಗೃಹ, 4 ಕಂಬಗಳಿರುವ ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಮತ್ತು 16 ಕಂಬಗಳಿರುವ ನವರಂಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ, ಮಿಥುನ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಿರುವ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು-ಇವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮತ್ತು ನವರಂಗದ ದ್ವಾರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರುಸ್ತು ಮಾಡಲು ಒಂದು ನಂದಿಮಂಟಪವಿದ್ದು ಅದರೊಳಗೆ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ. ಇವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರಸ್ತಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಆವನಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಪೊಳಲ್ಚೋರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಳಪಾದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಿತ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಇಲ್ಲಿಯ ಗೋಡೆಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣವಾದ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ, ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಭರತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರ್‍ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ದೀವಾಂಬಿಕೆಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೊಳಂಬರ ಶೈಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಇವುಗಳ ಕರ್ತೃ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬಾಧಿರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಪುರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತೆಂದು ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರು ದೇವಾಲಯದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಮೂಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯಗಳು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿವಿಧರೀತಿಯ ಲತಾಪಟ್ಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವುಳ್ಳ ಕಂಬಗಳು, ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರೊಡಗೂಡಿದ ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗುಡಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿರುವ ದೇವಾಲಯ ನೊಳಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೇ ದುರ್ಲಭ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕರಣಗಳುಳ್ಳ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ರಾಮಾಯಣದ ಉಬ್ಬುಸಾಲು ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಣ ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಮಲದ ದಳ ಬಿಡಿಸಿದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಅರೆಗೊಳವಿ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯ ಸುರುಳಿಯ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಕುಮುದದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ, ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಳ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಲುಶಿಲ್ಪ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಕಪೋತ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ಚೌಕಟ್ಟಾದ ಅಚ್ಚುಪಟ್ಟಿ ಇವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಚಾಳುಕ್ಯ-ಪಲ್ಲವ ಶೈಲಿಯ ಉಚಿತ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಶಾಸನಗಳು: ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳು ಸು. 800-1100ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವರ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ. ಸಂಸ್ಕøತ ಕನ್ನಡ ಬೆರೆಕೆ ಇರುವ ಶಾಸನಗಳೂ ವಿರಳವಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಾವು ಪಲ್ಲವ ವಂಶಜರೆಂದು ನೊಳಂಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಇವರ ಶಾಸನವಾವುದೂ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿರದಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ತಳಪಾದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೂಟಶಾಸನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರ ಯಾವ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನವೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ನೊಳಂಬರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಕಲೆಹಾಕಿದರೆ ಸುಮಾರು 200 ಆಗಬಹುದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯವು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು, ಉಳಿದವು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೋ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನೋ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡುವ ಶಾಸನಗಳು ಬೆರಳೆವಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಇವರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಶಕವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದೆಂದರೆ ಹೇಮಾವತಿಯ ಸ್ತಂಭಶಾಸನ. ಇದು ನೊಳಂಬರ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಗಳೆಂದರೆ ಕಂಬದೂರು, ಕರ್ಷನಪಲ್ಲಿ, ನೆಲಪಲ್ಲಿ, ಆವನಿ, ಬರಗೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು. ನೊಳಂಬರ ಶಾಸನಗಳು ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುವಲ್ಲದೆ ಇವರ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ನೊಳಂಬರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರಿನ ವೀರಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು. ಮೊದಲನೆಯ ತುಂಬೇಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ ದೇವನಿಗೂ ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯವೀರ ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನಡೆದ ಘೋರ ಕದನದ ಇಡೀ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಜ, ಅಶ್ವ, ಪದಾತಿ ದಳಗಳ ಹಣಾಹಣಿ ಯುದ್ದದ ದೃಶ್ಯ, ಪೆಟ್ಟುತಿಂದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಸೈನಿಕರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಕಲ ಸಮರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಇಡೀ ಯುದ್ಧವೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮದ್ರಾಸ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಾವತಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ಗಜಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎದುರು ಬದುರಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವೀರರು, ಆನೆಗಳ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತ್ರಾಲಂಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಹಳ ನವಿರಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳು ನಾಟಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವೀರರ ದೇಹಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಘೋರ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶಿಲ್ಪ ಬಿಜ್ಜಯ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನೊಳಂಬ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] cnnje0wvi1nb5ky9vol6zvqv05m7d8o 0 135379 1435014 1344282 2026-10-30T11:14:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1435014 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kalsi01.jpg|thumb|ಖಾಲ್ಸಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು (ಅಶೋಕನ ಶಾಸನ ಸಂ. ೧ ರಿಂದ ೧೨ ಮತ್ತು ಶಾಸನ ಸಂ. ೧೩ರ ಆರಂಭವು ಖಾಲ್ಸಿ ಬಂಡೆಯ ಮುಖ್ಯ ಮುಖದ ಮೇಲಿದೆ)]] '''ಖಾಲ್ಸಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು''' ಭಾರತದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನು]] ಕ್ರಿ.ಪೂ 250 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬರೆಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು|ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ]]ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವಿವೆ. ಖಾಲ್ಸಿಯಲ್ಲಿನ ಶಾಸನವು 1 ರಿಂದ 14 ರವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 850 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕನಿಂಗ್ಹ್ಯಾಂ|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕನ್ನಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್]] ಉತ್ತರ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ|ಉತ್ತರಾಖಂಡದ]] ಖಾಲ್ಸಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದರು. == ಶಾಸನ == ಖಾಲ್ಸಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು ಅಶೋಕನ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳಂತೆ ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ 10 ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಅರಾಮಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="VY">Yailenko 1990, pp.239-256</ref> ಅಶೋಕನ ಇತರ ಶಾಸನಗಳು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ (ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ [[ಪ್ರಾಕೃತ|ಪ್ರಾಕೃತಗಳು]]). ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಘನ [[ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ|ಸ್ಫಟಿಕ]] ಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="MC">Inscriptions of Asoka by Alexander Cunningham, Eugen Hultzsch, 1877 [https://archive.org/stream/inscriptionsaso00hultgoog pp.15-16]</ref> ಬಂಡೆಯ ಮುಖ್ಯ ಮುಖವು (ಪೂರ್ವ ಮುಖ) ಶಾಸನ 1 ರಿಂದ 12 ಮತ್ತು ಶಾಸನ 13 ರ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರ ಮುಖ) ಅನಿಶ್ಚಿತ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]] ಭಾಷೆಯ ''ಗಜಾತಮ'' ಎಂಬ ಶಬ್ದವಿರುವ ಆನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಮುಖ) ಮುಖ್ಯ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಶಾಸನದ ಮುಂದುವರಿಕೆ, ಶಾಸನ 13 ಮತ್ತು ಶಾಸನ 14 ರ ಎರಡನೇ ಭಾಗವಿದೆ.<ref>S.Dhammika, The Edicts of Ashoka King [https://www.cs.colostate.edu/~malaiya/ashoka.html The Fourteen Rock Edicts / 13]</ref> ಈ ಕೊನೆಯ ಶಾಸನ ಸಂ.13, ಆ ಕಾಲದ ಮುಖ್ಯ ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ರಾಜರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ನಿಖರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಶೋಕನಿಗೆ ಆ ಕಾಲದ ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಇತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="VY"/> ಈ ಶಾಸನವೂ ಅಶೋಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕ್ರಿ.ಪೂ 260 ಮತ್ತು 230 ರ ನಡುವೆಯಿತ್ತು ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು.<gallery> ಚಿತ್ರ:Kalsi04.jpg|ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸನದ ಆಶ್ರಯತಾಣ. ಚಿತ್ರ:Ashoka edict khalsi1.png|1 ರಿಂದ 12 ರವರೆಗಿನ ಶಾಸನಗಳು, ಮತ್ತು ಶಾಸನ ಸಂ. 13 ರ ಆರಂಭ. ಚಿತ್ರ:Khalsi rock edict of Ashoka.jpg|ಆನೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ, ಮತ್ತು ಶಾಸನ ಸಂ. 13 ರ ಮುಂದುವರಿಕೆ. ಚಿತ್ರ:Khalsi Edict 13.jpg|ಖಾಲ್ಸಿ ಶಾಸನಗಳ ಶಾಸನ ಸಂಖ್ಯೆ 13 ರ ಮುಂದುವರಿಕೆ. </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಮೂಲಗಳು == * Valeri P. Yailenko, Aï Khanoum's delphic maxims and the formation of the Asoka dharma doctrine, Dialogues d'histoire ancienne, volume 16, number 1, 1990, [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_1990_num_16_1_1467 239-256] == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www2.hf.uio.no/common/apps/permlink/permlink.php?app=polyglotta&context=volume&uid=a06f918e-ecf2-11e3-942f-001cc4ddf0f4 Full text of the inscription of Khalsi] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು]] n70yj3xoec4aap6dgfc9vpbd6ej29zu 0 136206 1434941 1363954 2026-10-30T01:16:12Z ~2026-57920-95 102824 1434941 wikitext text/x-wiki {{clean up|reason=Not a standard method|date=ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೧}} '''<big>ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಮತ್</big>''' [[ಚಿತ್ರ:ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಮತ್.jpg|thumb]] '''ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ'''  :    1996ರಲ್ಲಿ ಬರವಣಿಗೆ ಆರಂಭ. ಇದುವರೆಗೂ 150 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕತೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು  ಒಲವು. ಇದುವರೆಗೂ ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಸುಮಾರು60. ಅವುಗಳು ಕನ್ನಡದ ಬಹುತೇಕ  ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಕಂಡಿವೆ. (ತರಂಗ, ಸುಧಾ, ಕರ್ಮವೀರ, ಮಂಗಳ, ಕನ್ನಡಪ್ರಭ, ಉದಯವಾಣಿ,  ಇತ್ಯಾದಿ) ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ  ಕಾದಂಬರಿಗಳು  ಮರುಮುದ್ರಣವೂ ಒಳಗಂಡು  58 ಪುಸ್ತಕಗಳಾಗಿವೆ. ಕಾಗದದ ಹೂ, ಪುತ್ರಿ ಕಾಮೇಷ್ಟಿ , ಅಜ್ಞಾತ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಪದರುಗಳು ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಸ್ವೀಕಾರ ಕಾದಂಬರಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿ ಸಂಭಾಷಣಾ ಸಂದೇಶ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.  ಕನ್ನಡ ಮಕ್ಕಳ ಚಲನಚಿತ್ರ“ಅಪ್ಸರಧಾರ” ಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಫೇರಿಟೇಲ್‍ ಕತೆ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಕತೆಗಳು ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. '''ತಂದೆ'''                 :   ನಾಗೇಶ್‍ ಕಾಮತ್ '''ತಾಯಿ'''               :   ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕಾಮತ್ '''ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ.''' : 21 - 01 - 1976 '''ವಾಸ'''             : ಮಂಗಳೂರು       '''ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆ'''    :    ಸಿವಿಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪದವಿ. '''ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''        [https://pustakapremi.wordpress.com/category/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1/%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%87%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%82%E0%B2%A6-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D/]:   ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತುಯುವ ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ದತ್ತಿನಿಧಿ ಪುಸ್ತಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ‘ಬೇಟೆ’ ಕಾದಂಬರಿಗೆ 2010 ನೇ ಸಾಲಿನ ‘ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಅರಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ದೊರಕಿದೆ. ದೂರದಾರಿಯತೀರ ಕಾದಂಬರಿಗೆ  ಲೇಖಿಕಾಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ಕಾಂತಾವರ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಕಾದಂಬರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2023, ಇನ್ನಿತರ ಸಮ್ಮಾನಗಳು, ಬಹುಮಾನಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. '''''<big>ಕಾದಂಬರಿಗಳು  ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು</big>'''''                                         '''ತರಂಗ'''  1) ಯಾವ ಮೋಹನ ಮುರಳಿ ಕರೆಯಿತೋ (2001) 2) ಆವಂತಿಕಾ (2006) 3)  ಸುಪ್ತಸ್ವರ( 2011) 4) ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ (2022) 5) ಫಲಿತಾಂಶ (2026) '''ಸುಧಾ'''   1) ಅತಿಕ್ರಮಣ 2) ನೆಲಮುಗಿಲು (2012) 3)  ಸ್ವೀಕಾರ  ( 2017) 4) ಅಜ್ಞಾತ (2020) 5) ಪದರುಗಳು (2023) '''ಮಂಗಳ'''               1) ಅಂಕಿತಾ (2003) 2) ಕಾಗದದ ಹೂ  (2005) 3)  ಅನಾವರಣ ( 2007) 4) ಅನುಬಂಧ  (2005 ದೀಪಾವಳಿ ವಿಶೇಷಾಂಕ) 6) ದೂರದಾರಿಯತೀರ (2009) 7)  ಮರಳಿನ ಮನೆ( 2013) 8)  ಪುತ್ರಿ ಕಾಮೇಷ್ಟಿ (2017) [https://kannada.pratilipi.com/series/%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B3%87%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF-487373xn9b]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} '''ಕರ್ಮವೀರ''' 1) ಸಿಕ್ಕು (2001) 2) ಋತುಗಾನ (2003) 3)  ಆಸರೆ( 2005) 4) ಮಹಾನದಿ (2009) '''ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ'''       1) ಪುನರಪಿ ಜನನಂ (2000) 2) ಒಲವೇ ಜೀವನ  (2001) 3)  ಸೂತ್ರದ ಗೊಂಬೆ( 2002) 4) ಮುಖಾಮುಖಿ (2003) '''ಉದಯವಾಣಿ''' 1) ಎಲ್ಲಿಜಾರಿತೋ ಮನವೂ (1999) 2) ಶ್ರೀಗಂಧ (2003) '''ಮಲ್ಲಿಗೆ''' 1) ಕವನಾ (ಮೇ 1996) 2) ಬಂಧನ (ಫೆಬ್ರುವರಿ 1997) 3)  ಜೀವನಗಂಗೋತ್ರಿ ( 2000) '''ಹಂಸರಾಗ'''          1) ಬೇರು ಬಳ್ಳಿ (ಅಕ್ಟೋಬರ್2005) 2) ಶಬರಿ   (ಜನವರಿ 2000) 3) ಬಿರುಕು (ಜನವರಿ2008) 4) ಒಂದು ಸಾವಿನ ಸುತ್ತ (ಮಾರ್ಚ್2006) 5)  ಅಲೋಕ  (ಸಪ್ಟೆಂಬರ್2006) 6) ಇದುಯಾರುಬರೆದಕಥೆಯೋ (ಮಾರ್ಚ್2007) 7) ಜಾಲ (ಜೂನ್2007) 8) ಮೈತ್ರಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 2010) '''ವಾರಪತ್ರಿಕೆ'''        1) ಉಪಾಸನಾ (1998) 2) ಒಲವಿನ ರಾಗ  (2001) ಮಂಜುವಾಣಿ 1) ಬೇರು (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010) '''ವಿಜಯವಾಣಿ''' 1) ರುದ್ರವೀಣೆ (ಅಕ್ಟೋಬರ್2012) '''ಪ್ರಿಯಾಂಕ'''         1) ಹೊಸ ಬಾಳ ಹೊಸ್ತಿಲು (2009) '''ರಾಗಸಂಗಮ''' 1) ಹೂವು ಮುಳ್ಳು (ಜೂನ್1998) 2)   ಬಣ್ಣದಚಿತ್ತಾರ   (ಜೂನ್1999) 3) ಸುಳಿ (ಜೂನ್2000) 4)  ನಿಶೆಯಿಂದ ಉಷೆಗೆ (ಮಾರ್ಚ್2001) 5) ಮಧುರ ಬಾಂಧವ್ಯ(ಏಪ್ರಿಲ್2001) 6) ನೆನಪಿನಂಗಳದಲ್ಲಿ ನೂರುಚಿತ್ತಾರ (ನವೆಂಬರ್2001) 7) ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸಾರ (2002) 8) ಹಂಗು (ಜನವರಿ2003)   9) ಕರುಣಾಮಯಿ (ಮೇ-ಜೂನ್2004) 10) ಸಂಕೀರ್ತನ( ಏಪ್ರಿಲ್2005) 11) ಇರುವುದೆಲ್ಲವ ಬಿಟ್ಟು (ಮೇ 2005) 12) ಅಮಾನುಷ (ಜೂನ್2007)   13) ತೀರ ( ಸಪ್ಟೆಂಬರ್2005) '''ನವರಾಗಸಂಗಮ''' 1) ಸಾಫಲ್ಯ (ಡಿಸೆಂಬರ್2000) 2) ನೀ ನಡೆವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ(ಜುಲೈ2000) 3) ಪಲ್ಲವಿ (ಏಪ್ರಿಲ್2002) 4)  ಭಾವ ಬದುಕು (ಜನವರಿ2006) 5) ಕವಲೊಡೆದ ಹಾದಿ (ಸಪ್ಟೆಂಬರ್2006) 6) ಸುಲಗ್ನಾ ಸಾವಧಾನ( ಜನವರಿ2007 '''ಥ್ರಿಲ್  ಪತ್ರಿಕೆ''' 1) ಹೈಜಾಕ್ (ಅಕ್ಟೋಬರ್2001) '''ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಪತ್ರಿಕೆ''' 1) ಮೇಘಮಾಧುರಿ '''ಸಖಿ ಪಾಕ್ಷಿಕ''' 1) ನಮ್ಮಯ ಹಕ್ಕಿ ಬಿಟ್ಟೇ ಬಿಟ್ಟೆ.. (ಅಕ್ಟೋಬರ್2015) {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲದ ಲೇಖನಗಳು]] auw3w077lsb2hftg69liygylewmqakg 0 140406 1434981 1432164 2026-10-30T09:49:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434981 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ಕೊಲ್ಲಂ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ಕ್ವಿಲಾನ್ | settlement_type = [[ಮಹಾನಗರ]] | image_skyline = Kollam_Collage.png | imagesize = 255px | image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ: [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] & [[ದ ರವಿಜ್]] ನ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ, [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಲೈಟ್ಹೌಸ್]], [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೋಟೆ]]ಯ ಅವಶೇಷಗಳು, [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] & [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಡಿ ಫೆರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್|ಕೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಡಿ ದೋಣಿ ಘಟ್ಟ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], [[ಡೌನ್ಟೌನ್ ಕೊಲ್ಲಂ]] ಪ್ರದೇಶ ([[ಆರ್ಪಿ ಮಾಲ್, ಕೊಲ್ಲಂ|ಆರ್ಪಿ ಮಾಲ್]] ಸೇರಿದಂತೆ), [[ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರು, [[ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಪಾರ್ಕ್, ಕೊಲ್ಲಂ|ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಪಾರ್ಕ್]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಬ್ರೇಕ್ ವಾಟರ್ ಟೂರಿಸಂ ಪಾರ್ಕ್|ಬ್ರೇಕ್ ವಾಟರ್ ಟೂರಿಸಂ]] & [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬೀಚ್]] ಮತ್ತು [[ಚಿನ್ನಕಡ ಘಂಟಾಗೋಪುರ]] | etymology = [[ಕರಿಮೆಣಸು]]: ''ಕೊಲ'' ("ಕರಿಮೆಣಸು") | nicknames = "ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ರಾಜಕುಮಾರ"<br />"ವಿಶ್ವದ ಗೋಡಂಬಿ ರಾಜಧಾನಿ"<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollams-cashew-crunch/article23701507.ece |title=Kollam's cashew crunch |work=The Hindu|date=28 April 2018 |access-date=10 August 2018}}</ref> <br /> "ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ" <br /> "[[ಯೌವನದ ಚಿಲುಮೆ]]"<ref>{{cite web | url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/kollam-quilon/154 | title=Kollam, Quilon, Land of cashew, coir, backwaters, Kerala Tourism }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.grunge.com/236799/the-tragic-history-of-the-search-for-the-fountain-of-youth/ | title=The Tragic History of the Search for the Fountain of Youth | newspaper=Grunge | date=14 August 2020 }}</ref> | image_map = Location map India Kollam EN.svg | mapsize = 250x200px | map_alt = | map_caption = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]]ದೊಳಗಿನ ನಗರದ ಸ್ಥಾನ | pushpin_map = India#India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೊಲ್ಲಂ ([[ಭಾರತ]]) | coordinates = {{coord|8|53|35.5|N|76|36|50.8|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kollam&params=8_53_35.5_N_76_36_50.8_E_type:city(1342509)_region:IN-KL] | subdivision_type = [[ದೇಶ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_name1 = [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name2 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type3 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name3 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | established_title = ಸ್ಥಾಪನೆ | established_date = 823 | founder = [[ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ ಪ್ರೋತ್|ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ]]<ref>Kollam Tarisappalli Copper plates</ref><ref>{{cite work |last=Perczel |first=István |title= The Syriac World|publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781317482116 |editor-last=King |editor-first=Daniel |page=665-671|chapter=Syriac Christianity in India }}</ref><ref>{{Cite book|title=Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy|last=Narayanan|first=M. G. S.|publisher=CosmoBooks.|year=2013|isbn=9788188765072|location=Thrissur (Kerala)|pages=277, 278, 295, 435–37|orig-year=1972}}</ref> (ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿ) <br /> [[ರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ]]<ref>{{Cite web |first=M. S. | last = Dhiraj |title=Kollam Pillar Inscription of Rama Kulasekhara: The Last Chera Record of a Jain Perumal of Makothai |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume6/19.pdf |website=Department of History, Pondicherry Central University | location = Pondicherry, India}}</ref> (ಆಡಳಿತ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ) | leader_party = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] | government_type = [[ನಗರ ನಿಗಮ (ಭಾರತ)|ನಗರ ನಿಗಮ]] | governing_body = [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] | leader_title = [[ಮೇಯರ್#ಭಾರತ|ಮೇಯರ್]] | leader_name = ಎ.ಕೆ ಹಫೀಜ್ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = 4 | area_total_km2 = 73.03 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 38.32 | population_total = 397,419 | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/|title = Kerala (India): Districts, Cities and Towns - Population Statistics, Charts and Map}}</ref> | population_as_of = 2011 | population_rank = [[ಕೇರಳದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|5]] ([[ಭಾರತದ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ|41ನೇ IN]]) | population_density_km2 = auto | population_metro = 1,871,086 | population_metro_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf| title=Demographia World Urban Areas |publisher=Demographia |access-date=23 April 2016}}</ref> | population_demonym = ಕೊಲ್ಲಮೈಟ್, ಕೊಲ್ಲത്തುಕಾರನ್/ಕಾರಿ, ಕೊಲ್ಲಂಕರನ್/ಕಾರಿ | demographics_type1 = [[ಭಾಷೆ]]ಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = {{hlist|[[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]]|[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]}} | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] | postal_code = 691 XXX | area_code_type = [[ದೂರವಾಣಿ]] ಕೋಡ್ | area_code = +91474xxxxxxx | registration_plate = ಕೊಲ್ಲಂ- [[ಭಾರತದ RTO ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ#KL—ಕೇರಳ|KL]] 02, [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ]]- KL 23, [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ]]- KL 24, [[ಪುನಲೂರು]]- KL 25, [[ಕುನ್ನತೂರು, ಕೇರಳ|ಕುನ್ನತೂರು]]- KL 61, [[ಪಥನಾಪುರಂ]]- KL 80, [[ಚಡಯಮಂಗಳಂ]]- KL 82 | blank2_name_sec2 = ಸಾಕ್ಷರತೆ | blank2_info_sec2 = 91.18%<ref name=Cities1Lakhandabove>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf| title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> | website = {{URL|www.kollam.nic.in}} | blank_name_sec2 = [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]] | blank_info_sec2 = <span style="color:#090">ಹೆಚ್ಚು</span> | blank3_name_sec2 = [[UN/LOCODE]] | blank3_info_sec2 = '''IN QUI<br />IN KUK''' | footnotes = | official_name = }} '''ಕೊಲ್ಲಂ''' ({{IPA|ml|kolːɐm|lang|Kollam-pronunciation.ogg}};{{efn|({{IPAc-en|'|k|w|aɪ|.|l|ɒ|n}} {{Respell|KWAI|lon}}; ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ {{IPAc-en|k|ɔɪ|.|l|ɒ|n}} {{Respell|KOY|lon}} {{audio|Pronunciation of the alternate name "Quilon" of the city Kollam.ogg|ಉಚ್ಚಾರಣೆ}})}}) ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ [[ಕೇರಳದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ]]. ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ನಗರವು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರ]]ದಿಂದ 71 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (44 ಮೈಲಿ) ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web |title=Kollam - Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kollam |access-date=7 February 2020 |publisher=Britannica}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ [[ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web |date=16 June 2016 |title=12 Oldest Living and Continuously Inhabited Cities of India |url=http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |access-date=11 June 2023 |archive-date=11 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611144213/http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |url-status=dead }}</ref><ref name="auto">{{cite web |title=History &#124; District Kollam, Government of Kerala &#124; India |url=https://kollam.nic.in/en/history/}}</ref> ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್ ಅವಧಿಯವರೆಗಿನ ವಾಸದ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಸಮುದ್ರ [[ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]]ವಾಗಿದೆ, ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಫೀನಿಷಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರ ಕಾಲದವು.<ref>{{Cite journal |last1=A. |first1=Shaji |last2=H. |first2=Adabiya |date=March 11, 2020 |title=The Early Maritime Trade Relations of Kollam: A Historical Introspection |url=http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume8.2/23.pdf |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=8 |issue=2 |access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 7, 2026 |archive-date=ಜೂನ್ 1, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601225244/http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume8.2/23.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇದು [[ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು|ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳ]] ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |title=Ashtamudi Lake, the gateway to the backwaters of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/destination/ashtamudi-backwaters/426 |website=Kerala Tourism}}</ref> ಮತ್ತು ಇದು ಗೋಡಂಬಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, [[ಕೊಯಿರ್]] ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=In 2 years, 80% cashew producing units closed in Kollam |url=https://www.downtoearth.org.in/news/agriculture/in-2-years-80-cashew-producing-units-closed-in-kollam-61749 |website=www.downtoearth.org.in|date=28 September 2018 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Coir products of Kerala, Kollam, Kerala, India |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/coir-products/161 |website=Kerala Tourism}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅರಬ್ಬರು, [[ಫೀನಿಷಿಯನ್ನರು]], ಚೀನಿಯರು, ಇಥಿಯೋಪಿಯನ್ನರು, ಸಿರಿಯನ್ನರು, ಯಹೂದಿಗಳು, [[ಕಲ್ಡಿಯನ್ನರು]], ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book |first=K. A. Nilakanta |last=Sasthri |title=History of South India |url=https://archive.org/details/historyofsouthin0000kall |edition=2nd| publisher=Oxford University Press |year=1958 |orig-year=1935}}</ref> ಚೀನಾದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, [[ಇಬ್ನ್ ಬತೂತ]] 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ತನ್ನ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಐದು ಭಾರತೀಯ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.thebetterindia.com/152778/news-kerala-china-iit-prof-gulis-children/ |title=Kozhikode to China: IIT Prof Unearths 700-YO Link That'll Will Blow Your Mind! |publisher=The Better India |date=26 July 2018 |access-date=7 December 2015}}</ref><ref name="www.mathrubhumi.com">{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/travel/article/destination/kollam/1095/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141009210850/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/destination/kollam/1095/|url-status=dead|title=Kollam - Mathrubhumi|archivedate=9 October 2014}}</ref> ದೇಸಿಂಗನಾಡಿನ ರಾಜರು ಚೀನೀ ಆಡಳಿತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಚೀನೀ ವಸಾಹತು ಇತ್ತು. 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಚೀನಾದ [[ಗುವಾಂಗ್ಝೌ|ಕ್ಯಾಂಟನ್]]ಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ [[ಸುಲೈಮಾನ್ ಅಲ್-ತಾಜಿರ್]] ಕೊಲ್ಲಂ ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಬಂದರಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಚೀನೀ ಜಂಕ್ಗಳು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು. [[ಮಾರ್ಕೊ ಪೊಲೊ]], ವೆನಿಸ್ನ ಪ್ರವಾಸಿಗ, 1275 ರಲ್ಲಿ [[ಕುಬ್ಲೈ ಖಾನ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದನು, ಅವನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ, ಚೀನೀ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಆಗಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಇತರ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದನು.<ref>{{Cite web|url=http://kollam.nic.in/history.html|title=Short History of Kollam}}</ref> [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] [[ಥಾಮಸ್ ಅಪೊಸ್ತಲ|ಸಂತ ಥಾಮಸ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಏഴರಪ್ಳ್ಳಿಕಳ್|ಏಳು ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು [[ಮಲಿಕ್ ದೀನಾರ್]] [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ|10 ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ಕ್ವಿಲಾನ್ನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Diocese of Quilon |url=https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&Mid=89 |access-date=2023-09-07 |website=www.quilondiocese.com |archive-date=7 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907162517/https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&Mid=89 |url-status=dead }}</ref> [[ವಿ. ನಾಗಮ್ ಅಯ್ಯ]] ತಮ್ಳ ''ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್'' ನಲ್ಲಿ 822 AD ರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು [[ಪೂರ್ವ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ|ಪೂರ್ವ ಸಿರಿಯಾಕ್]] ಬಿಷಪ್ಗಳು, [[ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ ಪ್ರೋತ್]], ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ವಿಲಾನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಮಲಬಾರ್ ಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು (824 AD), ಮತ್ತು ಕ್ವಿಲಾನ್ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಗಿಂತ ಮುನ್ನ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಯಿತು.<ref name="Aiyya, V.V Nagom p. 244"/> [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಅನ್ನು ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ 825 ರಲ್ಲಿ [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ಬ್ಯಾಕರೆ (ತೆವಲಕರ) ಬಳಿಯ ಕೊರೆ-ಕೆ-ನಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಒಳನಾಡಿನ ಬಂದರನ್ನು ಪುನಃ ತೆರೆಯಲು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕರಿಗೆ ನೆಲ್ಸಿಂಡಾ ಮತ್ತು ಟಿಂಡಿಸ್ ಎಂದು ಮತ್ತು ತಮಿಳರಿಗೆ ತೊಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Aiyya, V.V Nagom p. 244">Aiyya, V.V Nagom, State Manual p. 244</ref> [[ತಂಬಿರಾನ್ ವನಕ್ಕಂ]], 20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1578 ರಂದು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=2010-06-20 |title=Tamil saw its first book in 1578 |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Tamil-saw-its-first-book-in-1578/article15685475.ece |access-date=2023-09-07 |issn=0971-751X}}</ref> [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] ನಗರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ISO 9000#ISO 9001:2015 ವಿಷಯಗಳು|ISO 9001:2015]] ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://lsgkerala.gov.in/index.php/en/news-district-news/kollam-corporation-achieved-iso-certification-1636 |title=Kollam Corporation achieved ISO Certification |date=17 May 2019 |access-date=18 June 2019}}</ref> [[ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯುನಿಟ್|ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯುನಿಟ್ (EIU)]] ಜನವರಿ 2020 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ|ಕೊಲ್ಲಂ]] 2015 ಮತ್ತು 2020 ರ ನಡುವೆ 31.1% ನಗರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತನೇ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/three-of-worlds-ten-fastest-growing-urban-areas-are-in-kerala-6205749/ |title=3 of world's 10 fastest-growing urban areas are in Kerala: Economist ranking |date=8 January 2020 |access-date=8 January 2020}}</ref> ಇದು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಕರಾವಳಿ ನಗರವಾಗಿದೆ. ನಗರವು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಅನುಪಾತವು ಭಾರತದ 500 ಅತಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/city.php |title=census2011.co.in - Indian Cities |access-date=7 December 2015}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.india.com/lifestyle/the-4-least-polluted-cities-in-india-757032/ |title=The 4 Least Polluted Cities in India - India.com |date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಕೊಲ್ಲಂ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಕೊಲ್ಲಂ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ]], [[ಪುನಲೂರು]], [[ಪರವೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ|ಪರವೂರು]], ಮತ್ತು [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿವೆ. ಕೊಲ್ಲಂ [[ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಂಡೆವಿಲ್|ಮ್ಯಾಂಡೆವಿಲ್]] ಅವರ ''[[ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಸರ್ ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಂಡೆವಿಲ್|ಪ್ರಯಾಣಗಳು]]'' ನಲ್ಲಿ '''ಪಲೋಂಬೆ''' ಎಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಅದು [[ಯೌವನದ ಚಿಲುಮೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>Mandeville, John. ''[http://www.gutenberg.org/cache/epub/782/pg782.txt The Travels of Sir John Mandeville]''. Accessed 24 September 2011.</ref><ref>Kohanski, Tamarah & Benson, C. David (Eds.) ''The Book of John Mandeville''. Medieval Institute Publications (Kalamazoo), 2007. Op. cit. "[http://www.lib.rochester.edu/camelot/teams/tkap2.htm Indexed Glossary of Proper Names]". Accessed 24 September 2011.</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== {{main|ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಹೆಸರುಗಳು}} ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, "ಕೊಲ್ಲಂ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ''ಕೊಯಿಲ್ಲಂ'' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದು ''[[ಕೊವಿಲಕಂ]]'' ("ರಾಜಮನೆತನದ ಅರಮನೆ" ಎಂದರ್ಥ) ಮತ್ತು ''[[ಇಲ್ಲಂ]]'' ([[ಇಲ್ಲತು ನಾಯರ್|ನಾಯರ್ ಶ್ರೀಮಂತರು]] ಅಥವಾ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆ) ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} District Kollam, Government of Kerala {{!}} India |url=https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=One%20theory%20has%20it%20that,and%20illam%20(brahmin%20house). |access-date=2025-05-02 |language=en-US}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಈ ಹೆಸರು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಪದ ''ಕೊಲ್ಲಂ'' ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ "ಮೆಣಸು," ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮೆಣಸಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} District Kollam, Government of Kerala {{!}} India |url=https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=The%20name%20Kollam%20has%20a,and%20exporting%20centre%20for%20pepper. |access-date=2025-05-02 |language=en-US}}</ref> 825 AD ರಲ್ಲಿ, [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]], ಅಥವಾ ''ಕೊಲ್ಲವರ್ಷಂ'', ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>ending with the Royal sanction of Tarissapalli copper plates to Assyrian Monks by Vaishnaite Chera King Rajashekara Varma, against the backdrop of a Shivite revival led by Adi Shankara among the Nampoothiri communities [http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/klm_shis.htm Kerala government website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071121073245/http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/klm_shis.htm |date=21 November 2007 }}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶವಾದ ನಂತರ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಗರವನ್ನು ಅರೇಬಿಕ್ನಲ್ಲಿ ''ಕೂಲಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು,<ref name="Koolam">{{cite book |author=S. Muhammad Hussain Nainar |url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage |title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language |publisher=University of Madras |year=1942}}</ref> ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ನಲ್ಲಿ ''ಕೌಲಾಂ'', ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ''ದೇಸಿಂಗನಾಡು''.<ref name="auto" /> ==ಇತಿಹಾಸ== {{main|ಕೊಲ್ಲಂ ಇತಿಹಾಸ}} [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|left|thumbnail|''[[ಪೆರಿಪ್ಲಸ್ ಆಫ್ ದ ಎರಿಥ್ರಿಯನ್ ಸೀ]]'' (1ನೇ ಶತಮಾನ CE) ನ ಹೆಸರುಗಳು, ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳು]] ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರವಾದ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಆಗಿ, ಕೊಲ್ಲಂ [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] (ಸುಮಾರು 3ನೇ ಶತಮಾನ BC–12ನೇ ಶತಮಾನ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಸುಮಾರು 825 ರಲ್ಲಿ ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ [[ವೆನಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವೆನಾಡು]] ಅಥವಾ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆರಂಭಿಕ [[ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಈಜಿಪ್ಟ್ನ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೈರೋ, ಚೀನಾ ದೇಶದ [[ಕ್ವಾನ್ಝೌ]] ನಗರ, ಮತ್ತು ಮಲೇಷಿಯನ್ ದ್ವೀಪಸಮೂಹದ [[ಮಲಕ್ಕಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ.<ref name=Tignor>{{cite book|last=tignor|first=Robert|title=Worlds together, worlds apart: a history of the world from the beginnings of humankind to the present|year=2010|publisher=W.W. Norton & Co.|location=New York|isbn=978-0-393-93492-2|page=365|url=http://books.wwnorton.com/books/detail.aspx?ID=17166|edition=3rd}}</ref> 1280 ರಲ್ಲಿ, [[ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶ|ಯುವಾನ್]] ಚೀನಾದ ರಾಯಭಾರಿಗಳು ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಬಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Al-Hind, The making of the Indo-Islamic World|publisher=Brill|chapter-url=https://archive.org/details/AndreWinkAlHindTheMakingOfTheIndoIslamKhaledWahsh2FFacebook2FkWahshyahoo.com/page/n24/mode/1up?view=theater&q=Embassy|year=2002|chapter='Trade embassy to Kollam'}}</ref> ===ಪಾಂಡ್ಯ ಆಳ್ವಿಕೆ=== ಕೊಲ್ಲಂನ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಕೇರಳದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು. [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ನಡುವಿನ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿತು. ಇದು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಕಣಿವೆ]], [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]], [[ಸೇಲಂ, ತಮಿಳುನಾಡು|ಸೇಲಂ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ. [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು [[ಸಂಗಮ್ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1ನೇ ಮತ್ತು 4ನೇ ಶತಮಾನ CE ನಡುವೆ ಚೇರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವಾದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಕಣಿವೆಗೆ ಪೂರ್ವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶವು (ತಿರುವನಂತಪುರ ಮತ್ತು ಆಲಪ್ಪುಳ ನಡುವಿನ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿ) [[ಆಯ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು ಚೇರರಿಗಿಂತ [[ಮಧುರೈ]]ನ [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>KA Nilakanta Sastri</ref> [[ಕಾಸ್ಮಾಸ್ ಇಂಡಿಕೋಪ್ಲ್ಯೂಸ್ಟಸ್]], ಗ್ರೀಕ್ [[ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್|ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್]] ನಾವಿಕ,<ref>{{cite web|author=Roger Pearse |url=http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_00_0_eintro.htm |title=Cosmas Indicopleustes, Christian Topography. Preface to the online edition |publisher=Ccel.org |date=5 July 2003 |access-date=20 April 2013}}</ref> ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಟೋಪೋಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿ,<ref>{{cite web|author=Roger Pearse |url=http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_11_book11.htm |title=Cosmas Indicopleustes, Christian Topography (1897) pp. 358–373. Book 11 |publisher=Ccel.org |access-date=20 April 2013}}</ref> 550 ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಅವರು, ''ಮೇಲ್'' (ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ) ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತು ಇರುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, "ತಬ್ರೋಪೇನ್ (ಸಿಲೋನ್) ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ಚರ್ಚ್, ಪಾದ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ ಮೇಲ್ನಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮೆಣಸು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿಯಾನ (ನಿಲ್ಲಕಲ್ನ ಕಲ್ಲಿಯಾನ್ಕಲ್) ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ, ಪರ್ಷಿಯಾದಲ್ಲಿ 325 AD ನ ನೈಸಿಯಾ ಸುನ್ನಹಾಡೋಸ್ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬಿಷಪ್ ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ."<ref>Travancore Manual</ref> ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರಿನ ಬಳಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕೆ ವೆನಾಡ್ ರಾಜ ಅಯ್ಯನಾಟಿಕಲ್ ದಾನ ನೀಡಿದರು. [[ತರಿಸಾಪ್ಳ್ಳಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚರ್ಚ್, ರಾಜನು ನೀಡಿದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ತಾಮ್ರ ಫಲಕಗಳು|ಕೊಲ್ಲಂ ತಾಮ್ರ ಫಲಕ]] ಅನುದಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಕೊಲ್ಲಂ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |publisher=M. E. Sharpe |year=1999|isbn=9780765601049 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123}}</ref><ref name="SimpsonKresse2008">{{cite book |author1=Edward Simpson|author2=Kai Kresse|title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&pg=PA333|access-date=24 July 2012 |year=2008|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-70024-5|pages=333}}</ref><ref name="Kupferschmidt1987">{{cite book|author=Uri M. Kupferschmidt|title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine|url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&pg=PA458|access-date=25 July 2012|year=1987|publisher=Brill|isbn=978-90-04-07929-8|pages=458–459}}</ref><ref name="Raṇṭattāṇi2007">{{cite book|author=Husain Raṇṭattāṇi|title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&pg=PA179|access-date=25 July 2012|year=2007|publisher=Other Books|isbn=978-81-903887-8-8|pages=179–}}</ref> ''[[ಕ್ವಿಸ್ಸತ್ ಶಕರ್ವತಿ ಫರ್ಮದ್]]'' ಪ್ರಕಾರ, [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]], ಕೊಲ್ಲಂ, [[ಮದಾಯಿ]], [[ಬಾರ್ಕೂರು]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕಾಸರಗೋಡು]], [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಧರ್ಮದಂ]], [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ|ಪಂಥಲಯಿನಿ]], ಮತ್ತು [[ಚಾಲಿಯಂ]] ಗಳಲ್ಲಿನ [[ಮಸೀದಿ|''ಮಸ್ಜಿದ್'']]ಗಳು [[ಮಲಿಕ್ ದೀನಾರ್]] ಯುಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಅವು [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ''ಮಸ್ಜಿದ್''ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>Prange, Sebastian R. ''Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast.'' Cambridge University Press, 2018. 98.</ref> ಮಲಿಕ್ ದೀನಾರ್ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಪಟ್ಟಣದ [[ತಲಾಂಗರ]]ದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="ch">Pg 58, Cultural heritage of Kerala: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978</ref> ===ವೆನಾಡಿನ ರಾಜಧಾನಿ (9 ನೇ ನಿಂದ 12 ನೇ ಶತಮಾನಗಳು)=== {{see also|ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು}} [[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|300px|1320 CE ನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]] ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು, ನಂತರ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದನ್ನು 825 ರಲ್ಲಿ ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, [[ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ ಪ್ರೋತ್]], ಅಯ್ಯನಾಡಿಕಲ್ ತಿರುವಡಿಕಲ್, ಸ್ವತಂತ್ರ ವೆನಾಡು ಅಥವಾ ಕ್ವಿಲಾನ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ, [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಮಂತ, ಇವರ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>Kerala Charithram P.59 Sridhara Menon</ref><ref name="Travancore Manual page 244">V. Nagam Aiya (1906), [[Travancore State Manual]], page 244</ref>{{sfnp|Malekandathil|2010}} ಮಾರ್ ಸಪೊರ್ ಐಸೊ ಅವರು ಬ್ಯಾಕರೆ (ತೆವಲಕರ) ಬಳಿಯ ಕೊಲ್ಲಂ (ಕೊರೆ-ಕೆ-ನಿ) ನ ಬಹುತೇಕ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ಒಳನಾಡಿನ ಬಂದರನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರ ಕೋರಿಕೆಯ ಬದಲಿಗೆ, ಅವರು ಕೊಲ್ಲಂ ಬಳಿ ಹೊಸ ಬಂದರನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಚೇರ ರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದು ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕರಿಗೆ ನೆಲ್ಸಿಂಡಾ ಮತ್ತು ಟಿಂಡಿಸ್ ಎಂದು ಮತ್ತು ತಮಿಳರಿಗೆ ತೊಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರವಿಲ್ಲದೆ ಇತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ 6 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪಲ್ಲವರು]] ಚೇರರನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಇದು ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ನರಿಗೆ ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಸಿರಿಯನ್ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ನಾಂಪೂತಿರಿ ವೈಷ್ಣವರು ಮತ್ತು ನಾಯರ್ ಉಪಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ವೇದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸದೆ, ತ್ರಿತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು.<ref>History of Kollam city and Kollam Port [http://www.quilon.com/history.htm Quilon.com]</ref> ಅಯ್ಯನಾಡಿಕಲ್ ತಿರುವಡಿಕಲ್ ಅವರು ಮರುವಾನ್ ಸಪೊರ್ ಐಸೊಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ [[ಥರಿಸಾಪ್ಳ್ಳಿ ಫಲಕಗಳು]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಸವಲತ್ತು ಮತ್ತು ಕ್ವಿಲಾನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಳತೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಿತು. [[ಹರ್ಮನ್ ಗುಂಡರ್ಟ್]] ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ ಅವರು ಥರಿಸ್ಸಪ್ಳ್ಳಿ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ [[ಮಣಿಗ್ರಾಮಂ]] ವ್ಯಾಪಾರ ಗಿಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual |publisher=Asian Educational Services |year=2000 |isbn=978-8120604469 |volume=2 |pages=cxxv–cxxvi, cxxxviii |chapter=Appendix XII (Collection of Deeds)}}</ref> {{sfnp|Malekandathil|2010}}<ref name="Sharma2010">{{cite book|author=Yogesh Sharma|title=Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India|url=https://books.google.com/books?id=FTTGWSme30YC|year=2010|publisher=Primus Books|page=78|isbn=978-93-80607-00-9}}</ref> [[File:Quilon Syrian copper plates (849 AD) PLATE 3.jpg|thumb|'''ಕ್ವಿಲಾನ್ ಸಿರಿಯನ್ ತಾಮ್ರ ಫಲಕಗಳು (849 AD) PLATE 3''']] ಹೀಗೆ ಮಲಯಾಳಂ ಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ನಗರದ ನಂತರ ಕೊಲ್ಲ ವರ್ಷಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.{{sfnp|Malekandathil|2010}} ಸಿರಾಫ್ನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸೊಲೇಮಾನ್ 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದನು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಿಂದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆಗಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಚೀನೀ ಹಡಗುಗಳು ಬಳಸುವ ಏಕೈಕ ಬಂದರಾಗಿ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಅನ್ನು ಕಂಡನು. ಕೊಲ್ಲಂನ ಆಡಳಿತಗಾರರು (ಹಿಂದೆ 'ದೇಸಿಂಗನಾಡು' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು) ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. [[ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] (618–913) ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ,<ref>Travancore Manual, page 244</ref> 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಕ್ವಿಲಾನ್ ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು. ಚೀನೀ ವ್ಯಾಪಾರವು ಸುಮಾರು 600 ರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡಿತು. ಬಿಷಪ್ ಕ್ಯಾಟಲಾನಿ ಅವರ ''ಮಿರಾಬಿಲಿಯಾ ಡೆಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟಾ'' ಕೊಲ್ಲಂನ ಜೀವನದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅವರು ಅದನ್ನು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾದ ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿ ನೋಡಿದರು. [[ಮಾರ್ಕೊ ಪೊಲೊ]] ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಅವರು 'ಇಂಡಿಯಾ ದಿ ಮೇಜರ್' ನಲ್ಲಿನ ಜೀವನದ ನಿಜ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref>Mirabilia Descripta by Jordanus Catalani circa 1320–1336 (trans Hiracut Society, London)</ref> ಸುಲೈಮಾನ್ ಅಲ್-ತಾಜಿರ್, [[ಸ್ಥಾನು ರವಿ ವರ್ಮ]] (9 ನೇ ಶತಮಾನ CE) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವೆ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವ್ಯಾಪಾರವಿತ್ತು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=India Charitram|last=Menon|first=A. Shreedhara|publisher=DC Books|year=2016|isbn=9788126419395|location=Kottayam|pages=219}}</ref> === ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ (1375) ನಲ್ಲಿ "ಕೊಲಂಬೊ" ಆಗಿ ಕೊಲ್ಲಂ === [[File:Sultan of Delhi (top) and King of Vijayanagar (bottom) in the Catalan Atlas of 1375.jpg|thumb|[[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ]] (ಮೇಲ್ಭಾಗ, ಧ್ವಜ: [[File:Sultan of Delhi Flag according to the Catalan Atlas (1375).png|15px]]) ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ "ಕೊಲಂಬೊದ ರಾಜ" (ಕೊಲ್ಲಂ) (ಧ್ವಜ: [[File:Flag_of_the_Kigdom_of_Colombo,_Catalan_Atlas_1375.png|15px]], ಅಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು|ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಮತ್ತು 1329 ರಿಂದ [[ಜೋರ್ಡಾನ್ ಕ್ಯಾಟಲಾ|ಜೋರ್ಡಾನಸ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮಿಷನ್ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ)<ref name="VL4">{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |pages=4–5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}</ref> ಸಮಕಾಲೀನ [[ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಅಟ್ಲಾಸ್]] 1375 ರಲ್ಲಿ.<ref>{{cite book |last1=Massing |first1=Jean Michel |last2=Albuquerque |first2=Luís de |last3=Brown |first3=Jonathan |last4=González |first4=J. J. Martín |title=Circa 1492: Art in the Age of Exploration |date=1 January 1991 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05167-4 |url=https://books.google.com/books?id=wMK-Ba0-RG4C&pg=PA30 |language=en}}</ref> ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿಖರವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |title=Cartography between Christian Europe and the Arabic-Islamic World, 1100-1500: Divergent Traditions |date=17 June 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-44603-8 |page=176 |url=https://books.google.com/books?id=eq0zEAAAQBAJ&pg=PA176 |language=en}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: "ಇಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬೊದ ರಾಜ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ."<ref>{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |page=5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}</ref>]] 13 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ, [[ಮರವರ್ಮನ್ ಕುಲಶೇಖರ ಪಾಂಡ್ಯನ್ I]], [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪಾಂಡ್ಯ]] ಆಡಳಿತಗಾರ, ವೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.<ref>KA Nilakanta Sastri, p197</ref> ಈ ನಗರವು 1375 CE ನ ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ನಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬೊ ಮತ್ತು ಕೊಲೊಬೊ ಎಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಕ್ಷೆಯು ಈ ನಗರವನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಗರವೆಂದು, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆಡಳಿತಗಾರನಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="VL4"/> ರಾಜನ ಚಿತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಪಠ್ಯವು ಹೇಳುತ್ತದೆ: {{blockquote|''ಆಸಿ ಸೆನ್ಯೊರೆಜ ಲೊ ರೇ ಕೊಲೊಬೊ, ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾ. ಪ್ರುವಿನ್ಸಿಯ ಡಿ ಕೊಲಂಬೊ''<br />(ಇಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ಕಿಂಗ್ ಕೊಲೊಬೊ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಕೊಲಂಬೊ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ).<ref name="VL4"/>}} ಈ ನಗರವನ್ನು 825 ರಲ್ಲಿ ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ, ಪರ್ಷಿಯನ್ [[ಪೂರ್ವ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. 1329 CE ಯಲ್ಲಿ, [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ XXII]] ಕೊಲ್ಲಂ / ಕೊಲಂಬೊವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು [[ಜೋರ್ಡಾನ್ ಕ್ಯಾಟಲಾ|ಕ್ಯಾಟಲೋನಿಯಾದ ಜೋರ್ಡಾನ್]] ಅನ್ನು, [[ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಸನ್ಯಾಸಿ]], ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಪಂಥದ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೊದಲ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.<ref name="VL4" /> ===ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳು (16 ನೇ ನಿಂದ 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳು)=== [[File:Thambiran Vanakkam 1578.JPG|thumbnail|''[[ತಂಬಿರಾನ್ ವನಕ್ಕಂ]]'']] [[File:Retrato de Afonso de Albuquerque (após 1545) - Autor desconhecido-cortado.png|thumb|ವೈಸ್ರಾಯ್ [[ಅಫೋನ್ಸೊ ಡಿ ಅಲ್ಬುಕ್ವೆರ್ಕ್]]]] ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು [[ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ 1498 ರಲ್ಲಿ [[ಕಪ್ಪಾಡ್]] [[ಕೋಳಿಕೋಡ್]] ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಯುರೋಪ್ನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆದರು.<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ಅವರು 1502 ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು, ಇದು ಅವರ ಮೆಣಸಿನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/thangasseri-kollam/296|title=Thangasseri, Kollam, Dutch Quilon, Kerala|website=Kerala Tourism}}</ref> ನಂತರ ಮೂರ್ಸ್/ಅರಬ್ಬರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ, ತೆವಲಕರದ ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಾಚೀನ ಚರ್ಚ್ (ದೇವಾಲಯ) ನಾಶವಾಯಿತು. 1517 ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಅದು ನಂತರ ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಯಿತು. 1661 ರಲ್ಲಿ, [[ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹಳೆಯ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು, ನಂತರ ಡಚ್ಚರಿಂದ ನವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ನಂತರ 1795 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=https://kollamcity.in/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|url-status=usurped|title=Kollam City|archivedate=2 June 2015|website=Bebas88}}</ref> ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಇಂದಿಗೂ ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯ ವಸಾಹತಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯರು ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಚರ್ಚ್, ಹಳೆಯ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್-ನಿರ್ಮಿತ ಚರ್ಚ್,<ref>[http://www.ucanindia.in/news/new-proof-for-preportuguese-mission-in-kollam/23928/daily New proof for Pre-Portuguese mission in Kollam]</ref> ಪ್ರದೇಶದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://tourmet.com/thangassery-fort/ |title=Tourmet - Thangassery, Kollam |date=21 May 2013 |access-date=6 January 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |title=History of Kollam |access-date=15 January 2014 |archive-date=2 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602133158/http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |url-status=dead }}</ref><ref>'Jornada' of Portuguese Bishop Dom Alexis Menezes 1599–1600AD</ref> <gallery> File:Quilon 1505 verbessert.jpg|1500 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ File:Quilon 1670 verbessert.jpg|1661 ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ File:A view of Coylang Wellcome L0038178.jpg|1700 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ </gallery> ===ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕದನ=== {{main|ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕದನ}} [[File:1756 Bellin Map of Kollam Fort, Kerala, India - Geographicus - Coylan-bellin-1756.jpg|thumb|1756 ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಕೋಟೆಯು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಡಚ್ಚರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ನಂತರ]] [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕದನ]]ವು 1809 ರಲ್ಲಿ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ನ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೈನ್ಯದ ನಡುವೆ, ಆಗಿನ ದಳವ (ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ) [[ವೇಲು ಥಂಪಿ ದಳವ]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಕ್ವಿಲಾನ್ನ [[ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್ ಮೈದಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಲ್ ಚಾಲ್ಮರ್ಸ್ ನೇತೃತ್ವದ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯ ನಡುವೆ ಹೋರಾಡಲಾಯಿತು. ಕದನವು ಕೇವಲ ಆರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YYlC_qF_eB0C&q=History+of+Travancore+by+P.+Shangoony+Menon&pg=PA6 |title=E-book:History of Travancore by P. Shangoony Menon |isbn=9788184650013 |access-date=2014-11-05|last1=David |first1=Maria A. |year=2009 |publisher=ISPCK }}</ref> ಮತ್ತು ಇದು ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್ ಮೈದಾನದ ಬಳಿ ಇರುವ ಅವರ ಸೈನ್ಯದ ಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿತ್ತು. ಕಂಪನಿ ಪಡೆಗಳು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದವು, ಆದರೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ಕೋರ್ಟ್-ಮಾರ್ಷಲ್ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="History of Travancore">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-place-in-history/article3218611.ece|title=A place in history|newspaper=The Hindu |date=29 June 2006|via=www.thehindu.com}}</ref> ===ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಆಳ್ವಿಕೆ=== 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ CE, [[ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ವು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಮೂಲದ [[ಕೊಲತುನಾಡು]] ರಾಜಮನೆತನ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಪರಪ್ಪನಾಡ್]] ರಾಜಮನೆತನದಿಂದ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>Travancore State Manual</ref> 1755 ರಲ್ಲಿ [[ಪುರಕ್ಕಡ್]] ಕದನದಲ್ಲಿ [[ಕೋಳಿಕೋಡ್ ಇತಿಹಾಸ|ಕೋಳಿಕೋಡ್]] ನ ಪ್ರಬಲ [[ಜಾಮೋರಿನ್]] ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="AHoT 162">{{cite book|last1=Shungoony Menon|first1=P.|title=A History of Travancore from the Earliest Times|date=1878|publisher=Higgin Botham & Co.|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164|url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog|access-date=5 May 2016|language=en|format=pdf}}</ref> ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕಚೇರಿಯು 1830 ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದನ್ನು [[ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ|ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/short-history-kerala-secretariat-building-celebrates-150-years-111767 |title=A short history of the Kerala Secretariat as building celebrates 150 years |publisher=The NEWS Minute |date=5 November 2019 |access-date=6 November 2019}}</ref> ===ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು ಸಮುದ್ರ ತಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ=== [[File:Plan of Kollam 1850.jpg|thumb|1850 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಯೋಜನೆ]] [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 ರಿಂದ ಉತ್ಖನನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ತಂಡವು ಚೀನೀ ಪಿಂಗಾಣಿ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/emergence-of-antiques-triggers-treasure-hunt-in-kollam/article5711850.ece |title=Emergence of antiques triggers treasure hunt in Kollam |work=The Hindu|date=21 February 2014 |access-date=11 January 2017}}</ref> ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನೊಂದಿಗಿನ ಚೀನೀ ತಂಡ, ಕೇರಳ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ (KCHR) ನೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ತಂಡ, ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಚೀನೀ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/from-china-on-a-coin-trail/article7192254.ece|date=2015-05-11|title=From China on a coin trail|access-date=2020-11-04|last=Pereira|first=Ignatius|work=The Hindu}}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== {{Main|ಕೊಲ್ಲಂನ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ}} [[File:Kollam Canal, Jan 2016.jpg|thumb|[[ಕೊಲ್ಲಂ ಕಾಲುವೆ]] ಪರವೂರ್ ಬಳಿ|left]] ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ನೀಂದಕರ]] ಮತ್ತು [[ತ್ರಿಕ್ಕರುವ]] [[ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ ಭಾರತ|ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಮಯ್ಯನಾಡ್]], ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಕ್ಕೋವಿಲ್ವಟ್ಟಂ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಂಕರ]], ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರವು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರವು ತಿರುವನಂತಪುರದಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|71|km}}, ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ {{cvt|140|km}}, ಮತ್ತು [[ಕೋಳಿಕೋಡ್]] ನಿಂದ {{cvt|350|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3]] ಮತ್ತು [[ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ನದಿ]] ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. {{cvt|7.7|km|adj=on}} ಉದ್ದದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕಾಲುವೆ]] ಪರವೂರ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಉಪನಗರಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಮತ್ತೊಂದು ನದಿಯಾದ ಕಲ್ಲಡ ನದಿಯು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ನದಿಯು [[ಪರವೂರ್ ಕಾಯಲ್]] ಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಕಾಯಲ್, ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರ, ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |archive-url=https://archive.today/20140901102439/http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |url-status=dead |archive-date=1 September 2014 |title=A stream fading into historyg |date=20 September 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=23 January 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.maruthadi.elisting.in/ |title=Maruthadi - Maruthadi.Elisting.in |access-date=23 January 2020 |archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103234102/http://www.maruthadi.elisting.in/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=467&Itemid=2707&limitstart=100 |title=Water Resources - Government of Kerala |date=7 March 2015 |access-date=23 January 2020 |archive-date=3 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235948/http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=467&Itemid=2707&limitstart=100 |url-status=dead }}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಲ್ಲಿ, ''ಇಂಡಿಯಾಟೈಮ್ಸ್'' ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಒಂಬತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.indiatimes.com/culture/travel/9-of-the-least-polluted-cities-on-earth-you-could-consider-moving-to-251818.html |title=9 of the Least Polluted Cities on Earth You Could Consider Moving To |date=13 March 2016 |publisher=Indiatimes |access-date=21 March 2016}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ [[ಬುಕಿಂಗ್.ಕಾಮ್]] ನ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ವಿಮರ್ಶಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ 2020 ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/for-2nd-year-in-row-kerala-tops-list-of-most-welcoming-places-report/1832102/ |title=For 2nd year in row, Kerala tops list of most welcoming places: Report |publisher=Financial Express |date=22 January 2020 |access-date=23 January 2020}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ – ರೋಮನ್ನರು, ಚೀನಿಯರು, ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪೂರ್ವ ದೇಶದವರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಬೈಬಲ್ನ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸೊಲೊಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯವರೆಗಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿವರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರದ ಬಂದರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ (ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ ನಾಣ್ಯಗಳ ಪತ್ತೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ).<ref>{{cite web|title=The legendary beauty of Kollam|date=28 June 2023 |url=http://www.financialexpress.com/story-print/1159603}}</ref><ref>{{cite web|title=History of Kollam|url=http://paru.in/history-of-kollam|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602135640/http://paru.in/history-of-kollam|archive-date=2 June 2015}}</ref> [[ಅರ್ಯಂಕಾವು|ಅರ್ಯಂಕಾವು ಕಣಿವೆ]] ಮೂಲಕ [[ಸೆಂಗೊಟ್ಟೈ|ಶೆಂಕೊಟ್ಟಾ ಅಂತರ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವೂ ಇತ್ತು. ಎತ್ತಿನಗಾಡಿಯ ಮೂಲಕ ಮೆಣಸಿನ ಒಳನಾಡಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರವು ಇದು ಭಾರತದ ಆರಂಭಿಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ನಂತರ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. ಸಮುದ್ರ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡಂಬಿ ಬೀಜಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Kollam Tourism - Official Website|url=http://www.kollamtourism.com/history.html/|access-date=6 January 2014|archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227075259/http://www.kollamtourism.com/history.html|url-status=dead}}</ref> {{Weather box |location= ಕೊಲ್ಲಂ |metric first= yes |single line= yes |width = auto |temperature colour = pastel |Jan high C= 31 |Feb high C= 31 |Mar high C= 32 |Apr high C= 32 |May high C= 31 |Jun high C= 29 |Jul high C= 29 |Aug high C= 29 |Sep high C= 29 |Oct high C= 30 |Nov high C= 29 |Dec high C= 30 |Jan low C= 23 |Feb low C= 23 |Mar low C= 25 |Apr low C= 26 |May low C= 25 |Jun low C= 24 |Jul low C= 24 |Aug low C= 24 |Sep low C= 24 |Oct low C= 24 |Nov low C= 24 |Dec low C= 23 |Jan rain mm= 18 |Feb rain mm= 26 |Mar rain mm= 53 |Apr rain mm= 147 |May rain mm= 268 |Jun rain mm= 518 |Jul rain mm= 381 |Aug rain mm= 248 |Sep rain mm= 209 |Oct rain mm= 300 |Nov rain mm= 208 |Dec rain mm= 51 |rain colour = green |Jan rain days= 1 |Feb rain days= 2 |Mar rain days= 4 |Apr rain days= 8 |May rain days= 11 |Jun rain days= 21 |Jul rain days= 19 |Aug rain days= 16 |Sep rain days= 12 |Oct rain days= 12 |Nov rain days= 8 |Dec rain days= 3 |unit rain days= 0.1 mm |source= [http://www.weather2travel.com/climate-guides/india/kerala/kollam.php Weather2Travel] |date= May 2012 }} ==ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರಗಳು== === ಜನಸಂಖ್ಯೆ === {{As of|2011|alt=2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ,}}<ref name=census>{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/data/ker_uatowns.PDF|title=Kerala: Population, Population in the age group 0-6 and literates by sex – Urban Agglomeration /Town : 2001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927004314/http://www.censusindia.net/results/data/ker_uatowns.PDF |archive-date=27 September 2007 }}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು 349,033 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 5,400 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ (ಪ್ರತಿ 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ) 1,112 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. {{As of|2010}}, ಕೊಲ್ಲಂ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 93.77% ಆಗಿತ್ತು,<ref>{{cite web|url=http://kollam.nic.in/edu.html |title=Kollam District |publisher=kollam.nic.in |access-date=24 June 2010}}</ref> ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 74.04% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 95.83% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರದು 91.95%. ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ, 11% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಆರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಮೇ 2015 ರಲ್ಲಿ, [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು ಪಂಚಾಯತ್ ಅನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]ಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ವಿಲೀನದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು {{cvt|73.03|km2}} ಆಗಿ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 384,892 ಆಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/thrikadavur-becomes-part-of-kollam-city/article7300668.ece |title=Thrikadavur becomes part of Kollam city |work=The Hindu|date=9 June 2015 |access-date=11 June 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |title=Thrikadavur Panchayath |publisher=Thrikadavur Panchayath |access-date=11 June 2015 |archive-date=12 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612055856/http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |url-status=dead }}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ನಗರದ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯ]]ರ, [[ಕೊಂಕಣಿ ಜನರು|ಕೊಂಕಣಿ]] ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ, [[ತೆಲುಗು ಜನರು|ತೆಲುಗು]] ಚೆಟ್ಟಿ, ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಾಲಿಗಳು|ಬೆಂಗಾಲಿ]] ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳೂ ಇವೆ. ಆಡಳಿತದ ಸುಲಭತೆಗಾಗಿ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಳೀಯ ವಲಯ ಕಚೇರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರು ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://ksudp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=268&Itemid=70 |title=Building Permit Management System -Kollam Corporation |access-date=16 December 2014 |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220101846/http://ksudp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=268&Itemid=70 |url-status=dead }}</ref> * ಕೇಂದ್ರ ವಲಯ (''[[ಕೊಲ್ಲಂ ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್|ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ''), [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] * [[ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] * [[ವಡಕ್ಕೇವಿಲ]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] * [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] * [[ಇರವಿಪುರಂ]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] * ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] 2014 ರಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಮೇಯರ್, ಪ್ರಸನ್ನ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್, ಟ್ರಿವಾಂಡ್ರಮ್ ರಾಯಲ್ ರೋಟರಿ ಕ್ಲಬ್ ನಿಂದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/award-for-kollam-mayor/article5865568.ece |title=Award for Kollam Mayor |work=[[The Hindu]] |date=2014-04-03 |access-date=2014-06-06}}</ref> === ಧರ್ಮ === {{See also|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ}} {{bar box |title=ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ (2011)<ref name="census2001">{{cite web | title = Kollam City Census 2011 data | publisher = Census2011 | url = http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html | access-date =27 January 2016}} </ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ಧರ್ಮ |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು |float=right |bars= {{bar percent|[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|56}} {{bar percent|[[ಇಸ್ಲಾಂ]]|green|22}} {{bar percent|[[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|blue|21}} {{bar percent|ಇತರೆ|black|1}} |caption=ಧರ್ಮಗಳ ವಿತರಣೆ<br /> †<small>ಹೇಳದಿರುವುದು, [[ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ]] (<0.01%), [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] (<0.01%) ಸೇರಿದೆ.</small> }} [[File:Front Wide Anthonys Church Kollam Kerala Mar22 A7C 01676.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಆಂಟನಿ ಚರ್ಚ್, ವಡ್ಡಿ, 1910 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು]] ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಪಂಚವಾಗಿದೆ, ಇದರ ನಿವಾಸಿಗಳು ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="A Survey of Kerala History">Menon, A Sreedhara; "A Survey of Kerala History"; DC Books, 1 January 2007 – History – pp 54–56 [https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&q=A+Survey+Of+Kerala+History]</ref> ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಶತಮಾನಗಳ-ಹಳೆಯ ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳಿವೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 56.35% [[ಹಿಂದೂ]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ [[ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಸೌರ]] ಮತ್ತು [[ನಕ್ಷತ್ರ ಸಮಯ|ನಕ್ಷತ್ರ]] [[ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] ಆದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಯುಗ]] (''ಮಲಯಾಳಂ ಯುಗ'' ಅಥವಾ ''ಕೊಲ್ಲವರ್ಷಂ'' ಅಥವಾ ''ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್'' ಅಥವಾ ''ಮಲಬಾರ್ ಯುಗ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) 825 CE (ಪೊತು ವರ್ಷಂ) ನಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Kollam Era|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf|archive-date=27 May 2015|access-date=30 December 2014|publisher=Indian Journal History of Science}}</ref><ref>{{Citation|author=Broughton Richmond|title=Time measurement and calendar construction|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|page=218|year=1956}}</ref><ref>{{Cite book|author=R. Leela Devi|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|title=History of Kerala|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|page=408}}</ref> [[ಮುಸ್ಲಿಂ]]ಗಳು ಕೊಲ್ಲಂನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 22.05% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 80,935 ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Population of Kollam City - Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html|access-date=25 March 2013|publisher=Census2011}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತರಿಗಿಂತ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯವಾಗಿರುವ ಏಕೈಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಇದಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/religion/district/283-kollam.html|website=census2011.co.in |date=1 January 2011|title=Kollam District Religion Data - Hindu/Muslim|access-date=18 May 2026}}</ref>. ಕರ್ಬಲಾ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಮಕಾನಿ ಮಸೀದಿಯು ನಗರದ ಈದ್ಗಾಹ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕರುವಾದ 300 ವರ್ಷಗಳ-ಹಳೆಯ ಜುಮಾ-'ಅತ್ ಪಲ್ಲಿಯು ಸೂಫಿ ಸಂತ, ಸಯ್ಯದ್ ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಜಿಫ್ರಿ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Important religious centres in Kollam|url=http://kollam.nic.in/reli.html|access-date=6 January 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Juma-Ath-Mosque|url=http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608035033/http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|url-status=usurped|archive-date=8 June 2013|access-date=29 July 2014}}</ref> ಕ್ರೈಸ್ತರು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 21.17% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Kollam City Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html|access-date=25 March 2013|publisher=Census2011}}</ref> [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] (ಕೊಲ್ಲಂ) ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ XXII]] 9 ಆಗಸ್ಟ್ 1329 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು 1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1886 ರಂದು ಮರು-ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವು {{cvt|1,950|sqkm}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು 4,879,553 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 235,922 (4.8%). ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್]], 400 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯದು, ಇದು [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಸಹ-ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Roman Catholic Diocese of Quilon|url=http://www.quilondiocese.com/index.php|access-date=25 March 2013|publisher=Kollam Diocese|archive-date=18 ಜನವರಿ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130118222513/http://www.quilondiocese.com/index.php|url-status=dead}}</ref> [[ಕೊಲ್ಲಂ-ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್|CSI ಕೊಲ್ಲಂ-ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್ನ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=CSI Redraws Borders of Dioceses|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|access-date=19 January 2016|publisher=The New Indian Express|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193822/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|url-status=dead}}</ref> ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರಕ್ಕಾಗಿ [[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಮಿಷನ್]]ನ ಕೇರಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿದೆ. ==ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ== {{Main|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ}} {{See also|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಪೊಲೀಸ್}}[[File:Location map India Kollam EN.svg|left|thumb|ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ನಕ್ಷೆ]] ಕೊಲ್ಲಂ ನಿಗಮದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೇಯರ್ [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|CPI(M)]] ನ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ [[ವಿ. ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126072923/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |url-status=dead |archive-date=26 November 2015 |title=CPI(M) rides to power in five of six corporations in Kerala |work=The Economic Times|date=18 November 2015 |access-date=25 November 2015}}</ref> ===ನಗರ ರಚನೆ=== {{Main|ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ}} ಒಟ್ಟು 1,187,158<ref name="Panchayath Level Statistics - Kollam(2011)">{{cite web | url = http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | title = Kollam District Level Statistics 2011 | access-date = 2014-01-01 | year = 2012 | publisher = ecostat.kerala.gov.in | archive-date = 2 January 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140102192758/http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | url-status = dead }}</ref> ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು 349,033 ನಗರ ನಿಗಮ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕೊಲ್ಲಂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ]] 49 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. {{As of|2011}}, ನಗರದ 154.59% ನಗರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="Census India-2011 - Kollam">{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Analysis_Census_Data.pdf | title = Analysis of Census Date |website=censusindia.gov.in}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವು ಉಳಿಯಾಕೋವಿಲ್, [[ಅಡಿಚನಲ್ಲೂರು]], [[ಅಡಿನಾಡ್]], [[ಅಯನಿವೇಲಿಕುಲಂಗರ]], ಚವರ, [[ಚವರ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್|ಚವರ ದಕ್ಷಿಣ]], [[ಎಲಂಪಲ್ಲೂರು]], [[ಇರವಿಪುರಂ]] (ಭಾಗ), [[ಕಲ್ಲೇಲಿಭಾಗೊಮ್]], [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ]], ಕೊಲ್ಲಂ, ಕೊಟ್ಟಂಕರ, [[ಕುಲಶೇಖರಪುರಂ]], ಮಯ್ಯನಾಡ್, [[ಮೀನಾಡ್]], [[ನೆಡುಂಪನ]], [[ನೀಂದಕರ]], [[ಓಚಿರ]], [[ಪನಾಯಂ]], [[ಪನ್ಮನ]], ಪರವೂರ್, [[ಪೆರಿನಾಡ್]], [[ಪೂತಕ್ಕುಳಂ]], [[ತಾಳುತಲ]], [[ತೊಡಿಯೂರು]], ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು, ತ್ರಿಕ್ಕರುವ, [[ತ್ರಿಕ್ಕೋವಿಲ್ವಟ್ಟಂ]], ಮತ್ತು [[ವಡಕ್ಕುಂತಲ]] ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html| title=Kollam city population Census |publisher=census2011.co.in |access-date=16 December 2013}}</ref>[[File:British Residency in Asramam, Kollam.jpg|right|thumb|[[ಅಸ್ರಾಮಂ]] ನಲ್ಲಿನ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, ಕೊಲ್ಲಂ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], ಕೊಲ್ಲಂ.]] ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವನ್ನು "ಕೇರಳದ ಬಂದರು ನಗರ"ವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. [[ಮಾರುತಡಿ]]-[[ಇರವಿಪುರಂ]] ಪ್ರದೇಶದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುವುದು.<ref name="Kollam - Port City Project - News published in Mathrubhumi Daily">{{cite web | url = http://i1324.photobucket.com/albums/u606/quilonsky/Mathrubhumi_zps52ba640e.png | title = Kollam - Port City Project | year = 2013}}</ref> ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== {{main|ಕೊಲ್ಲಂನ ಆರ್ಥಿಕತೆ}} [[File:RP Mall, Kollam.jpg|thumb|[[ಆರ್ಪಿ ಮಾಲ್, ಕೊಲ್ಲಂ]]]] [[File:Dreams Mall(Lulu Market), Kottiyam.jpg|thumb|ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಮಾಲ್ ([[ಲುಲು ಗ್ರೂಪ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್|ಲುಲು ಹೈಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್]]), [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಟ್ಟಿಯಂ]] [[File:Chinese Fishing Net Raising Birds Sunrise Ashtamudi Kollam Mar22 A7C 01784.jpg|right|thumb|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ [[ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆ|ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆ]]]] ಕೊಲ್ಲಂನ ನಗರ ಜೀವನವು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು [[ತಲಾ ಆದಾಯ]]ದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ]].<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |title=Delhi ranked 23rd in mega survey of 53 Indian cities |work=Hindustan Times |date=14 June 2015 |access-date=26 June 2015 |archive-date=26 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626182426/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |url-status=dead }}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಫ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಗರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |title=Appendices and Aayat Niryat Forms |publisher=Government of India |access-date=1 July 2015 |archive-date=1 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701150541/http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |url-status=dead }}</ref> ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿದೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ನಗರದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ನೀಂದಕರ ಮತ್ತು [[ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ]] ಗ್ರಾಮಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂದಾಜು 134,973 ಜನರು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಚೆರಿಯಾಜೀಕ್ಕಲ್, ಆಲಪ್ಪಾಡ್, ಪಾಂಡರತುರುತು, ಪುತ್ತೆಂತುರ, [[ನೀಂದಕರ]], ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ, [[ಇರವಿಪುರಂ]] ಮತ್ತು ಪರವೂರು 26 ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು. 24 ಒಳನಾಡಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳಿವೆ. ಸರ್ಕಾರವು ನೀಂದಕರದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಮೀನು ಸಂಪನ್ಮೂಲವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 85,275 ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮೀನು ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಕೊಲ್ಲಂನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 3000 ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ದೋಣಿಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. FFDA ಮತ್ತು VFFDA ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನು ಸಾಕಣೆ ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇರವಿಪುರಂನಲ್ಲಿ 100 ಮನೆಗಳ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಅಯಿರಂತೆಂಗು]]ನಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆದಾರರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ ಟರ್ಕಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವು [[ಕುರೀಪುಳ (ಪೆರಿನಾಡ್)|ಕುರೀಪುಳ]]ದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |title=Department of Animal Husbandry - Kerala |access-date=13 January 2014 |archive-date=29 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029102340/http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |url-status=dead }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿವೆ, ಇಂಡಿಯನ್ ರೇರ್ ಅರ್ಥ್ಸ್, ಚವರ ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ವತಿ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|ಪಾರ್ವತಿ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]], ಕೊಲ್ಲಂ. [[ಕುಂದರ]]ದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, [[ಕುಂದರ]]ದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಅಲೈಡ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ, ಚವರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಚವರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಮಿನರಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರಿ ಒಡೆತನದ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಖಾಸಗಿ/ಸಹಕಾರಿ ವಲಯದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ [[ಕುಂದರ]]ದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಥಾಮಸ್ ಸ್ಟೀಫನ್ & ಕಂ, ಪರವೂರ್ನಲ್ಲಿ ಫ್ಲೋರ್ಕೋ ಮತ್ತು ಚಥನ್ನೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿ ನೂಲುವ ಮಿಲ್.<ref>{{Cite web |url=http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |title=Kollam - Trade & Commerce |access-date=10 January 2014 |archive-date=22 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192403/http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |url-status=dead }}</ref> [[File:Kollam technopark, Kundara.jpg|thumb|ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್ ಕೊಲ್ಲಂ]] ಕುಂದರ, ಮುಲವನ, ಮತ್ತು ಚಥನ್ನೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಕ್ಲೇಯ ದೊಡ್ಡ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣದ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು ಅಡಿಚನಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.kollam.gov.in/reso.html|title=resources - Kollam|access-date=10 January 2014|archive-date=18 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118081338/http://kollam.gov.in/reso.html|url-status=dead}}</ref> "ವಿಶ್ವದ ಗೋಡಂಬಿ ರಾಜಧಾನಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೊಲ್ಲಂ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೋಡಂಬಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 600 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಡಂಬಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | last = Pereira | first = Ignatius | title = Kerala's cashew processing industry in crisis | newspaper = [[The Hindu]] | date = 20 November 2016 | url = https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Kerala%E2%80%99s-cashew-processing-industry-in-crisis/article16664972.ece | access-date = 2026-08-04 }}</ref> ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಸುಮಾರು 800,000 ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಕಚ್ಚಾ ಗೋಡಂಬಿಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{cite web|url=http://www.madhyamam.com/news/313464/141013 |language=ml |script-title=ml:കൊല്ലം തുറമുഖത്തെ കസ്റ്റംസ് ക്ളിയറന്‍സുകള്‍ ഓണ്‍ലൈന്‍ സംവിധാനത്തിലേക്ക് |access-date=2014-11-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022170950/http://www.madhyamam.com/news/313464/141013 |archive-date=22 October 2014 }} Online Customs Clearance Facility for Kollam Port to be ready in a month</ref> ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ 130,000 ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಗೋಡಂಬಿಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rise-in-earnings-from-cashew-kernel-exports/article3893095.ece] Rise in earnings from cashew kernel exports - The Hindu</ref> [[ಭಾರತದ ಗೋಡಂಬಿ ರಫ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಮಂಡಳಿ]] (CEPCI) 2020 ರ ವೇಳೆಗೆ ರಫ್ತುಗಳು 275,000 ಟನ್ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಂಕಿ ಅಂಶಕ್ಕಿಂತ 120 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.business-standard.com/article/markets/cashew-body-sets-target-to-double-exports-by-2020-108122901044_1.html] CEPCI - Kollam</ref> [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಗೋಡಂಬಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] (KSCDC) ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ [[ಮುಂಡಕ್ಕಲ್]] ನಲ್ಲಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ 30 ಗೋಡಂಬಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, 24 ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.cashewcorporation.com/Organization.php |title=:: KSCDC :: |publisher=Cashewcorporation.com |access-date=26 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215062231/http://cashewcorporation.com/Organization.php |archive-date=15 February 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |archive-url=https://archive.today/20140806070550/http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |url-status=usurped |archive-date=6 August 2014 |title=:: The Kerala State Cashew Development Corporation Limited :: |publisher=Cashewcorporation.com |access-date=29 July 2014}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ ರಫ್ತು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ನಗರದ [[ಮಾರುತಡಿ]], [[ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ]], [[ಕವನಾಡ್]], [[ನೀಂದಕರ]], [[ಅಸ್ರಾಮಂ]], [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]], [[ತಿರುಮುಲ್ಲವಾರುಂ|ತಿರುಮುಲ್ಲವಾರಂ]] ಮತ್ತು [[ಉಳಿಯಾಕೋವಿಲ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.<ref>[http://www.keralaexporters.com/categories/food/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501151011/http://www.keralaexporters.com/categories/food/ |date=2015-05-01 }} Kerala Exporters</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |title=Other Items |access-date=2014-11-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043858/http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |archive-date=4 March 2016}} Kollam - Marine Food Exporters</ref> ಕ್ಯಾಪಿಥಾನ್ಸ್, ಕಿಂಗ್ಸ್ ಮರೀನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟರ್ಸ್, ಇಂಡಿಯಾ ಫುಡ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಓಷಿಯಾನಿಕ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>[http://e-mpeda.nic.in/registration/Exporter_Item.aspx?pcode=05&product=Live%20other%20than%20ornamental%20fish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141209205334/http://e-mpeda.nic.in/registration/Exporter_Item.aspx?pcode=05&product=Live%20other%20than%20ornamental%20fish|date=9 December 2014}} Registered Kerala Exporters</ref> ಕೊಲ್ಲಂನ [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]]ದ ಚಿಪ್ಪು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಸಮುದ್ರ ಸ್ಟೀವರ್ಡ್ಶಿಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] (MSC) ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.icar.org.in/en/node/8346|title=Ashtamudi short-neck clam fisheries becomes India's first MSC certified fisheries|date=2014-11-05|publisher=[[Indian Council of Agricultural Research]]|access-date=2015-05-16}}</ref> ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ಕೊಲ್ಲಂ ಫೆಸ್ಟ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಸ್ವಂತ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇರಳೀಯರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನೂರಾರು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಫೆಸ್ಟ್ನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಅಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಫೆಸ್ಟ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಸಹಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೊಲ್ಲಂನ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=Kollam Fest 10 November 2011|url=http://thiraseela.com/static/festivals/Kollam-Fest-2011.php|access-date=3 March 2016|publisher=Thiraseela.com}}</ref> [[ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ]], [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 15 ಏಪ್ರಿಲ್ ರಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ 16 ಏಪ್ರಿಲ್ ರಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರಂ ಅನ್ನು ಅಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]] (PTBR) ಕೊಲ್ಲಂನ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ರೆಗಟ್ಟಾ ಆಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಾಟೀಲ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=presidents trophy boat race|url=http://presidentstrophy.gov.in/|access-date=20 April 2013|publisher=Presidentstrophy.gov.in}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|date=24 October 2016|title=President's Trophy boat race on November 1|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/presidents-trophy-boat-race-on-nov-1/article9260279.ece|access-date=20 April 2013|work=The Hindu}}</ref> ==ಸಾರಿಗೆ== {{Main|ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ}} ===ರಸ್ತೆ=== ಸರ್ಕಾರಿ ಒಡೆತನದ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ (KSRTC)]] ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 3 ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ - [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಅಂಡಮುಕ್ಕಂ ನಗರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂಡಮುಕ್ಕಂ ನಗರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಮತ್ತು [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]].<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/thiruvananthapuram-ksrtc-executive-directors-in-charge-of-zones/articleshow/56403671.cms| title=Thiruvananthapuram: KSRTC executive directors in-charge of zones |work=The Times of India|date=8 January 2017 |access-date=9 January 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&pageId=301|title=National Highways in Kerala|publisher=Kerala PWD|access-date=9 August 2016|archive-date=16 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816023351/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&pageId=301|url-status=dead}}</ref> {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | image1 = Dalavapuram bridgea.jpg | caption1 = ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಬಳಿಯ [[ಚವರ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್]] ಸೇತುವೆ - ಈ ಸೇತುವೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್ ಜನರಿಗೆ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. | image2 = Kollam Bypass, Feb 2020.jpg | caption2 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬೈಪಾಸ್]] - {{cvt|13.141|km|adj=on}} ಉದ್ದದ ಕೊಲ್ಲಂ ಬೈಪಾಸ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 1975 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೆಲಸ ವಿಳಂಬವಾಯಿತು. | image3 = KSRTC Bus Station, Kollam.jpg | caption3 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇನ್ನೂ ನವೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ. | image4 = Traffic Thevally Bridge Kollam Kerala Mar22 A7C 01797.jpg | caption4 = ಥೇವಳ್ಳಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಯತುಕಡವಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಥೇವಳ್ಳಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಚಾರ, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3]], ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ | total_width = | alt1 = }} ===ರೈಲು=== {{see also|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ}} [[File:Main terminal of Kollam Junction railway station, Jan 2017.jpg|right|thumb|[[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಟರ್ಮಿನಲ್]] [[File:Kollam Railway.jpg|thumb|ಕೊಲ್ಲಂ ರೈಲ್ವೇ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ]] {{rws|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು 6 ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು 17 ರೈಲು ಹಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಇತರ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ [[ಇರವಿಪುರಂ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಇರವಿಪುರಂ]] ಮತ್ತು [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]]. ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ 1180.5 ಮೀಟರ್ (3873 ಅಡಿ) ಅಳತೆಯ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ರೈಲ್ವೇ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/travel/asia/west-bengal-tea-plantations-and-other-rajera-relics-9835426.html |title=West Bengal: tea plantations and other Raj-era relics|access-date=3 April 2019}}</ref> {|class="wikitable" |+ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು !ಕ್ರ.ಸಂ. !ನಿಲ್ದಾಣದ ಹೆಸರು !ವೇದಿಕೆಗಳು !ಪ್ರದೇಶ |- |1 |[[ಇರವಿಪುರಂ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಇರವಿಪುರಂ]] |2 |ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಲ್ಲಂ |- |2 |[[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್]] |6 |ಮಧ್ಯ ಕೊಲ್ಲಂ |- |3 |[[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]] |2 ||ಪೂರ್ವ ಕೊಲ್ಲಂ |} ಮುಖ್ಯ ರೈಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಬಹು ಘಟಕ ([[MEMU]]) ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ನಲ್ಲಿ ವಾಹನ ನಿರ್ವಹಣಾ ಶೆಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. MEMU ರೈಲು ಸೇವೆಯು ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಎರ್ನಾಕುಲಂ (ಆಲಪ್ಪುಳ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಮೂಲಕ), ಪುನಲೂರು (ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಮೂಲಕ), ಮತ್ತು ಕನ್ನಿಯಾಕುಮಾರಿ (ತಿರುವನಂತಪುರ ಮೂಲಕ) ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|title=Timings of MEMUs included|publisher=The New Indian Express|date=2 July 2010|access-date=9 August 2016|archive-date=13 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813013003/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|url-status=dead}}</ref> ===ಜಲ=== [[File:Houseboat Thevally Bridge Ashtamudi Kollam Mar22 R16 05860.jpg|thumb|ಥೇವಳ್ಳಿ ಸೇತುವೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೌಸ್ಬೋಟ್ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿದೆ]] [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ]] [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಡಿ ಫೆರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ನಿಂದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕಲ್ಲಡ]], ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ, ಗುಹಾನಂದಪುರಂ, ಚವರ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್, ದಲವಾಪುರಂ, ಮತ್ತು ಆಲಪ್ಪುಳಕ್ಕೆ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]]ದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸರೋವರವು ಕೇರಳದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜೌಗು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಜಲ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ನೀರು ನಗರವನ್ನು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3 ರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ತೋಡು 7.7 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಕಾಲುವೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಧಮನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರವನ್ನು ಇತರ ಜಲಾಶಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (IWAI) ಒಳನಾಡು ಟರ್ಮಿನಲ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ನವೀಕರಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಂತರ, ಕಾಲುವೆಯು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸರಕು ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎರಡನ್ನೂ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆ]] ಫೆರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="Introduction-KSWTD">{{cite web |url=http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=aboutdept |title=Kerala State Water Transport Department - Introduction |publisher=KSWTD |access-date=2015-01-04 |archive-date=26 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141226161243/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=aboutdept |url-status=dead }}</ref> ಕೊಲ್ಲಂನಿಂದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳು, ಕಡಿಮೆ-ದೂರದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದೋಣಿಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪ್ರವಾಸಿ ಕ್ರೂಸ್ಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. * ಕೊಲ್ಲಂ-ಆಲಪ್ಪುಳ (ಅಲೆಪ್ಪಿ) ಕ್ರೂಸ್: ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಸೇವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 55 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಸಂಪರ್ಕಿತ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ 8-ಗಂಟೆಗಳ ಸುಂದರ ಕ್ರೂಸ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |last1=E |first1=Krishna Kumar K. |title=SWTD unable to resume long-haul boat service on Alappuzha-Kollam waterway |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Jul/14/swtd-unable-to-resume-long-haul-boat-service-on-alappuzha-kollam-waterway |website=The New Indian Express |language=en |date=14 July 2025}}</ref> * ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ-ದೂರ ಸೇವೆಗಳು: ನಿಯಮಿತ, ಕಡಿಮೆ-ದರದ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳು ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅಳುಂಕಡವು, ಗುಹಾನಂದಪುರಂ, ಮತ್ತು ಕಣ್ಣನಲ್ಲೂರು ಮಾರ್ಗಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=Important places enroute |url=https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute |publisher=State Water Transport Department |access-date=7 March 2026}}</ref> * ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸೇವೆಗಳು: "ಸೀ ಅಷ್ಟಮುಡಿ" ಪ್ರವಾಸಿ ಸೇವೆ: ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ 5-ಗಂಟೆಗಳ ವಿಹಾರ ಪ್ರಯಾಣ, ಸಾಂಬ್ರನಿಕ್ಕೋಡಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಲುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ. ಇದು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 11:30 ಗಂಟೆಗೆ ಹೊರಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಡೆಕ್ಗೆ ₹400 ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಡೆಕ್ಗೆ ₹500 ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title="SEE ASHTAMUDI" PASSENGER-CUM-TOURIST SERVICE |url=https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute |publisher=State Water Transport Department |access-date=7 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title='See Ashtamudi' boat service set to complete 2 years; New Solar Boat to join fleet |url=https://english.mathrubhumi.com/lifestyle/travel/see-ashtamudi-travel-in-kollam-solar-boat-soon-backwater-cruise-e5920409 |website=@mathrubhumi |language=en |date=8 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |author1=The Hindu Bureau|title='See Ashtamudi' tourist boat service in Kollam to be launched on Friday |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/see-ashtamudi-tourist-boat-service-in-kollam-to-be-launched-on-friday/article66599527.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=9 March 2023}}</ref> ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರವಾಸ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ರೆಸಾರ್ಟ್ಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕ್ರೂಸ್ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಹೌಸ್ಬೋಟ್ಗಳು, ಮೋಟಾರು ದೋಣಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನೋಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |last1=Balan |first1=Saritha S. |title=Deserted homestays, jobless boatmen: Tourism in Kerala's Munroe Island hit hard |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/deserted-homestays-jobless-boatmen-tourism-kerala-s-munroe-island-hit-hard-137420 |website=The News Minute |language=en |date=11 November 2020}}</ref> ದ್ವಿಮಹಡಿಯ ಆಡಂಬರದ ದೋಣಿಗಳು ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಅಲೆಪ್ಪೆಯ ನಡುವೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಓಡುತ್ತವೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕರು ನಡೆಸುವ ಆಡಂಬರದ ದೋಣಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೋಣಿ ಘಟ್ಟದಿಂದ ಓಡುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಹೊಸ್ಡುರ್ಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು [[ಪರವೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ|ಪರವೂರು]], ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ, ಮತ್ತು ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="Corporation of Kollam">{{cite web |url=http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |title=Transport - Kollam Corporation |publisher=Kollam Municipal Corporation |access-date=2015-01-04 |archive-date=20 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020124744/http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |url-status=dead }}</ref><ref name="Routes-KSWTD">{{cite web |url=http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=placesnroute |title=Important places enroute - KSWTD |publisher=KSWTD |access-date=2015-01-04 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061357/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=placesnroute |url-status=dead }}</ref> [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು 2013 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು.<ref>''[http://www.hindu.com/2009/06/18/stories/2009061855000700.htm Kollam port starts cargo handling]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}''. Accessed 29 July 2014.</ref> ವಿದೇಶಿ ಹಡಗುಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬಂದರಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆ, ಆಂಟಿಗುವಾದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾದ {{convert|145|m|adj=on}} ಹಡಗು MV ಅಲಿನಾ 4 {{nbsp}}ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 ರಂದು ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408225152/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |url-status=dead |archive-date=8 April 2014 |title=Foreign Ship Reaches Kollam Port|publisher=The New Indian Express |date=5 April 2014 |access-date=7 April 2014}}</ref> ಒಮ್ಮೆ ಬಂದರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೆ, ಅದು ಕೊಲ್ಲಂ ಮೂಲದ ಗೋಡಂಬಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಸಾರಿಗೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>''[http://www.shippingtribune.com/kollam-cashew-importers-suffering-due-port-congestion-tuticorin-terminal/ Kollam cashew importers suffering due to port congestion at tuticorin terminal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814143721/http://www.shippingtribune.com/kollam-cashew-importers-suffering-due-port-congestion-tuticorin-terminal/ |date=14 August 2014 }}''. Accessed 29 July 2014.</ref> ಶ್ರೇಯಸ್ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯು ಈಗ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] ನಡುವೆ ನಿಯಮಿತ ಕಂಟೇನರ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.<ref>''[http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/shreyas-shipping-starts-kochikollam-container-service/article5339784.ece Shreyas Shipping starts Kochi-Kollam container service]''. Accessed 29 July 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420153237/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/shreyas-shipping-starts-kochikollam-container-service/article5339784.ece |date=20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Exim India::The first & the only national daily on Export, Import, Shipping. |url=https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117200427/https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939 |archive-date=2022-01-17 |access-date=2026-01-18 |website=www.eximin.net |language=en}}</ref> [[File:Old Airport, Kollam.jpg|thumb|right|ಹಳೆಯ [[ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಪ್ರದೇಶ, [[ಅಸ್ರಾಮಂ]]]] ಕೊಲ್ಲಂ ಕಾಲುವೆ (ಅಥವಾ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕಾಲುವೆ ಅಥವಾ ಕೊಲ್ಲಂ ತೋಡು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ), ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು 1880 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹಿಂದಿನ ಸಂಸ್ಥಾನ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವಾಯಿತು, ಸರಕು ಹಡಗುಗಳು ನಗರದ ಮೂಲಕ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |title=Renovated Kollam canal now a cesspool |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/renovated-kollam-canal-now-a-cesspool/article7013897.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=19 March 2015}}</ref> ====ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳು==== ಅದರ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಕೊಲ್ಲಂ ಹಲವಾರು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ;ಕೊಲ್ಲಂ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ: ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ, ಇದು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ಅಂತರ-ನಗರ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |author1=The Hindu Bureau|title=Traffic study on anvil to assess feasibility of launching Water Metro in Kollam and 17 other cities |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/traffic-study-on-anvil-to-assess-feasibility-of-launching-water-metro-in-kollam-and-17-other-cities/article69471421.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=20 April 2025}}</ref><ref>{{cite web |last1=Hallikeri |first1=G.D. |title=IWAI Board commissions feasibility study for Urban Water Transport System in 17 cities |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2105345 |publisher=Ministry of Ports, Shipping and Waterways |access-date=7 March 2026}}</ref> ;ಜಲಮಾರ್ಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3 ಅನ್ನು 24-ಗಂಟೆಗಳ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಚಾನಲ್ಗಳನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಸೇರಿದೆ. ===ವಾಯು=== {{See also|ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}} ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ನಿಗಮವು [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು NH66 ಮೂಲಕ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 56 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಅಲ್ಲದ ನಗರದ ಮೊದಲ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp|title=TRV Airport|publisher=AAI|access-date=23 August 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160902180351/http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp|archive-date=2 September 2016}}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== {{Main|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ}} [[File:Thangal Kunju Musaliar College of Engineering, Kollam, Kerala.jpg|200px|thumb|[[ಕರಿಕೋಡ್]] ನಲ್ಲಿನ [[ಟಿ.ಕೆ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|TKM ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್]]|alt=ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮುಘಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಗುಲಾಬಿ-ಬಿಳಿ ಕಟ್ಟಡ|left]] ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. [[ಟಿ.ಕೆ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|ಥಂಗಲ್ ಕುಂಜು ಮುಸಲಿಯಾರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]], ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾರದ ಮೊದಲ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|7|km}} ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]] ನಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕೊಲ್ಲಂವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಫಾತಿಮಾ ಮಾತಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಲೇಜ್]] ಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref name="Autonomy: 13 colleges in the list">{{cite web | url = http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | archive-url = https://web.archive.org/web/20140108131951/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | url-status = dead | archive-date = 8 January 2014 | title = Autonomy: 13 colleges in the list | access-date = 2014-01-08 | year = 2012 | publisher = The New Indian Express}}</ref> [[File:SN Law College, Kollam.jpg|thumb|right|[[ಕರ್ಬಲ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಕಾಲೇಜು]]]] [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆ]] (KSID), [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೊಲ್ಲಂನ ಚಂದನತೋಪೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸರ್ಕಾರಿ ಒಡೆತನದ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. KSID ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url = http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|archive-url = https://web.archive.org/web/20150516123319/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|url-status = dead|archive-date = 16 May 2015|title = Admission Process Starts at KSID for New Diploma Courses}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/institute-of-design-inaugurated/article1277100.ece|title = Institute of design inaugurated}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ (IIIC-ಕೊಲ್ಲಂ)]] ನಿರ್ಮಾಣ-ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ [[ಚವರ]]ದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.skilldevelopment.gov.in/states.html |title=States-Ministry of Skill Development & Entrepreneurship |publisher=Government of India |access-date=27 November 2019}}</ref> [[ಕೇರಳ ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕೊಲ್ಲಂ]], ಕೇರಳವು ವೆಲ್ಲಿಮೋನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡು IMK (ಕೇರಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಂಸ್ಥೆ) ವಿಸ್ತರಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.<ref name="IMK Extension Centres">{{cite web | url = http://www.imk.ac.in/extension.htm | title = IMK Extension Centres - Kerala | access-date = 2014-01-08 | year = 2012 | publisher = imk.ac.in | archive-date = 23 July 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130723113518/http://imk.ac.in/extension.htm | url-status = dead }}</ref> [[ಕೇರಳ ಸಮುದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ [[ನೀಂದಕರ]]ದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕೇರಳದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/maritime-institute-to-come-up-at-neendakara/article289620.ece |title=Maritime institute to come up at Neendakara |work=The Hindu |date=23 May 2009 |access-date=27 November 2019}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೋಟ್ ಕ್ರೂ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಂದಕರ ಸಮುದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2013/may/08/steps-begun-to-set-up-maritime-university-475431.html | title=Steps begun to set up Maritime university | date=8 May 2013 |newspaper=The New Indian Express |access-date=27 November 2019}}</ref> ಕಾಲೇಜುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಂಕ್ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.<ref name="Bank test coaching Centres - Kollam">{{cite web | url = http://careeradda.co.in/index.php?topic=3021.0 | title = Which is the best banking coaching centre in India - Kollam | access-date = 2014-08-09}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರೀಕ್ಷಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40 ಅಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ.<ref name="Kollam - The bank test coaching hub of India">{{cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Engineering-graduates-opt-for-banking-sector/articleshow/16597692.cms | title = Engineering graduates opt for banking sector | access-date = 2014-08-09 |work = Times of India| date = 29 September 2012 }}</ref> ==ಕ್ರೀಡೆ== ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಾಕಿ. ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ, ರಾಜ್ಯ, ಮತ್ತು ವಲಯ-ಮಟ್ಟದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್, ಹಾಕಿ, ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಕೊಲ್ಲಂ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವು ನಗರದ [[ಅಸ್ರಾಮಂ]]ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಟರ್ಫ್ ಸೌಲಭ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ರೂ. 13 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905021813/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |url-status=dead |archive-date=5 September 2014 |title=Astro-turf hockey stadium |publisher=The New Indian Express |access-date=22 February 2018}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಸ್ರಾಮಂ, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನಗರವು [[ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ (ಕೊಲ್ಲಂ)|ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಕೊಲ್ಲಂ]] ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಬಹುಪಯೋಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ, ಸಂತೋಷ್ ಟ್ರೋಫಿ, ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಂತಹ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |title=KCA-Cricket Archive |publisher=Cricket Archive |access-date=22 February 2018 |archive-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170507020928/http://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |url-status=dead }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿನ ಎರಡು ತೆರೆದ ಮೈದಾನಗಳು, [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಮೈದಾನ]] ಮತ್ತು [[ಪೀರಂಕಿ ಮೈದಾನ]] ಕೂಡ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾರ್ಮ್-ಅಪ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. == ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು == {{Expand section|date=October 2025}} ===ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು=== [[File:Kottarakkara Temple(HighResoluion).jpg|thumb|right|ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]] *[[ಆನಂದವಲ್ಲೀಶ್ವರಂ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವರ ದೇವಾಲಯ]] ನಗರದ 400 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ 400-ವರ್ಷಗಳ-ಹಳೆಯ [[ಗರ್ಭಗುಡಿ]]ಯನ್ನು ತೇಗದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|title=400-year-old sreekovil to be replaced|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/400yearold-sreekovil-to-be-replaced/article7468835.ece|access-date=13 October 2015|work=The Hindu|date=26 July 2015 }}</ref> *[[ಅಮ್ಮಚೀವೀಡು ಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯ]] ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು 600 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೊಲ್ಲಂನ ಶ್ರೀಮಂತರಾದ ಅಮ್ಮಚಿ ವೀಡು ಕುಟುಂಬವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref name="kollamcity1">{{Cite web |title= Ammachiveedu Muhurthi Temple |url=http://www.kollamcity.com/index.php?menu=other&menu1=Religious |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115114800/http://www.kollamcity.com/index.php?menu=other&menu1=Religious |archive-date=2010-11-15 | website=Kollam City }}</ref><ref name="thekeralatemples1">{{Cite web |title=Ammachi Veedu Muhurthi |url=https://www.thekeralatemples.com/templeinfo/others/ammachiveedu_muhurthi.htm |access-date=2026-01-18 |website=The Kerala Temples }}</ref> *ಕೊಲ್ಲಂನ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]]ದ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬದ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Hindu">{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm|title=The Hindu : Kerala / Kollam News : Kollam Pooram on April 15|date=9 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409111532/http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm |archive-date=9 April 2008 }}</ref> *[[ಕೊಟ್ಟಂಕುಲಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]] ಕೇರಳದ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ''ಚಮಯವಿಲಕ್ಕು'' ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀ ವೇಷಧಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೊಡ್ಡ ದೀಪಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊರುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ದಿನಗಳ ವೇಷಧಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೊದಲನೆಯದು ಸೋಮವಾರದಂದು ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Kerala temple: Where the lady with the lamp is a man|url=http://www.ndtv.com/south/kerala-temple-where-the-lady-with-the-lamp-is-a-man-517252|access-date=25 March 2013|publisher=NDTV}}</ref> *ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ಪೂಜಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ, ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರದಲ್ಲಿನ [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]],<ref>{{cite web|title=Of small appam and Kottarakkara|url=http://mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|access-date=25 March 2013|publisher=Mathrubhumi|archive-date=28 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828170452/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.keralatemples.net/klm_subra.html|title=Welcome to the Temples of God's Own Country|website=www.keralatemples.net|access-date=2026-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307085820/http://www.keralatemples.net/klm_subra.html|archive-date=2026-03-07|url-status=dead}}</ref> [[ಪರವೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ|ಪರವೂರು]]ನಲ್ಲಿನ [[ಪುಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದೇವಾಲಯ|ಪುಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]],<ref>{{cite web|title=Puttingal Devi Temple, aravur|url=http://www.puttingaltemple.org/|access-date=25 March 2013|publisher=Puttingal Devi Temple}}</ref> ಸೂರನಾಡ್ ಉತ್ತರ ಅನಾಯಡಿ ಪಝಯಿದಂ ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯ, [[ಪೊರುವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಪೊರುವಳಿ ಪೆರುವಿರುತಿ ಮಲನಾಡ ದೇವಾಲಯ]],<ref>{{cite news|title=Malanada temple fete draws big crowds|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malanada-temple-fete-draws-big-crowds/article3205866.ece|access-date=25 March 2013|work=The Hindu|date=24 March 2012 }}</ref> [[ಶಾಸ್ತಂಕೋಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಶಾಸ್ತಂಕೋಟ್ಟ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ ದೇವಾಲಯ]],<ref>{{cite web|title=Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple|url=http://www.sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|access-date=25 March 2013|publisher=Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple|archive-date=6 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206180354/http://sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|url-status=dead}}</ref> ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ ದೇವಾಲಯ,<ref>/Sakthikulangara-sreesharmasastha-karadevasom.com/</ref> ಕಡವೂರಿನ ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪೊನ್ಮನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಲ್ ಮೆಕ್ಕತಿಲ್ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ,<ref>{{cite web|title=Here, bells on tree answer your prayers|url=https://www.deccanchronicle.com/141127/nation-current-affairs/article/here-bells-tree-answer-your-prayers|access-date=25 March 2013|work=Deccan Chronicle}},</ref> ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ಪಡನಾಯರ್ಕುಲಂಗರ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ.<ref>{{cite web|title=No permission for RSS to conduct 'shakha' in temple: Kerala HC told|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/No-permission-for-RSS-to-conduct-shakha-in-temple-Kerala-HC-told/articleshow/47558696.cms|access-date=25 March 2013|work=The Times of India}}</ref> === ಚರ್ಚುಗಳು === [[File:Kollam neue Kathedrale.JPG|thumb|right|ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್, ಕೊಲ್ಲಂ]] ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿನ [[ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್]] ಅನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 1614 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಈಗ [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಪ್ರೊ-ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ – ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ [[ಕ್ವಿಲಾನ್]] ನಗರದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಚರ್ಚ್ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="Church_Kollam">{{cite news|title=About Kollam City|location=Kollam, India|url=http://kollamcity.in/about-kollam-city|url-status=usurped|access-date=19 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|archive-date=2 June 2015|quote=About the city of Quilon}}</ref> [[ನೀಂದಕರ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಸೇಂಟ್ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, ನೀಂದಕರ|ಸೇಂಟ್ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]] ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚ್. [[ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ|ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಡಚ್ ಚರ್ಚ್, ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ|ಡಚ್ ಚರ್ಚ್]] ಅನ್ನು 1878 ರಲ್ಲಿ [[ಡಚ್ ಜನರು|ಡಚ್ಚರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|title=The emerald isle|work=The Hindu|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/travel/the-emerald-isle/article4316024.ece|access-date=19 January 2016}}</ref> [[ಕಚೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ವೆಲಂಕಣ್ಣಿ ದೇಗುಲವು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು|ಕಡವೂರು]]ನಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್ ಕಾಸಿಮಿರ್ ಚರ್ಚ್,<ref>{{cite web|title=Church festival from Saturday|url=http://www.thehindu.com/2005/04/22/stories/2005042205760300.htm|work=[[The Hindu]]|date=2005-04-22|access-date=19 January 2016}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> [[ಕವನಾಡ್]]ನಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಚರ್ಚ್, ತೋಪ್ಪಿನಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಚರ್ಚ್,<ref>{{cite web|title=St.Stephen's Church|url=http://ststephenschurchkollam.weebly.com/|access-date=19 January 2016|publisher=Kollam St.Stephen's Church}}</ref> ಮತ್ತು [[ಕಡಪ್ಪಕಡ]]ದಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಕೆಲವು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚುಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite news|title=St.Thomas Church|work=The Hindu|url=http://catholicchurches.in/directory/changanacherry-churches/st-thomas-church-kollam.htm|access-date=19 January 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Piety marks Good Friday observance|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/piety-marks-good-friday-observance/article5927794.ece|access-date=19 January 2016|work=The Hindu|date=18 April 2014 }}</ref> === ಮಸೀದಿಗಳು === [[File:കരുനാഗപ്പള്ളി‍മുസ്ലീം‍പള്ളി.jpg|right|thumb|ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿ]] ಚವರದಲ್ಲಿನ ಕೊಟ್ಟುಕಾಡು ಜುಮಾ ಮಸ್ಜಿದ್, ಎಲಂಪಲ್ಲೂರು ಜುಮಾ-ಎ-ಮಸ್ಜಿದ್, ಜೋನಕ್ಕಪುರಂನಲ್ಲಿನ ವಲಿಯಪ್ಳ್ಳಿ, [[ಚಿನ್ನಕಡ]] ಜುಮಾ ಮಸ್ಜಿದ್, ಕೊಲ್ಲೂರುವಿಲದಲ್ಲಿನ ಜುಮಾ-'ಅತ್ ಪಲ್ಲಿ, [[ತಟ್ಟಮಲ]]ದಲ್ಲಿನ ಜುಮಾ-'ಅತ್ ಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚವರದಲ್ಲಿನ ಕೊಯಿವಿಲ ಜುಮಾ ಮಸ್ಜಿದ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಮಸೀದಿಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|title=Juma-Ath-Palli|url=http://www.webindia123.com/city/kerala/kollam/destinations/mosque/jumaathpalli.htm|access-date=29 July 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Elampalloor Juma-A-Masjid|url=http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|access-date=29 July 2014|archive-date=9 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809144815/http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|url-status=dead}}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== *[[ಕೊಲ್ಲಂನ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ]] <!---♦♦♦ ದಯವಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಡಿ - ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಲೇಖನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು [[ಕೊಲ್ಲಂನ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ]] ಗೆ ಸೇರಿಸಿ ♦♦♦---> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಡೌನ್ಟೌನ್ ಕೊಲ್ಲಂ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಗೋಡಂಬಿ ವ್ಯಾಪಾರ]] * [[GDP ಪ್ರಕಾರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳು]] ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{notelist}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|liststyle=decimal}} ==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ== * {{cite book | last=Ring | first=Trudy | title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania, Volume 5 | year=1994 | publisher=Taylor & Francis | location=United Kingdom | isbn=978-1-884964-05-3}} * {{cite book | last=Chan | first=Hok-lam | title=The Cambridge History of China, Volume 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1 | year=1998 | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | isbn=978-0-521-24332-2 | chapter=The Chien-wen, Yung-lo, Hung-hsi, and Hsüan-te reigns, 1399–1435}} * {{cite book | last=Lin | title=Zheng He's Voyages Down the Western Seas | year=2007 | publisher=China Intercontinental Press | location=Fujian Province | isbn=978-7-5085-0707-1}} * [[ಎಳಂಕುಲಂ ಕುಂಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]], ಕೇರಳಥಿಂಡೆ ಎರುಳದನ್ಜ ಎಡುಗಳ್, p.&nbsp;64,112,117 * Travancore Archaeological Series (T.A.S.) Vol. 6 p.&nbsp;15 * Diaries and writings of Mathai Kathanar, the 24th generation priest of Thulaserry Manapurathu, based on the ancestral documents and Thaliyolagrandha handed down through generations * Z.M. Paret, Malankara Nazranikal, vol. 1 * [[ಎಲ್. ಕೆ. ಅನಂತಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್]], State Manual, p50,52 * Bernard Thoma Kathanar, Marthoma Christyanikal, lines 23,24 * {{cite book|first=Pius |last=Malekandathil|author-link= Pius Malekandathil|title=Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=rN69iFj1PJoC|year=2010|publisher=Primus Books|page=43|isbn=978-93-80607-01-6}} * Narayan, M.G.S, Chera-Pandya conflict in the 8th–9th centuries which led to the birth of Venadu: Pandyan History seminar, Madurai University, 1971 * The Viswavijnanakosam (Malayalam) Vol. 3, p.&nbsp;523,534 * Narayan M.G.S., Cultural Symbiosis p33 * The handwritten diaries of Pulikottil Mar Dionyius (former supreme head of the [[Malankara Orthodox Syrian Church]] and Chitramezhuthu KM Varghese ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kollam&params=8_53_35.5_N_76_36_50.8_E_type:city(1342509)_region:IN-KL GeoHack - ಕೊಲ್ಲಂ] * {{Official website|http://kollam.nic.in/Default.htm}} {{Navboxes|list= {{Kerala}} {{Kerala topics}} }} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ: ಕೊಲ್ಲಂ| ]] [[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಕೊಲ್ಲಂನ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ: ಹಿಂದಿನ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಜನನಿಬಿಡ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಬಂದರು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] d3k04zeagiozvlrzevggswkqh8ujro2 0 142100 1435022 1430813 2026-10-30T11:44:56Z A826 72368 remove unconfirmed information (via JWB) 1435022 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Komal Kumar.jpg|thumb]] <ref name=":0" />'''ಕೋಮಲ್ ಕುಮಾರ್''' (ಜನನ 4 ಜುಲೈ 1973), '''ಇವರನ್ನು ಕೋಮಲ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವರು ಒಬ್ಬ ಕನ್ನಡ ನಟ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ]] ಅವರ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 1992 ರಲ್ಲಿ ''ಸೂಪರ್ ನನ್ ಮಗ ಚಿತ್ರದ'' ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಕೋಮಲ್ 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. .<ref name=":0">{{Cite web|url=http://movies.buzzintown.com/chamkaisi-chindi-udaisi/segment--synopsis/id--116061.html|title=Chamkaisi Chindi Udaisi (2009)|website=www.movies.buzzintown.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110190251/http://movies.buzzintown.com/chamkaisi-chindi-udaisi/segment--synopsis/id--116061.html|archive-date=10 November 2014|access-date=22 December 2012}}</ref> ಅವರು ನಟ [[ಜಗ್ಗೇಶ್]] ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2003 ರಲ್ಲಿ ''[[ತವರಿಗೆ ಬಾ ತಂಗಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ತವರಿಗೆ ಬಾ ತಂಗಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ನಟನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಮಲ್ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 2006 ರಲ್ಲಿ ''ನೀನೆಲ್ಲೋ ನಾನಲ್ಲೇ'' ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಸೌತ್ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ == ಕೋಮಲ್ ಅವರು ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಊಟಿ|ಊಟಿಯಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ತರುವಾಯ [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯಲ್ಲಿನ]] ಫಿಲ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾಟೋಗ್ರಫಿಯ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ "ಕಲೆಯಲ್ಲಿನ ನನ್ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಅವರು "ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ" ನಟನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರ ಸಹೋದರ [[ಜಗ್ಗೇಶ್]] ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ನಟ.<ref name="dh1">{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/apr13/ent2.asp|title=Smile saar, smile|last=Dinesh|first=Chethana|date=13 April 2003|publisher=Deccan Herald|archive-url=https://web.archive.org/web/20040203121025/http://www.deccanherald.com/deccanherald/apr13/ent2.asp|archive-date=3 ಫೆಬ್ರವರಿ 2004|access-date=23 September 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> ಕೋಮಲ್ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯರಾದ ಗುರುರಾಜ್ ಮತ್ತು ಯೆತಿರಾಜ್ ಕೂಡ ನಟರು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅನಸೂಯಾ ಕೋಮಲ್ ಕುಮಾರ್ ''ಕಾಲ್ ಮಂಜ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ. ದಂಪತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹೋಮ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಸೌಂದರ್ಯ ಲಹರಿ ಕಂಬೈನ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.realbollywood.com/2010/10/komal-kumar-signs-films-simultaneously.html|title=Komal Kumar signs films simultaneously|website=www.realbollywood.com|archive-url=https://archive.today/20130201011445/http://www.realbollywood.com/2010/10/komal-kumar-signs-films-simultaneously.html|archive-date=1 February 2013|access-date=5 June 2012}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ಕೋಮಲ್ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ 1992 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಸೂಪರ್ ನನ್ ಮಗ''ದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ''ಮಿಲಿಟರಿ ಮಾವ'' (1993) ದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. 2003 ರಲ್ಲಿ ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್|ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ಗೆ]]'' ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು, "ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಆ ಚಿತ್ರವು ಶೋಚನೀಯವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಾನು ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಸಹೋದರನು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಟನಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು. ಬಿಡಬೇಡ ಎಂದು ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ನನಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು " ''ಸೋಮ'' (1996) ದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಹೋದರ ಜಗ್ಗೇಶ್ ಮತ್ತು [[ಮಾಲಾಶ್ರೀ]] ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಸುಭಾಶ್ರೀ ವಿರುದ್ಧ ನನ್ನ ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಲಾಶ್ರೀ ಅವರು ತುಂಬಾ ಮೆಚ್ಚಿದರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಲೇಡಿ ಕಮಿಷನರ್ನಲ್ಲಿ'' ಅವರ ಸಹೋದರನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು." ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಇತರ ಚಿತ್ರಗಳ ಸರಣಿಯು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ, ಇದು ''[[ತವರಿಗೆ ಬಾ ತಂಗಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ತವರಿಗೆ ಬಾ ತಂಗಿ]]'' (2002) ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ತರುವಾಯ ''ಕತ್ತೆಗಳು ಸಾರ್ ಕತ್ತೆಗಳು'' (2003) ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref name="dh1"/> ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಗರಗಸ]]'' (2008) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೋಮಲ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2009 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಚಮ್ಕಾಯಿಸಿ ಚಿಂದಿ ಉಡಾಯಿಸಿಯಲ್ಲಿ'' ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಅವರು ಬ್ರೇಕ್ ಪಡೆದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ''ಮರ್ಯಾದಾ ರಾಮಣ್ಣ'', ''ಕಾಲ್ ಮಂಜ'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲೋ ಹೀರೋ ಆಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ 2012 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಗೋವಿಂದಾಯ ನಮಃ'' ಅವರನ್ನು ಸ್ಟಾರ್‌ಡಮ್ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುವ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಾರುಲ್ ಯಾದವ್ ಮತ್ತು ಅವರೇ ಒಳಗೊಂಡ " ಪ್ಯಾರ್ಗೆ ಆಗ್ಬಿಟ್ಟೈತೆ" ಹಾಡು ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆಗಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ವೈಫಲ್ಯಗಳ ಸರಮಾಲೆಯ ನಂತರ, ಕೋಮಲ್ ಹಾರರ್-ಹಾಸ್ಯ ''[[ನಮೋ ಭೂತಾತ್ಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಮೋ ಭೂತಾತ್ಮದಲ್ಲಿ]]'' ನಟಿಸಿದರು, ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ''ಬೆಂಗಳೂರು ಮಿರರ್‌ನ'' ಶ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಎಸ್. "ಕೋಮಲ್ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ" <ref>{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews/film-review-namo-bhootatma/articleshow/45315216.cms|title=Film Review: Namo Bhootatma|last=Prasad S.|first=Shyam|date=29 November 2014|website=Bangalore Mirror|language=en|access-date=12 October 2020}}</ref> ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಗೂ ಮುನ್ನ ಕೋಮಲ್ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ವಿಫಲವಾದರೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೊರೆಯುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2014/oct/08/Komal-Threatens-to-Quit-Sandalwood-669401.html|title=Komal Threatens to Quit Sandalwood|date=8 October 2014|work=The New Indian Express|access-date=12 October 2020}}</ref> ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲ ನಟನಾಗಿ ಟೈಪ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ ನಂತರ,<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-cityscape/will-attend-to-flooding-says-new-bbmp-administrator-888110.html|title=Will attend to flooding, says new BBMP administrator|last=George|first=Nina C.|date=15 September 2020|website=Deccan Herald|language=en|access-date=12 October 2020}}</ref> ಕೋಮಲ್ ಅವರು ''[[ಕೆಂಪೇಗೌಡ 2 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೆಂಪೇಗೌಡ 2]]'' (2019) ಎಂಬ ಕಾಪ್ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಅವರು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ೨೬ ಕಿಲೋಗಳಷ್ಟು ತೂಕವನ್ನು ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/komal-goes-from-being-overweight-to-a-fit-cop-in-kempegowda-2/article28900488.ece|title=Komal goes from being overweight to a fit cop in Kempegowda 2|last=Sebastian R.|first=Shilpa|date=8 August 2019|website=The Hindu|language=en-IN|access-date=12 October 2020}}</ref> == ಭಾಗಶಃ ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಫಿ == * ''ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂಚಿಸದ ಹೊರತು ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿವೆ.'' {| class="wikitable sortable " !ವರ್ಷ !ಚಿತ್ರ !ಪಾತ್ರ !ಟಿಪ್ಪಣಿ |- |1992 |''ಸೂಪರ್ ನನ್ ಮಗಾ'' | | |- |1993 |''ಮಿಲಿಟರಿ ಮಾವ'' | | |- |1994 |''ಬೇಡ ಕೃಷ್ಣ ರಂಗಿನಾಟ'' | | |- |1996 |''ಸೋಮ'' | | |- |1996 |''ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪುಟ್ಟ'' | | |- |1996 |''ಶಿವಣ್ಣ'' | | |- |1997 |''ಲೇಡಿ ಕಮಿಷನರ್'' | | |- |1999 |''[[ದ್ರೋಣ]]'' | | |- |2000 |''ಶುಕ್ರದೆಸೆ'' | | |- |2000 |''ಜಿಪುಣ ನನ್ನ ಗಂಡ'' | | |- |2000 |''ಖಿಲಾಡಿ'' | | |- |2001 |''ಕುರಿಗಳು ಸಾರ್ ಕುರಿಗಳು'' |ಐಸ್ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಗೋಪಾಲ | |- |2002 |''123'' |ಕಳ್ಳ | |- |2002 |''ನಿನಗೋಸ್ಕರ'' |ಕಳ್ಳ | |- |2002 |''ಹತ್ತೂರ ಒಡೆಯ'' | | |- |2002 |''ಮೇಕಪ್'' | | |- |2003 |''[[ತವರಿಗೆ ಬಾ ತಂಗಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ತವರಿಗೆ ಬಾ ತಂಗಿ]]'' |ನಂದೀಶ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಿಗಾಗಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- |2003 |''ಕತ್ತೆಗಳು ಸಾರ್ ಕತ್ತೆಗಳು'' |ಕೋಮಿ | |- |2003 |''ಕಾಸು ಇದ್ದೋನೆ ಬಾಸು'' | | |- |2004 |''ಮೌರ್ಯ'' | | |- |2005 |''ಗೌರಮ್ಮ'' |ಬಂಟಿ | |- |2005 |''ಜೂಟಾಟ'' | | |- |2005 |''ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ'' | | |- |2006 |''7 ಓ ಕ್ಲಾಕ್'' |ಕಳ್ಳ | |- |2006 |''ನೀನೆಲ್ಲೋ ನಾನಲ್ಲೇ'' | |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಕನ್ನಡ |- |2006 |''[[ಮೋಹಿನಿ 9886788888 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮೋಹಿನಿ 9886788888]]'' | | |- |2006 |''ಚೆಲ್ಲಾಟ'' | | |- |2006 |''ಒಡಹುಟ್ಟಿದವಳು'' | | |- |2006 |''ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ'' | | |- |2006 |''ತಂದೆಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗ'' | | |- |2006 |''ಹನಿಮೂನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' |ರಾಮ | |- |2006 |''ತೆನಾಲಿ ರಾಮ'' | | |- |2006 |''[[ಐಶ್ವರ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಐಶ್ವರ್ಯ]]'' |ಬಂಕ್ ಸೀನಾ | |- |2006 |''ಹನಿಮೂನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' | | |- |2006 |''ದತ್ತಾ'' |ಟಿಂಗು | |- |2006 |''ಸೇವಂತಿ ಸೇವಂತಿ'' |ಮಳವಳ್ಳಿ | |- |2007 |''ಮನ್ಮಥ'' | | |- |2007 |''ಗೋವಿಂದ ಗೋಪಾಲ'' |ಗೋಪಾಲ | |- |2007 |''ಹುಡುಗಾಟ'' |"ಮತಿ" ಮಾದೇಶ | |- |2007 |''ತಮಾಶೆಗಾಗಿ'' | | |- |2007 |''ಸತ್ಯವಾನ್ ಸಾವಿತ್ರಿ'' | | |- |2007 |''ಚೆಲುವಿನ ಚಿತ್ತಾರ'' | | |- |2007 |''ಅರಸು'' | | |- |2008 |''ಆಕಾಶ ಗಂಗೆ'' | | |- |2008 |''ಸತ್ಯ ಇನ್ ಲವ್'' | | |- |2008 |''[[ವಂಶಿ(ಚಿತ್ರ)|ವಂಶಿ]]'' | | |- |2008 |''ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ'' |ಮೈಲಾರಿ |ನಾಯಕ |- |2008 |''ಮೆರವಣಿಗೆ'' | | |- |2008 |''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಗರಗಸ|Mr. ಗರಗಸ]]'' |ಮುನಿಯ "ಮಿ. ಗರಗಸ" |ನಾಯಕನಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ |- |2008 |''ಶಿವಾನಿ'' | | |- |2008 |''ಸಂಗಮ'' |ಕಾಮ | |- |2008 |''ಧೀಮಕು'' | |- |2009 |''ಪರಿಚಯ'' | | |- |2009 |''ಪುರುಷ ಬಿಲ್ಲೆ'' | | |- |2009 |''ಚಮ್ಕಾಯ್ಸಿ ಚಿಂದಿ ಉಡಯ್ಸಿ'' |ಬಾಟ್ ಸೀನಾ |ನಾಯಕ |- |2009 |''ಜಾಜಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ'' | | |- |2009 |''ರಜನಿ'' | | |- |2009 |''ಮೂರು ಗುತ್ತು ಒಂದು ಸುಳ್ಳು ಒಂದು ನಿಜ'' |ಸಿದ್ದು | |- |2010 |''ಐತಲಕ್ಕಡಿ'' | | |- |2010 |''ಅಪ್ಪು ಪಪ್ಪು'' | | |- |2010 |''ನನ್ನವನು'' |ಕಳ್ಳ | |- |2010 |''ತಿಪ್ಪರಳ್ಳಿ ತರ್ಲೆಗಳು'' | |ನಾಯಕ |- |2010 |'' ಲಿಫ್ಟ್ ಕೊಡ್ಲಾ'' | | |- |2010 |''ಆಪ್ತರಕ್ಷಕ'' |ಡಾ. ಶ್ರೀನಾಥ್ | |- |2010 |''[[ಯಕ್ಷ]]'' | | |- |2010 |''ವಾರೆ ವಾಹ್'' | |ನಾಯಕ |- |2011 |''ಮರ್ಯಾದೆ ರಾಮಣ್ಣ'' |ರಾಮು |ನಾಯಕ |- |2011 |''ಸಿಹಿ ಮಟ್ಟು'' | | |- |2011 |''ಕಳ್ ಮಂಜ'' |"ಕಳ್" ಮಂಜ |ನಾಯಕ |- |2012 |''ಗೋವಿಂದಾಯ ನಮಃ'' |ಗೋವಿಂದ |ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ-ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯನಟಕ್ಕಾಗಿ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- |2012 |''ನಂದೀಶ'' | |ನಾಯಕ |- |2013 |''ಲಕ್ಷ್ಮಿ'' | | |- |2013 |''ಸಿಐಡಿ ಈಶಾ'' | | |- |2013 |''ವೀರ'' | | |- |2013 |''ರಾಧನ್ ಗಂಡ'' |ಕೃಷ್ಣ | |- |2013 |''ಪ್ಯಾರ್ಗೆ ಆಗ್ಬಿಟ್ಟೈತೆ'' | | |- |2014 |''ಕರೋದ್ಪತಿ'' |ಬಂತಿ ಬಾಬು | |- |2014 |''ಪುಂಗಿದಾಸ'' | | |- |2014 |''ಐಂಧಂ ತಲೈಮುರೈ ಸಿಧ ವೈಧಿಯ ಸಿಗಮಣಿ'' | |ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ |- |2014 |''[[ನಮೋ ಭೂತಾತ್ಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಮೋ ಭೂತಾತ್ಮ]]'' |ಕಾರ್ತಿಕ್ | |- |2015 |''[[ಗೋವಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋವಾ]]'' |ಸ್ವಾಮಿ | |- |2015 |''[[ಲೊಡ್ಡೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೊಡ್ಡೆ]]'' |ನರಸಿಂಹ "ಲೊಡ್ಡೆ" | |- |2016 |''[[ಕಥೆ, ಚಿತ್ರಕಥೆ, ನಿರ್ದೇಶನ ಪುಟ್ಟಣ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಥೆ, ಚಿತ್ರಕಥೆ, ನಿರ್ದೇಶನ ಪುಟ್ಟಣ್ಣ]]'' |ಪುಟ್ಟಣ್ಣ | |- |2016 |''ಡೀಲ್ ರಾಜಾ'' |"ಡೀಲ್" ರಾಜಾ | |- |2019 |''[[ಕೆಂಪೇಗೌಡ 2 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೆಂಪೇಗೌಡ 2]]'' |ಕೆಂಪೇಗೌಡ | |- |2021 |''2020'' | | |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Imdb name|3837488}} * [https://web.archive.org/web/20120215021545/http://popcorn.oneindia.in/artist/2793/1/komal-kumar.html ಕೋಮಲ್ ಕುಮಾರ್ ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಫಿ] * [http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3428757.ece ಕೋಮಲ್ ಸಂದರ್ಶನ] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೭೩ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] 2u9qspdivbijwoz9sbokgpz0cvxxgns 0 145352 1434925 1376313 2026-10-29T16:21:35Z ~2026-57890-62 102812 /* ಸಿನಿಮಾಗಳು */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1434925 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶಾನ್ವಿ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ | image = Shanvi Srivastava.png | native_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1992|12|8}}<ref>{{Cite web|date=2020-12-08|title=Shanvi Srivastava Birthday Special: Five photos that highlight all her different shades|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/shanvi-srivastava-birthday-special-five-photos-that-highlight-all-her-different-shades/photostory/79625569.cms|access-date=2021-02-16|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Of stars, scents and fashion sense|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2020/jan/18/of-stars-scents-and-fashion-sense-2090947.html|access-date=2021-02-16|website=The New Indian Express}}</ref> | birth_place = [[Varanasi]], [[Uttar Pradesh]], ಭಾರತ | death_date = | death_place = | occupation = Actress, model | mother = ಮೀನ ಶ್ರೀವತಾಸ | father = [[ಕಾಶೀನಾಥ್]] | relatives = [[Vidisha (actress) | Vidisha Srivatasa]](ಅಕ್ಕ) | website = | othername = ಬೇಬಿ ಶ್ರೀವತಾಸ, ಶ್ರೀವತಾಸ | yearsactive = 2003–present }} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with hCards]] '''ಶಾನ್ವಿ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ''' (ಜನನ 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1992) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ, ಇವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-shanvi-rgv-told-me-not-to-smile-in-rowdy-south/20140310.htm|title=Shanvi: RGV told me not to smile in Rowdy - Rediff.com Movies|date=2014-03-10|publisher=Rediff.com|access-date=2014-04-04}}</ref> <ref name="newindianexpress1">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Shanvi-beats-long-working-hours-with-yoga/2013/08/14/article1734235.ece#.Uz6I2Pl_v_E|title=Shanvi beats long working hours with yoga|last=Ians - Chennai|date=2013-08-14|publisher=The New Indian Express|access-date=2014-04-04|archive-date=2014-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407151109/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Shanvi-beats-long-working-hours-with-yoga/2013/08/14/article1734235.ece#.Uz6I2Pl_v_E|url-status=dead}}</ref> <ref name="yahoo1">{{Cite web|url=https://in.movies.yahoo.com/news/aadi-matured-actors-since-39-lovely-39-shanvi-145403297.html|title=Aadi and I have matured as actors since 'Lovely': Shanvi - Yahoo Movies India|date=2014-01-07|publisher=In.movies.yahoo.com|access-date=2014-04-04|archive-date=2014-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407105311/https://in.movies.yahoo.com/news/aadi-matured-actors-since-39-lovely-39-shanvi-145403297.html|url-status=dead}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರು 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1992 ರಂದು <ref>{{Cite web|url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/happy-birthday-shanvi-srivastava-rakshit-shetty-wished-on-her-birthday-ae-499851.html|title=HBD Shanvi Srivastava: ಶಾನ್ವಿ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ವಿಶ್ ಮಾಡಿದ ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ: ಮುದ್ದಾಗಿದೆ ಜೋಡಿ ಎಂದ ನೆಟ್ಟಿಗರು..!– News18 Kannada|last=|first=|date=2020-12-08|website=News18 Kannada|language=kn|access-date=2021-02-16}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು, ಅವರು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಅಜಂಗಢ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನ]] ಠಾಕೂರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಮರ್ಸ್‌ ತಮ್ಮ [[ಬಿ.ಕಾಮ್|ಬಿ.ಕಾಂ]] ಪದವಿಯನ್ನು 2016ರಲ್ಲಿ <ref name="deccanchronicle">{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/131016/entertainment-sandalwood/article/small-town-gal-big-dreams|title=Small town gal with big dreams &#124; Deccan Chronicle|date=2013-10-16|publisher=Archives.deccanchronicle.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221064138/http://archives.deccanchronicle.com/131016/entertainment-sandalwood/article/small-town-gal-big-dreams|archive-date=21 February 2014|access-date=2014-02-16}}</ref> ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಅಣ್ಣ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಅಕ್ಕ, ನಟಿ ವಿದಿಶಾ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಇದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/shanvi-keen-to-play-rural-characters-with-image-news-national-nelmuhhgjai.html|title=Shanvi keen to play rural characters (With Image)|date=2013-04-11|publisher=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140422174857/http://www.sify.com/movies/shanvi-keen-to-play-rural-characters-with-image-news-national-nelmuhhgjai.html|archive-date=2014-04-22|access-date=2014-04-04}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Shanvi-Srivastav-is-juggling-studies-and-films/articleshow/47242925.cms|title=Shanvi Srivastav is juggling studies, films}}https://www.filmibeat.com/kannada/movies/geetha.html#cast}} </ref> ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರು 2012 ರಲ್ಲಿ ಬಿ. ಜಯಾ ಅವರ ''ಲವ್ಲಿಯಲ್ಲಿ'' ಅವರು ಇನ್ನೂ ಓದುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.raagalahari.com/stars/interviews/1098/shanvis-interview-about-her-debut-film-lovely.aspx|title=Lovely heroine Shanvi about her debut film Lovely >> Tollywood Star Interviews|date=2012-04-02|publisher=Raagalahari.com|access-date=2014-04-04}}</ref> ಅವರ ಎರಡನೇ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ''ಅಡ್ಡಾದಲ್ಲಿ'' ಅವರು ಫ್ಯಾಷನ್ ಡಿಸೈನಿಂಗ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಬರೆದಿದೆ, "ಅವಳು ಹೊಂದಿರುವ ಸುದೀರ್ಘ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಶಾನ್ವಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ". <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Adda/movie-review/21860770.cms|title=Adda movie review: Wallpaper, Story, Trailer at Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|language=de|access-date=2014-04-04}}</ref> ನಂತರ ಆಕೆಯನ್ನು ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಅವರು ವಿಷ್ಣು ಮಂಚು ಅವರ ತೆಲುಗು ರಾಜಕೀಯ ನಾಟಕ ''ರೌಡಿಯಲ್ಲಿ'' ಪ್ರಣಯ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/working-with-ram-gopal-varma-a-dream-come-true-for-shanvi/452220-71.html|title=Working with Ram Gopal Varma a dream come true for Shanvi|date=2014-02-15|publisher=Ibnlive.in.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407113125/http://ibnlive.in.com/news/working-with-ram-gopal-varma-a-dream-come-true-for-shanvi/452220-71.html|archive-date=2014-04-07|access-date=2014-04-04}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/140224/entertainment-tollywood/article/learning-best|title=Learning from the best|date=2014-02-25|publisher=Deccan Chronicle|access-date=2014-04-04}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಾರರ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಚಂದ್ರಲೇಖಾ'' <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Playing-ghost-spooked-Shanvi/articleshow/31339287.cms|title=Playing ghost spooked Shanvi - The Times of India|date=2014-03-04|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|access-date=2014-04-04}}</ref> ನೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/Chandralekha/movie-review/31684650.cms|title=Chandalekha movie review: Wallpaper, Story, Trailer at Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|access-date=2014-04-04}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/chandralekha-review-kannada-15050758.html|title=Movie Review : Chandralekha|publisher=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308163817/http://www.sify.com/movies/chandralekha-review-kannada-15050758.html|archive-date=2014-03-08|access-date=2014-04-04}}</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಂಜು ಮಾಂಡವ್ಯ ನಿರ್ದೇಶನದ [[ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೀಸ್|ಮಾಸ್ಟರ್‌ಪೀಸ್ (2015 ಚಲನಚಿತ್ರ)]] <ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/060716/such-a-lovely-masterpiece-shanvi-srivastava.html|title=Masterpiece made Shanvi more lovlier}}</ref> ಗಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಅವರು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ''[[ತಾರಕ್(ಚಿತ್ರ)|ತಾರಕ್]]'' ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ (ಮಹಿಳೆ) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/190918/a-spectacular-performance.html|title=Shanvi's spectacular performance in Tarak}}</ref> ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರು 2018 ರಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ನಾಟಕ ಸರಣಿ[https://m.imdb.com/title/tt9478508/ 夜天子]( ''ಯೇ ಟಿಯಾನ್ ಝಿ'', ದಿ ಡಾರ್ಕ್ ಲಾರ್ಡ್) ನಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿ ಲಿಯೋನ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಚೈನೀಸ್ ಕಲಿತರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/oct/04/shanvi-srivastava-beats-sunny-leone-to-be-indian-princess-1666323.amp|title=Shanvi Srivastava beats sunny leone to be Indian princess - The New Indian Express|website=www.newindianexpress.com|access-date=2022-09-23}}</ref> 2019 ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಎರಡು ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು - ''[[ಅವನೇ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಗೀತಾ]]'' ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಧ್ವನಿ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.{{Clarify|reason=Do we mean that her voice will be dubbed over by someone else, or that she is doing the dub voice for another actor? Or is she performing the role in one language and also dubbing her role in Kannada?|date=October 2019}} ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರು [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಡಿಸೈರಬಲ್ ವುಮೆನ್]] ನಲ್ಲಿ 2019 ರಲ್ಲಿ ನಂ. 20 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meet-indias-most-desirable-divas/articleshow/77805527.cms|title=MEET THE TIMES 50 MOST DESIRABLE WOMEN 2019 - Times of India ►|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-08-07}}</ref> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == {| class="wikitable" |+ಕೀ | style="background:#FFFFCC;" |</img> | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable sortable" !ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! Ref. |- | rowspan="2" | 2003-2005 | [[ಅಭಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] | ವಿಮರ್ಶಕರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ- ಕನ್ನಡ |{{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://siima.in/2016/winners.html|title=5th SIIMA WINNERS LIST|access-date=24 June 2020|archive-date=14 ಜುಲೈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714054004/http://siima.in/2016/winners.html|url-status=dead}}</ref> |- | [[ಆಕಾಶ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/concerts/britannia-filmfare-awards/|title=63nd Britannia Filmfare Awards South 2016|date=7 June 2015|website=Book My Show}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan="2" | ''[[ತಾರಕ್(ಚಿತ್ರ)|ತಾರಕ್]]'' | 7ನೇ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/siima-awards-2017-nominations-announced-news-malayalam-rgbjE9ecgbbif.html|title=SIIMA awards 2017 nominations announced|publisher=Sify.com|access-date=2022-09-23|archive-date=2017-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703235835/http://www.sify.com/movies/siima-awards-2017-nominations-announced-news-malayalam-rgbjE9ecgbbif.html|url-status=dead}}</ref> |- | 65 ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್ | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887-2.html|title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|date=16 June 2018|website=Filmfare|access-date=9 December 2018}}</ref> |- | ''[[ಅವನೇ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣ]]'' | 9ನೇ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://siima.in/2019-nominations.php|title=The 9th South Indian International Movie Awards Nominations for 2019|website=[[South Indian International Movie Awards]]|access-date=24 August 2021|archive-date=28 ಆಗಸ್ಟ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828223640/https://siima.in/2019-nominations.php|url-status=dead}}</ref> |} {{Reflist}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೯೨ ಬರ್ಥ್ಸ್]] __FORCETOC____NOEDITSECTION____INDEX__ __NEWSECTIONLINK__ == ಸಿನಿಮಾಗಳು == ಸಿನಿಮಾಗಳು [[ವಿಶೇಷ:Contributions/~2026-57890-62|~2026-57890-62]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2026-57890-62|talk]]) ೨೧:೫೧, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) akm0b94hoylx5gllsa25vox7jbws5e1 1434926 1434925 2026-10-29T16:24:40Z ~2026-57890-62 102812 /* ಸಿನಿಮಾಗಳು */ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ 1434926 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶಾನ್ವಿ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ | image = Shanvi Srivastava.png | native_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1992|12|8}}<ref>{{Cite web|date=2020-12-08|title=Shanvi Srivastava Birthday Special: Five photos that highlight all her different shades|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/shanvi-srivastava-birthday-special-five-photos-that-highlight-all-her-different-shades/photostory/79625569.cms|access-date=2021-02-16|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Of stars, scents and fashion sense|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2020/jan/18/of-stars-scents-and-fashion-sense-2090947.html|access-date=2021-02-16|website=The New Indian Express}}</ref> | birth_place = [[Varanasi]], [[Uttar Pradesh]], ಭಾರತ | death_date = | death_place = | occupation = Actress, model | mother = ಮೀನ ಶ್ರೀವತಾಸ | father = [[ಕಾಶೀನಾಥ್]] | relatives = [[Vidisha (actress) | Vidisha Srivatasa]](ಅಕ್ಕ) | website = | othername = ಬೇಬಿ ಶ್ರೀವತಾಸ, ಶ್ರೀವತಾಸ | yearsactive = 2003–present }} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with hCards]] '''ಶಾನ್ವಿ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ''' (ಜನನ 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1992) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ, ಇವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-shanvi-rgv-told-me-not-to-smile-in-rowdy-south/20140310.htm|title=Shanvi: RGV told me not to smile in Rowdy - Rediff.com Movies|date=2014-03-10|publisher=Rediff.com|access-date=2014-04-04}}</ref> <ref name="newindianexpress1">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Shanvi-beats-long-working-hours-with-yoga/2013/08/14/article1734235.ece#.Uz6I2Pl_v_E|title=Shanvi beats long working hours with yoga|last=Ians - Chennai|date=2013-08-14|publisher=The New Indian Express|access-date=2014-04-04|archive-date=2014-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407151109/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Shanvi-beats-long-working-hours-with-yoga/2013/08/14/article1734235.ece#.Uz6I2Pl_v_E|url-status=dead}}</ref> <ref name="yahoo1">{{Cite web|url=https://in.movies.yahoo.com/news/aadi-matured-actors-since-39-lovely-39-shanvi-145403297.html|title=Aadi and I have matured as actors since 'Lovely': Shanvi - Yahoo Movies India|date=2014-01-07|publisher=In.movies.yahoo.com|access-date=2014-04-04|archive-date=2014-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407105311/https://in.movies.yahoo.com/news/aadi-matured-actors-since-39-lovely-39-shanvi-145403297.html|url-status=dead}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರು 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1992 ರಂದು <ref>{{Cite web|url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/happy-birthday-shanvi-srivastava-rakshit-shetty-wished-on-her-birthday-ae-499851.html|title=HBD Shanvi Srivastava: ಶಾನ್ವಿ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ವಿಶ್ ಮಾಡಿದ ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ: ಮುದ್ದಾಗಿದೆ ಜೋಡಿ ಎಂದ ನೆಟ್ಟಿಗರು..!– News18 Kannada|last=|first=|date=2020-12-08|website=News18 Kannada|language=kn|access-date=2021-02-16}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು, ಅವರು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಅಜಂಗಢ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನ]] ಠಾಕೂರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಮರ್ಸ್‌ ತಮ್ಮ [[ಬಿ.ಕಾಮ್|ಬಿ.ಕಾಂ]] ಪದವಿಯನ್ನು 2016ರಲ್ಲಿ <ref name="deccanchronicle">{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/131016/entertainment-sandalwood/article/small-town-gal-big-dreams|title=Small town gal with big dreams &#124; Deccan Chronicle|date=2013-10-16|publisher=Archives.deccanchronicle.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221064138/http://archives.deccanchronicle.com/131016/entertainment-sandalwood/article/small-town-gal-big-dreams|archive-date=21 February 2014|access-date=2014-02-16}}</ref> ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಅಣ್ಣ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಅಕ್ಕ, ನಟಿ ವಿದಿಶಾ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಇದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/shanvi-keen-to-play-rural-characters-with-image-news-national-nelmuhhgjai.html|title=Shanvi keen to play rural characters (With Image)|date=2013-04-11|publisher=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140422174857/http://www.sify.com/movies/shanvi-keen-to-play-rural-characters-with-image-news-national-nelmuhhgjai.html|archive-date=2014-04-22|access-date=2014-04-04}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Shanvi-Srivastav-is-juggling-studies-and-films/articleshow/47242925.cms|title=Shanvi Srivastav is juggling studies, films}}https://www.filmibeat.com/kannada/movies/geetha.html#cast}} </ref> ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರು 2012 ರಲ್ಲಿ ಬಿ. ಜಯಾ ಅವರ ''ಲವ್ಲಿಯಲ್ಲಿ'' ಅವರು ಇನ್ನೂ ಓದುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.raagalahari.com/stars/interviews/1098/shanvis-interview-about-her-debut-film-lovely.aspx|title=Lovely heroine Shanvi about her debut film Lovely >> Tollywood Star Interviews|date=2012-04-02|publisher=Raagalahari.com|access-date=2014-04-04}}</ref> ಅವರ ಎರಡನೇ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ''ಅಡ್ಡಾದಲ್ಲಿ'' ಅವರು ಫ್ಯಾಷನ್ ಡಿಸೈನಿಂಗ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಬರೆದಿದೆ, "ಅವಳು ಹೊಂದಿರುವ ಸುದೀರ್ಘ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಶಾನ್ವಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ". <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Adda/movie-review/21860770.cms|title=Adda movie review: Wallpaper, Story, Trailer at Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|language=de|access-date=2014-04-04}}</ref> ನಂತರ ಆಕೆಯನ್ನು ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಅವರು ವಿಷ್ಣು ಮಂಚು ಅವರ ತೆಲುಗು ರಾಜಕೀಯ ನಾಟಕ ''ರೌಡಿಯಲ್ಲಿ'' ಪ್ರಣಯ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/working-with-ram-gopal-varma-a-dream-come-true-for-shanvi/452220-71.html|title=Working with Ram Gopal Varma a dream come true for Shanvi|date=2014-02-15|publisher=Ibnlive.in.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407113125/http://ibnlive.in.com/news/working-with-ram-gopal-varma-a-dream-come-true-for-shanvi/452220-71.html|archive-date=2014-04-07|access-date=2014-04-04}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/140224/entertainment-tollywood/article/learning-best|title=Learning from the best|date=2014-02-25|publisher=Deccan Chronicle|access-date=2014-04-04}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಾರರ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಚಂದ್ರಲೇಖಾ'' <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Playing-ghost-spooked-Shanvi/articleshow/31339287.cms|title=Playing ghost spooked Shanvi - The Times of India|date=2014-03-04|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|access-date=2014-04-04}}</ref> ನೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/Chandralekha/movie-review/31684650.cms|title=Chandalekha movie review: Wallpaper, Story, Trailer at Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|access-date=2014-04-04}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/chandralekha-review-kannada-15050758.html|title=Movie Review : Chandralekha|publisher=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308163817/http://www.sify.com/movies/chandralekha-review-kannada-15050758.html|archive-date=2014-03-08|access-date=2014-04-04}}</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಂಜು ಮಾಂಡವ್ಯ ನಿರ್ದೇಶನದ [[ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೀಸ್|ಮಾಸ್ಟರ್‌ಪೀಸ್ (2015 ಚಲನಚಿತ್ರ)]] <ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/060716/such-a-lovely-masterpiece-shanvi-srivastava.html|title=Masterpiece made Shanvi more lovlier}}</ref> ಗಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಅವರು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ''[[ತಾರಕ್(ಚಿತ್ರ)|ತಾರಕ್]]'' ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ (ಮಹಿಳೆ) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/190918/a-spectacular-performance.html|title=Shanvi's spectacular performance in Tarak}}</ref> ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರು 2018 ರಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ನಾಟಕ ಸರಣಿ[https://m.imdb.com/title/tt9478508/ 夜天子]( ''ಯೇ ಟಿಯಾನ್ ಝಿ'', ದಿ ಡಾರ್ಕ್ ಲಾರ್ಡ್) ನಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿ ಲಿಯೋನ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಚೈನೀಸ್ ಕಲಿತರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/oct/04/shanvi-srivastava-beats-sunny-leone-to-be-indian-princess-1666323.amp|title=Shanvi Srivastava beats sunny leone to be Indian princess - The New Indian Express|website=www.newindianexpress.com|access-date=2022-09-23}}</ref> 2019 ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಎರಡು ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು - ''[[ಅವನೇ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಗೀತಾ]]'' ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಧ್ವನಿ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.{{Clarify|reason=Do we mean that her voice will be dubbed over by someone else, or that she is doing the dub voice for another actor? Or is she performing the role in one language and also dubbing her role in Kannada?|date=October 2019}} ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರು [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಡಿಸೈರಬಲ್ ವುಮೆನ್]] ನಲ್ಲಿ 2019 ರಲ್ಲಿ ನಂ. 20 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meet-indias-most-desirable-divas/articleshow/77805527.cms|title=MEET THE TIMES 50 MOST DESIRABLE WOMEN 2019 - Times of India ►|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-08-07}}</ref> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == {| class="wikitable" |+ಕೀ | style="background:#FFFFCC;" |</img> | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable sortable" !ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! Ref. |- | rowspan="2" | 2003-2005 | [[ಅಭಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] | ವಿಮರ್ಶಕರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ- ಕನ್ನಡ |{{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://siima.in/2016/winners.html|title=5th SIIMA WINNERS LIST|access-date=24 June 2020|archive-date=14 ಜುಲೈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714054004/http://siima.in/2016/winners.html|url-status=dead}}</ref> |- | [[ಆಕಾಶ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/concerts/britannia-filmfare-awards/|title=63nd Britannia Filmfare Awards South 2016|date=7 June 2015|website=Book My Show}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan="2" | ''[[ತಾರಕ್(ಚಿತ್ರ)|ತಾರಕ್]]'' | 7ನೇ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/siima-awards-2017-nominations-announced-news-malayalam-rgbjE9ecgbbif.html|title=SIIMA awards 2017 nominations announced|publisher=Sify.com|access-date=2022-09-23|archive-date=2017-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703235835/http://www.sify.com/movies/siima-awards-2017-nominations-announced-news-malayalam-rgbjE9ecgbbif.html|url-status=dead}}</ref> |- | 65 ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್ | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887-2.html|title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|date=16 June 2018|website=Filmfare|access-date=9 December 2018}}</ref> |- | ''[[ಅವನೇ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣ]]'' | 9ನೇ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://siima.in/2019-nominations.php|title=The 9th South Indian International Movie Awards Nominations for 2019|website=[[South Indian International Movie Awards]]|access-date=24 August 2021|archive-date=28 ಆಗಸ್ಟ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828223640/https://siima.in/2019-nominations.php|url-status=dead}}</ref> |} {{Reflist}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೯೨ ಬರ್ಥ್ಸ್]] __FORCETOC____NOEDITSECTION____INDEX__ __NEWSECTIONLINK__ == ಸಿನಿಮಾಗಳು == ಸಿನಿಮಾಗಳು [[ವಿಶೇಷ:Contributions/~2026-57890-62|~2026-57890-62]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2026-57890-62|talk]]) ೨೧:೫೧, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :# ಅಭಿ :# ಆಕಾಶ್ :# ತಾರಕ್ :# ಅವನೇ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣ :[[ವಿಶೇಷ:Contributions/~2026-57890-62|~2026-57890-62]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2026-57890-62|talk]]) ೨೧:೫೪, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) f7ou8eu055jhmsws8phr3kna9u37kdu 1434927 1434926 2026-10-29T16:36:00Z JavaHurricane 65138 Reverted edits by [[Special:Contributions/~2026-57890-62|~2026-57890-62]] ([[User talk:~2026-57890-62|talk]]) to last revision by [[User:~2026-36694-37|~2026-36694-37]] 1376313 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶಾನ್ವಿ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ | image = Shanvi Srivastava.png | native_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1992|12|8}}<ref>{{Cite web|date=2020-12-08|title=Shanvi Srivastava Birthday Special: Five photos that highlight all her different shades|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/shanvi-srivastava-birthday-special-five-photos-that-highlight-all-her-different-shades/photostory/79625569.cms|access-date=2021-02-16|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Of stars, scents and fashion sense|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2020/jan/18/of-stars-scents-and-fashion-sense-2090947.html|access-date=2021-02-16|website=The New Indian Express}}</ref> | birth_place = [[Varanasi]], [[Uttar Pradesh]], ಭಾರತ | death_date = | death_place = | occupation = Actress, model | mother = ಮೀನ ಶ್ರೀವತಾಸ | father = [[ಕಾಶೀನಾಥ್]] | relatives = [[Vidisha (actress) | Vidisha Srivatasa]](ಅಕ್ಕ) | website = | othername = ಬೇಬಿ ಶ್ರೀವತಾಸ, ಶ್ರೀವತಾಸ | yearsactive = 2003–present }} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with hCards]] '''ಶಾನ್ವಿ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ''' (ಜನನ 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1992) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ, ಇವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-shanvi-rgv-told-me-not-to-smile-in-rowdy-south/20140310.htm|title=Shanvi: RGV told me not to smile in Rowdy - Rediff.com Movies|date=2014-03-10|publisher=Rediff.com|access-date=2014-04-04}}</ref> <ref name="newindianexpress1">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Shanvi-beats-long-working-hours-with-yoga/2013/08/14/article1734235.ece#.Uz6I2Pl_v_E|title=Shanvi beats long working hours with yoga|last=Ians - Chennai|date=2013-08-14|publisher=The New Indian Express|access-date=2014-04-04|archive-date=2014-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407151109/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Shanvi-beats-long-working-hours-with-yoga/2013/08/14/article1734235.ece#.Uz6I2Pl_v_E|url-status=dead}}</ref> <ref name="yahoo1">{{Cite web|url=https://in.movies.yahoo.com/news/aadi-matured-actors-since-39-lovely-39-shanvi-145403297.html|title=Aadi and I have matured as actors since 'Lovely': Shanvi - Yahoo Movies India|date=2014-01-07|publisher=In.movies.yahoo.com|access-date=2014-04-04|archive-date=2014-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407105311/https://in.movies.yahoo.com/news/aadi-matured-actors-since-39-lovely-39-shanvi-145403297.html|url-status=dead}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರು 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1992 ರಂದು <ref>{{Cite web|url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/happy-birthday-shanvi-srivastava-rakshit-shetty-wished-on-her-birthday-ae-499851.html|title=HBD Shanvi Srivastava: ಶಾನ್ವಿ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ವಿಶ್ ಮಾಡಿದ ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ: ಮುದ್ದಾಗಿದೆ ಜೋಡಿ ಎಂದ ನೆಟ್ಟಿಗರು..!– News18 Kannada|last=|first=|date=2020-12-08|website=News18 Kannada|language=kn|access-date=2021-02-16}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು, ಅವರು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಅಜಂಗಢ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನ]] ಠಾಕೂರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಮರ್ಸ್‌ ತಮ್ಮ [[ಬಿ.ಕಾಮ್|ಬಿ.ಕಾಂ]] ಪದವಿಯನ್ನು 2016ರಲ್ಲಿ <ref name="deccanchronicle">{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/131016/entertainment-sandalwood/article/small-town-gal-big-dreams|title=Small town gal with big dreams &#124; Deccan Chronicle|date=2013-10-16|publisher=Archives.deccanchronicle.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221064138/http://archives.deccanchronicle.com/131016/entertainment-sandalwood/article/small-town-gal-big-dreams|archive-date=21 February 2014|access-date=2014-02-16}}</ref> ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಅಣ್ಣ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಅಕ್ಕ, ನಟಿ ವಿದಿಶಾ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಇದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/shanvi-keen-to-play-rural-characters-with-image-news-national-nelmuhhgjai.html|title=Shanvi keen to play rural characters (With Image)|date=2013-04-11|publisher=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140422174857/http://www.sify.com/movies/shanvi-keen-to-play-rural-characters-with-image-news-national-nelmuhhgjai.html|archive-date=2014-04-22|access-date=2014-04-04}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Shanvi-Srivastav-is-juggling-studies-and-films/articleshow/47242925.cms|title=Shanvi Srivastav is juggling studies, films}}https://www.filmibeat.com/kannada/movies/geetha.html#cast}} </ref> ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರು 2012 ರಲ್ಲಿ ಬಿ. ಜಯಾ ಅವರ ''ಲವ್ಲಿಯಲ್ಲಿ'' ಅವರು ಇನ್ನೂ ಓದುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.raagalahari.com/stars/interviews/1098/shanvis-interview-about-her-debut-film-lovely.aspx|title=Lovely heroine Shanvi about her debut film Lovely >> Tollywood Star Interviews|date=2012-04-02|publisher=Raagalahari.com|access-date=2014-04-04}}</ref> ಅವರ ಎರಡನೇ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ''ಅಡ್ಡಾದಲ್ಲಿ'' ಅವರು ಫ್ಯಾಷನ್ ಡಿಸೈನಿಂಗ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಬರೆದಿದೆ, "ಅವಳು ಹೊಂದಿರುವ ಸುದೀರ್ಘ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಶಾನ್ವಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ". <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Adda/movie-review/21860770.cms|title=Adda movie review: Wallpaper, Story, Trailer at Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|language=de|access-date=2014-04-04}}</ref> ನಂತರ ಆಕೆಯನ್ನು ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಅವರು ವಿಷ್ಣು ಮಂಚು ಅವರ ತೆಲುಗು ರಾಜಕೀಯ ನಾಟಕ ''ರೌಡಿಯಲ್ಲಿ'' ಪ್ರಣಯ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/working-with-ram-gopal-varma-a-dream-come-true-for-shanvi/452220-71.html|title=Working with Ram Gopal Varma a dream come true for Shanvi|date=2014-02-15|publisher=Ibnlive.in.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407113125/http://ibnlive.in.com/news/working-with-ram-gopal-varma-a-dream-come-true-for-shanvi/452220-71.html|archive-date=2014-04-07|access-date=2014-04-04}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/140224/entertainment-tollywood/article/learning-best|title=Learning from the best|date=2014-02-25|publisher=Deccan Chronicle|access-date=2014-04-04}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಾರರ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಚಂದ್ರಲೇಖಾ'' <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Playing-ghost-spooked-Shanvi/articleshow/31339287.cms|title=Playing ghost spooked Shanvi - The Times of India|date=2014-03-04|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|access-date=2014-04-04}}</ref> ನೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/Chandralekha/movie-review/31684650.cms|title=Chandalekha movie review: Wallpaper, Story, Trailer at Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|access-date=2014-04-04}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/chandralekha-review-kannada-15050758.html|title=Movie Review : Chandralekha|publisher=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308163817/http://www.sify.com/movies/chandralekha-review-kannada-15050758.html|archive-date=2014-03-08|access-date=2014-04-04}}</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಂಜು ಮಾಂಡವ್ಯ ನಿರ್ದೇಶನದ [[ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೀಸ್|ಮಾಸ್ಟರ್‌ಪೀಸ್ (2015 ಚಲನಚಿತ್ರ)]] <ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/060716/such-a-lovely-masterpiece-shanvi-srivastava.html|title=Masterpiece made Shanvi more lovlier}}</ref> ಗಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಅವರು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ''[[ತಾರಕ್(ಚಿತ್ರ)|ತಾರಕ್]]'' ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ (ಮಹಿಳೆ) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/190918/a-spectacular-performance.html|title=Shanvi's spectacular performance in Tarak}}</ref> ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರು 2018 ರಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ನಾಟಕ ಸರಣಿ[https://m.imdb.com/title/tt9478508/ 夜天子]( ''ಯೇ ಟಿಯಾನ್ ಝಿ'', ದಿ ಡಾರ್ಕ್ ಲಾರ್ಡ್) ನಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿ ಲಿಯೋನ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಚೈನೀಸ್ ಕಲಿತರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/oct/04/shanvi-srivastava-beats-sunny-leone-to-be-indian-princess-1666323.amp|title=Shanvi Srivastava beats sunny leone to be Indian princess - The New Indian Express|website=www.newindianexpress.com|access-date=2022-09-23}}</ref> 2019 ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಎರಡು ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು - ''[[ಅವನೇ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಗೀತಾ]]'' ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಧ್ವನಿ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.{{Clarify|reason=Do we mean that her voice will be dubbed over by someone else, or that she is doing the dub voice for another actor? Or is she performing the role in one language and also dubbing her role in Kannada?|date=October 2019}} ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರು [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಡಿಸೈರಬಲ್ ವುಮೆನ್]] ನಲ್ಲಿ 2019 ರಲ್ಲಿ ನಂ. 20 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meet-indias-most-desirable-divas/articleshow/77805527.cms|title=MEET THE TIMES 50 MOST DESIRABLE WOMEN 2019 - Times of India ►|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-08-07}}</ref> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == {| class="wikitable" |+ಕೀ | style="background:#FFFFCC;" |</img> | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable sortable" !ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! Ref. |- | rowspan="2" | 2003-2005 | [[ಅಭಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] | ವಿಮರ್ಶಕರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ- ಕನ್ನಡ |{{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://siima.in/2016/winners.html|title=5th SIIMA WINNERS LIST|access-date=24 June 2020|archive-date=14 ಜುಲೈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714054004/http://siima.in/2016/winners.html|url-status=dead}}</ref> |- | [[ಆಕಾಶ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/concerts/britannia-filmfare-awards/|title=63nd Britannia Filmfare Awards South 2016|date=7 June 2015|website=Book My Show}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan="2" | ''[[ತಾರಕ್(ಚಿತ್ರ)|ತಾರಕ್]]'' | 7ನೇ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/siima-awards-2017-nominations-announced-news-malayalam-rgbjE9ecgbbif.html|title=SIIMA awards 2017 nominations announced|publisher=Sify.com|access-date=2022-09-23|archive-date=2017-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703235835/http://www.sify.com/movies/siima-awards-2017-nominations-announced-news-malayalam-rgbjE9ecgbbif.html|url-status=dead}}</ref> |- | 65 ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್ | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887-2.html|title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|date=16 June 2018|website=Filmfare|access-date=9 December 2018}}</ref> |- | ''[[ಅವನೇ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣ]]'' | 9ನೇ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://siima.in/2019-nominations.php|title=The 9th South Indian International Movie Awards Nominations for 2019|website=[[South Indian International Movie Awards]]|access-date=24 August 2021|archive-date=28 ಆಗಸ್ಟ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828223640/https://siima.in/2019-nominations.php|url-status=dead}}</ref> |} {{Reflist}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೯೨ ಬರ್ಥ್ಸ್]] __FORCETOC____NOEDITSECTION____INDEX__ __NEWSECTIONLINK__ g8etvf1pcgbh9i2wbq82a9omlf4fmay 0 145861 1434940 1336092 2026-10-29T22:19:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434940 wikitext text/x-wiki '''ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅಥವಾ ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ಪ್ರಶ್ನಂ''' ಹಿಂದೂ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ''ಪ್ರಶ್ನೆ'' ಶಾಖೆಯ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಪರಿಭಾಷೆಯು ತನ್ನ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ( ''ಅಷ್ಟ'' ) ಮಂಗಳಕರ (''ಮಂಗಲ'' ) ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳು ತುಪ್ಪದ ದೀಪಗಳು (ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ ಬೆಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಬತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಿತ್ತಾಳೆ ದೀಪಗಳು), ಕನ್ನಡಿ, ಚಿನ್ನ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆ. ''ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ಪ್ರಶ್ನಮದ'' ಅಭ್ಯಾಸವು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ತುಳು ನಾಡು|ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಪ್ರಶ್ನಮಾರ್ಗದ ಲೇಖಕರು, ಅದರ ಅಭ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದವರು ಕೇರಳದ ತಲಸ್ಸೆರಿಯ ಎಡಕಾಡ್‌ನ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ನಾರಾಯಣನ್ ನಂಬುತಿರಿ. ಪ್ರಶ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು 1649 ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ''ಪ್ರಶ್ನವೂ'' ಒಂದು. ಇದು ಭಯಾನಕ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷಿಯು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಿಖರವಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಜಾತಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇತರ ಶಾಖೆಗಳೆಂದರೆ ''ಜಾತಕ'' (ಜಾತಕ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ) ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ [[ಗ್ರಹಕುಂಡಲಿ|ಜಾತಕದ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಹಾದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ, ''ಮುಹೂರ್ತ'' ( ಚುನಾವಣಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ) ಇದರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಮಂಗಳಕರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಘಟನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಮಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಲದ, ''ನಿಮಿತ್ತ'' ( [[ಶಕುನ|ಶಕುನಗಳ]] ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ), ''ಗೋಲಾ'' (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನ) ಮತ್ತು ''ಗಣಿತ'' (ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನ). == ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ಪ್ರಶ್ನ ಆಚರಣೆಗಳ ರೂಪುರೇಷೆ == ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ಪ್ರಶ್ನವನ್ನು ಮಾಡಲು [[ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಜ್ಯೋತಿಷಿಗೆ]] ಔಪಚಾರಿಕ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಜ್ಯೋತಿಷಿಯು ಚುನಾವಣಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಶ್ನಕ್ಕೆ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಶ್ನ ನಡೆಸಲು ಇಬ್ಬರು ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳ ಸೇವೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಪ್ರಶ್ನಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ದಿನದಂದು, ಒಬ್ಬ ಅರ್ಚಕನು ರಾಶಿಚಕ್ರದ [[ಪೂಜೆ|ಪೂಜೆಯನ್ನು]] ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಜ್ಯೋತಿಷಿಯು ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಅಥವಾ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಇರಿಸಲು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಜ್ಯೋತಿಷಿಯ ಮುಂದೆ ಮರದ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಇರಿಸಲಾದ ಮನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಅವಧಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣ ಅಧಿವೇಶನವು ಎರಡು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. ಸಂಪೂರ್ಣ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ನಂತರ, ಪ್ರಶ್ನದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಹ ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಜ್ಯೋತಿಷಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ವರದಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ನಾ ನಡೆಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸೂಕ್ತತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ಸಂಖ್ಯೆ == ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ಪ್ರಶ್ನವು ಕೇವಲ [[ಶಕುನ|ಶಕುನಗಳನ್ನು]] ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬಹಳಷ್ಟು [[ಸಂಖ್ಯಾಭವಿಷ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ]] ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಶ್ನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿರ್ಣಯ. ಇವುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಧನವೆಂದರೆ [[ಕವಡೆ|ಕೌರಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು]] ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಶ್ನಕ್ಕಾಗಿ, 108 ಕೌರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೋತಿಷಿಯು ತನ್ನ [[ಮಂತ್ರ|ಮಂತ್ರವನ್ನು]] ಧ್ಯಾನಿಸುವಾಗ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ಮೊದಲು ಕೌರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಜ್ಯೋತಿಷಿಯು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮೂರು ರಾಶಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಜ್ಯೋತಿಷಿಯು ಕೌರಿಗಳ ಪ್ರತಿ ರಾಶಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಎಂಟರ ಗುಣಾಕಾರಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿ ಉಳಿದವನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ; ಉಳಿದವು ಶೂನ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಎಂಟು ಕೌರಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಅಂಕಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಶ್ನದ ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಅಂಕೆಗಳು ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಸ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯದು, ಸಮ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="Syam">{{Cite web|url=http://shyamasundaradasa.com/jyotish/resources/articles/adp/ashtamangala_deva_prasna_1.html|title=Ashtamangala Deva Prasna|last=Shyamasundara Dasa|access-date=30 April 2016}}</ref> == ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ದೇವಪ್ರಶ್ನೆ == ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಅಜ್ಞಾತ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/archive/business/mallya-hooks-astrologer-to-turn-kingfisher-fortunes-around/story-e6frg90o-1226330288400|title=Mallya hooks astrologer to turn Kingfisher fortunes around|last=Robin Pagnamenta|date=April 17, 2012|access-date=15 November 2015|publisher=[[The Australian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081217/http://www.theaustralian.com.au/archive/business/mallya-hooks-astrologer-to-turn-kingfisher-fortunes-around/story-e6frg90o-1226330288400|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|url-status=dead}}</ref> ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಜೀವನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ ಅದೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು '''ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ದೇವಪ್ರಶ್ನೆ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾರಿ, ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯಗಳ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಪೀಠಾಧಿಪತಿಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವುದು ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪೂಜೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲೋಪಗಳಿವೆಯೇ, ಯಾವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ದೇವರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ, ಮತ್ತು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನ್ವೇಷಕರು ಬಯಸಬಹುದು. <ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Lord-Unhappy-over-Sabarimala-Temple-Affairs-Reveals-the-Devaprasnam/2014/06/19/article2287909.ece|title=Lord Unhappy over Sabarimala Temple Affairs, Reveals the 'Devaprasnam'|last=P T Mohanan Pillai|date=19 June 2014|access-date=15 November 2015|publisher=[[The New Indian Express]]|archive-date=20 ಜೂನ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620184838/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Lord-Unhappy-over-Sabarimala-Temple-Affairs-Reveals-the-Devaprasnam/2014/06/19/article2287909.ece|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/devaprasnam-at-guruvayur-temple-concludes/article1944752.ece|title=‘Devaprasnam’ at Guruvayur temple concludes|last=Staff Reporter|date=November 8, 2007|access-date=15 November 2015|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == ಪರವೂರು ಶ್ರೀಧರನ್ ತಂತ್ರಿಕಲ್ [http://shyamasundaradasa.com/jyotish/resources/articles/adp/ashtamangala_deva_prasna_1.html ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ದೇವ ಪ್ರಶ್ನೆ] ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ ದಾಸರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಲೇಖನ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == ಈ ರೀತಿಯ ಹೋರಾರಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸದ ವಿವರವಾದ ಖಾತೆಗಾಗಿ, ನೋಡಿ: * {{Cite book|title=Prasna Marga, Part-1 English Translation with Original Text in Devanagari and Notes|last=B. V. Raman|date=2014|publisher=Motilal Banarsidas|isbn=9788120809185}} * {{Cite book|title=Essentials of Horary Astrology, Or, Praśnapadavī|last=M. R. Bhat, B. P. Nair|date=2002|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=81-208-1012-0|pages=77–94 (Chapter IV)}} * {{Cite book|title=Ashtamangala Prasna: Horary Indian Astrology : a Comprehensive Book on Prasna, Kerala Hoarary Astrology|last=N. E. Muthuswamy|date=2003|publisher=CBH Publications}} * {{Cite book|title=Horary for Beginners|last=S.C. Kursija|date=2013|publisher=All India Federation of Astrologers' Societies, New delhi|edition=3rd}} * {{Cite book|title=Prasna Tantra: Horary Astrology (BVR Astrology Series)|last=B. V. Raman|date=1993|publisher=UBS Publishers' Distributors Pvt. Limited|isbn=9788185674667}} {{Jyotish Vidya}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ]] 2a6m2mcylbl448osptxeworefuzvk1x 0 147122 1435018 1381008 2026-10-30T11:39:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1435018 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | image = Gerty Theresa Cori.jpg | caption = ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಕೋರಿ | birth_name = ಗರ್ಟಿ ಥೆರೆಸಾ ರಾಡ್ನಿಟ್ಜ್ | birth_date = {{Birth date|1896|8|15}} | birth_place = [[ಪ್ರಾಗ್]], ಬೊಹೆಮಿಯಾ, ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ | death_date = {{Death date and age|1957|10|26|1896|8|15}} | death_place = ಗ್ಲೆಂಡೇಲ್, ಮಿಸೌರಿ, ಯು.ಎಸ್. | nationality = {{Plainlist| * ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ * ಅಮೇರಿಕನ್ (ನೈಸರ್ಗಿಕ) }} | alma_mater = ಪ್ರಾಗ್‌ನ ಕಾರ್ಲ್-ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ಸ್-ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಾಟ್ | fields = ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ | workplaces = ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ | known_for = {{Plainlist| * ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಚಯಾಪಚಯ * ಕೋರಿ ಸೈಕಲ್ * ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ೧-ಫಾಸ್ಫೇಟ್‍ನ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ }} | spouse = ಕಾರ್ಲ್ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಕೋರಿ | children = ೧ | awards = {{Plainlist| * ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೪೭) * ಗಾರ್ವಾನ್-ಓಲಿನ್ ಪದಕ (೧೯೪೮) }} }} [[ಚಿತ್ರ:Gerty_Theresa_Radnitz_Cori_(1896-1957)_and_Carl_Ferdinand_Cori_-_restoration1.jpg|thumb|ಗೆರ್ಟಿ ಕೋರಿ ತನ್ನ ಪತಿ ಮತ್ತು ಸಹ-ನೊಬೆಲಿಸ್ಟ್, ಕಾರ್ಲ್ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಕೋರಿ, 1947 ರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=http://siarchives.si.edu/collections/siris_arc_308461|title=Gerty Theresa Radnitz Cori (1896–1957) and Carl Ferdinand Cori (1896–1984) 1947|website=Smithsonian Institution Archives|publisher=Smithsonian Institution|access-date=July 23, 2013}}</ref>]] '''ಗರ್ಟಿ ಥೆರೆಸಾ ಕೋರಿ''' (ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೮೯೬ - ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೬, ೧೯೫೭ <ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1947/cori-gt-bio.html|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947|year=1964|publisher=Elsevier Publishing Company|access-date=June 17, 2010}}</ref>) ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ [[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಗೆದ್ದ ಮೂರನೇ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು "ಗ್ಲೈಕೋಜನ್‌ನ ವೇಗವರ್ಧಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಕೋರ್ಸ್‌ನ ಅನ್ವೇಷಣೆ" ಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1947/cori-gt/facts/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947}}</ref> ಕೋರಿ [[ಪ್ರಾಗ್|ಪ್ರಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು (ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಈಗಿನ [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]] ). ಗರ್ಟಿ ಎಂಬುದು ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆಕೆಗೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಯುದ್ಧನೌಕೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು.<ref name=":0"/> ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಅವರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಭಾವಿ ಪತಿ ಕಾರ್ಲ್ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಕೋರಿಯನ್ನು ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು;<ref>{{Cite book|title=Headstrong : 52 women who changed science-- and the world|last=Rachel|first=Swaby|year=2015|isbn=9780553446791|edition=First|location=New York|oclc=886483944}}</ref> ಮತ್ತು ಅವರ ಪದವಿಯ ನಂತರ ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಜೊತೆ ವಿವಾಹವಾದರು. ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹದೆಗೆಟ್ಟ ಕಾರಣ, ದಂಪತಿಗಳು ೧೯೨೨ ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಗರ್ಟಿ ಕೋರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಕಾರ್ಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಜೊತೆಗೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಪತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಗರ್ಟಿಯವರು ಸಂಶೋಧನಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೇತನ ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರ ಪತಿ ಅವರ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು, ಆದರೂ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಪತಿ ಕಾರ್ಲ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಬರ್ನಾರ್ಡೊ ಹೌಸೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ, ಗ್ಲೈಕೊಜನ್ ([[ಗ್ಲುಕೋಸ್|ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ನ]] ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ) - ಸ್ನಾಯು ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ನಂತರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿ ಶೇಖರಿಸಿಡುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ (ಕೋರಿ ಸೈಕಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಗರ್ಟಿ ಕೋರಿ ಅವರು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ವೇಗವರ್ಧಕ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಕೋರಿ ಎಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೋರಿ ದಂಪತಿಯು [[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಗೆದ್ದ ಮೂರನೇ ವಿವಾಹಿತ ದಂಪತಿಗಳು. ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಚಯಾಪಚಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ ಕೋರಿ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="ACS Landmarks">{{cite web|title=Carl and Gerti Cori and Carbohydrate Metabolism|url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/carbohydratemetabolism.html|publisher=[[American Chemical Society]]|access-date=March 29, 2018}}</ref> ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ, ಮೈಲೋಸ್ಕ್ಲೆರೋಸಿಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ಗರ್ಟಿ ಕೋರಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದರು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಗರ್ಟಿ ಕೋರಿ ಅವರು ೧೮೯೬ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಗ್‌ನ [[ಯೆಹೂದ್ಯ|ಯಹೂದಿ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ತಂದೆ, ಒಟ್ಟೊ ರಾಡ್ನಿಟ್ಜ್, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಯಶಸ್ವಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನಂತರ [[ಆಲೆಮನೆ|ಸಕ್ಕರೆ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳ]] ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾದರು. ಆಕೆಯ ತಾಯಿ ಮಾರ್ಥಾ ([[ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ|ಫ್ರಾಂಜ್ ಕಾಫ್ಕಾ]] ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತೆ), ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="ACS Landmarks"/> ಹುಡುಗಿಯರ ಲೈಸಿಯಮ್‌ಗೆ ದಾಖಲಾಗುವ ಮೊದಲು ಗರ್ಟಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ವೈದ್ಯರಾಗಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ವಿಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, ಗರ್ಟಿ ಅವರು ಲ್ಯಾಟಿನ್, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾಪೇಕ್ಷಿತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಲಿತರು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಲ್ಯಾಟಿನ್, ಐದು ವರ್ಷಗಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಗಣಿತಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name=":0" /> ಆಕೆಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, ಪೀಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು.ಅವರನ್ನು ೧೯೧೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಗ್‌ನ ಕಾರ್ಲ್-ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ಸ್-ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಾಟ್‌ನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಧನೆಯಾಗಿತ್ತು. == ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ, ಅವರು ಕಾರ್ಲ್ ಕೋರಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು, ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವಳ ಹುರುಪು, ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಾರೋಹಣದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. ಗರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ ಇಬ್ಬರೂ ಹದಿನೆಂಟನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ಮದುವೆಯಾದರು.<ref name=":0"/> ಗರ್ಟಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡು, ಆಕೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html|title=Gertrude "Gerty" Cori|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101439/http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html|archive-date=November 10, 2012|access-date=January 15, 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/cori.html|title=Gerty Theresa Radnitz Cori}}</ref> ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯೆನ್ನಾಕ್ಕೆ]] ತೆರಳಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಗರ್ಟಿ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾರೊಲಿನೆನ್ ಮಕ್ಕಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪತಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಗೆರ್ಟಿ ಕೋರಿ ಪೀಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref name="ACS Landmarks"/> ಕಾರ್ಲ್ ಅವರನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಸಮರ ೧ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name=":0">{{Cite book|title=Movers and Shakers, Scalawags and Suffragettes: Tales from Bellefontaine Cemetery|url=https://archive.org/details/moversshakerssca0000shep|last=Shepley|first=Carol Ferring|publisher=Missouri History Museum|year=2008|location=St. Louis, MO}}</ref> ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಜೀವನವು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಜೆರೋಫ್ಥಾಲ್ಮಿಯಾದಿಂದ ಗರ್ಟಿ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಯೆಹೂದ್ಯ-ವಿರೋಧಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಯುರೋಪ್ ತೊರೆಯುವ ಕೋರಿ ದಂಪತಿಗಳ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="flyinghopping">{{Cite web|url=http://www.chemheritage.org/women_chemistry/body/cori.html|title=Flying, Hopping and Rolling|last=Chemical Heritage Foundation|publisher=hemheritage.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620083837/http://chemheritage.org/women_chemistry/body/cori.html|archive-date=June 20, 2010|access-date=June 17, 2010}}</ref> == ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸ == ೧೯೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಈಗಿನ [[ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿರುವ]] ರೋಸ್‌ವೆಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಕೋರಿ ದಂಪತಿಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು (ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿನ ತೊಂದರೆಯಿಂದಾಗಿ ಗರ್ಟಿಯು ಕಾರ್ಲ್‌ಗಿಂತ ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಬಂದರು). ೧೯೨೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಲ್ಲಿನ ನಾಗರಿಕರಾದರು.<ref name="National Library of Medicine">{{Cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_69.html|title=Dr. Gerty Theresa Radnitz Cori|last=National Library of Medicine|publisher=nih.gov|access-date=June 17, 2010}}</ref><ref name="coribio">{{Cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1947/cori-cf-bio.html|title=Nobel Lectures – Physiology or Medicine 1942–1962|year=1964|publisher=Elsevier Publishing Company|access-date=June 17, 2010}}</ref> ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಗರ್ಟಿ ತನ್ನ ಪತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಹಯೋಗದ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಕಾರ್ಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದರು.<ref name=":0"/> {{quote box|quote=ಅವಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದಳು, ಅಲ್ಲಿ ನಾವಿಬ್ಬರು ಒ೦ಟಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ನಾವು ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಗಾಜಿನ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೆವು ಮತ್ತು ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯಲು ಯಾವುದೇ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಲ್‌ಗೆ ಕಟುವಾಗಿ ದೂರು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ದಣಿದ ನಂತರ, ಅವಳು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಸಣ್ಣ ಕಚೇರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಳು, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಸಣ್ಣ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಸಿಗರೇಟ್ ಬೂದಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೀಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು...|source=-ಜೋಸೆಫ್ ಲಾರ್ನರ್<ref name="Larner">{{cite web|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:QvPvYjbqaCsJ:books.nap.edu/html/biomems/gcori.pdf+Gerty+Theresa+Cori&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESiF5EqmvrHoz5Kevg0GpC8sIjQKQWbB9DvJryEMJorpkN_wqg8uC4qpn1HIcbNPJ6EFn_tn2EwpZ748Aia-5rYFk76cnAyytrzDprbeWjiBoLKzN01L8x3dn_V4Na_NnqWMb4Q-&sig=AHIEtbQz8dSqsm3Hm9TMmKSLj2AioWYPig|title=Gerty Theresa Cori|last=Larner|first=Joseph|year=1992|publisher=National Academy of Sciences|pages=113, 124, 125|access-date=17 June 2010}}</ref>|salign=right| width = 25% | align = left | style = padding:10px; }}  ಕೋರಿ ದಂಪತಿಗಳು ರೋಸ್‌ವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರೂ, ಅವರು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಚಯಾಪಚಯವನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಮಾನವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ [[ಗ್ಲುಕೋಸ್|ಗ್ಲೂಕೋಸ್]] ಹೇಗೆ [[ಚಯಾಪಚಯ|ಚಯಾಪಚಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ]] ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ರೋಸ್‌ವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಐವತ್ತು ಪೇಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ನೀಡಿದ ಪೇಪರ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಮೊದಲ ಲೇಖಕರ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗರ್ಟಿ ಕೋರಿ ಏಕೈಕ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು, ಅದು ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಕೋರಿ ಸೈಕಲ್) ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="National Library of Medicine" /> ಸ್ನಾಯು ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿನ ಗ್ಲೈಕೊಜೆನ್‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲು ಮಾನವ ದೇಹವು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಚಕ್ರವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="flyinghopping"/> == ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ == ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನಂತರ ಕೋರಿ ದಂಪತಿಗಳು ೧೯೩೧ ರಲ್ಲಿ ರೋಸ್ವೆಲ್ ಅನ್ನು ತೊರೆದರು. ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಕಾರ್ಲ್‌ಗೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದವು ಆದರೆ ಗರ್ಟಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದವು. ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಿತ ದಂಪತಿಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು "ಅನ್-ಅಮೆರಿಕನ್" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗರ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="ACS Landmarks"/> ಕಾರ್ಲ್ ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಶಾಲೆಯು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ.<ref name=":0"/> ೧೯೩೧ ರಲ್ಲಿ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಕಾರ್ಲ್ ಮತ್ತು ಗರ್ಟಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು [[ಸೈಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್|ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್, ಮಿಸೌರಿಗೆ]] ತೆರಳಿದರು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಗರ್ಟಿಯ ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಳವು ಅವಳ ಪತಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು.<ref name=":0" /> ಆಕೆಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಗರ್ಟಿಗೆ ತನ್ನ ಪತಿ ಪಡೆದ ಸಂಬಳದ ಹತ್ತನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಸಂಬಳದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು;<ref>{{Cite web|url=http://beckerexhibits.wustl.edu/mowihsp/bios/cori.htm|title=Gerty Theresa Cori (1896–1957)|last=Washington University School of Medicine, St. Louis, Missouri|publisher=Bernard Becker Medical Library|access-date=June 17, 2010}}</ref> ಹಾಗೂ ಅವಳು ತನ್ನ ಗಂಡನ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="National Library of Medicine" /> ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಚಾನ್ಸಲರ್, [[ಆರ್ಥರ್ ಹೋಲ್ಲಿ ಕಾಂಪ್ಟನ್|ಆರ್ಥರ್ ಕಾಂಪ್ಟನ್]], ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸ್ವಜನಪಕ್ಷಪಾತದ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಗರ್ಟಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವಿಶೇಷ ಭತ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಗರ್ಟಿಯು ತನ್ನ ಪತಿಯ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು.<ref name=":0" /> ೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂಶೋಧನಾ ಜೈವಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದರು. ಅವರು ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು, ಅವರು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಮತ್ತು ಅವರು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="BernardBeckerMedicalLibrary2">{{Cite web|url=http://beckerexhibits.wustl.edu/mowihsp/bios/cori.htm|title=Gerty Theresa Cori (1896–1957)|last=Washington University School of Medicine|publisher=Bernard Becker Medical Library|access-date=June 24, 2010}}</ref> ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ, ಅವರು ಕಪ್ಪೆ ಸ್ನಾಯುಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, ಅದು ಗ್ಲೈಕೋಜನ್‌ನ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ೧-ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಈಗ ಕೋರಿ ಎಸ್ಟರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="flyinghopping"/> ಅವರು ಸಂಯುಕ್ತದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅದರ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ವೇಗವರ್ಧಿಸುವ ಕಿಣ್ವ ಫಾಸ್ಫೊರಿಲೇಸ್ ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಗ್ಲೈಕೋಜನ್ ಅನ್ನು ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೋರಿ ಎಸ್ಟರ್ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದರು.<ref name="ACS Landmarks"/> ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಅನ್ನು ಗ್ಲೈಕೋಜನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ಕೊನೆಯ ಹಂತವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬಹುದಾದ ಹಂತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.nobel-winners.com/Medicine/carl_and_gerty_cori.html|title=Carl Ferdinand & Gerty Theresa Cori|publisher=nobel-winners.com|access-date=June 17, 2010}}</ref> ಗರ್ಟಿ ಕೋರಿಯು ಗ್ಲೈಕೋಜನ್ ಶೇಖರಣಾ ರೋಗವನ್ನು ಸಹ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು, ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಿಣ್ವಕ ದೋಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref name="Rothenberg">{{Cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9780815307624|title=The history of science in the United States : an encyclopedia|last=Rothenberg|first=Marc|publisher=Garland|year=2000|isbn=0815307624|edition=[Online-Ausg.].|location=New York}}</ref> ಇವರು ಕಿಣ್ವದಲ್ಲಿನ ದೋಷವು ಮಾನವನ ಆನುವಂಶಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಮೊದಲು ತೋರಿಸಿದರು.<ref name="4Cent">{{Cite book|title=Extraordinary Women in Science & Medicine: Four Centuries of Achievement|last=Smeltzer|first=Ronald K.|publisher=The Grolier Club|year=2013}}</ref> ಗರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ ಕೋರಿ ಅವರು "ಗ್ಲೈಕೋಜನ್‌ನ ವೇಗವರ್ಧಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಕೋರ್ಸ್‌ನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಾಗಿ" ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಅವರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು, ಇನ್ನರ್ಧ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಬರ್ನಾರ್ಡೊ ಹೌಸ್ಸೆ ಅವರಿಗೆ "ಸಕ್ಕರೆಯ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಭಾಗದ ಪಿಟ್ಯುಟರಿ ಲೋಬ್‌ನ ಹಾರ್ಮೋನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ" ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1947/index.html|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947|publisher=Nobelprize.org|access-date=June 17, 2010}}</ref> ಅವರ ಕೆಲಸವು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು, ಸಕ್ಕರೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಷ್ಟದ ಹಿಮ್ಮುಖ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು, ಇದು ಮಧುಮೇಹಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು.<ref name="ACS Landmarks"/> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು == {{quote box|quote= ಅತಿರೇಕದ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಜನಪಕ್ಷಪಾತ ನಿಯಮಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜೀವಮಾನದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದನ್ನು ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ನಿಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ-ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಕೋರಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಯೋಗವಾದಿ ಮತ್ತು ಪರಿಪೂರ್ಣತಾವಾದಿ.<ref>{{cite web|url=http://beckerexhibits.wustl.edu/women/cori.htm|title=Gerty Theresa Cori|last=Washington University School of Medicine|publisher=Bernard Becker Medical Library|access-date=17 June 2010}}</ref> | salign = right | width = 30% | align = right | style = padding:10px; }}   ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ, ಗರ್ಟಿ ಕೋರಿ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ [[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಗೆದ್ದ ಮೂರನೇ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಹಿಳೆಯಾದರು. ಇವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರು [[ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ]] ಮತ್ತು [[ಐರನ್ ಜೂಲಿಯನ್ ಕ್ಯೂರಿ|ಐರಿನ್ ಜೂಲಿಯಟ್-ಕ್ಯೂರಿ]]. ಇವರು ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="factsphysmed">{{Cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/shortfacts.html|title=Facts on the Nobel Prize in Physiology or Medicine|publisher=Nobelprize.org|access-date=June 22, 2010}}</ref> ಅವರು ೧೯೫೩ ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನ ಫೆಲೋ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref name="AAAS">{{Cite web|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterC.pdf|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter C|publisher=American Academy of Arts and Sciences|access-date=July 29, 2014}}</ref> ಕೋರಿ ಅವರು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್‌ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನಾಲ್ಕನೇ ಮಹಿಳೆಯರು.<ref name="Gardner">{{Cite web|url=http://www.the-aps.org/education/k12curric/pdf/cori.pdf|title=Gerty Cori, Biochemist, 1896–1957|last=Gardner|first=A. L.|year=1997|website=Women Life Scientists: Past, Present, and Future – Connecting Role Models to the Classroom Curriculum|publisher=American Physiological Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20110609174716/http://www.the-aps.org/education/k12curric/pdf/cori.pdf|archive-date=June 9, 2011|access-date=June 24, 2010}}</ref> ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಹ್ಯಾರಿ ಎಸ್ ಟ್ರೂಮನ್|ಹ್ಯಾರಿ ಎಸ್. ಟ್ರೂಮನ್]] ಅವರು ಗರ್ಟಿ ಅವರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು, ಅವರು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="BernardBeckerMedicalLibrary2" /> ಗರ್ಟಿ ಅವರು ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ಸ್, ಅಮೇರಿಕನ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಫಿಲಾಸಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇವರ ಪತಿಗೆ ೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ ಮಿಡ್ವೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಅಮೇರಿಕನ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ) ಮತ್ತು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಎಂಡೋಕ್ರೈನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ವಿಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಕೋರಿ ಗಾರ್ವಾನ್-ಓಲಿನ್ ಪದಕ (೧೯೪೮), ಸೈಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೮), ಸಕ್ಕರೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೫೦), ಬೋರ್ಡೆನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೫೧) ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=http://portal.acs.org/portal/acs/corg/content?_nfpb=true&_pageLabel=PP_ARTICLEMAIN&node_id=1319&content_id=CTP_004521&use_sec=true&sec_url_var=region1&__uuid=|title=Francis P. Garvan-John M. Olin Medal|publisher=American Chemistry Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20120224120713/http://portal.acs.org/portal/acs/corg/content?_nfpb=true&_pageLabel=PP_ARTICLEMAIN&node_id=1319&content_id=CTP_004521&use_sec=true&sec_url_var=region1&__uuid=|archive-date=February 24, 2012|access-date=June 17, 2010}}</ref> ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಕೋರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಚದರ ಅಡಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="ACS Landmarks"/> ಕೋರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆದ ಆರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ಇದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಜೋಸೆಫ್ ಜಾನ್ ಥಾಮ್ಸನ್|ಜೆಜೆ ಥಾಮ್ಸನ್]] ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಮೀರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಐಯೋಟಾ ಸಿಗ್ಮಾ ಪೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="Awards">{{Cite web|url=http://www.iotasigmapi.info/awards/professionalawards.html|title=PROFESSIONAL AWARDS|publisher=Iota Stigma Pi: National Honor Society for Women in Chemistry|access-date=December 16, 2014}}</ref> [[ಚಂದ್ರ|ಚಂದ್ರನ]] ಮೇಲಿರುವ ಕೋರಿ ಕುಳಿಯು ಇವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇಡಲಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/jsp/AdvanceSearch2.jsp|title=Gazetteer of Planetary Nomenclature|publisher=usgs.gov|access-date=June 17, 2010}}{{Dead link|date=October 2017|bot=InternetArchiveBot}}</ref> ಶುಕ್ರದ ಮೇಲಿನ ಕೋರಿ ಕುಳಿಯಂತೆ.<ref name="Waymarking">{{Cite web|url=http://www.waymarking.com/waymarks/WM43VQ_Cori_House_Cori_Crater|title=Cori House - Cori Crater - Extraterrestrial Locations on Waymarking.com|publisher=Waymarking.com|access-date=February 7, 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.stlouiswalkoffame.org/inductees/?view=achievement|title=St. Louis Walk of Fame Inductees|last=St. Louis Walk of Fame|publisher=stlouiswalkoffame.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031162946/http://www.stlouiswalkoffame.org/inductees/?view=achievement|archive-date=October 31, 2012|access-date=June 17, 2010}}</ref> ಅವರು ೧೯೯೮ ನ್ಯಾಷನಲ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‌ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡರು.<ref>[https://www.womenofthehall.org/inductee/gerty-theresa-radnitz-cori/ National Women's Hall of Fame, Gerty Cori]</ref> [[ಚಿತ್ರ:Glucose_1-phosphate.svg|left|thumb| ಯುಎಸ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ಲುಕೋಸ್-೧-ಫಾಸ್ಫೇಟ್‌ನ ಸರಿಯಾದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ]] ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಅಂಚೆ ಸೇವೆಯು [[ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ|ಅಂಚೆಚೀಟಿ]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕೋರಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿತು. ೪೧-ಸೆಂಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಗ್ಲುಕೋಸ್-೧-ಫಾಸ್ಫೇಟ್ (ಕೋರಿ ಎಸ್ಟರ್) ನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ದೋಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, ಆದರೆ ದೋಷದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Associated Press">{{Cite web|url=http://www.foxnews.com/wires/2008Jan15/0,4670,StampChemical,00.html|title=Stamp Honoring Biochemist Bears Error|last=Associated Press|date=January 15, 2008|publisher=Fox News|archive-url=https://web.archive.org/web/20080119003311/http://www.foxnews.com/wires/2008Jan15/0,4670,StampChemical,00.html|archive-date=January 19, 2008|access-date=June 17, 2010}}</ref> ಅವರ ವಿವರಣೆಯು ಹೀಗಿದೆ: "ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಗರ್ಟಿ ಕೋರಿ (೧೮೯೬-೧೯೫೭), ತನ್ನ ಪತಿ ಕಾರ್ಲ್‌ನ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ನ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು - ಇದು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಹಂತಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಧುಮೇಹದ ಹಾಗೂ ಇತರ ಚಯಾಪಚಯ ರೋಗಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ, ದಂಪತಿಗೆ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಅರ್ಧ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು." <ref>{{Cite web|url=http://www.usps.com/communications/newsroom/2008/sr08_023.htm|title=Four Legends of American Science Now on U.S. Postage Stamps|last=United States Postal Service|date=March 6, 2008|publisher=usps.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100306082557/http://www.usps.com/communications/newsroom/2008/sr08_023.htm|archive-date=March 6, 2010|access-date=June 17, 2010}}</ref> ೨೦೧೫/೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಕ್ಲಿ ಲ್ಯಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಎನ್‌ಇಆರ್‌ಎಸ್‌ಸಿ -೮ ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ಯುಎಸ್ ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯು ಕೋರಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://docs.nersc.gov/systems/cori/|title=NERSC-8 supercomputer|access-date=2022-11-26|archive-date=2022-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126105026/https://docs.nersc.gov/systems/cori/|url-status=dead}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಎನ್‌ಇಆರ್‌ಎಸ್‌ಸಿಯ ಕೋರಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಉನ್ನತ-ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಟಾಪ್೫೦೦ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೫ ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.top500.org/system/178924|title=Cori – Cray XC40, Intel Xeon Phi 7250 68C 1.4GHz, Aries interconnect {{!}} TOP500 Supercomputer Sites|website=www.top500.org|access-date=December 27, 2019}}</ref> ಇಂದು ಕೋರಿ ಅವರು ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಹಿಳೆಯಾಗಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರು.<ref name=":0" /> == ಅಂತಿಮ ವರ್ಷಗಳು == ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೊದಲು, ಅವರು ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಗರ್ಟಿ ಕೋರಿ ಮೂಳೆ ಮಜ್ಜೆಯ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಕಾಯಿಲೆಯಾದ ಮೈಲೋಸ್ಕ್ಲೆರೋಸಿಸ್‌ನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು.<ref name="ACS Landmarks"/> ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ದಿ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಮಾಲಿಗ್ನಂಟ್ ಡಿಸೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ, ಗರ್ಟಿ ಕ್ಷ-ಕಿರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು, ಮಾನವ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಳರು, ಅದು ಅವರ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name=":0" /> ತನ್ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಾಗ ಅವರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದರು; ಕೊನೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವಳು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="ACS Landmarks"/> ಗರ್ಟಿಯನ್ನು ದಹಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಿತಾಭಸ್ಮವನ್ನು ಚದುರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ಆಕೆಯ ಮಗ ಮಿಸೌರಿಯ ಸೈಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬೆಲ್ಲೆಫೊಂಟೈನ್ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಗರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ ಕೋರಿಗಾಗಿ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಏಕೈಕ ಮಗು ಟಾಮ್ ಕೋರಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದರು. ಟಾಮ್ ಕೋರಿಯವರು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಫಿಲ್ಲಿಸ್ ಸ್ಕ್ಲಾಫ್ಲೈ ಅವರ ಮಗಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="flyinghopping"/><ref>{{Cite web|url=http://www.nationalreview.com/corner/328285/nobels-all-around-jay-nordlinger|title=Nobels All Around|date=September 22, 2012|website=[[National Review]]|access-date=September 23, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bizjournals.com/stlouis/print-edition/2010/12/10/anne-cori.html?page=all|title=Anne Cori|access-date=September 23, 2012}}</ref> ಕಾರ್ಲ್ ಕೋರಿ ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ಅನ್ನಿ ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್-ಜೋನ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ಮರುಮದುವೆಯಾದರು. ನಂತರ ಇಬ್ಬರೂ ಬೋಸ್ಟನ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್ ಅವರು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಎಂಭತ್ತೆಂಟನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref name=":0" /> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * ಅಮೇರಿಕನ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ [https://archive.today/20130112134515/http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/carbohydratemetabolism/index.htm ಕಾರ್ಲ್ ಮತ್ತು ಗರ್ಟಿ ಕೋರಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಚಯಾಪಚಯ] * [https://web.archive.org/web/20100221152306/http://beckerexhibits.wustl.edu/mowihsp/words/CoriEssay.htm ಗರ್ಟಿ ಕೋರಿ ಅವರಿಂದ "ಗ್ಲೋರೀಸ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಮೈಂಡ್"] * [https://web.archive.org/web/20100605182308/http://beckerexhibits.wustl.edu/mowihsp/bios/HoussayMemCori.htm ಗರ್ಟಿ ಥೆರೆಸಾ ಕೋರಿಗೆ ಬರ್ನಾರ್ಡೊ ಎ. ಹೌಸ್ಸೆ ಸ್ಮಾರಕ] * [https://web.archive.org/web/20100605183206/http://beckerexhibits.wustl.edu/mowihsp/bios/corimem.htm ಗರ್ಟಿ ಕೋರಿ ಸ್ಮರಣಿಕೆ] * [https://web.archive.org/web/20140730022125/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/Cori_Gerty.pdf ಜೋಸೆಫ್ ಲಾರ್ನರ್, "ಗರ್ಟಿ ಥೆರೆಸಾ ಕೋರಿ", ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಬಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಮೆಮೊಯಿರ್ (೧೯೯೨)] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] cfxmlioq5mbprquqq23rithg0mnb8x7 0 147474 1435015 1344452 2026-10-30T11:28:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1435015 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ಗಂಧಮಾರ್ದನ ಬೆಟ್ಟಗಳು | photo = Gandhamardan Mountains.jpg | photo_caption = ಗಂಧಮಾರ್ದನ ಪರ್ವತಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ | elevation_ft = ೩೨೫೦ | prominence_ft = ೩೨೫೦ | prominence_ref = | map = | map_caption = ಗಂಧಮಾರ್ದನ ಬೆಟ್ಟಗಳು | label_position = | listing = | location = ಬರ್ಗಢ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಭಾರತ]] | range = ಗಂಧಮಾರ್ದನ ಪರ್ವತಗಳು | coordinates = | coordinates_ref = | first_ascent = | easiest_route = }} '''ಗಂಧಮಾರ್ದನ ಬೆಟ್ಟಗಳು''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] ಬಲಂಗೀರ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಗಢ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.india9.com/i9show/Gandhamardan-Hill-34417.htm Gandhamardan Hill]</ref> ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿರುವ [[ಬಾಕ್ಸೈಟ್]] ಮೀಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ.<ref>[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1132704/000106299307000748/exhibit99-2.pdf Bauxite exploitation from Gandhamardan Hills, Orissa]</ref> [[ಹನುಮಂತ|ಭಗವಾನ್ ಹನುಮಾನ್]] ಗಂಧಮಾರ್ದನ ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದ]] ಪಿದುರು ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ]] ಪ್ರಕಾರ, [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ|ಲಕ್ಷ್ಮಣನ]] ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಲು [[ಹನುಮಂತ|ಹನುಮಂತನು]] [[ಹಿಮಾಲಯ|ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ]] ಈ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ತನ್ನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ತಂದನು. ತ್ರೇತಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಸುಷೇಣನು (ಔಷಧಿಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಲಂಕಾದ ಪರಿಣಿತ ವೈದ್ಯ, ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತನು ಅವರನ್ನು ವಿನಂತಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಗಾಯಗೊಂಡು ಮಲಗಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಮನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದನು) ವೀರ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಬಿಸಲ್ಯಕರಣಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿದನು, ಇದರಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಮತ್ತೆ ಜೀವಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹನುಮಂತನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಮೂಲಿಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ವಿಫಲನಾದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಬೃಹತ್ ಹಿಮಾಲಯದ ಸಮೂಹವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರುತ್ತಾ ಲಂಕಾ (ರಾವಣನ ರಾಜ್ಯ) ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಒಂದು ಭಾಗವು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಗಂಧಮಾರ್ದನವು ಆ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಉತ್ತರದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ನೃಸಿಂಹನಾಥ ದೇವಾಲಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಬೆಟ್ಟದ ದಕ್ಷಿಣದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹರಿಶಂಕರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮಹಾಭಾರತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮುನಿ [[ದ್ರೋಣ|ದ್ರೋಣರು]] ಆಯ್ದ ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆಯುಧ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಯೋಧರು ಭಯಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಪರ್ವತವು [[ನಾಗಾರ್ಜುನ]] ಮಠದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಮಳಗಿರಿಯನ್ನು ಗಂಧಗಿರಿ (ಗಂಧಮಾರ್ದನ ಬೆಟ್ಟ) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಹ್ಯುಯೆನ್-ತ್ಸಿಯಾಂಗ್ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ದೊಡ್ಡ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&dq=po+lo+mo+lo+ki+li&pg=PA86|title=Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa: Text|last=Donaldson|first=Thomas E.|date=2001|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-406-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lcZ_uep334sC&q=parimalagiri|title=The Orissa Historical Research Journal|date=2006|publisher=Superintendent of Research and Museum|language=en}}</ref> == ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ == ಗಂಧಮಾರ್ದನ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾವು ೨೨೦ ಔಷಧೀಯ ಮೌಲ್ಯದ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೫೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬಫರ್ ವಲಯದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಹೆಚ್ಚು ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಸರ್ಪಗಂಧ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಮೂಲ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ವಿರಳವಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ೨೭೦೦ ಅಂಡಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ೧೨೫ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ೨೨೦ ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.<ref>[http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=18694014 Medicinal plant resources of Gandhamardan hill range, Orissa : An urgent need for conservation]</ref> ಇಲ್ಲಿನ ವೈದ್ಯರು ಸುಮಾರು ೫೦,೦೦೦ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಂಧಮಾರ್ದನದ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿವೆ - ಒಂದು ಬರ್ಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಬಲಂಗಿರ್‌ನಲ್ಲಿ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ [[ಡಾಬರ್]] ಮತ್ತು ಝಂಡುಗಳಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವುದು ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಖಂಡಿಝರನ್, ಮನ್ಭಾಂಗ್, ಮಗರ್ಮಲ್ ಮತ್ತು ಚೆರೆಂಗಾ ಝಂಜ್ ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಎಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ಎಚ್ಒ ಸೆಕ್ಸೇನಾ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಜಾತಿಗಳ ಔಷಧೀಯ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೭೭ ಹೊಸ ಅಥವಾ "ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ" ಎಂದು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಗಂಧಮಾರ್ಧನ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಜನರ ಚಳುವಳಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೀಮಂತ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಈ ಸಮುದಾಯವು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಪಟ್ಟಭದ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಲೂಟಿ ಮಾಡದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಒಡಿಶಾದಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ಹೋರಾಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.indiaenvironmentportal.org.in/node/5240 ಗಂಧಮಾರ್ದನ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180508062942/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/node/5240/ |date=2018-05-08 }} * [http://www.banglajol.info/index.php/BJPT/article/viewFile/2744/2310 ಭಾರತದ ಒರಿಸ್ಸಾದ ಗಂಧಮಾರ್ದನ್ ಹಿಲ್ ರೇಂಜ್‌ನ ಫ್ಲೋರಿಸ್ಟಿಕ್ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ] * [https://web.archive.org/web/20071212185947/http://www.jeef.or.jp/EAST_ASIA/programs/view/3818 ಈ ಪರಿಸರ ದುರ್ಬಲವಾದ ಜೈವಿಕ ಮೀಸಲು ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಮೂಲಕ ಗಂಧಮಾರ್ಧನ ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು] * https://web.archive.org/web/20140221184942/http://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/80a03e/80A03E0m.htm ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪುಸ್ತಕ ಸೇವ್ ಗಂಧಮಾರ್ದನ ಚಳುವಳಿ * http://www.videovolunteers.org/mining-vs-hills-odisha/ {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] h3qxpov82nc7lg22kuk7agclghzj9le 0 149503 1434949 1367689 2026-10-30T02:57:13Z Bharathesha Alasandemajalu 26683 added [[Category:ಅರಮನೆಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1434949 wikitext text/x-wiki ಮಣ್ಣಿನ ಅರಮನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆಯು [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಕ್ಕರ್ಣೆ ಸಮೀಪದ ಸೂರಾಲು ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿದೆ <ref>https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/udupis-500yearold-mud-palace-gleams-anew/article8622961.ece</ref> . ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಅರಮನೆ. ಈ ಅರಮನೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು ೫೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದ್ದು <ref>https://www.mangaloretoday.com/main/Udupi-600-year-old-Suralu-mud-palace-partially-restored-at-Kokkarne.html</ref>. [[File:Sural palace5.jpg|thumb|ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗ|300px]] ==ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಕೈಕ ಮಣ್ಣಿನ ಅರಮನೆ== ೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] ಉಳಿದಿರುವ ಏಕೈಕ [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನ]] ಅರಮನೆ <ref>{{Cite web |url=https://kannada.travel/suralu-the-one-and-only-earthen-palace-of-karnataka-located-in-kokkarne-village-of-udupi-district/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-03-25 |archive-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325102756/https://kannada.travel/suralu-the-one-and-only-earthen-palace-of-karnataka-located-in-kokkarne-village-of-udupi-district/ |url-status=dead }}</ref>. ಕರುನಾಡಿನ ಅರಸರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಹಲವು ಅರಮನೆಗಳು ನಶಿಸಿ ಹೋಗಿವೆ. ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆಯ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೦೦ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ತೋಳಾರ ಅರಸರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ತೋಳರ ಜೊತೆ ಹೋರಾಡಿ ಜಯಿಸಿದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ತೋಳಾರು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಸೂರಾಲು ತೋಳಾರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸೂರಾಲು ಅರಸರು ಸಾಮಂತ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು. ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರು [[ಬಾರ್ಕೂರು|ಬಾರಕೂರಿನ]] ಅರಸರಿಗೆ ಸಾಮಂತರು. ಬಾರಕೂರಿನ ಅರಸರಿಗೆ ಸೂರಾಲು ಅರಸರು ಸಾಮಂತರು. ಕರಾವಳಿಯ ತುಳು ಅರಸರ ಶ್ರೀಮಂತ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅರಮನೆ ಕೂಡ ಒಂದು. ಸುಮಾರು ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಜೈನ ಅರಸರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ೧೨ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಉಳಿದಿರುಹುದು ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ. ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸುಟ್ಟ ಆವೆ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಅರಮನೆಯ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] - [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]] ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ <ref>https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=108424</ref>. ರಾಜೇಂದ್ರ ತೋಳಾರರ ಅಳಿಯ ನಾಗೇಂದ್ರ ತೋಳಾರರು ಅಮುಜಿಯಲ್ಲಿ [[ಶಿವ|ಶಿವನ]] ದೇವಾಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ದೇವಾಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಭಟ್ಟರು ರಾಜರಿಗೆ ತಂದು ಕೊಡುವಾಗ ತಲೆಕೂದಲು ಇತ್ತು. ಇದರಿಂದ ರಾಜರು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಭಟ್ಟರಿಗೆ ಏನು ಹೇಳಬೇಕೆಂದು ತೋಚದೆ ಅದು ದೇವರ ತಲೆಕೂದಲು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಮುಜಿಗೆ ನಾನು ಬರತ್ತೇನೆ ನನಗೆ ದೇವರ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆಕೂದಲು ತೋರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ರಾಜರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಭಟ್ಟರು ದೇವರ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ನಾನು ಬಾಯಿ ತಪ್ಪಿ ಏನೋ ಹೇಳಿದೆ ಈಗ ನೀನೆ ಕಾಪಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ರಾಜರು ದೇವಾಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವಾಗ ದೇವರ ತಲೆಯಿಂದ ಕೂದಲು ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಮುಜಿಯಲ್ಲಿನ ದೇವಾಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಿರಿಮುಡಿ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಸ್ಥಾನ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂತು. ಸೂರಾಲಿನ ಅರಮನೆಯ ಬಳಿ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಸ್ಥಾನ ಇದೆ. ಆ ದೇವಾಸ್ಥಾನ ಸುಮಾರು ೧೫೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ದೇವಾಸ್ಥಾನವು ಅರಮನೆಯ ರಾಜರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದು. ಅರಸರು ದೇವಾಸ್ಥಾನದ ಮೂಕ್ತೇಸರು ಆಗಿದ್ದರು. ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಕೊಡೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ದೇವಾಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಕುಕ್ಕೆಹಳ್ಳಿ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಸ್ಥಾನ, ಸೂರಾಲು ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಸ್ಥಾನ, ಶಿರೂರು(ಮುದ್ದು ಮನೆ) ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಸ್ಥಾನ ಈ ಮೂರು ದೇವಾಸ್ಥಾನ ಒಬ್ಬನೆ ರಕ್ಕಸ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಾಡಿದ ಕ್ಷೇತ್ರ.ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆಯ ರಾಜರು ಪೆರ್ಡೂರು ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ದೇವಾಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವರ್ಣದ ಕವಚ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಕೊಕ್ಕರ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮೊಗವೀರ ಪೇಟೆ ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದು. ಕಾಲಭೈರವ ಕೆಂಪ್ಪಣ್ಣನಾಗಿ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಭೂತಗಳೆಲ್ಲ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಕೆಂಪ್ಪಣ್ಣ ತನ್ನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ==ಅರಮನೆಯ ಸೊಬಗು== ಈ ಅರಮನೆಯ ಒಳಗೆ ಹೋದರೆ ಹಳೆಕಾಲದ ವೈಭವದ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅರಮನೆಯ ಪ್ರವೇಶದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಿನ ಚಾವಡಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪೆರ್ಡೂರು ಮಾಗಣೆ ಚಾವಡಿ , ಪಟ್ಟದ ಚಾವಡಿಯನ್ನು ಸಹ ಕಾಣಬಹುದು <ref>https://vijaykarnataka.com/news/udupi/-/articleshow/52400011.cms</ref>. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಪಂಚಾಯಿತಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅರಮನೆಯೊಳಗೆ ಪದ್ಮಾವತಿ ಮಂದಿರವಿದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದ ಅರಸರ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದರು. ==ಅರಮನೆಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗ== ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆ ಉಡುಪಿಯಿಂದ ೨೮ ಕಿಮೀ ದೂರವಿದೆ. ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಕ್ಕರ್ಣೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಅರಮನೆ ಸೂರಾಲು ಎಂಬ [[ಗ್ರಾಮಗಳು|ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿದೆ]]. ಬಸ್ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿ ಅರಮನೆ ನೋಡಲು ಬಯಸುವವರು ಉಡುಪಿಯ ಸರ್ವೀಸ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಬಸ್‌ಗಳಿವೆ.ಸಂಜೆ ಮೇಲೆ ಬಸ್ ಇರುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ. ಬಾರಕೂರಿನಿಂದ ಸಹ ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆಗೆ ಹೋಗಬಹುದು. ==ಫೋಟೋ ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery class="left"> File:Sural palace6.jpg|ದ್ವಾರ File:ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆ3.jpg|ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ File:Sural palace3.jpg|ಅರಮನೆಯ ಒಳಾಂಗಣ ದೃಶ್ಯ File:ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆ2.jpg|ಸೂರಾಲು ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಸ್ಥಾನ File:ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆ4.jpg|ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ File:Sural palace2.jpg|ಅರಮನೆಯ ಒಳಾಂಗಣ ದೃಶ್ಯ </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳ ಕ್ಯೂಆರ್ ಕೋಡ್ ಯೋಜನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಅರಮನೆಗಳು]] t2npqiecxhpbn78vpfte60oiw85v1u5 0 149554 1434950 1427670 2026-10-30T03:25:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434950 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = എറണാകുളം ജില്ല | type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image = {{Photomontage | photo1a = Kochi Skyline.jpg | photo2a = Kochi Metro train at Palarivattom, Aug 2017.jpg | photo2b = Jewaharlal Nehru Stadium Kochi ISL.jpg | photo3a = Cochin International Airport Limited.jpg | photo3b = Container terminal.JPG | photo4a = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | photo4b = Lulumall atrium.JPG | photo5a = Cochin Ship Yard Cranes.JPG | spacing = 1 | color_border = blue | color = white | size = 290 | foot_montage = '''ಎಡದಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />[[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಕ್ಷಿತಿಜ ರೇಖೆ, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ (ಕೊಚ್ಚಿ)|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]], [[ಲುಲು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಲುಲು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮರೀನಾ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]] }} | map_alt = | image_map = India Kerala Ernakulam district.svg | mapframe = yes | mapframe-point = none | map_caption = 1998 ರಿಂದ 2023 ರವರೆಗಿನ ಹಳೆಯ ನಕ್ಷೆ | coordinates = {{coord|10.00|N|76.33|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = {{seal|Kerala}} | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958 | founder = | named_for = | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ | seat = [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]], ಕೊಚ್ಚಿ | parts_type = ಉಪವಿಭಾಗಗಳು | parts_style = para | parts = | p1 = {{Collapsible list | title = ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು: 2 | 1 = ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ | 2 = ಮುವಟ್ಟುಪುಳ }} {{Collapsible list | title = ತಾಲೂಕುಗಳು: 7 | 1 = ಕನಯನ್ನೂರು | 2 = ಕೊಚ್ಚಿ | 3 = ಅಳುವಾ | 4 = ಕುನ್ನತ್ತುನಾಡ್ | 5 = ಮುವಟ್ಟುಪುಳ | 6 = ಕೋತಮಂಗಲಂ | 7 = ಪರವೂರು }} | government_type = | leader_title = [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್|ಕಲೆಕ್ಟರ್]] | leader_name = ಜಿ. ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ, IAS | leader_title1 = ಕಮಿಷನರ್ & DIG (ಕೊಚ್ಚಿ) | leader_name1 = ಪುತ್ತ ವಿಮಲಾದಿತ್ಯ, IPS | leader_title2 = S.P (ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಗ್ರಾಮೀಣ) | leader_name2 = ಕೆ.ಕಾರ್ತಿಕ್, IPS | leader_title3 = DFO | leader_name3 = ಎ. ರೆಂಜನ್, IFS | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="censusindia">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3208_PART_B_ERNAKULAM.pdf|title=Demography -Ernakulam |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala|access-date=4 July 2020}}</ref> | area_rank = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|8ನೇ]] | area_total_km2 = 2408 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,427,659<ref name="ekmdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report – 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|page=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=30 October 2020|archive-date=2 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_as_of = 2018 | population_rank = | population_density_km2 = 1119 | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL-KO]], IN-KL | registration_plate = {{bulleted_list|'''KL-07''' [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ]]|'''KL-17''' [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]]|'''KL-39''' [[ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]]|'''KL-40''' [[ಪೆರುಂಬಾವೂರು]]|'''KL-41''' [[ಅಲುವಾ]]|'''KL-42''' [[ಉತ್ತರ ಪರವೂರು]]|'''KL-43''' [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]]|'''KL-44''' [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]]|'''KL-63''' [[ಅಂಗಮಾಲಿ]]}} | website = {{URL|https://ernakulam.nic.in}} | footnotes = | official_name = | custom_label1_sec2 = [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]] (2025) | custom_data1_sec2 = {{increase}}0.827<ref name="unhdi-gdl">{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &#124; UNDP in India|website=UNDP|access-date=2023-03-27|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}</ref><br />{{color|green|ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು}} | custom_label_sec1 = [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]] {{nobold|(2005)}} }} '''ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ''' ({{IPA|ml|erɐɳɐːguɭɐm|IPA|LL-Q36236 (mal)-Vis M-എറണാകുളം.wav}}; [[ISO]]: ''Eṟaṇākuḷaṁ'') [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ]]ವಾದ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/ernakulam/ |title=Ernakulam - the Commercial Capital of Kerala |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ernakulam.nic.in/en/about-district/ |title=ABOUT DISTRICT {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-07}}</ref> ಮತ್ತು ಇದು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ನಗರ ವಿಭಾಗ]]ದಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಸುಮಾರು {{convert|2408|sqkm|sqmi|abbr=on}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 9% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]]ನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳದ ವಾಣಿಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ತನ್ನ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕೇರಳದ ಚರ್ಚುಗಳು|ಚರ್ಚುಗಳು]], [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ]]ಗಳು, [[ಕೇರಳದ ಸಿನಾಗಾಗ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಸಿನಾಗಾಗ್ಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಮಸೀದಿ]]ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: [[ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿ]]. ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="pilgrimagebook">{{cite book | title = Pilgrimate to Temple Heritage 2019: Ernakulam district temples | access-date = 2 October 2020 | publisher = Info Kerala Communications Pvt Ltd, 2019 |year = 2019 | isbn = 9788193456781 | url=https://books.google.com/books?id=HL-tDwAAQBAJ&q=ernakulam+state+revenue+60%25}}</ref> ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ([[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ]] ಪೈಕಿ) [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ನಂತರ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="districtcensus">{{cite web |title=District Census Hand Book: Ernakulam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/644/download/2224/DH_2011_3208_PART_A_DCHB_ERNAKULAM.pdf |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ [[ಮಲಯಾಳಂ]]. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ. 2012 ರಲ್ಲಿ ಎರ್ನಾಕುಳಂ 100 ಪ್ರತಿಶತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ "ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಹಣಕಾಸು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ" ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Ernakulam to be declared first district with 100% banking |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |access-date=27 February 2013 |newspaper=Business Line|location=Chennai |date=15 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201202306/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |archive-date=1 February 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book|last=Soundarapandian|first=Mookkiah|title=Literacy Campaign in India|year=2000|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|page=21|isbn=9788171415533|url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&q=ernakulam+district+first+fully+literate+district&pg=PA21}}</ref> ಎರ್ನಾಕುಳಂ 0.801 ರ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]] (UNDP ವರದಿ 2005) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala|website=UNDP in India|access-date=2019-10-10|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಪದವು ವಿವಿಧ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಪುರಾಣಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರವು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ''ಕೊಮತ್ತಿಲ್ ಅಚುತ ಮೆನನ್'' ಪ್ರಕಾರ, ''ಎರಂಗಿಯಲ್'' ಎಂಬ ಪದವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಿಂದೆ, ಲಾರ್ಡ್ ಶಿವನನ್ನು [[ಚೆನ್ನೈ]]ನಲ್ಲಿ ''ಇರಯಾನರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಅದು ಎರನಾಕುಳಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಇತರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ ಇವೆ, ರಿಷಿನಗಕುಳಂ ಅದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಎರನಾಕುಳಂ ಆಯಿತು, ಆದರೆ ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಎಂಬ ಪದವು ಎರನಾಕುಳತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಬಹಳ ಕಾಲ ನೀರಿನ ದೇಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರಿಂದ ಕುಳಂ (ಕೊಳ) ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |url=https://ernakulam.nic.in/history/ |access-date=2023-11-18 |language=en-US}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|right|[[1903ರ ದೆಹಲಿ ದರ್ಬಾರ್|1903ರ ದೆಹಲಿ ದರ್ಬಾರ್]]ನಲ್ಲಿ ರಾಮ ವರ್ಮ XV.]] [[File:Marine Drive View.JPG|thumbnail|[[ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು]], [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]]]] ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿಗಳು|ಯಹೂದಿಗಳು]], [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಸಿರಿಯನ್ನರು]], [[ಅರಬ್ ಜನರು|ಅರಬ್ಬರು]], ಚೀನೀಯರು, ಡಚ್ಚರು, ಬ್ರಿಟಿಷರು, ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ನಾವಿಕರು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು. [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]]ನ ಬಂದರು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕೇರಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೊಲ್ಲಂ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ದ್ವಿತೀಯ ಬಂದರುಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref> 1664 ರಲ್ಲಿ, [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು [[ಡಚ್ ಮಲಬಾರ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಅಧಿಕಾರವು ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಾಗ ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news|title=50 years on, Kochi still has a long way to go|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms|last=M K Sunil Kumar|date=26 September 2017|access-date=1 June 2021|work=The Times of India}}</ref> 1896 ರಲ್ಲಿ, ಕೊಚ್ಚಿನ ಮಹಾರಾಜರು ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ ನಗರ ಸಭೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಗರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿತು; ನಂತರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. 1998 ರಲ್ಲಿ, [[ಕುಟ್ಟಂಪುಳ]] ಗ್ರಾಮವನ್ನು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನೆರೆಯ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಗಡಿಯ ಮೂಲಕ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಅಂತರ್ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆಯಿಲ್ಲ. ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ {{cvt|2408|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]], ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]], ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಎತ್ತರವು ಸುಮಾರು {{cvt|300|m}} ಆಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಯಾದ [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ]]ಯು [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ನದಿ]] ಮತ್ತು [[ಚಾಲಕ್ಕುಡಿ ನದಿ]]ಯ ಒಂದು ಶಾಖೆಯೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯು {{cvt|3,432|mm|inch}} ಆಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ ತೇವಾಂಶ ಕಾಡುಗಳು]] ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ತೇವಾಂಶ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳು]] ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇಡಮಲಯಾರ್ ಮೀಸಲು ಕಾಡು ಮತ್ತು ಮಂಕುಳಂ ವನ ವಿಭಾಗದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು [[ಶೋಲಾ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಆದರೆ ಈ ಭಾಗಗಳು ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಡಮಲಯಾರ್ ಮೀಸಲು ಕಾಡು, ಮತ್ತು [[ಎಡಮಲಕ್ಕುಡಿ, ಇಡುಕ್ಕಿ|ಎಡಮಲಕ್ಕುಡಿ]]. ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಮರಳು, ಮಣ್ಣು, ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ನೆಡುಂಬಸ್ಸೇರಿ]], ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಎರಡು ನಗರ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]]. ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ]] ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶದಲ್ಲಿ 17 ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 843 km2 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು 2.12 ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ===ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ=== ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ತಗ್ಗುನೆಲ, ಮಧ್ಯನೆಲ, ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮುದ್ರತೀರ, ಬಯಲು, ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ 20 ಪ್ರತಿಶತ ತಗ್ಗುನೆಲಗಳಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೂರಸ್ಥವಾಗಿದ್ದು, [[ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ಅಣ್ಣಾಮಲೈ]]ಗಳ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಮಧ್ಯನೆಲವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಯಲು ನೆಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಮುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ದ್ವೀಪಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] ಮತ್ತು [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]] ತಾಲೂಕುಗಳು, ಇವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳಯಾರ್|ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] ಮತ್ತು [[ಪೆರಿಯಾರ್ (ನದಿ)|ಪೆರಿಯಾರ್]] ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಂತರದದು [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]], [[ಅಳುವಾ]], [[ಕುನ್ನತ್ತುನಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಪರವೂರು ತಾಲೂಕು|ಪರೂರು]] ತಾಲೂಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಗಳು ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಪ್ರವಾಹಗಳು ದಂಡೆಯಲ್ಲಿನ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಬೇಸಿಗೆ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಣಗಿ ಮತ್ತು ಕಿರಿದಾಗುತ್ತವೆ. ಪೆರಿಯಾರ್ {{cvt|244|km}} ಉದ್ದಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=James |date=13 August 2018 |title=Understanding the 42-year-old Idukki dam which is now saving Kerala |url=https://theprint.in/opinion/in-monsoon-battered-kerala-idukki-dam-has-stood-tall-to-prevent-floods/97579/ |url-status=live}}</ref> ===ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ=== [[File:Ocyceros griseus -India-8a.jpg|thumb|right|ಬೂದು ಟೊಂಕ]] ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಉಷ್ಣವಲಯದ್ದಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಹೇರಳವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇದು ತಗ್ಗುನೆಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯನೆಲ ಪ್ರದೇಶವು ತೆಂಗಿನ ತೋಪುಗಳು, ಭತ್ತ, ಮರಗೆಣಸು, ಮೆಣಸು, ಅನಾನಸ್ ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಳಗಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ತೇಕು ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ==== ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ ==== [[File:Mangalavanam.JPG|thumb|ಮಂಗಳವನಂ]] [[ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]]ವು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು {{Convert|2.74|ha|acres|abbr=on}} ಆವರಿಸಿದೆ,<ref>{{cite web|publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]]|url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/mangalavanam-bird-sanctuary/181/|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|access-date=21 January 2018}}</ref> ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್]]ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ [[ವಲಸೆ ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳಿಗೆ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳವನಂ ಅನ್ನು ನಗರದ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ "ಕೊಚ್ಚಿಯ ಹಸಿರು ಶ್ವಾಸಕೋಶ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=Green Lung of Kochi|url=http://www.cochin.org.uk/excursions/mangalavanam.html|publisher=cochin.org|access-date=3 April 2016|archive-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009203301/http://www.cochin.org.uk/excursions/mangalavanam.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|url=http://kochiservnet.com/hangouts/hangouts_action.php/45/Mangalavanam-Bird-sanctuary/|publisher=Kochi Servnet|access-date=12 November 2015|archive-date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923065856/http://kochiservnet.com/hangouts/hangouts_action.php/45/Mangalavanam-Bird-sanctuary/|url-status=usurped}}</ref> ====ಥಟ್ಟೇಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ==== [[ಥಟ್ಟೇಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]]ವು [[ಪೆರಿಯಾರ್ (ನದಿ)|ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ]]ಯ ಉತ್ತರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು {{convert|25|km2|sqmi|0|abbr=on}} ಆವರಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಕ್ಷಿವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಸಲೀಂ ಅಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ {{Convert|80|km|miles|abbr=on}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಕನ್ಗಳು, ಕಾಡುಕೋಳಿಗಳು, ನೀರಿನ ಕೋಳಿಗಳು, ಮತ್ತು [[ಟೊಂಕ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ತೇಕು]], [[ರೋಸ್ವುಡ್]], ಮತ್ತು ಮಹೋಗನಿ ತೋಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಸ್ತೆಯ ಮುಂದೆ, [[ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ಅಣ್ಣಾಮಲೈ]]ಗಳ [[ಪೂಯಂಕುಟ್ಟಿ]] ಕಾಡನ್ನು ತಲುಪಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಹವಾಮಾನ=== {{Weather box |location = ಕೊಚ್ಚಿ |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 35 |Feb record high C = 37 |Mar record high C = 37 |Apr record high C = 34 |May record high C = 35 |Jun record high C = 33 |Jul record high C = 35 |Aug record high C = 35 |Sep record high C = 38 |Oct record high C = 35 |Nov record high C = 34 |Dec record high C = 33 |year record high C = 38 |Jan high C = 30 |Feb high C = 31 |Mar high C = 31 |Apr high C = 31 |May high C = 31 |Jun high C = 28 |Jul high C = 28 |Aug high C = 28 |Sep high C = 28 |Oct high C = 29 |Nov high C = 30 |Dec high C = 30 |year high C = 30 |Jan low C = 23 |Feb low C = 25 |Mar low C = 26 |Apr low C = 26 |May low C = 26 |Jun low C = 25 |Jul low C = 24 |Aug low C = 24 |Sep low C = 25 |Oct low C = 25 |Nov low C = 25 |Dec low C = 23 |year low C = 25 |Jan record low C = 17 |Feb record low C = 18 |Mar record low C = 20 |Apr record low C = 21 |May record low C = 22 |Jun record low C = 21 |Jul record low C = 21 |Aug record low C = 20 |Sep record low C = 22 |Oct record low C = 20 |Nov record low C = 20 |Dec record low C = 19 |year record low C = 17 |Jan precipitation mm = 21.9 |Feb precipitation mm = 22.9 |Mar precipitation mm = 35.3 |Apr precipitation mm = 124.0 |May precipitation mm = 395.7 |Jun precipitation mm = 720.7 |Jul precipitation mm = 697.2 |Aug precipitation mm = 367.8 |Sep precipitation mm = 289.4 |Oct precipitation mm = 302.3 |Nov precipitation mm = 175.1 |Dec precipitation mm = 48.3 |year precipitation mm = 3228.3 |source 1 =<ref name=Wht>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=35334&refer=&units=metric |title=Kochi, India |publisher=Whetherbase |access-date=1 July 2010 |date=August 2011 |archive-date=5 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305204638/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=35334&refer=&units=metric |url-status=dead }}</ref> |source 2 =<ref name=MSN>{{cite web |url=http://weather.uk.msn.com/monthly_averages.aspx?wealocations=wc:INXX0032&q=Cochin,+IND+forecast:averagesm |title=Kochi, India |publisher=MSN India |access-date=3 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714123820/http://weather.uk.msn.com/monthly_averages.aspx?wealocations=wc:INXX0032&q=Cochin,+IND+forecast:averagesm |archive-date=14 July 2011 |url-status=dead }}</ref> |date=September 2010 }} ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== [[File:Carnival Info Park Phase - 4.jpg|thumbnail|[[ಇನ್ಫೋಪಾರ್ಕ್, ಕೊಚ್ಚಿ]]]] ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last=Vidyanandan |first=M. S. |date=2025-12-06 |title=Ernakulam tops state in per capita GDDP |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Dec/06/ernakulam-tops-state-in-per-capita-gddp-3 |access-date=2026-01-06 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Ernakulam {{!}} Commercial Capital of Kerala {{!}} Districts of Kerala {{!}} Kerala {{!}} Kerala |url=https://kerala.me/districts/ernakulam |access-date=2026-01-06 |language=en-US}}</ref> ಇದು GSVA ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಖಜಾನೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |last=Reporter |first=Staff |date=2017-04-24 |title=Ernakulam contributes nearly ₹19,000 crore to State exchequer |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/ernakulam-contributes-nearly-19000-crore-to-state-exchequer/article18198443.ece |access-date=2026-01-06 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> 2011 ರಲ್ಲಿ ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 95.89% ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |last=Admin |title=Ernakulam District Population 2011–2025: Religion {{!}} Literacy {{!}} Density {{!}} Sex Ratio |url=https://www.censusdata.in/2025/11/ernakulam.html |access-date=2026-01-06 |website=Census Data |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617094153/https://www.censusdata.in/2025/11/ernakulam.html |archive-date=2026-06-17 |url-status=dead}}</ref> ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{Cite web |title=Which is most richest district in Kerala? |url=https://www.studycountry.com/wiki/which-is-most-richest-district-in-kerala |access-date=2026-01-06 |website=www.studycountry.com}}</ref> ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು & MSME ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಎಂ.ಜಿ. ರಸ್ತೆಯು [[ಕೇರಳ]]ದ ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ [[ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]], [[ಜಿಯೋಜಿತ್ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್|ಜಿಯೋಜಿತ್]], [[ವಿ-ಗಾರ್ಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್|ವಿ-ಗಾರ್ಡ್]], ಮತ್ತು [[ಮುತ್ತೂಟ್]] ನಂತಹ ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=LuLu Group India {{!}} LinkedIn |url=https://in.linkedin.com/company/lulu-group-india |access-date=2026-01-06 |website=in.linkedin.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Geojit {{!}} Contact |url=https://geojitwealth.com/contact_us.html |access-date=2026-01-06 |website=geojitwealth.com |archive-date=2025-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215023332/https://geojitwealth.com/contact_us.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Jose |first=Jovial |date=2024-03-29 |title=Top 10 Listed Companies in Kerala |url=https://decodetoday.com/top-10-listed-companies-in-kerala/ |access-date=2026-01-06 |language=en-GB}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಮುರಿಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಮೀನುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಎರಡನ್ನೂ ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. [[File:Kochi Marine Drive Day View BNC.jpg|center|thumb|ಕೊಚ್ಚಿ ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್ ದೃಶ್ಯ]] [[File:Marine Drive Kochi Night View DSW.jpg|center|thumb|ರಾತ್ರಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ, [[ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್, ಕೊಚ್ಚಿ]]]] ===ಕೃಷಿ=== ಎರ್ನಾಕುಳಂನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. [[ಭತ್ತ]]ವು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಜಾಯಿಕಾಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಅನಾನಸ್]] ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ: ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅನಾನಸ್ನ 55% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ರಬ್ಬರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆಯುವ ತೋಟದ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ನಂತರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್ನ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳೆಂದರೆ [[ಮರಗೆಣಸು]], [[ಕರಿಮೆಣಸು]], [[ಅಡಕೆ]], [[ತೆಂಗು]], [[ಅರಿಶಿನ]], [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]], ಮತ್ತು [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]]. ==ಶಿಕ್ಷಣ== [[File:Administrative Block , Cusat.jpg|thumb|[[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡ]] 1990 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 100 ಪ್ರತಿಶತ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆ ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಆಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿ 20 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ 100 ಪ್ರತಿಶತ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಗ್ರಾಮ [[ಪೊತನಿಕ್ಕಾಡ್]] ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.{{Citation needed|date=January 2021}} ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿವೆ: [[ಕಾಲಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]. ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; 2019 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ 476 ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೈಟೆಕ್ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/now-ernakulam-has-476-fully-high-tech-schools/article30226214.ece|title=Now, Ernakulam has 476 fully high-tech schools|newspaper=The Hindu |date=7 December 2019}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ, ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು ರೋಶ್ನಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ವಲಸೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕದಿಂದ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯವರೆಗೆ 1,265 ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/934120/in-keralas-ernakulam-district-a-programme-is-helping-migrant-children-stay-in-school|title=In Kerala's Ernakulam district, a programme is helping migrant children stay in school|first=IndiaSpend com|last=Shreehari Paliath|website=Scroll.in}}</ref> * [[ಸಿಎಸ್ಯುಎಸ್ಎಟಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಶಾಲೆ]] * [[ಸೇಂಟ್ ಟೆರೆಸಾ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು, ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು, ಥೇವರ]] *[[ಸೇಂಟ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] *[[ರಾಜಗಿರಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] * [[ಮಾರ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು|ಮಾರ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಕೋತಮಂಗಲಂ]] * [[ಮಾರ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು|ಮಾರ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ಕೋತಮಂಗಲಂ]] *[[ರಾಜಗಿರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ & ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] * ಎಸ್ಸಿಎಮ್ಎಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ *[[ಅಮೃತಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] *[[ಅಮೃತ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಂ|ಅಮೃತ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್]] *[[ಎಸ್ಸಿಎಮ್ಎಸ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್|ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್]] * [[ಮಾಡೆಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು]] *[[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ನಾಟಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್]] *[[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮರೀನ್ ಫಿಶರೀಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] *[[ಆರ್ಎಲ್ವಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್|ಆರ್ಎಲ್ವಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]] * ಕೊಚ್ಚಿ ಕಾಲೇಜು * [[ಝೇವಿಯರ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಎಂಟ್ರಪ್ರೆನ್ಯೂರ್ಶಿಪ್]] * [[ಸಿಬಿಎಸ್ಇ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] * [[ವೆಸ್ಟ್ಫೋರ್ಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] == ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ == ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಾದರಿಯು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನಿತ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ, ಇವು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ]]ಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ಸಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ. ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಒಡೆತನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಲೆಗಳು [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ|ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಗೆ]] (ಸಿಬಿಎಸ್ಇ) ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ. [[ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ]] (ಐಸಿಎಸ್ಇ) ಸಹ ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯು ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇತರ ಮಂಡಳಿಗಳು ಕೇವಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಐಬಿ ಮತ್ತು ಐಜಿಸಿಎಸ್ಇಯಂತಹ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳಿವೆ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Maharajas_College,_Ernakulam.jpg | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = 1875 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು, ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು]] ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ | image2 = Mec_aryabhatta.jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = [[ಮಾಡೆಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು|ಮಾಡೆಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನ]] ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡವು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[ಆರ್ಯಭಟ (ಉಪಗ್ರಹ)|ಆರ್ಯಭಟ್ಟ]]ದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ | image3 = Rajagiri college of social science.jpg | width3 = 220 | alt3 = | caption3 = [[ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ರಾಜಗಿರಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] | total_width = }} ನಗರ ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ 34 ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು, 67 ಖಾಸಗಿ ಅನುದಾನಿತ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 31 ಅನುದಾನರಹಿತ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ.<ref name="List of Schools">{{cite web |publisher=Government of Kerala, Education Department |url=http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |title=List of Schools in Ernakulam District |accessdate=24 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110627005413/http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |archivedate=27 June 2011 }}</ref> 62 ಸಿಬಿಎಸ್ಇ ಶಾಲೆಗಳು, 2 ಐಜಿಸಿಎಸ್ಇ ಮತ್ತು 9 ಐಸಿಎಸ್ಇ ಶಾಲೆಗಳೂ ಇವೆ.<ref name="CBSE Schools">{{cite web|publisher=Central Board of Secondary Education|url=http://cbse.nic.in/|title=Central Board of Secondary Education|accessdate=24 November 2010}}</ref><ref name="ICSE Schools">{{cite web |publisher=Council for the Indian School Certificate Examinations |url=http://www.cisce.org/LocateSchool.jsp |title=Locate Affiliated Schools |accessdate=23 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110417190534/http://cisce.org/LocateSchool.jsp |archivedate=17 April 2011 }}</ref> ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಯು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಲು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಶಿಶುವಿಹಾರಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ, ಆದರೆ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮಟ್ಟದ ನಂತರ, ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಉದಾರ ಕಲೆಗಳು|ಕಲೆಗಳು]], ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಥವಾ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನುಸರಿಸಿದ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯದ ಗಮನಾರ್ಹ ಶಾಲೆಗಳೆಂದರೆ [[ಶ್ರೀ ರಾಮ ವರ್ಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]], ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಕೂಲ್-ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಪಾಡಿಯಲ್ಲಿನ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ. ನಗರ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಚಿನ್ಮಯ ಮಿಷನ್]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾ ಭವನ್]] ಹಲವಾರು ಅರೆ-ಖಾಸಗಿ ಚಾರ್ಟರ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಅಸೋಕ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್, ದ ಡೆಲ್ಟಾ ಸ್ಟಡಿ, [[ರಾಜಗಿರಿ|ರಾಜಗಿರಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್]], ಕ್ಯಾಂಪಿಯನ್ ಸ್ಕೂಲ್, [[ಅಸ್ಸಿಸಿ ವಿದ್ಯಾನಿಕೇತನ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ರಿಫೈನರೀಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]], ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಗ್ರೀಟ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಟೋಕ್-ಎಚ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, [[ಚಾಯ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ವಿದ್ಯೋದಯ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಮಾರ್ ಥೋಮ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್]], ನವ ನಿರ್ಮಾಣ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ, ದಿ ಚಾರ್ಟರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಾತ್ಯತೀತ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಟ್ರಸ್ಟ್ಗಳು ಒಡೆತನದ ಹಲವಾರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ==ಆಡಳಿತ == ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು [[ಜಿಲ್ಲಾ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ|ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಭೂ ಆದಾಯ, ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ [[ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಾಧಿಕಾರಿ|ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮುಂದೆ ತಹಸೀಲ್ದಾರರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕುಗಳಾಗಿ, ಮತ್ತು ನಂತರ ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಎರಡು [[ಕೇರಳದ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ—ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಮುವಟ್ಟುಪುಳ—ಜೊತೆಗೆ 7 [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳು ಮತ್ತು 124 [[ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮ|ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ===ತಾಲೂಕುಗಳು=== ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಒಟ್ಟು ಏಳು, ಎರಡು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ — [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] ಮತ್ತು [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]]. ಪ್ರತಿ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು [[ಉಪ-ವಿಭಾಗೀಯ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್|ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಾಧಿಕಾರಿ]] (RDO) ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ತಾಲೂಕನ್ನು [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ]] ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. {{Div col|colwidth=25em}} * [[ಪರವೂರು ತಾಲೂಕು|ಪರವೂರು]] * [[ಅಳುವಾ]] * [[ಕುನ್ನತ್ತುನಾಡ್]] * [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ]] * [[ಕನಯನ್ನೂರು]] * [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]] {{Div col end}} ಈ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಭೂ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಆಡಳಿತ ವಿಷಯಗಳಿಗಾಗಿ 124 [[ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮ|ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ]] ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Subdivision (2) {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |url=https://ernakulam.nic.in/en/subdivision/ |access-date=2025-08-08 |language=en-US}}</ref> ==ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು== ===ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ=== [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ]]ವು ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಉಪ ಮೇಯರ್ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ===ಪುರಸಭೆಗಳು=== ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿ, ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. {{Div col|colwidth=25em}} * [[ಉತ್ತರ ಪರವೂರು]] * [[ಪಿರಾವೋಂ]] * [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] * [[ಕೂತ್ತಟ್ಟುಕುಳಂ]] * [[ಪೆರುಂಬಾವೂರು]] * [[ಅಳುವಾ]] * [[ಅಂಗಮಾಲಿ]] * [[ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]] * [[ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ]] * [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]] * [[ಎಳೂರು]] * [[ಮರಾಡು]] * [[ತೃಕ್ಕಾಕರ]] {{Div col end}} ಈ ಸತ್ಯದ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಟೀಕೆಯೆಂದರೆ, ಅಳುವಾ, ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ, ತೃಕ್ಕಾಕರ, ಮರಾಡು, ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ ಮತ್ತು ಎಳೂರು ಪುರಸಭೆಗಳು ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಅವು ಇನ್ನೂ [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಿಗಮ]]ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪುರಸಭೆಗಳಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ನಿಗಮವು ಅರ್ಧ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ನಿಖರವಾಗಿ 1967 ರಿಂದ ತನ್ನ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ನಿಗಮವು ರಚನೆಯಾದಾಗ ಅದು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪಂಚಾಯತ್ಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ ನಗರ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಗಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪುರಸಭೆಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಹೀಗಾಗಿ ನಿಗಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಸಮರ್ಥಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಡೀ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಏಕೀಕೃತ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಹಳೆಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕರೆಯು ಬಲವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url = https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2021/Jan/12/chamber-calls-for-expansion-of-kochi-corp-2248723| title = Chamber calls for expansion of Kochi Corp – The New Indian Express}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಭಾಗಗಳು=== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು [[ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ (ಭಾರತ)|ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್]], 14 [[ಪಂಚಾಯತ್ ಸಮಿತಿ|ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]], ಮತ್ತು 82 [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮೂರು-ಶ್ರೇಣಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ರಚನೆಯು ಕೇರಳ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1994 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು, ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು, ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Blocks (14) {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |url=https://ernakulam.nic.in/en/blocks/ |access-date=2025-08-08 |language=en-US}}</ref> ==ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು== {{Div col|colwidth=25em}} * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ]] * [[ಚಾಲಕ್ಕುಡಿ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಚಾಲಕ್ಕುಡಿ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ]] (ಭಾಗಶಃ) * [[ಇಡುಕ್ಕಿ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಇಡುಕ್ಕಿ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ]] (ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ತಾಲೂಕಿನ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೋತಮಂಗಲಂ ತಾಲೂಕು) * [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ]] (ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ತಾಲೂಕಿನ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕನಯನ್ನೂರು ತಾಲೂಕು) {{Div col end}} ===ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು=== {| class="wikitable sortable" |+ ಮೂಲ:<ref>{{Cite web |date=4 May 2026 |title=Kerala Election Results Winners List 2026: Congress Wins 63 Seats as CPI(M) Shrinks to 26. Full Constituency-Wise Data Here |url=https://indianexpress.com/article/india/kerala-election-results-2026-winners-constituency-wise-full-list-party-wise-seat-tally-10665881/ |access-date=14 May 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kerala Assembly Election Results 2026: Get Constituency-wise, Party-wise Results of Kerala Polls |url=https://indianexpress.com/elections/kerala-assembly-election/result/ |access-date=14 May 2026 |website=The Indian Express |language=en }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=4 May 2026 |title=Kerala Election Results 2026: Full list of winners and losers; Congress-led UDF breaks LDF's decade-long dominance |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kerala-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-congress-led-udf-set-for-historic-comeback-ldf-pinarayi-vijayan/articleshow/130780992.cms |access-date=14 May 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> !ಜಿಲ್ಲೆ !ಸಂ. !ಕ್ಷೇತ್ರ !ಹೆಸರು !colspan=2|ಪಕ್ಷ !colspan=2|ಮೈತ್ರಿ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | rowspan="14" | [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] ! 74 | [[ಪೆರುಂಬಾವೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪೆರುಂಬಾವೂರು]] | [[ಮನೋಜ್ ಮೂತೇದನ್]] | {{party name with color|Indian National Congress|rowspan=3}} | {{party name with color|United Democratic Front (Kerala)|rowspan=14}} | |- ! 75 | [[ಅಂಗಮಾಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಂಗಮಾಲಿ]] | [[ರೋಜಿ ಎಂ. ಜಾನ್]] |ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರು |- ! 76 | [[ಅಳುವಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಳುವಾ]] | [[ಅನ್ವರ್ ಸದಾತ್]] | |- ! 77 | [[ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ]] |[[ವಿ. ಇ. ಅಬ್ದುಲ್ ಗಫೂರ್]] | {{party name with color|Indian Union Muslim League}} |ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಬಂದರು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಚಿವರು |- ! 78 | [[ಪರವೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪರವೂರು]] | [[ವಿ. ಡಿ. ಸತೀಶನ್]] | {{party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}} | [[ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]] |- ! 79 | [[ವೈಪಿನ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವೈಪಿನ್]] | [[ಟೋನಿ ಚಮ್ಮಣಿ]] | |- ! 80 | [[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಚ್ಚಿ]] | [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಿಯಾಸ್]] | |- ! 81 | [[ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]] | [[ದೀಪಕ್ ಜಾಯ್]] | |- ! 82 | [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] | [[ಟಿ. ಜೆ. ವಿನೋದ್]] | |- ! 83 | [[ತೃಕ್ಕಾಕರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೃಕ್ಕಾಕರ]] | [[ಉಮಾ ಥಾಮಸ್]] | |- ! 84 | [[ಕುನ್ನತ್ತುನಾಡ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುನ್ನತ್ತುನಾಡ್]] (ಎಸ್ಸಿ) |[[ವಿ. ಪಿ. ಸಜೀಂದ್ರನ್]] | |- ! 85 | [[ಪಿರಾವೋಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪಿರಾವೋಂ]] | [[ಅನೂಪ್ ಜಾಕಬ್]] | {{party name with color|Kerala Congress (Jacob)}} |ಆಹಾರ, ನಾಗರಿಕ ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರು |- ! 86 | [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] | [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಕುಝಲ್ನಾಡನ್]] | {{party name with color|Indian National Congress}} | |- ! 87 | [[ಕೋತಮಂಗಲಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೋತಮಂಗಲಂ]] | [[ಶಿಬು ತೆಕ್ಕುಂಪುರಂ]] | {{party name with color|Kerala Congress}} | |} ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== {{historical populations|11=1901|12=6,46,235|13=1911|14=7,35,267|15=1921|16=7,89,311|17=1931|18=9,82,731|19=1941|20=11,72,292|21=1951|22=13,93,679|23=1961|24=17,02,740|25=1971|26=21,70,820|27=1981|28=25,49,255|29=1991|30=28,40,279|31=2001|32=31,05,798|33=2011|34=32,82,388|35=2018|36=34,27,659|percentages=pagr|footnote=source:<ref>{{cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref>|align=center}} [[Vital statistics (government records)|2018 ರ ಅಂಕಿಅಂಶ ವರದಿ]] ಪ್ರಕಾರ, ಎರ್ನಾಕುಳಂ 3,427,659 [[ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="ekmdemo_2018"/> [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯು ಜಿಲ್ಲೆಯು 640 ರ ಪೈಕಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 104 ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="districtcensus" /> ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert| 1,072 |PD/sqkm|PD/sqmi}} ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="districtcensus" /> 2001–2011 ರಲ್ಲಿ ಇದರ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ]] 5.69% ಆಗಿತ್ತು.<ref name="districtcensus" /> ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 1027 [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು|ಮಹಿಳೆಯರ]] [[ಮಾನವ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ|ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="districtcensus" /> ಮತ್ತು 95.89% [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ|ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. 68.07% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 8.18% ಮತ್ತು 0.50% ರಷ್ಟಿವೆ.<ref name="districtcensus" /> {{Pie chart |caption = ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು (2011)<ref name="languages"/> |label1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] |value1 = 96.70 |color1 = cornflowerblue |label2 = [[ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ|ಕೊಂಕಣಿ]] |value2 = 0.97 |color2 = salmon |label3 = [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] |value3 = 0.94 |color3 = royalblue |label4 = ಇತರೆ |value4 = 1.39 |color4 = grey }} [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ, 96.70% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಮಲಯಾಳಂ, 0.97% ಕೊಂಕಣಿ ಮತ್ತು 0.94% ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕೇರಳದ "ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿದ" ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು 2001 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 3,105,798 ನಿವಾಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ನೆರೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/kerala/press%20note_kerala.pdf|title=censusindia.gov.in}}</ref> 2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವನ್ನು (ದೇಶದಲ್ಲಿ 17 ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ) ಹೊಂದಿದೆ – [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ಸಮೂಹ]]. ಕೊಚ್ಚಿ UA 843km2 ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು 2,119,724 (2.12 ದಶಲಕ್ಷ) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://mohua.gov.in/cms/number-of-cities--towns-by-city-size-class.php |title=आवासन और शहरी कार्य मंत्रालय, भारत सरकार |publisher=Mohua.gov.in |access-date=2022-05-07}}</ref> ಹೀಗಾಗಿ ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಕೊಚ್ಚಿ UA ಅನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಏಕೈಕ "ಮೊದಲ ಕ್ರಮಾಂಕದ UA" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ, ಇದು ಇತರ ಸಣ್ಣ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹರಡಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ ನಗರ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ – [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]], ಇದು 81.42 km² ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 1,14,639 ಜನರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]] ಮತ್ತು [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] ಪಟ್ಟಣಗಳು ಕೋತಮಂಗಲಂ UA ಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ===ಧರ್ಮ=== {{bar box |title = ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ಧರ್ಮ |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು |float=left |bars= {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|45.99}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|dodgerblue|38.03}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಇಸ್ಲಾಂ]]|green|15.67}} {{bar percent|ಇತರೆ ಅಥವಾ ಹೇಳಿಲ್ಲ|black|0.31}} }} {| class="wikitable sortable" |+ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು !ತಾಲೂಕುಗಳು !style="background-color: darkorange;" |ಹಿಂದೂಗಳು !style="background-color: dodgerblue;" |ಕ್ರೈಸ್ತರು !style="background-color: green;" |ಮುಸ್ಲಿಮರು !ಇತರೆ |- |ಕುನ್ನತ್ತುನಾಡ್ |style="background:darkorange" |45.32 |35.39 |19.16 |0.13 |- |ಅಳುವಾ |37.78 |style="background:dodgerblue;color:white" |44.64 |17.29 |0.29 |- |[[ಪರವೂರು ತಾಲೂಕು|ಪರವೂರು]] |style="background:darkorange" |56.69 |28.93 |14.13 |0.25 |- |ಕೊಚ್ಚಿ |style="background:darkorange" |41.74 |41.15 |16.67 |0.44 |- |[[ಕನಯನ್ನೂರು]] |style="background:darkorange" |53.16 |34.49 |11.91 |0.44 |- |[[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ತಾಲೂಕು|ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] |40.53 |style="background:dodgerblue;color:white" |45.14 |14.12 |0.21 |- |ಕೋತಮಂಗಲಂ |36.16 |style="background:dodgerblue;color:white" |41.82 |21.77 |0.25 |} [[ಹಿಂದೂಗಳು]] (46%) ದೊಡ್ಡ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ, ನಂತರ [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]] (38%) ([[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]], [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್]], [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್|ಜಾಕೋಬೈಟ್ಸ್]], [[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್]]) ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]] (15.7%).<ref name="religion">{{Cite web |year=2011 |title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ನಂತರ [[ಮಲಬಾರ್ನ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು|ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು]], ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್|ಜಾಕೋಬೈಟ್]] ಬರುತ್ತದೆ. ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನರು]], [[ಯಹೂದಿ]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಸಿಖ್ಖರು]] ಸಣ್ಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.ernakulam.nic.in/district_profile.htm Official Ernakulam District Profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721165413/http://www.ernakulam.nic.in/district_profile.htm |date=21 July 2011 }}</ref> ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಒಮ್ಮೆ [[ಕೇರಳದ ಸಿನಾಗಾಗ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಹಲವಾರು ಸಿನಾಗಾಗ್ಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವ [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿಗಳು|ಮಲಬಾರ್ ಯಹೂದಿಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರೋಮಾಂಚಕ ಯಹೂದಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇವರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1945 ರಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ರಾಜ್ಯವು ರೂಪುಗೊಂಡ ನಂತರ, ಇಡೀ ಸಮುದಾಯವು 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ಗೆ [[ಅಲಿಯಾ]] ಮಾಡಿತು. ಇಂದು ಅವರು ಇಸ್ರೇಲ್ನಲ್ಲಿ 8000 ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಯಹೂದಿಗಳು ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಮತ್ತು [[ಟೆಲ್ ಅವಿವ್]] ನಡುವೆ ನೇರ ವಿಮಾನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು ವಾರ್ಷಿಕ ಭೇಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಎರ್ನಾಕುಳಂ [[ಗೋವಾ ಇನ್ಕ್ವಿಸಿಷನ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೋವಾದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ [[ಕೊಂಕಣಿ ಜನರು|ಕೊಂಕಣಿ ಹಿಂದೂ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/oct/18/exploring-kochi-through-a-goan-lens-1677623.html|title=Exploring Kochi through a Goan lens|website=The New Indian Express}}</ref> ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ [[ಜೈನ]] ಸಮುದಾಯವಿದೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/jain-festival-celebrated-in-city/articleshow/54386779.cms|title=Jain festival celebrated in city |website=The Times of India}}</ref> ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿನ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಿಖ್ಖರು|ಸಿಖ್ ಸಮುದಾಯ]]ವೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯಲ್ಲಿ 25 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಖ್ ಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಗುರುದ್ವಾರ]]ವಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/the-sikhs-here-love-kochi/articleshow/16961391.cms|title=Sikh families: The Sikhs here love Kochi |website=The Times of India}}</ref> [[File:Thrikkakara Temple DSC09337.JPG|thumb|[[ತೃಕ್ಕಾಕರ ದೇವಾಲಯ]]-ಭಾರತದ ಕೆಲವೇ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ವಾಮನ|ವಾಮನ ದೇವರಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ ದೇವಾಲಯ]] [[File:Chottanikkara Temple.jpg|thumb|[[ಚೋಟ್ಟಾನಿಕ್ಕರ ದೇವಾಲಯ]]]] ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ===ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು=== ಅಳುವಾದಲ್ಲಿನ [[ಅಳುವಾ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ (ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ) [[ಅಳುವಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಹಬ್ಬ]]ವು ದೇಶದಾದ್ಯಂತದ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಪಿರಾವೋಂ]] 405 A.D. ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 18 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ [[ಆರ್ಚ್ಡೀಕನ್]] ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ]]ರು [[ಕಾಲಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ [[ಹಿಂದೂಗಳು]] ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಕಲ್ಲಿಲ್ ದೇವಾಲಯ|ಕಲ್ಲಿಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]] [[ಪೆರುಂಬಾವೂರು]] ಬಳಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]] ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. [[ಪುತೆಂಕ್ರುಜ್]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಸಿರಿಯಾಕ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]]ನ [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಸನ]]ವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, ಮಲಯಾಟ್ಟೂರು]] ಇದೆ. [[ಥಾಮರಾಚಲ್ ವಲಿಯಪಲ್ಲಿ|ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ವಲಿಯಪಲ್ಲಿ, ಥಾಮರಾಚಲ್]]ನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ದಿನಗಳ ಉಪವಾಸ (ಎಟ್ಟುನೊಂಬು) ಹಬ್ಬವು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] ಬಳಿಯ ಕದಮಟ್ಟಂನಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಬಹಳ ಹಳೆಯದು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು 5 ನೇ ಶತಮಾನ A.D. ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ ಅಬೊ ಸಿರಿಯನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಪರ್ಷಿಯಾದಿಂದ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ತಂದರು, ಅದನ್ನು ಚರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24 ರಂದು ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡಂನ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಚರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಬ್ಬವು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ನಲ್ಲಿರುವ [[ವರ್ಜಿನ್ ಮೇರಿ]]ಯ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಅನೇಕ ಪವಾಡಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. [[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಫೊರೇನ್ ಚರ್ಚ್, ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ]] 593 A.D. ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಕೂನನ್ ಕುರಿಶ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಪಿಲ್ಗ್ರಿಮ್ ಚರ್ಚ್, [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]]; ವಡಕ್ಕನ್ ಪರವೂರು ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, ಮಲಯಾಟ್ಟೂರು ಪಲ್ಲಿ; ಮತ್ತು ಮೋರ್ ಥೋಮನ್ [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಚರ್ಚ್]], [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]]; ಮತ್ತು [[ತೃಕ್ಕುನ್ನತ್ತು ಸೆಮಿನರಿ|ತೃಕ್ಕುನ್ನತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಸೆಮಿನರಿ ಚರ್ಚ್, ಅಳುವಾ]]. [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಜಲೀಲ್]]ರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು [[ಉತ್ತರ ಪರವೂರು]]ನ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಚರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಸಾವಿರಾರು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಸಂತನ ಧುಕ್ರೊನೊಗಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 27 ರಂದು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. [[ಎಲ್ದೋ ಮೋರ್ ಬಾಸೆಲಿಯೋಸ್]]ರ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2 ಮತ್ತು 3 ರಂದು ಕೋತಮಂಗಲಂನ ಮೋರ್ ಥೋಮನ್ ಚರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನವರಿ 26 ರಂದು [[ತೃಕ್ಕುನ್ನತ್ತು ಸೆಮಿನರಿ|ತೃಕ್ಕುನ್ನತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಸೆಮಿನರಿ ಚರ್ಚ್, ಅಳುವಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪೌಲೋಸ್ ಮಾರ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್]]ರ ಹಬ್ಬವು ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪರುಮಲದ ಗೀವರ್ಘೀಸ್ ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್]], [[ಪರುಮಲ ತಿರುಮೇನಿ]] ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಭಾರತದಿಂದ [[ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಮೊದಲ ಸಂತರು [[ಮುಳಂತುರುತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೆಳೆದರು. ===ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು=== {{Div col|colwidth=30em}} *[[ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್, ಕೊಚ್ಚಿ]] *[[ಕಡವುಂಭಗಂ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸಿನಾಗಾಗ್]] *[[ಕಡವುಂಭಗಂ ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಸಿನಾಗಾಗ್]] *[[ಪರದೇಶಿ ಸಿನಾಗಾಗ್]]: 1567 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಸಕ್ರಿಯ [[ಸಿನಾಗಾಗ್]]. *[[ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು]] (ಚೀನಾ ವಲ) *[[ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್, ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]] *[[ಬೋಲ್ಗಟ್ಟಿ ದ್ವೀಪ]] *[[ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ]] *[[ಡಚ್ ಅರಮನೆ]]: 1568 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಡಚ್ಚರಿಂದ ಮರುರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. *[[ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ]]: ಮೂಲತಃ 1503 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ *[[ಕೊಡನಾಡ್]]: ಆನೆ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರವು ಇಲ್ಲಿದೆ. *[[ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ತಂಪುರಾನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] *[[ಕೇರಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]: [[ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ]]ಯಲ್ಲಿದೆ *[[ಚೆಂಡಮಂಗಲಂ]], ಒಂದು ಗ್ರಾಮ * [[ಪಾಳಿಯಂ|ಪಾಳಿಯಂ ಅರಮನೆ]] *[[ವೈಪೀನಕೋಟ್ಟ ಸೆಮಿನರಿ]] *[[ಭೂತಥಂಕೆಟ್ಟು]], ನೋಟದ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸ್ಥಳ *[[ಮಲಯಾಟ್ಟೂರು ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್|ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, ಮಲಯಾಟ್ಟೂರು]]: ಏಷ್ಯಾದ ಏಕೈಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೇವಾಲಯ. ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್, ಅಪೊಸ್ತಲರು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. *[[ವಂಡರ್ಲಾ|ವಂಡರ್ಲಾ]], ಕಕ್ಕನಾಡ್: ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನವನ *[[ಚೇರೈ ಬೀಚ್]]. *[[ಕುಳಿಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಬೀಚ್]]<ref>{{cite web|url=http://www.kuzhupillybeach.com/|title=Kuzhupilly Beach|website=kuzhupillybeach.com}}</ref> *[[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಬೀಚ್]] *[[voy:Paniyeli Poru|ಪಣಿಯೇಲಿ ಪೊರು]] *[[ಎಳತ್ತುಮುಘಂ]] {{Div col end}} ==ಸಾರಿಗೆ== '''ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ''' ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ===ಸಾರಿಗೆ ವಿಭಾಗಗಳು=== 9 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಕಛೇರಿಗಳಿವೆ. * ಎರ್ನಾಕುಳಂ – KL 07 * ಮುವಟ್ಟುಪುಳ – KL 17 * ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ – KL 39 * ಪೆರುಂಬಾವೂರು – KL 40 * ಅಳುವಾ – KL 41 * ಉತ್ತರ ಪರವೂರು – KL 42 * ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ – KL 43 * ಕೋತಮಂಗಲಂ – KL 44 * ಅಂಗಮಾಲಿ – KL 63 ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{clarify|This makes no sense.|date=September 2021}} ===ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ=== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳೆಂದರೆ ಕೊಚ್ಚಿ-ಮುಂಬೈ ಹೆದ್ದಾರಿ ([[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಭಾರತ)|NH 66]]), ಸೇಲಂ-ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ([[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47 (ಭಾರತ)|NH 47]] [[ಉತ್ತರ–ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ–ಪಶ್ಚಿಮ ಕಾರಿಡಾರ್|NSEW ಕಾರಿಡಾರ್]]ನ ಭಾಗ) ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ-ಧನುಷ್ಕೋಡಿ ಹೆದ್ದಾರಿ ([[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 49 (ಭಾರತ)|NH 49]]).<ref>{{Cite web|url=http://www.ernakulamonline.in/city-guide/transport-in-ernakulam|title=Transportation in Ernakulam, Roadways and Railways in Ernakulam|access-date=2026-08-15|archive-date=2023-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328212157/https://www.ernakulamonline.in/city-guide/transport-in-ernakulam|url-status=dead}}</ref> ===ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಕಾರಿಡಾರ್=== [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ]]ಯಿಂದ NH47 ರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಕಾರಿಡಾರ್ ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಗರಗಳನ್ನು [[ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್]], [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]], [[ಸೇಲಂ, ತಮಿಳುನಾಡು|ಸೇಲಂ]] ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಚೆನ್ನೈ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಕಡೆಗೆ ಉಳಿದ ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 [[ನಾಗರ್ಕೋಯಿಲ್]], ತಿರುವನಂತಪುರಂ, [[ಕೊಲ್ಲಂ]], ಆಲಪುಳ ಮತ್ತು ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ಕಡೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಗರಗಳನ್ನು [[ಗುರುವಾಯೂರು]], [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್|ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್]], [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕಾಸರಗೋಡು]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಗೋವಾ]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬೈ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧುರೈ ಹೆದ್ದಾರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 49 ಕೊಚ್ಚಿ ಬಳಿಯ ಕುಂದನ್ನೂರ್ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]], [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]], [[ಮುನ್ನಾರ್]], [[ತೇನಿ]], [[ಮಧುರೈ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಧನುಷ್ಕೋಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47A (ಭಾರತ)|NH 47A]] (ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ) ಕುಂದನ್ನೂರ್ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47C (ಭಾರತ)|NH 47C]] [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ಸಂಪರ್ಕದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ===ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು=== ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಸಹ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. SH 1 ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯು [[ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆ]] ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ ಉಪನಗರವಾದ [[ಅಂಗಮಾಲಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ [[ಪೆರುಂಬಾವೂರು]], [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]], [[ಕೂತ್ತಟ್ಟುಕುಳಂ]] ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. * ಸೀಪೋರ್ಟ್ – ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ರಸ್ತೆ [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]] ಮೂಲಕ * [[ಪಳರಿವಟ್ಟಂ]] – [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] – [[ಪುನಲೂರು]] SH:- [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]], [[ಪಳ್ಳಿಕ್ಕರ, ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಪಳ್ಳಿಕ್ಕರ]], [[ಕಿಝಕ್ಕಾಂಬಳಂ]], [[ಪಟ್ಟಿಮಟ್ಟೋಂ]], [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]], [[ವಾ಴ಕುಳಂ]], [[ತೊಡುಪುಳ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ * [[ಉತ್ತರ ಪರವೂರು]] – [[ಅಳುವಾ]] – [[ಮುನ್ನಾರ್]] SH:- [[ಆಲಂಗಾಡ್]], ಪೆರುಂಬಾವೂರು, [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]] *[[ವೈಪಿನ್]]- [[ಮುನಂಬಂ]] SH:- [[ವೈಪಿನ್]], [[ಞಾರಾಕ್ಕಲ್]], [[ಚೇರೈ]], [[ಮುನಂಬಂ]] *[[ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]] – ಸಬರಿಮಲೈ:- [[ಮುಳಂತುರುತಿ]], [[ಪಿರಾವೋಂ]], [[ಪಾಲ|ಪಾಲಾ]], ಎರುಮೇಲಿ *[[ವೈಟಿಲ]]- [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ರಸ್ತೆ:- ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ, ನಡಕ್ಕಾವು, ಪೂತ್ತೋಟ್ಟ, [[ವೈಕಂ]], ಕುಮಾರಕೋಂ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ *[[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] – [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ರಸ್ತೆ * ಅಂಗಮಾಲಿ – ಅತಿರಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ರಸ್ತೆ ಮೂಕ್ಕನ್ನೂರು ಮೂಲಕ * ಪೆರುಂಬಾವೂರು – ಪುತೆಂಕ್ರುಜ್ ರಸ್ತೆ ===ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ=== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು 17 ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಂಕ್ಷನ್]] ಮತ್ತು [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಟೌನ್]] ಮತ್ತು [[ಅಳುವಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಳುವಾ]] ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಇತರ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ [[ಅಂಗಮಾಲಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂಗಮಾಲಿ]], [[ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]], [[ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ (ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ)|ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ]], [[ಮುಳಂತುರುತಿ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು ಟರ್ಮಿನಸ್]], ಕರಾಕುಟ್ಟಿ, [[ಚೋವಾರ]], [[ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ]], [[ನೆಟ್ಟೂರು]], [[ಕುಂಬಳಂ, ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಕುಂಬಳಂ]], [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ|ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ H.]], ಚೋಟ್ಟಾನಿಕ್ಕರ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು [[ಪಿರಾವೋಂ]] ರಸ್ತೆ. ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು [[ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್]], [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು ಟರ್ಮಿನಸ್]], [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು [[ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡಂ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ [[ಸಬರಿಮಲೈ ರೈಲ್ವೆ|ಅಂಗಮಾಲಿ-ಎರುಮೇಲಿ ಸಬರಿಮಲೈ]] ಮಾರ್ಗವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]] 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ===ವಾಯು ಸಾರಿಗೆ=== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಎರಡು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, W. ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (ಹಳೆಯ ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ) ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (CIAL). CIAL ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಚಾರದ ಮೂಲಕ [[ಮುಂಬೈ]], [[ದೆಹಲಿ]], [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ಚೆನ್ನೈ]] ನಂತರ ದೇಶದ ಐದನೇ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Bengaluru becomes India’s third busiest airport by international traffic, surpasses Chennai and Kochi in October |url=https://www.moneycontrol.com/news/india/bengaluru-becomes-indias-third-busiest-airport-by-international-traffic-surpasses-chennai-and-kochi-in-october-12877062.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127092256/https://www.moneycontrol.com/news/india/bengaluru-becomes-indias-third-busiest-airport-by-international-traffic-surpasses-chennai-and-kochi-in-october-12877062.html |archive-date=2024-11-27 |access-date=2025-03-18 |website=Moneycontrol |language=en-US}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ [[ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್]] ಪ್ರದೇಶ, [[ಮಲೇಶಿಯಾ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ===ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು=== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪೆರಿಯಾರ್ ಮತ್ತು ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ನದಿಗಳ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಡೆಲ್ಟಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳ ಮೂಲಕ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳು ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿ]] ಬಂದರು, ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡಂ|ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡೋಂ]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಜಲ ಮೆಟ್ರೋ]] 2023 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಮಗ್ರ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ===ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ=== ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಭಾರತ)|ಪನ್ವೆಲ್ - ಕೊಚ್ಚಿ - ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಹೆದ್ದಾರಿ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66]], [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 ಅಥವಾ ಕೊಚ್ಚಿ - ಸೇಲಂ ಹೆದ್ದಾರಿ]] ([[ಉತ್ತರ–ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ–ಪಶ್ಚಿಮ ಕಾರಿಡಾರ್|NSEW ಕಾರಿಡಾರ್]]ನ ಭಾಗ), ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 85 (ಭಾರತ)|ಕೊಚ್ಚಿ - ಮಧುರೈ - ತೊಂಡಿ ಹೆದ್ದಾರಿ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 85]]. ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== {{div col}} *[[ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ]] (ಸಂತ ಅದ್ವೈತ) *[[ಅಬ್ರಹಾಂ ಬರಾಕ್ ಸೇಲಂ]] (ಯಹೂದಿ ಗಾಂಧಿ) *[[ಅಜಯ್ ಕುಡುವ]] (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ) *[[ಸ್ವಾಮಿ ಚಿನ್ಮಯಾನಂದ]] (ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಗೀತಾಚಾರ್ಯ) *[[ಪರುಮಲದ ಗೀವರ್ಘೀಸ್ ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್]] (ಸಿರಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಂತ) *[[ಪೌಲೋಸ್ ಮಾರ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್]] (ಸಿರಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಂತ) *[[ಷಡ್ಕಲ ಗೋವಿಂದ ಮಾರಾರ್]] (ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರ) *[[ಸಹೋದರನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್]] (ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವರು) *[[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] (ಗಾಯಕ) *[[ಚಂಗಂಪುಳ]] (ಕವಿ) *[[ಮಲಯಾಟ್ಟೂರು ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್]] (ಕಾದಂಬರಿಕಾರ) *[[ಎನ್.ಎಸ್. ಮಾಧವನ್]] (ಬರಹಗಾರ) *[[ಎನ್. ಎ. ನಸೀರ್]] (ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ) *[[ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಪಾಲ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಸೈಮನ್ ಬ್ರಿಟೊ ರೊಡ್ರಿಗಸ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಫೆರೋಜ್ ವಿ ರಶೀದ್]] (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ) *[[ಕೆ ಜಯರಾಮನ್]] (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ) *[[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]] (ಕವಿ) *[[ಪಿ ಕೆ ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] (ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ) *[[ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಚುಳ್ಳಿಕ್ಕಾಡು]] (ಕವಿ ಮತ್ತು ನಟ) *[[ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ) *[[ಕೆ. ವಿ. ಥಾಮಸ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಅಸಿನ್ ತೊಟ್ಟುಂಕಲ್]] (ನಟಿ) *[[ಜಯಸೂರ್ಯ]] (ನಟ) *[[ಕೊಚ್ಚಿ ಹನೀಫ]] (ನಟ) *[[ಪಿ. ಆರ್. ಶ್ರೀಜೇಶ್|ಶ್ರೀಜೇಶ್ ರವೀಂದ್ರನ್]] (ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರ) *[[ಶಂಕರಾಡಿ]] (ನಟ) *[[ಸಲೀಂ ಕುಮಾರ್]] (ನಟ) *[[ಟಿ. ಕೆ. ನಾರಾಯಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] (ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ) *[[ಜಯರಾಮ್]] (ನಟ) *[[ಲಾಲು ಅಲೆಕ್ಸ್]] (ನಟ) *[[ಹಿಬಿ ಈಡನ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಜಾನಿ ನೆಲ್ಲೂರು]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಟಿ. ಎಂ. ಜಾಕಬ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಅನೂಪ್ ಜಾಕಬ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಜೋಸ್ ಥೆಟ್ಟಯಿಲ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ರೇವತಿ]] (ನಟಿ) *[[ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್]] (ನಟ) *[[ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ]] (ನಟ) *[[ಲಾಲ್ (ನಟ)|ಲಾಲ್]] (ನಟ) *[[ರಾಜೀವ್ ರವಿ]] (ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ) * [[ಸುಬಿ ಸುರೇಶ್]] (ನಟಿ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯನಟಿ) {{div col end}} {{clear}} ==ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ== <gallery> File:Kochi Jewish Synagogue C.jpg|ಪರದೇಶಿ [[ಪರದೇಶಿ ಸಿನಾಗಾಗ್|ಕೊಚ್ಚಿ ಯಹೂದಿ ಸಿನಾಗಾಗ್]] File:St. Francis CSI Church, in Fort Kochi DSW.jpg|[[ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್]] File:Marine Drive Kochi.jpg|ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್ ವಾಕ್ವೇನಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಬಲೆ ಸೇತುವೆ File:Kochi, Dutch Cemetery, Kerala, India.jpg|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿನ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಡಚ್ ಸ್ಮಶಾನ]] File:Kochi, Old Kochi, Kerala, India.jpg|ಹಳೆಯ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ File:Kochi, Fishing nets, Sunset, Kerala, India.jpg|ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು File:Hill palace horse cart room back of palace.jpg|[[ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್, ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]] File:High Court of Kerala Building.jpg|[[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ]]ನಲ್ಲಿ File:Heritage Building of Ernakulam District Court by Augustus Binu.jpg|ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡ </gallery> {{clear}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಅರಯಾಂಕಾವು]] *[[ಎದತ್ತಲ]] *[[ಕಿಝಕ್ಕಾಂಬಳಂ]] *[[ಕಿಝಕ್ಕುಂಭಾಗೋಂ]] *[[ಮಲಯಾಟ್ಟೂರು]] *[[ಪಯ್ಯಾಲ್]] *[[ಪೆರುಂಪಳ್ಳೂರು]] *[[ತುತಿಯೂರು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ== * {{Citation | author = ಯು. ಶಿವರಾಮನ್ ನಾಯರ್ | year=1952 | title= 1951 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ | location = ತಿರುವನಂತಪುರಂ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5611/1/23588_1951_TRI.pdf }} * {{Citation | author = ಎಂ. ಕೆ. ದೇವಸ್ಸಿ | year=1965 | title= 1961 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ, ಮಿನಿಕಾಯ್, ಮತ್ತು ಅಮಿಂಡಿವಿ ದ್ವೀಪಗಳ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5661/1/22067_1961_ERN.pdf }} * {{Citation | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ – ಎರ್ನಾಕುಳಂ (ಭಾಗ-A) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3208_PART_A_ERNAKULAM.pdf }} * {{Citation | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ – ಎರ್ನಾಕುಳಂ (ಭಾಗ-B) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3208_PART_B_ERNAKULAM.pdf }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Ernakulam district}} *{{Official website|http://ernakulam.nic.in}} *{{Official website|https://www.indiastatpublications.com/assembly_factbook/kerala/ernakulam/thrikkakara}} {{Geographic Location |Centre = ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ |North = [[ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] |Northeast = [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] |East = [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] |South = [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] |Southwest = ''[[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]'', [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] |Southeast = [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] |West = ''[[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]'' |Northwest = ''[[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]'' }} {{Navboxes | title = ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು | list = {{ಕೇರಳ}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ}} [[Category:ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ| ]] [[Category:1958 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[Category:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] 4qztywyi3rylifsbcyi1pmyg4ctaf5n 0 149584 1434982 1432165 2026-10-30T09:49:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434982 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ಕೊಲ್ಲಂ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ಕ್ವಿಲಾನ್ | settlement_type = [[ಮಹಾನಗರ]] | image_skyline = Kollam_Collage.png | imagesize = 255px | image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ: [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] & [[ದ ರವಿಜ್]] ನ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ, [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಲೈಟ್ಹೌಸ್]], [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೋಟೆ]]ಯ ಅವಶೇಷಗಳು, [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] & [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಡಿ ಫೆರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್|ಕೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಡಿ ದೋಣಿ ಘಟ್ಟ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], [[ಡೌನ್ಟೌನ್ ಕೊಲ್ಲಂ]] ಪ್ರದೇಶ ([[ಆರ್ಪಿ ಮಾಲ್, ಕೊಲ್ಲಂ|ಆರ್ಪಿ ಮಾಲ್]] ಸೇರಿದಂತೆ), [[ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರು, [[ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಪಾರ್ಕ್, ಕೊಲ್ಲಂ|ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಪಾರ್ಕ್]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಬ್ರೇಕ್ ವಾಟರ್ ಟೂರಿಸಂ ಪಾರ್ಕ್|ಬ್ರೇಕ್ ವಾಟರ್ ಟೂರಿಸಂ]] & [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬೀಚ್]] ಮತ್ತು [[ಚಿನ್ನಕಡ ಘಂಟಾಗೋಪುರ]] | etymology = [[ಕರಿಮೆಣಸು]]: ''ಕೊಲ'' ("ಕರಿಮೆಣಸು") | nicknames = "ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ರಾಜಕುಮಾರ"<br />"ವಿಶ್ವದ ಗೋಡಂಬಿ ರಾಜಧಾನಿ"<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollams-cashew-crunch/article23701507.ece |title=Kollam's cashew crunch |work=The Hindu|date=28 April 2018 |access-date=10 August 2018}}</ref> <br /> "ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ" <br /> "[[ಯೌವನದ ಚಿಲುಮೆ]]"<ref>{{cite web | url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/kollam-quilon/154 | title=Kollam, Quilon, Land of cashew, coir, backwaters, Kerala Tourism }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.grunge.com/236799/the-tragic-history-of-the-search-for-the-fountain-of-youth/ | title=The Tragic History of the Search for the Fountain of Youth | newspaper=Grunge | date=14 August 2020 }}</ref> | image_map = Location map India Kollam EN.svg | mapsize = 250x200px | map_alt = | map_caption = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]]ದೊಳಗಿನ ನಗರದ ಸ್ಥಾನ | pushpin_map = India#India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೊಲ್ಲಂ ([[ಭಾರತ]]) | coordinates = {{coord|8|53|35.5|N|76|36|50.8|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kollam&params=8_53_35.5_N_76_36_50.8_E_type:city(1342509)_region:IN-KL] | subdivision_type = [[ದೇಶ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_name1 = [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name2 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type3 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name3 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | established_title = ಸ್ಥಾಪನೆ | established_date = 823 | founder = [[ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ ಪ್ರೋತ್|ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ]]<ref>Kollam Tarisappalli Copper plates</ref><ref>{{cite work |last=Perczel |first=István |title= The Syriac World|publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781317482116 |editor-last=King |editor-first=Daniel |page=665-671|chapter=Syriac Christianity in India }}</ref><ref>{{Cite book|title=Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy|last=Narayanan|first=M. G. S.|publisher=CosmoBooks.|year=2013|isbn=9788188765072|location=Thrissur (Kerala)|pages=277, 278, 295, 435–37|orig-year=1972}}</ref> (ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿ) <br /> [[ರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ]]<ref>{{Cite web |first=M. S. | last = Dhiraj |title=Kollam Pillar Inscription of Rama Kulasekhara: The Last Chera Record of a Jain Perumal of Makothai |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume6/19.pdf |website=Department of History, Pondicherry Central University | location = Pondicherry, India}}</ref> (ಆಡಳಿತ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ) | leader_party = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] | government_type = [[ನಗರ ನಿಗಮ (ಭಾರತ)|ನಗರ ನಿಗಮ]] | governing_body = [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] | leader_title = [[ಮೇಯರ್#ಭಾರತ|ಮೇಯರ್]] | leader_name = ಎ.ಕೆ ಹಫೀಜ್ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = 4 | area_total_km2 = 73.03 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 38.32 | population_total = 397,419 | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/|title = Kerala (India): Districts, Cities and Towns - Population Statistics, Charts and Map}}</ref> | population_as_of = 2011 | population_rank = [[ಕೇರಳದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|5]] ([[ಭಾರತದ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ|41ನೇ IN]]) | population_density_km2 = auto | population_metro = 1,871,086 | population_metro_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf| title=Demographia World Urban Areas |publisher=Demographia |access-date=23 April 2016}}</ref> | population_demonym = ಕೊಲ್ಲಮೈಟ್, ಕೊಲ್ಲത്തುಕಾರನ್/ಕಾರಿ, ಕೊಲ್ಲಂಕರನ್/ಕಾರಿ | demographics_type1 = [[ಭಾಷೆ]]ಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = {{hlist|[[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]]|[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]}} | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] | postal_code = 691 XXX | area_code_type = [[ದೂರವಾಣಿ]] ಕೋಡ್ | area_code = +91474xxxxxxx | registration_plate = ಕೊಲ್ಲಂ- [[ಭಾರತದ RTO ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ#KL—ಕೇರಳ|KL]] 02, [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ]]- KL 23, [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ]]- KL 24, [[ಪುನಲೂರು]]- KL 25, [[ಕುನ್ನತೂರು, ಕೇರಳ|ಕುನ್ನತೂರು]]- KL 61, [[ಪಥನಾಪುರಂ]]- KL 80, [[ಚಡಯಮಂಗಳಂ]]- KL 82 | blank2_name_sec2 = ಸಾಕ್ಷರತೆ | blank2_info_sec2 = 91.18%<ref name=Cities1Lakhandabove>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf| title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> | website = {{URL|www.kollam.nic.in}} | blank_name_sec2 = [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]] | blank_info_sec2 = <span style="color:#090">ಹೆಚ್ಚು</span> | blank3_name_sec2 = [[UN/LOCODE]] | blank3_info_sec2 = '''IN QUI<br />IN KUK''' | footnotes = | official_name = }} '''ಕೊಲ್ಲಂ''' ({{IPA|ml|kolːɐm|lang|Kollam-pronunciation.ogg}};{{efn|({{IPAc-en|'|k|w|aɪ|.|l|ɒ|n}} {{Respell|KWAI|lon}}; ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ {{IPAc-en|k|ɔɪ|.|l|ɒ|n}} {{Respell|KOY|lon}} {{audio|Pronunciation of the alternate name "Quilon" of the city Kollam.ogg|ಉಚ್ಚಾರಣೆ}})}}) ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ [[ಕೇರಳದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ]]. ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ನಗರವು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರ]]ದಿಂದ 71 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (44 ಮೈಲಿ) ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web |title=Kollam - Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kollam |access-date=7 February 2020 |publisher=Britannica}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ [[ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web |date=16 June 2016 |title=12 Oldest Living and Continuously Inhabited Cities of India |url=http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |access-date=11 June 2023 |archive-date=11 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611144213/http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |url-status=dead }}</ref><ref name="auto">{{cite web |title=History &#124; District Kollam, Government of Kerala &#124; India |url=https://kollam.nic.in/en/history/}}</ref> ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್ ಅವಧಿಯವರೆಗಿನ ವಾಸದ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಸಮುದ್ರ [[ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]]ವಾಗಿದೆ, ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಫೀನಿಷಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರ ಕಾಲದವು.<ref>{{Cite journal |last1=A. |first1=Shaji |last2=H. |first2=Adabiya |date=March 11, 2020 |title=The Early Maritime Trade Relations of Kollam: A Historical Introspection |url=http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume8.2/23.pdf |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=8 |issue=2 |access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 7, 2026 |archive-date=ಜೂನ್ 1, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601225244/http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume8.2/23.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇದು [[ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು|ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳ]] ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |title=Ashtamudi Lake, the gateway to the backwaters of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/destination/ashtamudi-backwaters/426 |website=Kerala Tourism}}</ref> ಮತ್ತು ಇದು ಗೋಡಂಬಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, [[ಕೊಯಿರ್]] ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=In 2 years, 80% cashew producing units closed in Kollam |url=https://www.downtoearth.org.in/news/agriculture/in-2-years-80-cashew-producing-units-closed-in-kollam-61749 |website=www.downtoearth.org.in|date=28 September 2018 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Coir products of Kerala, Kollam, Kerala, India |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/coir-products/161 |website=Kerala Tourism}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅರಬ್ಬರು, [[ಫೀನಿಷಿಯನ್ನರು]], ಚೀನಿಯರು, ಇಥಿಯೋಪಿಯನ್ನರು, ಸಿರಿಯನ್ನರು, ಯಹೂದಿಗಳು, [[ಕಲ್ಡಿಯನ್ನರು]], ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book |first=K. A. Nilakanta |last=Sasthri |title=History of South India |url=https://archive.org/details/historyofsouthin0000kall |edition=2nd| publisher=Oxford University Press |year=1958 |orig-year=1935}}</ref> ಚೀನಾದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, [[ಇಬ್ನ್ ಬತೂತ]] 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ತನ್ನ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಐದು ಭಾರತೀಯ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.thebetterindia.com/152778/news-kerala-china-iit-prof-gulis-children/ |title=Kozhikode to China: IIT Prof Unearths 700-YO Link That'll Will Blow Your Mind! |publisher=The Better India |date=26 July 2018 |access-date=7 December 2015}}</ref><ref name="www.mathrubhumi.com">{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/travel/article/destination/kollam/1095/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141009210850/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/destination/kollam/1095/|url-status=dead|title=Kollam - Mathrubhumi|archivedate=9 October 2014}}</ref> ದೇಸಿಂಗನಾಡಿನ ರಾಜರು ಚೀನೀ ಆಡಳಿತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಚೀನೀ ವಸಾಹತು ಇತ್ತು. 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಚೀನಾದ [[ಗುವಾಂಗ್ಝೌ|ಕ್ಯಾಂಟನ್]]ಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ [[ಸುಲೈಮಾನ್ ಅಲ್-ತಾಜಿರ್]] ಕೊಲ್ಲಂ ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಬಂದರಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಚೀನೀ ಜಂಕ್ಗಳು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು. [[ಮಾರ್ಕೊ ಪೊಲೊ]], ವೆನಿಸ್ನ ಪ್ರವಾಸಿಗ, 1275 ರಲ್ಲಿ [[ಕುಬ್ಲೈ ಖಾನ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದನು, ಅವನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ, ಚೀನೀ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಆಗಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಇತರ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದನು.<ref>{{Cite web|url=http://kollam.nic.in/history.html|title=Short History of Kollam}}</ref> [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] [[ಥಾಮಸ್ ಅಪೊಸ್ತಲ|ಸಂತ ಥಾಮಸ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಏഴರಪ್ಳ್ಳಿಕಳ್|ಏಳು ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು [[ಮಲಿಕ್ ದೀನಾರ್]] [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ|10 ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ಕ್ವಿಲಾನ್ನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Diocese of Quilon |url=https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&Mid=89 |access-date=2023-09-07 |website=www.quilondiocese.com |archive-date=7 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907162517/https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&Mid=89 |url-status=dead }}</ref> [[ವಿ. ನಾಗಮ್ ಅಯ್ಯ]] ತಮ್ಳ ''ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್'' ನಲ್ಲಿ 822 AD ರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು [[ಪೂರ್ವ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ|ಪೂರ್ವ ಸಿರಿಯಾಕ್]] ಬಿಷಪ್ಗಳು, [[ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ ಪ್ರೋತ್]], ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ವಿಲಾನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಮಲಬಾರ್ ಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು (824 AD), ಮತ್ತು ಕ್ವಿಲಾನ್ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಗಿಂತ ಮುನ್ನ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಯಿತು.<ref name="Aiyya, V.V Nagom p. 244"/> [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಅನ್ನು ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ 825 ರಲ್ಲಿ [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ಬ್ಯಾಕರೆ (ತೆವಲಕರ) ಬಳಿಯ ಕೊರೆ-ಕೆ-ನಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಒಳನಾಡಿನ ಬಂದರನ್ನು ಪುನಃ ತೆರೆಯಲು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕರಿಗೆ ನೆಲ್ಸಿಂಡಾ ಮತ್ತು ಟಿಂಡಿಸ್ ಎಂದು ಮತ್ತು ತಮಿಳರಿಗೆ ತೊಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Aiyya, V.V Nagom p. 244">Aiyya, V.V Nagom, State Manual p. 244</ref> [[ತಂಬಿರಾನ್ ವನಕ್ಕಂ]], 20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1578 ರಂದು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=2010-06-20 |title=Tamil saw its first book in 1578 |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Tamil-saw-its-first-book-in-1578/article15685475.ece |access-date=2023-09-07 |issn=0971-751X}}</ref> [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] ನಗರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ISO 9000#ISO 9001:2015 ವಿಷಯಗಳು|ISO 9001:2015]] ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://lsgkerala.gov.in/index.php/en/news-district-news/kollam-corporation-achieved-iso-certification-1636 |title=Kollam Corporation achieved ISO Certification |date=17 May 2019 |access-date=18 June 2019}}</ref> [[ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯುನಿಟ್|ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯುನಿಟ್ (EIU)]] ಜನವರಿ 2020 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ|ಕೊಲ್ಲಂ]] 2015 ಮತ್ತು 2020 ರ ನಡುವೆ 31.1% ನಗರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತನೇ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/three-of-worlds-ten-fastest-growing-urban-areas-are-in-kerala-6205749/ |title=3 of world's 10 fastest-growing urban areas are in Kerala: Economist ranking |date=8 January 2020 |access-date=8 January 2020}}</ref> ಇದು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಕರಾವಳಿ ನಗರವಾಗಿದೆ. ನಗರವು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಅನುಪಾತವು ಭಾರತದ 500 ಅತಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/city.php |title=census2011.co.in - Indian Cities |access-date=7 December 2015}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.india.com/lifestyle/the-4-least-polluted-cities-in-india-757032/ |title=The 4 Least Polluted Cities in India - India.com |date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಕೊಲ್ಲಂ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಕೊಲ್ಲಂ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ]], [[ಪುನಲೂರು]], [[ಪರವೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ|ಪರವೂರು]], ಮತ್ತು [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿವೆ. ಕೊಲ್ಲಂ [[ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಂಡೆವಿಲ್|ಮ್ಯಾಂಡೆವಿಲ್]] ಅವರ ''[[ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಸರ್ ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಂಡೆವಿಲ್|ಪ್ರಯಾಣಗಳು]]'' ನಲ್ಲಿ '''ಪಲೋಂಬೆ''' ಎಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಅದು [[ಯೌವನದ ಚಿಲುಮೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>Mandeville, John. ''[http://www.gutenberg.org/cache/epub/782/pg782.txt The Travels of Sir John Mandeville]''. Accessed 24 September 2011.</ref><ref>Kohanski, Tamarah & Benson, C. David (Eds.) ''The Book of John Mandeville''. Medieval Institute Publications (Kalamazoo), 2007. Op. cit. "[http://www.lib.rochester.edu/camelot/teams/tkap2.htm Indexed Glossary of Proper Names]". Accessed 24 September 2011.</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== {{main|ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಹೆಸರುಗಳು}} ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, "ಕೊಲ್ಲಂ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ''ಕೊಯಿಲ್ಲಂ'' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದು ''[[ಕೊವಿಲಕಂ]]'' ("ರಾಜಮನೆತನದ ಅರಮನೆ" ಎಂದರ್ಥ) ಮತ್ತು ''[[ಇಲ್ಲಂ]]'' ([[ಇಲ್ಲತು ನಾಯರ್|ನಾಯರ್ ಶ್ರೀಮಂತರು]] ಅಥವಾ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆ) ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} District Kollam, Government of Kerala {{!}} India |url=https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=One%20theory%20has%20it%20that,and%20illam%20(brahmin%20house). |access-date=2025-05-02 |language=en-US}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಈ ಹೆಸರು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಪದ ''ಕೊಲ್ಲಂ'' ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ "ಮೆಣಸು," ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮೆಣಸಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} District Kollam, Government of Kerala {{!}} India |url=https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=The%20name%20Kollam%20has%20a,and%20exporting%20centre%20for%20pepper. |access-date=2025-05-02 |language=en-US}}</ref> 825 AD ರಲ್ಲಿ, [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]], ಅಥವಾ ''ಕೊಲ್ಲವರ್ಷಂ'', ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>ending with the Royal sanction of Tarissapalli copper plates to Assyrian Monks by Vaishnaite Chera King Rajashekara Varma, against the backdrop of a Shivite revival led by Adi Shankara among the Nampoothiri communities [http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/klm_shis.htm Kerala government website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071121073245/http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/klm_shis.htm |date=21 November 2007 }}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶವಾದ ನಂತರ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಗರವನ್ನು ಅರೇಬಿಕ್ನಲ್ಲಿ ''ಕೂಲಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು,<ref name="Koolam">{{cite book |author=S. Muhammad Hussain Nainar |url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage |title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language |publisher=University of Madras |year=1942}}</ref> ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ನಲ್ಲಿ ''ಕೌಲಾಂ'', ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ''ದೇಸಿಂಗನಾಡು''.<ref name="auto" /> ==ಇತಿಹಾಸ== {{main|ಕೊಲ್ಲಂ ಇತಿಹಾಸ}} [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|left|thumbnail|''[[ಪೆರಿಪ್ಲಸ್ ಆಫ್ ದ ಎರಿಥ್ರಿಯನ್ ಸೀ]]'' (1ನೇ ಶತಮಾನ CE) ನ ಹೆಸರುಗಳು, ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳು]] ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರವಾದ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಆಗಿ, ಕೊಲ್ಲಂ [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] (ಸುಮಾರು 3ನೇ ಶತಮಾನ BC–12ನೇ ಶತಮಾನ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಸುಮಾರು 825 ರಲ್ಲಿ ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ [[ವೆನಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವೆನಾಡು]] ಅಥವಾ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆರಂಭಿಕ [[ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಈಜಿಪ್ಟ್ನ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೈರೋ, ಚೀನಾ ದೇಶದ [[ಕ್ವಾನ್ಝೌ]] ನಗರ, ಮತ್ತು ಮಲೇಷಿಯನ್ ದ್ವೀಪಸಮೂಹದ [[ಮಲಕ್ಕಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ.<ref name=Tignor>{{cite book|last=tignor|first=Robert|title=Worlds together, worlds apart: a history of the world from the beginnings of humankind to the present|year=2010|publisher=W.W. Norton & Co.|location=New York|isbn=978-0-393-93492-2|page=365|url=http://books.wwnorton.com/books/detail.aspx?ID=17166|edition=3rd}}</ref> 1280 ರಲ್ಲಿ, [[ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶ|ಯುವಾನ್]] ಚೀನಾದ ರಾಯಭಾರಿಗಳು ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಬಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Al-Hind, The making of the Indo-Islamic World|publisher=Brill|chapter-url=https://archive.org/details/AndreWinkAlHindTheMakingOfTheIndoIslamKhaledWahsh2FFacebook2FkWahshyahoo.com/page/n24/mode/1up?view=theater&q=Embassy|year=2002|chapter='Trade embassy to Kollam'}}</ref> ===ಪಾಂಡ್ಯ ಆಳ್ವಿಕೆ=== ಕೊಲ್ಲಂನ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಕೇರಳದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು. [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ನಡುವಿನ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿತು. ಇದು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಕಣಿವೆ]], [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]], [[ಸೇಲಂ, ತಮಿಳುನಾಡು|ಸೇಲಂ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ. [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು [[ಸಂಗಮ್ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1ನೇ ಮತ್ತು 4ನೇ ಶತಮಾನ CE ನಡುವೆ ಚೇರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವಾದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಕಣಿವೆಗೆ ಪೂರ್ವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶವು (ತಿರುವನಂತಪುರ ಮತ್ತು ಆಲಪ್ಪುಳ ನಡುವಿನ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿ) [[ಆಯ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು ಚೇರರಿಗಿಂತ [[ಮಧುರೈ]]ನ [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>KA Nilakanta Sastri</ref> [[ಕಾಸ್ಮಾಸ್ ಇಂಡಿಕೋಪ್ಲ್ಯೂಸ್ಟಸ್]], ಗ್ರೀಕ್ [[ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್|ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್]] ನಾವಿಕ,<ref>{{cite web|author=Roger Pearse |url=http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_00_0_eintro.htm |title=Cosmas Indicopleustes, Christian Topography. Preface to the online edition |publisher=Ccel.org |date=5 July 2003 |access-date=20 April 2013}}</ref> ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಟೋಪೋಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿ,<ref>{{cite web|author=Roger Pearse |url=http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_11_book11.htm |title=Cosmas Indicopleustes, Christian Topography (1897) pp. 358–373. Book 11 |publisher=Ccel.org |access-date=20 April 2013}}</ref> 550 ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಅವರು, ''ಮೇಲ್'' (ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ) ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತು ಇರುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, "ತಬ್ರೋಪೇನ್ (ಸಿಲೋನ್) ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ಚರ್ಚ್, ಪಾದ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ ಮೇಲ್ನಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮೆಣಸು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿಯಾನ (ನಿಲ್ಲಕಲ್ನ ಕಲ್ಲಿಯಾನ್ಕಲ್) ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ, ಪರ್ಷಿಯಾದಲ್ಲಿ 325 AD ನ ನೈಸಿಯಾ ಸುನ್ನಹಾಡೋಸ್ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬಿಷಪ್ ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ."<ref>Travancore Manual</ref> ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರಿನ ಬಳಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕೆ ವೆನಾಡ್ ರಾಜ ಅಯ್ಯನಾಟಿಕಲ್ ದಾನ ನೀಡಿದರು. [[ತರಿಸಾಪ್ಳ್ಳಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚರ್ಚ್, ರಾಜನು ನೀಡಿದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ತಾಮ್ರ ಫಲಕಗಳು|ಕೊಲ್ಲಂ ತಾಮ್ರ ಫಲಕ]] ಅನುದಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಕೊಲ್ಲಂ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |publisher=M. E. Sharpe |year=1999|isbn=9780765601049 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123}}</ref><ref name="SimpsonKresse2008">{{cite book |author1=Edward Simpson|author2=Kai Kresse|title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&pg=PA333|access-date=24 July 2012 |year=2008|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-70024-5|pages=333}}</ref><ref name="Kupferschmidt1987">{{cite book|author=Uri M. Kupferschmidt|title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine|url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&pg=PA458|access-date=25 July 2012|year=1987|publisher=Brill|isbn=978-90-04-07929-8|pages=458–459}}</ref><ref name="Raṇṭattāṇi2007">{{cite book|author=Husain Raṇṭattāṇi|title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&pg=PA179|access-date=25 July 2012|year=2007|publisher=Other Books|isbn=978-81-903887-8-8|pages=179–}}</ref> ''[[ಕ್ವಿಸ್ಸತ್ ಶಕರ್ವತಿ ಫರ್ಮದ್]]'' ಪ್ರಕಾರ, [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]], ಕೊಲ್ಲಂ, [[ಮದಾಯಿ]], [[ಬಾರ್ಕೂರು]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕಾಸರಗೋಡು]], [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಧರ್ಮದಂ]], [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ|ಪಂಥಲಯಿನಿ]], ಮತ್ತು [[ಚಾಲಿಯಂ]] ಗಳಲ್ಲಿನ [[ಮಸೀದಿ|''ಮಸ್ಜಿದ್'']]ಗಳು [[ಮಲಿಕ್ ದೀನಾರ್]] ಯುಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಅವು [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ''ಮಸ್ಜಿದ್''ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>Prange, Sebastian R. ''Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast.'' Cambridge University Press, 2018. 98.</ref> ಮಲಿಕ್ ದೀನಾರ್ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಪಟ್ಟಣದ [[ತಲಾಂಗರ]]ದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="ch">Pg 58, Cultural heritage of Kerala: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978</ref> ===ವೆನಾಡಿನ ರಾಜಧಾನಿ (9 ನೇ ನಿಂದ 12 ನೇ ಶತಮಾನಗಳು)=== {{see also|ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು}} [[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|300px|1320 CE ನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]] ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು, ನಂತರ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದನ್ನು 825 ರಲ್ಲಿ ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, [[ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ ಪ್ರೋತ್]], ಅಯ್ಯನಾಡಿಕಲ್ ತಿರುವಡಿಕಲ್, ಸ್ವತಂತ್ರ ವೆನಾಡು ಅಥವಾ ಕ್ವಿಲಾನ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ, [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಮಂತ, ಇವರ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>Kerala Charithram P.59 Sridhara Menon</ref><ref name="Travancore Manual page 244">V. Nagam Aiya (1906), [[Travancore State Manual]], page 244</ref>{{sfnp|Malekandathil|2010}} ಮಾರ್ ಸಪೊರ್ ಐಸೊ ಅವರು ಬ್ಯಾಕರೆ (ತೆವಲಕರ) ಬಳಿಯ ಕೊಲ್ಲಂ (ಕೊರೆ-ಕೆ-ನಿ) ನ ಬಹುತೇಕ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ಒಳನಾಡಿನ ಬಂದರನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರ ಕೋರಿಕೆಯ ಬದಲಿಗೆ, ಅವರು ಕೊಲ್ಲಂ ಬಳಿ ಹೊಸ ಬಂದರನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಚೇರ ರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದು ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕರಿಗೆ ನೆಲ್ಸಿಂಡಾ ಮತ್ತು ಟಿಂಡಿಸ್ ಎಂದು ಮತ್ತು ತಮಿಳರಿಗೆ ತೊಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರವಿಲ್ಲದೆ ಇತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ 6 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪಲ್ಲವರು]] ಚೇರರನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಇದು ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ನರಿಗೆ ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಸಿರಿಯನ್ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ನಾಂಪೂತಿರಿ ವೈಷ್ಣವರು ಮತ್ತು ನಾಯರ್ ಉಪಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ವೇದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸದೆ, ತ್ರಿತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು.<ref>History of Kollam city and Kollam Port [http://www.quilon.com/history.htm Quilon.com]</ref> ಅಯ್ಯನಾಡಿಕಲ್ ತಿರುವಡಿಕಲ್ ಅವರು ಮರುವಾನ್ ಸಪೊರ್ ಐಸೊಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ [[ಥರಿಸಾಪ್ಳ್ಳಿ ಫಲಕಗಳು]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಸವಲತ್ತು ಮತ್ತು ಕ್ವಿಲಾನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಳತೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಿತು. [[ಹರ್ಮನ್ ಗುಂಡರ್ಟ್]] ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ ಅವರು ಥರಿಸ್ಸಪ್ಳ್ಳಿ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ [[ಮಣಿಗ್ರಾಮಂ]] ವ್ಯಾಪಾರ ಗಿಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual |publisher=Asian Educational Services |year=2000 |isbn=978-8120604469 |volume=2 |pages=cxxv–cxxvi, cxxxviii |chapter=Appendix XII (Collection of Deeds)}}</ref> {{sfnp|Malekandathil|2010}}<ref name="Sharma2010">{{cite book|author=Yogesh Sharma|title=Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India|url=https://books.google.com/books?id=FTTGWSme30YC|year=2010|publisher=Primus Books|page=78|isbn=978-93-80607-00-9}}</ref> [[File:Quilon Syrian copper plates (849 AD) PLATE 3.jpg|thumb|'''ಕ್ವಿಲಾನ್ ಸಿರಿಯನ್ ತಾಮ್ರ ಫಲಕಗಳು (849 AD) PLATE 3''']] ಹೀಗೆ ಮಲಯಾಳಂ ಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ನಗರದ ನಂತರ ಕೊಲ್ಲ ವರ್ಷಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.{{sfnp|Malekandathil|2010}} ಸಿರಾಫ್ನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸೊಲೇಮಾನ್ 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದನು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಿಂದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆಗಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಚೀನೀ ಹಡಗುಗಳು ಬಳಸುವ ಏಕೈಕ ಬಂದರಾಗಿ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಅನ್ನು ಕಂಡನು. ಕೊಲ್ಲಂನ ಆಡಳಿತಗಾರರು (ಹಿಂದೆ 'ದೇಸಿಂಗನಾಡು' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು) ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. [[ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] (618–913) ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ,<ref>Travancore Manual, page 244</ref> 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಕ್ವಿಲಾನ್ ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು. ಚೀನೀ ವ್ಯಾಪಾರವು ಸುಮಾರು 600 ರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡಿತು. ಬಿಷಪ್ ಕ್ಯಾಟಲಾನಿ ಅವರ ''ಮಿರಾಬಿಲಿಯಾ ಡೆಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟಾ'' ಕೊಲ್ಲಂನ ಜೀವನದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅವರು ಅದನ್ನು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾದ ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿ ನೋಡಿದರು. [[ಮಾರ್ಕೊ ಪೊಲೊ]] ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಅವರು 'ಇಂಡಿಯಾ ದಿ ಮೇಜರ್' ನಲ್ಲಿನ ಜೀವನದ ನಿಜ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref>Mirabilia Descripta by Jordanus Catalani circa 1320–1336 (trans Hiracut Society, London)</ref> ಸುಲೈಮಾನ್ ಅಲ್-ತಾಜಿರ್, [[ಸ್ಥಾನು ರವಿ ವರ್ಮ]] (9 ನೇ ಶತಮಾನ CE) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವೆ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವ್ಯಾಪಾರವಿತ್ತು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=India Charitram|last=Menon|first=A. Shreedhara|publisher=DC Books|year=2016|isbn=9788126419395|location=Kottayam|pages=219}}</ref> === ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ (1375) ನಲ್ಲಿ "ಕೊಲಂಬೊ" ಆಗಿ ಕೊಲ್ಲಂ === [[File:Sultan of Delhi (top) and King of Vijayanagar (bottom) in the Catalan Atlas of 1375.jpg|thumb|[[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ]] (ಮೇಲ್ಭಾಗ, ಧ್ವಜ: [[File:Sultan of Delhi Flag according to the Catalan Atlas (1375).png|15px]]) ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ "ಕೊಲಂಬೊದ ರಾಜ" (ಕೊಲ್ಲಂ) (ಧ್ವಜ: [[File:Flag_of_the_Kigdom_of_Colombo,_Catalan_Atlas_1375.png|15px]], ಅಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು|ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಮತ್ತು 1329 ರಿಂದ [[ಜೋರ್ಡಾನ್ ಕ್ಯಾಟಲಾ|ಜೋರ್ಡಾನಸ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮಿಷನ್ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ)<ref name="VL4">{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |pages=4–5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}</ref> ಸಮಕಾಲೀನ [[ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಅಟ್ಲಾಸ್]] 1375 ರಲ್ಲಿ.<ref>{{cite book |last1=Massing |first1=Jean Michel |last2=Albuquerque |first2=Luís de |last3=Brown |first3=Jonathan |last4=González |first4=J. J. Martín |title=Circa 1492: Art in the Age of Exploration |date=1 January 1991 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05167-4 |url=https://books.google.com/books?id=wMK-Ba0-RG4C&pg=PA30 |language=en}}</ref> ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿಖರವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |title=Cartography between Christian Europe and the Arabic-Islamic World, 1100-1500: Divergent Traditions |date=17 June 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-44603-8 |page=176 |url=https://books.google.com/books?id=eq0zEAAAQBAJ&pg=PA176 |language=en}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: "ಇಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬೊದ ರಾಜ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ."<ref>{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |page=5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}</ref>]] 13 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ, [[ಮರವರ್ಮನ್ ಕುಲಶೇಖರ ಪಾಂಡ್ಯನ್ I]], [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪಾಂಡ್ಯ]] ಆಡಳಿತಗಾರ, ವೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.<ref>KA Nilakanta Sastri, p197</ref> ಈ ನಗರವು 1375 CE ನ ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ನಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬೊ ಮತ್ತು ಕೊಲೊಬೊ ಎಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಕ್ಷೆಯು ಈ ನಗರವನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಗರವೆಂದು, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆಡಳಿತಗಾರನಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="VL4"/> ರಾಜನ ಚಿತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಪಠ್ಯವು ಹೇಳುತ್ತದೆ: {{blockquote|''ಆಸಿ ಸೆನ್ಯೊರೆಜ ಲೊ ರೇ ಕೊಲೊಬೊ, ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾ. ಪ್ರುವಿನ್ಸಿಯ ಡಿ ಕೊಲಂಬೊ''<br />(ಇಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ಕಿಂಗ್ ಕೊಲೊಬೊ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಕೊಲಂಬೊ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ).<ref name="VL4"/>}} ಈ ನಗರವನ್ನು 825 ರಲ್ಲಿ ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ, ಪರ್ಷಿಯನ್ [[ಪೂರ್ವ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. 1329 CE ಯಲ್ಲಿ, [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ XXII]] ಕೊಲ್ಲಂ / ಕೊಲಂಬೊವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು [[ಜೋರ್ಡಾನ್ ಕ್ಯಾಟಲಾ|ಕ್ಯಾಟಲೋನಿಯಾದ ಜೋರ್ಡಾನ್]] ಅನ್ನು, [[ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಸನ್ಯಾಸಿ]], ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಪಂಥದ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೊದಲ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.<ref name="VL4" /> ===ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳು (16 ನೇ ನಿಂದ 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳು)=== [[File:Thambiran Vanakkam 1578.JPG|thumbnail|''[[ತಂಬಿರಾನ್ ವನಕ್ಕಂ]]'']] [[File:Retrato de Afonso de Albuquerque (após 1545) - Autor desconhecido-cortado.png|thumb|ವೈಸ್ರಾಯ್ [[ಅಫೋನ್ಸೊ ಡಿ ಅಲ್ಬುಕ್ವೆರ್ಕ್]]]] ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು [[ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ 1498 ರಲ್ಲಿ [[ಕಪ್ಪಾಡ್]] [[ಕೋಳಿಕೋಡ್]] ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಯುರೋಪ್ನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆದರು.<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ಅವರು 1502 ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು, ಇದು ಅವರ ಮೆಣಸಿನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/thangasseri-kollam/296|title=Thangasseri, Kollam, Dutch Quilon, Kerala|website=Kerala Tourism}}</ref> ನಂತರ ಮೂರ್ಸ್/ಅರಬ್ಬರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ, ತೆವಲಕರದ ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಾಚೀನ ಚರ್ಚ್ (ದೇವಾಲಯ) ನಾಶವಾಯಿತು. 1517 ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಅದು ನಂತರ ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಯಿತು. 1661 ರಲ್ಲಿ, [[ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹಳೆಯ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು, ನಂತರ ಡಚ್ಚರಿಂದ ನವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ನಂತರ 1795 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=https://kollamcity.in/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|url-status=usurped|title=Kollam City|archivedate=2 June 2015|website=Bebas88}}</ref> ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಇಂದಿಗೂ ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯ ವಸಾಹತಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯರು ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಚರ್ಚ್, ಹಳೆಯ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್-ನಿರ್ಮಿತ ಚರ್ಚ್,<ref>[http://www.ucanindia.in/news/new-proof-for-preportuguese-mission-in-kollam/23928/daily New proof for Pre-Portuguese mission in Kollam]</ref> ಪ್ರದೇಶದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://tourmet.com/thangassery-fort/ |title=Tourmet - Thangassery, Kollam |date=21 May 2013 |access-date=6 January 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |title=History of Kollam |access-date=15 January 2014 |archive-date=2 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602133158/http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |url-status=dead }}</ref><ref>'Jornada' of Portuguese Bishop Dom Alexis Menezes 1599–1600AD</ref> <gallery> File:Quilon 1505 verbessert.jpg|1500 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ File:Quilon 1670 verbessert.jpg|1661 ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ File:A view of Coylang Wellcome L0038178.jpg|1700 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ </gallery> ===ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕದನ=== {{main|ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕದನ}} [[File:1756 Bellin Map of Kollam Fort, Kerala, India - Geographicus - Coylan-bellin-1756.jpg|thumb|1756 ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಕೋಟೆಯು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಡಚ್ಚರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ನಂತರ]] [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕದನ]]ವು 1809 ರಲ್ಲಿ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ನ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೈನ್ಯದ ನಡುವೆ, ಆಗಿನ ದಳವ (ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ) [[ವೇಲು ಥಂಪಿ ದಳವ]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಕ್ವಿಲಾನ್ನ [[ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್ ಮೈದಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಲ್ ಚಾಲ್ಮರ್ಸ್ ನೇತೃತ್ವದ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯ ನಡುವೆ ಹೋರಾಡಲಾಯಿತು. ಕದನವು ಕೇವಲ ಆರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YYlC_qF_eB0C&q=History+of+Travancore+by+P.+Shangoony+Menon&pg=PA6 |title=E-book:History of Travancore by P. Shangoony Menon |isbn=9788184650013 |access-date=2014-11-05|last1=David |first1=Maria A. |year=2009 |publisher=ISPCK }}</ref> ಮತ್ತು ಇದು ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್ ಮೈದಾನದ ಬಳಿ ಇರುವ ಅವರ ಸೈನ್ಯದ ಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿತ್ತು. ಕಂಪನಿ ಪಡೆಗಳು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದವು, ಆದರೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ಕೋರ್ಟ್-ಮಾರ್ಷಲ್ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="History of Travancore">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-place-in-history/article3218611.ece|title=A place in history|newspaper=The Hindu |date=29 June 2006|via=www.thehindu.com}}</ref> ===ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಆಳ್ವಿಕೆ=== 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ CE, [[ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ವು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಮೂಲದ [[ಕೊಲತುನಾಡು]] ರಾಜಮನೆತನ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಪರಪ್ಪನಾಡ್]] ರಾಜಮನೆತನದಿಂದ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>Travancore State Manual</ref> 1755 ರಲ್ಲಿ [[ಪುರಕ್ಕಡ್]] ಕದನದಲ್ಲಿ [[ಕೋಳಿಕೋಡ್ ಇತಿಹಾಸ|ಕೋಳಿಕೋಡ್]] ನ ಪ್ರಬಲ [[ಜಾಮೋರಿನ್]] ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="AHoT 162">{{cite book|last1=Shungoony Menon|first1=P.|title=A History of Travancore from the Earliest Times|date=1878|publisher=Higgin Botham & Co.|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164|url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog|access-date=5 May 2016|language=en|format=pdf}}</ref> ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕಚೇರಿಯು 1830 ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದನ್ನು [[ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ|ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/short-history-kerala-secretariat-building-celebrates-150-years-111767 |title=A short history of the Kerala Secretariat as building celebrates 150 years |publisher=The NEWS Minute |date=5 November 2019 |access-date=6 November 2019}}</ref> ===ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು ಸಮುದ್ರ ತಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ=== [[File:Plan of Kollam 1850.jpg|thumb|1850 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಯೋಜನೆ]] [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 ರಿಂದ ಉತ್ಖನನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ತಂಡವು ಚೀನೀ ಪಿಂಗಾಣಿ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/emergence-of-antiques-triggers-treasure-hunt-in-kollam/article5711850.ece |title=Emergence of antiques triggers treasure hunt in Kollam |work=The Hindu|date=21 February 2014 |access-date=11 January 2017}}</ref> ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನೊಂದಿಗಿನ ಚೀನೀ ತಂಡ, ಕೇರಳ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ (KCHR) ನೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ತಂಡ, ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಚೀನೀ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/from-china-on-a-coin-trail/article7192254.ece|date=2015-05-11|title=From China on a coin trail|access-date=2020-11-04|last=Pereira|first=Ignatius|work=The Hindu}}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== {{Main|ಕೊಲ್ಲಂನ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ}} [[File:Kollam Canal, Jan 2016.jpg|thumb|[[ಕೊಲ್ಲಂ ಕಾಲುವೆ]] ಪರವೂರ್ ಬಳಿ|left]] ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ನೀಂದಕರ]] ಮತ್ತು [[ತ್ರಿಕ್ಕರುವ]] [[ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ ಭಾರತ|ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಮಯ್ಯನಾಡ್]], ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಕ್ಕೋವಿಲ್ವಟ್ಟಂ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಂಕರ]], ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರವು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರವು ತಿರುವನಂತಪುರದಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|71|km}}, ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ {{cvt|140|km}}, ಮತ್ತು [[ಕೋಳಿಕೋಡ್]] ನಿಂದ {{cvt|350|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3]] ಮತ್ತು [[ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ನದಿ]] ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. {{cvt|7.7|km|adj=on}} ಉದ್ದದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕಾಲುವೆ]] ಪರವೂರ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಉಪನಗರಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಮತ್ತೊಂದು ನದಿಯಾದ ಕಲ್ಲಡ ನದಿಯು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ನದಿಯು [[ಪರವೂರ್ ಕಾಯಲ್]] ಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಕಾಯಲ್, ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರ, ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |archive-url=https://archive.today/20140901102439/http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |url-status=dead |archive-date=1 September 2014 |title=A stream fading into historyg |date=20 September 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=23 January 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.maruthadi.elisting.in/ |title=Maruthadi - Maruthadi.Elisting.in |access-date=23 January 2020 |archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103234102/http://www.maruthadi.elisting.in/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=467&Itemid=2707&limitstart=100 |title=Water Resources - Government of Kerala |date=7 March 2015 |access-date=23 January 2020 |archive-date=3 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235948/http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=467&Itemid=2707&limitstart=100 |url-status=dead }}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಲ್ಲಿ, ''ಇಂಡಿಯಾಟೈಮ್ಸ್'' ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಒಂಬತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.indiatimes.com/culture/travel/9-of-the-least-polluted-cities-on-earth-you-could-consider-moving-to-251818.html |title=9 of the Least Polluted Cities on Earth You Could Consider Moving To |date=13 March 2016 |publisher=Indiatimes |access-date=21 March 2016}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ [[ಬುಕಿಂಗ್.ಕಾಮ್]] ನ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ವಿಮರ್ಶಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ 2020 ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/for-2nd-year-in-row-kerala-tops-list-of-most-welcoming-places-report/1832102/ |title=For 2nd year in row, Kerala tops list of most welcoming places: Report |publisher=Financial Express |date=22 January 2020 |access-date=23 January 2020}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ – ರೋಮನ್ನರು, ಚೀನಿಯರು, ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪೂರ್ವ ದೇಶದವರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಬೈಬಲ್ನ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸೊಲೊಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯವರೆಗಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿವರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರದ ಬಂದರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ (ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ ನಾಣ್ಯಗಳ ಪತ್ತೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ).<ref>{{cite web|title=The legendary beauty of Kollam|date=28 June 2023 |url=http://www.financialexpress.com/story-print/1159603}}</ref><ref>{{cite web|title=History of Kollam|url=http://paru.in/history-of-kollam|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602135640/http://paru.in/history-of-kollam|archive-date=2 June 2015}}</ref> [[ಅರ್ಯಂಕಾವು|ಅರ್ಯಂಕಾವು ಕಣಿವೆ]] ಮೂಲಕ [[ಸೆಂಗೊಟ್ಟೈ|ಶೆಂಕೊಟ್ಟಾ ಅಂತರ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವೂ ಇತ್ತು. ಎತ್ತಿನಗಾಡಿಯ ಮೂಲಕ ಮೆಣಸಿನ ಒಳನಾಡಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರವು ಇದು ಭಾರತದ ಆರಂಭಿಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ನಂತರ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. ಸಮುದ್ರ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡಂಬಿ ಬೀಜಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Kollam Tourism - Official Website|url=http://www.kollamtourism.com/history.html/|access-date=6 January 2014|archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227075259/http://www.kollamtourism.com/history.html|url-status=dead}}</ref> {{Weather box |location= ಕೊಲ್ಲಂ |metric first= yes |single line= yes |width = auto |temperature colour = pastel |Jan high C= 31 |Feb high C= 31 |Mar high C= 32 |Apr high C= 32 |May high C= 31 |Jun high C= 29 |Jul high C= 29 |Aug high C= 29 |Sep high C= 29 |Oct high C= 30 |Nov high C= 29 |Dec high C= 30 |Jan low C= 23 |Feb low C= 23 |Mar low C= 25 |Apr low C= 26 |May low C= 25 |Jun low C= 24 |Jul low C= 24 |Aug low C= 24 |Sep low C= 24 |Oct low C= 24 |Nov low C= 24 |Dec low C= 23 |Jan rain mm= 18 |Feb rain mm= 26 |Mar rain mm= 53 |Apr rain mm= 147 |May rain mm= 268 |Jun rain mm= 518 |Jul rain mm= 381 |Aug rain mm= 248 |Sep rain mm= 209 |Oct rain mm= 300 |Nov rain mm= 208 |Dec rain mm= 51 |rain colour = green |Jan rain days= 1 |Feb rain days= 2 |Mar rain days= 4 |Apr rain days= 8 |May rain days= 11 |Jun rain days= 21 |Jul rain days= 19 |Aug rain days= 16 |Sep rain days= 12 |Oct rain days= 12 |Nov rain days= 8 |Dec rain days= 3 |unit rain days= 0.1 mm |source= [http://www.weather2travel.com/climate-guides/india/kerala/kollam.php Weather2Travel] |date= May 2012 }} ==ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರಗಳು== === ಜನಸಂಖ್ಯೆ === {{As of|2011|alt=2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ,}}<ref name=census>{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/data/ker_uatowns.PDF|title=Kerala: Population, Population in the age group 0-6 and literates by sex – Urban Agglomeration /Town : 2001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927004314/http://www.censusindia.net/results/data/ker_uatowns.PDF |archive-date=27 September 2007 }}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು 349,033 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 5,400 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ (ಪ್ರತಿ 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ) 1,112 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. {{As of|2010}}, ಕೊಲ್ಲಂ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 93.77% ಆಗಿತ್ತು,<ref>{{cite web|url=http://kollam.nic.in/edu.html |title=Kollam District |publisher=kollam.nic.in |access-date=24 June 2010}}</ref> ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 74.04% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 95.83% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರದು 91.95%. ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ, 11% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಆರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಮೇ 2015 ರಲ್ಲಿ, [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು ಪಂಚಾಯತ್ ಅನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]ಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ವಿಲೀನದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು {{cvt|73.03|km2}} ಆಗಿ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 384,892 ಆಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/thrikadavur-becomes-part-of-kollam-city/article7300668.ece |title=Thrikadavur becomes part of Kollam city |work=The Hindu|date=9 June 2015 |access-date=11 June 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |title=Thrikadavur Panchayath |publisher=Thrikadavur Panchayath |access-date=11 June 2015 |archive-date=12 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612055856/http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |url-status=dead }}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ನಗರದ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯ]]ರ, [[ಕೊಂಕಣಿ ಜನರು|ಕೊಂಕಣಿ]] ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ, [[ತೆಲುಗು ಜನರು|ತೆಲುಗು]] ಚೆಟ್ಟಿ, ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಾಲಿಗಳು|ಬೆಂಗಾಲಿ]] ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳೂ ಇವೆ. ಆಡಳಿತದ ಸುಲಭತೆಗಾಗಿ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಳೀಯ ವಲಯ ಕಚೇರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರು ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://ksudp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=268&Itemid=70 |title=Building Permit Management System -Kollam Corporation |access-date=16 December 2014 |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220101846/http://ksudp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=268&Itemid=70 |url-status=dead }}</ref> * ಕೇಂದ್ರ ವಲಯ (''[[ಕೊಲ್ಲಂ ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್|ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ''), [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] * [[ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] * [[ವಡಕ್ಕೇವಿಲ]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] * [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] * [[ಇರವಿಪುರಂ]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] * ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] 2014 ರಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಮೇಯರ್, ಪ್ರಸನ್ನ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್, ಟ್ರಿವಾಂಡ್ರಮ್ ರಾಯಲ್ ರೋಟರಿ ಕ್ಲಬ್ ನಿಂದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/award-for-kollam-mayor/article5865568.ece |title=Award for Kollam Mayor |work=[[The Hindu]] |date=2014-04-03 |access-date=2014-06-06}}</ref> === ಧರ್ಮ === {{See also|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ}} {{bar box |title=ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ (2011)<ref name="census2001">{{cite web | title = Kollam City Census 2011 data | publisher = Census2011 | url = http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html | access-date =27 January 2016}} </ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ಧರ್ಮ |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು |float=right |bars= {{bar percent|[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|56}} {{bar percent|[[ಇಸ್ಲಾಂ]]|green|22}} {{bar percent|[[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|blue|21}} {{bar percent|ಇತರೆ|black|1}} |caption=ಧರ್ಮಗಳ ವಿತರಣೆ<br /> †<small>ಹೇಳದಿರುವುದು, [[ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ]] (<0.01%), [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] (<0.01%) ಸೇರಿದೆ.</small> }} [[File:Front Wide Anthonys Church Kollam Kerala Mar22 A7C 01676.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಆಂಟನಿ ಚರ್ಚ್, ವಡ್ಡಿ, 1910 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು]] ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಪಂಚವಾಗಿದೆ, ಇದರ ನಿವಾಸಿಗಳು ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="A Survey of Kerala History">Menon, A Sreedhara; "A Survey of Kerala History"; DC Books, 1 January 2007 – History – pp 54–56 [https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&q=A+Survey+Of+Kerala+History]</ref> ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಶತಮಾನಗಳ-ಹಳೆಯ ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳಿವೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 56.35% [[ಹಿಂದೂ]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ [[ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಸೌರ]] ಮತ್ತು [[ನಕ್ಷತ್ರ ಸಮಯ|ನಕ್ಷತ್ರ]] [[ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] ಆದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಯುಗ]] (''ಮಲಯಾಳಂ ಯುಗ'' ಅಥವಾ ''ಕೊಲ್ಲವರ್ಷಂ'' ಅಥವಾ ''ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್'' ಅಥವಾ ''ಮಲಬಾರ್ ಯುಗ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) 825 CE (ಪೊತು ವರ್ಷಂ) ನಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Kollam Era|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf|archive-date=27 May 2015|access-date=30 December 2014|publisher=Indian Journal History of Science}}</ref><ref>{{Citation|author=Broughton Richmond|title=Time measurement and calendar construction|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|page=218|year=1956}}</ref><ref>{{Cite book|author=R. Leela Devi|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|title=History of Kerala|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|page=408}}</ref> [[ಮುಸ್ಲಿಂ]]ಗಳು ಕೊಲ್ಲಂನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 22.05% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 80,935 ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Population of Kollam City - Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html|access-date=25 March 2013|publisher=Census2011}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತರಿಗಿಂತ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯವಾಗಿರುವ ಏಕೈಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಇದಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/religion/district/283-kollam.html|website=census2011.co.in |date=1 January 2011|title=Kollam District Religion Data - Hindu/Muslim|access-date=18 May 2026}}</ref>. ಕರ್ಬಲಾ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಮಕಾನಿ ಮಸೀದಿಯು ನಗರದ ಈದ್ಗಾಹ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕರುವಾದ 300 ವರ್ಷಗಳ-ಹಳೆಯ ಜುಮಾ-'ಅತ್ ಪಲ್ಲಿಯು ಸೂಫಿ ಸಂತ, ಸಯ್ಯದ್ ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಜಿಫ್ರಿ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Important religious centres in Kollam|url=http://kollam.nic.in/reli.html|access-date=6 January 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Juma-Ath-Mosque|url=http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608035033/http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|url-status=usurped|archive-date=8 June 2013|access-date=29 July 2014}}</ref> ಕ್ರೈಸ್ತರು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 21.17% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Kollam City Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html|access-date=25 March 2013|publisher=Census2011}}</ref> [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] (ಕೊಲ್ಲಂ) ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ XXII]] 9 ಆಗಸ್ಟ್ 1329 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು 1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1886 ರಂದು ಮರು-ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವು {{cvt|1,950|sqkm}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು 4,879,553 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 235,922 (4.8%). ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್]], 400 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯದು, ಇದು [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಸಹ-ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Roman Catholic Diocese of Quilon|url=http://www.quilondiocese.com/index.php|access-date=25 March 2013|publisher=Kollam Diocese|archive-date=18 ಜನವರಿ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130118222513/http://www.quilondiocese.com/index.php|url-status=dead}}</ref> [[ಕೊಲ್ಲಂ-ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್|CSI ಕೊಲ್ಲಂ-ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್ನ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=CSI Redraws Borders of Dioceses|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|access-date=19 January 2016|publisher=The New Indian Express|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193822/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|url-status=dead}}</ref> ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರಕ್ಕಾಗಿ [[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಮಿಷನ್]]ನ ಕೇರಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿದೆ. ==ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ== {{Main|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ}} {{See also|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಪೊಲೀಸ್}}[[File:Location map India Kollam EN.svg|left|thumb|ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ನಕ್ಷೆ]] ಕೊಲ್ಲಂ ನಿಗಮದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೇಯರ್ [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|CPI(M)]] ನ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ [[ವಿ. ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126072923/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |url-status=dead |archive-date=26 November 2015 |title=CPI(M) rides to power in five of six corporations in Kerala |work=The Economic Times|date=18 November 2015 |access-date=25 November 2015}}</ref> ===ನಗರ ರಚನೆ=== {{Main|ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ}} ಒಟ್ಟು 1,187,158<ref name="Panchayath Level Statistics - Kollam(2011)">{{cite web | url = http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | title = Kollam District Level Statistics 2011 | access-date = 2014-01-01 | year = 2012 | publisher = ecostat.kerala.gov.in | archive-date = 2 January 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140102192758/http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | url-status = dead }}</ref> ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು 349,033 ನಗರ ನಿಗಮ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕೊಲ್ಲಂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ]] 49 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. {{As of|2011}}, ನಗರದ 154.59% ನಗರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="Census India-2011 - Kollam">{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Analysis_Census_Data.pdf | title = Analysis of Census Date |website=censusindia.gov.in}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವು ಉಳಿಯಾಕೋವಿಲ್, [[ಅಡಿಚನಲ್ಲೂರು]], [[ಅಡಿನಾಡ್]], [[ಅಯನಿವೇಲಿಕುಲಂಗರ]], ಚವರ, [[ಚವರ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್|ಚವರ ದಕ್ಷಿಣ]], [[ಎಲಂಪಲ್ಲೂರು]], [[ಇರವಿಪುರಂ]] (ಭಾಗ), [[ಕಲ್ಲೇಲಿಭಾಗೊಮ್]], [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ]], ಕೊಲ್ಲಂ, ಕೊಟ್ಟಂಕರ, [[ಕುಲಶೇಖರಪುರಂ]], ಮಯ್ಯನಾಡ್, [[ಮೀನಾಡ್]], [[ನೆಡುಂಪನ]], [[ನೀಂದಕರ]], [[ಓಚಿರ]], [[ಪನಾಯಂ]], [[ಪನ್ಮನ]], ಪರವೂರ್, [[ಪೆರಿನಾಡ್]], [[ಪೂತಕ್ಕುಳಂ]], [[ತಾಳುತಲ]], [[ತೊಡಿಯೂರು]], ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು, ತ್ರಿಕ್ಕರುವ, [[ತ್ರಿಕ್ಕೋವಿಲ್ವಟ್ಟಂ]], ಮತ್ತು [[ವಡಕ್ಕುಂತಲ]] ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html| title=Kollam city population Census |publisher=census2011.co.in |access-date=16 December 2013}}</ref>[[File:British Residency in Asramam, Kollam.jpg|right|thumb|[[ಅಸ್ರಾಮಂ]] ನಲ್ಲಿನ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, ಕೊಲ್ಲಂ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], ಕೊಲ್ಲಂ.]] ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವನ್ನು "ಕೇರಳದ ಬಂದರು ನಗರ"ವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. [[ಮಾರುತಡಿ]]-[[ಇರವಿಪುರಂ]] ಪ್ರದೇಶದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುವುದು.<ref name="Kollam - Port City Project - News published in Mathrubhumi Daily">{{cite web | url = http://i1324.photobucket.com/albums/u606/quilonsky/Mathrubhumi_zps52ba640e.png | title = Kollam - Port City Project | year = 2013}}</ref> ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== {{main|ಕೊಲ್ಲಂನ ಆರ್ಥಿಕತೆ}} [[File:RP Mall, Kollam.jpg|thumb|[[ಆರ್ಪಿ ಮಾಲ್, ಕೊಲ್ಲಂ]]]] [[File:Dreams Mall(Lulu Market), Kottiyam.jpg|thumb|ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಮಾಲ್ ([[ಲುಲು ಗ್ರೂಪ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್|ಲುಲು ಹೈಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್]]), [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಟ್ಟಿಯಂ]] [[File:Chinese Fishing Net Raising Birds Sunrise Ashtamudi Kollam Mar22 A7C 01784.jpg|right|thumb|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ [[ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆ|ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆ]]]] ಕೊಲ್ಲಂನ ನಗರ ಜೀವನವು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು [[ತಲಾ ಆದಾಯ]]ದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ]].<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |title=Delhi ranked 23rd in mega survey of 53 Indian cities |work=Hindustan Times |date=14 June 2015 |access-date=26 June 2015 |archive-date=26 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626182426/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |url-status=dead }}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಫ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಗರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |title=Appendices and Aayat Niryat Forms |publisher=Government of India |access-date=1 July 2015 |archive-date=1 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701150541/http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |url-status=dead }}</ref> ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿದೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ನಗರದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ನೀಂದಕರ ಮತ್ತು [[ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ]] ಗ್ರಾಮಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂದಾಜು 134,973 ಜನರು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಚೆರಿಯಾಜೀಕ್ಕಲ್, ಆಲಪ್ಪಾಡ್, ಪಾಂಡರತುರುತು, ಪುತ್ತೆಂತುರ, [[ನೀಂದಕರ]], ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ, [[ಇರವಿಪುರಂ]] ಮತ್ತು ಪರವೂರು 26 ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು. 24 ಒಳನಾಡಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳಿವೆ. ಸರ್ಕಾರವು ನೀಂದಕರದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಮೀನು ಸಂಪನ್ಮೂಲವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 85,275 ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮೀನು ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಕೊಲ್ಲಂನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 3000 ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ದೋಣಿಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. FFDA ಮತ್ತು VFFDA ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನು ಸಾಕಣೆ ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇರವಿಪುರಂನಲ್ಲಿ 100 ಮನೆಗಳ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಅಯಿರಂತೆಂಗು]]ನಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆದಾರರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ ಟರ್ಕಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವು [[ಕುರೀಪುಳ (ಪೆರಿನಾಡ್)|ಕುರೀಪುಳ]]ದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |title=Department of Animal Husbandry - Kerala |access-date=13 January 2014 |archive-date=29 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029102340/http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |url-status=dead }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿವೆ, ಇಂಡಿಯನ್ ರೇರ್ ಅರ್ಥ್ಸ್, ಚವರ ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ವತಿ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|ಪಾರ್ವತಿ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]], ಕೊಲ್ಲಂ. [[ಕುಂದರ]]ದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, [[ಕುಂದರ]]ದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಅಲೈಡ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ, ಚವರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಚವರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಮಿನರಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರಿ ಒಡೆತನದ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಖಾಸಗಿ/ಸಹಕಾರಿ ವಲಯದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ [[ಕುಂದರ]]ದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಥಾಮಸ್ ಸ್ಟೀಫನ್ & ಕಂ, ಪರವೂರ್ನಲ್ಲಿ ಫ್ಲೋರ್ಕೋ ಮತ್ತು ಚಥನ್ನೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿ ನೂಲುವ ಮಿಲ್.<ref>{{Cite web |url=http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |title=Kollam - Trade & Commerce |access-date=10 January 2014 |archive-date=22 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192403/http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |url-status=dead }}</ref> [[File:Kollam technopark, Kundara.jpg|thumb|ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್ ಕೊಲ್ಲಂ]] ಕುಂದರ, ಮುಲವನ, ಮತ್ತು ಚಥನ್ನೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಕ್ಲೇಯ ದೊಡ್ಡ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣದ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು ಅಡಿಚನಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.kollam.gov.in/reso.html|title=resources - Kollam|access-date=10 January 2014|archive-date=18 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118081338/http://kollam.gov.in/reso.html|url-status=dead}}</ref> "ವಿಶ್ವದ ಗೋಡಂಬಿ ರಾಜಧಾನಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೊಲ್ಲಂ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೋಡಂಬಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 600 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಡಂಬಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | last = Pereira | first = Ignatius | title = Kerala's cashew processing industry in crisis | newspaper = [[The Hindu]] | date = 20 November 2016 | url = https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Kerala%E2%80%99s-cashew-processing-industry-in-crisis/article16664972.ece | access-date = 2026-08-04 }}</ref> ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಸುಮಾರು 800,000 ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಕಚ್ಚಾ ಗೋಡಂಬಿಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{cite web|url=http://www.madhyamam.com/news/313464/141013 |language=ml |script-title=ml:കൊല്ലം തുറമുഖത്തെ കസ്റ്റംസ് ക്ളിയറന്‍സുകള്‍ ഓണ്‍ലൈന്‍ സംവിധാനത്തിലേക്ക് |access-date=2014-11-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022170950/http://www.madhyamam.com/news/313464/141013 |archive-date=22 October 2014 }} Online Customs Clearance Facility for Kollam Port to be ready in a month</ref> ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ 130,000 ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಗೋಡಂಬಿಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rise-in-earnings-from-cashew-kernel-exports/article3893095.ece] Rise in earnings from cashew kernel exports - The Hindu</ref> [[ಭಾರತದ ಗೋಡಂಬಿ ರಫ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಮಂಡಳಿ]] (CEPCI) 2020 ರ ವೇಳೆಗೆ ರಫ್ತುಗಳು 275,000 ಟನ್ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಂಕಿ ಅಂಶಕ್ಕಿಂತ 120 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.business-standard.com/article/markets/cashew-body-sets-target-to-double-exports-by-2020-108122901044_1.html] CEPCI - Kollam</ref> [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಗೋಡಂಬಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] (KSCDC) ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ [[ಮುಂಡಕ್ಕಲ್]] ನಲ್ಲಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ 30 ಗೋಡಂಬಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, 24 ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.cashewcorporation.com/Organization.php |title=:: KSCDC :: |publisher=Cashewcorporation.com |access-date=26 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215062231/http://cashewcorporation.com/Organization.php |archive-date=15 February 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |archive-url=https://archive.today/20140806070550/http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |url-status=usurped |archive-date=6 August 2014 |title=:: The Kerala State Cashew Development Corporation Limited :: |publisher=Cashewcorporation.com |access-date=29 July 2014}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ ರಫ್ತು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ನಗರದ [[ಮಾರುತಡಿ]], [[ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ]], [[ಕವನಾಡ್]], [[ನೀಂದಕರ]], [[ಅಸ್ರಾಮಂ]], [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]], [[ತಿರುಮುಲ್ಲವಾರುಂ|ತಿರುಮುಲ್ಲವಾರಂ]] ಮತ್ತು [[ಉಳಿಯಾಕೋವಿಲ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.<ref>[http://www.keralaexporters.com/categories/food/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501151011/http://www.keralaexporters.com/categories/food/ |date=2015-05-01 }} Kerala Exporters</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |title=Other Items |access-date=2014-11-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043858/http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |archive-date=4 March 2016}} Kollam - Marine Food Exporters</ref> ಕ್ಯಾಪಿಥಾನ್ಸ್, ಕಿಂಗ್ಸ್ ಮರೀನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟರ್ಸ್, ಇಂಡಿಯಾ ಫುಡ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಓಷಿಯಾನಿಕ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>[http://e-mpeda.nic.in/registration/Exporter_Item.aspx?pcode=05&product=Live%20other%20than%20ornamental%20fish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141209205334/http://e-mpeda.nic.in/registration/Exporter_Item.aspx?pcode=05&product=Live%20other%20than%20ornamental%20fish|date=9 December 2014}} Registered Kerala Exporters</ref> ಕೊಲ್ಲಂನ [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]]ದ ಚಿಪ್ಪು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಸಮುದ್ರ ಸ್ಟೀವರ್ಡ್ಶಿಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] (MSC) ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.icar.org.in/en/node/8346|title=Ashtamudi short-neck clam fisheries becomes India's first MSC certified fisheries|date=2014-11-05|publisher=[[Indian Council of Agricultural Research]]|access-date=2015-05-16}}</ref> ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ಕೊಲ್ಲಂ ಫೆಸ್ಟ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಸ್ವಂತ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇರಳೀಯರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನೂರಾರು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಫೆಸ್ಟ್ನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಅಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಫೆಸ್ಟ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಸಹಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೊಲ್ಲಂನ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=Kollam Fest 10 November 2011|url=http://thiraseela.com/static/festivals/Kollam-Fest-2011.php|access-date=3 March 2016|publisher=Thiraseela.com}}</ref> [[ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ]], [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 15 ಏಪ್ರಿಲ್ ರಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ 16 ಏಪ್ರಿಲ್ ರಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರಂ ಅನ್ನು ಅಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]] (PTBR) ಕೊಲ್ಲಂನ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ರೆಗಟ್ಟಾ ಆಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಾಟೀಲ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=presidents trophy boat race|url=http://presidentstrophy.gov.in/|access-date=20 April 2013|publisher=Presidentstrophy.gov.in}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|date=24 October 2016|title=President's Trophy boat race on November 1|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/presidents-trophy-boat-race-on-nov-1/article9260279.ece|access-date=20 April 2013|work=The Hindu}}</ref> ==ಸಾರಿಗೆ== {{Main|ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ}} ===ರಸ್ತೆ=== ಸರ್ಕಾರಿ ಒಡೆತನದ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ (KSRTC)]] ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 3 ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ - [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಅಂಡಮುಕ್ಕಂ ನಗರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂಡಮುಕ್ಕಂ ನಗರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಮತ್ತು [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]].<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/thiruvananthapuram-ksrtc-executive-directors-in-charge-of-zones/articleshow/56403671.cms| title=Thiruvananthapuram: KSRTC executive directors in-charge of zones |work=The Times of India|date=8 January 2017 |access-date=9 January 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&pageId=301|title=National Highways in Kerala|publisher=Kerala PWD|access-date=9 August 2016|archive-date=16 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816023351/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&pageId=301|url-status=dead}}</ref> {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | image1 = Dalavapuram bridgea.jpg | caption1 = ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಬಳಿಯ [[ಚವರ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್]] ಸೇತುವೆ - ಈ ಸೇತುವೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್ ಜನರಿಗೆ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. | image2 = Kollam Bypass, Feb 2020.jpg | caption2 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬೈಪಾಸ್]] - {{cvt|13.141|km|adj=on}} ಉದ್ದದ ಕೊಲ್ಲಂ ಬೈಪಾಸ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 1975 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೆಲಸ ವಿಳಂಬವಾಯಿತು. | image3 = KSRTC Bus Station, Kollam.jpg | caption3 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇನ್ನೂ ನವೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ. | image4 = Traffic Thevally Bridge Kollam Kerala Mar22 A7C 01797.jpg | caption4 = ಥೇವಳ್ಳಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಯತುಕಡವಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಥೇವಳ್ಳಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಚಾರ, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3]], ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ | total_width = | alt1 = }} ===ರೈಲು=== {{see also|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ}} [[File:Main terminal of Kollam Junction railway station, Jan 2017.jpg|right|thumb|[[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಟರ್ಮಿನಲ್]] [[File:Kollam Railway.jpg|thumb|ಕೊಲ್ಲಂ ರೈಲ್ವೇ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ]] {{rws|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು 6 ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು 17 ರೈಲು ಹಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಇತರ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ [[ಇರವಿಪುರಂ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಇರವಿಪುರಂ]] ಮತ್ತು [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]]. ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ 1180.5 ಮೀಟರ್ (3873 ಅಡಿ) ಅಳತೆಯ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ರೈಲ್ವೇ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/travel/asia/west-bengal-tea-plantations-and-other-rajera-relics-9835426.html |title=West Bengal: tea plantations and other Raj-era relics|access-date=3 April 2019}}</ref> {|class="wikitable" |+ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು !ಕ್ರ.ಸಂ. !ನಿಲ್ದಾಣದ ಹೆಸರು !ವೇದಿಕೆಗಳು !ಪ್ರದೇಶ |- |1 |[[ಇರವಿಪುರಂ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಇರವಿಪುರಂ]] |2 |ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಲ್ಲಂ |- |2 |[[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್]] |6 |ಮಧ್ಯ ಕೊಲ್ಲಂ |- |3 |[[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]] |2 ||ಪೂರ್ವ ಕೊಲ್ಲಂ |} ಮುಖ್ಯ ರೈಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಬಹು ಘಟಕ ([[MEMU]]) ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ನಲ್ಲಿ ವಾಹನ ನಿರ್ವಹಣಾ ಶೆಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. MEMU ರೈಲು ಸೇವೆಯು ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಎರ್ನಾಕುಲಂ (ಆಲಪ್ಪುಳ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಮೂಲಕ), ಪುನಲೂರು (ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಮೂಲಕ), ಮತ್ತು ಕನ್ನಿಯಾಕುಮಾರಿ (ತಿರುವನಂತಪುರ ಮೂಲಕ) ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|title=Timings of MEMUs included|publisher=The New Indian Express|date=2 July 2010|access-date=9 August 2016|archive-date=13 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813013003/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|url-status=dead}}</ref> ===ಜಲ=== [[File:Houseboat Thevally Bridge Ashtamudi Kollam Mar22 R16 05860.jpg|thumb|ಥೇವಳ್ಳಿ ಸೇತುವೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೌಸ್ಬೋಟ್ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿದೆ]] [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ]] [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಡಿ ಫೆರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ನಿಂದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕಲ್ಲಡ]], ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ, ಗುಹಾನಂದಪುರಂ, ಚವರ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್, ದಲವಾಪುರಂ, ಮತ್ತು ಆಲಪ್ಪುಳಕ್ಕೆ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]]ದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸರೋವರವು ಕೇರಳದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜೌಗು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಜಲ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ನೀರು ನಗರವನ್ನು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3 ರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ತೋಡು 7.7 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಕಾಲುವೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಧಮನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರವನ್ನು ಇತರ ಜಲಾಶಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (IWAI) ಒಳನಾಡು ಟರ್ಮಿನಲ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ನವೀಕರಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಂತರ, ಕಾಲುವೆಯು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸರಕು ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎರಡನ್ನೂ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆ]] ಫೆರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="Introduction-KSWTD">{{cite web |url=http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=aboutdept |title=Kerala State Water Transport Department - Introduction |publisher=KSWTD |access-date=2015-01-04 |archive-date=26 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141226161243/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=aboutdept |url-status=dead }}</ref> ಕೊಲ್ಲಂನಿಂದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳು, ಕಡಿಮೆ-ದೂರದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದೋಣಿಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪ್ರವಾಸಿ ಕ್ರೂಸ್ಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. * ಕೊಲ್ಲಂ-ಆಲಪ್ಪುಳ (ಅಲೆಪ್ಪಿ) ಕ್ರೂಸ್: ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಸೇವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 55 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಸಂಪರ್ಕಿತ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ 8-ಗಂಟೆಗಳ ಸುಂದರ ಕ್ರೂಸ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |last1=E |first1=Krishna Kumar K. |title=SWTD unable to resume long-haul boat service on Alappuzha-Kollam waterway |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Jul/14/swtd-unable-to-resume-long-haul-boat-service-on-alappuzha-kollam-waterway |website=The New Indian Express |language=en |date=14 July 2025}}</ref> * ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ-ದೂರ ಸೇವೆಗಳು: ನಿಯಮಿತ, ಕಡಿಮೆ-ದರದ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳು ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅಳುಂಕಡವು, ಗುಹಾನಂದಪುರಂ, ಮತ್ತು ಕಣ್ಣನಲ್ಲೂರು ಮಾರ್ಗಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=Important places enroute |url=https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute |publisher=State Water Transport Department |access-date=7 March 2026}}</ref> * ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸೇವೆಗಳು: "ಸೀ ಅಷ್ಟಮುಡಿ" ಪ್ರವಾಸಿ ಸೇವೆ: ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ 5-ಗಂಟೆಗಳ ವಿಹಾರ ಪ್ರಯಾಣ, ಸಾಂಬ್ರನಿಕ್ಕೋಡಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಲುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ. ಇದು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 11:30 ಗಂಟೆಗೆ ಹೊರಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಡೆಕ್ಗೆ ₹400 ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಡೆಕ್ಗೆ ₹500 ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title="SEE ASHTAMUDI" PASSENGER-CUM-TOURIST SERVICE |url=https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute |publisher=State Water Transport Department |access-date=7 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title='See Ashtamudi' boat service set to complete 2 years; New Solar Boat to join fleet |url=https://english.mathrubhumi.com/lifestyle/travel/see-ashtamudi-travel-in-kollam-solar-boat-soon-backwater-cruise-e5920409 |website=@mathrubhumi |language=en |date=8 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |author1=The Hindu Bureau|title='See Ashtamudi' tourist boat service in Kollam to be launched on Friday |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/see-ashtamudi-tourist-boat-service-in-kollam-to-be-launched-on-friday/article66599527.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=9 March 2023}}</ref> ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರವಾಸ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ರೆಸಾರ್ಟ್ಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕ್ರೂಸ್ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಹೌಸ್ಬೋಟ್ಗಳು, ಮೋಟಾರು ದೋಣಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನೋಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |last1=Balan |first1=Saritha S. |title=Deserted homestays, jobless boatmen: Tourism in Kerala's Munroe Island hit hard |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/deserted-homestays-jobless-boatmen-tourism-kerala-s-munroe-island-hit-hard-137420 |website=The News Minute |language=en |date=11 November 2020}}</ref> ದ್ವಿಮಹಡಿಯ ಆಡಂಬರದ ದೋಣಿಗಳು ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಅಲೆಪ್ಪೆಯ ನಡುವೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಓಡುತ್ತವೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕರು ನಡೆಸುವ ಆಡಂಬರದ ದೋಣಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೋಣಿ ಘಟ್ಟದಿಂದ ಓಡುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಹೊಸ್ಡುರ್ಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು [[ಪರವೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ|ಪರವೂರು]], ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ, ಮತ್ತು ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="Corporation of Kollam">{{cite web |url=http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |title=Transport - Kollam Corporation |publisher=Kollam Municipal Corporation |access-date=2015-01-04 |archive-date=20 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020124744/http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |url-status=dead }}</ref><ref name="Routes-KSWTD">{{cite web |url=http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=placesnroute |title=Important places enroute - KSWTD |publisher=KSWTD |access-date=2015-01-04 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061357/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=placesnroute |url-status=dead }}</ref> [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು 2013 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು.<ref>''[http://www.hindu.com/2009/06/18/stories/2009061855000700.htm Kollam port starts cargo handling]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}''. Accessed 29 July 2014.</ref> ವಿದೇಶಿ ಹಡಗುಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬಂದರಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆ, ಆಂಟಿಗುವಾದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾದ {{convert|145|m|adj=on}} ಹಡಗು MV ಅಲಿನಾ 4 {{nbsp}}ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 ರಂದು ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408225152/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |url-status=dead |archive-date=8 April 2014 |title=Foreign Ship Reaches Kollam Port|publisher=The New Indian Express |date=5 April 2014 |access-date=7 April 2014}}</ref> ಒಮ್ಮೆ ಬಂದರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೆ, ಅದು ಕೊಲ್ಲಂ ಮೂಲದ ಗೋಡಂಬಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಸಾರಿಗೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>''[http://www.shippingtribune.com/kollam-cashew-importers-suffering-due-port-congestion-tuticorin-terminal/ Kollam cashew importers suffering due to port congestion at tuticorin terminal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814143721/http://www.shippingtribune.com/kollam-cashew-importers-suffering-due-port-congestion-tuticorin-terminal/ |date=14 August 2014 }}''. Accessed 29 July 2014.</ref> ಶ್ರೇಯಸ್ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯು ಈಗ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] ನಡುವೆ ನಿಯಮಿತ ಕಂಟೇನರ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.<ref>''[http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/shreyas-shipping-starts-kochikollam-container-service/article5339784.ece Shreyas Shipping starts Kochi-Kollam container service]''. Accessed 29 July 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420153237/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/shreyas-shipping-starts-kochikollam-container-service/article5339784.ece |date=20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Exim India::The first & the only national daily on Export, Import, Shipping. |url=https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117200427/https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939 |archive-date=2022-01-17 |access-date=2026-01-18 |website=www.eximin.net |language=en}}</ref> [[File:Old Airport, Kollam.jpg|thumb|right|ಹಳೆಯ [[ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಪ್ರದೇಶ, [[ಅಸ್ರಾಮಂ]]]] ಕೊಲ್ಲಂ ಕಾಲುವೆ (ಅಥವಾ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕಾಲುವೆ ಅಥವಾ ಕೊಲ್ಲಂ ತೋಡು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ), ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು 1880 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹಿಂದಿನ ಸಂಸ್ಥಾನ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವಾಯಿತು, ಸರಕು ಹಡಗುಗಳು ನಗರದ ಮೂಲಕ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |title=Renovated Kollam canal now a cesspool |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/renovated-kollam-canal-now-a-cesspool/article7013897.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=19 March 2015}}</ref> ====ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳು==== ಅದರ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಕೊಲ್ಲಂ ಹಲವಾರು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ;ಕೊಲ್ಲಂ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ: ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ, ಇದು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ಅಂತರ-ನಗರ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |author1=The Hindu Bureau|title=Traffic study on anvil to assess feasibility of launching Water Metro in Kollam and 17 other cities |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/traffic-study-on-anvil-to-assess-feasibility-of-launching-water-metro-in-kollam-and-17-other-cities/article69471421.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=20 April 2025}}</ref><ref>{{cite web |last1=Hallikeri |first1=G.D. |title=IWAI Board commissions feasibility study for Urban Water Transport System in 17 cities |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2105345 |publisher=Ministry of Ports, Shipping and Waterways |access-date=7 March 2026}}</ref> ;ಜಲಮಾರ್ಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3 ಅನ್ನು 24-ಗಂಟೆಗಳ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಚಾನಲ್ಗಳನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಸೇರಿದೆ. ===ವಾಯು=== {{See also|ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}} ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ನಿಗಮವು [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು NH66 ಮೂಲಕ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 56 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಅಲ್ಲದ ನಗರದ ಮೊದಲ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp|title=TRV Airport|publisher=AAI|access-date=23 August 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160902180351/http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp|archive-date=2 September 2016}}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== {{Main|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ}} [[File:Thangal Kunju Musaliar College of Engineering, Kollam, Kerala.jpg|200px|thumb|[[ಕರಿಕೋಡ್]] ನಲ್ಲಿನ [[ಟಿ.ಕೆ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|TKM ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್]]|alt=ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮುಘಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಗುಲಾಬಿ-ಬಿಳಿ ಕಟ್ಟಡ|left]] ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. [[ಟಿ.ಕೆ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|ಥಂಗಲ್ ಕುಂಜು ಮುಸಲಿಯಾರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]], ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾರದ ಮೊದಲ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|7|km}} ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]] ನಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕೊಲ್ಲಂವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಫಾತಿಮಾ ಮಾತಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಲೇಜ್]] ಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref name="Autonomy: 13 colleges in the list">{{cite web | url = http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | archive-url = https://web.archive.org/web/20140108131951/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | url-status = dead | archive-date = 8 January 2014 | title = Autonomy: 13 colleges in the list | access-date = 2014-01-08 | year = 2012 | publisher = The New Indian Express}}</ref> [[File:SN Law College, Kollam.jpg|thumb|right|[[ಕರ್ಬಲ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಕಾಲೇಜು]]]] [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆ]] (KSID), [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೊಲ್ಲಂನ ಚಂದನತೋಪೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸರ್ಕಾರಿ ಒಡೆತನದ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. KSID ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url = http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|archive-url = https://web.archive.org/web/20150516123319/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|url-status = dead|archive-date = 16 May 2015|title = Admission Process Starts at KSID for New Diploma Courses}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/institute-of-design-inaugurated/article1277100.ece|title = Institute of design inaugurated}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ (IIIC-ಕೊಲ್ಲಂ)]] ನಿರ್ಮಾಣ-ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ [[ಚವರ]]ದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.skilldevelopment.gov.in/states.html |title=States-Ministry of Skill Development & Entrepreneurship |publisher=Government of India |access-date=27 November 2019}}</ref> [[ಕೇರಳ ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕೊಲ್ಲಂ]], ಕೇರಳವು ವೆಲ್ಲಿಮೋನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡು IMK (ಕೇರಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಂಸ್ಥೆ) ವಿಸ್ತರಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.<ref name="IMK Extension Centres">{{cite web | url = http://www.imk.ac.in/extension.htm | title = IMK Extension Centres - Kerala | access-date = 2014-01-08 | year = 2012 | publisher = imk.ac.in | archive-date = 23 July 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130723113518/http://imk.ac.in/extension.htm | url-status = dead }}</ref> [[ಕೇರಳ ಸಮುದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ [[ನೀಂದಕರ]]ದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕೇರಳದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/maritime-institute-to-come-up-at-neendakara/article289620.ece |title=Maritime institute to come up at Neendakara |work=The Hindu |date=23 May 2009 |access-date=27 November 2019}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೋಟ್ ಕ್ರೂ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಂದಕರ ಸಮುದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2013/may/08/steps-begun-to-set-up-maritime-university-475431.html | title=Steps begun to set up Maritime university | date=8 May 2013 |newspaper=The New Indian Express |access-date=27 November 2019}}</ref> ಕಾಲೇಜುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಂಕ್ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.<ref name="Bank test coaching Centres - Kollam">{{cite web | url = http://careeradda.co.in/index.php?topic=3021.0 | title = Which is the best banking coaching centre in India - Kollam | access-date = 2014-08-09}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರೀಕ್ಷಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40 ಅಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ.<ref name="Kollam - The bank test coaching hub of India">{{cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Engineering-graduates-opt-for-banking-sector/articleshow/16597692.cms | title = Engineering graduates opt for banking sector | access-date = 2014-08-09 |work = Times of India| date = 29 September 2012 }}</ref> ==ಕ್ರೀಡೆ== ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಾಕಿ. ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ, ರಾಜ್ಯ, ಮತ್ತು ವಲಯ-ಮಟ್ಟದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್, ಹಾಕಿ, ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಕೊಲ್ಲಂ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವು ನಗರದ [[ಅಸ್ರಾಮಂ]]ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಟರ್ಫ್ ಸೌಲಭ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ರೂ. 13 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905021813/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |url-status=dead |archive-date=5 September 2014 |title=Astro-turf hockey stadium |publisher=The New Indian Express |access-date=22 February 2018}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಸ್ರಾಮಂ, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನಗರವು [[ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ (ಕೊಲ್ಲಂ)|ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಕೊಲ್ಲಂ]] ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಬಹುಪಯೋಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ, ಸಂತೋಷ್ ಟ್ರೋಫಿ, ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಂತಹ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |title=KCA-Cricket Archive |publisher=Cricket Archive |access-date=22 February 2018 |archive-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170507020928/http://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |url-status=dead }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿನ ಎರಡು ತೆರೆದ ಮೈದಾನಗಳು, [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಮೈದಾನ]] ಮತ್ತು [[ಪೀರಂಕಿ ಮೈದಾನ]] ಕೂಡ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾರ್ಮ್-ಅಪ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. == ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು == {{Expand section|date=October 2025}} ===ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು=== [[File:Kottarakkara Temple(HighResoluion).jpg|thumb|right|ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]] *[[ಆನಂದವಲ್ಲೀಶ್ವರಂ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವರ ದೇವಾಲಯ]] ನಗರದ 400 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ 400-ವರ್ಷಗಳ-ಹಳೆಯ [[ಗರ್ಭಗುಡಿ]]ಯನ್ನು ತೇಗದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|title=400-year-old sreekovil to be replaced|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/400yearold-sreekovil-to-be-replaced/article7468835.ece|access-date=13 October 2015|work=The Hindu|date=26 July 2015 }}</ref> *[[ಅಮ್ಮಚೀವೀಡು ಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯ]] ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು 600 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೊಲ್ಲಂನ ಶ್ರೀಮಂತರಾದ ಅಮ್ಮಚಿ ವೀಡು ಕುಟುಂಬವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref name="kollamcity1">{{Cite web |title= Ammachiveedu Muhurthi Temple |url=http://www.kollamcity.com/index.php?menu=other&menu1=Religious |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115114800/http://www.kollamcity.com/index.php?menu=other&menu1=Religious |archive-date=2010-11-15 | website=Kollam City }}</ref><ref name="thekeralatemples1">{{Cite web |title=Ammachi Veedu Muhurthi |url=https://www.thekeralatemples.com/templeinfo/others/ammachiveedu_muhurthi.htm |access-date=2026-01-18 |website=The Kerala Temples }}</ref> *ಕೊಲ್ಲಂನ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]]ದ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬದ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Hindu">{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm|title=The Hindu : Kerala / Kollam News : Kollam Pooram on April 15|date=9 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409111532/http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm |archive-date=9 April 2008 }}</ref> *[[ಕೊಟ್ಟಂಕುಲಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]] ಕೇರಳದ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ''ಚಮಯವಿಲಕ್ಕು'' ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀ ವೇಷಧಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೊಡ್ಡ ದೀಪಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊರುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ದಿನಗಳ ವೇಷಧಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೊದಲನೆಯದು ಸೋಮವಾರದಂದು ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Kerala temple: Where the lady with the lamp is a man|url=http://www.ndtv.com/south/kerala-temple-where-the-lady-with-the-lamp-is-a-man-517252|access-date=25 March 2013|publisher=NDTV}}</ref> *ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ಪೂಜಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ, ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರದಲ್ಲಿನ [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]],<ref>{{cite web|title=Of small appam and Kottarakkara|url=http://mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|access-date=25 March 2013|publisher=Mathrubhumi|archive-date=28 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828170452/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.keralatemples.net/klm_subra.html|title=Welcome to the Temples of God's Own Country|website=www.keralatemples.net|access-date=2026-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307085820/http://www.keralatemples.net/klm_subra.html|archive-date=2026-03-07|url-status=dead}}</ref> [[ಪರವೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ|ಪರವೂರು]]ನಲ್ಲಿನ [[ಪುಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದೇವಾಲಯ|ಪುಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]],<ref>{{cite web|title=Puttingal Devi Temple, aravur|url=http://www.puttingaltemple.org/|access-date=25 March 2013|publisher=Puttingal Devi Temple}}</ref> ಸೂರನಾಡ್ ಉತ್ತರ ಅನಾಯಡಿ ಪಝಯಿದಂ ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯ, [[ಪೊರುವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಪೊರುವಳಿ ಪೆರುವಿರುತಿ ಮಲನಾಡ ದೇವಾಲಯ]],<ref>{{cite news|title=Malanada temple fete draws big crowds|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malanada-temple-fete-draws-big-crowds/article3205866.ece|access-date=25 March 2013|work=The Hindu|date=24 March 2012 }}</ref> [[ಶಾಸ್ತಂಕೋಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಶಾಸ್ತಂಕೋಟ್ಟ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ ದೇವಾಲಯ]],<ref>{{cite web|title=Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple|url=http://www.sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|access-date=25 March 2013|publisher=Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple|archive-date=6 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206180354/http://sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|url-status=dead}}</ref> ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ ದೇವಾಲಯ,<ref>/Sakthikulangara-sreesharmasastha-karadevasom.com/</ref> ಕಡವೂರಿನ ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪೊನ್ಮನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಲ್ ಮೆಕ್ಕತಿಲ್ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ,<ref>{{cite web|title=Here, bells on tree answer your prayers|url=https://www.deccanchronicle.com/141127/nation-current-affairs/article/here-bells-tree-answer-your-prayers|access-date=25 March 2013|work=Deccan Chronicle}},</ref> ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ಪಡನಾಯರ್ಕುಲಂಗರ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ.<ref>{{cite web|title=No permission for RSS to conduct 'shakha' in temple: Kerala HC told|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/No-permission-for-RSS-to-conduct-shakha-in-temple-Kerala-HC-told/articleshow/47558696.cms|access-date=25 March 2013|work=The Times of India}}</ref> === ಚರ್ಚುಗಳು === [[File:Kollam neue Kathedrale.JPG|thumb|right|ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್, ಕೊಲ್ಲಂ]] ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿನ [[ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್]] ಅನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 1614 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಈಗ [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಪ್ರೊ-ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ – ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ [[ಕ್ವಿಲಾನ್]] ನಗರದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಚರ್ಚ್ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="Church_Kollam">{{cite news|title=About Kollam City|location=Kollam, India|url=http://kollamcity.in/about-kollam-city|url-status=usurped|access-date=19 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|archive-date=2 June 2015|quote=About the city of Quilon}}</ref> [[ನೀಂದಕರ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಸೇಂಟ್ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, ನೀಂದಕರ|ಸೇಂಟ್ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]] ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚ್. [[ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ|ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಡಚ್ ಚರ್ಚ್, ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ|ಡಚ್ ಚರ್ಚ್]] ಅನ್ನು 1878 ರಲ್ಲಿ [[ಡಚ್ ಜನರು|ಡಚ್ಚರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|title=The emerald isle|work=The Hindu|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/travel/the-emerald-isle/article4316024.ece|access-date=19 January 2016}}</ref> [[ಕಚೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ವೆಲಂಕಣ್ಣಿ ದೇಗುಲವು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು|ಕಡವೂರು]]ನಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್ ಕಾಸಿಮಿರ್ ಚರ್ಚ್,<ref>{{cite web|title=Church festival from Saturday|url=http://www.thehindu.com/2005/04/22/stories/2005042205760300.htm|work=[[The Hindu]]|date=2005-04-22|access-date=19 January 2016}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> [[ಕವನಾಡ್]]ನಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಚರ್ಚ್, ತೋಪ್ಪಿನಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಚರ್ಚ್,<ref>{{cite web|title=St.Stephen's Church|url=http://ststephenschurchkollam.weebly.com/|access-date=19 January 2016|publisher=Kollam St.Stephen's Church}}</ref> ಮತ್ತು [[ಕಡಪ್ಪಕಡ]]ದಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಕೆಲವು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚುಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite news|title=St.Thomas Church|work=The Hindu|url=http://catholicchurches.in/directory/changanacherry-churches/st-thomas-church-kollam.htm|access-date=19 January 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Piety marks Good Friday observance|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/piety-marks-good-friday-observance/article5927794.ece|access-date=19 January 2016|work=The Hindu|date=18 April 2014 }}</ref> === ಮಸೀದಿಗಳು === [[File:കരുനാഗപ്പള്ളി‍മുസ്ലീം‍പള്ളി.jpg|right|thumb|ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿ]] ಚವರದಲ್ಲಿನ ಕೊಟ್ಟುಕಾಡು ಜುಮಾ ಮಸ್ಜಿದ್, ಎಲಂಪಲ್ಲೂರು ಜುಮಾ-ಎ-ಮಸ್ಜಿದ್, ಜೋನಕ್ಕಪುರಂನಲ್ಲಿನ ವಲಿಯಪ್ಳ್ಳಿ, [[ಚಿನ್ನಕಡ]] ಜುಮಾ ಮಸ್ಜಿದ್, ಕೊಲ್ಲೂರುವಿಲದಲ್ಲಿನ ಜುಮಾ-'ಅತ್ ಪಲ್ಲಿ, [[ತಟ್ಟಮಲ]]ದಲ್ಲಿನ ಜುಮಾ-'ಅತ್ ಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚವರದಲ್ಲಿನ ಕೊಯಿವಿಲ ಜುಮಾ ಮಸ್ಜಿದ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಮಸೀದಿಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|title=Juma-Ath-Palli|url=http://www.webindia123.com/city/kerala/kollam/destinations/mosque/jumaathpalli.htm|access-date=29 July 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Elampalloor Juma-A-Masjid|url=http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|access-date=29 July 2014|archive-date=9 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809144815/http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|url-status=dead}}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== *[[ಕೊಲ್ಲಂನ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ]] <!---♦♦♦ ದಯವಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಡಿ - ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಲೇಖನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು [[ಕೊಲ್ಲಂನ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ]] ಗೆ ಸೇರಿಸಿ ♦♦♦---> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಡೌನ್ಟೌನ್ ಕೊಲ್ಲಂ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಗೋಡಂಬಿ ವ್ಯಾಪಾರ]] * [[GDP ಪ್ರಕಾರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳು]] ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{notelist}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|liststyle=decimal}} ==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ== * {{cite book | last=Ring | first=Trudy | title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania, Volume 5 | year=1994 | publisher=Taylor & Francis | location=United Kingdom | isbn=978-1-884964-05-3}} * {{cite book | last=Chan | first=Hok-lam | title=The Cambridge History of China, Volume 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1 | year=1998 | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | isbn=978-0-521-24332-2 | chapter=The Chien-wen, Yung-lo, Hung-hsi, and Hsüan-te reigns, 1399–1435}} * {{cite book | last=Lin | title=Zheng He's Voyages Down the Western Seas | year=2007 | publisher=China Intercontinental Press | location=Fujian Province | isbn=978-7-5085-0707-1}} * [[ಎಳಂಕುಲಂ ಕುಂಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]], ಕೇರಳಥಿಂಡೆ ಎರುಳದನ್ಜ ಎಡುಗಳ್, p.&nbsp;64,112,117 * Travancore Archaeological Series (T.A.S.) Vol. 6 p.&nbsp;15 * Diaries and writings of Mathai Kathanar, the 24th generation priest of Thulaserry Manapurathu, based on the ancestral documents and Thaliyolagrandha handed down through generations * Z.M. Paret, Malankara Nazranikal, vol. 1 * [[ಎಲ್. ಕೆ. ಅನಂತಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್]], State Manual, p50,52 * Bernard Thoma Kathanar, Marthoma Christyanikal, lines 23,24 * {{cite book|first=Pius |last=Malekandathil|author-link= Pius Malekandathil|title=Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=rN69iFj1PJoC|year=2010|publisher=Primus Books|page=43|isbn=978-93-80607-01-6}} * Narayan, M.G.S, Chera-Pandya conflict in the 8th–9th centuries which led to the birth of Venadu: Pandyan History seminar, Madurai University, 1971 * The Viswavijnanakosam (Malayalam) Vol. 3, p.&nbsp;523,534 * Narayan M.G.S., Cultural Symbiosis p33 * The handwritten diaries of Pulikottil Mar Dionyius (former supreme head of the [[Malankara Orthodox Syrian Church]] and Chitramezhuthu KM Varghese ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kollam&params=8_53_35.5_N_76_36_50.8_E_type:city(1342509)_region:IN-KL GeoHack - ಕೊಲ್ಲಂ] * {{Official website|http://kollam.nic.in/Default.htm}} {{Kollam}} {{Navboxes|list= {{Kerala}} {{Kollam district}} {{Kerala topics}} {{Million-plus cities in India}} }} {{Subject bar|auto=1|voy=Kollam|India|History}} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ: ಕೊಲ್ಲಂ| ]] [[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಕೊಲ್ಲಂನ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ: ಹಿಂದಿನ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಜನನಿಬಿಡ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಬಂದರು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] lri7gek5jqh4a4vjs4obkgdrub4snb7 0 155920 1434903 1358765 2026-10-29T12:12:01Z KalyanaScribe 102797 1434903 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ | official_name = ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ | other_name = ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಿ | native_name = ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ | native_name_lang = kn | type = ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಹೋಬಳಿ ಕೇಂದ್ರ | pushpin_map = India Karnataka#India | pushpin_label_position = right | pushpin_caption = ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ ಇರುವಿಕೆ | coordinates = {{coord|17.4597|N|76.3736|E|region:IN-KA_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | subdivision_type2 = ಜಿಲ್ಲೆ | subdivision_name2 = [[ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಲಬುರಗಿ]] | subdivision_type3 = ತಾಲ್ಲೂಕು | subdivision_name3 = [[ಆಳಂದ]] | government_type = ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ | governing_body = ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ | area_total_km2 = 30.34 | elevation_m = 465 | population_total = 9243 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಕನ್ನಡ]] | demographics1_title2 = ಇತರ ಆಡುಭಾಷೆಗಳು | demographics1_info2 = [[ಮರಾಠಿ]], [[ಉರ್ದು]] | time_zone1 = IST (UTC+05:30) | postal_code_type = ಪಿನ್‌ಕೋಡ್ | postal_code = 585236 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = 08477 | custom_label_sec1 = ಜನಗಣತಿ ಗ್ರಾಮ ಕೋಡ್ (೨೦೧೧) | custom_data_sec1 = 620055 | custom_label_sec2 = ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ LGD ಕೋಡ್ | custom_data_sec2 = 217909 }} '''ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ''' (ಅಥವಾ '''ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಿ''') ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ [[ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಆಳಂದ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮ ಹಾಗೂ ಹೋಬಳಿ ಕಂದಾಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಊರು, ಪಶ್ಚಿಮ ಆಳಂದ ಭಾಗದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಆಡಳಿತ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಸ್ಥಳನಾಮ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ == 'ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಈ ಭಾಗದ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಮುದಾಯಗಳ ಚರಿತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ: * '''ಹಿಪ್ಪರಗಿ / ಹಿಪ್ಪರಗಾ:''' ಈ ಹೆಸರು ಕನ್ನಡದ 'ಹಿಪ್ಪೆ' ಮರ (ಮಧೂಕ| Madhuca longifolia – ಭಾರತೀಯ ಬಟರ್ ಟ್ರೀ) ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಮೂಲದ ಸ್ಥಳಸೂಚಕ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದ '-ಅರಗಿ' (ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ '-ಅರ್ಗಾ') ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಊರುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ, ಹಿಪ್ಪೆ ಮರಗಳ ತೋಪುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ 'ಹಿಪ್ಪರಗಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ವಲಯವಾದ ಈ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಿಪ್ಪೆಯ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ತೆಗೆದು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ದೀಪಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಕ್ಷಾಮದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರವಾಗಿಯೂ ನೆರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="gazetteer">{{cite book |title=Karnataka State Gazetteer: Gulbarga District |publisher=Government of Karnataka |year=1987}}</ref> * '''ಮಾದನ / ಮಹಾಜನ / ಮಾದಾರ:''' ಸ್ಥಳನಾಮ ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರ್ವಪದವಾದ 'ಮಾದನ' ಎಂಬುದು 'ಮಾದಾರ' ಅಥವಾ 'ಮಹಾಜನ' ಶಬ್ದಗಳ ಅಪಭ್ರಂಶ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಮಾದಿಗ]] ಸಮುದಾಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೆಲೆಬೀಡನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯು ಮಾತಂಗ ಮಹರ್ಷಿಯ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಗೌರವವಾಚಕವಾದ 'ಮಹಾಜನ' ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ತಳಕುಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆ. ೧೧ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದ್ಯ ವಚನಕಾರ, ಕಾಯಕಯೋಗಿ ಮಾದಾರ ಚೆನ್ನಯ್ಯ|ಮಾದಾರ ಚೆನ್ನಯ್ಯನವರ ನೆನಪನ್ನು ಈ ಊರು ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿದೆ. [[ಬಸವೇಶ್ವರ|ಬಸವಣ್ಣನವರು]] ತಮ್ಮ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಯ್ಯನವರ ಕಾಯಕ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದರು. ಜನರ ನಿರಂತರ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಮಹಾಜನರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ' ಹಾಗೂ 'ಮಾದಾರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಪಲ್ಲಟಗೊಂಡು 'ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ' ಎಂದು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡವು. * '''ಶಾಸನೋಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳು:''' [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು|ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ, 'ಮಾದನ' ಎಂಬ ಬಿರುದುಳ್ಳ ದಂಡನಾಯಕರು ಅಥವಾ ಮಾಂಡಲಿಕರ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಮಾದನ ದಂಡನಾಯಕ) ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ರಾಜದರ್ಬಾರಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಂಸ್ಕೃತೀಕೃತ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಾಡಿಕೆಯೂ ಇತ್ತು. == ಇತಿಹಾಸ == === ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸ === ಕಲಬುರಗಿ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು. ಭೀಮಾ ತೀರದ [[ಸನ್ನತಿ|ಸನ್ನತಿಯಲ್ಲಿ]] ದೊರೆತ ಮೌರ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನ]] ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಹಾಗೂ ಶಾತವಾಹನರ ಕಾಲದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ತದನಂತರ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು [[ಬಾದಾಮಿ]] [[ಚಾಲುಕ್ಯರು]], ಮಾನ್ಯಖೇಟದ (ಇಂದಿನ ಮಳಖೇಡ) ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು, ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಹಾಗೂ ಕಲಚುರಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನೆರೆಯ [[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ|ಬಸವಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ]] ಆರಂಭವಾದ ಶರಣ ಚಳವಳಿಯು ಈ ಭಾಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಿಸಿತು. ಬಸವೇಶ್ವರರು, [[ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು]], [[ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ]] ಮುಂತಾದ ಶರಣರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಜಾತಿವಿರೋಧಿ ನಿಲುವು, ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾದಲ್ಲೂ ಮಠ-ಮಾನ್ಯಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತಿದವು. === ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನ === ೧೪ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಕ್ರಮಣದ ಬಳಿಕ, ೧೩೪೭ರಲ್ಲಿ ಗುಲ್ಬರ್ಗವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು [[ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಘಟನೆಯ ನಂತರ ಇದು ಬಿಜಾಪುರದ ಸುಲ್ತಾನರು|ಬಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್‌ಶಾಹಿ ಹಾಗೂ ಬೀದರ್‌ನ ಬರೀದ್‌ಶಾಹಿಗಳ ವಶವಾಯಿತು. ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಸಫ್ ಜಾಹಿ ಮನೆತನದ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರು|ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು, ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಸುಬಾದ (ವಿಭಾಗ) ಭಾಗವಾಯಿತು. ಈ ಸುದೀರ್ಘ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಡಿಭಾಗದ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ ಭಾಷಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಂಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಂಡಿತು. === ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಮೋಚನಾ ಹೋರಾಟ (೧೯೪೭–೧೯೪೮) === ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದಾಗ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಿಜಾಮನು ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ನಿಜಾಮನ ರಜಾಕರು|ರಜಾಕಾರರ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು, ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲು ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರು ಮತ್ತು ಹೋರಾಟಗಾರರು ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ–ದುಧನಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ 'ಗಡಿ ರಕ್ಷಣಾ ಶಿಬಿರ'ಗಳನ್ನು (ಶಿಬಿರಗಳು) ನಡೆಸಿದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನಡೆಸಿದ 'ಆಪರೇಷನ್ ಪೋಲೋ' ಪೊಲೀಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಯಿತು. === ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ === ಕರ್ನಾಟಕ ಏಕೀಕರಣ ೧೯೫೬ರ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನಿಜಾಮ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಂತವಾದ ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯು ವಿಶಾಲ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ (೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ 'ಕರ್ನಾಟಕ' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ) ಸೇರಿತು. ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ತೀವ್ರ ಬರ ಹಾಗೂ ೧೯೭೨–೭೩ರ ದಖ್ಖನ್ ಕ್ಷಾಮದ ವೇಳೆ ಇಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಈಡಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿನ ಆಸರೆಗಾಗಿ ಗ್ರಾಮದ ನೂರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಸೊಲ್ಲಾಪುರ]], [[ಪುಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬೈ|ಮುಂಬೈನ]] ಬಟ್ಟೆ ಗಿರಣಿಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದವು. ಈ ವಲಸೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ನಿಕಟ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ == ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾವು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಯಲುಸೀಮೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಕ್ಕಲಕೋಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗಡಿಗೆ ತಾಗಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ ೪೬೫ ಮೀಟರ್ (೧,೫೨೬ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ೩,೦೩೩.೯೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (೩೦.೩೪ ಚ.ಕಿ.ಮೀ) ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * '''ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಧರ್ಮ:''' ಇಲ್ಲಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಫಲವತ್ತಾದ ಕಪ್ಪು ಎರೆಮಣ್ಣಿನಿಂದ (ರೆಗೂರ್) ಕೂಡಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಬೇಗನೆ ಬಿರುಕು ಬಿಡುತ್ತದೆ. * '''ಹವಾಮಾನ:''' ಕೊಪ್ಪೆನ್ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿನದು ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ಹವಾಮಾನ (''BSh''). ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಮೇ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಕಡುಬೇಸಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ತಾಪಮಾನವು ೪೨ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ನೈಋತ್ಯ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯಾಗಲಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೭೫೦ ಮಿ.ಮೀ ಮಳೆ ದಾಖಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''ಜಲಮೂಲಗಳು:''' ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತ ನದಿಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಜನ-ಜಾನುವಾರುಗಳು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ತೆರೆದ ಬಾವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮದ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಂತರ್ಜಲ ಆಧಾರಿತ ಆಳ ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಬಹುಗ್ರಾಮ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಯೋಜನೆಗಳು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರ == ೨೦೧೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೧,೭೩೪ ಕುಟುಂಬಗಳಿದ್ದು ಒಟ್ಟು ೯,೨೪೩ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ:<ref name="census2011">{{cite web |title=District Census Handbook: Gulbarga (Part B - Village and Town Directory) |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2904_PART_B_DCHB_GULBARGA.pdf |publisher=Directorate of Census Operations, Karnataka |date=2011 |page=338}}</ref> * '''ಲಿಂಗಾನುಪಾತ:''' ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೪,೬೯೨ ಪುರುಷರು (೫೦.೮%) ಹಾಗೂ ೪,೫೫೧ ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದು (೪೯.೨%), ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೭೦ ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವಿದೆ. * '''ಮಕ್ಕಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ:''' ೦–೬ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧,೩೯೮ ಇದ್ದು, ಇದು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ. ೧೫.೧ ರಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. * '''ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವರೂಪ:''' ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೮೫೦ (ಶೇ. ೨೦.೦) ಹಾಗೂ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೧೯ (ಶೇ. ೧.೩) ರಷ್ಟಿದೆ. * '''ಸಾಕ್ಷರತೆ:''' ಗ್ರಾಮದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. ೬೧.೪೮ ಆಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಶೇ. ೭೧.೮೪ ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಶೇ. ೫೦.೭೬ ರಷ್ಟಿದೆ (ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಶೇ. ೭೫.೩೬). * '''ಭಾಷೆ:''' ಕನ್ನಡವು ಮುಖ್ಯ ಆಡಳಿತ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಿ ಸನಿಹದಲ್ಲೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಭಾಷೆಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == === ಕೃಷಿ === ಗ್ರಾಮದ ಶೇಕಡಾ ೯೦ರಷ್ಟು ದುಡಿಯುವ ಕೈಗಳು ಒಣಭೂಮಿ ಬೇಸಾಯ, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಕೂಲಿಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ: * '''ಬೆಳೆಗಳು:''' ಮಳೆಯಾಶ್ರಿತ ತೊಗರಿ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳು ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕ (GI Tag) ಪಡೆದ 'ಕಲಬುರಗಿ ಕೆಂಪು ತೊಗರಿ' ಬೆಳೆಯುವ ಮುಖ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಾಮವಿದೆ.<ref name="gi_tag">{{cite web |title=Geographical Indications Tag to Kalaburagi Red Gram |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/ |publisher=Geographical Indications Registry, Government of India |year=2019}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹಿಂಗಾರು ಹಂಗಾಮಿನ ಮಾಲ್ದಂಡಿ ಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆ:''' ಇಲ್ಲಿನ ರೈತ ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರವು (RSK) ಹೋಬಳಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ರೈತರಿಗೆ ಸುಧಾರಿತ ಬಿತ್ತನೆ ಬೀಜ, ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದ ರಸಗೊಬ್ಬರ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಲಹಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. === ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ === * '''ಮಂಗಳವಾರದ ಸಂತೆ:''' ಪ್ರತಿ ಮಂಗಳವಾರ ನಡೆಯುವ ವಾರದ ಸಂತೆ ಈ ಭಾಗದ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೂಟ. ಆಳಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಕ್ಕಲಕೋಟೆ, ಸೊಲ್ಲಾಪುರ ಮೊದಲಾದ ಗಡಿಭಾಗಗಳಿಂದಲೂ ರೈತರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಧಾನ್ಯ, ತರಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. * '''ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:''' ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಸಾಲ ಹಾಗೂ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಪೂರೈಸಲು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೃಷಿ ಪತ್ತಿನ ಸಹಕಾರ ಸಂಘವಿದೆ (PKPS). ಜೊತೆಗೆ, [[ಭಾರತೀಯ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ]] (SBI - IFSC: SBIN0005981) ಶಾಖೆಯು ಎಟಿಎಂ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಾಲದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. * '''ಕೈಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಕಸುಬುಗಳು:''' ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 'ಕಾಟನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಲೂಮ್ ವೀವರ್ಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ & ಸೇಲ್ಸ್ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಸೊಸೈಟಿ' ಇದ್ದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಒರಟು ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸೀರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ನೇಕಾರಿಕೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.<ref name="textiles">{{cite web |title=List of Participating Weavers Societies |url=http://texmin.nic.in/ |publisher=Ministry of Textiles, Government of India |year=2020}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹಿಟ್ಟಿನ ಗಿರಣಿ, ದಾಲ್ ಮಿಲ್, ಕಮ್ಮಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಡಗಿ ಕೆಲಸಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಉಪಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ == === ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಠಗಳು === ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಶರಣ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಪರಂಪರೆಯ ಮಠಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ: * '''ಶ್ರೀ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ವಿರಕ್ತ ಮಠ:''' ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಧಾನ ಮಠವಾಗಿದ್ದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳು, ಪ್ರವಚನ, ಜಾತ್ರೆ ಹಾಗೂ ದಾಸೋಹ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಶ್ರೀ ಶರಣ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠ ಮತ್ತು ಶಾಂತಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠ:''' ಧಾರ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿ, ಪುರಾಣ ಪ್ರವಚನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿಂತನೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. * '''ಶ್ರೀ ಮಾದಾರ ಚೆನ್ನಯ್ಯ ಮಠ:''' ೧೧ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಾಯಕಯೋಗಿ ಮಾದಾರ ಚೆನ್ನಯ್ಯನವರ ಸಮಾನತೆಯ ಆದರ್ಶ, ಕಾಯಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. === ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು === * '''ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ ಹಲಗಿ ವಾದನ:''' ಈ ಗ್ರಾಮವು ಹಲಗಿ (ಚರ್ಮವಾದ್ಯ) ಬಾರಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಹದಮಾಡಿದ ಚರ್ಮದ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಹುಣಸೆ ಅಥವಾ ಬಿದಿರಿನ ಚಬುಕುಗಳಿಂದ ನುಡಿಸುವ ಈ ಕಲೆ ಪಂಚವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಈ ಭಾಗದ ಹಲಗಿ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಬೇಡಿಕೆಯಿದೆ. ಈ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಪಸರಿಸುವಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ಹಲಗಿ ವಾದಕರಾಗಿದ್ದ ದಿವಂಗತ ಗುಂಡಪ್ಪ ಮಡೆಪ್ಪ ಹಲಗೆ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. * '''ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟ:''' ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದ ಕಲಾವಿದರು ನಡೆಸಿಕೊಡುವ ಶಕ್ತಿಯುತ '[[ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ]]' ಹಾಗೂ ರಾಮಾಯಣ-ಮಹಾಭಾರತ, ಶಿವಶರಣರ ಕಥಾನಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ '[[ಬಯಲಾಟ]]'ಗಳು ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. === ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳು === * '''ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ:''' ವೈಶಾಖ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು (ಬುದ್ಧ ಪೂರ್ಣಿಮೆ) ಜರುಗುವ ಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯ ಜಾತ್ರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ರಥೋತ್ಸವ, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ನಾಡಿನ ಹೆಸರಾಂತ ಪೈಲ್ವಾನರು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನ ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. * '''ಅನ್ನದಾಸೋಹ:''' ಜಾತ್ರೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣ ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಜಾತಿ-ಮತ ಬೇಧವಿಲ್ಲದೆ ಬರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ನಿರಂತರ ಅನ್ನದಾಸೋಹ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''ರೋಟಿ-ಬೇಟಿ ಬಾಂಧವ್ಯ:''' ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಕ್ಕಲಕೋಟೆ, ಸೊಲ್ಲಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ಹಳ್ಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವೈವಾಹಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಿದ್ದು (ರೋಟಿ-ಬೇಟಿ ವ್ಯವಹಾರ), ಜಾತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಉಭಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿ ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. === ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ === ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ: * '''ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ:''' [[ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ]], ಕಾಳು ಪಲ್ಯ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಲೆಬೇಳೆಯ ಸಿಹಿ [[ಹೋಳಿಗೆ]] ಮತ್ತು ಹುಗ್ಗಿ ವಿಶೇಷ ಖಾದ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. * '''ತೊಗರಿ ಬಳಕೆ:''' ಸ್ಥಳೀಯ ತೊಗರಿ ಬೇಳೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬೇಳೆ ಸಾರು ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಟ್ಟು ನಿತ್ಯದ ಊಟದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ. * '''ಚಟ್ನಿ ಪುಡಿಗಳು:''' ಹೆಚ್ಚು ದಿನ ಕೆಡದ ಶೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ ಪುಡಿ, ಅಗಸಿ (ಅಗಸೆ ಬೀಜ) ಚಟ್ನಿ ಪುಡಿ ಹಾಗೂ ಗುರಳ್ಳು (ಹುಚ್ಚೆಳ್ಳು) ಚಟ್ನಿ ಪುಡಿಗಳು ನಿತ್ಯದ ರೊಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರಲೇಬೇಕಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳು. == ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == * '''ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯಾಡಳಿತ:''' ಇದು ಹೋಬಳಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ 'ನಾಡ ಕಚೇರಿ'ಯು ಪಹಣಿ (RTC), ಜಾತಿ-ಆದಾಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಹಾಗೂ ಮಾಸಾಶನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯು ಊರಿನ ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಬೀದಿದೀಪಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="lgd">{{cite web |title=Local Government Directory: Gram Panchayat details |url=https://lgdirectory.gov.in/ |publisher=Ministry of Panchayati Raj, Government of India}}</ref> * '''ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ:''' ಗ್ರಾಮವು [[ಆಳಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ಹಾಗೂ ಬೀದರ್ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೀದರ್ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. * '''ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ:''' ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಮಾದನಹಿಪ್ಪರಗಾ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಿದ್ದು, ಇದು ಗಡಿ ತಪಾಸಣಾ ಠಾಣೆಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ೨೪ ಗಂಟೆಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ (PHC) ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಪಶು ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯವಿದೆ. * '''ಮಡ್ಡಿ ಬಡಾವಣೆ:''' ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೈಂದರ್ಗಿಗೆ ತೆರಳುವ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆಯ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ 'ಮಡ್ಡಿ' ಎಂಬ ಹೊಸ ವಿಸ್ತರಿತ ಬಡಾವಣೆ ಬೆಳೆದಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಮಳಿಗೆಗಳು, ಗ್ಯಾರೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಭಾಗವು ಸದಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾವು ಪಶ್ಚಿಮ ಆಳಂದ ವಲಯದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ: * '''ಶಾಲೆಗಳು:''' ಸರ್ಕಾರಿ ಕಿರಿಯ-ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಶ್ರೀ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ವಿದ್ಯಾವರ್ಧಕ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಯುವಕರಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ (ITI) ಇಲ್ಲಿವೆ. * '''ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷಾ ತರಬೇತಿ:''' ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಾಮವು ನವೋದಯ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷಾ ತರಬೇತಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯಾಜ್ಯೋತಿ ನವೋದಯ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೋದಯ (ಜವಾಹರ ನವೋದಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ JNVST), ಸೈನಿಕ ಶಾಲೆ (AISSEE) ಹಾಗೂ ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ನೂರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ. == ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ == === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ === ಆಳಂದ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೩೧ ಕಿ.ಮೀ, ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೭೫ ಕಿ.ಮೀ ಹಾಗೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೈಂದರ್ಗಿ-ಅಕ್ಕಲಕೋಟೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ರಸ್ತೆಗಳಿವೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ (KKRTC) ಬಸ್ಸುಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. === ರೈಲ್ವೆ ಸಾರಿಗೆ === ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಕೇವಲ ೧೧ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ದುಧನಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವು (DUD) ಹತ್ತಿರದ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮುಂಬೈ–ಚೆನ್ನೈ ಮುಖ್ಯ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ (ಸೊಲ್ಲಾಪುರ–ವಾಡಿ ವಿಭಾಗ). ದೇಶದ ಇತರ ಮಹಾನಗರಗಳಿಗೆ ತೆರಳಲು ಕಲಬುರಗಿ ರೈಲ್ವೆ ಜಂಕ್ಷನ್ (KLBG) ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://kalaburagi.nic.in/ ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * [https://karnataka.gov.in/ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] [[ವರ್ಗ:ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಳಂದ ತಾಲ್ಲೂಕು]] lrd8k83fqypcfk4dn68qfj4d4yczqme 0 161832 1435012 1344175 2026-10-30T11:05:06Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1435012 wikitext text/x-wiki {{Infobox Dogbreed |image = Xiasi Quan dog.jpg |altname=ಗುಯಿಝೌ ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ಹೌಂಡ್. ಲೋವರ್ ಡಾಗ್, ಲೋವರ್ ಡಿವಿಷನ್ ಡಾಗ್, ವೈಟ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಡಾಗ್ |country= ಚೀನಾ |ಹೆಸರು= ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ನಾಯಿ | notrecognized = yes | note = |ಬಣ್ಣ = ಬಿಳಿ, ಕೆನೆ|ಕೋಟ್=ತಂತಿ|maleweight=16-20 kg|femaleweight=14-18 lg|maleheight=46-50 cm|femaleheight=45-47 cm}} '''ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ನಾಯಿ''' ({{zh|c=下司犬}})<ref name="savo">{{cite journal |last1=Savolainen |first1=Peter |last2=Crapon de Caprona |first2=Marie-Dominique |date=6 January 2019 |title=Extensive Phenotypic Diversity among South Chinese Dogs |journal=ISRN Evolutionary Biology |volume=2013 |pages=1–8 |doi=10.5402/2013/621836|doi-access=free }}</ref> ಅಥವಾ ಲೋವರ್ ಡಿವಿಷನ್ ಡಾಗ್ ಎಂಬುದು ಟುಗೌ ತಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಸಿಯಾಸಿ,ಗುಯಿಝೌ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಚೀನಾಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಿಯಾವೋ ಜನರು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":0">{{Cite web |date=2018-02-15 |title=Chinese dogs: an overview |url=https://www.weekinchina.com/2018/02/chinese-dogs-an-overview/ |access-date=2022-08-07 |website=Week In China |language=en-US |archive-date=2022-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925103255/https://www.weekinchina.com/2018/02/chinese-dogs-an-overview/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Daijun |first1=Ma |last2=Haijun |first2=Wei |last3=Jinhe |first3=Cao |last4=Xingua |first4=Xun |date=2011 |title=贵州下司犬 |trans-title=Guizhou Lower Division Dog |url=https://doc.taixueshu.com/journal/20110191jq.html |journal=中国工作犬业 [Chinese Working Dog Journal] |language=zh |volume=4 |issue= |pages=44–45 |access-date=2024-12-13 |archive-date=2025-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250407211952/https://doc.taixueshu.com/journal/20110191jq.html |url-status=dead }}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ನಾಯಿ ಮತ್ತು ಕಾವಲು ನಾಯಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ನಾಯಿ ಇಂದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತರಲು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="savo" /><ref name=":1" /> ಇಂದು ತಳಿಯು ಕಡಿಮೆ ಆನುವಂಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ 270 ಶುದ್ಧತಳಿ ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last1=Jaiwei |first1=Zhang |last2=Xueqin |first2=Ran |last3=Jaifu |first3=Wang |date=2009 |title=下司犬线粒体DNA的遗传多样性研究 |trans-title=Study on Genetic Diversity of Mitochondrial DNA in Lower Dogs |url=https://doc.taixueshu.com/journal/20090125sdnyswxb.html |journal=山地农业生物学报 (Journal of Mountain Agrobiology) |language=zh |volume=2 |issue= |pages=151–156 |access-date=2024-12-13 |archive-date=2025-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405033518/https://doc.taixueshu.com/journal/20090125sdnyswxb.html |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚೀನೀ ಶ್ವಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಚೀನೀ ಜಾನಪದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ನಾಯಿಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ವೈಟ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ನಾಯಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು (白龙犬, ಬೈ ಲಾಂಗ್ ಕ್ವಾನ್). ಕಿಯಾಂಗ್‌ಲಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಗವರ್ನರ್‌ಗೆ ಕ್ಸಿಯಾಸಿ, ಗ್ಯುಝೌಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ, ಗವರ್ನರ್ ಕಿಯಾನ್ಲಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಾಯಿಯನ್ನು ಹಂದಿ ಬೇಟೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಗಾಯಗೊಂಡ ಹಂದಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ನಾಯಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತನಾದನೆಂದರೆ, ಅವನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನು ಕೇಳಿದನು, "ಇದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಾಯಿ? ಇದು ತುಂಬಾ ವೇಗವಾಗಿದೆ." ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ತನ್ನನ್ನು "ನಿಜವಾದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ" ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಇದು ವೈಟ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ನಾಯಿ ಎಂದು ಹೇಳಲು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು "ಇದು ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ನಾಯಿ" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು.<ref name=":2">{{Cite web |date=2022-09-29 |title=学术活动-协会活动-中国工作犬管理协会 |trans-title=Introduction to Chinese Native Dog Series——Guizhou Xiasi Dog |url=http://www.cwdma.org/sl/gzq/kpkt/display.htm?contentId=b084fd4faf7b49c3887e9be75501d16f |access-date=2023-04-22 |website=China Working Dog Management Association |language=zh |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422015715/http://www.cwdma.org/sl/gzq/kpkt/display.htm?contentId=b084fd4faf7b49c3887e9be75501d16f |archive-date=2023-04-22 |url-status=dead}}</ref> ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ನಾಯಿಯನ್ನು ಗ್ಯುಝೌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಸಾಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮಿಯಾವೊ ಜನರಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ನಾಯಿಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳು, ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಆಟವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಬಲ್ಲ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ನಾಯಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":2" /> ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, 20 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಳಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಇಳಿಮುಖವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 1999 ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಕೇವಲ 271 ಶುದ್ಧ ತಳಿಯ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref name=":2" /> ಅಂದಿನಿಂದ, ತಳಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ, ಮೊದಲು ಗ್ಯುಝೌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಬ್ಯೂರೋ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ನಾಯಿ ತಳಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ ಯೋಜನೆ.<ref name=":2" /> == ಗೋಚರತೆ == [[File:Wire-haired-Xiasi-Quan-in-the-small-horned-Miao-village-of-Boji-southern-China.jpg|left|thumb|Xiasi dog in southern China]] ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ, ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಕೆನೆ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ವೈರಿ ಕೂದಲು ಮತ್ತು ತೆಳು ಗುಲಾಬಿ ಮೂಗು.<ref name=":0" /> ಅವರ ಕೂದಲು ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref name=":2" /> ಕೂದಲು ಮೂರು ಉದ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ: ಸಣ್ಣ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಉದ್ದ. ಅವರ ತಲೆಯು ಚುಚ್ಚುವ ಕಿವಿಗಳು, ಗುಲಾಬಿ ಮೂಗು ಮತ್ತು ಚದರ ಬಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿರಬೇಕು. ಎದೆಯು ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ದುಂಡಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಬಲವಾದ ಕಾಲುಗಳು, ಕಠಿಣವಾದ ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲವು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web |title=贵州下司犬 |trans-title=Guizhou Lower Division Dog |url=http://agbr.gzu.edu.cn/15840/list.htm |access-date=2022-08-07 |website=Guizhou University |language=Zh}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last= |first= |date=2020-01-01 |title=Chinese Dog Breeds – Top List, Origins, Specificities & Prices |url=https://breedingbusiness.com/chinese-dog-breeds/ |access-date=2023-04-22 |website=Breeding Business |language=en-US}}</ref> ಗಂಡು 46-50 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ (18-20 ಇಂಚು) ಭುಜದ ಎತ್ತರ, ಹೆಣ್ಣು 46-47 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ (18-19 ಇಂಚು). ಪುರುಷರಿಗೆ ಅಪೇಕ್ಷಿತ ತೂಕವು 16–20 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳು (35–44 ಪೌಂಡ್) ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು 14–18 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳು (31–40 ಪೌಂಡ್)..<ref name=":2" /> ಕ್ಸಿಯಾಸಿ ತಮ್ಮ ವೇಗ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣುತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ, ಚುರುಕಾದ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಕ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> ನಾಯಿಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೇಟೆಗಾರ, ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಮತ್ತು ಅವರ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ವಿಧೇಯ ಮತ್ತು ಅಪರಿಚಿತರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಪರವಾಗಿದೆ.<ref name=":2" /> == ಆರೋಗ್ಯ == ತಳಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ತಳಿಯು ಕಡಿಮೆ ಆನುವಂಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಮಾಸ್ಟಿಫ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |last1=Zhang |first1=Jia-wei |last2=Ran |first2=Xue-qin |last3=Wang |first3=Jia-fu |date=2009-02-28 |title=下司犬线粒体DNA的遗传多样性研究 |trans-title=Genetic Diversity of Mitochondrial DNA Sequences in Xiasi Dog |url=http://www.alljournals.cn/view_abstract.aspx?pcid=03F54A49DE00578AA0E5DDF5BC021AA7&cid=298920A27C9BAA22346FCA384240FAA4&jid=DD175FD966D9A0813A922FD1E8AA7E9E&aid=3A9D0330EB7D3E94484BABA64B09F100&yid=DE12191FBD62783C |access-date=2023-04-22 |website=www.alljournals.cn |language=zh |archive-date=2023-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422015715/http://www.alljournals.cn/view_abstract.aspx?pcid=03F54A49DE00578AA0E5DDF5BC021AA7&cid=298920A27C9BAA22346FCA384240FAA4&jid=DD175FD966D9A0813A922FD1E8AA7E9E&aid=3A9D0330EB7D3E94484BABA64B09F100&yid=DE12191FBD62783C |url-status=dead }}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೪]] 5y23q3kr9r0o4owawwywe0u2hv8kthr 0 175260 1435016 1428813 2026-10-30T11:30:24Z A826 72368 1435016 wikitext text/x-wiki [[File:PUNEETH RAJKUMAR.jpg|thumb|೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರು [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಭಾರತೀಯ ನಟರಾಗಿದ್ದರು. ಆರು ತಿಂಗಳ ಶಿಶುವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು [[ವಿ. ಸೋಮಶೇಖರ್]] ಅವರ ''[[ಪ್ರೇಮದ ಕಾಣಿಕೆ]]'' (೧೯೭೬) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಒಂದು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ''[[ಸಾನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ]]'' (೧೯೭೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರಂಭಿಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆ [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್|ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಕೂಡ ಅವರ ಪರದೆಯ ತಂದೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ''[[ತಾಯಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗ]]'', ''[[ವಸಂತ ಗೀತೆ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಭಾಗ್ಯವಂತ]]'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಅನುಸರಿಸಿದವು, ಇವು ಅವರ ಗಾಯನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದವು. ಎನ್. ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಅವರ ''[[ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು]]'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ]] ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಪರಶುರಾಮ (೧೯೮೯ ಚಿತ್ರ)|ಪರಶುರಾಮ]]'' ಜೊತೆ ಮುಗಿಸಿದರು. ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ [[ರಕ್ಷಿತಾ]] ಅವರ ಎದುರು ''[[ಅಪ್ಪು (೨೦೦೨ ಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]'' (೨೦೦೨) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು, ಇದು [[ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ highly ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ [[ರಮ್ಯ (ನಟಿ)|ರಮ್ಯ]] ಅವರ ಎದುರು ''[[ಅಭಿ (೨೦೦೩ ಚಿತ್ರ)|ಅಭಿ]]'', ಮತ್ತು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ''[[ವೀರ ಕನ್ನಡಿಗ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಮೌರ್ಯ (೨೦೦೪ ಚಿತ್ರ)|ಮೌರ್ಯ]]'' ಅನುಸರಿಸಿದವು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖ ಸ್ಟಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಮ್ಮ [[ಬ್ಯಾಕ್‌ಫ್ಲಿಪ್]]‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಮಾನುಷ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಕೆಲವರು ಅವರ [[ಇಡಿಗ]] ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಆರೋಪಿಸಿದರು, ಅವರು ಚುರುಕಾದ [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಇಳಿಸುವವರು]] ಆಗಿದ್ದರು. ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಅಭಿನಯ ''[[ಅರಸು (೨೦೦೭ ಚಿತ್ರ)|ಅರಸು]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಬಂದಿತು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆ ''[[ಮಿಲನ (ಚಿತ್ರ)|ಮಿಲನ]]'' ಅವರಿಗೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಯಶಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಜಾಕಿ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|ಜಾಕಿ]]'', ''[[ಹುಡುಗರು]]'', ''[[ರಾಣಾ ವಿಕ್ರಮ]]'', ''[[ರಾಜಕುಮಾರ]]'' ಮತ್ತು ''[[ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ]]'', [[ಯುವರತ್ನ]] ಸೇರಿವೆ. ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು== ===ನಟನಾಗಿ=== {| class="wikitable" |+ಕೀ | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿತ್ರಗಳು}} | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} *''ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿವೆ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳದ ಹೊರತು''. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|ಉಲ್ಲೇಖ|ಉಲ್ಲೇಖ(ಗಳು)}} |- | ೧೯೭೬ ! scope="row" | ''[[ಪ್ರೇಮದ ಕಾಣಿಕೆ]]'' | ಶಿಶು | ಮಾಸ್ಟರ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/when-kannada-star-puneeth-rajkumar-asked-people-not-to-compare-him-with-his-dad-rajkumar-he-is-different-101635511181323.html|title=When Kannada star Puneeth Rajkumar asked people not to compare him with his dad Rajkumar: 'He is different'|date=29 October 2021|newspaper=[[Hindustan Times]]}}</ref> |- | ೧೯೭೭ ! scope="row" | ''[[ಸಾನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ]]'' | ಚಿಕ್ಕ ಅಶೋಕ್ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://frontline.thehindu.com/dispatches/kannada-film-star-and-rajkumars-son-puneeth-rajkumar-46-suffers-heart-attack-dies/article37241742.ece|title=Kannada film star and Rajkumar's son Puneeth Rajkumar, 46, suffers heart attack, dies|first=Ravi|last=Sharma|website=Frontline.thehindu.com|date=29 October 2021 }}</ref> |- | ೧೯೭೮ ! scope="row" | ''[[ತಾಯಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗ]]'' | ಚಿಕ್ಕ ಕುಮಾರ್ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/state/top-karnataka-stories/sandalwood-superstar-puneeth-rajkumar-passes-away-at-46-1045316.html|title=Sandalwood superstar Puneeth Rajkumar passes away at 46|date=29 October 2021|website=Deccan Herald}}</ref> |- | ೧೯೮೦ ! scope="row" | ''[[ವಸಂತ ಗೀತೆ]]'' | ಶ್ಯಾಮ್ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2021/10/29/indian-actor-puneeth-rajkumar-dies-46-cardiac-arrest/6192407001/|title=Kannada film star Puneeth Rajkumar dies at 46 from cardiac arrest after working out|first=Keira|last=Wingate|website=Usatoday.com}}</ref> |- | rowspan="2" | ೧೯೮೧ ! scope="row" | ''[[ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ]]'' | [[ಕೃಷ್ಣ]] | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/for-puneeth-rajkumar-this-was-no-time-to-die/article37244563.ece|title=For Puneeth Rajkumar, this was no time to die|first=K. v Aditya|last=Bharadwaj|newspaper=[[The Hindu]]|date=30 October 2021}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಭಾಗ್ಯವಂತ]]'' | ಕೃಷ್ಣ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web| url = https://www.outlookindia.com/art-entertainment/entertainment-news-puneeth-rajkumar-death-dead-dies-remembering-5-best-movies-power-star-news-399190| title = Puneeth Rajkumar Death: Remembering The 5 Best Movies Of The Power Star|website=Outlookindia.com| date = 29 October 2021}}</ref> |- | rowspan="2" | ೧೯೮೨ ! scope="row" | ''[[ಹೊಸ ಬೆಳಕು]]'' | ಪುಟ್ಟು | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-eyes-to-be-donated/articleshow/87362531.cms|title=Puneeth Rajkumar eyes to be donated |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು]]'' | ರಾಮು | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/kaanadante-maayavadanu-thousands-turn-one-last-goodbye-puneeth-157087|title='Kaanadante Maayavadanu': Thousands turn up for one last goodbye to Puneeth|date=30 October 2021|website=The News Minute}}</ref> |- | rowspan="2" | ೧೯೮೩ ! scope="row" | ''[[ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ (೧೯೮೩ ಚಿತ್ರ)|ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ]]'' | [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ]] | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-your-bond-with-bengaluru/when-a-young-puneeth-was-petrified-by-rajkumars-ferocious-act-in-bhakta-prahlada-1046854.html|title=When a young Puneeth was petrified by Rajkumar's ferocious act in 'Bhakta Prahlada'|date=2 November 2021|newspaper=[[Deccan Herald]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]]'' | ರಾಜಾ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2021/film/news/puneeth-rajkumar-dead-dies-kannada-actor-1235100429/|title=Puneeth Rajkumar, Kannada Film Star, Dies At 46|first1=Naman|last1=Ramachandran|website=Variety.com|date=29 October 2021}}</ref> |- | ೧೯೮೪ ! scope="row" | ''[[ಯಾರಿವನು]]'' | ಶ್ಯಾಮ್ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/puneeth-rajkumar-and-his-father-sang-together-in-yarivanu-here-s-the-story-1871080-2021-10-29|title=Puneeth Rajkumar and his father sang together in Yarivanu. Here's the story|author=Shubhi Mishra |date=October 29, 2021 |magazine=India Today}}</ref> |- | ೧೯೮೫ ! scope="row" | ''[[ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು]]'' | ರಾಮು | ಮಾಸ್ಟರ್ ಪುನೀತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/power-star-puneeth-rajkumar-won-national-award-for-bettada-hoovu-at-10-full-story-here-1871074-2021-10-29|title=Power Star Puneeth Rajkumar won National Award for Bettada Hoovu at 10. Full story here|author=Vibha Maru |date=October 29, 2021 |magazine=India Today}}</ref> |- | ೧೯೮೮ ! scope="row" | ''[[ಶಿವ ಮೆಚ್ಚಿದ ಕನ್ನಪ್ಪ]]'' | ಚಿಕ್ಕ [[ಕನ್ನಪ್ಪ|ದಿನ್ನ]] | ಮಾಸ್ಟರ್ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/puneeth-rajkumar-appu-powerstar-and-son-of-kannada-cinema-icon-rajkumar-no-more-4378682.html|title=Puneeth Rajkumar, 'Appu', 'Powerstar' and Son of Kannada Cinema Icon Rajkumar, No More|date=29 October 2021|website=News18}}</ref> |- | ೧೯೮೯ ! scope="row" | ''[[ಪರಶುರಾಮ (೧೯೮೯ ಚಿತ್ರ)|ಪರಶುರಾಮ]]'' | ಅಪ್ಪು | ಬಾಲ ನಟ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/puneeth-rajkumar-the-true-power-star-7597260/|title=Puneeth Rajkumar, the beloved 'Power Star'|date=29 October 2021}}</ref> |- | ೨೦೦೨ ! scope="row" | ''[[ಅಪ್ಪು (೨೦೦೨ ಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]'' | ಅಪ್ಪು | ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/19-years-for-appu-and-for-puneeth-rajkumar-and-rakshitha-too/articleshow/82260867.cms|title=19 years for Appu; and for Puneeth Rajkumar and Rakshitha too|website=The Times of India|date=26 April 2021 }}</ref> |- | ೨೦೦೩ ! scope="row" | ''[[ಅಭಿ (೨೦೦೩ ಚಿತ್ರ)|ಅಭಿ]]'' | ಅಭಿಷೇಕ್ "ಅಭಿ" | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/best-movies-of-puneeth-rajkumar/photostory/68373663.cms|title=Best movies of Puneeth Rajkumar|date=12 March 2019|website=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೦೪ ! scope="row" | ''[[ವೀರ ಕನ್ನಡಿಗ]]'' | ಮುನ್ನ/ಶಂಕರ್ | ದ್ವಿಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|date=2021-10-29|title=Top 5 films of power star Puneeth Rajkumar that were Telugu remakes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/top-5-films-of-power-star-puneeth-rajkumar-that-were-telugu-remakes/photostory/87365773.cms|access-date=2021-11-18|work=The Times of India|language=en}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮೌರ್ಯ (೨೦೦೪ ಚಿತ್ರ)|ಮೌರ್ಯ]]'' | ಮನು | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/top-5-films-of-power-star-puneeth-rajkumar-that-were-telugu-remakes/photostory/87365773.cms|title=Top 5 films of power star Puneeth Rajkumar that were Telugu remakes|date=29 October 2021|website=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೦೫ ! scope="row" | ''[[ಆಕಾಶ (ಚಿತ್ರ)|ಆಕಾಶ]]'' | ಆಕಾಶ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.sify.com/movies/akash-review-kannada-pclvJidchgdgi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701204414/http://www.sify.com/movies/akash-review-kannada-pclvJidchgdgi.html|url-status=dead|archive-date=1 July 2016|title=Akash|website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಮ್ಮ ಬಸವ]]'' | ಬಸವ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/sep112005/movies177402005910.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20060910054354/http://www.deccanherald.com/deccanherald/sep112005/movies177402005910.asp|url-status=dead|archive-date=10 September 2006|title=Namma Basava (U) – Deccan Herald – Internet Edition|date=10 September 2006|access-date=12 November 2021}}</ref> |- | ೨೦೦೬ ! scope="row" | ''[[ಅಜಯ್ (೨೦೦೬ ಚಿತ್ರ)|ಅಜಯ್]]'' | ಅಜಯ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.sify.com/movies/ajay-review-kannada-pclvUshghihhd.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112214935/https://www.sify.com/movies/ajay-review-kannada-pclvUshghihhd.html|url-status=dead|archive-date=12 November 2021|title=Ajay|website=[[Sify]]}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೦೭ ! scope="row" | ''[[ಅರಸು (೨೦೦೭ ಚಿತ್ರ)|ಅರಸು]]'' | ಶಿವರಾಜ್ ಅರಸು | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.sify.com/movies/arasu-review-kannada-pclwksaicbfgd.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117011356/http://www.sify.com/movies/arasu-review-kannada-pclwksaicbfgd.html|url-status=dead|archive-date=17 November 2015|title=Arasu|website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಿಲನ (ಚಿತ್ರ)|ಮಿಲನ]]'' | ಆಕಾಶ | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/2007/sep/17ssmilana.htm|title=Milana is entertaining|website=Rediff.com}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೦೮ ! scope="row" | ''[[ಬಿಂದಾಸ್ (೨೦೦೮ ಚಿತ್ರ)|ಬಿಂದಾಸ್]]'' | ಶಿವು | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/bindaas/movie-review/2787006.cms|title=Bindaas Movie Review {3.5/5}: Critic Review of Bindaas |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಂಶಿ (ಚಿತ್ರ)|ವಂಶಿ]]'' | ವಂಶಿ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2008/oct/03ssv.htm|title=Review: Vamshi is just average|website=Rediff.com}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೦೯ ! scope="row" | ''[[ರಾಜ್ ದಿ ಶೋಮ್ಯಾನ್|ರಾಜ್ – ದಿ ಶೋಮ್ಯಾನ್]]'' | ಮುತ್ತುರಾಜ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2009/aug/14telugu-movie-review-raaj-the-showman.htm|title=Raaj, the Showman disappoints|website=Rediff.com}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾಮ್ (೨೦೦೯ ಚಿತ್ರ)|ರಾಮ್]]'' | ರಾಮ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/raam/movie-review/5394246.cms|title=Raam Movie Review {3/5}: Critic Review of Raam|newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೦ ! scope="row" | ''[[ಪೃಥ್ವಿ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|ಪೃಥ್ವಿ]]'' | ಪೃಥ್ವಿ ಕುಮಾರ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/review/south-kannada-movie-review-prithvi/20100423.htm|title=Prithvi is a treat for Puneet fans|first=Shruti Indira|last=Lakshminarayana|website=Rediff}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಜಾಕಿ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|ಜಾಕಿ]]'' | ಜಾನಕಿರಾಮ "ಜಾಕಿ" | [[ಉದಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಉದಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] <br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ—ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಕನ್ನಡ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/jackie/movie-review/6754471.cms|title=Jackie Movie Review {4/5}: Critic Review of Jackie |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೧ ! scope="row" | ''[[ಹುಡುಗರು]]'' | ಪ್ರಭು | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/report/south-review-hudugaru/20110506.htm|title=Review: Hudugaru remains faithful to the original|first=Shruti Indira|last=Lakshminarayana|website=Rediff.com}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪರಮಾತ್ಮ (ಚಿತ್ರ)|ಪರಮಾತ್ಮ]]'' | ಪರಮ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/kannada-review-paramathma-is-a-fresh-delight-407786.html|title=Kannada Review: 'Paramathma' is a fresh delight|date=8 October 2011|website=News18}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೨ ! scope="row" | ''[[ಅಣ್ಣ ಬಾಂಡ್]]'' | ಬಾಂಡ್ ರವಿ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/review/south-review-anna-bond-is-strictly-for-puneeth-fans/20120502.htm|title=Review: Anna Bond is strictly for Puneeth fans|first=Srikanth|last=Srinivasa|website=Rediff}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಯಾರೇ ಕೂಗಾಡಲಿ]]'' | ಕುಮಾರ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/review/south-review-yaare-koogadali/20121221.htm|title=Review: Yaare Koogadali is powerful|first=Srikanth|last=Srinivasa|website=Rediff}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೪ ! scope="row" | ''[[ನಿನ್ನಿಂದಲೇ]]'' | ವಿಕಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/ninnindale/movie-review/29018759.cms|title=Ninnindale Movie Review {3/5}: Critic Review of Ninnindale |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪವರ್ (೨೦೧೪ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ)|ಪವರ್***]]'' | ಭರತ್ ಕುಮಾರ್ ಐಪಿಎಸ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/power/movie-review/41342863.cms|title=Power*** Movie Review {3.5/5}: Critic Review of Power***|newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೫ ! scope="row" | ''[[ಮಿಥ್ರಿ (೨೦೧೫ ಚಿತ್ರ)|ಮಿಥ್ರಿ]]'' | ಸ್ವತಃ ಅವರೇ | ಭಾಗಶಃ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ''ಮೈ ಹೀರೋ ಮಿಥ್ರಿ'' ಎಂದು ಮರುಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/mythri/movie-review/46326221.cms|title=Mythri Movie Review {4/5}: Critic Review of Mythri |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾಣಾ ವಿಕ್ರಮ]]'' | ಎಸಿಪಿ ವಿಕ್ರಮ್ ಕುಮಾರ್ / ರಾಣಾ ವಿಕ್ರಮ | ದ್ವಿಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|last1=s. m |first1=Shashiprasad |url=https://www.deccanchronicle.com/150411/entertainment-sandalwood/article/movie-review-rana-vikrama-power%E2%80%98fully%E2%80%99-loaded-ammunition |title=Movie Review 'Rana Vikrama': Power'fully' loaded ammunition |publisher=Deccanchronicle.com |date= 11 April 2015|accessdate=2022-08-17}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೬ ! scope="row" | ''[[ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ (೨೦೧೬ ಚಿತ್ರ)|ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ]]'' | ಲೋಹಿತ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/chakravyuha/movie-review/52052421.cms|title=Chakravyuha Movie Review {3.5/5}: Critic Review of Chakravyuha |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದೊಡ್ಡಮನೆ ಹುಡ್ಗ]]'' | ಸೂರ್ಯ | |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|last=S|first=Viswanath|title=A power-packed breezy, romantic comedy|url=https://www.deccanherald.com/content/573420/a-power-packed-breezy-romantic.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031074947/https://www.deccanherald.com/content/573420/a-power-packed-breezy-romantic.html|archive-date=31 October 2021|url-status=live|date=1 October 2016|publisher=[[Deccan Herald]]|access-date=31 October 2021}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೭ ! scope="row" | ''[[ರಾಜಕುಮಾರ]]'' | ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ | ಲವ್ ಲವಿಕೆ ಓದುಗರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಪುರುಷ<br />ಜೀ ಕನ್ನಡ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕನ್ನಡಿಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಪುರುಷ<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] – ಕನ್ನಡ<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ—ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಟಿಎಸ್‌ಆರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|last1=Khajane|first1=Muralidhara|title=The film is not about Appaji|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-film-is-not-about-appaji/article17459827.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107033057/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-film-is-not-about-appaji/article17459827.ece|url-status=live|archive-date=7 November 2021|website=The Hindu|access-date=24 March 2017|url-access=subscription|date=14 March 2017}}</ref> |- ! scope="row"|''[[ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರ]]'' | ವಿರಾಜ್ | |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|title=Harsha's Hanuman connection continues with Anjani Putra|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/feb/07/harshas-hanuman-connection-continues-with-anjani-putra-1567716.html|website=New Indian Express|date=7 February 2017 |access-date=7 February 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೮ ! scope="row"|''[[ಹಂಬಲ್ ಪೊಲಿಟಿಷಿಯನ್ ನೊಗ್ರಾಜ್]]'' | ಸ್ವತಃ ಅವರೇ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|url=https://newskarnataka.com/south-cinema/sandalwood/puneeth-rajkumar-to-play-cameo-in-humble-politician-nograj/|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031073311/https://newskarnataka.com/south-cinema/sandalwood/puneeth-rajkumar-to-play-cameo-in-humble-politician-nograj/|archive-date=31 October 2021|url-status=live|title=Puneeth Rajkumar to play cameo in 'Humble Politician Nograj'|date=18 October 2017|website=newskarnataka.com|access-date=31 October 2021}}</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೧೯ ! scope="row" |''[[ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ]]'' |ಗಗನ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/city/natasaarvabhowma-sets-new-717053.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924211929/https://www.deccanherald.com/city/natasaarvabhowma-sets-new-717053.html|archive-date=24 September 2020|url-status=live|title='Natasaarvabhowma' sets new trend in Sandalwood|first=Jagadish|last=Angadi|date=6 February 2019|publisher=[[Deccan Herald]]|access-date=31 October 2021}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಪದ್ದೆ ಹುಲಿ]]'' | ಸ್ವತಃ ಅವರೇ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-play-cameo-paddehuli-99818|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410230329/https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-play-cameo-paddehuli-99818|archive-date=10 April 2019|url-status=live|title=Puneeth Rajkumar to play a cameo in 'Paddehuli'|date=10 April 2019|website=thenewsminute.com|access-date=31 October 2021}}</ref> |- | ೨೦೨೦ ! scope="row" |''[[ಮಾಯಾಬಜಾರ್ ೨೦೧೬]]'' | ಸ್ವತಃ ಅವರೇ |"ಲೋಕ ಮಾಯಾ ಬಜಾರು" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"| <ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-to-shake-a-leg-in-maya-bazaar/articleshow/70870047.cms|title=Puneeth Rajkumar to shake a leg in Maya Bazaar|website=The Times of India|date=28 August 2019 }}</ref> |- |೨೦೨೧ ! scope="row" |''[[ಯುವರತ್ನ]]'' |ಯುವರಾಜ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url= https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-s-role-yuva-ratna-revealed-91097|title=Puneeth Rajkumar's role in 'Yuva Ratna' revealed|access-date=5 November 2018|work=The news minute|date=5 November 2018}}</ref> |- | rowspan="3" | ೨೦೨೨ ! scope="row" | ''[[ಜೇಮ್ಸ್ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಜೇಮ್ಸ್]]'' |ಸಂತೋಷ್ ಕುಮಾರ್ "ಜೇಮ್ಸ್" |ಮರಣೋತ್ತರ ಚಿತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |title=Puneeth Rajkumar gets his first dose of the Covid-19 vaccine |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-gets-his-first-dose-of-the-covid-19-vaccine/articleshow/81949251.cms |website=The Times of India |date=7 April 2021 |access-date=14 April 2021 |language=en}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಲಕ್ಕಿ ಮ್ಯಾನ್ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಲಕ್ಕಿ ಮ್ಯಾನ್]]'' |ದೇವರು |ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ; ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/one-of-puneeth-rajkumars-final-few-appearances-the-first-look-of-luckyman-is-here/articleshow/88607044.cms|title=One of Puneeth Rajkumar's final few appearances, the first look of 'Luckyman' is here|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=24 January 2022}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಗಂಧದ ಗುಡಿ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಗಂಧದ ಗುಡಿ]]'' |ಸ್ವತಃ ಅವರೇ |ಮರಣೋತ್ತರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/dec/07/puneeth-rajkumaris-a-guiding-force-forgandhada-gudi-2392518.html |title='Puneeth Rajkumar is a guiding force for Gandhada Gudi' |date=7 December 2021 |access-date=7 January 2022 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207054136/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/dec/07/puneeth-rajkumaris-a-guiding-force-forgandhada-gudi-2392518.html |url-status=live }}</ref> |- |೨೦೨೩ ! scope="row" |''[[ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಹುಡುಗರು ಬೆಕ್ಕಾಗಿದ್ದಾರೆ]]'' |ಸ್ವತಃ ಅವರೇ |ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ. ಅಂತ್ಯದ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ. | |- | ೨೦೨೬ !scope="row"|''[[ರಕ್ತ ಕಶ್ಮೀರ]]'' |ಸ್ವತಃ ಅವರೇ | ಮರಣೋತ್ತರ ಅಂತಿಮ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆ; "ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಟಾರ್" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/raktha-kashmira-a-child-centric-patriotic-film-from-a-throwback-era/movie-review/127833202.cms|title=Raktha Kashmira Movie Review: A Child-Centric Patriotic Film from a Throwback Era|website=The Times of India}}</ref> |- |} ===ಧ್ವನಿ ಪಾತ್ರಗಳು=== {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !! class="unsortable" | ಪಾತ್ರ !! class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! class="unsortable" | {{Abbr|ಉಲ್ಲೇಖ|ಉಲ್ಲೇಖ(ಗಳು)}} |- | ೨೦೧೪ |''[[ಬಹದ್ದೂರ]]''|| ನಿರೂಪಕ || |style="text-align: center;"| <ref>{{cite news |title= Why Puneeth Rajkumar is pivotal to Bahaddur |url= http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Why-Puneeth-Rajkumar-is-pivotal-to-Bahaddur/articleshow/43146200.cms |newspaper= The Times of India |date= 23 September 2014 |access-date= 25 September 2014}}</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೧೮ |''[[ಅಮೋಲಿ (ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ)|ಅಮೋಲಿ]]''|| ನಿರೂಪಕ || ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ; ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/voicing-his-support/article23800713.ece |title=Puneeth Rajkumar lends his voice for 'Amoli: Priceless' |last=R |first=Shilpa Sebastian |date=2018-05-07 |website=thehindu.com |publisher=[[The Hindu]] |location=India |access-date=2019-04-30}}</ref> |- |''[[ರಾಜರಥ]]''|| ರಾಜರಥ (ಧ್ವನಿ) || ನಿರೂಪಕ |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2017/dec/28/puneeth-rajkumar-is-rajaratha-3810.html|title=Puneeth Rajkumar is Rajaratha!|website=[[Cinema Express]]|date=28 December 2017 }}</ref> |- | ೨೦೨೦ |''[[ಭಾರತ ವಿರುದ್ಧ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]''|| ನಿರೂಪಕ || |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2020/jan/25/india-vs-england-review-it-traces-history--2094125.html|title='India vs England' review: It traces history|website=The New Indian Express|date=25 January 2020 }}</ref> |} ===ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ=== {{See also|PRK Productions}} {| class="wikitable" |+ಕೀ | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿತ್ರಗಳು}} | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|ಉಲ್ಲೇಖ|ಉಲ್ಲೇಖ(ಗಳು)}} |- | ೨೦೧೯ ! scope=row | ''[[ಕವಲುದಾರಿ]]'' | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2019/apr/06/rishi-i-appreciate-the-faith-that-puneeth-rajkumar-had-in-me-even-before-the-release-of-my-first-fi-10901.html|title=Rishi: I appreciate the faith that Puneeth Rajkumar had in me even before the release of my first film|newspaper=[[Cinema Express]]}}</ref> |- | rowspan="3" | ೨೦೨೦ ! scope=row | ''[[ಮಾಯಾಬಜಾರ್ ೨೦೧೬]]'' | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2021/oct/29/remembering-appu-the-raajakumara-who-ruled-a-million-hearts-with-his-smile-and-humility-36689.html|title=Remembering Appu: The Raajakumara who ruled a million hearts with his smile and humility|website=Indulgexpress.com|date=29 October 2021 }}</ref> |- ! scope=row | ''[[ಲಾ (ಚಿತ್ರ)|ಲಾ]]'' |[[ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್]] ಚಿತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Ragini Chandran's debut titled Law {{!}} Cinemaexpress|url=https://m.cinemaexpress.com/stories/news/2019/mar/18/ragini-chandrans-debut-titled-law-10591.amp|website=[[Cinema Express]]|date=8 March 2019 |access-date=2020-05-07}}</ref><br/><ref>{{cite web|title=Puneeth Rajkumar to fund actor Prajwal Devaraj wife Ragini's stalled debut movie|url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/puneeth-rajkumar-to-fund-actor-prajwal-devaraj-wife-ragini-s-stalled-debut-movie-pl7px9|website=Newsable.asianetnews.com|access-date=2020-05-07}}</ref> |- ! scope=row|''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಬಿರಿಯಾನಿ]]'' |[[ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್]] ಚಿತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Pannaga Bharana's laugh riot, starring Danish Sait, titled 'French Biryani' – The New Indian Express|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/May/04/pannaga-bharanas-laugh-riot-starring-danish-sait-titled-french-biryani-2138757.html|website=Newindianexpress.com|date=3 May 2020 |access-date=2020-05-07}}</ref> |- | rowspan="4" | ೨೦೨೨ ! scope="row" |''[[ಒನ್ ಕಟ್ ಟೂ ಕಟ್]]'' |[[ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್]] ಚಿತ್ರ; ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web |title=Danish Sait to bring Gopi on big screen in One Cut Two Cut |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2021/jan/05/danish-sait-to-bring-gopi-on-big-screen-in-one-cut-two-cut-22081.html |website=[[Cinema Express]] |date=4 January 2021 |language=en}}</ref> |- ! scope="row"|''[[ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಪ್ಯಾಕ್ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಪ್ಯಾಕ್]]'' |[[ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್]] ಚಿತ್ರ, ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Family Pack reunites Arjun Kumar and Likith Shetty – The New Indian Express|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/Apr/07/family-pack-reunites-arjun-kumar-and-likith-shetty-2126609.html|website=Newindianexpress.com|date=4 April 2020 |access-date=2020-05-07}}</ref><br/><ref>{{cite web|title=Puneeth Rajkumar to bankroll Likith Shetty's upcoming film Family Pack|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/puneeth-rajkumar-to-bankroll-likith-shetty-s-upcoming-film-family-pack-1665894-2020-04-11|website=India Today|date=11 April 2020 |language=en|access-date=2020-05-07}}</ref> |- ! scope="row"|''[[ಮ್ಯಾನ್ ಆಫ್ ದ ಮ್ಯಾಚ್ (ಚಿತ್ರ)|ಮ್ಯಾನ್ ಆಫ್ ದ ಮ್ಯಾಚ್]]'' |[[ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್]] ಚಿತ್ರ, ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |date=31 July 2021 |title=Vasuki Vaibhav plays a cameo in 'Man of The Match' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/jul/31/vasuki-vaibhav-plays-a-cameo-in-man-of-the-match-2337850.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731081941/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/jul/31/vasuki-vaibhav-plays-a-cameo-in-man-of-the-match-2337850.html |archive-date=31 July 2021 |access-date=3 August 2021 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಗಂಧದ ಗುಡಿ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಗಂಧದ ಗುಡಿ]]'' |ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ | style="text-align: center;"| <ref>{{Cite news |title=Puneeth Rajkumar's dream project with Amoghavarsha titled ''Gandhada Gudi'' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumars-dream-project-with-amoghavarsha-titled-gandhada-gudi/articleshow/88118871.cms |access-date=2022-08-09 |website=The Times of India|date=6 December 2021 }}</ref> |- |೨೦೨೩ |''[[ಆಚಾರ್ ಅಂಡ್ ಕೋ]]'' |ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ |style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |last=Basavarajaiah |first=Harish |date=28 May 2022 |title=Exclusive: Sindhu Sreenivasa Murthy plays out Puneeth's dream with debut film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/exclusive-sindhu-sreenivasa-murthy-plays-out-puneeths-dream-with-debut-film/articleshow/91835840.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612050138/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/exclusive-sindhu-sreenivasa-murthy-plays-out-puneeths-dream-with-debut-film/articleshow/91835840.cms |archive-date=12 June 2022 |access-date=12 June 2022 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- |} === ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|ಉಲ್ಲೇಖ|ಉಲ್ಲೇಖ(ಗಳು)}} |- | ೧೯೯೩ || ''[[ನವಿಬ್ಬರೂ ನಮಗಿಬ್ಬರೂ]]'' || [[ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರಿಗಾಗಿ |<ref>{{cite web|url=https://chiloka.com/movie/navibbaru-namagibbaru-1993|title=Navibbaru Namagibbaru (1993) Kannada movie: Cast & Crew |work=Chiloka}}</ref> |} == ದೂರದರ್ಶನ == {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ ! class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! class="unsortable" | {{Abbr|ಉಲ್ಲೇಖ|ಉಲ್ಲೇಖ(ಗಳು)}} |- | ೨೦೧೨ || ''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]]'' ||rowspan="2"|ನಿರೂಪಕ || rowspan=2| [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ]]|| ಸೀಸನ್ ೧ |style="text-align: center;"| <ref name="oneindia1">{{cite web|url=https://www.filmibeat.com/kannada/news/2012/puneet-rajkumar-computer-kannadada-kotyadhipati-290212.html|title=What Puneet Rajkumar calls his computer in Kannadada Kotyadhipati?|date=2012-02-29|publisher=Oneindia|author=|access-date=2012-07-12}}</ref> |- | ೨೦೧೩ || ''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]]'' ||ಸೀಸನ್ ೨ |style="text-align: center;"| <ref name="oneindia1" /> |- | ೨೦೧೪ || ''[[ಯುಪಿಸ್ಟಾರ್ಟರ್ಸ್]]'' || ತೀರ್ಪುಗಾರ || [[ಉದಯ ಟಿವಿ]] | |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/150714/entertainment-tvmusic/article/entertainment-unlimited |title=Entertainment unlimited! |last=sarkar |first=soumashree |date=2015-07-14 |website=Deccan Chronicle |publisher=[[Deccan Chronicle]] |location=[[Hyderabad]], [[Telangana]] |access-date=2019-06-14}}</ref> |- | ೨೦೧೪ || ''[[ವೀಕೆಂಡ್ ವಿತ್ ರಮೇಶ್]]'' || ಅತಿಥಿ || [[ಜೀ ಕನ್ನಡ]] |ಸೀಸನ್ ೧ |style="text-align: center;"| <ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/tv/Puneeth-makes-the-cut-for-Ramesh-Aravind/articleshow/39353564.cms|title=Puneeth makes the cut for Ramesh Aravind|date=31 July 2014|newspaper=The Times of India|access-date=24 September 2014}}</ref> |- |೨೦೧೬-೨೦೧೮||''ಮನೆದೇವರು''||ನಿರ್ಮಾಪಕ||[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]|| ||style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/puneeth-rajkumar-promotes-manedevru-serial/articleshow/50845184.cms|title=Puneeth Rajkumar promotes Manedevru serial|date=4 February 2016|newspaper=The Times of India|access-date=2023-01-22}}</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೧೭ |''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]]'' |ಅತಿಥಿ |[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] |ಸೀಸನ್ ೧ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Catch Puneeth Rajkumar on Majaa Talkies|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/catch-puneeth-rajkumar-on-majaa-talkies/articleshow/59283277.cms|access-date=2021-09-11|website=The Times of India|date=23 June 2017 |language=en}}</ref> |- |''ಡಾನ್ಸ್ ಡಾನ್ಸ್ ಜೂನಿಯರ್ಸ್'' |ಅತಿಥಿ |[[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Puneeth Rajkumar shoots for Dance Dance Juniors|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-shoots-for-dance-dance-juniors/articleshow/59439091.cms|access-date=2021-09-11|website=The Times of India|date=4 July 2017 |language=en}}</ref> |- |೨೦೧೭–೨೦೧೮ |''[[ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಪವರ್]]'' | rowspan="2" |ನಿರೂಪಕ | rowspan="3" | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Puneeth Rajkumar's new game show is Family Power|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/puneeth-rajkumars-new-game-show-is-family-power/articleshow/61140635.cms|access-date=19 March 2018|work=The Times of India|date=19 October 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೯ |''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]]'' | ಸೀಸನ್ ೪ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/kannadada-kotyadhipathi-to-premiere-on-june-22/articleshow/69734677.cms|title=Kannadada Kotyadhipathi to premiere on June 22|website=The Times of India|date=11 June 2019 }}</ref> |- |೨೦೨೦ |''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]]'' |ಅತಿಥಿ |ಸೀಸನ್ ೨ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Puneeth Rajkumar to feature in the popular comedy show Majaa Talkies|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/puneeth-rajkumar-to-feature-in-the-popular-comedy-show-majaa-talkies/articleshow/77822907.cms|access-date=2021-09-11|website=The Times of India|date=29 August 2020 |language=en}}</ref> |- |೨೦೨೧||''ನೇತ್ರಾವತಿ''||ನಿರ್ಮಾಪಕ||[[ಉದಯ ಟಿವಿ]]|| ||style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/new-soap-opera-netharavathi-goes-on-air-from-monday/articleshow/81429451.cms|title=New soap opera Netharavathi goes on air from Monday|date=10 March 2021|access-date=15 May 2021}}</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೨೧ |''ಡಾನ್ಸ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಡಾನ್ಸ್'' |ಅತಿಥಿ |[[ಜೀ ಕನ್ನಡ]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Dance Karnataka Dance: Powerstar Puneeth Rajkumar to grace the show|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/dance-karnataka-dance-powerstar-puneeth-rajkumar-to-grace-the-show/articleshow/81329903.cms|access-date=2021-09-11|website=The Times of India|date=4 March 2021 |language=en}}</ref> |- |[[ಡಾನ್ಸ್ ಡಾನ್ಸ್ (ಟಿವಿ ಸರಣಿ)|''ಡಾನ್ಸ್ ಡಾನ್ಸ್'']]||ಅತಿಥಿ||[[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ]]|| ||style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Puneeth Rajkumar to grace reality show Dance Dance|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/puneeth-rajkumar-to-grace-reality-show-dance-dance/articleshow/85125525.cms|access-date=2021-08-24|website=The Times of India|date=7 August 2021 |language=en}}</ref> |- | ೨೦೨೫ || ''ಮಾರಿಗಲ್ಲು'' || ಮಯೂರವರ್ಮ || Zee5 || ಮರಣೋತ್ತರ ಎಐ ನೋಟ|| |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist|30em}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{IMDb name|id=4272017|name=Puneeth Rajkumar}} 6cmkqsgl7586s4j126m183clqv7m29e 1435028 1435016 2026-10-30T11:50:58Z A826 72368 1435028 wikitext text/x-wiki [[File:PUNEETH RAJKUMAR.jpg|thumb|೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರು [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಭಾರತೀಯ ನಟರಾಗಿದ್ದರು. ಆರು ತಿಂಗಳ ಶಿಶುವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು [[ವಿ. ಸೋಮಶೇಖರ್]] ಅವರ ''[[ಪ್ರೇಮದ ಕಾಣಿಕೆ]]'' (೧೯೭೬) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಒಂದು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ''[[ಸಾನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ]]'' (೧೯೭೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರಂಭಿಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆ [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್|ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಕೂಡ ಅವರ ಪರದೆಯ ತಂದೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ''[[ತಾಯಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗ]]'', ''[[ವಸಂತ ಗೀತೆ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಭಾಗ್ಯವಂತ]]'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಅನುಸರಿಸಿದವು, ಇವು ಅವರ ಗಾಯನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದವು. ಎನ್. ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಅವರ ''[[ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು]]'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ]] ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಪರಶುರಾಮ (೧೯೮೯ ಚಿತ್ರ)|ಪರಶುರಾಮ]]'' ಜೊತೆ ಮುಗಿಸಿದರು. ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ [[ರಕ್ಷಿತಾ]] ಅವರ ಎದುರು ''[[ಅಪ್ಪು (೨೦೦೨ ಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]'' (೨೦೦೨) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು, ಇದು [[ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಣಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ [[ರಮ್ಯ (ನಟಿ)|ರಮ್ಯ]] ಅವರ ಎದುರು ''[[ಅಭಿ (೨೦೦೩ ಚಿತ್ರ)|ಅಭಿ]]'', ಮತ್ತು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ''[[ವೀರ ಕನ್ನಡಿಗ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಮೌರ್ಯ (೨೦೦೪ ಚಿತ್ರ)|ಮೌರ್ಯ]]'' ಅನುಸರಿಸಿದವು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖ ಸ್ಟಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಮ್ಮ [[ಬ್ಯಾಕ್‌ಫ್ಲಿಪ್]]‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಮಾನುಷ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಕೆಲವರು ಅವರ [[ಇಡಿಗ]] ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಆರೋಪಿಸಿದರು, ಅವರು ಚುರುಕಾದ [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಇಳಿಸುವವರು]] ಆಗಿದ್ದರು. ಪುನೀತ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಅಭಿನಯ ''[[ಅರಸು (೨೦೦೭ ಚಿತ್ರ)|ಅರಸು]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಬಂದಿತು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆ ''[[ಮಿಲನ (ಚಿತ್ರ)|ಮಿಲನ]]'' ಅವರಿಗೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಯಶಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಜಾಕಿ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|ಜಾಕಿ]]'', ''[[ಹುಡುಗರು]]'', ''[[ರಾಣಾ ವಿಕ್ರಮ]]'', ''[[ರಾಜಕುಮಾರ]]'' ಮತ್ತು ''[[ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ]]'', [[ಯುವರತ್ನ]] ಸೇರಿವೆ. ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು== ===ನಟನಾಗಿ=== {| class="wikitable" |+ಕೀ | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿತ್ರಗಳು}} | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} *''ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿವೆ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳದ ಹೊರತು''. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|ಉಲ್ಲೇಖ|ಉಲ್ಲೇಖ(ಗಳು)}} |- | ೧೯೭೬ ! scope="row" | ''[[ಪ್ರೇಮದ ಕಾಣಿಕೆ]]'' | ಶಿಶು | ಮಾಸ್ಟರ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/when-kannada-star-puneeth-rajkumar-asked-people-not-to-compare-him-with-his-dad-rajkumar-he-is-different-101635511181323.html|title=When Kannada star Puneeth Rajkumar asked people not to compare him with his dad Rajkumar: 'He is different'|date=29 October 2021|newspaper=[[Hindustan Times]]}}</ref> |- | ೧೯೭೭ ! scope="row" | ''[[ಸಾನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ]]'' | ಚಿಕ್ಕ ಅಶೋಕ್ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://frontline.thehindu.com/dispatches/kannada-film-star-and-rajkumars-son-puneeth-rajkumar-46-suffers-heart-attack-dies/article37241742.ece|title=Kannada film star and Rajkumar's son Puneeth Rajkumar, 46, suffers heart attack, dies|first=Ravi|last=Sharma|website=Frontline.thehindu.com|date=29 October 2021 }}</ref> |- | ೧೯೭೮ ! scope="row" | ''[[ತಾಯಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗ]]'' | ಚಿಕ್ಕ ಕುಮಾರ್ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/state/top-karnataka-stories/sandalwood-superstar-puneeth-rajkumar-passes-away-at-46-1045316.html|title=Sandalwood superstar Puneeth Rajkumar passes away at 46|date=29 October 2021|website=Deccan Herald}}</ref> |- | ೧೯೮೦ ! scope="row" | ''[[ವಸಂತ ಗೀತೆ]]'' | ಶ್ಯಾಮ್ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2021/10/29/indian-actor-puneeth-rajkumar-dies-46-cardiac-arrest/6192407001/|title=Kannada film star Puneeth Rajkumar dies at 46 from cardiac arrest after working out|first=Keira|last=Wingate|website=Usatoday.com}}</ref> |- | rowspan="2" | ೧೯೮೧ ! scope="row" | ''[[ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ]]'' | [[ಕೃಷ್ಣ]] | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/for-puneeth-rajkumar-this-was-no-time-to-die/article37244563.ece|title=For Puneeth Rajkumar, this was no time to die|first=K. v Aditya|last=Bharadwaj|newspaper=[[The Hindu]]|date=30 October 2021}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಭಾಗ್ಯವಂತ]]'' | ಕೃಷ್ಣ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web| url = https://www.outlookindia.com/art-entertainment/entertainment-news-puneeth-rajkumar-death-dead-dies-remembering-5-best-movies-power-star-news-399190| title = Puneeth Rajkumar Death: Remembering The 5 Best Movies Of The Power Star|website=Outlookindia.com| date = 29 October 2021}}</ref> |- | rowspan="2" | ೧೯೮೨ ! scope="row" | ''[[ಹೊಸ ಬೆಳಕು]]'' | ಪುಟ್ಟು | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-eyes-to-be-donated/articleshow/87362531.cms|title=Puneeth Rajkumar eyes to be donated |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು]]'' | ರಾಮು | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/kaanadante-maayavadanu-thousands-turn-one-last-goodbye-puneeth-157087|title='Kaanadante Maayavadanu': Thousands turn up for one last goodbye to Puneeth|date=30 October 2021|website=The News Minute}}</ref> |- | rowspan="2" | ೧೯೮೩ ! scope="row" | ''[[ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ (೧೯೮೩ ಚಿತ್ರ)|ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ]]'' | [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ]] | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-your-bond-with-bengaluru/when-a-young-puneeth-was-petrified-by-rajkumars-ferocious-act-in-bhakta-prahlada-1046854.html|title=When a young Puneeth was petrified by Rajkumar's ferocious act in 'Bhakta Prahlada'|date=2 November 2021|newspaper=[[Deccan Herald]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]]'' | ರಾಜಾ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2021/film/news/puneeth-rajkumar-dead-dies-kannada-actor-1235100429/|title=Puneeth Rajkumar, Kannada Film Star, Dies At 46|first1=Naman|last1=Ramachandran|website=Variety.com|date=29 October 2021}}</ref> |- | ೧೯೮೪ ! scope="row" | ''[[ಯಾರಿವನು]]'' | ಶ್ಯಾಮ್ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಲೋಹಿತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/puneeth-rajkumar-and-his-father-sang-together-in-yarivanu-here-s-the-story-1871080-2021-10-29|title=Puneeth Rajkumar and his father sang together in Yarivanu. Here's the story|author=Shubhi Mishra |date=October 29, 2021 |magazine=India Today}}</ref> |- | ೧೯೮೫ ! scope="row" | ''[[ಬೆಟ್ಟದ ಹೂವು]]'' | ರಾಮು | ಮಾಸ್ಟರ್ ಪುನೀತ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/power-star-puneeth-rajkumar-won-national-award-for-bettada-hoovu-at-10-full-story-here-1871074-2021-10-29|title=Power Star Puneeth Rajkumar won National Award for Bettada Hoovu at 10. Full story here|author=Vibha Maru |date=October 29, 2021 |magazine=India Today}}</ref> |- | ೧೯೮೮ ! scope="row" | ''[[ಶಿವ ಮೆಚ್ಚಿದ ಕನ್ನಪ್ಪ]]'' | ಚಿಕ್ಕ [[ಕನ್ನಪ್ಪ|ದಿನ್ನ]] | ಮಾಸ್ಟರ್ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/puneeth-rajkumar-appu-powerstar-and-son-of-kannada-cinema-icon-rajkumar-no-more-4378682.html|title=Puneeth Rajkumar, 'Appu', 'Powerstar' and Son of Kannada Cinema Icon Rajkumar, No More|date=29 October 2021|website=News18}}</ref> |- | ೧೯೮೯ ! scope="row" | ''[[ಪರಶುರಾಮ (೧೯೮೯ ಚಿತ್ರ)|ಪರಶುರಾಮ]]'' | ಅಪ್ಪು | ಬಾಲ ನಟ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/puneeth-rajkumar-the-true-power-star-7597260/|title=Puneeth Rajkumar, the beloved 'Power Star'|date=29 October 2021}}</ref> |- | ೨೦೦೨ ! scope="row" | ''[[ಅಪ್ಪು (೨೦೦೨ ಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]'' | ಅಪ್ಪು | ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/19-years-for-appu-and-for-puneeth-rajkumar-and-rakshitha-too/articleshow/82260867.cms|title=19 years for Appu; and for Puneeth Rajkumar and Rakshitha too|website=The Times of India|date=26 April 2021 }}</ref> |- | ೨೦೦೩ ! scope="row" | ''[[ಅಭಿ (೨೦೦೩ ಚಿತ್ರ)|ಅಭಿ]]'' | ಅಭಿಷೇಕ್ "ಅಭಿ" | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/best-movies-of-puneeth-rajkumar/photostory/68373663.cms|title=Best movies of Puneeth Rajkumar|date=12 March 2019|website=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೦೪ ! scope="row" | ''[[ವೀರ ಕನ್ನಡಿಗ]]'' | ಮುನ್ನ/ಶಂಕರ್ | ದ್ವಿಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|date=2021-10-29|title=Top 5 films of power star Puneeth Rajkumar that were Telugu remakes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/top-5-films-of-power-star-puneeth-rajkumar-that-were-telugu-remakes/photostory/87365773.cms|access-date=2021-11-18|work=The Times of India|language=en}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮೌರ್ಯ (೨೦೦೪ ಚಿತ್ರ)|ಮೌರ್ಯ]]'' | ಮನು | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/top-5-films-of-power-star-puneeth-rajkumar-that-were-telugu-remakes/photostory/87365773.cms|title=Top 5 films of power star Puneeth Rajkumar that were Telugu remakes|date=29 October 2021|website=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೦೫ ! scope="row" | ''[[ಆಕಾಶ (ಚಿತ್ರ)|ಆಕಾಶ]]'' | ಆಕಾಶ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.sify.com/movies/akash-review-kannada-pclvJidchgdgi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701204414/http://www.sify.com/movies/akash-review-kannada-pclvJidchgdgi.html|url-status=dead|archive-date=1 July 2016|title=Akash|website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಮ್ಮ ಬಸವ]]'' | ಬಸವ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/sep112005/movies177402005910.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20060910054354/http://www.deccanherald.com/deccanherald/sep112005/movies177402005910.asp|url-status=dead|archive-date=10 September 2006|title=Namma Basava (U) – Deccan Herald – Internet Edition|date=10 September 2006|access-date=12 November 2021}}</ref> |- | ೨೦೦೬ ! scope="row" | ''[[ಅಜಯ್ (೨೦೦೬ ಚಿತ್ರ)|ಅಜಯ್]]'' | ಅಜಯ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.sify.com/movies/ajay-review-kannada-pclvUshghihhd.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112214935/https://www.sify.com/movies/ajay-review-kannada-pclvUshghihhd.html|url-status=dead|archive-date=12 November 2021|title=Ajay|website=[[Sify]]}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೦೭ ! scope="row" | ''[[ಅರಸು (೨೦೦೭ ಚಿತ್ರ)|ಅರಸು]]'' | ಶಿವರಾಜ್ ಅರಸು | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.sify.com/movies/arasu-review-kannada-pclwksaicbfgd.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117011356/http://www.sify.com/movies/arasu-review-kannada-pclwksaicbfgd.html|url-status=dead|archive-date=17 November 2015|title=Arasu|website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಿಲನ (ಚಿತ್ರ)|ಮಿಲನ]]'' | ಆಕಾಶ | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/2007/sep/17ssmilana.htm|title=Milana is entertaining|website=Rediff.com}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೦೮ ! scope="row" | ''[[ಬಿಂದಾಸ್ (೨೦೦೮ ಚಿತ್ರ)|ಬಿಂದಾಸ್]]'' | ಶಿವು | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/bindaas/movie-review/2787006.cms|title=Bindaas Movie Review {3.5/5}: Critic Review of Bindaas |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಂಶಿ (ಚಿತ್ರ)|ವಂಶಿ]]'' | ವಂಶಿ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2008/oct/03ssv.htm|title=Review: Vamshi is just average|website=Rediff.com}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೦೯ ! scope="row" | ''[[ರಾಜ್ ದಿ ಶೋಮ್ಯಾನ್|ರಾಜ್ – ದಿ ಶೋಮ್ಯಾನ್]]'' | ಮುತ್ತುರಾಜ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2009/aug/14telugu-movie-review-raaj-the-showman.htm|title=Raaj, the Showman disappoints|website=Rediff.com}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾಮ್ (೨೦೦೯ ಚಿತ್ರ)|ರಾಮ್]]'' | ರಾಮ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/raam/movie-review/5394246.cms|title=Raam Movie Review {3/5}: Critic Review of Raam|newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೦ ! scope="row" | ''[[ಪೃಥ್ವಿ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|ಪೃಥ್ವಿ]]'' | ಪೃಥ್ವಿ ಕುಮಾರ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/review/south-kannada-movie-review-prithvi/20100423.htm|title=Prithvi is a treat for Puneet fans|first=Shruti Indira|last=Lakshminarayana|website=Rediff}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಜಾಕಿ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|ಜಾಕಿ]]'' | ಜಾನಕಿರಾಮ "ಜಾಕಿ" | [[ಉದಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಉದಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] <br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ—ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಕನ್ನಡ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/jackie/movie-review/6754471.cms|title=Jackie Movie Review {4/5}: Critic Review of Jackie |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೧ ! scope="row" | ''[[ಹುಡುಗರು]]'' | ಪ್ರಭು | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/report/south-review-hudugaru/20110506.htm|title=Review: Hudugaru remains faithful to the original|first=Shruti Indira|last=Lakshminarayana|website=Rediff.com}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪರಮಾತ್ಮ (ಚಿತ್ರ)|ಪರಮಾತ್ಮ]]'' | ಪರಮ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/kannada-review-paramathma-is-a-fresh-delight-407786.html|title=Kannada Review: 'Paramathma' is a fresh delight|date=8 October 2011|website=News18}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೨ ! scope="row" | ''[[ಅಣ್ಣ ಬಾಂಡ್]]'' | ಬಾಂಡ್ ರವಿ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/review/south-review-anna-bond-is-strictly-for-puneeth-fans/20120502.htm|title=Review: Anna Bond is strictly for Puneeth fans|first=Srikanth|last=Srinivasa|website=Rediff}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಯಾರೇ ಕೂಗಾಡಲಿ]]'' | ಕುಮಾರ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/review/south-review-yaare-koogadali/20121221.htm|title=Review: Yaare Koogadali is powerful|first=Srikanth|last=Srinivasa|website=Rediff}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೪ ! scope="row" | ''[[ನಿನ್ನಿಂದಲೇ]]'' | ವಿಕಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/ninnindale/movie-review/29018759.cms|title=Ninnindale Movie Review {3/5}: Critic Review of Ninnindale |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪವರ್ (೨೦೧೪ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ)|ಪವರ್***]]'' | ಭರತ್ ಕುಮಾರ್ ಐಪಿಎಸ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/power/movie-review/41342863.cms|title=Power*** Movie Review {3.5/5}: Critic Review of Power***|newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೫ ! scope="row" | ''[[ಮಿಥ್ರಿ (೨೦೧೫ ಚಿತ್ರ)|ಮಿಥ್ರಿ]]'' | ಸ್ವತಃ ಅವರೇ | ಭಾಗಶಃ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ''ಮೈ ಹೀರೋ ಮಿಥ್ರಿ'' ಎಂದು ಮರುಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/mythri/movie-review/46326221.cms|title=Mythri Movie Review {4/5}: Critic Review of Mythri |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾಣಾ ವಿಕ್ರಮ]]'' | ಎಸಿಪಿ ವಿಕ್ರಮ್ ಕುಮಾರ್ / ರಾಣಾ ವಿಕ್ರಮ | ದ್ವಿಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|last1=s. m |first1=Shashiprasad |url=https://www.deccanchronicle.com/150411/entertainment-sandalwood/article/movie-review-rana-vikrama-power%E2%80%98fully%E2%80%99-loaded-ammunition |title=Movie Review 'Rana Vikrama': Power'fully' loaded ammunition |publisher=Deccanchronicle.com |date= 11 April 2015|accessdate=2022-08-17}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೬ ! scope="row" | ''[[ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ (೨೦೧೬ ಚಿತ್ರ)|ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ]]'' | ಲೋಹಿತ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/chakravyuha/movie-review/52052421.cms|title=Chakravyuha Movie Review {3.5/5}: Critic Review of Chakravyuha |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದೊಡ್ಡಮನೆ ಹುಡ್ಗ]]'' | ಸೂರ್ಯ | |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|last=S|first=Viswanath|title=A power-packed breezy, romantic comedy|url=https://www.deccanherald.com/content/573420/a-power-packed-breezy-romantic.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031074947/https://www.deccanherald.com/content/573420/a-power-packed-breezy-romantic.html|archive-date=31 October 2021|url-status=live|date=1 October 2016|publisher=[[Deccan Herald]]|access-date=31 October 2021}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೭ ! scope="row" | ''[[ರಾಜಕುಮಾರ]]'' | ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ | ಲವ್ ಲವಿಕೆ ಓದುಗರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಪುರುಷ<br />ಜೀ ಕನ್ನಡ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕನ್ನಡಿಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಪುರುಷ<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] – ಕನ್ನಡ<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ—ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಟಿಎಸ್‌ಆರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|last1=Khajane|first1=Muralidhara|title=The film is not about Appaji|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-film-is-not-about-appaji/article17459827.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107033057/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-film-is-not-about-appaji/article17459827.ece|url-status=live|archive-date=7 November 2021|website=The Hindu|access-date=24 March 2017|url-access=subscription|date=14 March 2017}}</ref> |- ! scope="row"|''[[ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರ]]'' | ವಿರಾಜ್ | |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|title=Harsha's Hanuman connection continues with Anjani Putra|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/feb/07/harshas-hanuman-connection-continues-with-anjani-putra-1567716.html|website=New Indian Express|date=7 February 2017 |access-date=7 February 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೮ ! scope="row"|''[[ಹಂಬಲ್ ಪೊಲಿಟಿಷಿಯನ್ ನೊಗ್ರಾಜ್]]'' | ಸ್ವತಃ ಅವರೇ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|url=https://newskarnataka.com/south-cinema/sandalwood/puneeth-rajkumar-to-play-cameo-in-humble-politician-nograj/|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031073311/https://newskarnataka.com/south-cinema/sandalwood/puneeth-rajkumar-to-play-cameo-in-humble-politician-nograj/|archive-date=31 October 2021|url-status=live|title=Puneeth Rajkumar to play cameo in 'Humble Politician Nograj'|date=18 October 2017|website=newskarnataka.com|access-date=31 October 2021}}</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೧೯ ! scope="row" |''[[ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ]]'' |ಗಗನ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/city/natasaarvabhowma-sets-new-717053.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924211929/https://www.deccanherald.com/city/natasaarvabhowma-sets-new-717053.html|archive-date=24 September 2020|url-status=live|title='Natasaarvabhowma' sets new trend in Sandalwood|first=Jagadish|last=Angadi|date=6 February 2019|publisher=[[Deccan Herald]]|access-date=31 October 2021}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಪದ್ದೆ ಹುಲಿ]]'' | ಸ್ವತಃ ಅವರೇ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-play-cameo-paddehuli-99818|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410230329/https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-play-cameo-paddehuli-99818|archive-date=10 April 2019|url-status=live|title=Puneeth Rajkumar to play a cameo in 'Paddehuli'|date=10 April 2019|website=thenewsminute.com|access-date=31 October 2021}}</ref> |- | ೨೦೨೦ ! scope="row" |''[[ಮಾಯಾಬಜಾರ್ ೨೦೧೬]]'' | ಸ್ವತಃ ಅವರೇ |"ಲೋಕ ಮಾಯಾ ಬಜಾರು" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"| <ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-to-shake-a-leg-in-maya-bazaar/articleshow/70870047.cms|title=Puneeth Rajkumar to shake a leg in Maya Bazaar|website=The Times of India|date=28 August 2019 }}</ref> |- |೨೦೨೧ ! scope="row" |''[[ಯುವರತ್ನ]]'' |ಯುವರಾಜ್ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url= https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-s-role-yuva-ratna-revealed-91097|title=Puneeth Rajkumar's role in 'Yuva Ratna' revealed|access-date=5 November 2018|work=The news minute|date=5 November 2018}}</ref> |- | rowspan="3" | ೨೦೨೨ ! scope="row" | ''[[ಜೇಮ್ಸ್ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಜೇಮ್ಸ್]]'' |ಸಂತೋಷ್ ಕುಮಾರ್ "ಜೇಮ್ಸ್" |ಮರಣೋತ್ತರ ಚಿತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |title=Puneeth Rajkumar gets his first dose of the Covid-19 vaccine |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-gets-his-first-dose-of-the-covid-19-vaccine/articleshow/81949251.cms |website=The Times of India |date=7 April 2021 |access-date=14 April 2021 |language=en}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಲಕ್ಕಿ ಮ್ಯಾನ್ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಲಕ್ಕಿ ಮ್ಯಾನ್]]'' |ದೇವರು |ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ; ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/one-of-puneeth-rajkumars-final-few-appearances-the-first-look-of-luckyman-is-here/articleshow/88607044.cms|title=One of Puneeth Rajkumar's final few appearances, the first look of 'Luckyman' is here|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=24 January 2022}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಗಂಧದ ಗುಡಿ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಗಂಧದ ಗುಡಿ]]'' |ಸ್ವತಃ ಅವರೇ |ಮರಣೋತ್ತರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/dec/07/puneeth-rajkumaris-a-guiding-force-forgandhada-gudi-2392518.html |title='Puneeth Rajkumar is a guiding force for Gandhada Gudi' |date=7 December 2021 |access-date=7 January 2022 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207054136/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/dec/07/puneeth-rajkumaris-a-guiding-force-forgandhada-gudi-2392518.html |url-status=live }}</ref> |- |೨೦೨೩ ! scope="row" |''[[ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಹುಡುಗರು ಬೆಕ್ಕಾಗಿದ್ದಾರೆ]]'' |ಸ್ವತಃ ಅವರೇ |ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ. ಅಂತ್ಯದ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ. | |- | ೨೦೨೬ !scope="row"|''[[ರಕ್ತ ಕಶ್ಮೀರ]]'' |ಸ್ವತಃ ಅವರೇ | ಮರಣೋತ್ತರ ಅಂತಿಮ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆ; "ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಟಾರ್" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/raktha-kashmira-a-child-centric-patriotic-film-from-a-throwback-era/movie-review/127833202.cms|title=Raktha Kashmira Movie Review: A Child-Centric Patriotic Film from a Throwback Era|website=The Times of India}}</ref> |- |} ===ಧ್ವನಿ ಪಾತ್ರಗಳು=== {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !! class="unsortable" | ಪಾತ್ರ !! class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! class="unsortable" | {{Abbr|ಉಲ್ಲೇಖ|ಉಲ್ಲೇಖ(ಗಳು)}} |- | ೨೦೧೪ |''[[ಬಹದ್ದೂರ]]''|| ನಿರೂಪಕ || |style="text-align: center;"| <ref>{{cite news |title= Why Puneeth Rajkumar is pivotal to Bahaddur |url= http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Why-Puneeth-Rajkumar-is-pivotal-to-Bahaddur/articleshow/43146200.cms |newspaper= The Times of India |date= 23 September 2014 |access-date= 25 September 2014}}</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೧೮ |''[[ಅಮೋಲಿ (ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ)|ಅಮೋಲಿ]]''|| ನಿರೂಪಕ || ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ; ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/voicing-his-support/article23800713.ece |title=Puneeth Rajkumar lends his voice for 'Amoli: Priceless' |last=R |first=Shilpa Sebastian |date=2018-05-07 |website=thehindu.com |publisher=[[The Hindu]] |location=India |access-date=2019-04-30}}</ref> |- |''[[ರಾಜರಥ]]''|| ರಾಜರಥ (ಧ್ವನಿ) || ನಿರೂಪಕ |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2017/dec/28/puneeth-rajkumar-is-rajaratha-3810.html|title=Puneeth Rajkumar is Rajaratha!|website=[[Cinema Express]]|date=28 December 2017 }}</ref> |- | ೨೦೨೦ |''[[ಭಾರತ ವಿರುದ್ಧ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]''|| ನಿರೂಪಕ || |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2020/jan/25/india-vs-england-review-it-traces-history--2094125.html|title='India vs England' review: It traces history|website=The New Indian Express|date=25 January 2020 }}</ref> |} ===ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ=== {{See also|PRK Productions}} {| class="wikitable" |+ಕೀ | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿತ್ರಗಳು}} | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|ಉಲ್ಲೇಖ|ಉಲ್ಲೇಖ(ಗಳು)}} |- | ೨೦೧೯ ! scope=row | ''[[ಕವಲುದಾರಿ]]'' | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2019/apr/06/rishi-i-appreciate-the-faith-that-puneeth-rajkumar-had-in-me-even-before-the-release-of-my-first-fi-10901.html|title=Rishi: I appreciate the faith that Puneeth Rajkumar had in me even before the release of my first film|newspaper=[[Cinema Express]]}}</ref> |- | rowspan="3" | ೨೦೨೦ ! scope=row | ''[[ಮಾಯಾಬಜಾರ್ ೨೦೧೬]]'' | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2021/oct/29/remembering-appu-the-raajakumara-who-ruled-a-million-hearts-with-his-smile-and-humility-36689.html|title=Remembering Appu: The Raajakumara who ruled a million hearts with his smile and humility|website=Indulgexpress.com|date=29 October 2021 }}</ref> |- ! scope=row | ''[[ಲಾ (ಚಿತ್ರ)|ಲಾ]]'' |[[ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್]] ಚಿತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Ragini Chandran's debut titled Law {{!}} Cinemaexpress|url=https://m.cinemaexpress.com/stories/news/2019/mar/18/ragini-chandrans-debut-titled-law-10591.amp|website=[[Cinema Express]]|date=8 March 2019 |access-date=2020-05-07}}</ref><br/><ref>{{cite web|title=Puneeth Rajkumar to fund actor Prajwal Devaraj wife Ragini's stalled debut movie|url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/puneeth-rajkumar-to-fund-actor-prajwal-devaraj-wife-ragini-s-stalled-debut-movie-pl7px9|website=Newsable.asianetnews.com|access-date=2020-05-07}}</ref> |- ! scope=row|''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಬಿರಿಯಾನಿ]]'' |[[ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್]] ಚಿತ್ರ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Pannaga Bharana's laugh riot, starring Danish Sait, titled 'French Biryani' – The New Indian Express|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/May/04/pannaga-bharanas-laugh-riot-starring-danish-sait-titled-french-biryani-2138757.html|website=Newindianexpress.com|date=3 May 2020 |access-date=2020-05-07}}</ref> |- | rowspan="4" | ೨೦೨೨ ! scope="row" |''[[ಒನ್ ಕಟ್ ಟೂ ಕಟ್]]'' |[[ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್]] ಚಿತ್ರ; ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web |title=Danish Sait to bring Gopi on big screen in One Cut Two Cut |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2021/jan/05/danish-sait-to-bring-gopi-on-big-screen-in-one-cut-two-cut-22081.html |website=[[Cinema Express]] |date=4 January 2021 |language=en}}</ref> |- ! scope="row"|''[[ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಪ್ಯಾಕ್ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಪ್ಯಾಕ್]]'' |[[ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್]] ಚಿತ್ರ, ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Family Pack reunites Arjun Kumar and Likith Shetty – The New Indian Express|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/Apr/07/family-pack-reunites-arjun-kumar-and-likith-shetty-2126609.html|website=Newindianexpress.com|date=4 April 2020 |access-date=2020-05-07}}</ref><br/><ref>{{cite web|title=Puneeth Rajkumar to bankroll Likith Shetty's upcoming film Family Pack|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/puneeth-rajkumar-to-bankroll-likith-shetty-s-upcoming-film-family-pack-1665894-2020-04-11|website=India Today|date=11 April 2020 |language=en|access-date=2020-05-07}}</ref> |- ! scope="row"|''[[ಮ್ಯಾನ್ ಆಫ್ ದ ಮ್ಯಾಚ್ (ಚಿತ್ರ)|ಮ್ಯಾನ್ ಆಫ್ ದ ಮ್ಯಾಚ್]]'' |[[ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್]] ಚಿತ್ರ, ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |date=31 July 2021 |title=Vasuki Vaibhav plays a cameo in 'Man of The Match' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/jul/31/vasuki-vaibhav-plays-a-cameo-in-man-of-the-match-2337850.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731081941/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/jul/31/vasuki-vaibhav-plays-a-cameo-in-man-of-the-match-2337850.html |archive-date=31 July 2021 |access-date=3 August 2021 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಗಂಧದ ಗುಡಿ (೨೦೨೨ ಚಿತ್ರ)|ಗಂಧದ ಗುಡಿ]]'' |ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ | style="text-align: center;"| <ref>{{Cite news |title=Puneeth Rajkumar's dream project with Amoghavarsha titled ''Gandhada Gudi'' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumars-dream-project-with-amoghavarsha-titled-gandhada-gudi/articleshow/88118871.cms |access-date=2022-08-09 |website=The Times of India|date=6 December 2021 }}</ref> |- |೨೦೨೩ |''[[ಆಚಾರ್ ಅಂಡ್ ಕೋ]]'' |ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆ |style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |last=Basavarajaiah |first=Harish |date=28 May 2022 |title=Exclusive: Sindhu Sreenivasa Murthy plays out Puneeth's dream with debut film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/exclusive-sindhu-sreenivasa-murthy-plays-out-puneeths-dream-with-debut-film/articleshow/91835840.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612050138/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/exclusive-sindhu-sreenivasa-murthy-plays-out-puneeths-dream-with-debut-film/articleshow/91835840.cms |archive-date=12 June 2022 |access-date=12 June 2022 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- |} === ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|ಉಲ್ಲೇಖ|ಉಲ್ಲೇಖ(ಗಳು)}} |- | ೧೯೯೩ || ''[[ನವಿಬ್ಬರೂ ನಮಗಿಬ್ಬರೂ]]'' || [[ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರಿಗಾಗಿ |<ref>{{cite web|url=https://chiloka.com/movie/navibbaru-namagibbaru-1993|title=Navibbaru Namagibbaru (1993) Kannada movie: Cast & Crew |work=Chiloka}}</ref> |} == ದೂರದರ್ಶನ == {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ ! class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! class="unsortable" | {{Abbr|ಉಲ್ಲೇಖ|ಉಲ್ಲೇಖ(ಗಳು)}} |- | ೨೦೧೨ || ''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]]'' ||rowspan="2"|ನಿರೂಪಕ || rowspan=2| [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ]]|| ಸೀಸನ್ ೧ |style="text-align: center;"| <ref name="oneindia1">{{cite web|url=https://www.filmibeat.com/kannada/news/2012/puneet-rajkumar-computer-kannadada-kotyadhipati-290212.html|title=What Puneet Rajkumar calls his computer in Kannadada Kotyadhipati?|date=2012-02-29|publisher=Oneindia|author=|access-date=2012-07-12}}</ref> |- | ೨೦೧೩ || ''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]]'' ||ಸೀಸನ್ ೨ |style="text-align: center;"| <ref name="oneindia1" /> |- | ೨೦೧೪ || ''[[ಯುಪಿಸ್ಟಾರ್ಟರ್ಸ್]]'' || ತೀರ್ಪುಗಾರ || [[ಉದಯ ಟಿವಿ]] | |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/150714/entertainment-tvmusic/article/entertainment-unlimited |title=Entertainment unlimited! |last=sarkar |first=soumashree |date=2015-07-14 |website=Deccan Chronicle |publisher=[[Deccan Chronicle]] |location=[[Hyderabad]], [[Telangana]] |access-date=2019-06-14}}</ref> |- | ೨೦೧೪ || ''[[ವೀಕೆಂಡ್ ವಿತ್ ರಮೇಶ್]]'' || ಅತಿಥಿ || [[ಜೀ ಕನ್ನಡ]] |ಸೀಸನ್ ೧ |style="text-align: center;"| <ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/tv/Puneeth-makes-the-cut-for-Ramesh-Aravind/articleshow/39353564.cms|title=Puneeth makes the cut for Ramesh Aravind|date=31 July 2014|newspaper=The Times of India|access-date=24 September 2014}}</ref> |- |೨೦೧೬-೨೦೧೮||''ಮನೆದೇವರು''||ನಿರ್ಮಾಪಕ||[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]|| ||style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/puneeth-rajkumar-promotes-manedevru-serial/articleshow/50845184.cms|title=Puneeth Rajkumar promotes Manedevru serial|date=4 February 2016|newspaper=The Times of India|access-date=2023-01-22}}</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೧೭ |''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]]'' |ಅತಿಥಿ |[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] |ಸೀಸನ್ ೧ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Catch Puneeth Rajkumar on Majaa Talkies|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/catch-puneeth-rajkumar-on-majaa-talkies/articleshow/59283277.cms|access-date=2021-09-11|website=The Times of India|date=23 June 2017 |language=en}}</ref> |- |''ಡಾನ್ಸ್ ಡಾನ್ಸ್ ಜೂನಿಯರ್ಸ್'' |ಅತಿಥಿ |[[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Puneeth Rajkumar shoots for Dance Dance Juniors|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-shoots-for-dance-dance-juniors/articleshow/59439091.cms|access-date=2021-09-11|website=The Times of India|date=4 July 2017 |language=en}}</ref> |- |೨೦೧೭–೨೦೧೮ |''[[ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಪವರ್]]'' | rowspan="2" |ನಿರೂಪಕ | rowspan="3" | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Puneeth Rajkumar's new game show is Family Power|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/puneeth-rajkumars-new-game-show-is-family-power/articleshow/61140635.cms|access-date=19 March 2018|work=The Times of India|date=19 October 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೯ |''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]]'' | ಸೀಸನ್ ೪ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/kannadada-kotyadhipathi-to-premiere-on-june-22/articleshow/69734677.cms|title=Kannadada Kotyadhipathi to premiere on June 22|website=The Times of India|date=11 June 2019 }}</ref> |- |೨೦೨೦ |''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]]'' |ಅತಿಥಿ |ಸೀಸನ್ ೨ |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Puneeth Rajkumar to feature in the popular comedy show Majaa Talkies|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/puneeth-rajkumar-to-feature-in-the-popular-comedy-show-majaa-talkies/articleshow/77822907.cms|access-date=2021-09-11|website=The Times of India|date=29 August 2020 |language=en}}</ref> |- |೨೦೨೧||''ನೇತ್ರಾವತಿ''||ನಿರ್ಮಾಪಕ||[[ಉದಯ ಟಿವಿ]]|| ||style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/new-soap-opera-netharavathi-goes-on-air-from-monday/articleshow/81429451.cms|title=New soap opera Netharavathi goes on air from Monday|date=10 March 2021|access-date=15 May 2021}}</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೨೧ |''ಡಾನ್ಸ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಡಾನ್ಸ್'' |ಅತಿಥಿ |[[ಜೀ ಕನ್ನಡ]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Dance Karnataka Dance: Powerstar Puneeth Rajkumar to grace the show|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/dance-karnataka-dance-powerstar-puneeth-rajkumar-to-grace-the-show/articleshow/81329903.cms|access-date=2021-09-11|website=The Times of India|date=4 March 2021 |language=en}}</ref> |- |[[ಡಾನ್ಸ್ ಡಾನ್ಸ್ (ಟಿವಿ ಸರಣಿ)|''ಡಾನ್ಸ್ ಡಾನ್ಸ್'']]||ಅತಿಥಿ||[[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ]]|| ||style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Puneeth Rajkumar to grace reality show Dance Dance|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/puneeth-rajkumar-to-grace-reality-show-dance-dance/articleshow/85125525.cms|access-date=2021-08-24|website=The Times of India|date=7 August 2021 |language=en}}</ref> |- | ೨೦೨೫ || ''ಮಾರಿಗಲ್ಲು'' || ಮಯೂರವರ್ಮ || Zee5 || ಮರಣೋತ್ತರ ಎಐ ನೋಟ|| |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist|30em}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{IMDb name|id=4272017|name=Puneeth Rajkumar}} n3kwnhxdhlzfm9kh900kwfjv4d74hsp 0 176919 1434936 1334791 2026-10-29T20:32:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434936 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೫ ಲೇಖನ]] ಅನುರಾಧಾಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮಹಾವಂಶ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ. ಪೂ. 437 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಪಾಂಡುಕಾಭಾಯನು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web |date=8 October 2011 |title=The Consecrating of Pandukabhaya - King Pandukabhaya |url=https://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/10-consecrating-pandukabhaya/ |access-date=23 ನವೆಂಬರ್ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204004952/https://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/10-consecrating-pandukabhaya/ |archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |url-status=dead}}</ref> ಅನುರಾಧಾಪುರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]] ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ವಿಧಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. [ಎನ್ 1] ರಾಜ ದೇವನಾಂಪಿಯ ತಿಸ್ಸನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಯಿತು. ಬುದ್ಧನ ದಂತ ಅವಶೇಷದ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಾರರು ನೀಡಿದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಗೊಂಡಿತು. ಅನುರಾಧಾಪುರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯರು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಈ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ದೇಶವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ದತ್ತಗಮಣಿ, ವಲ್ಗಂಬ ಮತ್ತು ಧತುಸೇನನಂತಹ ರಾಜರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸೇನಾ II ರಂತಹ ಇತರ ಆಡಳಿತಗಾರರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಹಲವಾರು ವಿಜಯಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಗೆಲುವುಗಳಲ್ಲಿ [[Anuradhapura invasion of Pandya|862]] [[Anuradhapura invasion of Pandya|ರಲ್ಲಿನ ಮಧುರೈ ಲೂಟಿ]] ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ. ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಅನುರಾಧಾಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಒಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ದೇಶವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಅನುರಾಧಪುರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಾಜರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಾಸಭ ಮತ್ತು ಮಹಾಸೇನ, ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ರಾಜರತ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ನೀರಾವರಿ ಜಾಲವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಈ ಸಾಧನೆಗಳ ಆ ಕಾಲದ ಮುಂದುವರಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಸಿಗಿರಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು; ರುವಾನ್ವೆಲಿಸಾಯ ಮತ್ತು ಜೇತವನದಂತಹ ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ತೂಪಗಳು; ಲೋವಮಹಾಪಾಯದಂತಹ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು; ಮತ್ತು ಬುದ್ಧನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತಿಗಳು ಅನುರಾಧಪುರ ಅವಧಿಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಶಾಶ್ವತ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == k87nxsot6lagphj1neyjz7nqhmg74li 0 176963 1434911 1352123 2026-10-29T15:24:04Z ~2026-57890-62 102812 /* ಸಿನಿಮಾಗಳು */ 1434911 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ನಿಶ್ವಿಕಾ ನಾಯ್ಡು | image = Nishvika Naidu 1.jpg | alt = | caption = ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ನಿಶ್ವಿಕಾ ನಾಯ್ಡು | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]] | alma_mater = ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಗಳೂರು | occupation = ನಟಿ | years_active = ೨೦೧೮-ಇಂದಿನವರೆಗೆ | known_for = | notable_works = }} '''ನಿಶ್ವಿಕಾ ನಾಯ್ಡು''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ, ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಾಯ್ಡು ೨೦೧೮ ರ ''[[ಅಮ್ಮಾ ಐ ಲವ್ ಯು|ಅಮ್ಮ ಐ ಲವ್ ಯು]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಅವರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ನೀಡಿತು. ಅವರು ''[[ಜಂಟಲ್ಮನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜಂಟಲ್‌ಮನ್]]'' (೨೦೨೦), ''[[ಸಖತ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಖತ್]]'' (೨೦೨೧), ''[[ದಿಲ್ಪಸಂದ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಿಲ್ಪಸಂದ್]]'' (೨೦೨೩) ಮತ್ತು ''ಕರಟಕ ದಮನಕ'' (೨೦೨೪) ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ನಿಶ್ವಿಕಾ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=13 April 2019 |title=People will assess your work, not your background: Nishvika Naidu |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/apr/13/people-will-assess-your-work-not-your-background-nishvika-naidu-1963664.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Malvika |date=25 July 2019 |title=Sandalwood's newest sweetheart |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/250719/sandalwoods-newest-sweetheart.html |access-date=24 November 2019 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ನಾಯ್ಡು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ [[ಚಿರಂಜೀವಿ ಸರ್ಜಾ]] ಜೊತೆ ''[[ಅಮ್ಮಾ ಐ ಲವ್ ಯು|<nowiki/>'ಅಮ್ಮ ಐ ಲವ್ ಯು'<nowiki/>]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಅನೀಶ್ ತೇಜೇಶ್ವರ ಜೊತೆ ''<nowiki/>'ವಾಸು ನಾನ್ ಪಕ್ಕಾ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್'<nowiki/>'' ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 June 2018 |title=Bagging three films before my debut has put a burden of expectation on me: Nishvika Naidu - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/bagging-three-films-before-my-debut-has-put-a-burden-of-expectation-on-me-nishvika-naidu/articleshow/64520698.cms |work=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=31 July 2018 |title=Commercial side of Nishvika Naidu |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2018/jul/31/commercial-side-of-nishvika-naidu-7241.html |access-date=24 November 2019 |website=[[Cinema Express]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=NISHVIKA NAIDU |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Nishvika-Naidu |website=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=14 November 2017 |title=NISHWIKA NAIDU TO CHIRU |url=https://www.indiaglitz.com/nishwika-naidu-to-chiru-kannada-news-200661 |website=indiaglitz.com |access-date=27 ನವೆಂಬರ್ 2025 |archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415184403/https://www.indiaglitz.com/nishwika-naidu-to-chiru-kannada-news-200661 |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಶ್ರೇಯಸ್ ಕೆ ಮಂಜು ಜೊತೆ ''[[ಪಡ್ಡೆ ಹುಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|<nowiki/>'ಪಡ್ಡೆ ಹುಲಿ'<nowiki/>]]'' . <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=19 March 2019 |title=Shreyas and Nishvika Naidu starrer 'Padde Huli' will feature 10 songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/shreyas-and-nishvika-naidu-starrer-padde-huli-will-feature-10-songs/articleshow/68481339.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=25 July 2018 |title='Paddehuli' spots crackling chemistry between Shreyas Manju and Nishvika Naidu |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/jul/24/paddehuli-spots-crackling-chemistry-between-shreyas-manju-and-nishvika-naidu-1848008.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |date=6 March 2018 |title=Nishivika Naidu is Paddehulli's heroine;paired opposite Shreyas Manju in a musical |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/mar/05/nishivika-naidu-is-paddehullis-heroinepaired-opposite-shreyas-manju-in-a-musical-1782517.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nishvika Naidu throws light on her role in 'Paddehuli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/kannada/nishvika-naidu-throws-light-on-her-role-in-paddehuli/videoshow/63274733.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ಇದರ ನಂತರ ಜಡೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ''[[ಜಂಟಲ್ಮನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|<nowiki/>'ಜಂಟಲ್‌ಮನ್'<nowiki/>]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಜ್ವಲ್ ದೇವರಾಜ್]] ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರ ಅವರ ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 October 2018 |title=Nishvika Naidu bags Prajwal Devaraj's next - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/nishvika-naidu-bags-prajwal-devarajs-next/articleshow/66148120.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 October 2018 |title=Nishvika Naidu to play the lead role in 'Gentleman' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/nishvika-naidu-to-play-the-lead-role-in-gentleman/articleshow/66165089.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> ಅವರು [[ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ]] ಹಾಡು ' ''ಪಾರ್ಟಿ ಫ್ರೀಕ್''' ನಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite web |date=11 October 2018 |title=It's Nishvika Naidu for 'Gentleman' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/oct/11/its-nishvika-naidu-for-gentleman-1883806.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ, ನಿಶ್ವಿಕಾ ಅವರು ಅನೀಶ್ ತೇಜೇಶ್ವರ್ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ರಾಮಾರ್ಜುನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಮಾರ್ಜುನ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ನಟಿಸಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 January 2019 |title=Anish reunites with Nishvika in his directorial debut - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/anish-reunites-with-nishvika-in-his-directorial-debut/articleshow/67472580.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ, ನಾಯ್ಡು ಅವರ ಮೂರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು - [[ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್|ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್]] ಅವರ ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]'', <ref>{{Cite web |date=21 October 2019 |title=Producer Ramesh Reddy takes over 'Gaalipata 2' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/oct/21/producer-ramesh-reddy-takes-over-gaalipata-2-2050749.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=19 October 2019 |title=Meet the girl gang of Yogaraj Bhat's next - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/meet-the-girl-gang-of-yogaraj-bhats-next/articleshow/71638369.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> ಜಡೇಶ ಕೆ ಹಂಪಿಯವರ ''[[ಗುರು ಶಿಷ್ಯರು (೨೦೨೨ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗುರು ಶಿಷ್ಯರು]]'' ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣ (ಕನ್ನಡ ನಟ)|ಕೃಷ್ಣ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಶಿವತೇಜಸ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ದಿಲ್ಪಸಂದ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಿಲ್ಪಸಂದ್]]'' . <ref>{{Cite web |date=12 November 2022 |title='Dilpasand' movie review: A wholesome family entertainer with a strong emotional core |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2022/nov/12/dilpasand-movie-review-a-wholesomefamily-entertainer-with-a-strong-emotional-core-2517426.html |access-date=2022-11-21 |website=The New Indian Express}}</ref> ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ, [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಭು ದೇವ|ಪ್ರಭುದೇವ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ''ಕರಟಕ ದಮನಕ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=M.V |first=Vivek |date=2024-03-08 |title='Karataka Damanaka' review: Shivarajkumar, Prabhu Deva add fun to this social drama |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/karataka-damanaka-review-shivarajkumar-prabhu-deva-add-fun-to-this-social-drama/article67928364.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512183658/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/karataka-damanaka-review-shivarajkumar-prabhu-deva-add-fun-to-this-social-drama/article67928364.ece |archive-date=12 May 2024 |access-date=2024-05-12 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ಸಿನಿಮಾಗಳು == === ಸಿನಿಮಾಗಳು === {| class="wikitable" |+ಕೀ | style="background:#FFFFCC;" | † | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. |} {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ. |- | rowspan="2" | 2018 | ''[[ಅಮ್ಮಾ ಐ ಲವ್ ಯು|ಅಮ್ಮಾ ಐ ಲವ್ ಯೂ]]'' | ಬಿಂದು | | <ref>{{Cite web |date=12 November 2017 |title=Nishvika signed for Chiranjeevi's Amma I Love You |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2017/nov/12/nishvika-signed-for-chiranjeevis-amma-i-love-you-3040.html |access-date=7 July 2020 |website=Cinema Express}}</ref> |- | ''ವಾಸು ನಾನ್ ಪಕ್ಕಾ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್'' | ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ | | <ref>{{Cite web |title=Commercial side of Nishvika Naidu |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/jul/31/commercial-side-of-nishvika-naidu-1851297.html |access-date=31 July 2018 |website=The New Indian Express}}</ref> |- | 2019 | ''[[ಪಡ್ಡೆ ಹುಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪಡ್ಡೆ ಹುಲಿ]]'' | ಸಂಗೀತಾ | | <ref>{{Cite web |date=25 July 2018 |title='Paddehuli' spots crackling chemistry between Shreyas Manju and Nishvika Naidu |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/jul/24/paddehuli-spots-crackling-chemistry-between-shreyas-manju-and-nishvika-naidu-1848008.html |access-date=25 July 2018 |website=The New Indian Express}}</ref> |- | 2020 | ''[[ಜಂಟಲ್‌ಮನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜಂಟಲ್‌ಮನ್]]'' | ತಪಸ್ವಿನಿ | | <ref>{{Cite web |date=10 October 2018 |title=It's Nishvika Naidu for Gentleman |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/oct/10/its-nishvika-naidu-for-gentleman-8275.html |access-date=10 October 2018 |website=Cinema Express}}</ref> |- | rowspan="2" | 2021 | ''[[ರಾಮಾರ್ಜುನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಮಾರ್ಜುನ]]'' | ಖುಷಿ ಪೀಟರ್ | | <ref>{{Cite web |date=26 January 2021 |title=This is my first attempt at playing a light character: Nishvika Naidu on Ramarjuna |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/jan/26/this-is-my-first-attempt-at-playing-a-light-characternishvika-naidu-onramarjuna-2255013.html |access-date=26 January 2021 |website=The New Indian Express}}</ref> |- | ''[[ಸಖತ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಖತ್]]'' | ನಕ್ಷತ್ರ | | <ref>{{Cite web |date=24 November 2021 |title=Working with Ganesh has been on my bucket list: 'Sakath' actress Nishvika |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/nov/24/working-withganeshhas-been-on-mybucket-list-sakath-actressnishvika-2387293.html |access-date=24 November 2021 |website=The New Indian Express}}</ref> |- | rowspan="3" | 2022 | ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ ೨]]'' | ನಿಶ್ವಿಕಾ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ | |- | ''[[ಗುರು ಶಿಷ್ಯರು (೨೦೨೨ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗುರು ಶಿಷ್ಯರು]]'' | ಸುಜಾತಾ "ಸೂಜಿ" | | <ref>{{Cite web |date=13 March 2021 |title=Nishvika Naidu to be paired opposite Sharan in Guru Shishyaru |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/mar/13/nishvika-naidu-to-be-paired-opposite-sharan-in-guru-shishyaru-2275836.html |access-date=13 March 2021 |website=The New Indian Express}}</ref> |- | ''[[ದಿಲ್ಪಸಂದ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಿಲ್ಪಸಂದ್]]'' | ಐಶ್ವರ್ಯ | | <ref>{{Cite web |date=4 September 2021 |title=Nishvika Naidu, Megha Shetty to star alongside Krishna in Shiva Tejass' directorial - The New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/Sep/25/nishvika-naidumegha-shetty-to-star-alongside-krishna-in-shiva-tejass-directorial-2363309.html}}</ref> |- | 2023 | ''ಗರಡಿ'' | ಸ್ವತಃ | "ಹೊಡಿರಲೆ ಹಲಗಿ" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ | |- | 2024 | ''ಕರಟಕ ದಮನಕ'' | ಕೆಂಪಿ | |- | 2025 | ''ಮಾರುತ'' | | | <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sharadhaa |first=A |date=8 March 2024 |title='Karataka Damanaka' movie review: Shivarajkumar-Prabhudeva take on water scarcity in this commercial entertainer |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2024/Mar/09/karataka-damanaka-movie-review-shivarajkumar-prabhudeva-take-on-water-scarcity-in-this-commercial-entertainer |access-date=2 April 2024 |work=The New Indian Express}}</ref> |} === ದೂರದರ್ಶನ === {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ವಾಹಿನಿ ! class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ. |- | 2024 | ''ಮಹಾನಟಿ'' | ತೀರ್ಪುಗಾರರು | [[ಝೀ ಕನ್ನಡ|ಜೀ ಕನ್ನಡ]] | <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=ನಟಿ ನಿಶ್ವಿಕಾ ನಾಯ್ಡು ವಿಶೇಷ ವಿಡಿಯೋ ರಿಲೀಸ್ : ಮಹಾನಟಿಯಲ್ಲಿ ಚೆಂದುಳ್ಳಿ ಚೆಲುವೆ ಕಂಡಿದ್ದು ಹೀಗೆ |url=https://kannada.asianetnews.com/tv-talk/actress-nishvika-naidus-special-video-of-mahanati-reality-show-released-suc-sglp91 |access-date=29 August 2024 |work=Asianet News}}</ref> |} === ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊ === {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಗಾಯಕ ! class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ. |- | 2020 | ಪಾರ್ಟಿ ಫ್ರೀಕ್ | [[ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] | <ref>{{Cite web |last=Kannada rap |date=26 December 2020 |title=Get your hands on the most promising party track of the year – 2021 |url=https://www.kannadarap.com/get-your-hands-on-the-most-promising-party-track-of-the-year-2021/ |access-date=26 December 2020 |website=kannadarap.com |language=en}}</ref> |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! ಉಲ್ಲೇಖ. |- | rowspan="2" | 2019 | rowspan="2" | ''[[ಅಮ್ಮಾ ಐ ಲವ್ ಯು|ಅಮ್ಮಾ ಐ ಲವ್ ಯೂ]]'' | ೬೬ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ | ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} | <ref>{{Cite web |date=13 December 2019 |title=Nominations for the 66th Filmfare Awards (South) 2019 |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html |access-date=13 December 2019 |website=Filmfare}}</ref> |- | ೮ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಆರಂಭಿಕ ನಟಿ - ಕನ್ನಡ | {{nom}} | <ref>{{Cite web |date=17 August 2019 |title=SIIMA Awards 2019 full winners list |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/south-gossip/article/siima-awards-2019-full-winners-list-vijay-deverakonda-keerthy-suresh-yash-win-big/470065 |access-date=19 January 2020 |website=Times Now}}</ref> |- | 2021 | ''[[ಜಂಟಲ್‌ಮನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜಂಟಲ್‌ಮನ್]]'' | ೯ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | rowspan="2" | ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ | {{nom}} | <ref>{{Cite web |date=2021-09-21 |title=SIIMA Awards 2020: Dhananjay best actor and Love Mocktail best film among Kannada winners |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/siima-2020-awards-list-dhananjay-best-actor-and-love-mocktail-best-movie-rmd-271969.html/amp |website=TV9 Kannada}}</ref> |- | 2022 | ''[[ಸಖತ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಖತ್]]'' | ೧೦ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | {{nom}} | <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2021-08-20 |title=SIIMA Awards 2022: ಪ್ಯಾನ್‌ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಮಿಂಚು; ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಲ 'ಸೈಮಾ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ 2022' |url=https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/siima-is-back-with-its-10th-edition-this-time-siima-awards-is-organized-in-bangalore-181660989156998.html |access-date=2021-09-11 |work=Hindustan Times Kannada |archive-date=2022-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820100405/https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/siima-is-back-with-its-10th-edition-this-time-siima-awards-is-organized-in-bangalore-181660989156998.html |url-status=dead }}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Imdb name|id=9884007}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜನರು]] 5eckyzfoyz7y7d2wkljyw7utt32e4eo 1434948 1434911 2026-10-30T02:21:57Z A826 72368 Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-57890-62|~2026-57890-62]] ([[User talk:~2026-57890-62|talk]]) to last revision by [[User:Anzx-ooo|Anzx-ooo]] 1352123 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ನಿಶ್ವಿಕಾ ನಾಯ್ಡು | image = Nishvika Naidu 1.jpg | alt = | caption = ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ನಿಶ್ವಿಕಾ ನಾಯ್ಡು | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]] | alma_mater = ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಗಳೂರು | occupation = ನಟಿ | years_active = ೨೦೧೮-ಇಂದಿನವರೆಗೆ | known_for = | notable_works = }} '''ನಿಶ್ವಿಕಾ ನಾಯ್ಡು''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ, ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಾಯ್ಡು ೨೦೧೮ ರ ''[[ಅಮ್ಮಾ ಐ ಲವ್ ಯು|ಅಮ್ಮ ಐ ಲವ್ ಯು]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಅವರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ನೀಡಿತು. ಅವರು ''[[ಜಂಟಲ್ಮನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜಂಟಲ್‌ಮನ್]]'' (೨೦೨೦), ''[[ಸಖತ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಖತ್]]'' (೨೦೨೧), ''[[ದಿಲ್ಪಸಂದ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಿಲ್ಪಸಂದ್]]'' (೨೦೨೩) ಮತ್ತು ''ಕರಟಕ ದಮನಕ'' (೨೦೨೪) ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ನಿಶ್ವಿಕಾ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=13 April 2019 |title=People will assess your work, not your background: Nishvika Naidu |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/apr/13/people-will-assess-your-work-not-your-background-nishvika-naidu-1963664.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Malvika |date=25 July 2019 |title=Sandalwood's newest sweetheart |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/250719/sandalwoods-newest-sweetheart.html |access-date=24 November 2019 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ನಾಯ್ಡು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ [[ಚಿರಂಜೀವಿ ಸರ್ಜಾ]] ಜೊತೆ ''[[ಅಮ್ಮಾ ಐ ಲವ್ ಯು|<nowiki/>'ಅಮ್ಮ ಐ ಲವ್ ಯು'<nowiki/>]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಅನೀಶ್ ತೇಜೇಶ್ವರ ಜೊತೆ ''<nowiki/>'ವಾಸು ನಾನ್ ಪಕ್ಕಾ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್'<nowiki/>'' ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 June 2018 |title=Bagging three films before my debut has put a burden of expectation on me: Nishvika Naidu - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/bagging-three-films-before-my-debut-has-put-a-burden-of-expectation-on-me-nishvika-naidu/articleshow/64520698.cms |work=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=31 July 2018 |title=Commercial side of Nishvika Naidu |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2018/jul/31/commercial-side-of-nishvika-naidu-7241.html |access-date=24 November 2019 |website=[[Cinema Express]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=NISHVIKA NAIDU |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Nishvika-Naidu |website=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=14 November 2017 |title=NISHWIKA NAIDU TO CHIRU |url=https://www.indiaglitz.com/nishwika-naidu-to-chiru-kannada-news-200661 |website=indiaglitz.com |access-date=27 ನವೆಂಬರ್ 2025 |archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415184403/https://www.indiaglitz.com/nishwika-naidu-to-chiru-kannada-news-200661 |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಶ್ರೇಯಸ್ ಕೆ ಮಂಜು ಜೊತೆ ''[[ಪಡ್ಡೆ ಹುಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|<nowiki/>'ಪಡ್ಡೆ ಹುಲಿ'<nowiki/>]]'' . <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=19 March 2019 |title=Shreyas and Nishvika Naidu starrer 'Padde Huli' will feature 10 songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/shreyas-and-nishvika-naidu-starrer-padde-huli-will-feature-10-songs/articleshow/68481339.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=25 July 2018 |title='Paddehuli' spots crackling chemistry between Shreyas Manju and Nishvika Naidu |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/jul/24/paddehuli-spots-crackling-chemistry-between-shreyas-manju-and-nishvika-naidu-1848008.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |date=6 March 2018 |title=Nishivika Naidu is Paddehulli's heroine;paired opposite Shreyas Manju in a musical |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/mar/05/nishivika-naidu-is-paddehullis-heroinepaired-opposite-shreyas-manju-in-a-musical-1782517.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nishvika Naidu throws light on her role in 'Paddehuli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/kannada/nishvika-naidu-throws-light-on-her-role-in-paddehuli/videoshow/63274733.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ಇದರ ನಂತರ ಜಡೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ''[[ಜಂಟಲ್ಮನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|<nowiki/>'ಜಂಟಲ್‌ಮನ್'<nowiki/>]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಜ್ವಲ್ ದೇವರಾಜ್]] ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರ ಅವರ ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 October 2018 |title=Nishvika Naidu bags Prajwal Devaraj's next - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/nishvika-naidu-bags-prajwal-devarajs-next/articleshow/66148120.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 October 2018 |title=Nishvika Naidu to play the lead role in 'Gentleman' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/nishvika-naidu-to-play-the-lead-role-in-gentleman/articleshow/66165089.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> ಅವರು [[ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ]] ಹಾಡು ' ''ಪಾರ್ಟಿ ಫ್ರೀಕ್''' ನಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite web |date=11 October 2018 |title=It's Nishvika Naidu for 'Gentleman' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/oct/11/its-nishvika-naidu-for-gentleman-1883806.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ, ನಿಶ್ವಿಕಾ ಅವರು ಅನೀಶ್ ತೇಜೇಶ್ವರ್ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ರಾಮಾರ್ಜುನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಮಾರ್ಜುನ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ನಟಿಸಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 January 2019 |title=Anish reunites with Nishvika in his directorial debut - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/anish-reunites-with-nishvika-in-his-directorial-debut/articleshow/67472580.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ, ನಾಯ್ಡು ಅವರ ಮೂರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು - [[ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್|ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್]] ಅವರ ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]'', <ref>{{Cite web |date=21 October 2019 |title=Producer Ramesh Reddy takes over 'Gaalipata 2' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/oct/21/producer-ramesh-reddy-takes-over-gaalipata-2-2050749.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=19 October 2019 |title=Meet the girl gang of Yogaraj Bhat's next - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/meet-the-girl-gang-of-yogaraj-bhats-next/articleshow/71638369.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> ಜಡೇಶ ಕೆ ಹಂಪಿಯವರ ''[[ಗುರು ಶಿಷ್ಯರು (೨೦೨೨ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗುರು ಶಿಷ್ಯರು]]'' ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣ (ಕನ್ನಡ ನಟ)|ಕೃಷ್ಣ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಶಿವತೇಜಸ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ದಿಲ್ಪಸಂದ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಿಲ್ಪಸಂದ್]]'' . <ref>{{Cite web |date=12 November 2022 |title='Dilpasand' movie review: A wholesome family entertainer with a strong emotional core |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2022/nov/12/dilpasand-movie-review-a-wholesomefamily-entertainer-with-a-strong-emotional-core-2517426.html |access-date=2022-11-21 |website=The New Indian Express}}</ref> ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ, [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಭು ದೇವ|ಪ್ರಭುದೇವ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ''ಕರಟಕ ದಮನಕ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=M.V |first=Vivek |date=2024-03-08 |title='Karataka Damanaka' review: Shivarajkumar, Prabhu Deva add fun to this social drama |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/karataka-damanaka-review-shivarajkumar-prabhu-deva-add-fun-to-this-social-drama/article67928364.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512183658/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/karataka-damanaka-review-shivarajkumar-prabhu-deva-add-fun-to-this-social-drama/article67928364.ece |archive-date=12 May 2024 |access-date=2024-05-12 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಫಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {| class="wikitable" |+ಕೀ | style="background:#FFFFCC;" | † | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. |} {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ. |- | rowspan="2" | 2018 | ''[[ಅಮ್ಮಾ ಐ ಲವ್ ಯು|ಅಮ್ಮಾ ಐ ಲವ್ ಯೂ]]'' | ಬಿಂದು | | <ref>{{Cite web |date=12 November 2017 |title=Nishvika signed for Chiranjeevi's Amma I Love You |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2017/nov/12/nishvika-signed-for-chiranjeevis-amma-i-love-you-3040.html |access-date=7 July 2020 |website=Cinema Express}}</ref> |- | ''ವಾಸು ನಾನ್ ಪಕ್ಕಾ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್'' | ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ | | <ref>{{Cite web |title=Commercial side of Nishvika Naidu |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/jul/31/commercial-side-of-nishvika-naidu-1851297.html |access-date=31 July 2018 |website=The New Indian Express}}</ref> |- | 2019 | ''[[ಪಡ್ಡೆ ಹುಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪಡ್ಡೆ ಹುಲಿ]]'' | ಸಂಗೀತಾ | | <ref>{{Cite web |date=25 July 2018 |title='Paddehuli' spots crackling chemistry between Shreyas Manju and Nishvika Naidu |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/jul/24/paddehuli-spots-crackling-chemistry-between-shreyas-manju-and-nishvika-naidu-1848008.html |access-date=25 July 2018 |website=The New Indian Express}}</ref> |- | 2020 | ''[[ಜಂಟಲ್‌ಮನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜಂಟಲ್‌ಮನ್]]'' | ತಪಸ್ವಿನಿ | | <ref>{{Cite web |date=10 October 2018 |title=It's Nishvika Naidu for Gentleman |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/oct/10/its-nishvika-naidu-for-gentleman-8275.html |access-date=10 October 2018 |website=Cinema Express}}</ref> |- | rowspan="2" | 2021 | ''[[ರಾಮಾರ್ಜುನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಮಾರ್ಜುನ]]'' | ಖುಷಿ ಪೀಟರ್ | | <ref>{{Cite web |date=26 January 2021 |title=This is my first attempt at playing a light character: Nishvika Naidu on Ramarjuna |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/jan/26/this-is-my-first-attempt-at-playing-a-light-characternishvika-naidu-onramarjuna-2255013.html |access-date=26 January 2021 |website=The New Indian Express}}</ref> |- | ''[[ಸಖತ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಖತ್]]'' | ನಕ್ಷತ್ರ | | <ref>{{Cite web |date=24 November 2021 |title=Working with Ganesh has been on my bucket list: 'Sakath' actress Nishvika |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/nov/24/working-withganeshhas-been-on-mybucket-list-sakath-actressnishvika-2387293.html |access-date=24 November 2021 |website=The New Indian Express}}</ref> |- | rowspan="3" | 2022 | ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ ೨]]'' | ನಿಶ್ವಿಕಾ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ | |- | ''[[ಗುರು ಶಿಷ್ಯರು (೨೦೨೨ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗುರು ಶಿಷ್ಯರು]]'' | ಸುಜಾತಾ "ಸೂಜಿ" | | <ref>{{Cite web |date=13 March 2021 |title=Nishvika Naidu to be paired opposite Sharan in Guru Shishyaru |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/mar/13/nishvika-naidu-to-be-paired-opposite-sharan-in-guru-shishyaru-2275836.html |access-date=13 March 2021 |website=The New Indian Express}}</ref> |- | ''[[ದಿಲ್ಪಸಂದ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಿಲ್ಪಸಂದ್]]'' | ಐಶ್ವರ್ಯ | | <ref>{{Cite web |date=4 September 2021 |title=Nishvika Naidu, Megha Shetty to star alongside Krishna in Shiva Tejass' directorial - The New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/Sep/25/nishvika-naidumegha-shetty-to-star-alongside-krishna-in-shiva-tejass-directorial-2363309.html}}</ref> |- | 2023 | ''ಗರಡಿ'' | ಸ್ವತಃ | "ಹೊಡಿರಲೆ ಹಲಗಿ" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ | |- | 2024 | ''ಕರಟಕ ದಮನಕ'' | ಕೆಂಪಿ | |- | 2025 | ''ಮಾರುತ'' | | | <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sharadhaa |first=A |date=8 March 2024 |title='Karataka Damanaka' movie review: Shivarajkumar-Prabhudeva take on water scarcity in this commercial entertainer |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2024/Mar/09/karataka-damanaka-movie-review-shivarajkumar-prabhudeva-take-on-water-scarcity-in-this-commercial-entertainer |access-date=2 April 2024 |work=The New Indian Express}}</ref> |} === ದೂರದರ್ಶನ === {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ವಾಹಿನಿ ! class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ. |- | 2024 | ''ಮಹಾನಟಿ'' | ತೀರ್ಪುಗಾರರು | [[ಝೀ ಕನ್ನಡ|ಜೀ ಕನ್ನಡ]] | <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=ನಟಿ ನಿಶ್ವಿಕಾ ನಾಯ್ಡು ವಿಶೇಷ ವಿಡಿಯೋ ರಿಲೀಸ್ : ಮಹಾನಟಿಯಲ್ಲಿ ಚೆಂದುಳ್ಳಿ ಚೆಲುವೆ ಕಂಡಿದ್ದು ಹೀಗೆ |url=https://kannada.asianetnews.com/tv-talk/actress-nishvika-naidus-special-video-of-mahanati-reality-show-released-suc-sglp91 |access-date=29 August 2024 |work=Asianet News}}</ref> |} === ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊ === {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಗಾಯಕ ! class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ. |- | 2020 | ಪಾರ್ಟಿ ಫ್ರೀಕ್ | [[ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] | <ref>{{Cite web |last=Kannada rap |date=26 December 2020 |title=Get your hands on the most promising party track of the year – 2021 |url=https://www.kannadarap.com/get-your-hands-on-the-most-promising-party-track-of-the-year-2021/ |access-date=26 December 2020 |website=kannadarap.com |language=en}}</ref> |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! ಉಲ್ಲೇಖ. |- | rowspan="2" | 2019 | rowspan="2" | ''[[ಅಮ್ಮಾ ಐ ಲವ್ ಯು|ಅಮ್ಮಾ ಐ ಲವ್ ಯೂ]]'' | ೬೬ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ | ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} | <ref>{{Cite web |date=13 December 2019 |title=Nominations for the 66th Filmfare Awards (South) 2019 |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html |access-date=13 December 2019 |website=Filmfare}}</ref> |- | ೮ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಆರಂಭಿಕ ನಟಿ - ಕನ್ನಡ | {{nom}} | <ref>{{Cite web |date=17 August 2019 |title=SIIMA Awards 2019 full winners list |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/south-gossip/article/siima-awards-2019-full-winners-list-vijay-deverakonda-keerthy-suresh-yash-win-big/470065 |access-date=19 January 2020 |website=Times Now}}</ref> |- | 2021 | ''[[ಜಂಟಲ್‌ಮನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜಂಟಲ್‌ಮನ್]]'' | ೯ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | rowspan="2" | ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ | {{nom}} | <ref>{{Cite web |date=2021-09-21 |title=SIIMA Awards 2020: Dhananjay best actor and Love Mocktail best film among Kannada winners |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/siima-2020-awards-list-dhananjay-best-actor-and-love-mocktail-best-movie-rmd-271969.html/amp |website=TV9 Kannada}}</ref> |- | 2022 | ''[[ಸಖತ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಖತ್]]'' | ೧೦ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | {{nom}} | <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2021-08-20 |title=SIIMA Awards 2022: ಪ್ಯಾನ್‌ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಮಿಂಚು; ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಲ 'ಸೈಮಾ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ 2022' |url=https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/siima-is-back-with-its-10th-edition-this-time-siima-awards-is-organized-in-bangalore-181660989156998.html |access-date=2021-09-11 |work=Hindustan Times Kannada |archive-date=2022-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820100405/https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/siima-is-back-with-its-10th-edition-this-time-siima-awards-is-organized-in-bangalore-181660989156998.html |url-status=dead }}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Imdb name|id=9884007}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜನರು]] 2buhftfnh7iszc2r27ffojrxum751od 0 180512 1434942 1434129 2026-10-30T01:22:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434942 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು}} {{pp-extended|small=yes}} {{Use dmy dates|date=ಜುಲೈ 2026}} {{Use British English|date=ಜುಲೈ 2026}} {{Infobox national military | name = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು | native_name = {{nativename|uk|Збройні сили України|paren=omit}} | image = Ensign of the Ukrainian Armed Forces.svg | image_size = 150px | alt = | caption = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಧ್ವಜ | image2 = | image_size2 = | alt2 = | caption2 = | founded = {{start date and age|df=y|1917|3|29}} (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಸೇನೆ|ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಸೇನೆಯಾಗಿ) | current_form = {{start date|df=y|1991|12|6}}<ref>{{cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/1934-12|title=ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಕುರಿತು ಕಾನೂನು ಸಂಖ್ಯೆ 1934-XII|trans-title=ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಕುರಿತು ಕಾನೂನು ಸಂಖ್ಯೆ 1934-XII|website=ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ|access-date=1 ಜೂನ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330165053/http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/1934-12|archive-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2012|url-status=live}}</ref> | disbanded = | branches = {{ubl|{{nowrap|{{Army|Ukraine|name=ಭೂ ಪಡೆಗಳು}}}}|{{nowrap|{{flagicon image|Flag of the Ukrainian Naval Infantry.png|size=23px}} ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್|ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್}}|{{nowrap|{{Navy|Ukraine|name=ನೌಕಾಪಡೆ}}}}|{{nowrap|{{Air force|Ukraine|name=ವಾಯುಪಡೆ}}}}|{{nowrap|{{Flagicon image|Flag of the Ukrainian Air Assault Forces.svg|size=23px}} ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಾಯುದಾಳಿ ಪಡೆಗಳು|ವಾಯುದಾಳಿ ಪಡೆಗಳು}}|{{nowrap|{{flagicon image|Flag of the Special Operations Forces of Ukraine.svg|size=23px}} ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪಡೆಗಳು (ಉಕ್ರೇನ್)|ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪಡೆಗಳು<ref name="SF">{{Cite web|url=http://espreso.tv/article/2015/04/22/komanduvannya_sso___novyy_rid_viysk|title=ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪಡೆಗಳು, ಹೊಸ ಶಾಖೆ ಹೇಗಿರಲಿದೆ?|website=ಎಸ್ಪ್ರೆಸೊ|date=22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921030127/http://espreso.tv/article/2015/04/22/komanduvannya_sso___novyy_rid_viysk|archive-date=21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015}}</ref>}}|[[File:Cropped_Logo_of_the_Territorial_Defenses_of_Ukraine.svg|20px]] ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳು (ಉಕ್ರೇನ್)|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳು<ref name=politico>{{Cite web |date=13 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022 |title=ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೊಸ ಸೇನಾ ಶಾಖೆ: ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-russia-military-citizen-reservist-defense/ |access-date=20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022 |website=ಪೊಲಿಟಿಕೊ |language=en-US |archive-date=13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221213204816/https://www.politico.eu/article/ukraine-russia-military-citizen-reservist-defense/ |url-status=live }}</ref>|{{flagicon image|Flag of the Unmanned Systems Forces of Ukraine.png|23px}} ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಾನವರಹಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪಡೆಗಳು|ಮಾನವರಹಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪಡೆಗಳು<ref name=kyivindependent_20240206>{{cite news |author=Rachel Amran |date=6 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |title=ಝೆಲೆನ್ಸ್ಕಿ: ಡ್ರೋನ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೇನಾ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್ ರಚಿಸಲಿದೆ |url=https://kyivindependent.com/zelensky-to-create-separate-division-of-military-focused-on-drones/ |publisher=ದಿ ಕೀವ್ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್}}</ref><br>[[File:НЗ командування медичних сил (2020).png|25px]] ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪಡೆಗಳು|ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪಡೆಗಳು|[[File:Insignia_support_forces_command.png|25px]] ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಗಳು|ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಗಳು<br>[[File:Шеврон_ксл.png|25px]] ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಪಡೆಗಳು|ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಪಡೆಗಳು<br>[[File:ВЗвКб.png|25px]] ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳು}} | headquarters = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡ|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡ]], ಪೊವಿತ್ರಿಯಾನಿಖ್ ಸಿಲ್ ಅವೆನ್ಯೂ, ಕೀವ್ | flying_hours = <!-- ನಾಯಕತ್ವ --> | commander-in-chief =ವೊಲೊದಿಮಿರ್ ಝೆಲೆನ್ಸ್ಕಿ | commander-in-chief_title = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ | minister = ಯೆವ್ಹೆನಿ ಖಮಾರಾ | minister_title = ಹಂಗಾಮಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರ ಪಟ್ಟಿ|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ | commander = ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಮಿಖಾಯ್ಲೊ ದ್ರಾಪಾತಿ | commander_title = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ದಂಡನಾಯಕ|ಪ್ರಧಾನ ದಂಡನಾಯಕ <!-- ಮಾನವಶಕ್ತಿ -->| age = 18 (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಡ್ಡಾಯ ಸೇನಾ ನೇಮಕಾತಿ, ಸಮರಕಾಲವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ){{efn|ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು 25 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ, ಅದೂ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, 2024ರಿಂದ}}<ref name=law2232-XII>{{Cite web|title=25 ಮಾರ್ಚ್ 1992ರ ಕಾನೂನು ಸಂಖ್ಯೆ 2232-XII — ಸೈನಿಕ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಸೇವೆಯ ಕುರಿತು (15 ಜನವರಿ 2015ರಂದು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ)|trans-title=25 ಮಾರ್ಚ್ 1992ರ ಕಾನೂನು ಸಂಖ್ಯೆ 2232-XII — ಸೈನಿಕ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಸೇವೆಯ ಕುರಿತು (15 ಜನವರಿ 2015ರಂದು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ)|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/2232-12|website=ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ|quote=ವಿಧಿ 15. ಸೇನಾ ನೇಮಕಾತಿ ವಯಸ್ಸು. ಕಡ್ಡಾಯ ಸೈನಿಕ ಸೇವೆಗೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ನಾಗರಿಕರ ನೇಮಕಾತಿ. ಶಾಂತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ದಿನದಂದು 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರುವ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪುರುಷ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯ ಸೈನಿಕ ಸೇವೆಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ|access-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601233502/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/2232-12|archive-date=1 ಜೂನ್ 2020|url-status=dead}}</ref> | conscription = ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ ಸೇನಾ ನೇಮಕಾತಿ|25 (ಕನಿಷ್ಠ ಸೇನಾ ನೇಮಕಾತಿ ವಯಸ್ಸು)<ref name=theguardian_20240403_ukraine>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/ukraine-military-draft-age-law | title=ಯುದ್ಧಪಡೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉಕ್ರೇನ್ ಸೇನಾ ನೇಮಕಾತಿ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ | newspaper=ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ | date=2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 | last1=Sauer | first1=Pjotr }}</ref> | manpower_data = | manpower_age = | available = | available_f = | fit = | fit_f = | reaching = | reaching_f = | active = 900,000 (2025)<ref name=IISS>{{Cite journal |date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |title=ದಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ 2025 |journal=ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ |publisher=ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್ |page=212 |isbn=9781032780047 }}</ref><ref name=bbc_68719473>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68719473|title=ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ|date=3 ಏಪ್ರಿಲ್ 2024|via=ಬಿಬಿಸಿ}}</ref> | reserve = 4,000,000 | ranked = | deployed = | amount =[ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್|$120&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ|₴5&nbsp;ಟ್ರಿಲಿಯನ್ (2026)<ref name="BudgetGDP2025">{{Cite web |title=ಬಜೆಟ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ: ಜಿಡಿಪಿಯ ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚದ ಪಾಲಿನಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ |url=https://english.nv.ua/business/ukraine-raises-2025-defense-budget-by-10b-spending-to-reach-record-65b-50531393.html |access-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |website=ನ್ಯೂ ವಾಯ್ಸ್ |language=en}}</ref> ರಷ್ಯಾ–ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾದ ಸೇನಾ ನೆರವಿನ ಪಟ್ಟಿ|ವಿದೇಶಿ ನೆರವು) | percent_GDP = 31.1% (2025)<ref name="BudgetGDP2025"/> | domestic_suppliers = ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕೆ | foreign_suppliers = {{collapsible list|title=ರಷ್ಯಾ–ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾದ ಸೇನಾ ನೆರವಿನ ಪಟ್ಟಿ|ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೂರೈಕೆದಾರರು<ref name=Tracker>{{cite web | url=https://www.ifw-kiel.de/topics/war-against-ukraine/ukraine-support-tracker/ | title=ಉಕ್ರೇನ್ ಬೆಂಬಲ ಟ್ರ್ಯಾಕರ್ – ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾದ ಸೇನಾ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ನೆರವಿನ ದತ್ತಸಂಚಯ }}</ref> |{{flagu|Albania}}<br />{{flagu|Argentina}}<br />{{flagu|Australia}}<br />{{flagu|Austria}}<br />{{flagu|Azerbaijan}}<br />{{flagu|Belgium}}<br />{{flagu|Bosnia and Herzegovina}}<br />{{flagu|Bulgaria}}<br />{{flagu|Cambodia}}<br />{{flagu|Canada}}<br />{{flagu|Colombia}}<br />{{flagu|Croatia}}<br />{{flagu|Cyprus}}<br />{{flagu|Czech Republic}}<br />{{flagu|Denmark}}<br />{{flagu|Estonia}}<br />{{flagu|European Union}}<br />{{flagu|Egypt}}<ref name=AlJazeera_20240410>{{cite web | url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/10/us-arms-ukraine-with-thousands-of-seized-iranian-guns-rifles-and-munitions | title=ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸಾವಿರಾರು ಇರಾನಿನ ಬಂದೂಕುಗಳು, ರೈಫಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಮೆರಿಕ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ನೀಡುತ್ತಿದೆ }}</ref><br />{{flagu|Finland}}<br />{{flagu|France}}<br />{{flagu|Georgia}}<br />{{flagu|Germany}}<br />{{flagu|Greece}}<br />{{flagu|Hungary}}<br />{{flagu|Iceland}}<br />{{flagu|India}}<ref name=eurasiantimes_20240103>{{cite web | url=https://www.eurasiantimes.com/indian-155mm-artillery-shells-land-up-in-ukraine-despite/ | title=ಭಾರತದ ತಟಸ್ಥ ನಿಲುವಿನ ನಡುವೆಯೂ ಭಾರತೀಯ 155 ಮಿಮೀ ಫಿರಂಗಿ ಶೆಲ್‌ಗಳು ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ತಲುಪಿವೆ; ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದ ರಫ್ತು ಶಂಕೆ | date=3 ಜನವರಿ 2024 }}</ref><br />{{flagu|Ireland}}<br />{{flagu|Israel}}<br />{{flagu|Italy}}<br />{{flagu|Japan}}<br />{{flagu|Jordan}}<br />{{flagu|Kenya}}<br />{{flagu|Kosovo}}<ref name=finabel_20240409>{{Cite web|url=https://finabel.org/ammunition-aid-kosovos-contribution-to-ukraines-defence/|title=ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿ ನೆರವು: ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕೊಸೊವೊದ ಕೊಡುಗೆ – ಫಿನಾಬೆಲ್|date=9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2024|access-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2026|archive-date=21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260421143552/https://finabel.org/ammunition-aid-kosovos-contribution-to-ukraines-defence/|url-status=dead}}</ref><br />{{flagu|Latvia}}<br />{{flagu|Liberia}}<br />{{flagu|Lithuania}}<br />{{flagu|Luxembourg}}<br />{{flagu|Malta}}<br />{{flagu|Moldova}}<br />{{flagu|Montenegro}}<br />{{flagu|Morocco}}<br />{{flagu|NATO}}<br />{{flagu|Netherlands}}<br />{{flagu|New Zealand}}<br />{{flagu|North Macedonia}}<br />{{flagu|Norway}}<br />{{flagu|Poland}}<br />{{flagu|Portugal}}<br />{{flagu|Romania}}<br />{{flagu|Saudi Arabia}}<br/> {{flagu|Serbia}}<br />{{flagu|Slovakia}}<br /> {{flagu|Slovenia}}<br />{{flagu|South Korea}}<br />{{flagu|Spain}}<br />{{flagu|Sudan}}<br />{{flagu|Sweden}}<br />{{flagu|Switzerland}}<br />{{flagu|Taiwan}}{{efn|ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು "ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ". ಸೀಮಿತ ಮಾನ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ, ತೈವಾನ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ತೈವಾನ್‌ನ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ.}}<br />{{flagu|Thailand}}<br />{{flagu|Timor Leste}}<br />{{flagu|Tunisia}}<br />{{flagu|Turkey}}<br />{{flagu|United Arab Emirates}}<br />{{flagu|United Kingdom}}<br />{{flagu|United States}}}}{{collapsible list|title=ರಷ್ಯಾ–ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾದ ಸೇನಾ ನೆರವು|ಹಿಂದಿನ ಪೂರೈಕೆದಾರರು|{{flagu|Belarus}}<br />{{flagu|Russia}}}}<br /> | imports = | exports = <!-- ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು --> | history = ರಷ್ಯಾ–ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧ <small>(2014–ಪ್ರಸ್ತುತ)</small> {{Collapsible list | title = ಡಾನ್ಬಾಸ್ ಯುದ್ಧ <small>(2014–2022)</small> | ಅರ್ಟೆಮಿವ್ಸ್ಕ್ ಕದನ | ಸ್ಲೊವಿಯಾನ್ಸ್ಕ್ ಮುತ್ತಿಗೆ | ಕ್ರಾಮಟೋರ್ಸ್ಕ್ ಕದನ | ಮರಿಯುಪೋಲ್ ಕದನ (2014)|ಮರಿಯುಪೋಲ್ ಕದನ | ಸೀವಿಯೆರೊಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್ ಕದನಗಳು (2014)|ಸೀವಿಯೆರೊಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್ ಕದನಗಳು | ಕಾರ್ಲಿವ್ಕಾ ಕದನ | ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೊದಲ ಕದನ|ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ 1ನೇ ಕದನ | ಲುಹಾನ್ಸ್ಕ್ ಗಡಿ ನೆಲೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ | ಕ್ರಾಸ್ನಿ ಲಿಮಾನ್ ಕದನ | ಝೆಲೆನೊಪಿಲಿಯಾ ರಾಕೆಟ್ ದಾಳಿ | ಶಖ್ತಾರ್ಸ್ಕ್ ರೈಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕದನ | ಹೋರ್ಲಿವ್ಕಾ ಕದನ | ಇಲೊವೈಸ್ಕ್ ಕದನ | ನೊವೊಆಜೋವ್ಸ್ಕ್ ಕದನ | ಮರಿಯುಪೋಲ್ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014)|ಮರಿಯುಪೋಲ್ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿ | ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಎರಡನೇ ಕದನ|ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ 2ನೇ ಕದನ | ಡೆಬಾಲ್ಟ್ಸೆವೆ ಕದನ | ಶೈರೋಕೈನ್ ಮುಖಾಮುಖಿ | ಮರಿಂಕಾ ಕದನ (2015)|ಮರಿಂಕಾ ಕದನ | ಸ್ವಿಟ್ಲೋದಾರ್ಸ್ಕ್ ಕದನ | ಅವ್ದಿವ್ಕಾ ಕದನ (2017)|ಅವ್ದಿವ್ಕಾ ಕದನ }} {{Collapsible list | title = ರಷ್ಯಾ–ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧ (2022–ಪ್ರಸ್ತುತ)|ರಷ್ಯಾ–ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧ <small>(2022–)</small> | ಉತ್ತರ ಉಕ್ರೇನ್ ಅಭಿಯಾನ | ಪೂರ್ವ ಉಕ್ರೇನ್ ಅಭಿಯಾನ | ದಕ್ಷಿಣ ಉಕ್ರೇನ್ ಅಭಿಯಾನ }} ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲಿನ ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸೇನಾ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಇತರೆ | ranks = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸೈನಿಕ ಶ್ರೇಣಿಗಳು | country = ಉಕ್ರೇನ್ | website = {{URL|www.mil.gov.ua}} }} ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು (AFU; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Збройні сили України, ರೋಮನೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: Zbroini syly Ukrainy, ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ˈzbrɔjn⁽ʲ⁾i ˈsɪlɪ ʊkrɐˈjinɪ]) ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ಮೂರು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: ನೆಲದ ಪಡೆಗಳು, ವಾಯುಪಡೆ ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂಘಟಿತ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಬೆಂಬಲ ಆಜ್ಞೆಗಳು: ವಾಯು ಆಕ್ರಮಣ ಪಡೆಗಳು, ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್, ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪಡೆಗಳು, ಮಾನವರಹಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪಡೆಗಳು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪಡೆಗಳು, ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಗಳು, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳು.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/go/1702-20 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116154515/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1702-20 |archive-date=16 ಜನವರಿ 2023 |url-status=dead}}</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ನೌಕಾಪಡೆಯು ತನ್ನದೇ ಆದ ನೌಕಾ ವಾಯುಯಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಾರ್ಡ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಅರೆಸೈನಿಕ ಮೀಸಲು ಘಟಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟು 4.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಬಲದೊಂದಿಗೆ, AFU ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. ಇತರ ದೇಶಗಳ ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕಗಳು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಿಲಿಟರಿ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿವೆ, ಈ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು NATO ಸಹಕಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ರಷ್ಯಾ-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯುದ್ಧದಿಂದಾಗಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು "ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಯುದ್ಧ-ಕಠಿಣ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/ukrainian-military-now-most-powerful-and-battle-hardened-in-europe-claims-foreign-minister/videoshow/105619620.cms</ref> IISS ಪ್ರಕಾರ, 2025 ರಲ್ಲಿ AFU ವಿಶ್ವದ ಎಂಟನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಡ್ರೋನ್ ಫ್ಲೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದ ಮಿಲಿಟರಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ NATO ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮಿಲಿಟರಿ ಉಪಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. =ಇತಿಹಾಸ= ಆಧುನಿಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ರಚನೆಯು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನದು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕೃತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು "ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ" ಅಥವಾ "ಮೊದಲ ವಿಮೋಚನಾ ಹೋರಾಟ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಶತಮಾನಗಳ ಮಹಾನ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ನಂತರದ ಪತನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಯಿತು. ಮುಂಚೂಣಿಯ ಘಟನೆಯೆಂದರೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ-ಹಂಗೇರಿಯ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಆರ್ಮಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಿಲಿಟರಿ ರಚನೆಗಳ ರಚನೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಲೀಜನ್ ಆಫ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಿಚ್ ರೈಫಲ್‌ಮೆನ್, ಇದರ ಮೇಲೆ ಗಲಿಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅರೆಸೈನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ: ಸಿಚ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್, "ಸೋಕಿಲ್" ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಕೌಟ್ ಸಂಸ್ಥೆ "ಪ್ಲಾಸ್ಟ್". ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ದಂಗೆಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಪತನದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸೈನ್ಯದ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿಘಟನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಘಟಕಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ದಂಗೆಯ ನಂತರ, ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಯುದ್ಧವು ರಷ್ಯಾದ ಸೋವಿಯತ್ ಫೆಡರೇಟಿವ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಮತ್ತು ವೈಟ್ ಗಾರ್ಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮುರಿದುಬಿತ್ತು. ಅಘೋಷಿತ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಸೈನ್ಯವು ಈಗಾಗಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದರ ರಚನೆಯನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಆಡಳಿತವು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿತು. [ಎರಡನೇ] ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮನ್ ಪಾವ್ಲೊ ಸ್ಕೋರೊಪಾಡ್ಸ್ಕಿಯ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ ಇದು ಸೀಮಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜ್ಯದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೂ ಹಿಂದಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸಹ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>https://www.worldcat.org/title/on1159040760</ref> ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ದಂಗೆಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಡೆದವು ಮತ್ತು ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಂಟೆಂಟೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತ ಕೇಂದ್ರ ಶಕ್ತಿಗಳ ಮರುನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದು ವೈಟ್ ಗಾರ್ಡ್ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಮೂಲ ಮಿತ್ರನಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. [ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ] ಈ ಘಟನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, 1917 ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಿಲಿಟರಿ ರಚನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಫ್ರೀ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆಗಳು, ಮಖ್ನೋ ಅವರ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ದಂಗೆಕೋರ ಸೈನ್ಯ, ಮತ್ತು ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ರೆಡ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಎರಡನೆಯದು ಯುಕೆಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ಕೈಗೊಂಬೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಆಧಾರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ರೆಡ್ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 1918 ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗ್ಯಾಲಿಶಿಯನ್ ಸೈನ್ಯವು ಹಿಂದಿನ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಸೈನ್ಯದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಿಚ್ ರೈಫಲ್‌ಮೆನ್‌ಗಳ ರಚನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಂದಿತು.<ref>https://www.worldcat.org/title/ocm71173938</ref> ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ದಂಗೆಕೋರ ಸೈನ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು, <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9783838206042</ref> ಆದರೆ ಯುದ್ಧದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸೋವಿಯತ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಅವೆಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದವು <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-7006-2121-7</ref> ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಮತ್ತೆ ಸೋವಿಯತ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. '''1992 ರ ನಂತರದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಮೂಲಗಳು''' ೧೯೯೨ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದವು, ಇದರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು (ಯೂನಿಯನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ). ಇತರ ಸೋವಿಯತ್ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳಂತೆ, ಅದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಿಲಿಟರಿ ರಚನೆಗಳು ಸೋವಿಯತ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಅಧೀನವಾಗಿದ್ದವು. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ಅನ್ನು ಮೂರು ಸೋವಿಯತ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ (ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೈವ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಒಡೆಸಾ ಮಿಲಿಟರಿ ಜಿಲ್ಲೆ). ಮೂರು ಸೋವಿಯತ್ ವಾಯು ಕಮಾಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ಫ್ಲೀಟ್ ನೌಕಾ ನೆಲೆಗಳು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೋವಿಯತ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು AFU ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದವು, ಈಗ ಇವಾನ್ ಬೋಹುನ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್-ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಪತನಗೊಂಡಾಗ, ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಜ್ಯವು ಯುರೋಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪಡೆ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆಯಿತು. ಸಂಘರ್ಷ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಸಹವರ್ತಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಶೆರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ: "ಈ ಗುಂಪು, ಅದರ ಉಪಕರಣಗಳ ದಾಸ್ತಾನು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧಿಕಾರಿ ದಳವನ್ನು ಒಂದು ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ: ಬಾಹ್ಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ NATO ವಿರುದ್ಧ ಸಂಯೋಜಿತ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಒಕ್ಕೂಟ, ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ (ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು) ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಡೆಸುವುದು".<ref>https://web.archive.org/web/20030807094356/http://www.conflictstudies.org.uk/</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು 43 ನೇ ರಾಕೆಟ್ ಸೈನ್ಯ, ಸೋವಿಯತ್ ವಾಯುಪಡೆಗಳ 5 ನೇ, 14 ನೇ 17 ನೇ ಮತ್ತು 24 ನೇ ವಾಯುಪಡೆಗಳು, ವಾಯು-ರಕ್ಷಣಾ ಸೈನ್ಯ (8 ನೇ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ಸೈನ್ಯ), ಮೂರು ನಿಯಮಿತ ಸೈನ್ಯಗಳು, ಎರಡು ಟ್ಯಾಂಕ್ ಸೈನ್ಯಗಳು, 32 ನೇ ಸೇನಾ ದಳ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ನೌಕಾಪಡೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>https://web.archive.org/web/20120531092727/http://vijsko.milua.org/i4.htm</ref> ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಸುಮಾರು 780,000 ಸಿಬ್ಬಂದಿ, 6,500 ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, [ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ] ಸುಮಾರು 7,000 ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಾಹನಗಳು, 1,500 ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್ ನೌಕಾಪಡೆಯ 350 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಸೋವಿಯತ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆಗಳ ಯುದ್ಧ ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ಯುನಿಟ್ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಪಡೆದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಷ್ಯಾ-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕ್ಷೀಣತೆ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ನಿರಂತರ ಕಳಂಕದಿಂದಾಗಿ, 2015 ರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪೊರೊಶೆಂಕೊ ಅವರು ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. <ref>http://www.president.gov.ua/documents/6462015-19568</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 1991 ರಲ್ಲಿ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಆಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 24, 1991 ರಂದು, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತು (ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ), ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ, "ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ರಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ" ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಸಹ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20140302202649/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1431-12</ref> ಇದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ನೆಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ರಚನೆಗಳ ಮೇಲೆ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 3, 1991 ರಂದು, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1991 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22 ರಂದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20140302202649/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1431-12</ref> ತರುವಾಯ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ 6, 1991 ರಂದು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎರಡು ಉಕ್ರೇನ್ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು (ಇದನ್ನು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ದಿನವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ),<ref>https://web.archive.org/web/20130215191800/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1932-12</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20130309010758/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1934-12</ref>ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 12, 1991 ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ತೀರ್ಪು #4 "ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ". ಉಕ್ರೇನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಉಕ್ರೇನ್ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಸೋವಿಯತ್ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಪಡೆಗಳಿಗೆ <ref>https://web.archive.org/web/20160204213433/http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/dictionary/details_rvsn.htm?id=14378@morfDictionary</ref> (ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ) ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿತು. ಸುಗಮ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಇತರ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸೋವಿಯತ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಕೋರಿ, ಉಕ್ರೇನ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1991 ರಲ್ಲಿ <ref>http://pravo.levonevsky.org/bazaby/mdogov/megd4608.htm</ref> ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು, ಇದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಜಂಟಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಜ್ಞೆಯ ಕುರಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20130730163948/http://www.lawrussia.ru/texts/legal_383/doc383a830x976.htm</ref> ದೇಶೀಯ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ನಾಯಕತ್ವವು ದೇಶದ ಪರಮಾಣು ರಹಿತ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 1990 ರ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಒಪ್ಪಂದದ (CFE) ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು ಅಂಗೀಕಾರ ಸೇರಿವೆ, ಇದು ಹಿಂದಿನ USSR ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಣರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, CFE "ಫ್ಲ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರದೇಶ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ಮಿತಿಯನ್ನು ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು - ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮೈಕೊಲೈವ್, ಖೆರ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಜಪೋರಿಝಿಯಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಮಿಯಾ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಗಣರಾಜ್ಯ ಸೇರಿವೆ. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮಿಲಿಟರಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯೆಂದರೆ 1992 ರ ತಾಷ್ಕೆಂಟ್ ಒಪ್ಪಂದ, ಇದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮಿಲಿಟರಿಯ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸೈನ್ಯವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು ಏಕೆಂದರೆ USSR ನ ಹಿಂದಿನ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಲು ಬಯಸಿದ್ದವು, ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸೋವಿಯತ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಹರಿದು ಹಾಕಿದವು. 1996 ರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಲಿಪ್ತ ಚಳವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಉಕ್ರೇನ್ ವೀಕ್ಷಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>https://web.archive.org/web/20160209210107/http://www.nam.gov.za/background/background.htm</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, 2014 ರ ಉಕ್ರೇನ್ ವಿರುದ್ಧದ ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದಾಗಿ, ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 ರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Interfax_Ukraine</ref> '''ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ನಿಧಿಯ ಕೊರತೆ''' ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮೊದಲ ಮಿಲಿಟರಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1996 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ "ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ" ವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅದರ ಒಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಯುದ್ಧ ಘಟಕವನ್ನು ವಿಭಾಗದ ಗಾತ್ರದಿಂದ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕುಗ್ಗಿಸುವುದು, ಅದು ನಂತರ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮಿಲಿಟರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ: ಪಶ್ಚಿಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕಮಾಂಡ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕಮಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ/ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಮಾಂಡ್.<ref>https://web.archive.org/web/20121023050800/http://na.mil.gov.ua/</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ನ 1 ನೇ ಏರ್‌ಮೊಬೈಲ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಕಡಿತವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಹಿಂಜರಿತದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಇದು ಸರ್ಕಾರಿ (ರಕ್ಷಣಾ) ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯುವಕರನ್ನು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು.<ref>http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?page=3</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಿಲಿಟರಿ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಕೀರ್ಣವು T-84 ಟ್ಯಾಂಕ್, BMP-1U, BTR-3, KrAZ-6322, ಮತ್ತು ಆಂಟೊನೊವ್ An-70 ನಂತಹ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹೊಸ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಲಿಯೊನಿಡ್ ಕುಚ್ಮಾ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು, ಅವರು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅಪನಂಬಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮರ್ಥ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಿಲಿಟರಿ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಒಮ್ಮೆ "ರಸ್ಸಿಫಿಕೇಶನ್‌ನ ಬೆದರಿಕೆ ನಮಗೆ ನಿಜವಾದ ಕಳವಳವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref>https://books.google.com/books?id=CqXACQAAQBAJ&dq=ukraine+armed+forces+in+1990s&pg=PA464</ref> ಆಧುನೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರದ್ದತಿಯು ಮಿಲಿಟರಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಒದಗಿಸುವುದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿತು, ಅದು ಆಗ GDP ಯ ಎರಡು-ಅಂಕಿಯ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ವಿಶ್ವದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಿಸಿದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ರಫ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಎರಡೂ ರಷ್ಯಾದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಉದ್ಯಮದ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು - ಅಗ್ಗದ ಬೆಲೆಗೆ ಒಂದೇ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಪಾವತಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿರುವ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು (ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರ ಅಥವಾ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಆಡಳಿತಗಳಿಗೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ), ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |url=https://iipdigital.usembassy.gov/st/english/article/2002/09/20020925141643jthomas@pd.state.gov7.893008e-02.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |archive-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406130605/http://iipdigital.usembassy.gov/st/english/article/2002/09/20020925141643jthomas@pd.state.gov7.893008e-02.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 320 T-80 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ಣ ಸೋವಿಯತ್ ವಿಮಾನವಾಹಕ ನೌಕೆ ವರ್ಯಾಗ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಇಂದು ಚೀನೀ ವಿಮಾನವಾಹಕ ನೌಕೆ ಲಿಯಾನಿಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://www.scmp.com/news/china/article/1681755/how-xu-zengping-became-middleman-chinas-deal-buy-liaoning</ref> ಸೈನ್ಯವು ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಿಗೆ ಹಣದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ಇದು ಹಲವಾರು ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಒಂದರಲ್ಲಿ. 2001 ರ ಸೈಬೀರಿಯಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ಫ್ಲೈಟ್ 1812 ಮತ್ತು 2002 ರ ಸ್ಕ್ನಿಲಿವ್ ಏರ್ ಶೋ ದುರಂತ, ಆದರೆ ತುಜ್ಲಾ ದ್ವೀಪ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. 2011 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಏರ್‌ಮೊಬೈಲ್ ಪಡೆಗಳು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಯು ಶೀತಲ ಸಮರದ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. [ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ] ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನ್ ರಷ್ಯಾದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದೊಂದಿಗೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ NATO ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ರಾಪಿಡ್ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್ 2011 ಮಿಲಿಟರಿ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೈನಿಕರು US ಸೈನ್ಯದ ಸೈನಿಕನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 2014 ರ ಯುರೋಮೈಡನ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನವರೆಗೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಬಿಗಿಯಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಇದು ಅವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೋವಿಯತ್ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ರೈಮಿಯಾದಲ್ಲಿನ ನೌಕಾ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯು ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಸಹಕಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಹಕಾರವು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ಉಕ್ರೇನ್ ಮಾಸ್ಕೋದ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತಹ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮುರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯಾನುಕೋವಿಚ್ ಅವರ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಮಾಸ್ಕೋ ಮತ್ತು ಕೈವ್ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಬಿಸಿಯಾದವು ಮತ್ತು ಕೈವ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತಣ್ಣಗಾದವು. '''ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣ.''' ಗುರುವಾರ, 24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022 ರಂದು, ರಷ್ಯಾದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದವು.<ref>https://cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/conflict-ukraine</ref> ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಸಹಾಯಕ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಕಾಲದ-ಸಂಯೋಜಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಘರ್ಷದ ಅನೇಕ ಯುದ್ಧ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿವೆ. ಯುದ್ಧ ಕ್ರಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ, NATO ಸದಸ್ಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಒಳಹರಿವು, ಅನೇಕ ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಮಾಜಿ-ಸೋವಿಯತ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಹಾಗೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ರಷ್ಯಾದ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ಸಶಸ್ತ್ರ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು<ref>https://www.wsj.com/articles/ukraines-new-offensive-is-fueled-by-captured-russian-weapons-11664965264</ref> ಸಹ ಪಡೆಗಳ ನಿರಂತರ ಆಧುನೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. 2010 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಸಿಬ್ಬಂದಿ 200,000 (41,000 ನಾಗರಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸೇರಿದಂತೆ).<ref>https://web.archive.org/web/20160209211820/http://www.operationspaix.net/DATA/DOCUMENT/3081~v~White_Book_2009_-_Armed_Forces_of_Ukraine.pdf</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ಬಲವಂತದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು 40% ಬಲವಂತದ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು 60% ಗುತ್ತಿಗೆ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>http://www.upi.com/Top_News/Special/2013/10/03/Ukraine-to-end-military-conscription-after-autumn-call-ups/UPI-95521380772920/</ref>ಹಂಗಾಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಟರ್ಚಿನೋವ್ ಮೇ 2014 ರಲ್ಲಿ ಬಲವಂತದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>https://web.archive.org/web/20180821133617/https://www.bbc.com/news/world-europe-27247428</ref> 2014 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನ್ ತನ್ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ 130,000 ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಮೀಸಲು ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.<ref>https://web.archive.org/web/20180821133617/https://www.bbc.com/news/world-europe-27247428</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 250,800 ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>https://www.washingtontimes.com/news/2015/feb/13/ukraine-battles-persist-ahead-cease-fire-deadline/</ref>ಜುಲೈ 2022 ರಲ್ಲಿ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಒಲೆಕ್ಸಿ ರೆಜ್ನಿಕೋವ್ ಅವರು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು 700,000 ಸಕ್ರಿಯ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ; ಗಡಿ ಕಾವಲುಗಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂದು ರೆಜ್ನಿಕೋವ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಘನತೆಯ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ಉಕ್ರೇನ್ ರಷ್ಯಾದ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು NATO ಸಶಸ್ತ್ರ ಸೇವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸೇರಿದರೆ.<ref>https://www.axios.com/2022/06/15/ukraine-1000-casualties-day-donbas-arakhamia</ref> ಜೂನ್ 2022 ರಲ್ಲಿ, ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗಿನ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಸಂಧಾನಕಾರ ಡೇವಿಡ್ ಅರಾಖಮಿಯಾ, ಆಕ್ಸಿಯಾಸ್‌ಗೆ ರಷ್ಯಾದ ಉಕ್ರೇನ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 200 ರಿಂದ 500 ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೈನಿಕರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>https://www.axios.com/2022/06/15/ukraine-1000-casualties-day-donbas-arakhamia</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2023 ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ 70,000 ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೈನಿಕರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು 100,000 ರಿಂದ 120,000 ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸದ US ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.<ref>https://www.nytimes.com/2023/08/18/us/politics/ukraine-russia-war-casualties.html</ref><ref>https://www.voanews.com/a/russia-suffers-massive-losses-in-ukraine-but-effect-on-kremlin-policy-unclear/7681161.html</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಝೆಲೆನ್ಸ್ಕಿ ಪಡೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಹೊಸ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವ ಕಾನೂನಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.<ref>https://kyivindependent.com/mobilization-in-ukraine-ramps-up-after-law-was-passed-zelensky-says/</ref><ref>https://edition.cnn.com/2024/05/25/europe/ukraine-draft-law-conscription-intl/index.html</ref> 2023 ರಿಂದ, ಸೈನ್ಯವನ್ನು ತೊರೆಯುವುದಕ್ಕೆ 12 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬಹುದು.<ref>https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/why-is-ukraines-army-facing-a-desertion-crisis</ref> ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಜನರಲ್ ಕಚೇರಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನವೆಂಬರ್ 2024 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ತೊರೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ 100,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://apnews.com/article/deserters-awol-ukraine-russia-war-def676562552d42bc5d593363c9e5ea0</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2022 ರಲ್ಲಿ, ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ "ಜನಸಂದಣಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪಡೆಗಳು ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿಸುವ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನು" ಗಮನಿಸಿತು, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ನಾಗರಿಕರು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಹತ್ತಿರ ಅಥವಾ ಒಳಗೆ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿ, ನಂತರ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದ ಹಲವಾರು ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು. ಜನನಿಬಿಡ ವಸತಿ ನೆರೆಹೊರೆಗಳ ಬಳಿ ಇರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಾಗಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಗಮನಿಸಿದೆ.<ref>https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/08/ukraine-ukrainian-fighting-tactics-endanger-civilians/</ref> ಆಕ್ರಮಣದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ಮಾನವರಹಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪಡೆಗಳು (ಯಾವುದೇ ಮಿಲಿಟರಿಯ ಮೊದಲ ಡ್ರೋನ್ ಶಾಖೆ), ಆಕ್ರಮಣ ಪಡೆಗಳು, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ಪಡೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ರಷ್ಯಾದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಅಥವಾ ಮೀರಿಸಲು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://www.dw.com/uk/kibersili-zsu-ak-novij-rid-vijsk-so-ce-dast/a-74293089</ref><ref>https://www.pravda.com.ua/eng/news/2025/09/26/7532633/</ref><ref>https://unn.ua/en/news/ukraine-to-create-space-forces-by-end-of-2025-cabinet-of-ministers</ref> ಜುಲೈ 2026 ರಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಮೈಖೈಲೊ ಫೆಡೋರೊವ್ ಅವರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಝೆಲೆನ್ಸ್ಕಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯೆವ್ಹೆನ್ ಖ್ಮಾರಾ ಅವರನ್ನು ಹಂಗಾಮಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://www.rferl.org/a/who-is-yevhen-khmara-ukraine-defense-minister-fedorov/33805925.html</ref> ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಕಮಾಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸಿರ್ಸ್ಕಿ ಅವರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೈಖೈಲೊ ಡ್ರಾಪಟಿ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://www.euronews.com/my-europe/2026/07/21/zelenskyy-replaces-oleksandr-syrskyi-with-mykhailo-drapatyi-as-ukraines-commander-in-chief</ref> =ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು= ಉಕ್ರೇನ್ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. 1992 ರಿಂದ, 30,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೈನಿಕರು ಹಿಂದಿನ ಯುಗೊಸ್ಲಾವಿಯಾದಲ್ಲಿ (ಬೋಸ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ಹರ್ಜೆಗೋವಿನಾದಲ್ಲಿ IFOR, ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾದಲ್ಲಿ UNPROFOR ಮತ್ತು UNTAES, ಕೊಸೊವೊದಲ್ಲಿ KFor), ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಲೆಬನಾನ್, ಕುವೈತ್, ಇರಾಕ್) ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ (ಅಂಗೋಲಾ, ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್, ಲೈಬೀರಿಯಾ) ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.mil.gov.ua/index.php?part=peacekeeping&lang=en</ref> ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ತುಕಡಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪಡೆಗಳು 1992 ರಲ್ಲಿ UNPROFOR ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯುಗೊಸ್ಲಾವಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 3, 1992 ರಂದು, ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು UN ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಕೋಸ್ಟಿಯಾಂಟಿನ್ ಮೊರೊಜೊವ್, 93 ನೇ ಗಾರ್ಡ್ ಮೋಟಾರ್ ರೈಫಲ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು (ಈಗ 93 ನೇ ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ಬ್ರಿಗೇಡ್) ಆಧರಿಸಿದ 240 ನೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಶೇಷ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ (UKRBAT-1) ಅನ್ನು ರಚಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಜುಲೈ 31, 1992 ರಂದು ಸರಜೆವೊಗೆ ಬಂದ ಕೂಡಲೇ, ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ನ ಫಿರಂಗಿಗಳು ಬೋಸ್ನಿಯನ್ ಸೆರ್ಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬೋಸ್ನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಮರ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಗಾರೆ ಹೋರಾಟದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಸೆರ್ಬಿಯನ್ ಶೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಡಿದು, ಏಳು ಸೈನಿಕರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾದ ನಂತರ ನಿಧನರಾದರು. 1997 ರಿಂದ, ಉಕ್ರೇನ್ NATO ನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪೋಲಿಷ್ ಆಜ್ಞೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಡೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಘಟಕವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೊಸೊವೊದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್-ಪೋಲಿಷ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ (UKRPOLBAT) ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 1, 2009 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ನಿಯೋಜನೆಯು 8 ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ 540 ಸೈನಿಕರು.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1458834/Shia-militia-takes-city-as-Ukrainians-flee.html</ref> ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ US ಮೆರೀನ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪಡೆಗಳು 2003 ರ ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, 2003 ರಿಂದ 2006 ರವರೆಗೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಡೆಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು, ಇರಾಕ್ ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ಕುವೈತ್‌ಗೆ 1,600 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು. ಆನಂತರ, ಉಕ್ರೇನ್ 2008 ರವರೆಗೆ ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40 ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಅವರಲ್ಲಿ 18 ಮಂದಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಗಾಯಗೊಂಡರು. <ref>https://www.theguardian.com/world/2003/jul/03/iraq</ref><ref>https://www.army.mil/article/15056/ukrainians_complete_mission_in_iraq</ref><ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1458834/Shia-militia-takes-city-as-Ukrainians-flee.html</ref> ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ನಿಯಮಿತ ರಚನೆಯ ಮೊದಲ ಯುದ್ಧವು ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 2004 ರಂದು ಇರಾಕ್‌ನ ಕುಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ತುಕಡಿಯ ಮೇಲೆ ಮಹ್ದಿ ಸೈನ್ಯದ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳು ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಗರವನ್ನು ದಂಗೆಕೋರರಿಗೆ ಶರಣಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವರು ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಉಕ್ರೇನ್ ಇರಾಕ್, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಕೊಸೊವೊಗೆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕೆ (ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಘಟಕಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ) ಯುಎನ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಶಾಂತಿಪಾಲಕರನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದೆ. 2014 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದಾಗಿ ಮರಳಿ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ನೌಕಾ ಘಟಕಗಳು ಸೊಮಾಲಿಯಾದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳತನ ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದವು. ಜನವರಿ 19, 2015 ರಂದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ 18 ನೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ತುಕಡಿಯು ಇತರ MONUSCO ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಂಗೋ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ ಸಶಸ್ತ್ರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 2 ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಯಶಸ್ವಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೊರಗೆ ನಿಯೋಜನೆ ಕಾಂಗೋ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯ: (MONUSCO) – ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ 12 ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು Mi-24 ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಕೊಸೊವೊ: (KFOR) – 128 ಸೈನಿಕರು ಕೊಸೊವೊ: (UNMIK) – 1 ಮಿಲಿಟರಿ ಸಂಪರ್ಕ ಘಟಕದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, 1 ಸಂಪರ್ಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಲೈಬೀರಿಯಾ: (UNMIL) – 277 ಅನಿಶ್ಚಿತ ಪಡೆಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ 2 ತಜ್ಞರು[162][169] ಮೊಲ್ಡೊವಾ: (ಟ್ರಾನ್ಸ್ನಿಸ್ಟ್ರಿಯಾ) – 10 ಮಿಲಿಟರಿ ವೀಕ್ಷಕರು ಸುಡಾನ್: (UNMIS) – ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ 9 ತಜ್ಞರು ಮಾಲಿ (20) ರಷ್ಯಾದಿಂದ ಕ್ರೈಮಿಯಾವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಕ್ರೈಮಿಯಾವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು 2 ಮಾರ್ಚ್ 2014 ರಂದು, ರಷ್ಯಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರೈಮಿಯದ.<ref>https://www.nytimes.com/2014/03/03/world/europe/ukraine.html</ref> ಮಾರ್ಚ್ 19, 2014 ರಂದು, ಉಕ್ರೇನ್ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು "ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ" ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.<ref>https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26656617</ref> =ಅನುಭವಿಗಳು= ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಭತ್ಯೆಗಳು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲಿನ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯ ಉಚಿತ ಬಳಕೆ, ಕೆಲಸದಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಜೆ ದಿನಗಳು, ಕೆಲಸದ ವಜಾಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರಣ ಆದ್ಯತೆ, ಸಾಲಗಳಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶ, ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಾಗ ಆದ್ಯತೆ, ವೃತ್ತಿಪರ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಾಗ ಆದ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್, ಅನಿಲ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮಿಲಿಟರಿ ಆರೋಗ್ಯವರ್ಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ವೆಟರನ್‌ಗಳು ಅರ್ಹರಾಗಬಹುದು. 2014 ರಲ್ಲಿ, ಡಾನ್‌ಬಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ವೆಟರನ್ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವಿದೇಶಿ ವೆಟರನ್‌ಗಳು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು.<ref>https://web.archive.org/web/20141009145108/http://timlawyer.com.ua/lgoti-voenoslugashim-uchastnikam-ato</ref> 22 ನವೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, ಐರಿನಾ ಫ್ರಿಜ್ ಅವರನ್ನು ವೆಟರನ್ಸ್ ಅಫೇರ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20210514041628/https://www.unian.info/politics/10348734-ukraine-parliament-appoints-markarova-friz-ministers.html</ref> ವೆಟರನ್ ಗುಂಪುಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಇದು ವಿದೇಶಿ ಯುದ್ಧಗಳ ವೆಟರನ್‌ಗಳಂತಹ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ವೆಟರನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಬದುಕಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವದಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ವೆಟರನ್‌ಗಳು ಅಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಲ್ಲ. ಸೋವಿಯತ್-ಆಫ್ಘಾನ್ ಯುದ್ಧದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯೋಧರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧದ ಯೋಧರನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತಾರೆ. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುದ್ಧದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಪ್ಪು ಎಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿವೆ. ಯುದ್ಧದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಶಿಪ್ ಕೊರತೆಯು ಅನೇಕರಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. <ref>http://www.vvaw.org/veteran/article/?id=61&print=yes</ref> 2004 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧದ ಅನೇಕ ಯೋಧರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಅರಿತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದಾಗಿ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಯ ಯೋಧರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಯೋಧರು ಇತರ ಎಲ್ಲದರಂತೆಯೇ ಅದೇ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯುದ್ಧದ ಅಧಿಕೃತ ಘೋಷಣೆ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಯೋಧರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಕಟ್-ಆಫ್ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು, ಸಂಘರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅನೇಕರನ್ನು ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅನುಭವಿಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲು ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು ಇರಲಿಲ್ಲ, ಮೇಲಾಗಿ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಡಾನ್‌ಬಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಸೇವಾ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಅನುಭವಿಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ಕಾನೂನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಕ್ರೈಮಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಐದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಾರ್ಡ್‌ಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು, ಅವುಗಳನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪಡೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾಡಿತು, ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಅನುಭವಿ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. <ref>http://censor.net.ua/news/305860/status_uchastnika_boevyh_deyistviyi_boyitsy_ato_poka_poluchayut_tolko_posmertno</ref><ref>http://gazeta.zn.ua/internal/uchastnik-boevyh-deystviy-nerealnaya-mechta-uchastnika-ato-_.html</ref> ಡಾನ್‌ಬಾಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧದ ಅನುಭವಿಗಳು ತಮ್ಮ ನೋಂದಣಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳು (ಸಕ್ರಿಯ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದರೆ) ಅಥವಾ 1,000 ಚದರ ಮೀಟರ್‌ಗಳ ಕಟ್ಟಡ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= rjb600o9ixychc83g1qkay0pkioswnj 0 180515 1434975 1427305 2026-10-30T09:17:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434975 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = auto | name = ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋ | image = Kyiv Metro logo 2015.svg | imagesize = 120px | image2 = 81-540.2K-541.2K_Dnipro_station.jpg | imagesize2 = 250px | caption2 = Dnipro (Kyiv Metro)|Dnipro ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ 81-540.2К ಮಾದರಿಯ ರೈಲು | native_name = {{ubl|{{lang|uk|Київський метрополітен}}|''{{lang|uk-Latn|Kyivs'kyi metropoliten}}''}} | owner = Kyiv City Council|ಕೈವ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ | locale = Kyiv|ಕೈವ್, Ukraine|ಉಕ್ರೇನ್ | transit_type = Rapid transit|ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾರಿಗೆ | lines = 3<ref name="About-metro" /><ref name="asmetro" /> (1 ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) | stations = 52 (2 ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ) | annual_ridership = {{decrease}} 484.56 ಮಿಲಿಯನ್ (2016)<ref name="asmetro" /> | website = {{URL|metro.kyiv.ua}} | began_operation = {{Start date and age|1960|11|06|df=yes}} | operator = ''Kyivs'kyi Metropoliten'' | vehicles = 824 ಬೋಗಿಗಳು<ref name="asmetro" /> (130 ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ) | system_length = {{convert|67.56|km|mi|abbr=on}}<ref name="About-metro" /><ref name="asmetro" /> | track_gauge = {{RailGauge|1520mm|lk=on}} | el = Third rail|ಮೂರನೇ ರೈಲು]], 825 volt|VDirect current|DC | average_speed = {{convert|36.11|km/h|mi/h|abbr=on}}<ref name="asmetro" /> | map = {{Kyiv Metro route diagram}} | map_state = collapsed | ridership = {{decrease}} 1.32 ಮಿಲಿಯನ್ (2016)<ref name="asmetro" /> | alt = | caption = | area served = | line_number = | start = | end = | character = }} ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೈವ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಗರ-ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಕಂಪನಿ ಕೈವ್‌ಸ್ಕಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.holamon.cat/en/kyiv-metro |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2023-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604051555/https://www.holamon.cat/en/kyiv-metro |url-status=dead }}</ref> <ref>https://kievpress.livejournal.com/8570.html</ref>ಇದನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್ 6, 1960 ರಂದು ಐದು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದೇ 5.24 ಕಿಮೀ (3.26 ಮೈಲಿ) ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಕೋ ಮೆಟ್ರೋ ಮತ್ತು ಲೆನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್ ಮೆಟ್ರೋ ನಂತರ ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಖಾರ್ಕಿವ್ ಮೆಟ್ರೋ ಮತ್ತು ಡ್ನಿಪ್ರೊ ಮೆಟ್ರೋ ಜೊತೆಗೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಂದು, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು 52 ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಕೈವ್‌ನ ಹತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ (ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು 69.6 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (43.2 ಮೈಲಿ) ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, 67.6 ಕಿಮೀ (42.00 ಮೈಲಿ) ಆದಾಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು 2.048 ಕಿಮೀ (1.27 ಮೈಲಿ) ಆದಾಯೇತರ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://www.metro.kyiv.ua/node/90</ref><ref>{{Cite web |url=http://asmetro.ru/upload/docs/2016.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2017-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171031100507/http://www.asmetro.ru/upload/docs/2016.pdf |url-status=dead }}</ref> ನೆಲಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 105.5 ಮೀ (346 ಅಡಿ 1.5 ಇಂಚು) ಕೆಳಗೆ, ಸ್ವ್ಯಾಟೊಶಿನ್ಸ್ಕೊ-ಬ್ರೊವರ್ಸ್ಕಾ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಸೆನಲ್ನಾ ನಿಲ್ದಾಣವು ಚೀನಾದ ಚಾಂಗ್‌ಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹೊಂಗ್ಯಾನ್‌ಕುನ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಆಳವಾದ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.metro.kyiv.ua/?q=node/156</ref> 2016 ರಲ್ಲಿ, ಮೆಟ್ರೋದ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 484.56 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 1.32 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು.<ref>http://www.metro.kyiv.ua/node/90</ref><ref>{{Cite web |url=http://asmetro.ru/upload/docs/2016.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2017-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171031100507/http://www.asmetro.ru/upload/docs/2016.pdf |url-status=dead }}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಕೈವ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಹೊರೆಯ 46.7% ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://asmetro.ru/upload/docs/2014.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304093358/http://asmetro.ru/upload/docs/2014.pdf |url-status=dead }}</ref> ಕೈವ್ ಲೈಟ್ ರೈಲ್ ಮತ್ತು ಕೈವ್ ಅರ್ಬನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ರೈಲು ಸಹ ಇವೆ, ಇವು ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋದ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೈವ್‌ಪಾಸ್ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರೈಲ್ವೆಗಳು) ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. =ಇತಿಹಾಸ= ಆರಂಭ (1884-1920) ಭೂಗತ ರೈಲ್ವೆಯ ಮೊದಲ ಕಲ್ಪನೆಯು 1884 ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ನೈಋತ್ಯ ರೈಲ್ವೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಆಂಡ್ರೀವ್ಸ್ಕಿ ಅವರು ನಗರ ಮಂಡಳಿಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಾಗಿ ನೀಡಿದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕೈವ್-ಪಸಾಜಿರ್ಸ್ಕಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಈ ಸುರಂಗವು ಪೋಶ್ಟೋವಾ ಚೌಕದ ಬಳಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಬೆಸ್ಸರಾಬ್ಕಾ ಬಳಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ಹಳೆಯ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಸರಕು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.<ref>http://www.metropoliten.kiev.ua/hist.php?lang=1</ref> ಕೈವ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ರಷ್ಯನ್ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಪ್ರವರ್ತಕ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಮೊದಲ ರಷ್ಯಾದ ಟ್ರಾಮ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1916 ರಲ್ಲಿ, ರುಸ್ಸೋ-ಅಮೇರಿಕನ್ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಗಮದ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಲು ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಗಮವು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದೆ: ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗಲೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕೈವ್‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ವಸತಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳ ಹುಚ್ಚು ಬೆಲೆ, ನಗರದ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಸ್ಥಾನ, ಅದರ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸ - ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳು ಅಗ್ಗದ, ವೇಗದ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಾರಿಗೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತವೆ. ಕೈವ್ ನಗರ ಟ್ರಾಮ್ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಟ್ರಾಮ್‌ನ ನ್ಯೂನತೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತಿಳಿದಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಟ್ರಾಮ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರದೊಂದಿಗೆ ವೇಗವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟಾಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳವು ರಸ್ತೆ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನಗತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ವೇಗದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳವು ಜನರ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಆನ್-ಗ್ರೌಂಡ್ ಟ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಂದ ಭೂಗತ ಟ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ. — ರಷ್ಯನ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಗಮ, ಕೀವ್ಲಿಯಾನಿನ್, 24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1916 (O. S.) ವಾದಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಗರ ಮಂಡಳಿಯು ಮತ್ತೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕೀವ್ಲಿಯಾನಿನ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೈವ್ ಭೂಗತ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವ ಲೇಖನ (24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1916 O.S.). ತ್ಸಾರಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪತನದ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಸ್ಕೋರೊಪಾಡ್ಸ್ಕಿ ಜ್ವಿರಿನೆಟ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಳಿ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಸಂಪುಟದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ವಾದಿಸಿದಂತೆ: [...] [ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು] ಟ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಈಗ [ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ] ಅಲ್ಲ, - ಭೂಗತ ಮತ್ತು "ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್" [ಭೂಗತ] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸುರಂಗಗಳಲ್ಲಿರುವವು. ಭೂಗತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾದ ಜ್ವಿರಿನೆಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೈವ್‌ನ ಮಣ್ಣು, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಭೂಗತವು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [ಒಂದಕ್ಕಿಂತ] ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರಬಹುದು... ಕೈವ್ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದರಗಳ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, [ಆದ್ದರಿಂದ] ಭೂಗತವು ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಕಂದರಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಪರ್ವತದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಬೆಸ್ಸರಾಬ್ಕಾ [ಯುಕೆ] ಯಿಂದ ಡೆಮಿವ್ಕಾಗೆ, ಜ್ವಿರಿನೆಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಲುಕಿಯಾನಿವ್ಕಾಗೆ, ನಬೆರೆಜ್ನಾ [ಅವೆನ್ಯೂ] ಅಥವಾ ಪ್ರೊರಿಜ್ನಾ [ಸ್ಟ್ರೀಮ್] ನಿಂದ ಜಡ್ನಿಪ್ರೊವ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಲೋಬಿಡ್ಕಿಗೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತದೆ. — ಒಡನಾಡಿ (ಉಪ) ರಸ್ತೆಗಳ ಸಚಿವ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಚುಬಿನ್ಸ್ಕಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನ, "ವಿದ್ರೋಹ" ("ಪುನರುಜ್ಜೀವನ"), 134 (1), 11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1918, ಪುಟಗಳು 3-4 ಆದಾಗ್ಯೂ, 1918 ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್ ಪತನ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯದ ಕಡೆಗೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಂತರ ಯೋಜನೆಯು ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ನಂತರ, 1919-1920ರಲ್ಲಿ, ರಷ್ಯಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (ಅದರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಭಾಗಿಯಾಗಿತ್ತು), ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬೋಲ್ಶೆವಿಕ್‌ಗಳ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಕೈವ್ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಂತೀಯ ನಗರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಗರವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಚಾರ (1936-1949) 1934 ರಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನಿಂದ ಕೈವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಜುಲೈ 9, 1936 ರಂದು, ಕೈವ್ ನಗರ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ ಮಾಸ್ಕೋ ಸಾರಿಗೆ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಪದವೀಧರರಾದ ಪಾಪಜೋವ್ (ಪಾಪಾಜಿಯನ್) ಅವರ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು "ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋದ ಯೋಜನೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಿತು. ಸಭೆಯ ನಿಮಿಷಗಳು "ಲೇಖಕರು ಕೈವ್ ನಗರದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಗರದೊಳಗೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ (ಭೂಗತ ಮಾರ್ಗಗಳು, ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಸ್ಥಾನ) ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಪಾಪಜೋವ್ (ಪಾಪಾಜಿಯನ್) ಈ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಕೈವ್ ನಗರದಿಂದ 1,000 ಸೋವಿಯತ್ ರೂಬಲ್ಸ್‌ಗಳ ಬೋನಸ್ ಪಡೆದರು.<ref>http://www.metropoliten.kiev.ua/hist.php?lang=1</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ, ಜುಲೈ 5 ರಂದು, ಕೈವ್ ಪತ್ರಿಕೆ ಬಿಲ್'ಶೋವಿಕ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್) ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾರಿಗೆ ಸಾಧನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಭೂಗತ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸುಮಾರು 50 ಕಿಮೀ (31 ಮೈಲಿ) ಉದ್ದದ ಮೂರು ಮೆಟ್ರೋ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿತು. ಮೆಟ್ರೋ ನಿರ್ಮಾಣ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ ಎಂಬ ವದಂತಿಗಳು ಹರಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಮೊದಲಿಗೆ, ನಗರ ಮಂಡಳಿಯು ಈ ವದಂತಿಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು, ಕೊರೆಯುವ ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ತಜ್ಞರು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಪತ್ರಗಳ ನಡುವೆ. ಆದರೆ 1938 ರಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1941 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಯುದ್ಧ (ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ) ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಇದು ಹಠಾತ್ತನೆ ನಿಂತುಹೋಯಿತು.[8] ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಕೈವ್ ನಾಶವಾಯಿತು. ಯುಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಬೃಹತ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಬಾರಿ, ಮೆಟ್ರೋವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಕೈವ್‌ನ ವಿಮೋಚನೆಯ ನಂತರ 1944 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 5, 1944 ರಂದು, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಒಂದು ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಭೂಗತ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾದ ನಿರ್ಣಯ, ಹೀಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ಸೂಕ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು ಆದೇಶಿಸಿತು. ಈ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲು, USSR ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗವು USSR ಸರ್ಕಾರದ ಮೀಸಲು ನಿಧಿಯಿಂದ 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ರೂಬಲ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿತು.[9] ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 1945 ರಂದು, ಮತ್ತೊಂದು ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಭೂಗತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಆದೇಶಿಸಿತು. ಭೂಗತ ನಿರ್ಮಾಣವು ಎಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು, ಮೆಟ್ರೋಜಿಪ್ರೋಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಕೈವ್ ಕಚೇರಿಯ ತಜ್ಞರು ಕೈವ್‌ನ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ, ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಹೊರವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಹರಿವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರು. ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಭೂಗತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮೂರು ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು: ಸ್ವಿಯಾಟೋಶಿನ್-ಬ್ರೋವರಿ, ಕುರೆನಿವ್ಕಾ-ಡೆಮಿವ್ಕಾ ಮತ್ತು ಸಿರೆಟ್ಸ್-ಪೆಚೆರ್ಸ್ಕ್. ಹಿಂದಿನ ಎರಡನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ - 30.4 ಕಿಮೀ (18.9 ಮೈಲಿ) ಉದ್ದದ - ಮೊದಲ ಭೂಗತ ತೆರೆಯುವಿಕೆಗಳನ್ನು 1950 ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಲಿಲ್ಲ. ೧೯೪೯ ರವರೆಗೆ ಅಂತಿಮ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಸಂವಹನ ಸಚಿವಾಲಯದ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ, ಕೈವ್‌ಮೆಟ್ರೋಬಡ್ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೪ ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಭೂಗತ ನಿರ್ಮಾಣವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಹಂತ ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯಾವಧಿ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ) ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋದ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ (M1) ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆರಂಭಿಕ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಏಳು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿದ್ದವು ಮತ್ತು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಯೋಜನಾ ವಿನ್ಯಾಸ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಪರ್ಧಾ ಆಯೋಗವು ಎಲ್ಲಾ ಏಳು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸ್ಟಾಲಿನಿಸ್ಟ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸಿತು: ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್) ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಭಾಗಶಃ ಎರಡು ಪಶ್ಚಿಮದ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ರದ್ದತಿಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಕ್ರುಶ್ಚೇವ್ ಥಾವ್ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಸ್ಟಾಲಿನಿಸ್ಟ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಚಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಸುರಂಗ ಕೊರೆಯುವಿಕೆಯು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು - ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಕೊರೆಯುವ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಭೂಗತ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳು - ನಿರ್ಮಾಣವು ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಗಿಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಬೀಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1951 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸುರಂಗಗಳ ನಡುವಿನ ಮೊದಲ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಡ್ನಿಪ್ರೊ ಮತ್ತು ಆರ್ಸೆನಲ್ನಾ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ನಡುವೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಕೊನೆಯದನ್ನು ವೋಕ್ಜಾಲ್ನಾ ಮತ್ತು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೆಟ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ನಡುವೆ ಮೇ 1959 ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. <ref>http://www.metro.kyiv.ua/?q=node/110</ref> ಭೂಗತ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ತೊಂದರೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆರ್ಸೆನಲ್ನಾ ನಿಲ್ದಾಣವು ಅದರ ಅಸಾಧಾರಣ ಆಳದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಭೂಗತ ನೀರಿನಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಮೂಲತಃ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [10] ಇದಲ್ಲದೆ, 1954 ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಭೂಮಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಯೋಜನೆಯು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite web |url=http://photo.ukrinform.ua/ukr/current/photo.php?id=234238 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2021-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210930210058/http://photo.ukrinform.ua/ukr/current/photo.php?id=234238 |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕವು ವೋಕ್ಜಾಲ್ನಾ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವೆಸ್ಟಿಬುಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 1958 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಕೃತಿಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಆಯೋಗವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ಮತ್ತು USSR ಎರಡರ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ತಜ್ಞರು, ಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು, ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಗ್ಲಾವ್ಟುನೆಲ್‌ಸ್ಟ್ರಾಯ್, ಮೆಟ್ರೋಗಿಪ್ರೊಟ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೈವ್‌ಮೆಟ್ರೋಬಡ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, 80 ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋದ ಮೊದಲ ಐದು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಐದು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು: ವೋಕ್ಜಾಲ್ನಾ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೆಟ್, ಕ್ರೆಶ್ಚಾಟಿಕ್, ಆರ್ಸೆನಲ್ನಾ ಮತ್ತು ಡ್ನಿಪ್ರೊ.<ref>http://www.metro.kyiv.ua/?q=node/110</ref> ಈ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 660,400 m3 (23,321,805.9 ಕ್ಯೂ ಅಡಿ) ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸುರಿಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲು 7,300 m2 (78,576.5 ಚದರ ಅಡಿ) ಗ್ರಾನೈಟ್ ಮತ್ತು ಅಮೃತಶಿಲೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. 1960 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22 ರಂದು, ಮಾಸ್ಕೋ ಮೆಟ್ರೋದ ಮೋಟಾರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಅಲೆಕ್ಸಿ ಸೆಮಗಿನ್ ಮತ್ತು ಕೈವ್-ಪಸಾಜಿರ್ಸ್ಕಿಯ ಕೇಂದ್ರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮಾಜಿ ರೈಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಇವಾನ್ ವೈನೊಗ್ರಾಡೋವ್ ಅವರು ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಓಟವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/International_Railway_Journal</ref> ಸೆಮಗಿನ್ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಿದರು, ವೈನೊಗ್ರಾಡೋವ್ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು, ನವೆಂಬರ್ 6, 1960 ರಂದು, ಐದು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಮಾರ್ಗದ 5.24 ಕಿಮೀ (3.26 ಮೈಲಿ) ವೊಕ್ಜಾಲ್ನಾ-ಡ್ನಿಪ್ರೊ ಭಾಗವನ್ನು (ಇಂದು ಸ್ವಿಯಾಟೋಶಿನ್ಸ್ಕೊ-ಬ್ರೋವರ್ಸ್ಕಾ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>http://www.metro.kyiv.ua/?q=node/118</ref> ಆ ದಿನ, ಮೋಟಾರ್‌ಮೆನ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಇವಾನ್ ವೈನೋಗ್ರಾಗೋವ್ ಅವರನ್ನು ಈಗ ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋದ ಮೊದಲ ಮೋಟಾರ್‌ಮೆನ್‌ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20160404200023/http://eveningkiev.com/article/14331</ref><ref>http://www.metropoliten.kiev.ua/articles/rus/poezd-r.html</ref> ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಅನುಭವ ಮಾರ್ಗವು ಮುಕ್ತವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿನವೇ ಭೂಗತ ರೈಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡಲು ವಿಶೇಷ ಪಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನಿಜವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ನವೆಂಬರ್ 13 ರಂದು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.[16] ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಟರ್ನ್‌ಸ್ಟೈಲ್‌ಗಳಿರಲಿಲ್ಲ; ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್‌ಗೆ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://news.uklon.com.ua/post/Istoria-kievskogo-metropolitena.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2017-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924184047/https://news.uklon.com.ua/post/Istoria-kievskogo-metropolitena.aspx |url-status=dead }}</ref> ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ ತಕ್ಷಣ, ರೈಲು ಡಿಪೋದ ಅಗತ್ಯವು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಯಿತು. ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಆಳವಾದ ಭೂಗತವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಶಾಶ್ವತ ಆನ್-ಗ್ರೌಂಡ್ ಡಿಪೋವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಭೂಗತ ಡಿಪೋ ರಚನೆಯು ದುಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲಿಗೆ, ಡ್ನಿಪ್ರೊ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಡಿಪೋವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೈವ್‌ಮೆಟ್ರೋಬಡ್ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಕೆಲವು ಗೋದಾಮುಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಈ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಡಿಪೋ ಮುಖ್ಯ ಭೂಗತ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಡಿಪೋಗೆ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು, ಓವರ್‌ಹೆಡ್ ಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.interesniy.kiev.ua/old/population/transport/8260/zagadki_podzemki |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2010-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209034845/http://www.interesniy.kiev.ua/old/population/transport/8260/zagadki_podzemki |url-status=dead }}</ref> ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು: ಭೂಗತ ರೈಲು ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೆಟ್ರೋ ಮಾರ್ಗವನ್ನು Д ಪ್ರಕಾರದ ಭೂಗತ ರೈಲುಗಳು (ಮೆಟ್ರೋವಾಗನ್‌ಮ್ಯಾಶ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಭೂಗತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಲು, ರೈಲುಗಳನ್ನು ಡಾರ್ನಿಟ್ಸಿಯಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಟ್ರಾಮ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ (ಡ್ನಿಪ್ರೊ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಟ್ರಾಮ್ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ) ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಡಿಪೋಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ರೈಲುಗಳನ್ನು ನಂತರ ರೈಲ್ವೆ ಟರ್ನ್‌ಟೇಬಲ್‌ಗೆ ಎತ್ತಲಾಯಿತು. ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು ಅನಾನುಕೂಲ ಮತ್ತು ಬೇಸರದ ಕಾರಣ, ಹೆಚ್ಚಿನ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಸುರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಡಿಪೋಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>https://web.archive.org/web/20131212205749/http://www.nuclear-attack.com/139.php</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋ ಯುಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ಸಂವಹನ ಸಚಿವಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಕೈವ್‌ನ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. 1962 ರವರೆಗೆ, ಮೋಟಾರ್‌ಮೆನ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಸ್ಕೋದವರಾಗಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಕೈವ್ ರೈಲ್ವೆ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೈನೋಗ್ರಾಗೋವ್), ಆದರೆ ಅವರು ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರ್‌ಮೆನ್‌ಗಳಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತವು 1960 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ 5, 1963 ರಂದು ಎರಡು ನಿಲ್ದಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ 3.4 ಕಿಮೀ (2.1 ಮೈಲಿ) ವಿಭಾಗವನ್ನು ತೆರೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು: ಪೊಲಿಟೆಕ್ನಿಚ್ನಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟಟ್ ಮತ್ತು ಜಾವೊಡ್ ಬಿಲ್ಶೋವಿಕ್ (ಈಗ ಶುಲಿಯಾವ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣ). ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರದ ಇ ಭೂಗತ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. M1 ಮಾರ್ಗದ ಪೂರ್ವ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ನೋಟ 1965 ರಲ್ಲಿ, ಈ ಮಾರ್ಗವು ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ರುಸಾನಿವ್ಸ್ಕಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಡ್ನೀಪರ್ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ನದಿಯ ಪೂರ್ವ ದಂಡೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಡ್ನಿಪ್ರೊ ನಿಲ್ದಾಣದಂತೆ, ಹೈಡ್ರೋಪಾರ್ಕ್, ಲಿವೊಬೆರೆಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಡಾರ್ನಿಟ್ಸಿಯಾ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಡಿಪೋದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು, ಲಿವೊಬೆರೆಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಡಾರ್ನಿಟ್ಸಿಯಾ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ನಡುವೆ ಶಾಶ್ವತ ಡಿಪೋ (ಡಾರ್ನಿಟ್ಸಿಯಾ ಮೆಟ್ರೋ ಡಿಪೋ) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಇದು ಕೈವ್-ಡ್ನಿಪ್ರೊವ್ಸ್ಕಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹೊಸ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಈಗ ಸುಲಭವಾಗಿ ಡಿಪೋಗೆ ಸಾಗಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಮೆಟ್ರೋ ಮಾರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ರೈಲುಗಳನ್ನು ಸಹ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಬಹುದು. ಹಳೆಯ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಖ್ರೆಶ್ಚಾಟಿಕ್ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿರ್ಗಮನದೊಂದಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಎರಡನೆಯದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4, 1965 ರಂದು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಮೇ 1970 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆಧುನೀಕರಿಸುವಾಗ, ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು 40 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಮಾರ್ಗದ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಕೊಮ್ಸೊಮೊಲ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣ (ಈಗ ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣ) ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ರೈಲುಗಳನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಲೆನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ನ ಮೆಟ್ರೋ ಇ-ಮಾದರಿಯ ಭೂಗತ ರೈಲುಗಳು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಪರದೆಯ ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ ಎಂದು ಪತ್ತೆಯಾದಾಗ, ಅವುಗಳನ್ನು 1969 ರಲ್ಲಿ ಕೈವ್‌ಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಯಿತು; ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಈ ಹೊಸ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕೈವ್‌ನ ಹಳೆಯ ಡಿ-ಟೈಪ್ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಲೆನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು.https://news.uklon.com.ua/post/Istoria-kievskogo-metropolitena.aspx 1970 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ರೈಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬೋಗಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಐದನೆಯದನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 1972 ರಿಂದ, ಬೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ (ಜುಲೈ 4, 2017 ರಂತೆ).<ref>https://web.archive.org/web/20131212205749/http://www.nuclear-attack.com/139.php</ref> ನವೆಂಬರ್ 5, 1971 ರಂದು, ಕೈವ್‌ನ ಆಗಿನ ಪಶ್ಚಿಮದ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ಮೆಟ್ರೋಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿವೆ. ಮೂರು ಹೊಸ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು: ಝೋವ್ಟ್ನೆವಾ (ಈಗ ಬೆರೆಸ್ಟಿಸ್ಕಾ), ನೈವ್ಕಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಯಾಟೋಶಿನೋ (ಈಗ "o" ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ). ಹೀಗಾಗಿ, ಮೆಟ್ರೋವನ್ನು 14 ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 18.2 ಕಿಮೀ (11.3 ಮೈಲಿ) ಉದ್ದವಿತ್ತು. ಆಗಸ್ಟ್ 23, 1972 ರಂದು, ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋದ ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಆರ್ಸೆನಲ್ನಾ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಈ ಘಟನೆಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ "ಆರ್ಸೆನಲ್" ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕೆಲಸಗಾರನಿಗೆ ಮೆಟ್ರೋಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಟಿಕೆಟ್ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.holamon.cat/en/kyiv-metro |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2023-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604051555/https://www.holamon.cat/en/kyiv-metro |url-status=dead }}</ref> ಕೊನೆಗೆ, 1973–1974 ರಲ್ಲಿ, ಮೆಟ್ರೋದ ಮತ್ತೊಂದು ಆಧುನೀಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟಾಕ್‌ಗೆ ಮೂರನೆಯದು. ಲೆನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ನ ರೈಲು ನಿರ್ಮಾಣ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದ ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರದ Eм ಭೂಗತ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಕೈವ್‌ಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಯಿತು.https://news.uklon.com.ua/post/Istoria-kievskogo-metropolitena.aspx ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು 1978 ರಲ್ಲಿ (ಪಿಯೋನರ್ಸ್‌ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣ, ಈಗ ಲಿಸೋವಾದೊಂದಿಗೆ) ಮತ್ತು 2003 ರಲ್ಲಿ (ಝೈಟೊಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮ್ಮಿಸ್ಟೆಕ್ಕೊ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ) ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಎರಡನೇ ಮಾರ್ಗ ಎರಡನೇ ಮಾರ್ಗದ (M2) ನಿರ್ಮಾಣವು 1971 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು "ಕುರೆನಿವ್ಸ್ಕೊ-ಚೆರ್ವೊನೊರ್ಮಿಸ್ಕಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕುರೆನಿವ್ಕಾ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗದ ಕಾರಣ ಹೆಸರು ನಿಜವಾದ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. 1960 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಗದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದಾಗ, ನಿರ್ಮಾಣವು ಕುರೆನಿವ್ಕಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯೊರ್ಕಾ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಜಾವೊಡ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣ (ಇಂದಿನ ತರಾಸಾ ಶೆವ್ಚೆಂಕಾ ಬದಲಿಗೆ), ಕುರೆನಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನದ ಬಳಿಯ ಪೆಟ್ರೋಪಾವ್ಲಿವ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಚೌಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶೆವ್ಹೆಂಕಾ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |url=http://obolon.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2018-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215172743/https://obolon.kyivcity.gov.ua/content/mennyu-1.html |url-status=dead }}</ref>ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಬೊಲಾನ್ ವಸತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಬದಲಾದವು.<ref>http://obolon.name/kak-pridumali-obolon/</ref> ಹೊಸ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಆಳವಾದ ಭೂಗತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಪೊಡಿಲ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ರೆಡ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ (ಈಗ ಕೊಂಟ್ರಕ್ಟೋವಾ ಸ್ಕ್ವೇರ್) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೈವ್ಸ್ಕಾ ರುಸ್ (879–1240) ನಿಂದ ದಿನಾಂಕದ 600–700 ಮೀ 2 (6,500–7,500 ಚದರ ಅಡಿ) ಮನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಗೆ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಪೋಡಿಲ್ ನಿವಾಸಿಗಳ ಜೀವನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. <ref>https://gazeta.ua/articles/history-newspaper/_u-davnomu-kiyevi-buli-derevyani-trotuari/180981</ref> ಈ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಭೂಗತ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸಣ್ಣ 2.32 ಕಿಮೀ (1.44 ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 17, 1976 ರಂದು ಮಾತ್ರ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದು ಮೂರು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು: ಕಲಿನಿನಾ ಸ್ಕ್ವೇರ್ (ನಂತರ ಇದನ್ನು ಪ್ಲೋಶ್ಚಾ ಝೋವ್ಟ್ನೆವೊಯ್ ರೆವೊಲುಟ್ಸಿ (ಲಿಟ್. 'ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಚೌಕ' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು) ಅಕ್ಟೋಬರ್ 17, 1977 ರಂದು <ref>http://www.metro.kyiv.ua/node/250</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮುಂಬರುವ 60 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವಕ್ಕಾಗಿ; ಈಗ ಮೈದಾನ್ ನೆಜಲೆಜ್ನೋಸ್ಟಿ), ಪೋಶ್ಟೋವಾ ಪ್ಲೋಶ್ಚಾ ಮತ್ತು ಚೆರ್ವೋನಾ ಪ್ಲೋಶ್ಚಾ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಚೆರ್ವೋನಾ ಪ್ಲೋಶ್ಚಾ ಬಳಿ ದುರಸ್ತಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ (M1) ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಕಾರಿಡಾರ್ ಇತ್ತು, ಇದು ರೈಲುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದೆ. <ref>https://gazeta.ua/articles/history-newspaper/_u-davnomu-kiyevi-buli-derevyani-trotuari/180981</ref> ಈ ಕಾರಿಡಾರ್ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟಾಕ್ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಹೊಸ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ರೈಲುಗಳು 1988 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಡಾರ್ನಿಟ್ಸಿಯಾ ಡಿಪೋವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1978 ರಲ್ಲಿ, ಪಿಯೋನೆರ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಇದು ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಕಾಲದ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿರಬಹುದು (ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕೈವ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಬ್ರೋವರಿವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು).<ref>{{Cite web |url=https://www.holamon.cat/en/kyiv-metro |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2023-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604051555/https://www.holamon.cat/en/kyiv-metro |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊದಲ ಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಜುಲೈ 4, 2017 ರಿಂದ, ಲಿಸೋವಾ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಮೀರಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಯೋಜನೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ, <ref>http://kyivgenplan.grad.gov.ua/wp-content/uploads/2014/11/17-%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D1%81.-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82.jpg</ref> ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಎರಡನೇ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಾರ್ಗದ ಭಾಗವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೆರೋಯಿವ್ ಡ್ನಿಪ್ರಾ ನಿಲ್ದಾಣ ಎರಡನೇ ಮಾರ್ಗ - ಇದನ್ನು ಕುರೆನಿವ್ಸ್ಕೊ-ಚೆರ್ವೊನೊರ್ಮಿಯ್ಸ್ಕಾ ಮಾರ್ಗ (ಇಂದು ಒಬೊಲೊನ್ಸ್ಕೊ-ಟೆರೆಮ್ಕಿವ್ಸ್ಕಾ ಮಾರ್ಗ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು - ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 19, 1980 ರಂದು, ಮೂರು ಹೊಸ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು - ತಾರಾಸಾ ಶೆವ್ಚೆಂಕಾ, ಪೆಟ್ರಿವ್ಕಾ (ಈಗ ಪೊಚೈನಾ ನಿಲ್ದಾಣ), ಮತ್ತು ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಕೊರ್ನಿಚುಕಾ (ಈಗ ಒಬೊಲಾನ್ ನಿಲ್ದಾಣ) - ಮಾರ್ಗದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಇನ್ನೂ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ 55 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು ಮಿನ್ಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಹೆರೋಯಿವ್ ಡ್ನಿಪ್ರಾ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಎರಡನೇ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಆಗಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಸತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ ಕೈವ್ ಅನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು. ಮಾರ್ಗದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಪ್ಲೋಶ್ಚಾ ಲ್ವಾ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟೋಹೊ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಪಬ್ಲಿಕಾನ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಟೇಡಿಯನ್ (ಈಗ ಒಲಿಂಪಿಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣ) ಡಿಸೆಂಬರ್ 19, 1981 ರಂದು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, <ref>http://www.metro.kyiv.ua/?q=node/171</ref><ref>http://www.metro.kyiv.ua/?q=node/172</ref> ನಂತರ ಚೆರ್ವೊನೊರ್ಮಿಸ್ಕಾ (ಈಗ ಪಲಾಟ್ಸ್ "ಉಕ್ರೇಯಿನಾ" ನಿಲ್ದಾಣ) ಮತ್ತು ಡಿಜೆರ್ಜಿನ್ಸ್ಕಾ (ಈಗ ಲಿಬಿಡ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣ) ಡಿಸೆಂಬರ್ 30, 1984 ರಂದು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಹೊಸದಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾದ ಟರ್ಮಿನಸ್‌ನ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಆದರೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಲಿಬಿಡ್ ನದಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಕೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅಪಘಾತದಿಂದ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅಡಚಣೆಯಾಯಿತು. 21 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 2005 ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://news.uklon.com.ua/post/Istoria-kievskogo-metropolitena.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2017-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924184047/https://news.uklon.com.ua/post/Istoria-kievskogo-metropolitena.aspx |url-status=dead }}</ref> ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇದು M1 ಮತ್ತು M2 ಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವಿನ ವರ್ಗಾವಣೆಯಲ್ಲಿ "ಉದ್ದ" ಕಾರಿಡಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು 1986 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. 1980 ರಲ್ಲಿ, M2 ಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಅದರ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಮೆಟ್ರೋವಾಗನ್‌ಮ್ಯಾಶ್ (81-717/714) ನಿಂದ ಹೊಸ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://news.uklon.com.ua/post/Istoria-kievskogo-metropolitena.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2017-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924184047/https://news.uklon.com.ua/post/Istoria-kievskogo-metropolitena.aspx |url-status=dead }}</ref> 1985 ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ರೈಲು ದುರಸ್ತಿ ಘಟಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ОМ-2 ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮತ್ತು ಖ್ರೆಶ್ಚಾಟಿಕ್ ನಡುವಿನ ಕಾರಿಡಾರ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದ ನಂತರ, ಎರಡನೇ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು (ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ "ಉದ್ದ" ಕಾರಿಡಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು), ಇದನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 3, 1986 ರಂದು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಡಾರ್ನಿಟ್ಸಿಯಾ ಡಿಪೋಗೆ ದ್ವಂದ್ವ ನಿವಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು (ಮೂರು ಹಳಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಆದರೆ ಮೂರನೆಯದು ರೈಲುಗಳು ಡಿಪೋದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕಿತ್ತು). ಡಿಸೆಂಬರ್ 30, 1987 ರಂದು, ಹೈಡ್ರೋಪಾರ್ಕ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಎರಡನೇ (ಪೂರ್ವ) ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಮಾರ್ಚ್ 19, 1988 ರಂದು, M2 ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಹೊಸ ಡಿಪೋವನ್ನು (ಒಬೊಲಾನ್ ಡಿಪೋ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>http://www.metro.kyiv.ua/node/250</ref> ಮೂರನೇ ಮಾರ್ಗ ಸೋವಿಯತ್ ಅವಧಿ ಜೊಲೊಟಿ ವೊರೊಟಾ ನಿಲ್ದಾಣವು ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಥೀಮ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 1987 ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಹೈಡ್ರೋಪಾರ್ಕ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಗಮನ ಮುಂಭಾಗ ಮೂರನೇ ಮಾರ್ಗದ (M3) ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ಘಟನೆಯೆಂದರೆ ವೋಕ್ಜಾಲ್ನಾ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಶ್ಚಾಟಿಕ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ನಡುವಿನ M1 ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸುರಂಗದ ರಚನೆ. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಭವಿಷ್ಯದ M3 ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಹೊಸ ನಿಲ್ದಾಣ, ಲೆನಿನ್ಸ್ಕಾ, ಉದ್ಭವಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಹೊಸ ಸುರಂಗವು ಮಾರ್ಗದ ಉಳಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾದಾಗ, Vo ನಡುವಿನ ಹಳೆಯ M1 ಸುರಂಗದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಕ್ಜಾಲ್ನಾ ಮತ್ತು ಖ್ರೆಶ್ಚಾಟಿಕ್ ನಡುವೆ ಮಾರ್ಚ್ 31 ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 1987 ರವರೆಗೆ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಶಟಲ್ ರೈಲುಗಳು ವೊಕ್ಜಾಲ್ನಾದಿಂದ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೆಟ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೆಟ್ ಮತ್ತು ಖ್ರೆಶ್ಚಾಟಿಕ್ ನಡುವಿನ ಸುರಂಗವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಬಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಲಿಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-966-8825-58-3</ref> ಲೆನಿನ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ 70 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು, ನವೆಂಬರ್ 6, 1987 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು, <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-966-8825-58-3</ref> ಮತ್ತು ಈಗ ಇದನ್ನು ಟೀಟ್ರಾಲ್ನಾ ನಿಲ್ದಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 300 ಮೀ (980 ಅಡಿ) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದದ ಹಳೆಯ ಸುರಂಗಗಳು, ಜೊಲೋಟಿ ವೊರೊಟಾ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸೀಲಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಮೂರನೇ ಮಾರ್ಗದ (ವಾಯುವ್ಯ-ಆಗ್ನೇಯ ಅಕ್ಷ) ನಿರ್ಮಾಣವು 1981 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆರಂಭಿಕ 2.1 ಕಿಮೀ (1.3 ಮೈಲಿ) ವಿಭಾಗವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 1989 ರಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಮೂರು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು: ಜೊಲೋಟಿ ವೊರೊಟಾ, ಪಲಾಟ್ಸ್ ಸ್ಪೋರ್ಟು ಮತ್ತು ಮೆಕ್ನಿಕೋವಾ (ಈಗ ಕ್ಲೋವ್ಸ್ಕಾ). ಮೊದಲ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳು ಇತರ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು; ಮೂರನೆಯದು M2 ಮತ್ತು M3 ಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುರಂಗದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು, ಇದು M3 ಮಾರ್ಗದಿಂದ ರೈಲುಗಳು M2 ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಒಬೊಲಾನ್ ಡಿಪೋವನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 1990 ರವರೆಗೆ, ಜೊಲೋಟಿ ವೊರೊಟಾ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ (ಆಗ M3 ನ ಉತ್ತರ ಟರ್ಮಿನಸ್) ನಿರ್ಗಮನವು ಲೆನಿನ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಜೊಲೋಟಿ ವೊರೊಟಾದಿಂದ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಬೀದಿಗೆ ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಮೇ 1, 1990 ರಂದು ಮಾತ್ರ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>http://www.metro.kyiv.ua/node/250</ref> ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ನಲ್ಲಿ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೊದಲ 31 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 31 ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು 34.6 ಕಿಮೀ (21.5 ಮೈಲಿ) ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಪಿವ್ಡೆನ್ನಿ ಸೇತುವೆಯ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಉದಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲಿನ ಆವೇಗ ಕಳೆದುಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 30, 1991 ರಂದು, ಡ್ರುಜ್ಬಿ ನರೋಡಿವ್ (ಈಗ ಜ್ವಿರಿನೆಟ್ಸ್ಕಾ) ಮತ್ತು ವೈಡುಬಿಚಿ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು (ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 27, 1997 ರಂದು ಪೆಚೆರ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಜಲತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕಾಯಿತು).<ref>http://www.metro.kyiv.ua/?q=node/184</ref> 1992 ರಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಗವು ಡ್ನೀಪರ್ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಪಿವ್ಡೆನ್ನಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ಲಾವುಟಿಚ್ ಮತ್ತು ಒಸೊಕೊರ್ಕಿ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು (ಬದಿಗಳಿಂದ ತೆರೆದಿತ್ತು) ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇದು ಹಿಮ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರಕ್ಷಣೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://news.uklon.com.ua/post/Istoria-kievskogo-metropolitena.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2017-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924184047/https://news.uklon.com.ua/post/Istoria-kievskogo-metropolitena.aspx |url-status=dead }}</ref> ಸೇತುವೆ ವಿಭಾಗದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಟೆಲಿಚ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣವೂ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹೆಚ್ಚು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ನಿಲ್ದಾಣದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಈಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವುದು ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾತಾಯನ ಶಾಫ್ಟ್, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾ. ಬೆಂಕಿ ಅಥವಾ ರೈಲು ಸ್ಥಗಿತ) ಬಳಸಬಹುದು.<ref>http://mignews.com.ua/regiony/kiev/1236153.html</ref> ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ (ಡಿಸೆಂಬರ್ 28, 1994 ರಂದು), ಪೊಜ್ನಿಯಾಕಿ ಮತ್ತು ಖಾರ್ಕಿವ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದಾಗ, M3 ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಪೊಜ್ನಿಯಾಕಿ ನಿಲ್ದಾಣವು ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮೂರು ಅಂತಸ್ತಿನ ಭೂಗತ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿತ್ತು; ಕೆಳಗಿನ ಮಹಡಿಯನ್ನು ಭೂಗತದಿಂದ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಮಹಡಿಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಳಿಗೆಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ರಚನೆಯು ನಂತರ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವರ್ಗಾವಣೆ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮುಂಬರುವ ಲಿವೊಬೆರೆಜ್ನಾ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ (M5) ಸುಲಭವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>http://www.metro.kyiv.ua/?q=node/189</ref> ಈ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ತೆರೆಯುವಿಕೆಯು ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪೊಜ್ನ್ಯಾಕಿ ಮತ್ತು ಖಾರ್ಕಿವ್ಸ್ಕಿ ವಸತಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. 1990 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಸಿರೆಟ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ವಾಯುವ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಮೊದಲ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಡಿಸೆಂಬರ್ 30, 1996 ರಂದು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ಲುಕಿಯಾನಿವ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮಾರ್ಗದ ಹೊಸ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಆಯಿತು. ಲ್ವಿವ್ಸ್ಕಾ ಬ್ರಾಮಾ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು (ಜೊಲೊಟಿ ವೊರೊಟಾ ಮತ್ತು ಲುಕಿಯಾನಿವ್ಸ್ಕಾ ನಡುವೆ), ಆದರೆ ಹಣದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್ಸ್ಕಾ ಚೌಕವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದಾಗಿ ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣವು 1997 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. <ref>http://www.metro.kyiv.ua/?q=node/371</ref> ಮಾರ್ಚ್ 30, 2000 ರಂದು, ಮಾರ್ಗದ ಮುಂದಿನ ನಿಲ್ದಾಣವಾದ ಡೊರೊಹೊಝಿಚಿಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ನಿಲ್ದಾಣ, ಹರ್ಟ್ಸೆನಾ ನಿಲ್ದಾಣ<ref>https://web.archive.org/web/20170509224140/http://subwaymuseum.net/projects/all/gerzena</ref> (ಲುಕಿಯಾನಿವ್ಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಡೊರೊಹೊಝಿಚಿ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ) ಸಹ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು - ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ<ref>https://web.archive.org/web/20170808215214/http://cultkiev.com/news/metropolitan-50-years-in-kiev</ref> - ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧಿಕೃತ ಯೋಜನೆ (ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ) ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನದು ಈ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14, 2004 ರಂದು, M3 ಮಾರ್ಗವನ್ನು ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಸಿರೆಟ್ಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು (ಇನ್ನೂ ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಟರ್ಮಿನಸ್). ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಗದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಬೋರಿಸ್ಪಿಲ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣವು ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2005 ರಂದು <ref>{{Cite web |url=http://wek.kiev.ua/uk/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BF%D1%96%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_(%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE) |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407152336/http://wek.kiev.ua/uk/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BF%D1%96%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_(%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE) |url-status=dead }}</ref>ಮತ್ತು ವೈರ್ಲಿಟ್ಸಿಯಾ ಮಾರ್ಚ್ 7, 2006 ರಂದು ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ, ವೈರ್ಲಿಟ್ಸಿಯಾ ಕೇವಲ ತುರ್ತು ನಿರ್ಗಮನವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರ, ನಗರ ಮಂಡಳಿಯು ನವೆಂಬರ್ 2005 ರಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪಕ್ಕದ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2007 ರಂದು, ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಡಿಪೋ - ಖಾರ್ಕಿವ್ಸ್ಕೆ ಡಿಪೋ - ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005 ರಲ್ಲಿ, M3 ಮಾರ್ಗದ ಕೊನೆಯ ನಿಲ್ದಾಣವಾದ ಚೆರ್ವೊನಿ ಖುತಿರ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ರಲ್ಲಿ, ಕೈವ್‌ನ ಮೇಯರ್ ಲಿಯೊನಿಡ್ ಚೆರ್ನೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ, ನಿಲ್ದಾಣವು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ, ನಿಲ್ದಾಣವು ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು, ಏಕೆಂದರೆ "a "ನಿಮಲ್‌ಗಳು ಭೂಗತದಲ್ಲಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ" (ಅವರು ನಿಲ್ದಾಣವು ಕಾಡಿನ ಬಳಿ ಇದೆ, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಬಳಸಲು ಜನರು ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಅರ್ಥೈಸಿದರು).<ref>http://ua.korrespondent.net/ukraine/289538-stolichnu-stanciyu-metro-chervonij-hutir-zakonservuyut</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲಸಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ವಿಳಂಬದ ನಂತರ,[40] ನಿಲ್ದಾಣವು 23 ಮೇ 2008 ರಂದು ಕೈವ್ ದಿನಾಚರಣೆಗಾಗಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://kyiv.comments.ua/news/2008/05/23/154322.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2017-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911211930/https://kyiv.comments.ua/news/2008/05/23/154322.html |url-status=dead }}</ref> 25 ಮೇ 2008 ರಂದು ನಡೆಯಲಿರುವ ಮೇಯರ್ ಚುನಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಯವು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಯಿತು. 2017 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ನಿಲ್ದಾಣವು ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>https://hmarochos.kiev.ua/2018/01/09/u-2017-rotsi-kiyivskim-metro-skoristalosya-mayzhe-500-milyoniv-pasazhiriv/</ref> =ಆಧುನೀಕರಣ= ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟಾಕ್ ತನ್ನ ಡಿಪೋದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿರುವ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ (81–7021) ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು M1 ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ Ezh-ಮಾದರಿಯ ರೈಲು 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಹಳೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊಸ ಭೂಗತ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಮಾರ್ಚ್ 2001 ರಲ್ಲಿ, 81-717/714 ರೈಲುಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಾರ್ಪಾಡು, ಸ್ಲಾವುಟಿಚ್ 81-553.1/554.1/555.1 ವ್ಯಾಗನ್ ಅನ್ನು ಒಬೊಲಾನ್ ಡಿಪೋದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಇದು ಬದಲಾಯಿತು. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಡಕ್ಷನ್ ಮೋಟಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು (ಹಿಂದಿನ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಕ್ರೊನಸ್ ಮೋಟಾರ್‌ಗಳ ಬದಲಿಗೆ). ಆದಾಗ್ಯೂ, ರೈಲು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಾ ರೈಲು ಅದರ ಸರಣಿಯಿಂದ ಒಂದೇ ಆಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref>http://metroworld.ruz.net/trains/slavutich.htm</ref> ಈ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ 81-553.1 ರೈಲನ್ನು 2001 - 2011 ರ ನಡುವೆ ಒಬೊಲೊನ್ಸ್ಕೊ-ಟೆರೆಮ್ಕಿವ್ಸ್ಕಾ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು 2013 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಗನ್‌ಮಾಶ್ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಟಿಚ್ -2 ಒಬೊಲೊನ್ ಡಿಪೋದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. 81-717/714 (81-717.5М/714.5М) ರೈಲುಗಳ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಡಾರ್ನಿಟ್ಸಿಯಾ ಡಿಪೋಗೆ ಬಂದಿತು. 81-717/714 ಸರಣಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾರ್ಪಾಡು, 81-7021–7022, ಕ್ರುಕಿವ್ ವ್ಯಾಗನ್-ತಯಾರಣಾ ಘಟಕದಿಂದ (KVBZ) ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭೂಗತ ರೈಲು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರಿಗೆ ಬೋರಿಸ್ಪಿಲ್ಸ್ಕಾ ನಿಲ್ದಾಣದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.[80] ಐದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಡಾರ್ನಿಟ್ಸಿಯಾ ಡಿಪೋಗೆ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ದೋಷ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ 17, 2006 ರಿಂದ ಒಬೊಲಾನ್ ಡಿಪೋದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಜುಲೈ 2008 ರಲ್ಲಿ, ರೈಲುಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಆಯೋಗವು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ) ಅನುಮತಿಸುವ ವಿಶೇಷ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. <ref>http://vagon.metro.ru/passenger/81-7021.html</ref> ಅವರು 2009 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 81-7021–7022 ರೈಲುಗಳು ಹಳೆಯ 81-717/714 ರೈಲುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ, ಜುಲೈ 5, 2017 ರಂತೆ, ಅಂತಹ ಮಾದರಿಯ ಒಂದೇ ಒಂದು ರೈಲು ಇತ್ತು.<ref>http://www.metro.kyiv.ua/node/127</ref> ವ್ಯಾಗನ್‌ಮ್ಯಾಶ್ (ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್‌ಬರ್ಗ್) ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋವಾಗನ್‌ಮ್ಯಾಶ್ ತಯಾರಿಸಿದ ಮುಂದಿನ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ರೈಲುಗಳು, 81-540.2К/81-714.5М, 81-717/714 ರ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾರ್ಪಾಡು, 2010 ರಲ್ಲಿ ಬಂದವು, <ref>http://www.metro.kyiv.ua/node/3452</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಹಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.railwaygazette.com/news/news/europe/single-view/view/kyiv-metro-gets-new-station-and-trains.html?sword_list%5B%5D=Kiev&no_cache=1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2016-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161018202057/http://www.railwaygazette.com/news/news/europe/single-view/view/kyiv-metro-gets-new-station-and-trains.html?sword_list%5B%5D=Kiev&no_cache=1 |url-status=dead }}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 2014–2016 ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸ 81-7080 ರೈಲುಗಳನ್ನು KVBZ ನಿಂದ ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಈಗ M1 ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2023 ರಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಸಾ ಮೆಟ್ರೋ ತನ್ನ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ 81-717/714 ಸರಣಿಯ ರೈಲುಗಳ 60 ಕಾರುಗಳನ್ನು ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿತು. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಅನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ತುತ ಫ್ಲೀಟ್ ಅನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ದಾನಿಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಸೆಟ್ 1 ನವೆಂಬರ್ 2023 ರಂದು M3 ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://kyivcity.gov.ua/news/vitaliy_klichko_prokhavsya_v_potyazi_z_vagoniv_metro_yaki_kiv_otrimav_vid_varshavi_vidsogodni_potyag_kursuye_zelenoyu_gilkoyu_stolichnogo_metropolitenu_foto_video/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229155444/https://kyivcity.gov.ua/news/vitaliy_klichko_prokhavsya_v_potyazi_z_vagoniv_metro_yaki_kiv_otrimav_vid_varshavi_vidsogodni_potyag_kursuye_zelenoyu_gilkoyu_stolichnogo_metropolitenu_foto_video/ |archive-date=2024-02-29 |url-status=dead}}</ref> ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2005 ರಲ್ಲಿ, ಲಿಸೋವಾ ಮತ್ತು ಸಿರೆಟ್ಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಎಸ್ಕಲೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಚಳುವಳಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಪೈಲಾನ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಉಪಕರಣಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.http://www.metro.kyiv.ua/?q=node/162 ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ, ಡಾರ್ನಿಟ್ಸಿಯಾ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು (ಪೊಪುಡ್ರೆಂಕಾ ಬೀದಿಯ ಕಡೆಗೆ) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>http://www.metro.kyiv.ua/node/250</ref> ಮಾರ್ಚ್-ಮೇ 2017 ರಲ್ಲಿ, ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಯೂರೋವಿಷನ್ ಅಧಿವೇಶನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಲಿವೊಬೆರೆಜ್ನಾ ನಿಲ್ದಾಣದ ₴24.84 ಮಿಲಿಯನ್ ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾಸ್ (US$915,900) ನವೀಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>http://kyiv.pravda.com.ua/news/590c6322ce475/</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> =ಭಾಷೆ= ಉಕ್ರೇನಿಯನ್, ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳು ಕೈವ್ ಮೆಟ್ರೋದಾದ್ಯಂತ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗಿವೆ 1960 ರಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ತೆರೆದಾಗ, ಅನೇಕ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಟ್ಟದ ದಾಖಲೆಗಳು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲಾ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದವು. ಭಾಷೆಗಳ ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್ ಹೋಲಿಕೆಯು ಪ್ರತಿ ನಿಲ್ದಾಣವು ರಷ್ಯಾದ ಅನುವಾದವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಷ್ಯಾದ ಭಾಷಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಸರುಗಳು ರಷ್ಯಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು, ಆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾಗಶಃ ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಯಿತು, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪದಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬೆರೆಸಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲೋಶ್ಚಾ ಝೋವ್ಟ್ನೆವೊಯ್ ರೆವೊಲುಟ್ಸಿ, ಝೋವ್ಟ್ನೆವಾ ಮತ್ತು ಚೆರ್ವೊನೊರ್ಮಿಯ್ಸ್ಕಾ [ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ] (ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೈದಾನ್ ನೆಜಲೆಜ್ನೋಸ್ಟಿ, ಬೆರೆಸ್ಟೆಯ್ಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಪಲಾಟ್ಸ್ ಉಕ್ರೇನಾ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು) ನಿಲ್ದಾಣದ ಹೆಸರುಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇದನ್ನು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದಾಗ ಒಕ್ಟ್ಯಾಬ್ರಸ್ಕಯಾ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಸ್ನೋರ್ಮೆಸ್ಕಯಾ ಎಂದು ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಗಿ ಝೋವ್ಟ್ನೆವಾಯಾ ಮತ್ತು ಚೆರ್ವೊನೊರ್ಮೆಸ್ಕಯಾ ಎಂದು ನೀಡಲಾಯಿತು. 1980 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ, ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಶೆರ್ಬಿಟ್ಸ್ಕಿಯ ಕ್ರಮೇಣ ರಸ್ಸಿಫಿಕೇಶನ್ ಅಭಿಯಾನ ಮತ್ತು ಕೈವ್ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ರುಸ್ಸೋಫೋನಿಕ್ ಆಗುವುದರಿಂದ, ಮೆಟ್ರೋ ಕೂಡ ಬದಲಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ವೆಸ್ಟಿಬುಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜೊತೆಗೆ ರಷ್ಯನ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾದ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾದ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಸರುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು, ಆದರೆ ಈಗ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಅಲಂಕಾರಗಳು ದ್ವಿಭಾಷಾವಾದವು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅನ್ನು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಬೆರೆಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ಆಯ್ದ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಿತ ರಷ್ಯನ್ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. 1980 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪೆರೆಸ್ಟ್ರೊಯಿಕಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಭಾಷಾವಾದವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. 1991 ರ ಮೊದಲು, ಇದನ್ನು ರಷ್ಯನ್ ನಂತರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಆಗಸ್ಟ್ 1991 ರಲ್ಲಿ ಗಣರಾಜ್ಯವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, ಆದೇಶವನ್ನು ರಷ್ಯನ್‌ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1991 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪತನದ ನಂತರ, ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ದ್ವಿಭಾಷಾ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಕೇವಲ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ದಾಖಲಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಲಂಕಾರಗಳು ಇನ್ನೂ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಯುರೋ-2012 ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಳಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, <ref>https://kyiv.pravda.com.ua/news/4faa3781e8797/</ref> ಮತ್ತು ಕೈವ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಭೂಗತ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಈಗ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪ್ಯಂತರದೊಂದಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ನಿಲ್ದಾಣದ ಆಗಮನದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಿಗೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್‌ಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= cavhrgyavvzbtzhlv0d9ngjz55m57en 0 180588 1434944 1434131 2026-10-30T01:34:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434944 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Coat of arms of Ukraine.svg|100px]] |- ! ಹೆಸರು | ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ |- ! ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ | ಏಕಾತ್ಮಕ ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯ |- ! ಸಂವಿಧಾನ | ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಂವಿಧಾನ |- ! ರಚನೆ | 24 ಆಗಸ್ಟ್ 1991 (ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ)<br>28 ಜೂನ್ 1996 (ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದದ್ದು) |- ! ಶಾಸಕಾಂಗ | ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ |- ! ಶಾಸಕಾಂಗದ ವಿಧ | ಏಕಸದನೀಯ |- ! ಶಾಸಕಾಂಗದ ಸ್ಥಳ | ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ ಭವನ, ಕೀವ್ |- ! ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ | ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ |- ! ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಝೆಲೆನ್ಸ್ಕಿ |- ! ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ | ನೇರ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತದಾನ |- ! ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ | ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ |- ! ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | ಸರ್ಜಿ ಕೊರೇಟ್ಸ್ಕಿ |- ! ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ | ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ |- ! ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ | ಉಕ್ರೇನ್ ಸರ್ಕಾರ |- ! ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ | ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ |- ! ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ | ಕೊರೇಟ್ಸ್ಕಿ ಸರ್ಕಾರ |- ! ಸಚಿವಾಲಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ | 19 |- ! ನ್ಯಾಯಾಂಗ | ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ |- ! ಕಾನೂನು | ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕಾನೂನು |- ! ನ್ಯಾಯಾಲಯ | ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ |- ! ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು | ನಟಾಲಿಯಾ ಶಪ್ತಾಲಾ |- ! ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನ | 14 ಝಿಲಿಯಾನ್ಸ್ಕಾ ರಸ್ತೆ, ಕೀವ್ |- ! ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ | ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ |- ! ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು | ಯಾರೊಸ್ಲಾವ್ ರೊಮಾನ್ಯೂಕ್ |- ! ಸ್ಥಾನ | ಕ್ಲೋವ್ ಅರಮನೆ |} ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜಕೀಯವು ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಬಹು-ಪಕ್ಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಪುಟವು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ (1996 ರವರೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ). ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಂಸತ್ತು, ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верховна Рада, ಅಕ್ಷರಶಃ 'ಸುಪ್ರೀಂ ಕೌನ್ಸಿಲ್') ನಲ್ಲಿದೆ. 1991 ರವರೆಗೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಭಾಗವಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಏಕ-ಪಕ್ಷ ಸಮಾಜವಾದಿ-ಗಣರಾಜ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ನ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಅನುಮತಿಸಲಾದ ಏಕೈಕ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವಾದ ಉಕ್ರೇನ್ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ (CPU) ಉನ್ನತ ಪಾತ್ರದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 1996 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂವಿಧಾನವು 1978 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಹಿಂದಿನ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. 2014 ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಮಿಯಾವನ್ನು ಮತ್ತು 2022 ರಲ್ಲಿ ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಲುಹಾನ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದ ರಷ್ಯಾದ ಸ್ವಾಧೀನಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಾಸ್ತವಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸಿವೆ. =ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳು= 1991 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಉಕ್ರೇನ್ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಂಸದೀಯ ಆಯೋಗವನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು, ಬಹು-ಪಕ್ಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಗೆ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಶಾಸಕಾಂಗ ಖಾತರಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹೊಸ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಜೂನ್ 28, 1996 ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮೂಲಭೂತ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಹುತ್ವ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. 2004 ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004 ರಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು <ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/2222-15 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260818102736/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/2222-15 |archive-date=2026-08-18 |url-status=dead}}</ref>. ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ ಒಪ್ಪಂದವು ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯತೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಪ್ರಬಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಮೇ 2006 ರ ನಡುವೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದವು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 2004 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref>https://www.kyivpost.com/news/politics/detail/84619/</ref> 2010 ರ ನವೆಂಬರ್ 18 ರಂದು, ವೆನಿಸ್ ಆಯೋಗವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ತನ್ನ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅದು "ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು - ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಸಂಸದೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ದೂರಗಾಮಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು 6 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನಿಂದ ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಸಾಮಾನ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ... ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅಂತಹ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Politics_of_Ukraine#cite_note-3</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 21, 2014 ರಂದು, ಸಂಸತ್ತು 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004 ರ ಸಂವಿಧಾನದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾನೂನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.<ref>https://en.interfax.com.ua/news/general/191727.html</ref> ಇದನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮಿತಿಯ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಸರಳೀಕೃತ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 386 ನಿಯೋಗಿಗಳಿಂದ ಒಂದು ಮತದಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಾಚನದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.interfax.com.ua/news/general/191727.html</ref> ಈ ಕಾನೂನನ್ನು ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ರೀಜನ್ಸ್‌ನ 140 ಸಂಸದರು, ಬ್ಯಾಟ್ಕಿವ್ಶ್ಚಿನಾದ 89 ಸಂಸದರು, ಯುಡಿಎಆರ್‌ನ 40 ಸಂಸದರು, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ 32 ಸಂಸದರು ಮತ್ತು 50 ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಸಕರು ಅನುಮೋದಿಸಿದರು.<ref>https://en.interfax.com.ua/news/general/191727.html</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ರೇಡಿಯೋ ಫ್ರೀ ಯುರೋಪ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಆಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯಾನುಕೋವಿಚ್ ಸಹಿ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ, ಅವರನ್ನು ನಂತರ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>https://www.rferl.org/a/was-yanukovychs-ouster-constitutional/25274346.html</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 21, 2019 ರಂದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು NATO ನಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಕೋರ್ಸ್‌ನ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಕಾನೂನಿನ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನಾ ನಿಬಂಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://eu-ua.org/novyny/zakon-pro-zminy-do-konstytuciyi-shchodo-kursu-na-vstup-v-yes-i-nato-nabuv-chynnosti |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-22 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928024828/https://eu-ua.org/novyny/zakon-pro-zminy-do-konstytuciyi-shchodo-kursu-na-vstup-v-yes-i-nato-nabuv-chynnosti |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://eu-ua.kmu.gov.ua/novyny/zakon-pro-zminy-do-konstytuciyi-shchodo-kursu-na-vstup-v-yes-i-nato-nabuv-chynnosti |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-22 |archive-date=2022-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124141228/https://eu-ua.kmu.gov.ua/novyny/zakon-pro-zminy-do-konstytuciyi-shchodo-kursu-na-vstup-v-yes-i-nato-nabuv-chynnosti |url-status=dead }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 3, 2019 ರಂದು, ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ವರ್ಕೋವ್ನಾ ರಾಡಾದ ನಿಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಸದೀಯ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು, ಅವರು ಮತದಾನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಆದರೆ ಅವರು ಅವಮಾನ ಅಥವಾ ಮಾನನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.president.gov.ua/en/news/volodimir-zelenskij-pidpisav-zakon-pro-skasuvannya-deputatsk-57181</ref> ಹೊಸ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಜನವರಿ 1, 2020 ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು<ref>.https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/27-20/ed20221101#Text</ref> ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳು ಸಂವಿಧಾನದ 1 ನೇ ವಿಧಿಯು ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ಸಾರ್ವಭೌಮ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಕಾನೂನು ಆಧಾರಿತ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://www.rada.gov.ua/en</ref> ಸಂವಿಧಾನದ 5 ನೇ ವಿಧಿಯು ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಜನರು ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಏಕೈಕ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾರೂ ರಾಜ್ಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು.<ref>https://www.rada.gov.ua/en</ref> ಸಂವಿಧಾನದ 15 ನೇ ವಿಧಿಯು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವು ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರಾಜ್ಯವು ಕಡ್ಡಾಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕಾನೂನುಗಳಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸದ ​​ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರಾಜ್ಯವು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://www.rada.gov.ua/en</ref> ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದ್ದರೂ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ 35 ನೇ ವಿಧಿಯು ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ರಾಜ್ಯವು ಕಡ್ಡಾಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಬಾರದು ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ, <ref>https://www.rada.gov.ua/en</ref> ಆದರೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳು, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ 1991 ರ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ 11 ನೇ ವಿಧಿಯು ರಾಜ್ಯವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬಲವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಜನಾಂಗೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಭಾಷಾ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>https://www.rada.gov.ua/en</ref> ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಂವಿಧಾನದ 10 ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಏಕೈಕ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://www.rada.gov.ua/en</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ರೈಮಿಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ - ಗಣನೀಯ ಜನಾಂಗೀಯ ರಷ್ಯಾದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ - ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಒತ್ತಡದ ಮೂಲಕ ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ). ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಟಿ ವೈಫಲ್ಯ 2000 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪತ್ರಕರ್ತ ಜಾರ್ಜಿ ಗೊಂಗಾಡ್ಜೆ ಅವರ ಕಣ್ಮರೆ ಮತ್ತು ಹತ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿರುವುದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಜುಮ್ಕೋವ್ ಸೆಂಟರ್ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು (56.6%) ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಶಿಪ್ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref>https://www.kyivpost.com/news/politics/detail/85683/</ref> ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. 1992 ರಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣಿಗಾರರ ಒಕ್ಕೂಟವು ಮುಕ್ತ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿವೆ. ಮುಷ್ಕರ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಂವಿಧಾನವು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿದ್ದರೂ, <ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/en/254%D0%BA/96-%D0%B2%D1%80/ed20200101#Text |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825153747/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/en/254%D0%BA/96-%D0%B2%D1%80/ed20200101#Text |archive-date=2025-08-25 |url-status=dead}}</ref> ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮುಷ್ಕರಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ 157 ನೇ ವಿಧಿಯು "ಸಮರ ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ" ಉಕ್ರೇನ್ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/en/254%D0%BA/96-%D0%B2%D1%80/ed20200101#Text |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825153747/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/en/254%D0%BA/96-%D0%B2%D1%80/ed20200101#Text |archive-date=2025-08-25 |url-status=dead}}</ref> ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು, ಮುಷ್ಕರಗಳು, ಸಾಮೂಹಿಕ ಕೂಟಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಸಮರ ಕಾನೂನಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/389-19/ed20240630#Text |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804224246/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/389-19/ed20240630#Text |archive-date=2024-08-04 |url-status=dead}}</ref> =ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಶಾಖೆ= {| class="wikitable" ! ಹುದ್ದೆ ! ಹೆಸರು ! ಪಕ್ಷ ! ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ |- | ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಝೆಲೆನ್ಸ್ಕಿ | ಸರ್ವೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಪೀಪಲ್ | 20 ಮೇ 2019 |- | ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | ಯೂಲಿಯಾ ಸ್ವಿರಿಡೆಂಕೊ | ಸ್ವತಂತ್ರ | 17 ಜುಲೈ 2025 |} ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20140517121006/http://en.interfax.com.ua/news/general/205114.html</ref> ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಧಾನಿ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಸಲ್ಲಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಸತ್ತು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ಸಂವಿಧಾನದ 114 ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ. =ಶಾಸಕಾಂಗ ಶಾಖೆ= ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ (ಉಕ್ರೇನ್ ಸಂಸತ್ತು) ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ 450 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2006 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಏಕ-ಸ್ಥಾನದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 2006 ಮತ್ತು 2007 ರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾದ ಎಲ್ಲಾ 450 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪಕ್ಷ-ಪಟ್ಟಿ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 2012 ರಲ್ಲಿ ಸಮಾನಾಂತರ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿತು. 2019 ರಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಅದರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಮುಕ್ತ ಪಕ್ಷದ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.dw.com/uk/%D1%89%D0%BE-%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%B0-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B9-%D0%B2%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%87%D0%B8%D0%B9-%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81/a-49552898</ref> =ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಗಳು= ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪಕ್ಷಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ <ref>https://books.google.com/books?id=uD-9tyD2KrMC&pg=PA82</ref> ಆದರೆ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಭೂ-ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳ ಸುತ್ತ (ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಜಕೀಯದಂತೆ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ), <ref>http://www.opendemocracy.net/od-russia/andreas-umland/ukraine-right-wing-politics-is-genie-out-of-bottle</ref> ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. <ref>https://books.google.com/books?id=D8_o-F6-_VYC&pg=PA41</ref> ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 1% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ (ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 4.7% ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/European_Union_Democracy_Observatory</ref><ref>https://www.cipe.org/essay/Ukraine%20-%20Comprehensive%20partnership%20for%20a%20real%20democracy.pdf</ref><ref>http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/112656/</ref> ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ ಶಾಸನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತದೆ. =ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಶಾಖೆ= ಕಾನೂನುಗಳು, ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು, ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತಿನ (ಸ್ವಾಯತ್ತ ಗಣರಾಜ್ಯ ಕ್ರೈಮಿಯಾ) ಕಾಯಿದೆಗಳು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅವುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇತರ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಕಾಯಿದೆಗಳು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಂವಿಧಾನವು ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಮೂಲಕ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕೆಲವು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಇನ್ನೂ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಶಾಸನದಿಂದ ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಶಾಖೆಯ ಸುಧಾರಣೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಜನರಲ್ ಕಚೇರಿಯೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ವಿಶಾಲ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. =ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು= ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು 24 ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ಗಳಾಗಿ (ಪ್ರದೇಶಗಳು) ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ರಾಯನ್ಸ್ (ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು ಸೋವಿಯತ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಳಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರಾಯನ್ಸ್‌ಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಜಾಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ಸಭೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗಣ್ಯರು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20140805212738/http://www.eurasiareview.com/03082014-politics-regionalism-decentralisation-ukraine-analysis/</ref> =ಕ್ರೈಮಿಯ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಗಣರಾಜ್ಯ= 1992 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ರೈಮಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ರಷ್ಯಾ ಪರ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕ್ರೈಮಿಯಾವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವು. ಯುಎಸ್ಎಸ್ಆರ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪೆರೆಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದದ 300 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು 1954 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ನಿಕಿತಾ ಕ್ರುಶ್ಚೇವ್ ಕ್ರುಶ್ಚೇವ್ ಕ್ರೈಮಿಯಾವನ್ನು ರಷ್ಯಾದಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ಜುಲೈ 1992 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಮಿಯಾ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಕ್ರೈಮಿಯಾ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಹೀಗಾಗಿ ಕ್ರಿಮಿಯಾ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪವು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಪಡೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ತಾಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ರಷ್ಯನ್ನರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. 2014 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ರಷ್ಯಾ ಪರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯಾನುಕೋವಿಚ್ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ರಷ್ಯಾಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ರಷ್ಯಾ ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಮಿಯಾವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಅದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2014 ರಲ್ಲಿ, <ref>https://web.archive.org/web/20140505141515/https://news.vice.com/video/russian-roulette-the-invasion-of-ukraine-dispatch-one</ref> ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಮಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ 97% ಮತದಾರರು ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.<ref>https://www.cbsnews.com/news/official-results-97-of-crimea-voters-back-joining-russia/</ref> ಮಾರ್ಚ್ 18, 2014 ರಂದು, ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಹೊಸ, ಸ್ವಯಂ ಘೋಷಿತ ಕ್ರೈಮಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯವು ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಮಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸೆವಾಸ್ಟೊಪೋಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಯುಎನ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ 68/262 ಅನ್ನು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹವು ಅಮಾನ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಮಿಯಾಗೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ರಷ್ಯಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಎರಡು ಫೆಡರಲ್ ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಉಕ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳು ರಷ್ಯಾದ ಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>https://www.cnn.com/2014/03/27/world/europe/ukraine-crisis/</ref> =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= tv8cycpiur8u3moivb2pvhqmrymj9gm 0 180645 1434943 1384019 2026-10-30T01:23:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434943 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- ! colspan="2" | ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ ವಿರುದ್ಧ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ |- ! ಚಿತ್ರ | [[File:SVU trial 1930.jpg|250px]] |- ! ನ್ಯಾಯಾಲಯ | ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ |- ! ಸ್ಥಳ | ಖಾರ್ಕಿವ್ |- ! ತೀರ್ಪಿನ ದಿನಾಂಕ | 9 ಮಾರ್ಚ್ 1930 |- ! ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ | ಆಂಟನ್ ಪ್ರಿಖೊಡ್ಕೊ |- ! ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂಖ್ಯೆ | 3 |- ! ಆರೋಪ | ರಾಜ್ಯವಿರೋಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು |- ! ನಂತರದ ಕ್ರಮ | ಕಾರಾಗೃಹ ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಗಡಿಪಾರು |} ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಚಾರಣೆ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Процес Спілки Визволення України, СВУ, ರೋಮನೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಪ್ರೊಟ್ಸೆಸ್ ಸ್ಪಿಲ್ಕಿ ವೈಜ್ವೊಲೆನಿಯಾ ಉಕ್ರೇಯಿನಿ, SVU) ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ನ ರಾಜಧಾನಿ ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಒಪೇರಾ ಥಿಯೇಟರ್ (ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಒಪೇರಾ) ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 9 ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ 19, 1930 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. ನಲವತ್ತೈದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು, ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯ ವಿರೋಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ (ಅಥವಾ ಕೆಲವರಿಗೆ ಪ್ರತಿ-ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ) ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು. ಹದಿನೈದು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಜನರು ಹಿಂದಿನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬರು ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಆರು ಮಂದಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಆ 45 ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಯಹೂದಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯವರು ಮತ್ತು ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರು. ಸೋವಿಯತ್ ಆಕ್ಯುಪೇಶನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕ್ರಮವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆಟೋಸೆಫಾಲಸ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ (UAOC-ಲಿಪ್ಕಿವ್ಸ್ಕಿ) ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಲು ಒಂದು ರೀತಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಘೋಷಣೆಯಾಯಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20110614113817/http://memorial.kiev.ua/expo/1924_4.html</ref> ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಪ್ರಕಾರ, GPU ನ ಕೈವ್ ಓಕ್ರುಗ್ ವಿಭಾಗದ ರಹಸ್ಯ ವಿಭಾಗದ ಹಿರಿಯ ವಕೀಲ ಸೊಲೊಮನ್ ಬ್ರೂಕ್ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು: "ನಾವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಕಬೇಕು, ಅದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಾವು [ನಿಗ್ರಹಿಸಲು] ಸಾಧ್ಯವಾಗದವರನ್ನು ನಾವು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುತ್ತೇವೆ!" ಅದರ ನಂತರ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 700 ಇತರ ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ <ref>{{Cite web |url=https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/fr/document/great-ukrainian-famine-1932-33.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103063806/https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/fr/document/great-ukrainian-famine-1932-33.html |archive-date=2023-01-03 |url-status=dead}}</ref> ಜನರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 30,000 <ref>https://books.google.com/books?id=FqhGEAAAQBAJ</ref> ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು, ಬರಹಗಾರರು, ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. =ಆರೋಪಗಳು= ಸೋವಿಯತ್ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, SVU ಒಂದು ಭೂಗತ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಜೂನ್ 1926 ರಿಂದ ಜುಲೈ 1929 ರವರೆಗೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಜಂಟಿ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು ಅದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. SVU ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇದನ್ನು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಮೋಚನೆ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬಾರದು). ದೋಷಾರೋಪಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, SVU ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನರ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿತು, ಇದು ಸಂಸದೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿರಬೇಕು, ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಗೆ ವಿಶಾಲ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. SVU ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ದಂಗೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ದೋಷಾರೋಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯುವ ಸಂಘ (CYM) ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ನಾಯಕರ ವಿರುದ್ಧ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಬೇಕಿತ್ತು. =ಆರೋಪಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ= ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ: ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಮಾಜಿ ಉಪ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು UPSF ಸದಸ್ಯ ಸೆರ್ಹಿ ಯೆಫ್ರೆಮೊವ್. USDRP ಯ ಕೇಂದ್ರ ಸಮಿತಿಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಚೆಖಿವ್ಸ್ಕಿ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನಿ, ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, UAOC ಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ. UPSF ಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ ವಿ. ಡರ್ಡುಕಿವ್ಸ್ಕಿ, ಶಿಕ್ಷಕ, USDRP ಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಕೈವ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, USDRP ಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ ಯೋಸಿಪ್ ಜರ್ಮೈಜ್. ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ, UPSF ನ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು UPR ನ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ಆಂಡ್ರಿ ನಿಕೋವ್ಸ್ಕಿ. ಬರಹಗಾರ್ತಿ (ಮಾಜಿ UPSF ಸದಸ್ಯ) ಮತ್ತು ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕೈವ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಚೆರ್ನ್ಯಾಖಿವ್ಸ್ಕಿಯ ಪತ್ನಿ ಲಿಯುಡ್ಮಿಲಾ ಸ್ಟಾರಿಟ್ಸ್ಕಾ-ಚೆರ್ನಿಯಾಖಿವ್ಸ್ಕಾ. ಮೈಖೈಲೊ ಸ್ಲಾಬ್ಚೆಂಕೊ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಒಡೆಸಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, USDRP ಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ. ಎ. ಹ್ರೆಬೆನೆಟ್ಸ್ಕಿ, ಶಿಕ್ಷಕ. ವ್ಸೆವೊಲೊಡ್ ಹ್ಯಾಂಟ್ಸೊವ್, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಯುಪಿಎಸ್‌ಎಫ್‌ನ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ. ಎಚ್. ಹೊಲೊಸ್ಕೆವಿಚ್, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸಹವರ್ತಿ. ಸೋವಿಯತ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯೂತ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​(CYM) ಸ್ಥಾಪಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಕೈವ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಮೈಕೋಲಾ ಪಾವ್ಲುಷ್ಕೋವ್. ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಆಂಟನ್ ಪ್ರಿಖೋಡ್ಕೊ, ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಎಂ. ಮೈಖೈಲಿಕ್ (ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಟಾರ್ನಿ-ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಡೆಪ್ಯೂಟಿ ನಾರ್ಕೊಮ್). ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪನಾಸ್ ಲ್ಯುಬ್ಚೆಂಕೊ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಎ. ಸೊಕೊಲೊವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ ಒ. ಸ್ಲಿಸರೆಂಕೊ ಇದ್ದರು. ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ರಾಟ್ನರ್, ವಿಲೆನ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪುಹ್ಟಿನ್ಸ್ಕಿ ಇದ್ದರು. ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು: ಲಿಯುಡ್ಮಿಲಾ ಸ್ಟಾರಿಟ್ಸ್ಕಾ-ಚೆರ್ನ್ಯಾಖಿವ್ಸ್ಕಾ, ಲಿಯುಡ್ಮಿಲಾ ಬಿಡ್ನೋವಾ, ಎ. ಟೋಕರಿವ್ಸ್ಕಾ; ಇಬ್ಬರು ವೈದ್ಯರು - UNAS ಸದಸ್ಯರು, 15 ಉನ್ನತ ಶಾಲೆಗಳ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಇಬ್ಬರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಮಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರು, 10 ಶಿಕ್ಷಕರು, ಒಬ್ಬ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು UAOC ಯ ಪಾದ್ರಿ, ಮೂವರು ಬರಹಗಾರರು, ಐದು ಸಂಪಾದಕರು, ಇಬ್ಬರು ಸಹಕಾರಿಗಳು, ಇಬ್ಬರು ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಪಾಲಕ; 15 ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು UNAS ನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (1917-1920) ಅನೇಕ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒಗ್ಗೂಡಿದರು: ಅವರಲ್ಲಿ 31 ಜನರು ಒಮ್ಮೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು (15 - UPSF, 12 - USDRP, 4 - UPSR), ಒಬ್ಬರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ, ಇಬ್ಬರು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಆರು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಸದಸ್ಯರು. ದೋಷಾರೋಪಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆರೋಪಿಗಳಲ್ಲಿ 33 ಮಂದಿ SVU ನ ಕೈವ್ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವರು, ಮೂವರು ಡ್ನಿಪ್ರೊಪೆಟ್ರೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಒಡೆಸಾವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು, ಇಬ್ಬರು - ಪೋಲ್ಟವಾ ಮತ್ತು ಮೈಕೊಲೈವ್, ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಮತ್ತು ವಿನ್ನಿಟ್ಸಿಯಾದಿಂದ ಬಂದವರು. ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಜನಾಂಗದ ಇಬ್ಬರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಇದ್ದರು: ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಯೋಸಿಪ್ ಜರ್ಮೈಜ್ ಮತ್ತು ವಕೀಲ ಮೊರ್ಹುಲಿಸ್. =ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ತೀರ್ಪು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹಲವಾರು ಅಸಂಗತತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಲಸೆಯ ನಾಯಕರು, ವಲಸೆ SVU ಗೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, L. Chykalenko ಅವರು ಯೆಫ್ರೆಮೊವ್‌ಗೆ ಸೂಚನಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕಳುಹಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅಂತಹ ಪತ್ರದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು J. Hermayze ಸಹ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. N. Pavlushkova (ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ಸಹೋದರಿ) "ಒಂದು ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ SVU ಬಲವಾದ ಸಂಘಟಿತ ಪರಿಧಿಯಿಲ್ಲದೆ, 12–15 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲದ ಜನರ ಕಿರಿದಾದ ವಲಯಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಲವಂತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಸೋವಿಯತ್ SVU ಪ್ರಚಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ತುಂಬಾ ಮಧ್ಯಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ K. Turkalo ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ 13 ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ದಂಡದ ಪದವಿ (ಮರಣ ದಂಡ)ಯೊಂದಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದರು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಿಲ್ಲ. 45 ಆರೋಪಿಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಲ್ಲಿ 10 ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, 6 ರಿಂದ 8 ವರ್ಷಗಳು, 3 ರಿಂದ 6 ವರ್ಷಗಳು, 10 ರಿಂದ 5 ವರ್ಷಗಳು, 21 ರಿಂದ 3 ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು 1 ರಿಂದ 2 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು, 10 ಮಂದಿಗೆ ಅಮಾನತುಗೊಂಡ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇನ್ನೂ 5 ಜನರನ್ನು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಸೊಲೊವೆಟ್ಸ್ಕಿ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1930 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, SVU ನ ಅನೇಕ ಭಾಗವಹಿಸುವವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಣ್ಮರೆಯಾದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರೋಪಿಗಳು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿ ನಿಧನರಾದರು, ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ವಲಸೆ ಬಂದರು (ಕೆ. ತುರ್ಕಲೋ), ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಪುನರ್ವಸತಿ ಹೊಂದಿದರು (ವಿ. ಹ್ಯಾಂಟ್ಸೊವ್, ವಿ. ಅಟಮಾನೋವ್ಸ್ಕಿ). ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, SVU ಮತ್ತು SUM ಸಂಘಟನೆಗಳಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು GPU ಯ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು (V. Holubnychyy, V. Hryshko, M. Kowalewsky, G. Kostyuk, Yu. Lavrinenko, R. Sallivant, K. Turkalo, P. Fedak) ಎಂಬುದು ಪ್ರಬಲವಾದ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು SVU (N. Pavlushkova, W. Ivy) ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. SVU–SUM GPU ನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಊಹೆಯನ್ನು ಇತರ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪ್ರಯೋಗಗಳ (1928 ರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1930 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂಪ್ಟಿಯಾ (ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಕ್ಷ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿದ್ದವು. SVU ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ದೇಶಭಕ್ತರಾಗಿರಬಹುದು, ಅವರು 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಸೋವಿಯತ್ ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ರಚಿಸದೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಲಸಿಗರಿಂದ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದೇಶನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರು. =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= 3vbzjtdn6tg8gsya67xu8wyemtx590u 0 187471 1434961 1434831 2026-10-30T06:33:14Z Spoorthi Rao 39512 /* ಮನೆ ಸದ್ಯಸರ ಸ್ಥಿತಿ * 1434961 wikitext text/x-wiki {{Infobox television season |italic_title= |bgcolour= |season_name= ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 13 [[ಚಿತ್ರ:BBKannada13 Logo.png|thumb|ಟೈಟಲ್ ಕಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಲೋಗೋ]] |image= |country= [[ಭಾರತ]] |num_episodes= |network= [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್|ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌]] |first_aired= 6 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2026 |last_aired= ಪ್ರಸ್ತುತ |celebrity_winner= |website= |prev_season= [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 12)]] |next_season= |episode_list= }} '''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ 13''''' ಒಂದು [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಯ]] ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗೇಮ್ ಶೋ ನ ಸರಣಿ ಆಗಿದೆ. [[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ್]] ಸತತ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Bigg Boss Kannada 13: First promo out, Kiccha Sudeep returns as host |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-first-promo-out-kiccha-sudeep-returns-as-host/articleshow/132807971.cms |access-date=2026-08-03 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-08-02 |title=Bigg Boss Kannada Season 13 first promo out: Kiccha Sudeep returns as host, fans say 'King is back' |url=https://www.india.com/entertainment/bigg-boss-kannada-season-13-first-promo-out-kiccha-sudeep-returns-as-host-fans-say-king-is-back-8491174/ |access-date=2026-08-03 |website=India.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Udayavani |date=2026-08-02 |title=Bigg Boss Kannada 13 promo out: 'One house, one opportunity, millions of dreams' sets the stage for new season {{!}} Udayavani - Latest English News, Udayavani Newspaper |url=https://udayavani.com/entertainment/bigg-boss-kannada-13-promo-out-one-house-one-opportunity-millions-of-dreams-sets-the-stage-for-new-season-602092?lang=en |access-date=2026-08-03 |website=Udayavani |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2026-08-03 |title=Sudeep returns in style as Bigg Boss Kannada 13 launches its first campaign |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2026/Aug/03/sudeep-returns-in-style-as-bigg-boss-kannada-13-launches-its-first-campaign |access-date=2026-08-03 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Fb |last2=Tw |last3=Linkdin |last4=Whatsapp |title=BBK 13: ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್ ಆರಂಭಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಕಿಚ್ಚನ ಸರ್ಪ್ರೈಸ್ ಎಂಟ್ರಿ: ಹೊಸ ಮನೆ ಹೇಗಿದೆ ಗೊತ್ತಾ? |url=https://kannada.asianetnews.com/tv-talk/bigg-boss-kannada-13-kichcha-sudeep-gives-a-first-look-at-the-new-house-flight-captain-entry-creates-buzz-gvd/articleshow-g1797gi |access-date=2026-09-06 |website=Asianet Suvarna News |language=kn}}</ref> . ಈ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರದ ಜೊತೆಗೆ [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್|ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2026 ರಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಪ್ರದರ್ಶನ ಪೂರ್ವ == ಹದಿಮೂರನೇ ಸೀಸನ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ, ನಿರ್ಮಾಪಕರು '''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್: ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ''''' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪೂರ್ವ-ಆಯ್ಕೆ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪ್ರಚಾರದ ಟೀಸರ್ ಮೂಲಕ ಈ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2026-08-04 |title=Bigg Boss Kannada 13 to premiere on September 16; Contestants to face 'Agniparikshe' before entering the house |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-to-premiere-on-september-16-contestants-to-undergo-agniparikshe/articleshow/132863067.cms |access-date=2026-08-05 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಖ್ಯ ಋತು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಭೆ ಆಧಾರಿತ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ''ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು'' ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ'' ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಬಹು ಕಾರ್ಯಗಳು, ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಸುತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸ್ವರೂಪವು ತೆಲುಗು ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷಾದಿಂದ'' ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಿಂದೆ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಯ ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಲ್ಲದ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪೂರ್ವ-ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿಯು]] ಆಗಸ್ಟ್ 16, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. == ಮನೆ ಸದ್ಯಸರ ಸ್ಥಿತಿ == ಹೆಸರುಗಳು ಆಂಗ್ಲ ಪದದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಂತೆ ಇದೆ. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%; line-height:25px; width:fit;" ! scope="col" style="background:#C68346; color:black;" |ಕ್ರ.ಸಂ ! scope="col" style="background:#C68346; color:black;" |ಮನೆ ಸದಸ್ಯರು ! scope="col" style="background:#C68346; color:black;" |ಮನೆ ಪ್ರವೇಶ ದಿನ ! scope="col" style="background:#C68346; color:black;" |ನಿರ್ಗಮನ ದಿನ ! scope="col" style="background:#C68346; color:black;" |ಸ್ಥಿತಿ |- !1 |ಆಸಿಯಾ |ದಿನ 1 | | |- !2 |ಆವಿನಾಶ್ |ದಿನ 1 |ದಿನ 21 |{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}} |- !3 |ಧನುಷ್ |ದಿನ 1 | | |- !4 |ಗಗನ್ |ದಿನ 1 | | |- !5 |ಜಗದೀಶ್ |ದಿನ 1 | | |- !6 |ಕಾವ್ಯ |ದಿನ 1 |ದಿನ 42 |{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}} |- !7 |ಕಿರಣ್ |ದಿನ 1 | | |- !8 |ಲಿಖೀತ್ |ದಿನ 1 |ದಿನ 28 |{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}} |- !9 |ಮಂಜುನಾಥ |ದಿನ 1 |ದಿನ 35 |{{CRemoved|ಹೊರದೂಡಲಾಗಿದೆ}} |- !rowspan="2"|10 | rowspan="2"| ಸಂಗೀತಾ |ದಿನ 1 |ದಿನ 31 |{{CRemoved|ಆಸ್ಪತ್ರೆ}} |- |ದಿನ 33 |ದಿನ 35 |{{Quit|ಸ್ವತಃ ಹೊರನಡೆದದ್ದು}} |- !11 |ಸೌಂದರ್ಯ |ದಿನ 1 | | |- !12 |ವೈಷ್ಣವಿ |ದಿನ 1 |ದಿನ 21 |{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}} |- !13 |ಯಶಸ್ |ದಿನ 1 | | |- ! rowspan="2" |14 | rowspan="2" |ತಾಂಡವ್ |ದಿನ 1 |ದಿನ 18 |{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}} |- |ದಿನ 25 | | |- !15 |ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ |ದಿನ 1 |ದಿನ 8 |{{Quit|ಸ್ವತಃ ಹೊರನಡೆದದ್ದು}} |- !16 |ಪ್ರಥಮಾ |ದಿನ 1 |ದಿನ 7 |{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}} |- !17 |ಲಕ್ಶ್ಮೀ |ದಿನ 35 |ದಿನ 49 |{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}} |- !18 |ಸೋನಿಕಾ |ದಿನ 21 | | |- !19 |ಪ್ರಶಾಂತ್ |ದಿನ 21 | |- !20 |Ganavi |ದಿನ 21 | | |- !21 |ಕುಮಾರಿ |ದಿನ 35 | |} == ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರುಗಳು == ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು: <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-09-06 |title=Bigg Boss Kannada 13: Full and Final list of contestants in the Kiccha Sudeep-hosted show |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-contestants-list-with-photos-confirmed-list-of-contestants-of-bigg-boss-kannada-13-kiccha-sudeep/photostory/133816092.cms |access-date=2026-09-06 |website=Times Entertainment - The Times of India |language=en}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-09-07 |title=Bigg Boss Kannada 13 Premiere Higlights: Soundarya Shetty, Prathama Prasad, Dhanush enter Sudeep's show |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/bigg-boss-kannada-season-13-grand-launch-live-updates-bigg-boss-kannada-season-13-grand-launch-live-updates-sudeep-meets-sethupathi-mohanlal-nagarjuna-before-kickstarting-show-10863277/ |access-date=2026-09-07 |website=Indian Express |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2026-09-07 |title=Bigg Boss Kannada 13 Launch Highlights: 16 contestants enter the house in star-studded premiere |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-launch-live-update-bigg-boss-kannada-13-contestants-kiccha-sudeep-hosted-bigg-boss-kannada-13-live-news/liveblog/133833512.cms |access-date=2026-09-07 |website=Times Entertainment - The Times of India |language=en}}</ref> === ಮೂಲ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು: === ==== ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳು: ==== * '''ಜಗದೀಶ್''' MB ಆಲಿಯಾಸ್ ಜಗ್ಗು ಮಮ್ಮ – ನಟ. ಅವರು ''[[ಲವ್ ಮಾಕ್ಟೇಲ್ 3|ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ 3]]'' ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1" /> * '''ಸೌಂದರ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿ''' - ರೂಪದರ್ಶಿ, ನರ್ತಕಿ ಮತ್ತು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಎಂಟಿವಿ ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ಸ್ವಿಲ್ಲಾ ಎಕ್ಸ್ 6 ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. <ref name=":1" /> * '''ಅವಿನಾಶ್ ಶತಮರ್ಷನ್''' - ನಟ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ. ಅವರು ''ಕನ್ನಡಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದನ್ನು ಒತ್ತಿ'' ಮತ್ತು ''[[ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ]]'' ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1" /> * '''ಪ್ರಥಮಾ ಪ್ರಸಾದ್''' - ನಟಿ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1" /> * '''ಗಗನ್ ಚಿನಪ್ಪ''' - ನಟ. <ref name=":1" /> * '''ಸಂಗೀತ ಭಟ್ ಸುದರ್ಶನ್''' - ನಟಿ. ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾದ ''ಪಂಜರದ ಗಿಳಿ'', ''ಭಾಗ್ಯವಂತರು'', ''ಚಂದ್ರಚಕೋರಿ'' ಮತ್ತು ''ಪ್ರೀತಿ ಗೀತಿ ಇತ್ಯಾದಿ'' ಚಿತ್ರದ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ . <ref name=":1" /> * '''ಕಾವ್ಯ ಗೌಡ''' - ನಟಿ. ದೂರದರ್ಶನದ [[ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|''ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ'']] ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1" /> * '''ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್ -''' ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯನಟ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 4)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 4]] ರ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್ ಕೂಡ. <ref name=":1" /> * '''ಆಸಿಯಾ ಫಿರ್ದೋ'''ಸೆ - ನಟಿ. ಅವರು ''[[ಶ್ರಾವಣಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ರಾವಣಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]]'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1" /> * '''ತಾಂಡವ್ ರಾಮ್''' - ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯ ಪಟು ಮತ್ತು ನಟ. ಅವರು ಜೋಡಿ ಹಕ್ಕಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1" /> * '''ವೈಷ್ಣವಿ''' - ನಟಿ. ಅವರು [[ಮಿಥುನರಾಶಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|''ಮಿಥುನ ರಾಶಿ'']] ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಕಾವ್ಯ <ref name=":1" /> ದೂರದರ್ಶನ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. * '''ಯಶಸ್ ಕೃಷ್ಣ''' - ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ನಟ. ಅವರು ''ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನ'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1" /> ==== ಸಾಮಾನ್ಯರು: ==== ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು '''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್: ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ''''', ಪೂರ್ವ-ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. * '''ಕಿರಣ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ''' - ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರು. <ref name=":2" /> * '''ಲಿಕಿತ್ ಗೊಂಡಿ''' - ವಿಷಯ ರಚನೆಕಾರ ಕಂಟೆಟ್ ಕ್ರಿಯೆಟರ್. <ref name=":2" /> * '''ಧನುಷ್ ಮಂಜುನಾಥ್''' - ನಟ ಮತ್ತು ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿರುವವರು. <ref name=":2" /> * '''ಮಹಾಕವಿ ಮಂಜ''' - ಲೇಖಕ. <ref name=":2" /> : === ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು === * : 1 ನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ, ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಮನೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾದ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದರು. * : 8ನೇ ದಿನದಂದು, ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದರು. == ಬಿಡುಗಡೆ == ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್'' ನ [[ಕನ್ನಡ]], [[ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸೀಸನ್‌ಗಳು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2026 ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡವು. ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕು ಆವೃತ್ತಿಗಳ ನಿರೂಪಕರಾದ [[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ]], ವಿಜಯ್ ಸೇತುಪತಿ, [[ನಾಗಾರ್ಜುನ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಚಾರದ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=31 August 2026 |title=Bigg Boss: Vijay Sethupathi, Nagarjuna, Sudeep and Mohanlal unite ahead of Sep 6 premiere |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/bigg-boss-vijay-sethupathi-nagarjuna-sudeep-and-mohanlal-unite-ahead-of-sep-6-premiere-10857152/ |access-date=31 August 2026 |website=The Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |date=31 August 2026 |title=Bigg Boss: Vijay Sethupathi, Mohanlal, Nagarjuna, Kiccha figure out sambar situation |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/television/story/bigg-boss-tamil-telugu-kannada-malayalam-crossover-promo-sambar-situation-vijay-sethupathi-mohanlal-nagarjuna-kiccha-sudeep-2983532-2026-08-31 |access-date=31 August 2026 |website=India Today}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]] raquu47dysh36spjbg4uja9u9srw3l7 0 187561 1434934 1434204 2026-10-29T19:45:58Z VILAS GOWDA KB 102133 VILAS GOWDA KB [[ಸದಸ್ಯ:VILAS GOWDA KB/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: Restoring the article to its original title after an accidental move to my user sandbox 1431667 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು | image = ಶ್ರೀ_ಯೋಗಿ_ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು.png | caption = ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು | birth_place = [[ಕೋಟಹಳ್ಳಿ]], [[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]] ತಾಲೂಕು, [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | citizenship = [[ಭಾರತ]] | known_for = ಪಶು ಕಷ್ಟ ನಿವಾರಣ ಯೋಗಿ, ಗೋಸೇವೆ }} '''ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು''' (Shree Yogi Dyavappathatha) [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕೋಟಹಳ್ಳಿ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ.<ref name="vk2015">{{cite news |title=ದ್ಯಾವಪ್ಪ ತಾತನವರ ಆರಾಧನಾ ಮಹೋತ್ಸವ |url=https://vijaykarnataka.com/news/chikkaballapura/-/articleshow/46805272.cms |work=Vijaya Karnataka |date=2015-04-03 |access-date=2026-10-07}}</ref> ಅವರು ಗೋವುಗಳ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಗೋವುಗಳ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು “'''ಪಶು ಕಷ್ಟ ನಿವಾರಣ ಯೋಗಿ'''” ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="vd2025">{{cite news |title=ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದ್ಯಾವಪ್ಪ ತಾತನ ಜಾತ್ರಾ ಉತ್ಸವ |url=https://www.vijayadarpana.com/News.ID/8505 |work=Vijaya Darpana |date=2025-04-07 |access-date=2026-10-07}}</ref> ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಪಶು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗೋವುಗಳ ಸೇವೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಬಡವರು ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕರ ನೆರವಿಗೂ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ಮುಂದಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೋಟಹಳ್ಳಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗೋವುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ದೊರಕುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಗೋಕುಂಟೆಗಳು ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಸೆಲೆಗಳು ಅವರ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಅವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಾಲ್ಯ, ಗುರುದರ್ಶನ, ಉಪದೇಶ ಹಾಗೂ ಗೋವುಗಳ ಕಷ್ಟನಿವಾರಣೆಯ ಕುರಿತಾದ ವಿವರಗಳು ''[[ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ]]''ಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ಅವರ ಕೋರಿಕೆಯಂತೆ ಸಕಲ ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳಂತೆ ಅಂತ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇಂದು ಆ ಸ್ಥಳ '''ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ದ್ಯಾವಪ್ಪನ ಗುಡಿ''' ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಜನರು ಸಮಾಧಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಷ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗಲೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="ns2025">{{cite news |title=ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪ ತಾತನವರ ಆರಾಧನಾ ಮಹೋತ್ಸವ |url=https://www.sidlaghatta.com/news/sidlaghatta-yogi-dyavappa-tata-utlu-aradhane/ |work=Namma Shidlaghatta |date=2025-04-06 |access-date=2026-10-07}}</ref> ವಾರ್ಷಿಕ ಆರಾಧನಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆಯಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕವೂ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಸ್ಮರಣೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಅವರ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆದ [[ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿ]] ಇಂದು ಅವರ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಜನನ, ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ == '''ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು''' ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ತಾಲೂಕಿನ '''ಕೋಟಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ''', [[ವಕ್ಕಲಿಗ]] ಸಮುದಾಯದ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ '''ಶ್ರೀಮತಿ ಬೈಯಮ್ಮ''' '''ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ನಂಜಪ್ಪ''' ದಂಪತಿಯ ದ್ವಿತೀಯ ಪುತ್ರರಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ಎರಡನೇ ಮಗುವಾಗಿದ್ದರು. ಸುಮಾರು ಅರವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯ ಜೀವನಾಧಾರ ಕೃಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆಯೂ ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ಇಂತಹ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರಿಗೆ '''ಗೋವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಒಲವು ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿ''' ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು [[ಗುರುಕುಲ]]ಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮನೆಯ ಜಾನುವಾರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಕುಟುಂಬದವರು ಗೋವುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸಲು ಕಾಡಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವಾಗ ಅವರೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಗೋವುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು, ಅವುಗಳ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವುದು, ಅವುಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಬದುಕಿನ ಸಹಜ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಆರೈಕೆಯ ನಡುವೆ ಕಳೆದ ಬಾಲ್ಯವು ಅವರ ಮುಂದಿನ ಜೀವನದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು '''ವೆಂಕಟಮ್ಮನವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು'''. ಅವರಿಗೆ '''ದ್ಯಾವಮ್ಮ''' ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಮಗಳು ಜನಿಸಿದರು. ಕುಟುಂಬ ಜೀವನವು ತನ್ನ ಸಹಜ ಗತಿಯಲ್ಲೇ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಗಳೂ ಬೆಳೆದು ವಿವಾಹವಾದಳು. ಆದರೆ ಈ ನಡುವೆ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಾನುವಾರುಗಳೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪಾಲುಗಳಾಗಿ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟವು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ತಮ್ಮ ಕಾಳಜಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದ ಗೋವುಗಳು ಹೀಗೆ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡುವುದನ್ನು ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. ಗೋವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗಿದ್ದ ನಂಟು ಕೇವಲ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನೇ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವರು, ಈ ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ನೋವಿಗೊಳಗಾದರು. ಈ ಘಟನೆ ಅವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ತಿರುವು ನೀಡಿತು. ಕುಟುಂಬದ ಬದುಕಿನಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಗೋವುಗಳ ಕಷ್ಟವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕಾರ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವರು ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ, ಊರಿಂದ ಊರಿಗೆ ತೆರಳತೊಡಗಿದರು. ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಮುಂದಾದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಗೋವುಗಳ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಅನುಭವವೇ ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಕಷ್ಟನಿವಾರಣೆಯ ಸೇವೆಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಹೀಗೆ ಕೋಟಹಳ್ಳಿಯ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳ ನಡುವೆ ಬೆಳೆದ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಜೀವನವು ಕ್ರಮೇಣ ಗೋಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪಶು ಕಷ್ಟನಿವಾರಣೆಯ ಬದುಕಿನತ್ತ ತಿರುಗಿತು. == ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು == === ತಿರುಪತಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ === ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ '''ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ದಯಾಭಾವ''' ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದವು. ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಗೋವುಗಳ ಹಾಲಿನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕರುಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟು, ಹಾಲು ಸಿಗದ ಬಡ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಶಿಶುಗಳಿಗೂ ಹಾಲು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದ ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಗದರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಮನನೊಂದ ಅವರು '''[[ತಿರುಪತಿ]]ಗೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ''' ಕೈಗೊಂಡು, [[ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ|ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ]] ದರ್ಶನ ಪಡೆದರು. ಅವರು ತಿರುಪತಿಗೆ ತೆರಳಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅವರ ಆರೈಕೆಯ ಗೋವುಗಳು ಮೇವು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ ಅಸ್ವಸ್ಥಗೊಂಡವು. ಅವುಗಳಿಂದ ಹಾಲು ಕರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ರಕ್ತವೂ ಬರುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿರುಗಿದ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ನೇರವಾಗಿ ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ತೆರಳಿ ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರು ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ಮನೆಯವರು ಬಡ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಾಲು ನೀಡುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸದೆ, ಅವರ ಸೇವೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==== ಪಶು ಕಷ್ಟ ನಿವಾರಣೆಯ ಸೇವೆ ==== ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಗೋವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ '''[[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ]] ಪರಮಾತ್ಮನ ದರ್ಶನವಾಯಿತು'''. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅವರಿಗೆ ಗೋವುಗಳ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದನು ಎಂಬುದು ಅವರ ಜೀವನಕಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಿದೆ. ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗುರುಪ್ರಸಾದವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು, ಗುರುೋಪದೇಶದ ಬಳಿಕ ಲೌಕಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗಿ, ಗೋವುಗಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಷ್ಟನಿವಾರಣೆಯನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ತಮಗೆ ದೊರೆತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡತೊಡಗಿದರು. ಕ್ರಮೇಣ ಅವರ ಪಶುಸೇವೆಯು ಹಳ್ಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಊರಿಂದ ಊರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಗೋವುಗಳ ಕಷ್ಟವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಈ ಸೇವೆಯಿಂದ ಅವರು “'''ಪಶು ಕಷ್ಟ ನಿವಾರಣ ಯೋಗಿ'''” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.<ref name="vd2025" /> ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ದರ್ಶನವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಎಂಬ ಪರಂಪರೆಯೂ ಇದೆ. ===== ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ಗೋಶಾಲೆಗೆ ಭೇಟಿ ===== ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಪಶುಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಜ್ಞಾನವು ದೂರದೂರಿಗೂ ಹರಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, [[ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ]]ಯ ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅನಾರೋಗ್ಯಪೀಡಿತ ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಅವರನ್ನು ಕರೆಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಮನೆಯ ಗೋಶಾಲೆಗೆ ತೆರಳಿದ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ಅಲ್ಲಿ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಗೋವುಗಳು ಗುಣಮುಖವಾದವು. ಆದರೆ ಎರಡು ಗೋವುಗಳು ಮಾತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಬಳಿಕ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ತಮ್ಮ ಊರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ಬಯಸಿದರು. ಆದರೆ ರಾಜರು, “ಈ ಎರಡು ಗೋವುಗಳು ಗುಣಮುಖವಾಗುವವರೆಗೆ ನೀವು ಇಲ್ಲಿಂದ ತೆರಳಬಾರದು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು, “ಸ್ವಾಮೀ, ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಗೋವುಗಳನ್ನು ನಾನು ಗುಣಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಎರಡು ಗೋವುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನನ್ನಿಂದ ಏನೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ಯಾವುದೋ ಲೋಹದ ತುಂಡು (ಸೂಜಿ) ಇರುವುದರಿಂದ ಅವು ಗುಣಮುಖವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವು ಸಾಯುತ್ತವೆ” ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೂ ರಾಜರು, ಅವುಗಳ ಅಂತಿಮ ಸ್ಥಿತಿಯವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಆ ಎರಡು ಗೋವುಗಳೂ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದವು. ಅವುಗಳ ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದಾಗ, ಅವುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ಲೋಹದ ಸೂಜಿಯಂತಹ ವಸ್ತುಗಳು ಇದ್ದವು ಎಂಬುದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿಸಿದ್ದ ಸಂಗತಿ ಸರಿಯಾಗಿರುವುದು ಅರಮನೆಯವರಿಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. ನಂತರ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ತಮ್ಮ ಊರಿಗೆ ತೆರಳಲು ಅನುಮತಿ ಕೇಳಿದರು. ಅವರ ಪಶುಚಿಕಿತ್ಸಾ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೆಚ್ಚಿದ ರಾಜರು ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸೂಚಿಸಿ ಹಣದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಒಂದು ಬಟ್ಟಲು ನೀಡಲು ಮುಂದಾದರು. ಆದರೆ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ, ತಾವು ಎಂದಿಗೂ ನಾಲ್ಕು ನಯಾ ಪೈಸೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ನಯಾ ಪೈಸೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಈ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾಭಾವದಿಂದ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡ ರಾಜರು ಅವರಿಗೆ ಇನಾಂ ಆಗಿ ಅಜ್ಜಕದಿರೇನಹಳ್ಳಿ ಅರಣ್ಯದ ಸಮೀಪ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರಮಾತ್ಮನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸುಮಾರು ೧೨ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ನೀಡಿದರು. ಹೀಗೆ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ಗೋಶಾಲೆಯ ಈ ಪ್ರಸಂಗವು ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಪಶುಚಿಕಿತ್ಸಾ ಜ್ಞಾನ, ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಥನವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. == ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳು == ಕುಟುಂಬದ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ಲೌಕಿಕ ಕುಟುಂಬ ಜೀವನದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರವಾಗಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸೇವಾಮಯ ಜೀವನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ, ಊರಿಂದ ಊರಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆದರು. ಗೋವುಗಳ ಸೇವೆಯೇ ಅವರ ಜೀವನದ ಮುಖ್ಯ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನವರೆಗೂ ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟದ ದೊಡ್ಡ ಓಬಳಪ್ಪನವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು. ಅವರ ನಿಧನದ ಬಳಿಕ ಕುಟುಂಬದವರು ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಂತೆ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ ನೆರವೇರಿಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ತಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳಿಗೂ ಮುನ್ನ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರು ಮತ್ತು ಆಪ್ತರಿಗೆ, ತಾವು ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಎರಡು ಹುತ್ತಗಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ಯಕ್ಕದ ಗಿಡಗಳ ನಡುವೆ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ, ಕೋಟಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮೈಲಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ, ದಿಬ್ಬೂರಹಳ್ಳಿ ರಸ್ತೆಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳವು ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. == ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿ == [[ಚಿತ್ರ:ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿ.png|thumb|ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರನೋಟ]] [[ಚಿತ್ರ:ಶ್ರೀ_ಯೋಗಿ_ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ_ದೇವಾಲಯದ_ಗರ್ಭಗುಡಿಯ_ಒಳಭಾಗ_ಮತ್ತು_ದೇವರ_ವಿಗ್ರಹಗಳು.png|thumb|ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು ದೇವರ ವಿಗ್ರಹಗಳು]] ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಎರಡು ಹುತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಯಕ್ಕದ ಗಿಡಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆ ಸಮಾಧಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯರು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗಲೆಂದು ಭಕ್ತರು ಸಮಾಧಿಗೆ ಬಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ಹೀಗೆ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಸಮಾಧಿ ಕ್ರಮೇಣ ಭಕ್ತರ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಸಮಾಧಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟದ ಶ್ರೀ ದೊಡ್ಡ ಓಬಳಪ್ಪ ಅವರು ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಗತ್ಯ ಸಹಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ಭಕ್ತರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಸಮಾಧಿಗೆ ಬಂದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. 28 ಮೇ 1959ರಂದು, ಕೋಟಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಪಟೇಲ್ ಚಿಕ್ಕವೀರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಪಟೇಲ್ ಗುಂಡಪ್ಪ ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ, ರಾಧೆ, ರುಕ್ಮಿಣಿ ಹಾಗೂ ಎತ್ತಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳವು ಕ್ರಮೇಣ ದೇವಾಲಯದ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆ ಬಳಿಕ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವ ಭಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ, ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಕಷ್ಟನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಗೋಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪಶು ಕಷ್ಟನಿವಾರಣೆಯ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿ ಕ್ರಮೇಣ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತು. ಹೀಗೆ, ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಆರಾಧನಾ ಪರಂಪರೆ, ಭಕ್ತರ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತು. == ಆರಾಧನಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆಗಳು == ಪ್ರತಿವರ್ಷ [[ಶ್ರೀರಾಮನವಮಿ]]ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಆರಾಧನಾ ಮಹೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="vk2015" /> ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸಿ, ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಸಮಾಧಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಹರಕೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಎತ್ತಿನಗಾಡಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾನಕ, ಮಜ್ಜಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಸರುಬೇಳೆಗಳನ್ನು ತಂದು ಭಕ್ತರಿಗೆ ವಿತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ವತಿಯಿಂದ ಅನ್ನದಾಸೋಹವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ರಾಗಿ ಮುದ್ದೆ ಮತ್ತು ಕಾಳಿನ ಸಾರು ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಜಾತ್ರೆಯ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಐದು ದಿನಗಳ ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಉಟ್ಟು, ಕಾಯಿ ಉಟ್ಟು ಮತ್ತು ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಇವು ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. === ಹಾಲು ಉಟ್ಟು === ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಲಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಡಕೆಗಳನ್ನು ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಗೋರಮಲ್ಲಹಳ್ಳಿಯ ನಾಯಕ ಸಮುದಾಯದ ಸುಬ್ಬರಾಯಪ್ಪ ಅವರು ಆ ಮಡಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾಲು ದೊರೆಯಲಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಒಳಿತಾಗಲಿ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ns2024">{{cite news |title=ದ್ಯಾವಪ್ಪನ ಗುಡಿಯ ಕಾಯಿ ಉಟ್ಲು, ಕ್ಷೀರ ಉಟ್ಲು ಉತ್ಸವ |url=https://www.sidlaghatta.com/news/sidlaghatta-dyavappanagudi-utlu-parishe/ |work=Namma Shidlaghatta |date=2024-04-17 |access-date=2026-10-07}}</ref> ==== ಕಾಯಿ ಉಟ್ಟು ==== ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ '''ಕಾಯಿ ಉಟ್ಟು''' ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಟ್ಟು ಕಂಬದ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಚಕ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಆ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಬದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸಕದಿರೇನಹಳ್ಳಿಯ ಗೊಲ್ಲ ಸಮುದಾಯದವರು ಚಕ್ರವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಜಕದಿರೇನಹಳ್ಳಿಯ ಸಿದ್ದಪ್ಪನವರ ಪುತ್ರರಾದ ಗೊಲ್ಲ ಸಮುದಾಯದವರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿರುವ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಜಾತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="ns2022">{{cite news |title=ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ದೇವಾಲಯದ ಕ್ಷೀರ ಹಾಗೂ ಕಾಯಿ ಉಟ್ಲು ಪರಿಷೆ |url=https://www.sidlaghatta.com/news/dyavappanagudi-yogi-dyavappa-tata-utlu-parishe/ |work=Namma Shidlaghatta |date=2022-04-13 |access-date=2026-10-07}}</ref> ===== ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆ ===== [[ಚಿತ್ರ:Dangala_jathra_document.jpg|thumb|ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆ, ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ]] ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಆರಾಧನಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ '''ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ತಪೋವನದಲ್ಲಿ''' ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ಗೋವುಗಳ ಮೇಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪಶು ಕಷ್ಟನಿವಾರಣೆಯ ಸೇವೆಯ ನೆನಪಿನೊಂದಿಗೆ ಈ ಜಾತ್ರೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ರೈತರು ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಾಣಿಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ದನ-ಕರುಗಳನ್ನು ಕರೆತಂದು ಖರೀದಿ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜಾತ್ರೆಗೆ ಆಗಮಿಸುವ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ದೇವಾಲಯದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ವತಿಯಿಂದ ನೀರು ಮತ್ತು ಮೇವಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಎತ್ತುಗಳ ಜೋಡಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎತ್ತುಗಳ ಜೋಡಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸಾಕುವ ರೈತರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ [[ಹಳ್ಳಿಕಾರ್]] ತಳಿಯ ಎತ್ತುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿವೆ. ಜಾನುವಾರುಗಳ ಖರೀದಿ–ಮಾರಾಟದ ಜೊತೆಗೆ ರೈತರು ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಾಣಿಕೆದಾರರ ಸಮಾಗಮಕ್ಕೂ ಈ ಜಾತ್ರೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಆರಾಧನಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.<ref name="ns2026">{{cite news |title=ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪನವರ ಜಯಂತೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಎತ್ತುಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ |url=https://www.sidlaghatta.com/news/sidlaghatta-dyavappanavara-jayantotsava/ |work=Namma Shidlaghatta |date=2026-03-30 |access-date=2026-10-07}}</ref> == ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಉಪದೇಶ == ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಉಪದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಹಿಂಸೆ]], ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಕರುಣೆ, ಗೋಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದವು. ಮೂಕಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಶ್ರಮಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗೋವುಗಳಿಗೆ ನೀರು ದೊರೆಯುವಂತೆ ಗೋಕುಂಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಹಾಗೂ ನೀರನ್ನು ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡದಿರುವುದು ಅವರ ಉಪದೇಶಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಯಾರಾದರೂ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಕೈ ತೊಳೆಯುವುದನ್ನು ಕಂಡರೆ, ಆ ನೀರು ಗಿಡಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವಂತೆ ಗಿಡದ ಬಳಿ ಕೈ ತೊಳೆಯುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಪಶುಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಈ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವವರು ಲೌಕಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮೂಕಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸೇವೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರು ಲೌಕಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವವರು ಅವರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ನಂತರವೂ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಕಷ್ಟನಿವಾರಣೆ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು ಎಂಬ ಆಶಯದಿಂದ, ತಮ್ಮ ಸಮಾಧಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಕಷ್ಟವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಭಕ್ತರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. == ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆಗಳು == ಗೋವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಪಾರ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ಕೋಟಹಳ್ಳಿ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಗೋಕುಂಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಬೆಳೆಸುವುದು, ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಗೋವುಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯ ಮೂಲಕ ಗೋಸೇವೆ, ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದ ಅವರು, ತಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸ್ಮರಣೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. === ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಾಪನೆ === ಅಜ್ಜಕದಿರೇನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗೋರಮಲ್ಲಹಳ್ಳಿ ಸಮೀಪದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರಿಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರಮಾತ್ಮನ ದರ್ಶನವಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಅವರ ಜೀವನಕಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಿದೆ. ಆ ದಿವ್ಯಾನುಭವದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ, ದರ್ಶನವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆರಾಧನೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವತ್ಥಕಟ್ಟೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಸ್ಥಳವು ಸ್ಥಳೀಯರ ಭಕ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗೋವುಗಳ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶ್ರೀರಾಮನವಮಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ದ್ಯಾವಪ್ಪನ ಜಾತ್ರೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ, ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯಲೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೋಸೇವೆಯ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಇಂದಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ==== ಕೃಷ್ಣನ ಕುಂಟೆ ==== ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ದರ್ಶನವಾದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ಒಂದು ಗೋಕುಂಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಗೋವುಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಕುಂಟೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ '''“ಕೃಷ್ಣನ ಕುಂಟೆ”''' ಎಂಬ ಹೆಸರು ರೂಢಿಯಾಯಿತು. ಕುಂಟೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಕ್ಕಳ ಸಹಾಯವನ್ನೂ ಅವರು ಪಡೆದರು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ '''ಕ'''ಲ್ಲುಸಕ್ಕರೆ ನೀಡಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಕುಂಟೆಯನ್ನು ತೋಡಿಸಿದರು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋವುಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬಳಸದೆ, ಇಂತಹ ಗೋಸೇವೆ ಮತ್ತು ಜನೋಪಯೋಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೃಷ್ಣನ ಕುಂಟೆ ಇಂದಿಗೂ ಆ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗೋವುಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರುವುದು ಈ ಕುಂಟೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ಗೋವುಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕುರುಹಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ಉಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಕುಂಟೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೂಳು ತೆಗೆಯುವ (ಸಿಲ್ಟ್ ರಿಮೂವಲ್) ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. === ತಾತನ ಕುಂಟೆ === ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಸಮಾಧಿ ಮಂದಿರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ '''ತಾತನ ಕುಂಟೆ''' ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಗೋಸೇವೆ ಮತ್ತು ಜನೋಪಯೋಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕುರುಹಾಗಿದೆ. ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರೇ ಈ ಕುಂಟೆಯನ್ನು ತೋಡಿಸಿದರು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಂಟೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದನಗಳನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಅವರು ಪಡೆದರು. ಅವರಿಗೆ ಕೆಲಸದ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ನಯಾ ಪೈಸೆ ಹಣ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲುಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, ಅವರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಕುಂಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಗೋವುಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಣವನ್ನು ಇಂತಹ ಜನೋಪಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಗೋಸೇವೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ತಾತನ ಕುಂಟೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಗೆ ಆಗಮಿಸುವ ಭಕ್ತರು ಪೂಜೆಗೆ ಮುನ್ನ ಕೈಕಾಲು ತೊಳೆಯಲು ಮತ್ತು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ನೀರಿನ ಮೂಲವು ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಆರಾಧನಾ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೂ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗೋವುಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ನೀರಿನ ಮೂಲವು ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಥಳದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಪಾರಂಪರಿಕ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕುಂಟೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ನೀರಿನ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೂಳು ತೆಗೆಯುವ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ===== ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ತಪೋವನ ===== ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಸಮೀಪ, ನಂದಿಗೆರೆಕೆರೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ತಪೋವನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾಳಜಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಆಲದ ಮರ]], [[ಮಾವಿನ ಮರ]], [[ಹೊಂಗೆಮರ]], ಮುದುಗಮರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಮರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವರ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಗೆ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಮಾವಿನ ಮತ್ತು ಆಲದ ಮರಗಳು ಕಡಿದುಹೋಗಿವೆ. ಕಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೂ ಉರುವಲುಗಾಗಿ, ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಸುಡಲು ಮರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ದೊಡ್ಡ ಆಲದ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಹೊಂಗೆಮರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಳೆಯ ಮರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಈ ತಪೋವನವು ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಗೋಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರೇಮದ ಸ್ಮರಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆಯೊಂದಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಇಲ್ಲಿ ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಜನರು ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳು ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕುರಿತು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಭೂಮಾಲೀಕರು ಹಾಗೂ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೆಲವರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಕಡಿತದ ಕುರಿತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಆಕ್ಷೇಪಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ.<ref name="vd2026">{{cite news |title=ಶ್ರೀಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪ ತಾತನವರ ಗುಡಿಯ ಬಳಿ ಒತ್ತುವರಿಯಾಗಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಜಾಗ ತೆರವಾಗಲಿ |url=https://www.vijayadarpana.com/News.ID/15094 |work=Vijaya Darpana |date=2026-05-24 |access-date=2026-10-07}}</ref> ಇಂತಹ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ತಪೋವನದ ಉಳಿದ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಬಂಧಿತ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳು ಸ್ಥಳದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ತಪೋವನದ ಭೂಮಿ ಮರಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ಉಳಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. == ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಧರ್ಮದರ್ಶಿಗಳು == ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಲವು ಭಕ್ತರು, ದಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಪೂಜಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಅನ್ನದಾಸೋಹ, ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ಹಾಗೂ ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ನಿರಂತರತೆಗೆ ಅನೇಕರು ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ದಾನಿಗಳು, ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಭಕ್ತರು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಹಾಗೂ ದನಗಳ ಮಾಲೀಕರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆ. === ಶ್ರೀ ದೊಡ್ಡ ಓಬಳಪ್ಪ === ಶ್ರೀ ದೊಡ್ಡ ಓಬಳಪ್ಪನವರು ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಆಪ್ತ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಅನುಯಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದರು. ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಓಬಳಪ್ಪನವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳವು ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡ ಓಬಳಪ್ಪನವರು ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗುಡಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದರು. ನಂತರವೂ ದೇವಾಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತಮ್ಮಿಂದಾದ ನೆರವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಆಪ್ತ ಸಂಬಂಧದ ನೆನಪಾಗಿ, ದೊಡ್ಡ ಓಬಳಪ್ಪನವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿಯ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಸಹ ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. ==== ಪಟೇಲ್ ಚಿಕ್ಕವೀರಪ್ಪ ==== ಪಟೇಲ್ ಚಿಕ್ಕವೀರಪ್ಪನವರು '''ಕೋಟಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಗೌಡರಾಗಿದ್ದು''', ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ವಂಶಿಕರೂ ಹಾಗೂ ಅನುಯಾಯಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು. ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. 28 ಮೇ 1959ರಂದು ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ, ರಾಧೆ, ರುಕ್ಮಿಣಿ ಮತ್ತು ಗೋವಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೆ, ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಸ್ಥಳಪುರಾಣವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಶಿಲಾಶಾಸನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು. ಪಟೇಲ್ ಚಿಕ್ಕವೀರಪ್ಪನವರು ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆ, ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದರು; ಅಲ್ಲದೆ, ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟದ ಲೇಖಕ ಶ್ರೀ ಬಿ.ವಿ. ನಂಜುಂಡಾಚಾರ್ಯರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ '''“ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ”''' ಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ===== ಮಲ್ಲಹಳ್ಳಿ ಕರಗದವರ ಬೈರಮ್ಮ ===== ಮಲ್ಲಹಳ್ಳಿಯ ಕರಗದವರ ಬೈರಮ್ಮನವರು ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಭೋಜನಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಅವರು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಭೋಜನಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನ್ನದಾಸೋಹ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ದೇವಾಲಯದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾವಿ ತೋಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಅವರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ದೇವಾಲಯದ ಪೂಜೆ, ಅನ್ನದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಬಳಕೆಗೆ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಬಾವಿಯು ನೆರವಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * ಬಿ. ವಿ. ನಂಜುಂಡಾಚಾರ್ಯ, ''ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ'', ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ, 1961. * ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು * ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ದ್ಯಾವಪ್ಪನಗುಡಿ ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆಯ ವರದಿಗಳು. * ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆ, ಮೌಖಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳು. {{ಎಐ-ರಚನೆ}} [[ವರ್ಗ:Leterature]] [[ವರ್ಗ:Saints]] ob6s5mtca2ppp2ehl0acy7kr0tzskeh 2 187682 1434993 1432169 2026-10-30T10:23:10Z Santhosh Goveas 102329 /* ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ */ 1434993 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ [[ಬೀಜ]]ಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು [[ಬಣ್ಣ]]ದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಸ್ಯವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಪೆ-ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯವು ಅದರ ನೋಡಲ್ ರೈಜೋಬಿಯಾ, ಅದರ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಮೈಕೋರೈಜೆ ಮತ್ತು ಎಂಡೋಫೈಟಿಕ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಸಹವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋಮೆರೊಮೈಸೆಟ್‌ಗಳು ಗಿಗಾಸ್ಪೊರಾ ಅಲ್ಬಿಡಾ, ಅಕಾಲೋಸ್ಪೊರಾ ಸ್ಪಿನೋಸಾ ಮತ್ತು ಜಿ. ಅಗ್ರಿಗೇಟಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಗ್ಲೋಮಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಎಂಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ, ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಅದರ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಕೊಮೈಸೆಟ್ ಚೈಟೋಮಿಯಮ್ ಗ್ಲೋಬೋಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೊಲೆಟೋಟ್ರಿಚಮ್ ಡೆಮಾಟಿಯಮ್,ಆಸ್ಪರ್ಜಿಲಸ್ ನೈಗರ್, ಎ. ಫ್ಲೇವಸ್, ಫ್ಯುಸಾರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ಪೋರಮ್ ಮತ್ತು ಪೆನಿಸಿಲಿಯಮ್ ಕ್ರೈಸೋಜೆನಮ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯವು ಆಯೋಜಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಜೀವನವು ಕಠಿಣ ಕರಾವಳಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕರಾವಳಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬರಗಾಲದ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್-ಭರಿತ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಕಾಡು ಸಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತೊಗರಿ, ಕಡಲೆ ಮತ್ತು ಕೌಪೀನಂತಹ ಹಲವಾರು ಇತರ ಖಾದ್ಯ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಒಣ, ಮರಳು, ಲವಣಯುಕ್ತ ಮಣ್ಣಿನಂತಹ ಸವಾಲಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೀಟ-ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== 3vqjtdaw2dfutw1ubf1jqigwb65mwyw 1434994 1434993 2026-10-30T10:23:59Z Santhosh Goveas 102329 /* ಉಪಯೋಗಗಳು */ 1434994 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ [[ಬೀಜ]]ಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು [[ಬಣ್ಣ]]ದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಸ್ಯವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಪೆ-ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯವು ಅದರ ನೋಡಲ್ ರೈಜೋಬಿಯಾ, ಅದರ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಮೈಕೋರೈಜೆ ಮತ್ತು ಎಂಡೋಫೈಟಿಕ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಸಹವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋಮೆರೊಮೈಸೆಟ್‌ಗಳು ಗಿಗಾಸ್ಪೊರಾ ಅಲ್ಬಿಡಾ, ಅಕಾಲೋಸ್ಪೊರಾ ಸ್ಪಿನೋಸಾ ಮತ್ತು ಜಿ. ಅಗ್ರಿಗೇಟಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಗ್ಲೋಮಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಎಂಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ, ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಅದರ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಕೊಮೈಸೆಟ್ ಚೈಟೋಮಿಯಮ್ ಗ್ಲೋಬೋಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೊಲೆಟೋಟ್ರಿಚಮ್ ಡೆಮಾಟಿಯಮ್,ಆಸ್ಪರ್ಜಿಲಸ್ ನೈಗರ್, ಎ. ಫ್ಲೇವಸ್, ಫ್ಯುಸಾರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ಪೋರಮ್ ಮತ್ತು ಪೆನಿಸಿಲಿಯಮ್ ಕ್ರೈಸೋಜೆನಮ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯವು ಆಯೋಜಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಜೀವನವು ಕಠಿಣ ಕರಾವಳಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕರಾವಳಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬರಗಾಲದ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>Seena, S. and K. R. Sridhar. (2006). Nutritional and microbiological features of little known legumes, Canavalia cathartica Thouars and C. maritima Thouars of the southwest coast of India. Current Science 90(12), 1638-50.</ref>. ಇದನ್ನು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್-ಭರಿತ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಕಾಡು ಸಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತೊಗರಿ, ಕಡಲೆ ಮತ್ತು ಕೌಪೀನಂತಹ ಹಲವಾರು ಇತರ ಖಾದ್ಯ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಒಣ, ಮರಳು, ಲವಣಯುಕ್ತ ಮಣ್ಣಿನಂತಹ ಸವಾಲಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೀಟ-ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== a788ntzm17t86ibsiulv1xtwjjki0n3 1434995 1434994 2026-10-30T10:24:58Z Santhosh Goveas 102329 /* ಉಪಯೋಗಗಳು */ 1434995 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ [[ಬೀಜ]]ಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು [[ಬಣ್ಣ]]ದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಸ್ಯವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಪೆ-ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯವು ಅದರ ನೋಡಲ್ ರೈಜೋಬಿಯಾ, ಅದರ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಮೈಕೋರೈಜೆ ಮತ್ತು ಎಂಡೋಫೈಟಿಕ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಸಹವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋಮೆರೊಮೈಸೆಟ್‌ಗಳು ಗಿಗಾಸ್ಪೊರಾ ಅಲ್ಬಿಡಾ, ಅಕಾಲೋಸ್ಪೊರಾ ಸ್ಪಿನೋಸಾ ಮತ್ತು ಜಿ. ಅಗ್ರಿಗೇಟಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಗ್ಲೋಮಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಎಂಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ, ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಅದರ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಕೊಮೈಸೆಟ್ ಚೈಟೋಮಿಯಮ್ ಗ್ಲೋಬೋಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೊಲೆಟೋಟ್ರಿಚಮ್ ಡೆಮಾಟಿಯಮ್,ಆಸ್ಪರ್ಜಿಲಸ್ ನೈಗರ್, ಎ. ಫ್ಲೇವಸ್, ಫ್ಯುಸಾರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ಪೋರಮ್ ಮತ್ತು ಪೆನಿಸಿಲಿಯಮ್ ಕ್ರೈಸೋಜೆನಮ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯವು ಆಯೋಜಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಜೀವನವು ಕಠಿಣ ಕರಾವಳಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕರಾವಳಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬರಗಾಲದ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>Seena, S. and K. R. Sridhar. (2006). Nutritional and microbiological features of little known legumes, Canavalia cathartica Thouars and C. maritima Thouars of the southwest coast of India. Current Science 90(12), 1638-50.</ref>. ಇದನ್ನು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್-ಭರಿತ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಕಾಡು ಸಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತೊಗರಿ, ಕಡಲೆ ಮತ್ತು ಕೌಪೀನಂತಹ ಹಲವಾರು ಇತರ ಖಾದ್ಯ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>Bhagya, B., et al. (2006). Biochemical and protein quality evaluation of tender pods of wild legume Canavalia cathartica of coastal sand dunes. Livestock Research for Rural Development 18, 1-20.</ref>. ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಒಣ, ಮರಳು, ಲವಣಯುಕ್ತ ಮಣ್ಣಿನಂತಹ ಸವಾಲಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೀಟ-ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== db0bwjf6eor64fcnq9yp8m2l46qncf9 1434996 1434995 2026-10-30T10:27:12Z Santhosh Goveas 102329 /* ಉಪಯೋಗಗಳು */ 1434996 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ [[ಬೀಜ]]ಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು [[ಬಣ್ಣ]]ದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಸ್ಯವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಪೆ-ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯವು ಅದರ ನೋಡಲ್ ರೈಜೋಬಿಯಾ, ಅದರ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಮೈಕೋರೈಜೆ ಮತ್ತು ಎಂಡೋಫೈಟಿಕ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಸಹವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋಮೆರೊಮೈಸೆಟ್‌ಗಳು ಗಿಗಾಸ್ಪೊರಾ ಅಲ್ಬಿಡಾ, ಅಕಾಲೋಸ್ಪೊರಾ ಸ್ಪಿನೋಸಾ ಮತ್ತು ಜಿ. ಅಗ್ರಿಗೇಟಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಗ್ಲೋಮಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಎಂಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ, ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಅದರ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಕೊಮೈಸೆಟ್ ಚೈಟೋಮಿಯಮ್ ಗ್ಲೋಬೋಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೊಲೆಟೋಟ್ರಿಚಮ್ ಡೆಮಾಟಿಯಮ್,ಆಸ್ಪರ್ಜಿಲಸ್ ನೈಗರ್, ಎ. ಫ್ಲೇವಸ್, ಫ್ಯುಸಾರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ಪೋರಮ್ ಮತ್ತು ಪೆನಿಸಿಲಿಯಮ್ ಕ್ರೈಸೋಜೆನಮ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯವು ಆಯೋಜಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಜೀವನವು ಕಠಿಣ ಕರಾವಳಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕರಾವಳಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬರಗಾಲದ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>Seena, S. and K. R. Sridhar. (2006). Nutritional and microbiological features of little known legumes, Canavalia cathartica Thouars and C. maritima Thouars of the southwest coast of India. Current Science 90(12), 1638-50.</ref>. ಇದನ್ನು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್-ಭರಿತ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಕಾಡು ಸಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತೊಗರಿ, ಕಡಲೆ ಮತ್ತು ಕೌಪೀನಂತಹ ಹಲವಾರು ಇತರ ಖಾದ್ಯ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>Bhagya, B., et al. (2006). Biochemical and protein quality evaluation of tender pods of wild legume Canavalia cathartica of coastal sand dunes. Livestock Research for Rural Development 18, 1-20.</ref>. ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಒಣ, ಮರಳು, ಲವಣಯುಕ್ತ ಮಣ್ಣಿನಂತಹ ಸವಾಲಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೀಟ-ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. <br> ಅನೇಕ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಂತೆ, ಸಿ. ಕ್ಯಾಥರ್ಟಿಕಾವು ಪೌಷ್ಟಿಕ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಅಥವಾ ತಯಾರಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೌಷ್ಟಿಕ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಫಿನಾಲ್‌ಗಳು, ಟ್ಯಾನಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫೈಟೊಹೆಮಾಗ್ಗ್ಲುಟಿನಿನ್‌ನಂತಹ ಲೆಕ್ಟಿನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>Bhagya, B., et al. (2006). Biochemical and protein quality evaluation of tender pods of wild legume Canavalia cathartica of coastal sand dunes. Livestock Research for Rural Development 18, 1-20.</ref> ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ.[11] ಹುರಿಯುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== 22b5bwku1nz9dw2ypow2dxjqiwf94kh 1434997 1434996 2026-10-30T10:28:42Z Santhosh Goveas 102329 /* ಉಪಯೋಗಗಳು */ 1434997 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ [[ಬೀಜ]]ಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು [[ಬಣ್ಣ]]ದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಸ್ಯವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಪೆ-ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯವು ಅದರ ನೋಡಲ್ ರೈಜೋಬಿಯಾ, ಅದರ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಮೈಕೋರೈಜೆ ಮತ್ತು ಎಂಡೋಫೈಟಿಕ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಸಹವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋಮೆರೊಮೈಸೆಟ್‌ಗಳು ಗಿಗಾಸ್ಪೊರಾ ಅಲ್ಬಿಡಾ, ಅಕಾಲೋಸ್ಪೊರಾ ಸ್ಪಿನೋಸಾ ಮತ್ತು ಜಿ. ಅಗ್ರಿಗೇಟಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಗ್ಲೋಮಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಎಂಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ, ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಅದರ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಕೊಮೈಸೆಟ್ ಚೈಟೋಮಿಯಮ್ ಗ್ಲೋಬೋಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೊಲೆಟೋಟ್ರಿಚಮ್ ಡೆಮಾಟಿಯಮ್,ಆಸ್ಪರ್ಜಿಲಸ್ ನೈಗರ್, ಎ. ಫ್ಲೇವಸ್, ಫ್ಯುಸಾರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ಪೋರಮ್ ಮತ್ತು ಪೆನಿಸಿಲಿಯಮ್ ಕ್ರೈಸೋಜೆನಮ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯವು ಆಯೋಜಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಜೀವನವು ಕಠಿಣ ಕರಾವಳಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕರಾವಳಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬರಗಾಲದ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>Seena, S. and K. R. Sridhar. (2006). Nutritional and microbiological features of little known legumes, Canavalia cathartica Thouars and C. maritima Thouars of the southwest coast of India. Current Science 90(12), 1638-50.</ref>. ಇದನ್ನು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್-ಭರಿತ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಕಾಡು ಸಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತೊಗರಿ, ಕಡಲೆ ಮತ್ತು ಕೌಪೀನಂತಹ ಹಲವಾರು ಇತರ ಖಾದ್ಯ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>Bhagya, B., et al. (2006). Biochemical and protein quality evaluation of tender pods of wild legume Canavalia cathartica of coastal sand dunes. Livestock Research for Rural Development 18, 1-20.</ref>. ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಒಣ, ಮರಳು, ಲವಣಯುಕ್ತ ಮಣ್ಣಿನಂತಹ ಸವಾಲಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೀಟ-ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. <br> ಅನೇಕ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಂತೆ, ಸಿ. ಕ್ಯಾಥರ್ಟಿಕಾವು ಪೌಷ್ಟಿಕ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಅಥವಾ ತಯಾರಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೌಷ್ಟಿಕ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಫಿನಾಲ್‌ಗಳು, ಟ್ಯಾನಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫೈಟೊಹೆಮಾಗ್ಗ್ಲುಟಿನಿನ್‌ನಂತಹ ಲೆಕ್ಟಿನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>Bhagya, B., et al. (2006). Biochemical and protein quality evaluation of tender pods of wild legume Canavalia cathartica of coastal sand dunes. Livestock Research for Rural Development 18, 1-20.</ref> ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ.[11] ಹುರಿಯುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಸ್ಯವು ಮೈಕ್ರೋನೇಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕೆಮ್ಮಿನಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>Canavalia cathartica – Fabaceae. Deprecated link archived 2013-08-29 at archive.today People and Plants of Micronesia. University of Hawaiʻi at Mānoa.</ref>ಹವಾಯಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಆಕರ್ಷಕ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== dzemxik3f8764m6tnuqm0j6sdt4bn1q 1434998 1434997 2026-10-30T10:29:34Z Santhosh Goveas 102329 /* ಉಪಯೋಗಗಳು */ 1434998 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ [[ಬೀಜ]]ಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು [[ಬಣ್ಣ]]ದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಸ್ಯವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಪೆ-ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯವು ಅದರ ನೋಡಲ್ ರೈಜೋಬಿಯಾ, ಅದರ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಮೈಕೋರೈಜೆ ಮತ್ತು ಎಂಡೋಫೈಟಿಕ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಸಹವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋಮೆರೊಮೈಸೆಟ್‌ಗಳು ಗಿಗಾಸ್ಪೊರಾ ಅಲ್ಬಿಡಾ, ಅಕಾಲೋಸ್ಪೊರಾ ಸ್ಪಿನೋಸಾ ಮತ್ತು ಜಿ. ಅಗ್ರಿಗೇಟಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಗ್ಲೋಮಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಎಂಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ, ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಅದರ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಕೊಮೈಸೆಟ್ ಚೈಟೋಮಿಯಮ್ ಗ್ಲೋಬೋಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೊಲೆಟೋಟ್ರಿಚಮ್ ಡೆಮಾಟಿಯಮ್,ಆಸ್ಪರ್ಜಿಲಸ್ ನೈಗರ್, ಎ. ಫ್ಲೇವಸ್, ಫ್ಯುಸಾರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ಪೋರಮ್ ಮತ್ತು ಪೆನಿಸಿಲಿಯಮ್ ಕ್ರೈಸೋಜೆನಮ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯವು ಆಯೋಜಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಜೀವನವು ಕಠಿಣ ಕರಾವಳಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕರಾವಳಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬರಗಾಲದ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>Seena, S. and K. R. Sridhar. (2006). Nutritional and microbiological features of little known legumes, Canavalia cathartica Thouars and C. maritima Thouars of the southwest coast of India. Current Science 90(12), 1638-50.</ref>. ಇದನ್ನು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್-ಭರಿತ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಕಾಡು ಸಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತೊಗರಿ, ಕಡಲೆ ಮತ್ತು ಕೌಪೀನಂತಹ ಹಲವಾರು ಇತರ ಖಾದ್ಯ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>Bhagya, B., et al. (2006). Biochemical and protein quality evaluation of tender pods of wild legume Canavalia cathartica of coastal sand dunes. Livestock Research for Rural Development 18, 1-20.</ref>. ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಒಣ, ಮರಳು, ಲವಣಯುಕ್ತ ಮಣ್ಣಿನಂತಹ ಸವಾಲಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೀಟ-ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. <br> ಅನೇಕ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಂತೆ, ಸಿ. ಕ್ಯಾಥರ್ಟಿಕಾವು ಪೌಷ್ಟಿಕ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಅಥವಾ ತಯಾರಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೌಷ್ಟಿಕ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಫಿನಾಲ್‌ಗಳು, ಟ್ಯಾನಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫೈಟೊಹೆಮಾಗ್ಗ್ಲುಟಿನಿನ್‌ನಂತಹ ಲೆಕ್ಟಿನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>Bhagya, B., et al. (2006). Biochemical and protein quality evaluation of tender pods of wild legume Canavalia cathartica of coastal sand dunes. Livestock Research for Rural Development 18, 1-20.</ref> ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ.ಹುರಿಯುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಸ್ಯವು ಮೈಕ್ರೋನೇಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕೆಮ್ಮಿನಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>Canavalia cathartica – Fabaceae. Deprecated link archived 2013-08-29 at archive.today People and Plants of Micronesia. University of Hawaiʻi at Mānoa.</ref>ಹವಾಯಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಆಕರ್ಷಕ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref> Barboza, R. Climbing vine makes for beautiful lei. Honolulu Star-Bulletin 13(81) March 21, 2008.</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖ== t1uu92yufa263imunwww3e3rxjqn2e6 1434999 1434998 2026-10-30T10:30:29Z Santhosh Goveas 102329 /* ಉಪಯೋಗಗಳು */ 1434999 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ [[ಬೀಜ]]ಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು [[ಬಣ್ಣ]]ದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಸ್ಯವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಪೆ-ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯವು ಅದರ ನೋಡಲ್ ರೈಜೋಬಿಯಾ, ಅದರ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಮೈಕೋರೈಜೆ ಮತ್ತು ಎಂಡೋಫೈಟಿಕ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಸಹವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋಮೆರೊಮೈಸೆಟ್‌ಗಳು ಗಿಗಾಸ್ಪೊರಾ ಅಲ್ಬಿಡಾ, ಅಕಾಲೋಸ್ಪೊರಾ ಸ್ಪಿನೋಸಾ ಮತ್ತು ಜಿ. ಅಗ್ರಿಗೇಟಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಗ್ಲೋಮಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಎಂಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ, ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಅದರ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಕೊಮೈಸೆಟ್ ಚೈಟೋಮಿಯಮ್ ಗ್ಲೋಬೋಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೊಲೆಟೋಟ್ರಿಚಮ್ ಡೆಮಾಟಿಯಮ್,ಆಸ್ಪರ್ಜಿಲಸ್ ನೈಗರ್, ಎ. ಫ್ಲೇವಸ್, ಫ್ಯುಸಾರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ಪೋರಮ್ ಮತ್ತು ಪೆನಿಸಿಲಿಯಮ್ ಕ್ರೈಸೋಜೆನಮ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯವು ಆಯೋಜಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಜೀವನವು ಕಠಿಣ ಕರಾವಳಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕರಾವಳಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬರಗಾಲದ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>Seena, S. and K. R. Sridhar. (2006). Nutritional and microbiological features of little known legumes, Canavalia cathartica Thouars and C. maritima Thouars of the southwest coast of India. Current Science 90(12), 1638-50.</ref>. ಇದನ್ನು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್-ಭರಿತ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಕಾಡು ಸಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತೊಗರಿ, ಕಡಲೆ ಮತ್ತು ಕೌಪೀನಂತಹ ಹಲವಾರು ಇತರ ಖಾದ್ಯ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>Bhagya, B., et al. (2006). Biochemical and protein quality evaluation of tender pods of wild legume Canavalia cathartica of coastal sand dunes. Livestock Research for Rural Development 18, 1-20.</ref>. ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಒಣ, ಮರಳು, ಲವಣಯುಕ್ತ ಮಣ್ಣಿನಂತಹ ಸವಾಲಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೀಟ-ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. <br> ಅನೇಕ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಂತೆ, ಸಿ. ಕ್ಯಾಥರ್ಟಿಕಾವು ಪೌಷ್ಟಿಕ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಅಥವಾ ತಯಾರಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೌಷ್ಟಿಕ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಫಿನಾಲ್‌ಗಳು, ಟ್ಯಾನಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫೈಟೊಹೆಮಾಗ್ಗ್ಲುಟಿನಿನ್‌ನಂತಹ ಲೆಕ್ಟಿನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>Bhagya, B., et al. (2006). Biochemical and protein quality evaluation of tender pods of wild legume Canavalia cathartica of coastal sand dunes. Livestock Research for Rural Development 18, 1-20.</ref> ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ.ಹುರಿಯುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>Seena, S., et al. (2006). Effect of roasting and pressure-cooking on nutritional and protein quality of seeds of mangrove legume Canavalia cathartica from southwest coast of India. Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine Journal of Food Composition and Analysis 19(4), 284-93</ref> ಈ ಸಸ್ಯವು ಮೈಕ್ರೋನೇಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕೆಮ್ಮಿನಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>Canavalia cathartica – Fabaceae. Deprecated link archived 2013-08-29 at archive.today People and Plants of Micronesia. University of Hawaiʻi at Mānoa.</ref>ಹವಾಯಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಆಕರ್ಷಕ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref> Barboza, R. Climbing vine makes for beautiful lei. Honolulu Star-Bulletin 13(81) March 21, 2008.</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖ== r0lcbuy5siccaceuifhwzh5bvk8cjgu 0 187985 1434986 1434772 2026-10-30T10:16:04Z Santhosh Goveas 102329 /* ಆಡಳಿತ */ 1434986 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=December 2018}} {{Use Indian English|date=December 2018}} {{Infobox church | name = ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ | full_name = | image = Most Holy Redeemer Church (Beltangady).jpg | caption = ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದ ನೋಟ | native_name = | denomination = ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ (ಲ್ಯಾಟಿನ್ ವಿಧಿ) | churchmanship = | website = | pushpin_map = ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|12.9935|75.2687|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | location = [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | former_name = | founded = 1885 | founder = | dedication = | dedicated = | consecrated = | events = | parish = Most Holy Redeemer Church, Belthangady | deanery = ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವಲಯ | archdeaconry = | archdiocese = ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮಹಾಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ | metropolis = | diocese = ಮಂಗಳೂರು ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ | province = | district = ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ | division = | archbishop = ಅತಿ ವಂದನೀಯ ಪೀಟರ್ ಮಚಾದೊ | bishop = ರೆವರೆಂಡ್ ಪೀಟರ್ ಪಾಲ್ ಸಲ್ದಾನ | dean = | succentor = | rector = | vicar = ರೆವರೆಂಡ್ ಫಾದರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಡಿಮೆಲ್ಲೊ | priest = | pastor = | abbot = | architect = ಲಾರೆನ್ಸ್ ಕುಟಿನ್ಹಾ (ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ: ಮೆಲ್ವಿನ್ ಕೊರೆಯಾ) | client = | construction_start_date = | completion_date = | structural_system = | style = | size = }} '''ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್''' [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ [[ಚರ್ಚ್]] ಆಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 136 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ 2800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 610 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಚರ್ಚ್ ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆ - ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. [[ಭಾರತ]]ದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ.<ref>https://dioceseofmangalore.com/parishes1/b/1115-belthangady</ref> ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯನ್ನು 2012 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಸೋಜಾ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಮಂಗಳೂರು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವರಡೋ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ <ref>https://belthangadychurch.com/</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವು ಸುಮಾರು 1885ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಚರ್ಚ್ ಮೂರನೇ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. 1682ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ರಾಜ [[ಸಂಭಾಜಿ]]ಯು ಗೋವೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗೋವೆಯ ಬರ್ದೇಸ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕುಟುಂಬಗಳು 'ಗದ್ದೈ' (ಅತ್ಯಡ್ಕ) ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸುಮಾರು 1870ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ವಾಜ್ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ (ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಾಪೆಲ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೋವಾ-ವೆರಪೋಲಿ ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಜಮಾಲಾಬಾದ್ ಬಂಡೆ ಕೋಟೆಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದೈ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಅತ್ಯಡ್ಕ ಪ್ರದೇಶವು [[ಮಲೇರಿಯಾ]] ಪೀಡಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1890ರಲ್ಲಿ ಆ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ಪಾಸ್ಕಲ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಛಾವಣಿಯ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೃಢವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ (ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನಿವಾಸ) ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಚರ್ಚ್ ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಜಮೀನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಫಾದರ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://dioceseofmangalore.com/parishes1/b/1115-belthangady</ref><br> ೧೯೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ಪಿಯಾಡಡೆ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಹೊಸ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಕ್ಲಿಫರ್ಡ್ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಹೊಸ ಪ್ಯಾರೋಚಿಯಲ್ ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಫಾದರ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಚಾರ್ಮಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ೧೯೩೯ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೦ ರಂದು, ಫಾದರ್ ಜಾನ್ ಜಿ. ಪಿಂಟೊ ಬಂಗಾಡಿ (ಇಂದುಬೆಟ್ಟು) ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಅದು ನಂತರ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಿಂದ ಅರ್ವಾ (ಅಲದಂಗಡಿ), ಇಂದುಬೆಟ್ಟು ಮತ್ತು ನಾರಾವಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ರೊಸಾರಿಯೊ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.<br> 1985 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಹೆನ್ರಿ ಮಚಾದೊ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆದವು.<ref>http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=136369 </ref> ಎರಡನೇ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಸಭೆಯು ಹೊಸ ವಿಶಾಲವಾದ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಫ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಯೋಜನೆಯ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ 3 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು. ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ನಂತರದ ಬೆಳ್ಳಿ ಮಹೋತ್ಸವವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ದಿನ ನಡೆಯಿತು. ==ಆಡಳಿತ== ೨೦೨೬ ರವರೆಗೆ ೨೬ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಪಿಂಟೊ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಾರ್ಮಾಡಿ, ನೆರಿಯ, ತೋಟತ್ತಡಿ ಮತ್ತು ನೆರೆಯ [[ಹಳ್ಳಿ]]ಗಳ ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮಲಯಾಳಿ ಪ್ಯಾರಿಷನರ್‌ಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದರು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಬಲಿದಾನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸೈಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಫಾದರ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಪಿ. ಡಯಾಸ್ ಅವರು ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗೆ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವು [[ಶಿಕ್ಷಣ]]ದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಸೇಂಟ್ ಥೆರೆಸಾ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದರು. ಆರ್ಸುಲಿನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕನ್ ಸಭೆಯ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರಿಗೆ ಶಾಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಸೇಂಟ್ ಥೆರೆಸಾ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಅನ್ನು ಸಹ-ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಥೆರೆಸಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು 6 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಉಜಿರೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಇ.ಪಿ. ಡಯಾಸ್ ಮೊದಲ ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಉಜಿರೆನಲ್ಲಿ ಅನುಗ್ರಹ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಫಾ. ವಾಲ್ಟರ್ ಡಿಮೆಲ್ಲೋ 26 ನೇ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಫಾ. ಕ್ಲಿಫರ್ಡ್ ಪಿಂಟೊ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== lcbhlpngb0dc42ezbihd6gb09j1l2m2 2 187988 1434914 1434775 2026-10-29T15:32:49Z MR.BSK 102614 ಜನರು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಒಂದು ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಸಂತಸದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.<reference group="ಯಲಬುರ್ಗಾ"> ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. 1434914 wikitext text/x-wiki '''ಯಡ್ಡೋಣಿ''' ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳನಾಮದ ಮೂಲ ಯಡ್ಡೋಣಿ ಗ್ರಾಮದ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಒಂದು ಐತಿಹ್ಯ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಇದ್ದು, ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಡವಿ ಇತ್ತು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾದಾಗ, ಗ್ರಾಮದ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಹಸು ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯದೆ ಅಡವಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸುವಿನ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಪಾಪಸ್ ಕಳ್ಳಿ ಗಿಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದ ಆಳವಾದ ನೀರಿನ ದೋಣಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂತು. ಆ ನೀರಿನ ಆಳವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮೊದಲು ಕೋಲನ್ನು, ನಂತರ ಬಿದಿರಿನ ದಂಬನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ತಳ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಸುಮಾರು 132 ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಹಗ್ಗಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ದೋಣಿಯೊಳಗೆ ಇಳಿಸಿದರೂ ಅದರ ತಳವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಥನವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ “ಎಡವಟ್ಟು ಡೋಣಿ” ಎಂದು ಕರೆದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ನೀರು ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸುವುದು ಉತ್ತಮವೆಂದು ಜನರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಐತಿಹ್ಯದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ “ಎಡವಟ್ಟು ಡೋಣಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು “ಯಡ್ಡೋಣಿ” ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ ಯಡ್ಡೋಣಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ನೀವು ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಾಮವು ಮಾಟಲದಿನ್ನಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಕುಷ್ಟಗಿ ಆಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಸುಮಾರು 12 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು 37 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಕೊಪ್ಪಳದಿಂದ ಸುಮಾರು 57 ಕಿ.ಮೀ. ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಯಡ್ಡೋಣಿ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂವಹನ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ. ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಬ್ಬಗಳು, ಜಾತ್ರೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. References / ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಇವು ಗ್ರಾಮದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. 1. ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ — ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ. [Taluk and Grama Panchayat (Villages)](https://koppal.nic.in/en/taluk-and-villages/?utm_source=chatgpt.com). 2. VillageInfo.in — Yeddoni ಗ್ರಾಮದ ಸ್ಥಳ, ತಾಲ್ಲೂಕು, ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮತ್ತು 2011ರ ಜನಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿ. [Yeddoni – Yelbarga, Koppal](https://villageinfo.in/karnataka/koppal/yelbarga/yeddoni/?utm_source=chatgpt.com). 3. VillageInfo.in — ಮಾಟಲದಿನ್ನಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ. [Mataladinni Gram Panchayat](https://villageinfo.in/karnataka/koppal/gram-panchayat/mataladinni/?utm_source=chatgpt.com). dfhv2hd0jewg7er6tup2b8w2jru1vue 3 188015 1434902 2026-10-29T12:05:04Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434902 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಅಂಬಿಕಾ ಅವಟಿ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೫, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 841itcvc59qbjgsw2d8sa0wlt763la8 3 188016 1434904 2026-10-29T13:33:53Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434904 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=KiranSH007}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೦೩, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) r5jjm7wu0867e2mz68zvw4s54kixwb0 3 188017 1434905 2026-10-29T13:54:48Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434905 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Neelamma chalavadi}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೪, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) f5xepbo9uztw3c64q3jnrwveayxuf92 3 188018 1434907 2026-10-29T14:43:14Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434907 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಭೂಮಿಕ ಸತೀಶ್}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೧೩, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 9c4r4udt45ufc1ky206u631k1du876j 3 188019 1434908 2026-10-29T14:54:39Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434908 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Mlegowsu}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೨೪, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 1flch94674r38zh8tb9z9kumuc3ihab 3 188020 1434920 2026-10-29T15:48:49Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434920 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Bhumika 1234}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೮, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 05vjp8aep76up7g5xlvmuqqmi1r3y4f 3 188021 1434928 2026-10-29T17:02:17Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434928 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Bhumika 12345}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೩೨, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ljaxqzh4jyzhnrqkkmveau8fviksygk 3 188022 1434929 2026-10-29T17:04:51Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434929 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Sudharani Janamatti}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೩೪, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) b3v6t3xtnv152bzw172w9f8tmh3pos5 0 188023 1434930 2026-10-29T17:07:54Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಹಿರೈಜುಮಿ<br /><small>(平泉)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:Chuson-ji Konjiki-do 201806.jpg|250px]]<br /><small>ಚೂಸೋನ್-ಜಿಯ ಕೊಂಜಿಕಿದೋ (... 1434930 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಹಿರೈಜುಮಿ<br /><small>(平泉)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:Chuson-ji Konjiki-do 201806.jpg|250px]]<br /><small>ಚೂಸೋನ್-ಜಿಯ ಕೊಂಜಿಕಿದೋ (ಸುವರ್ಣ ಸಭಾಂಗಣ)</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | Hiraizumi – Temples, Gardens and Archaeological Sites Representing the Buddhist Pure Land |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸ್ಥಳ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಹಿರೈಜುಮಿ, ಇವಾತೆ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಮಾನದಂಡ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (ii), (vi) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೨೦೧೧ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಘಟಕಗಳು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಐದು ತಾಣಗಳು |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ದೇಶ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | [[ಜಪಾನ್]] |} '''ಹಿರೈಜುಮಿ – ಬೌದ್ಧ ಶುದ್ಧ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣಗಳು''' [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶದ ಇವಾತೆ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನ ಹಿರೈಜುಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಐದು ತಾಣಗಳ ಸಮೂಹ.<ref name="unesco">{{cite web |title=Hiraizumi – Temples, Gardens and Archaeological Sites Representing the Buddhist Pure Land |url=https://whc.unesco.org/en/list/1277/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-29}}</ref> ಇದನ್ನು ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="meguri">{{cite web |title=World Heritage in Japan. Hiraizumi. The Historical Remains of a Once Dazzling Buddhist Culture |url=https://meguri-japan.com/en/exploring-the-regions/20210719_4649/ |website=Meguri Japan |access-date=2026-10-29}}</ref> ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಶುದ್ಧ ಭೂಮಿ (ಪ್ಯೂರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್) ಪಂಥದ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಲು ಜಪಾನಿನ ಹೈಯಾನ್ ಕಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅವಶೇಷಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.<ref name="unesco"/><ref name="iwate">{{cite web |title=Hiraizumi [World Heritage Site] |url=https://iwatetabi.jp/en/spots/98433/ |website=Iwate Tabi |access-date=2026-10-29}}</ref> == ಐದು ತಾಣಗಳು == ಈ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಚೂಸೋನ್-ಜಿ, ಮೊತ್ಸು-ಜಿ, ಕಂಜಿಜೈಓ-ಇನ್ ಅವಶೇಷ, ಮುರ್ಯೋಕೋ-ಇನ್ ಅವಶೇಷ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತ ಕಿಂಕೇಸಾನ್ ಎಂಬ ಐದು ಭಾಗಗಳಿವೆ.<ref name="unesco"/><ref name="iwate"/> ಇವು ತೊಹೋಕು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮೊದಲ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು ಎಂದು ಇವಾತೆ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ತಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="iwate"/> ತಾಣಗಳ ನಡುವಿನ ದೃಶ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಕಿಂಕೇಸಾನ್ ಪರ್ವತದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಬಫರ್ ವಲಯದವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಇತಿಹಾಸ == ಹನ್ನೊಂದು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರೈಜುಮಿ ಉತ್ತರ ಜಪಾನಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು; ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಯೋಟೋಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="unesco"/> ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದವರು ಒಶು ಫುಜಿವಾರ ವಂಶದವರು; ಈ ವಂಶ ಆಗಿನ ಆಳುವ ಫುಜಿವಾರ ಮನೆತನದ ಉತ್ತರ ಶಾಖೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="unesco"/> ಸ್ಥಾಪಕ ಫುಜಿವಾರ ನೊ ಕಿಯೋಹಿರಾ (೧೦೫೬–೧೧೨೮) ಪಟ್ಟಣದ ಏಳಿಗೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದನು; ಅವನ ಮಗ ಮೊತೊಹಿರಾ ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಗ ಹಿದೆಹಿರಾ ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.<ref name="govonline">{{cite web |title=Pure Land Heritage |url=https://www.gov-online.go.jp/eng/publicity/book/hlj/html/201109/201109_04.html |website=Highlighting Japan |access-date=2026-10-29}}</ref><ref name="meguri"/> ಕಿಯೋಹಿರಾ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆ, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ವೈರಿಗಳಿಬ್ಬರಿಗೂ ಶಾಂತಿ ಕೋರಿ, ಯುದ್ಧರಹಿತ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಚೂಸೋನ್-ಜಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="govonline"/> ೧೧೮೯ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಾನ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಅದರ ಬಹುಭಾಗ ನಾಶವಾಯಿತು.<ref name="unesco"/> ಈ ಏಳು–ಬೀಳು ಕವಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಯಿತು; ೧೬೮೯ರಲ್ಲಿ ಹೈಕು ಕವಿ ಮತ್ಸುವೊ ಬಾಶೋ ಮೂರು ತಲೆಮಾರಿನ ವೈಭವ ಕನಸಿನಂತೆ ಮರೆಯಾದುದರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದನು.<ref name="unesco"/> [[File:Konjikido-Ooido.jpg|thumb|ಕೊಂಜಿಕಿದೋವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಹೊದಿಕೆ ಸಭಾಂಗಣ]] == ಚೂಸೋನ್-ಜಿ == ಚೂಸೋನ್-ಜಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ೧೧೦೫ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಜಪಾನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಇದು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷ ಹಿಡಿಯಿತು.<ref name="govonline"/><ref name="meguri"/> ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಸಭಾಂಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಪಗೋಡಗಳು ಹಾಗೂ ಮುನ್ನೂರು ಸನ್ಯಾಸಿ ನಿವಾಸಗಳಿದ್ದವು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ೧೩೩೭ರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದವು.<ref name="govonline"/> ಉಳಿದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡ ೧೧೨೪ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕೊಂಜಿಕಿದೋ (ಸುವರ್ಣ ಸಭಾಂಗಣ); ಇದು ಈ ಕಾಲದ ಏಕೈಕ ಉಳಿದ ಕಟ್ಟಡ.<ref name="chusonji">{{cite web |title=Chuson-ji Temple |url=https://www.chusonji.or.jp/en/ |website=Chusonji Official Website |access-date=2026-10-29}}</ref><ref name="govonline"/> ಇದರ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಚಿನ್ನದ ಎಲೆ ಹೊದಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಶಂಖದ ಚಿಪ್ಪು, ಲೋಹದ ಜಾಲರಿ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನ–ಬೆಳ್ಳಿ ಲ್ಯಾಕರ್ ಅಲಂಕಾರವಿದೆ.<ref name="govonline"/> ಇದರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಫುಜಿವಾರ ಕುಟುಂಬದ ನಾಲ್ವರ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ.<ref name="govonline"/> ಈ ಸುವರ್ಣ ಸಭಾಂಗಣದ ಸುತ್ತ ಹೊದಿಕೆ ಸಭಾಂಗಣವಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಚೂಸೋನ್-ಜಿಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ "ಸಂಕೋಜೋ" ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name="chusonji"/> == ಮೊತ್ಸು-ಜಿ == ಮೊತ್ಸು-ಜಿಯ ಮೂಲ ಒಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ; ಇವಾತೆ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನ ತಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಾ ಪುರೋಹಿತ ಜಿಕಾಕು ಇದನ್ನು ೮೫೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.<ref name="govonline"/><ref name="iwate"/> ಮೊತ್ಸು-ಜಿಯ ದೇವಾಲಯ ಸಮೂಹವನ್ನು ಮೊತೊಹಿರಾ ಮತ್ತು ಹಿದೆಹಿರಾ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.<ref name="iwate"/> ಪದೇಪದೇ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದು ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಾಶವಾದರೂ, ಓಯ್ಜುಮಿಗಾಯಿಕೆ ಕೊಳದ ಸುತ್ತಲಿನ ಶುದ್ಧ ಭೂಮಿ ಉದ್ಯಾನ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೇ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="iwate"/> ಈ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಜಪಾನಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಉದ್ಯಾನ ಕೈಪಿಡಿ "ಸಾಕುತೈಕಿ"ಯ ಪ್ರಕಾರ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="govonline"/> ಇದು ವಿಶೇಷ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ರಮಣೀಯ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ಎರಡೂ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="iwate"/> [[File:Mōtsū-ji Pure Land Garden in autumn 2019.jpg|thumb|left|ಮೊತ್ಸು-ಜಿಯ ಶುದ್ಧ ಭೂಮಿ ಉದ್ಯಾನ (ಶರತ್ಕಾಲ)]] ಹೆಯಾನ್ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಧನೆಯ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು; ಕೊಳ, ತೊರೆ, ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಪರ್ವತಗಳ ಮೂಲಕ ಶುದ್ಧ ಭೂಮಿಯ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="kanpai">{{cite web |title=Chuson-ji and Motsu-ji - The World Heritage Temples in Hiraizumi |url=https://www.kanpai-japan.com/chusonji-motsuji-hiraizumi |website=Kanpai Japan |access-date=2026-10-29}}</ref> ಬಹುತೇಕ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸುಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅಡಿಪಾಯದ ಗುರುತುಗಳು ಆವರಣದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="kanpai"/> ಜೂನ್ ಕೊನೆಯಿಂದ ಜುಲೈ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಐರಿಸ್ ಹೂಗಳು ಅರಳುತ್ತವೆ.<ref name="kanpai"/> == ಕಂಜಿಜೈಓ-ಇನ್ ಮತ್ತು ಮುರ್ಯೋಕೋ-ಇನ್ == ಕಂಜಿಜೈಓ-ಇನ್ ಅನ್ನು ಮೊತೊಹಿರಾನ ಪತ್ನಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ಅದರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿತ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="govonline"/> ಮುರ್ಯೋಕೋ-ಇನ್ ಅನ್ನು ಹಿದೆಹಿರಾ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು; ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಅಮಿದಾ ಸಭಾಂಗಣ ಕ್ಯೋಟೋ ಬಳಿಯ ಉಜಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯೋದೋ-ಇನ್‌ನ ಹೋ-ಓ-ದೋ (ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಸಭಾಂಗಣ) ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="jeepe">{{cite web |title=Muryoko-in Ruins, Hiraizumi |url=https://www.jeepe.jp/en/articles/muryokoin-ruins-hiraizumi-guide-2398 |website=JEEPE |access-date=2026-10-29}}</ref><ref name="iwate"/> ಉತ್ಖನನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಭಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಪಕ್ಕದ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದವು.<ref name="jeepe"/> ಈಗ ಸಭಾಂಗಣ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ತಳಪಾಯದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ.<ref name="govonline"/><ref name="jeepe"/> ಪೂರ್ವ ದ್ವಾರ, ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣ ಪೂರ್ವ–ಪಶ್ಚಿಮ ಅಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದು ಅದು ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಿಂಕೇಸಾನ್ ಪರ್ವತದತ್ತ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="jeepe"/> [[File:Mount Kinkeisan.JPG|thumb|ಕಿಂಕೇಸಾನ್ ಪರ್ವತ]] == ಕಿಂಕೇಸಾನ್ ಪರ್ವತ == ಕಿಂಕೇಸಾನ್ ಕೋನಾಕಾರದ ಪರ್ವತ; ಇದರ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು ಅರವತ್ತು ಮೀಟರ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಚೂಸೋನ್-ಜಿ ಮತ್ತು ಮೊತ್ಸು-ಜಿಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ.<ref name="govonline"/> ಹಿರೈಜುಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಈ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಹೇಂಟೆ–ಹುಂಜ ಜೋಡಿ ಚಿನ್ನದ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಹೂಳಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ದಂತಕಥೆ ಇದೆ.<ref name="govonline"/> ಇನ್ನೊಂದು ದಂತಕಥೆ ಪ್ರಕಾರ ಹಿದೆಹಿರಾ ಇದನ್ನು ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು; ಶಿಖರದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೂತ್ರ ದಿಬ್ಬಗಳು ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಕಳುವಾದವು.<ref name="iwate"/> ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶರತ್ ವಿಷುವತ್ತುಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದ ಬಳಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ.<ref name="jeepe"/> ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತವಾದ ಇದು ಶುದ್ಧ ಭೂಮಿ ಉದ್ಯಾನಗಳ "ಎರವಲು ದೃಶ್ಯ" ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="meguri"/> == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ == ಈ ತಾಣ ಮಾನದಂಡ (ii) ಮತ್ತು (vi) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಉದ್ಯಾನ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಜಪಾನಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಂಟೋ ಜೊತೆ ಬೆರೆತು ಜಪಾನಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿ ಬೆಳೆದುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="unesco"/> ಇಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಶುದ್ಧ ಭೂಮಿ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಿಂಕೇಸಾನ್ ಪರ್ವತವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ; ಎರಡು ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಉತ್ಖನನ ಪುರಾವೆಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ನೆರಡು ಭೂಮಿಯಡಿ ಹುದುಗಿವೆ.<ref name="unesco"/> ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಉಳಿದಿರುವ ಏಕೈಕ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಡವಾದ ಕೊಂಜಿಕಿದೋ ಆಳುವ ವಂಶದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="unesco"/> ಇಲ್ಲಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಕಾಮಾಕುರಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಪಾನಿನ ಇತರೆಡೆಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.<ref name="unesco"/> [[File:Mōtsū-ji Suhama.JPG|thumb|left|ಮೊತ್ಸು-ಜಿ ಉದ್ಯಾನದ ಸುಹಾಮಾ ತೀರ]] == ಭೇಟಿ == ಟೋಕಿಯೊ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಶಿಂಕಾನ್ಸೆನ್ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಇಚಿನೋಸೆಕಿ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆ ಪ್ರಯಾಣ; ಅಲ್ಲಿಂದ ಜೆಆರ್ ತೊಹೋಕು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಹಿರೈಜುಮಿ ನಿಲ್ದಾಣ ತಲುಪಬಹುದು.<ref name="govonline"/> ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಮೊತ್ಸು-ಜಿಗೆ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ, ಚೂಸೋನ್-ಜಿಗೆ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ನಿಮಿಷ ನಡೆಯಬೇಕು.<ref name="kanpai"/> [[File:Yarimizu Stream Motsuji Hiraizumi 2007-01-27.jpg|thumb|ಮೊತ್ಸು-ಜಿಯ ಯಾರಿಮಿಜು ತೊರೆ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> fg6821vf1juz7bm8sudv6b6llved71k 3 188024 1434931 2026-10-29T18:15:11Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434931 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Dabbahalli basavaraju}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೪೫, ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) rnyhw33lm1jhn2b1si9maqie3fouy1t 3 188025 1434932 2026-10-29T18:59:43Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434932 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೨೯, ೩೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) hqkcn61r6oifz7mj6jbzy64x8njuqfp 2 188026 1434935 2026-10-29T19:45:58Z VILAS GOWDA KB 102133 VILAS GOWDA KB [[ಸದಸ್ಯ:VILAS GOWDA KB/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: Restoring the article to its original title after an accidental move to my user sandbox 1434935 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತ]] dnzj7v0fmj1p5uxu5s2qrrcsnh2mprc 3 188027 1434951 2026-10-30T03:27:12Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434951 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Appaji bidanur}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೮:೫೭, ೩೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) lanmdcm78y2j4mzsz1gq7dlrnt10xxc 3 188028 1434952 2026-10-30T04:02:58Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434952 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=B.ranganatha}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೩೨, ೩೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) t6vv2u5atw372g8ay2rxot7phlv1va8 0 188029 1434954 2026-10-30T05:11:35Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1434954 wikitext text/x-wiki '''ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ''' [[ಭಾರತ]], [[ಗ್ರೀಸ್]], [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮ್]] ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಂತೆ [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ವೂ ಪ್ರಾಚೀನ [[ನಾಗರೀಕತೆ|ನಾಗರಿಕತೆ]]ಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕ ಪೌರಸ್ತ್ಯ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಎರಡೂವರೆ ಸಹಸ್ರವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅದು ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 551-479ರಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕ, [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ]]ನ ಪ್ರಭಾವ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ಮಾನವನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ತತ್ತ್ವ]]ಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆದರ್ಶಗಳಿಗೂ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರ ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ನೈತಿಕ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮಾನವತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂದಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಹಾಗೆ ಸಾಧಿಸಿದ [[ಜ್ಞಾನ]] ಅವನಿಗೆ [[ನಿಸರ್ಗ]]ದೊಡನೆಯೂ ಇತರ [[ಮಾನವ]]ರೊಡನೆಯೂ ಸಮರಸವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ [[ವಿವೇಕ]]ವನ್ನೊದಗಿಸುವುದಲ್ಲದೆ [[ಸಮಾಜ]]ವನ್ನು ವಿಹಿತಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ದೃಷ್ಟಿ ಧ್ಯೇಯಗಳನ್ನೂ ದೊರಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಭಾವತಃ ಎಲ್ಲ ಮಾನವರೂ ಏಕರೀತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅನುಭವ ಅಥವಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಅವರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುವು. ನಾಯಕನ ಗುಣಶೀಲಗಳೂ ನಡೆನುಡಿಗಳೂ ಇತರರ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರಿಂದ ನಾಯಕರಾಗತಕ್ಕವರು ನೈತಿಕ ಮಹಾದರ್ಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣವೇ ರಾಜಮಾರ್ಗ-ಇದು ಕಾರ್ನಫ್ಯೂಷಸನ ಅಭಿಮತ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ [[ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ|ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವನ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅಳರಸರು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅದರಂತೆ ಕಾನಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದು ನೈತಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವರನ್ನು ಆಯ್ದು ರಾಜ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನೇಮಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಇಡೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೈತಿಕ ಆದರ್ಶ ಸಾಧನೆಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಗಳಿಸಲು ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆ ರಾಜಮಾರ್ಗವೆನಿಸಿದ್ದು, ಶಿಕ್ಷಣ, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಆದ್ಯತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂದು ನಾಯಕರಾಗತಕ್ಕವರು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಅವರು ಮಾತ್ರ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ [[ತತ್ತ್ವ]]ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅರಿತವರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಜಯವಾಗಿ ಅವರು ಮಾತ್ರ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಂಭವವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಸಾಮಾನ್ಯರೂ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಮಾಡಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನಲಂಕರಿಸಬಹುದಾದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದನು. ಎಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ನೀಡತಕ್ಕ ಗೌರವ ಜನ್ಮವನ್ನವಲಂಬಿಸಿದರೆ ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ವಾದವನ್ನು ಅವನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದನು. ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ಈ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅದಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವನ ಈ ಪ್ರಭಾವ ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಕಾಲದವರೆಗೂ ನಡೆದುಬಂತೆನ್ನಬಹುದು. ==ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ == ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೊಪ್ಪಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಆಡಳಿತದ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷರಾದವರನ್ನು ಆರಿಸಲು ಪರೀಕ್ಷಾಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 202ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 220 ರವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಹಾನ್ ವಂಶ]]ದವರು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಅದನ್ನು ಅದರ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ವಿಶಾಲ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಮೊದಲು ಸಚಿವರೂ ಖ್ಯಾತವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಗಳೂ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಹತಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಸಂದರ್ಶನ]] ಮತ್ತು ವಿಧಿವತ್ತಾದ [[ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಗಳನ್ನು ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅನುಸರಿಸತೊಡಗಿದರು. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅವರ ನೈತಿಕ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನೂ ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಗಳೇ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಃ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಯೋಗ್ಯತೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ನೈತಿಕ ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಅವರ [[ಪಾಂಡಿತ್ಯ]]-ಇವೆರಡರ ಆಧಾರದಮೇಲೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನೂ ಆರಿಸುವ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದಿನ ರಾಜಮನೆತನಗಳಿಗೂ ಅನುಕರಣ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಯಲು ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಹಾನ್ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ದಲ್ಲೆ [[ರಾಜಧಾನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪರಿಷತ್ತನ್ನು (ಅಕೆಡಮಿ) ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ 3,000 ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪಂಡಿತರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರಮ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿರಾಜ್ಯವೂ ಒಂದೆರಡು ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ರಾಜಧಾನಿಯ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಸೇರಲು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಅನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ನಡೆಸಿ ಅವರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್ ತತ್ತ್ವಪಂಥದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದಿಗಾಗಲೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ನೈಯ್ಯಾಯಿಕಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಸಮ್ರಾಟರು ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನೇ ಅಧಿಕೃತ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಂದಿಗಂದಿಗೆ ಆ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪಂಡಿತರ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಆ ತತ್ತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. 175ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನಾಗಿ ಅಂಗಿಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ವಂಶ, ಜಾತಿ ಐಶ್ವರ್ಯ ಇವುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂತು. ಅಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನವರ್ಗದಲ್ಲೂ ಪಂಡಿತರಿಗೇ ಸ್ಥಾನವೀಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಎರಡು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಲಭಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತ ಬಂತು. ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವ ಸಮ್ರಾಟರಿಗೆ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪರಮೋನ್ನತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ನೀಡಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಸಮ್ರಾಟರಿಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಆ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ವರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿ.ಶ. 25ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 220ರ ವರೆಗೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದ, ಹಾನ್ ಸಮ್ರಾಟರ ಆನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸುವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಹಾಗೂ ಆ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಫಲವಾಗಿ ಲಂಚರುಷುವತ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹಣಕೊಟ್ಟವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೆಳೆದು ಬಂತು. ಪರಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲಿದ್ದ ಗೌರವ ಇಲ್ಲವಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 7ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಅದರೊಡನೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಹಿಂಬದಿಗೆ ಬಿದ್ದುವು. ಕ್ರಿ.ಶ. 589ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಸಮ್ರಾಟರು ಮತ್ತೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೂ ಅದರೊಡನೆ ಪರಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನೂ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರ ಅನಂತರ 618ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ತಾಂಗ್ ವಂಶ]]ದ ಸಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಧಾನ ಉಪಕರಣವಾಯಿತು. ಆ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ ವೂಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು ಇನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಆಗ ತಾನೆ ಗಳಿಸಿದ್ದ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುವಾಗ ಹಳೆಯ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಇದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬಡ್ತಿಕೊಟ್ಟು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವುದಾಗಲಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಮೂಲಕ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಸರಿಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಆಯ್ದು ಹೊಸ ಜನರನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗುವುದೆಂದು ಅವಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮಹತ್ತ್ವ ನೀಡಿದಳು. ನೂತನ ಪದವೀಧರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತನಗೆ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು. ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡಂತೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಹತ್ತ್ವವಿತ್ತು ಆಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಳು. ಅದುತನಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುವ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯ ಹಳೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮಂಡಲಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಈಗ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುವ ಮಂಡಲಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಂಡಲಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಮೂಲಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಸ್ತಿತ್ವವೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳೂ ದೊರಕಿದುವು. 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸೂಂಗ್ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ [[ಅರ್ಹತಾಪತ್ರ]], [[ಶಿಫಾರಸು]]ಗಳನ್ನು ಆಧಾರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಶ್ರಮ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾರುಬೇಕಾದರೂ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಆಯ್ಕೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಬಹುದಾದ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಸಿತ್ತು. ಆ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮಾಂತರದ ಬಡರೈತನ ಮಗನೂ ರಾಜ್ಯದ ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪನೆಯಾದಂತೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬರಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ಪಡೆಯಲು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜನ ಆಶಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಅಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಆಗ್ನೇಯ ಚೀನದ ಜನರೇ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಗಳೆಲ್ಲ ಅವರಿಗೇ ಮೀಸಲಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುವು ; ಅಲ್ಲಿನವರು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದವರು ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನೂ ಅಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯದವರ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಮುರಿಯಲು ಸೂಂಗ್ ವಂಶದ ಸಮ್ರಾಟರು ಆಡಳಿತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಹಾಕಿ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದವರಿಗೆ ಇಷ್ಟಿಷ್ಟೆಂದು ನಿಗದಿಮಾಡಿದರು. ಇದರಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶದವರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಅದರೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಲಾರಂಭಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಾನತೆ ಏರ್ಪಡುತ್ತ ಬಂತು. ==ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ== 1368ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೇರಿದ ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ವಂಶದ ಸಮ್ರಾಟರು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಅವರೂ ಮೂರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಮೂರು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪದವಿನೀಡುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಮೊದಲು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ಆಯಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡಾವರ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತಸ್ತಿನ ಪದವಿಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಹಸ್ರಗಟ್ಟಲೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೇವಲ ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಥಮ ಪದವಿ ಪಡೆದವರು ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಎರಡನೆಯ ಹಂತದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ತನಕ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗೂ ಸಹಸ್ರಾರು ಮಂದಿ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೆ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಮಾತ್ರ ಸಮ್ರಾಟರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮೂರನೆಯ ಪದವಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರನ್ನು ಸಮ್ರಾಟರೇ ಸ್ವತಃ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಘನ ಪಂಡಿತರೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹ್ಯಾನ್‍ಲಿನ್ ವಿದ್ಯಾಪೀಠದಲ್ಲಿ ನೇಮಕವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಿಂಗ್ ಸಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ವಿಷಯಗಳೂ ಅವುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಜಟಿಲವಾಗುತ್ತ ಬಂದುವು. ಜೂ ಷೀ ಪಂಡಿತ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ರಚಿಸಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಕೊನೆಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಅದನ್ನೇ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದುವು. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವೋಪಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಲ್ಲ ಜೂಷೀಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕೀ ಕಮಕ್ಕಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಜ್ಞಾನರಾಜ್ಯದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ನಮ್ಯತೆ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತಬಂತು. 1487ರಲ್ಲಿ 8 ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಬಂಧ ಶೈಲಿಯನ್ನೂ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೇ ಪದಗಳನ್ನೂ ಪದಪುಂಜಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳೂ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಹಳೆಯ ಜ್ಞಾನದ ಕಸರತ್ತಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗುತ್ತ ಬಂದುವು. ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಜ್ಞಾನರಾಜ್ಯದ ಕುರುಡು(ಕತ್ತಲ) ಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಚಿಂಗ್ ವಂಶದ ಕೊನೆಕೊನೆಯ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತ ಹೋಯಿತು. ==ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿಯೂ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಗಳ ಗಳಿಕೆಗಾಗಿಯೂ ನಡೆಯುತ್ತ ಬಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತ ಬಂದುದನ್ನು ಮೇಲಿನ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ತೀರ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಹೇಗೇ ಆಗಲಿ, ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಿದ್ದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯದ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಹಾನ್ ವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಟನ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಂತಿದ್ದುವು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಧವಿಧವಾದ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಅವುಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಸೂಂಗ್-ಮಿಂಗ್ ವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವಕ್ಕೆ ಬೋಧಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಅವು ಕೇವಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮೂಲಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಕೆಲವು ಶ್ರೀಮಂತರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರಿಗಾಗಿ ಸಂಬಳದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುವು ; ಪಕ್ಷಪಂಗಡಗಳೂ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಅವು ಅಷ್ಟು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಊರೊಟ್ಟಿನ ಶಾಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವು ತೀರ ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇವೆಲ್ಲ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇವುಗಳಂತೆ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ ಖಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ (ಶೂಯ್ವಾನ್) ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಈ ಪ್ರೌಢವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬೋಧಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಖ್ಯಾತ ಪಂಡಿತರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸುಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಅರ್ಧ-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚಿಂಗ್ ಅರಸುಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿವೆತ್ತ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದುವು. ==ಆಧುನಿಕ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ == ಇತರ ಪೌರಸ್ತ್ಯ ದೇಶಗಳಂತೆ ಚೀನದಲ್ಲೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಧುನಿಕ ಯುಗ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅವರೊಡನೆ ಹೋರಾಡಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯವೊದಗಿದಾಗ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದ ಅಂಶ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯತ್ನ ಆಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಯತ್ನದ ಫಲವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೂತನ ಅಂಶಗಳು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬರಹತ್ತಿದುವು. ಅದರೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತ ಬಂತು. ಚೀನದ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೊದಲ ಘಟ್ಟ 1862ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಹಿಂದಿನಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಗೊಳಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಲು ಇಚ್ಚಿಸದೆ ಮೂರು ನೂತನ ಮಾದರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಸಂಗ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸೈನಿಕ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದುವು. ಮಿಂಗ್ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ನವೀಕೃತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಸೇರಲು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಬೋಧನೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ನೂತನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪನೆಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದಷ್ಟರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. 1895ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ಚೀನವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಈ ಅಂಶ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಟ್ಟಿತು. ತಮ್ಮ ಗತಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ತೇಪೆಹಾಕಿ ನೇರಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಅರಿವಾಗಿಹೋಯಿತು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿನ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕರೂ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರೂ ತಮ್ಮ ಅರ್ಷೇಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ರಚನೆಯನ್ನೂ ಅದರ ಗುರಿಯನ್ನೂ ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾದರು. ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಧುನೀಕರಣದ ಎರಡನೆಯ ಘಟ್ಟ ಈ [[ಶತಮಾನ]]ದ ಮೊದಲ [[ದಶಕ]]ದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳು [[ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣ|ಕಾಲೇಜು]]ಗಳಾದುವು. ಪ್ರತಿಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ [[ತಾಲ್ಲೂಕು]] ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲೂ ಸರ್ಕಾರದ [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ|ಪ್ರಾಥಮಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]]ಗಳೂ ಆರಂಭವಾದುವು. ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೂತನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರೂ ದೇಶೀಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗೇ ಇತ್ತು. ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಖಾಸಗಿ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು ತೀವ್ರವೇಗದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸತೊಡಗಿದುವು. ಅನೇಕರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ 1905ರಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಮನಗಂಡು ಆ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೇ ಕೈ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಅಂದಿಗಾಗಲೇ ಅನೇಕರು ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಮಾತೃಭೂಮಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲ ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಳಿವಿಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಇಡೀ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನವೀಕರಣವಾಗಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹದಿಂದ ಸೂಚಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆ ಸುಮಾರಿಗಾಗಲೆ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಂತೆ ಚೀನದಲ್ಲೂ ನೂತನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆ ಹೊಸರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುವೆತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯವೂ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು. [[ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು|ಜನಾಂಗ]]ವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಸೈನ್ಯ|ಸೇನೆ]]ಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ದೇಶಗಳೆಂದು ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿತು. [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿ]]ನಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವೀಯಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಣ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆಂಬ ಭಾವನೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಸಹಸ್ರಾರುವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿ 1912ರಲ್ಲಿ [[ಗಣರಾಜ್ಯ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೇಲೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ 1916ರಲ್ಲಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾದ ಕುಸಿತದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಹಾ ಸೇನಾನಿ [[ಪಾಳೇಗಾರ|ಪಾಳೆಯಗಾರ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನಾ ಶಕ್ತಿವರ್ಧನದ ಉದ್ದೇಶ ಹಿಂಬದಿಗೆ ಬಿತ್ತು. [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪೌರಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಗಳಿಸಿದ ಜಯದಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯು ವರಿಷ್ಠ ವರ್ಚಸ್ಸು ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಅಂದಿಗಾಗಲೇ ಅನೇಕರು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗ]]ಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮುಂದಾಳುತನದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಮೊದಲಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ 'ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಶಿಕ್ಷಣ'ದ ಪೌರ ಜೀವನ ಶಿಕ್ಷಣ ತತ್ತ್ವ ದೃಷ್ಟಿ ಅವರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ 1915ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ, ಜಪಾನಿನ ವಿರುದ್ಧ ಭಾವನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತಮ್ಮೆಲ್ಲ ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಜಪಾನಿನದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಅಮೆರಿಕದ್ದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ತೀವ್ರ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅದು ತನಕ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಜಪಾನಿನ ಅನುಕರಣವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕಿ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವುದು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರದ ಅಧಿಕಾರ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಹಿಡತ ಕುಂದುತ್ತ ಬಂದಂತೆ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಪೌರಪ್ರಭುತ್ವದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಮುಖ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕರೂ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದುವು. ಆ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಲು ಅವರು 1919ರ ಮೇ ನಾಲ್ಕರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು. ಆ ಚಳಿವಳಿಗಾರರು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಪೌರಪ್ರಭುತ್ವ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ್ದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗ್ರಹಗೊಂಡು ಅದನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲು ಹೊರಟಿದ್ದರು. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲೂ ಲೋಕಸತ್ತೆಯ ತತ್ತ್ವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವುದು ಆ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ನೂತನ ಸಂಸ್ಕøತಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿಭಾರವನ್ನು ಹಾಕುವ ಅವರ ಯತ್ನ ಮಹಾಸೇನಾನಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣದಂತಾಯಿತು. ಸೌಮ್ಯವಾದಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಡಲು ಆಶಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಈಗ ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಿಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇದ್ದ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಲಕೆಲವು ಪ್ರಗತಿದಾಯಕ ಅಂಶಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದುವು. ಮೇ ನಾಲ್ಕರ ಚಳವಳಿಯ ಅಂಗವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಯ ಹುರುಪಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು. [[ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ [[ಮಾತೃಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದು ತನಕ, ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ಚೀನದ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಭಾಷೆಯನ್ನು ([[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್]], ಲ್ಯಾಟಿನ್, [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕøತ]]ಗಳಂಥ) ಶಿಕ್ಷಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಲೋಕಸತ್ತೆಗೆ ಅದು ಉಚಿತವಲ್ಲವೆಂದು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೂ ಅದರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ತಂದುವು. ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದುಬಂದು ನ್ಯಾನ್‍ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೀಕಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪುನವ್ರ್ಯಸ್ಥೆಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. 1922ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಜಪಾನಿನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ಕಾನೂನು ಮಾಡಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 1922ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಸರ್ಕಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಧುನೀಕರಣ ಮೂರನೆಯ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. 1927ರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಕ್ವೋಮಿನ್‍ಟಾಂಗ್ ಪಕ್ಷದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೂ ಮತ್ತೆ ಸಂಬಂಧ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಅದು ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನು ತನ್ನ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಶಾಲೆಯಲ್ಲೂ ಸೂನ್-ಯಾತ್-ಸೆನ್‍ನ ಜನತಾತತ್ತ್ವ ತ್ರಯವನ್ನು ವ್ಯಾಸಂಗಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕಾನೂನು ಮಾಡಿ, ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪಕ್ಷದ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅಂದಿಗಾಗಲೆ ಬಲಿಷ್ಠವೆನಿಸಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಶಾಖೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸತೊಡಗಿತು. ಅದರಿಂದ ಜುಗುಪ್ಸೆಗೊಂಡ ಉದಾರವಾದಿಗಳನೇಕರು ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಪಥಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದರು. ಮಿಕ್ಕವರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ತಮ್ಮ ನೂತನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸತೊಡಗಿದರು. ಈ ಶತಮಾನದ ಮೂರನೆಯ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನೇನೊ ಸಾಧಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಸರ್ಕಾರ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದುದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದೂ ಬೋಧನೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವುದೂ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ 1937ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ವೋಮಿನ್ ಟಾಂಗ್ ಪಕ್ಷದ ಆಡಳಿತ ಒಳನಾಡಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಯಿತು. ಜಪಾನಿನ 8 ವರ್ಷಗಳ ಆಕ್ರಮಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮುಚ್ಚಿಹೋದುವು. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಾಂತರವಾದುವು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ 1922ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾಯಿತು. 8 ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಜಪಾನರ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ದೇಶ ಮತ್ತೆ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಬೀಡಾಯಿತು. ==ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು [[ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್|ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ]]ರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಹಿಡಿಸಲಿಲ್ಲ. 1949ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರ ಆ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮೊಟಕುಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಹತೋಟಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಹಿಂದೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಗಂಟುಹಾಕಿದ್ದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ಆದರೆ ಅದರ ಉದ್ದೇಶವೇನೋ ಬೇರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದು. ಆ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸುವಂತಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರ ತತ್ತ್ವ. ಈ ತತ್ತ್ವ ಅಂದಿಗಂದಿಗೆ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರೂ ಇಂದಿಗೂ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಪಂಥ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯಪದ್ಧತಿಯನ್ನೂ ವಸಾಹತು ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೂ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿತ್ತೆಂದು ಅದನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಪೋಷಕವಾಗಿರವಂತೆ ಅದನ್ನು ಪುನಾರಚಿಸಲು ಮೊದಲುಮಾಡಿತು. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕಿ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕೇಂದ್ರ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ ಶಿಕ್ಷಣದ ನೀತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ನೀತಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಮಾಓ ತ್ಸೆ ತುಂಗ್|ಮಾವೊ]] ಧೋರಣೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 1957ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 27ರ ದಿನ ಅವನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ನೈತಿಕ, ಬೌದ್ಧಿಕ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುವ ಸೌಲಭ್ಯವಿದ್ದು ಅವರೆಲ್ಲ ಸುಸಂಸ್ಕøತ [[ಸಮಾಜವಾದ|ಸಮಾಜವಾದಿ]] ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ದೇಶದ ಶಿಕ್ಷಣನೀತಿಯಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚೀನ [[ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲ|ಕಾರ್ಮಿಕ]]ರ ರಾಜ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕವರ್ಗದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ಅದು ವರ್ಗಕಲಹ ಮತ್ತು [[ಉತ್ಪನ್ನ (ಹಣಕಾಸು)|ಉತ್ಪನ್ನ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜ್ಞಾನ ನೀಡಬೇಕೆಂದೂ ದ್ವಂದ್ವಾತ್ಮಕ ಭೌತಿಕವಾದ ಅವರ ಆಲೋಚನೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದೆಂದೂ ಶಿಕ್ಷಣನೀತಿಗೆ ಸ್ಥೂಲವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಪಕ್ಷ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ನೀತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರು ಅದನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. 1957-58ರಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವಾಗ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೂಲಕ ಮತಾಂತರ ಪ್ರಚಾರ (ಪ್ರೊಪಗ್ಯಾಂಡ) ಕೈಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಅದು ಇಡೀ ಶಿಕ್ಷಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಡಿಯಾಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತ ಬರುತ್ತಿದೆ. 1958ರ ಅನಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಂತೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಉತ್ಪನ್ನಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು ಅಗತ್ಯವೆಂದೂ ಅದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸ್ವರೂಪ ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ ನಿಗದಿಮಾಡಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಮ್ಯೂನುಗಳಿಗೆ ವಹಿಸಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೇ ಇದು. 1953ರಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಥಮ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ದೊರಕಿತು. ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹುಬೇಗ ಹೆಚ್ಚಿತಲ್ಲದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಆಗಾಧವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಆರಾಜಕತೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ನಿರಕ್ಷರಸ್ಥರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಭಾಗಶಃ ಕಾಲದ ಮತ್ತು [[ಅಂಚೆ ಶಿಕ್ಷಣ]]ದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದುವು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೂ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಬಾಂಧವ್ಯ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ನೂತನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚತೊಡಗಿತು. ಆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಎಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗತಾನೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೂ ಕಮ್ಯೂನುಗಳೂ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಪಕ್ಷ ಉತ್ತೇಜನವಿತ್ತಿತು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ನೂತನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಉದಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ಹಣದ ಬೆಂಬಲವಲ್ಲದೆ ಆ ಕಮ್ಯೂನುಗಳೂ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳೂ ಆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಾಗ ರಷ್ಯದ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯೂ ಸಹಾಯವೂ ದೊರಕಿದಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೂ ರಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಾಯಿತು. ಸಮಾಜವಾದಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರವೆನಿಸಿದ್ದ ರಷ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು ಚೀನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನೇಕರು ರಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅರಿತು ಅರಗಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲೂ ಅದನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಷ್ಯದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಂತ್ರಜ್ಞರೂ ಚೀನದ ಆಧುನಿಕ ಉದ್ಯೋಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಂತೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಾಪರಾಗಿ, ವಿಶೇಷ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರೋಮಿನ್ ಟಾಂಗ್ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಡ್ಯೂಯಿ ತತ್ತ್ವ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಅಮೆರಿಕದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನೂ ತೊಡೆದುಹಾಕಿ ನಿಜವಾದ ಸಮಾಜವಾದಿ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿತು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಡ್ಯೂಯಿಯ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಮೂಲೆಗೊತ್ತಲು ಆ ಮುಖವಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಲೇಖನ, ವರದಿ, ಯೋಜನೆ ಮುಂತಾದವನ್ನೂ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದು ಭರದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತ ಬಂತು. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದೊಡನೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೊಸ ಮನ್ವಂತರವೊಂದನ್ನು ಅರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನೂ ನಿರ್ದೇಶಕನೂ ಆದ ಮಾವೊ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದು, ತತ್ತ್ವಕ್ಕೂ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿರಬೇಕೆಂಬ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಕೇವಲ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅವರದೇ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಸಮಾಜವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅಹಿತ ಪ್ರಸಂಗವೂ ತಪ್ಪುವಂತಾಗಿತ್ತು. ಶಿಕ್ಷಣದೊಡನೆ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಸಮಾಜದ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ 'ಅರ್ಧಕಾಲ ವ್ಯಾಸಂಗ-ಅರ್ಧಕಾಲ ಕೆಲಸದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಂತೆ ಮೇಲಿನ ಉದ್ದೇಶ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಈಡೇರುವಂತಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲೂ ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಬಿಡುವು ದೊರೆತು ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸ, ಓದುಗಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಮುಂದುವರಿದ ಶಿಕ್ಷಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಇದ್ದ ಅಂತರವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲೂ ಈ ವಿಧಾನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನದೊಡನೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕುಸಿದುಹೋಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಮಾವೊ ತತ್ತ್ವದಂತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವ ಯತ್ನವೂ ನಡೆದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಂತೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನೂ ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನೂ ಅವರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬದಲು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತೂಗಿನೋಡುವುದು ಮೊದಲಾಯಿತು. 1958ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕೋನ್ನತಿ ಸಾಧಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಬೃಹತ್ ಮುನ್ನಡೆಯು ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಬಂತು. ಅವರು [[ಕಾರಖಾನೆ|ಕಾರ್ಖಾನೆ]] ಮತ್ತು [[ಬೇಸಾಯ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ಅನೇಕ [[ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆ]]ಗಳು ಕಾಲೇಜಿನ ಮಟ್ಟದವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದುವು. 'ಕೆಲಸ-ವ್ಯಾಸಂಗದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೂ ಬೇಕಾದ ಹಾಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಪಾಠಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಭರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಇಬ್ಭಾಗ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲದರ ಫಲವಾಗಿ ಆಗಲೆ ಅರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಟ್ಟದ ಇಳಿತಾಯದ ಜೊತೆಗೆ ಬೋಧನೆಯೂ ಶಿಕ್ಷನದ ಆಡಳಿತವೂ ಗೊಂದಲಕ್ಕಿಡಾದುವು. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು ಅದನ್ನು ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟು ಹೇಳುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೇಳಿದರೆ ಅವರ ಬಣ್ಣ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬಂದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಉಚ್ಚಾಟನೆ ಕಾದಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಬೃಹತ್ ಮುನ್ನಡೆ 1960ರ ವೇಳೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನಾಯಕರು ಆರ್ಥಿಕ ಮುನ್ನಡೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಆಗ ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಜೊತೆಗೆ ನಿಯೋಜಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧನೆಯಾಗದ ಕಾರಣ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಕತ್ತರಿಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಇದ್ದ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಬೃಹತ್ ಮುನ್ನಡೆಯ ಚಳವಳಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ರಾಜಕೀಯದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಇಡೀ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡ ಅನಂತರ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ರಾಜಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿರಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾಳುತ್ತ ಬಂತು. ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೈಹಾಕುವುದು ನಿಂತು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢತೆ ನೆಲೆಸುತ್ತ ಬಂತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚದೆ ಅವರು ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದಿರುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪನೆಯಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವರವರ ಅಭಿರುಚಿ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವೆ ಲಭಿಸುವಂತಾಗಬೇಕೆಂಬ ವಾದಕ್ಕೆ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆತು ಸರ್ಕಾರ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇಂಥ ವಿವೇಕವೂ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುತವೂ ಆದ ಧೋರಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಗತಿಯ ಯತ್ನಕ್ಕೆ 1966 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಆಡಚಣೆಯೊದಗಿತು. ಆಗ ಆರಂಭಿಸಲಾದ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಯಿತು. ರಾಜಕೀಯ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದವನ್ನು ಜನಜೀವನದ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಾಗಲಿ ಖಂಡಿಸಿ [[ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ದೇಶದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗೂ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬೇಕಾಗಿ ಮಾವೊ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ 'ಕೆಂಪುಸೇನೆ ಪಡೆಗಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬಂಡವಾಳ ಷಾಹಿ ಶ್ರೀಮಂತಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪುಡಿಗುಟ್ಟುವೆವೆಂದು ಕೊಂಡು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನೆಬ್ಬಿಸಿತು. ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶಕೊಡುವ ಯತ್ನವೆಂದು ಹಳೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹಿಂದೆಲ್ಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷಾಪದ್ಧತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಸುಸಂಸ್ಕøತ ಕುಟುಂಬಗಳವರು ಮಾತ್ರ ಮುಂದುವರಿಯಲೆಂದು ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಕುತಂತ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅದರ ಪರವಾಗಿದ್ದವರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿತು. ಪಕ್ಷಕ್ಕೂ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೂ ಈ ಚಳವಳಿ ಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿತ್ತು. ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಅನರ್ಥವಾಗುತ್ತಿತ್ತೊ ಇಲ್ಲವೊ ಅಂತೂ 1966ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಶಾಸನವೊಂದರ ಮೂಲಕ ತೊಡೆದುಹಾಕಿತು. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ; ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಮಾಜವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದು, ಸ್ವಾವಲಂಬನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದು, ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬದಲು ಸಹಕಾರ ಮನೋಭಾವವನ್ನೂ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಜನತೆಯ ಹಿತಕ್ಕೆಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ರೂಢಿಸಿ ವರ್ಗರಹಿತ ಸಮಾಜವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದೂ ಇಂದಿನ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅನಂತರ ಈ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಈಡೇರುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಹು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನವಚೀನದಲ್ಲಿ [[ಸ್ತ್ರೀ]]ಯರು [[ಪುರುಷ]]ರಿಗೆ ಸಮಾನಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಸೇ. 90 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಕಾರ್ಯಾಲಯ, ಹೊಲಗದ್ದೆ ಮುಂತಾದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕಾಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಿಸುವಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಲಾಲನೆಪಾಲನೆಗಾಗಿ ತಕ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಶಿಶುಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಶಿಶುಗೃಹಗಳೂ ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ ಶಾಲೆಗಳೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೂರ್ವದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಂದೆ ಅಥವಾ ತಾಯಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಅನಂತರ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ 56 ದಿನಗಳ ಪ್ರಸವಕಾಲದ ರಜ ಮಾತ್ರವಿದ್ದು ಆನಂತರ ಅವರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೇಲಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ ಮಾದರಿಯ ಶಿಶುಶಾಲೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ನುಗಳಿಗಿಂತ ತೀರ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಸಮಾಜವಾದದ ಹಾಗೂ ವರ್ಗರಹಿತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಜೀವನವನ್ನೂ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಶಿಶುಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೇ ರೂಢಿಗೆ ತರುವಂಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳು ಆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 7ನೆಯ ವರ್ಷದವರೆಗೂ ಇರಬಹುದು. ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಾದರೂ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಮುಖವಾಗಿರವಂತೆ ಅಂದಿನಿಂದ ರೂಢಿಗೆ ತರುತ್ತಿರುವುದು ಆ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬದಲಾವಣೆಯೆನ್ನಬಹುದು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಚಳವಳಿಯ ಬೊಬ್ಬೆಹಾಕುತ್ತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಊರಿಂದೂರಿಗೆ ದಾಳಿಯಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮುಚ್ಚಿಹೋದುವು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಖಂಡನೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಅನೇಕ ಪಂಡಿತರೂ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಹಲವು [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಯಾವ ಫಲ ಸಾಧನೆಯಾಯಿತೊ ಏನೋ ಅಂತೂ ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದುವು. ಆದರೆ ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅದು ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿತೆಂಬ ಭಾವನೆ ಮಾವೊ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಇತರ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರತಿಶಾಲೆಯಲ್ಲೂ ಪಕ್ಷದ ತಂಡಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟು ಅವೇ ತಮ್ಮ ಸಹಪಾಠಿಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡತೊಡಗಿದುವು. ಆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆ, ಜ್ಞಾನಕೌಶಲ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಕ್ಷದ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಅರಿತು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವನು, ವರ್ಗಕಲಹ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿರುವನು ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧಾರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1950-60 ರ ತನಕ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಉತ್ಪನ್ನದ ಅಂಶ ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗುಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಯಾವುದೇ ಪದವೀ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಕೋರುವ ಮುನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಐದು ವರ್ಷಕಾಲ ಶ್ರಮಜೀವನ ನಡೆಸಿರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತ ಬಂತು. ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಾವು ಇಳಿಯುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ರಾಜಕೀಯ ಹತೋಟಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಅನೇಕರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ಬಹುಶಃ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಳೆದ 25 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಆ ಹತೋಟಿ ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿರದೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಮುಂದುವರಿಯುವುದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ==ಟೈವಾನ್ ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]] ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಟೈವಾನ್ ಜಪಾನಿನ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ವಸಾಹತು ಆಡಳಿತವಿತ್ತು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಡ್ಡಾಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯ ಅಷ್ಟಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಚೀನದ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಫಲವಾಗಿ ತನ್ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ದೊರಕಿತು. ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲೂ ಆವಶ್ಯಕತೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದುವು ; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಸೇರ್ಪಡೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿತು. 1920ರ ಸುಮಾರಿನಿಂದ ಜಪಾನಿನ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಅಮೆರಿಕದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಯತ್ನ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊಟಕಾದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲುಭಾಗ ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವರು. ಅವರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ನುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೂ ಲಕ್ಷ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 25 ಲಕ್ಷ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 10 ಲಕ್ಷ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ 1 ಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಓದುತ್ತಿರುವರು. ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ=== ವಸಾಹತು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಡ್ಡಾಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಪಾಠಶಾಲೆಗಳಾಗಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವುದಾಗಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. 6 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲದ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ 9 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅದುತನಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ 6-3-3-4 ರ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈಗ 9-3-4 ಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ 9 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಒಂದು ಹಂತದ ಶಾಲೆಗೆ ನಿಗದಿ ಮಾಡುವಂತಾಯಿತು. ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದುದರ ಫಲವಾಗಿ ಆ ವಯೋಮಾನದ ಸೇ. 97ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರುವಂತಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 25 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿರುವರು. ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೂರ್ವದ ಶಿಕ್ಷಣ=== ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಮೆರಿಕದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೂರ್ವದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಿಂಡರ್ ಗಾರ್ಟನ್ ಮಾದರಿಯ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಒಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ===ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ === ಆರು ವರ್ಷದ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣದ ಮೊದಲ ಹಂತ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿಹೋದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಅದು ಮೂರು ವರ್ಷದ ಉನ್ನತ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಎರಡು ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ -ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಮತ್ತು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 80ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದರೆ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 20ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿರುವರು. ಕೃಷಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗ ಔಪಚಾರಿಕೆ, ಗೃಹಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯಗಳು. ===ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ=== ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿದೆ. 1960ರ ವೇಳೆಗೆ 79 ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ 13 ಕಾಲೇಜುಗಳೂ 9 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಪ್ರಥಮ ಪದವಿಯ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ್ಲಲೂ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆಗಬೇಕಾದರೆ ತನಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕೃಷಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ವೈದ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್-ಇವಾವುದಾದರೂ ಮೂರು ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 1 ಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇ. 20ರಷ್ಟು [[ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು]]ಗಳಲ್ಲೂ 10ರಷ್ಟು ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ 5ರಷ್ಟು ಕೃಷಿಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ಓದುತ್ತಿರುವರು ಮಿಕ್ಕವರು ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿರುವವರು. ಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಿಂತ ವಿಜ್ಞಾನಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವುದು. ===ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣ === ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರ ಸಂಖ್ಯೆ ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ ರಾಷ್ಟ್ರ ಘಟನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದಿದ್ದ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದೆ. ===ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣ ನಾರ್ಮಲ್ ಸ್ಕೂಲುಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ನಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿದೆ. ಈಚೆಗೆ ಅವೆರಡು ಹಂತಗಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆದಿದೆ. ಟೈವಾನಿನ ನಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೇಜು ಈಗ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ನಾರ್ಮಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ನಾರ್ಮಲ್ ಸ್ಕೂಲುಗಳನ್ನು ಜೂನಿಯರ್ ನಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೆಜುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯತ್ನವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ 9 ವರ್ಷದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಎರಡು ವರ್ಷದ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗುವರು. ===ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ=== ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗಗಳ ಚೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡೇ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ತನಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು 1968ರಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಜೂನಿಯರ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಬಹುದು. 9 ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯೊಡನೆ ಜೂನಿಯರ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ಸಮಾವೇಶಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು 9 ವರ್ಷಗಳ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಈಗ ರೂಪಿಸುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು ತೊಡಗಿರುವರು. ===ನೂತನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು=== ಟೈವಾನನ್ನು ಜಪಾನ್ ಚೀನಕ್ಕೆ ವಹಿಸಿದಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಚೀನೀ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವದರ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಧನಸಹಾಯವನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಗುಣದಲ್ಲೂ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ಸಿಂಗುಹಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಚಯೋಟುಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ}} cdn6go069xrp49nspkvr633u8whb6e5 1434955 1434954 2026-10-30T05:12:00Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಶಿಕ್ಷಣ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1434955 wikitext text/x-wiki '''ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ''' [[ಭಾರತ]], [[ಗ್ರೀಸ್]], [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮ್]] ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಂತೆ [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ವೂ ಪ್ರಾಚೀನ [[ನಾಗರೀಕತೆ|ನಾಗರಿಕತೆ]]ಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕ ಪೌರಸ್ತ್ಯ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಎರಡೂವರೆ ಸಹಸ್ರವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅದು ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 551-479ರಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕ, [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ]]ನ ಪ್ರಭಾವ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ಮಾನವನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ತತ್ತ್ವ]]ಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆದರ್ಶಗಳಿಗೂ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರ ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ನೈತಿಕ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮಾನವತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂದಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಹಾಗೆ ಸಾಧಿಸಿದ [[ಜ್ಞಾನ]] ಅವನಿಗೆ [[ನಿಸರ್ಗ]]ದೊಡನೆಯೂ ಇತರ [[ಮಾನವ]]ರೊಡನೆಯೂ ಸಮರಸವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ [[ವಿವೇಕ]]ವನ್ನೊದಗಿಸುವುದಲ್ಲದೆ [[ಸಮಾಜ]]ವನ್ನು ವಿಹಿತಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ದೃಷ್ಟಿ ಧ್ಯೇಯಗಳನ್ನೂ ದೊರಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಭಾವತಃ ಎಲ್ಲ ಮಾನವರೂ ಏಕರೀತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅನುಭವ ಅಥವಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಅವರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುವು. ನಾಯಕನ ಗುಣಶೀಲಗಳೂ ನಡೆನುಡಿಗಳೂ ಇತರರ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರಿಂದ ನಾಯಕರಾಗತಕ್ಕವರು ನೈತಿಕ ಮಹಾದರ್ಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣವೇ ರಾಜಮಾರ್ಗ-ಇದು ಕಾರ್ನಫ್ಯೂಷಸನ ಅಭಿಮತ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ [[ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ|ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವನ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅಳರಸರು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅದರಂತೆ ಕಾನಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದು ನೈತಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವರನ್ನು ಆಯ್ದು ರಾಜ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನೇಮಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಇಡೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೈತಿಕ ಆದರ್ಶ ಸಾಧನೆಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಗಳಿಸಲು ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆ ರಾಜಮಾರ್ಗವೆನಿಸಿದ್ದು, ಶಿಕ್ಷಣ, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಆದ್ಯತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂದು ನಾಯಕರಾಗತಕ್ಕವರು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಅವರು ಮಾತ್ರ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ [[ತತ್ತ್ವ]]ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅರಿತವರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಜಯವಾಗಿ ಅವರು ಮಾತ್ರ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಂಭವವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಸಾಮಾನ್ಯರೂ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಮಾಡಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನಲಂಕರಿಸಬಹುದಾದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದನು. ಎಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ನೀಡತಕ್ಕ ಗೌರವ ಜನ್ಮವನ್ನವಲಂಬಿಸಿದರೆ ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ವಾದವನ್ನು ಅವನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದನು. ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ಈ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅದಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವನ ಈ ಪ್ರಭಾವ ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಕಾಲದವರೆಗೂ ನಡೆದುಬಂತೆನ್ನಬಹುದು. ==ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ == ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೊಪ್ಪಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಆಡಳಿತದ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷರಾದವರನ್ನು ಆರಿಸಲು ಪರೀಕ್ಷಾಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 202ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 220 ರವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಹಾನ್ ವಂಶ]]ದವರು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಅದನ್ನು ಅದರ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ವಿಶಾಲ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಮೊದಲು ಸಚಿವರೂ ಖ್ಯಾತವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಗಳೂ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಹತಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಸಂದರ್ಶನ]] ಮತ್ತು ವಿಧಿವತ್ತಾದ [[ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಗಳನ್ನು ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅನುಸರಿಸತೊಡಗಿದರು. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅವರ ನೈತಿಕ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನೂ ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಗಳೇ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಃ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಯೋಗ್ಯತೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ನೈತಿಕ ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಅವರ [[ಪಾಂಡಿತ್ಯ]]-ಇವೆರಡರ ಆಧಾರದಮೇಲೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನೂ ಆರಿಸುವ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದಿನ ರಾಜಮನೆತನಗಳಿಗೂ ಅನುಕರಣ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಯಲು ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಹಾನ್ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ದಲ್ಲೆ [[ರಾಜಧಾನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪರಿಷತ್ತನ್ನು (ಅಕೆಡಮಿ) ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ 3,000 ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪಂಡಿತರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರಮ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿರಾಜ್ಯವೂ ಒಂದೆರಡು ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ರಾಜಧಾನಿಯ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಸೇರಲು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಅನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ನಡೆಸಿ ಅವರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್ ತತ್ತ್ವಪಂಥದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದಿಗಾಗಲೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ನೈಯ್ಯಾಯಿಕಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಸಮ್ರಾಟರು ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನೇ ಅಧಿಕೃತ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಂದಿಗಂದಿಗೆ ಆ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪಂಡಿತರ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಆ ತತ್ತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. 175ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನಾಗಿ ಅಂಗಿಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ವಂಶ, ಜಾತಿ ಐಶ್ವರ್ಯ ಇವುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂತು. ಅಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನವರ್ಗದಲ್ಲೂ ಪಂಡಿತರಿಗೇ ಸ್ಥಾನವೀಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಎರಡು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಲಭಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತ ಬಂತು. ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವ ಸಮ್ರಾಟರಿಗೆ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪರಮೋನ್ನತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ನೀಡಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಸಮ್ರಾಟರಿಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಆ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ವರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿ.ಶ. 25ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 220ರ ವರೆಗೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದ, ಹಾನ್ ಸಮ್ರಾಟರ ಆನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸುವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಹಾಗೂ ಆ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಫಲವಾಗಿ ಲಂಚರುಷುವತ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹಣಕೊಟ್ಟವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೆಳೆದು ಬಂತು. ಪರಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲಿದ್ದ ಗೌರವ ಇಲ್ಲವಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 7ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಅದರೊಡನೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಹಿಂಬದಿಗೆ ಬಿದ್ದುವು. ಕ್ರಿ.ಶ. 589ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಸಮ್ರಾಟರು ಮತ್ತೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೂ ಅದರೊಡನೆ ಪರಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನೂ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರ ಅನಂತರ 618ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ತಾಂಗ್ ವಂಶ]]ದ ಸಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಧಾನ ಉಪಕರಣವಾಯಿತು. ಆ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ ವೂಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು ಇನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಆಗ ತಾನೆ ಗಳಿಸಿದ್ದ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುವಾಗ ಹಳೆಯ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಇದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬಡ್ತಿಕೊಟ್ಟು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವುದಾಗಲಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಮೂಲಕ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಸರಿಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಆಯ್ದು ಹೊಸ ಜನರನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗುವುದೆಂದು ಅವಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮಹತ್ತ್ವ ನೀಡಿದಳು. ನೂತನ ಪದವೀಧರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತನಗೆ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು. ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡಂತೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಹತ್ತ್ವವಿತ್ತು ಆಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಳು. ಅದುತನಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುವ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯ ಹಳೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮಂಡಲಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಈಗ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುವ ಮಂಡಲಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಂಡಲಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಮೂಲಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಸ್ತಿತ್ವವೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳೂ ದೊರಕಿದುವು. 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸೂಂಗ್ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ [[ಅರ್ಹತಾಪತ್ರ]], [[ಶಿಫಾರಸು]]ಗಳನ್ನು ಆಧಾರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಶ್ರಮ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾರುಬೇಕಾದರೂ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಆಯ್ಕೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಬಹುದಾದ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಸಿತ್ತು. ಆ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮಾಂತರದ ಬಡರೈತನ ಮಗನೂ ರಾಜ್ಯದ ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪನೆಯಾದಂತೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬರಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ಪಡೆಯಲು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜನ ಆಶಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಅಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಆಗ್ನೇಯ ಚೀನದ ಜನರೇ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಗಳೆಲ್ಲ ಅವರಿಗೇ ಮೀಸಲಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುವು ; ಅಲ್ಲಿನವರು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದವರು ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನೂ ಅಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯದವರ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಮುರಿಯಲು ಸೂಂಗ್ ವಂಶದ ಸಮ್ರಾಟರು ಆಡಳಿತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಹಾಕಿ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದವರಿಗೆ ಇಷ್ಟಿಷ್ಟೆಂದು ನಿಗದಿಮಾಡಿದರು. ಇದರಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶದವರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಅದರೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಲಾರಂಭಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಾನತೆ ಏರ್ಪಡುತ್ತ ಬಂತು. ==ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ== 1368ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೇರಿದ ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ವಂಶದ ಸಮ್ರಾಟರು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಅವರೂ ಮೂರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಮೂರು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪದವಿನೀಡುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಮೊದಲು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ಆಯಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡಾವರ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತಸ್ತಿನ ಪದವಿಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಹಸ್ರಗಟ್ಟಲೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೇವಲ ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಥಮ ಪದವಿ ಪಡೆದವರು ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಎರಡನೆಯ ಹಂತದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ತನಕ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗೂ ಸಹಸ್ರಾರು ಮಂದಿ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೆ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಮಾತ್ರ ಸಮ್ರಾಟರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮೂರನೆಯ ಪದವಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರನ್ನು ಸಮ್ರಾಟರೇ ಸ್ವತಃ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಘನ ಪಂಡಿತರೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹ್ಯಾನ್‍ಲಿನ್ ವಿದ್ಯಾಪೀಠದಲ್ಲಿ ನೇಮಕವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಿಂಗ್ ಸಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ವಿಷಯಗಳೂ ಅವುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಜಟಿಲವಾಗುತ್ತ ಬಂದುವು. ಜೂ ಷೀ ಪಂಡಿತ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ರಚಿಸಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಕೊನೆಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಅದನ್ನೇ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದುವು. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವೋಪಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಲ್ಲ ಜೂಷೀಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕೀ ಕಮಕ್ಕಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಜ್ಞಾನರಾಜ್ಯದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ನಮ್ಯತೆ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತಬಂತು. 1487ರಲ್ಲಿ 8 ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಬಂಧ ಶೈಲಿಯನ್ನೂ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೇ ಪದಗಳನ್ನೂ ಪದಪುಂಜಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳೂ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಹಳೆಯ ಜ್ಞಾನದ ಕಸರತ್ತಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗುತ್ತ ಬಂದುವು. ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಜ್ಞಾನರಾಜ್ಯದ ಕುರುಡು(ಕತ್ತಲ) ಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಚಿಂಗ್ ವಂಶದ ಕೊನೆಕೊನೆಯ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತ ಹೋಯಿತು. ==ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿಯೂ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಗಳ ಗಳಿಕೆಗಾಗಿಯೂ ನಡೆಯುತ್ತ ಬಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತ ಬಂದುದನ್ನು ಮೇಲಿನ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ತೀರ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಹೇಗೇ ಆಗಲಿ, ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಿದ್ದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯದ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಹಾನ್ ವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಟನ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಂತಿದ್ದುವು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಧವಿಧವಾದ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಅವುಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಸೂಂಗ್-ಮಿಂಗ್ ವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವಕ್ಕೆ ಬೋಧಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಅವು ಕೇವಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮೂಲಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಕೆಲವು ಶ್ರೀಮಂತರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರಿಗಾಗಿ ಸಂಬಳದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುವು ; ಪಕ್ಷಪಂಗಡಗಳೂ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಅವು ಅಷ್ಟು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಊರೊಟ್ಟಿನ ಶಾಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವು ತೀರ ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇವೆಲ್ಲ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇವುಗಳಂತೆ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ ಖಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ (ಶೂಯ್ವಾನ್) ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಈ ಪ್ರೌಢವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬೋಧಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಖ್ಯಾತ ಪಂಡಿತರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸುಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಅರ್ಧ-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚಿಂಗ್ ಅರಸುಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿವೆತ್ತ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದುವು. ==ಆಧುನಿಕ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ == ಇತರ ಪೌರಸ್ತ್ಯ ದೇಶಗಳಂತೆ ಚೀನದಲ್ಲೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಧುನಿಕ ಯುಗ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅವರೊಡನೆ ಹೋರಾಡಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯವೊದಗಿದಾಗ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದ ಅಂಶ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯತ್ನ ಆಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಯತ್ನದ ಫಲವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೂತನ ಅಂಶಗಳು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬರಹತ್ತಿದುವು. ಅದರೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತ ಬಂತು. ಚೀನದ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೊದಲ ಘಟ್ಟ 1862ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಹಿಂದಿನಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಗೊಳಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಲು ಇಚ್ಚಿಸದೆ ಮೂರು ನೂತನ ಮಾದರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಸಂಗ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸೈನಿಕ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದುವು. ಮಿಂಗ್ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ನವೀಕೃತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಸೇರಲು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಬೋಧನೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ನೂತನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪನೆಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದಷ್ಟರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. 1895ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ಚೀನವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಈ ಅಂಶ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಟ್ಟಿತು. ತಮ್ಮ ಗತಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ತೇಪೆಹಾಕಿ ನೇರಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಅರಿವಾಗಿಹೋಯಿತು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿನ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕರೂ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರೂ ತಮ್ಮ ಅರ್ಷೇಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ರಚನೆಯನ್ನೂ ಅದರ ಗುರಿಯನ್ನೂ ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾದರು. ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಧುನೀಕರಣದ ಎರಡನೆಯ ಘಟ್ಟ ಈ [[ಶತಮಾನ]]ದ ಮೊದಲ [[ದಶಕ]]ದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳು [[ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣ|ಕಾಲೇಜು]]ಗಳಾದುವು. ಪ್ರತಿಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ [[ತಾಲ್ಲೂಕು]] ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲೂ ಸರ್ಕಾರದ [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ|ಪ್ರಾಥಮಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]]ಗಳೂ ಆರಂಭವಾದುವು. ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೂತನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರೂ ದೇಶೀಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗೇ ಇತ್ತು. ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಖಾಸಗಿ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು ತೀವ್ರವೇಗದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸತೊಡಗಿದುವು. ಅನೇಕರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ 1905ರಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಮನಗಂಡು ಆ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೇ ಕೈ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಅಂದಿಗಾಗಲೇ ಅನೇಕರು ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಮಾತೃಭೂಮಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲ ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಳಿವಿಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಇಡೀ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನವೀಕರಣವಾಗಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹದಿಂದ ಸೂಚಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆ ಸುಮಾರಿಗಾಗಲೆ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಂತೆ ಚೀನದಲ್ಲೂ ನೂತನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆ ಹೊಸರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುವೆತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯವೂ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು. [[ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು|ಜನಾಂಗ]]ವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಸೈನ್ಯ|ಸೇನೆ]]ಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ದೇಶಗಳೆಂದು ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿತು. [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿ]]ನಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವೀಯಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಣ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆಂಬ ಭಾವನೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಸಹಸ್ರಾರುವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿ 1912ರಲ್ಲಿ [[ಗಣರಾಜ್ಯ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೇಲೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ 1916ರಲ್ಲಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾದ ಕುಸಿತದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಹಾ ಸೇನಾನಿ [[ಪಾಳೇಗಾರ|ಪಾಳೆಯಗಾರ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನಾ ಶಕ್ತಿವರ್ಧನದ ಉದ್ದೇಶ ಹಿಂಬದಿಗೆ ಬಿತ್ತು. [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪೌರಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಗಳಿಸಿದ ಜಯದಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯು ವರಿಷ್ಠ ವರ್ಚಸ್ಸು ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಅಂದಿಗಾಗಲೇ ಅನೇಕರು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗ]]ಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮುಂದಾಳುತನದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಮೊದಲಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ 'ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಶಿಕ್ಷಣ'ದ ಪೌರ ಜೀವನ ಶಿಕ್ಷಣ ತತ್ತ್ವ ದೃಷ್ಟಿ ಅವರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ 1915ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ, ಜಪಾನಿನ ವಿರುದ್ಧ ಭಾವನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತಮ್ಮೆಲ್ಲ ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಜಪಾನಿನದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಅಮೆರಿಕದ್ದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ತೀವ್ರ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅದು ತನಕ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಜಪಾನಿನ ಅನುಕರಣವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕಿ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವುದು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರದ ಅಧಿಕಾರ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಹಿಡತ ಕುಂದುತ್ತ ಬಂದಂತೆ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಪೌರಪ್ರಭುತ್ವದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಮುಖ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕರೂ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದುವು. ಆ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಲು ಅವರು 1919ರ ಮೇ ನಾಲ್ಕರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು. ಆ ಚಳಿವಳಿಗಾರರು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಪೌರಪ್ರಭುತ್ವ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ್ದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗ್ರಹಗೊಂಡು ಅದನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲು ಹೊರಟಿದ್ದರು. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲೂ ಲೋಕಸತ್ತೆಯ ತತ್ತ್ವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವುದು ಆ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ನೂತನ ಸಂಸ್ಕøತಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿಭಾರವನ್ನು ಹಾಕುವ ಅವರ ಯತ್ನ ಮಹಾಸೇನಾನಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣದಂತಾಯಿತು. ಸೌಮ್ಯವಾದಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಡಲು ಆಶಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಈಗ ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಿಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇದ್ದ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಲಕೆಲವು ಪ್ರಗತಿದಾಯಕ ಅಂಶಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದುವು. ಮೇ ನಾಲ್ಕರ ಚಳವಳಿಯ ಅಂಗವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಯ ಹುರುಪಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು. [[ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ [[ಮಾತೃಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದು ತನಕ, ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ಚೀನದ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಭಾಷೆಯನ್ನು ([[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್]], ಲ್ಯಾಟಿನ್, [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕøತ]]ಗಳಂಥ) ಶಿಕ್ಷಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಲೋಕಸತ್ತೆಗೆ ಅದು ಉಚಿತವಲ್ಲವೆಂದು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೂ ಅದರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ತಂದುವು. ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದುಬಂದು ನ್ಯಾನ್‍ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೀಕಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪುನವ್ರ್ಯಸ್ಥೆಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. 1922ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಜಪಾನಿನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ಕಾನೂನು ಮಾಡಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 1922ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಸರ್ಕಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಧುನೀಕರಣ ಮೂರನೆಯ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. 1927ರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಕ್ವೋಮಿನ್‍ಟಾಂಗ್ ಪಕ್ಷದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೂ ಮತ್ತೆ ಸಂಬಂಧ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಅದು ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನು ತನ್ನ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಶಾಲೆಯಲ್ಲೂ ಸೂನ್-ಯಾತ್-ಸೆನ್‍ನ ಜನತಾತತ್ತ್ವ ತ್ರಯವನ್ನು ವ್ಯಾಸಂಗಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕಾನೂನು ಮಾಡಿ, ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪಕ್ಷದ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅಂದಿಗಾಗಲೆ ಬಲಿಷ್ಠವೆನಿಸಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಶಾಖೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸತೊಡಗಿತು. ಅದರಿಂದ ಜುಗುಪ್ಸೆಗೊಂಡ ಉದಾರವಾದಿಗಳನೇಕರು ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಪಥಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದರು. ಮಿಕ್ಕವರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ತಮ್ಮ ನೂತನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸತೊಡಗಿದರು. ಈ ಶತಮಾನದ ಮೂರನೆಯ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನೇನೊ ಸಾಧಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಸರ್ಕಾರ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದುದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದೂ ಬೋಧನೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವುದೂ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ 1937ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ವೋಮಿನ್ ಟಾಂಗ್ ಪಕ್ಷದ ಆಡಳಿತ ಒಳನಾಡಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಯಿತು. ಜಪಾನಿನ 8 ವರ್ಷಗಳ ಆಕ್ರಮಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮುಚ್ಚಿಹೋದುವು. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಾಂತರವಾದುವು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ 1922ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾಯಿತು. 8 ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಜಪಾನರ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ದೇಶ ಮತ್ತೆ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಬೀಡಾಯಿತು. ==ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು [[ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್|ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ]]ರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಹಿಡಿಸಲಿಲ್ಲ. 1949ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರ ಆ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮೊಟಕುಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಹತೋಟಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಹಿಂದೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಗಂಟುಹಾಕಿದ್ದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ಆದರೆ ಅದರ ಉದ್ದೇಶವೇನೋ ಬೇರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದು. ಆ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸುವಂತಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರ ತತ್ತ್ವ. ಈ ತತ್ತ್ವ ಅಂದಿಗಂದಿಗೆ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರೂ ಇಂದಿಗೂ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಪಂಥ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯಪದ್ಧತಿಯನ್ನೂ ವಸಾಹತು ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೂ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿತ್ತೆಂದು ಅದನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಪೋಷಕವಾಗಿರವಂತೆ ಅದನ್ನು ಪುನಾರಚಿಸಲು ಮೊದಲುಮಾಡಿತು. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕಿ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕೇಂದ್ರ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ ಶಿಕ್ಷಣದ ನೀತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ನೀತಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಮಾಓ ತ್ಸೆ ತುಂಗ್|ಮಾವೊ]] ಧೋರಣೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 1957ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 27ರ ದಿನ ಅವನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ನೈತಿಕ, ಬೌದ್ಧಿಕ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುವ ಸೌಲಭ್ಯವಿದ್ದು ಅವರೆಲ್ಲ ಸುಸಂಸ್ಕøತ [[ಸಮಾಜವಾದ|ಸಮಾಜವಾದಿ]] ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ದೇಶದ ಶಿಕ್ಷಣನೀತಿಯಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚೀನ [[ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲ|ಕಾರ್ಮಿಕ]]ರ ರಾಜ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕವರ್ಗದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ಅದು ವರ್ಗಕಲಹ ಮತ್ತು [[ಉತ್ಪನ್ನ (ಹಣಕಾಸು)|ಉತ್ಪನ್ನ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜ್ಞಾನ ನೀಡಬೇಕೆಂದೂ ದ್ವಂದ್ವಾತ್ಮಕ ಭೌತಿಕವಾದ ಅವರ ಆಲೋಚನೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದೆಂದೂ ಶಿಕ್ಷಣನೀತಿಗೆ ಸ್ಥೂಲವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಪಕ್ಷ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ನೀತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರು ಅದನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. 1957-58ರಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವಾಗ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೂಲಕ ಮತಾಂತರ ಪ್ರಚಾರ (ಪ್ರೊಪಗ್ಯಾಂಡ) ಕೈಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಅದು ಇಡೀ ಶಿಕ್ಷಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಡಿಯಾಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತ ಬರುತ್ತಿದೆ. 1958ರ ಅನಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಂತೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಉತ್ಪನ್ನಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು ಅಗತ್ಯವೆಂದೂ ಅದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸ್ವರೂಪ ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ ನಿಗದಿಮಾಡಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಮ್ಯೂನುಗಳಿಗೆ ವಹಿಸಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೇ ಇದು. 1953ರಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಥಮ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ದೊರಕಿತು. ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹುಬೇಗ ಹೆಚ್ಚಿತಲ್ಲದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಆಗಾಧವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಆರಾಜಕತೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ನಿರಕ್ಷರಸ್ಥರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಭಾಗಶಃ ಕಾಲದ ಮತ್ತು [[ಅಂಚೆ ಶಿಕ್ಷಣ]]ದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದುವು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೂ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಬಾಂಧವ್ಯ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ನೂತನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚತೊಡಗಿತು. ಆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಎಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗತಾನೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೂ ಕಮ್ಯೂನುಗಳೂ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಪಕ್ಷ ಉತ್ತೇಜನವಿತ್ತಿತು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ನೂತನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಉದಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ಹಣದ ಬೆಂಬಲವಲ್ಲದೆ ಆ ಕಮ್ಯೂನುಗಳೂ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳೂ ಆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಾಗ ರಷ್ಯದ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯೂ ಸಹಾಯವೂ ದೊರಕಿದಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೂ ರಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಾಯಿತು. ಸಮಾಜವಾದಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರವೆನಿಸಿದ್ದ ರಷ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು ಚೀನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನೇಕರು ರಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅರಿತು ಅರಗಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲೂ ಅದನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಷ್ಯದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಂತ್ರಜ್ಞರೂ ಚೀನದ ಆಧುನಿಕ ಉದ್ಯೋಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಂತೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಾಪರಾಗಿ, ವಿಶೇಷ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರೋಮಿನ್ ಟಾಂಗ್ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಡ್ಯೂಯಿ ತತ್ತ್ವ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಅಮೆರಿಕದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನೂ ತೊಡೆದುಹಾಕಿ ನಿಜವಾದ ಸಮಾಜವಾದಿ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿತು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಡ್ಯೂಯಿಯ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಮೂಲೆಗೊತ್ತಲು ಆ ಮುಖವಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಲೇಖನ, ವರದಿ, ಯೋಜನೆ ಮುಂತಾದವನ್ನೂ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದು ಭರದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತ ಬಂತು. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದೊಡನೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೊಸ ಮನ್ವಂತರವೊಂದನ್ನು ಅರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನೂ ನಿರ್ದೇಶಕನೂ ಆದ ಮಾವೊ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದು, ತತ್ತ್ವಕ್ಕೂ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿರಬೇಕೆಂಬ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಕೇವಲ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅವರದೇ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಸಮಾಜವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅಹಿತ ಪ್ರಸಂಗವೂ ತಪ್ಪುವಂತಾಗಿತ್ತು. ಶಿಕ್ಷಣದೊಡನೆ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಸಮಾಜದ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ 'ಅರ್ಧಕಾಲ ವ್ಯಾಸಂಗ-ಅರ್ಧಕಾಲ ಕೆಲಸದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಂತೆ ಮೇಲಿನ ಉದ್ದೇಶ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಈಡೇರುವಂತಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲೂ ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಬಿಡುವು ದೊರೆತು ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸ, ಓದುಗಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಮುಂದುವರಿದ ಶಿಕ್ಷಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಇದ್ದ ಅಂತರವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲೂ ಈ ವಿಧಾನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನದೊಡನೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕುಸಿದುಹೋಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಮಾವೊ ತತ್ತ್ವದಂತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವ ಯತ್ನವೂ ನಡೆದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಂತೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನೂ ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನೂ ಅವರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬದಲು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತೂಗಿನೋಡುವುದು ಮೊದಲಾಯಿತು. 1958ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕೋನ್ನತಿ ಸಾಧಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಬೃಹತ್ ಮುನ್ನಡೆಯು ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಬಂತು. ಅವರು [[ಕಾರಖಾನೆ|ಕಾರ್ಖಾನೆ]] ಮತ್ತು [[ಬೇಸಾಯ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ಅನೇಕ [[ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆ]]ಗಳು ಕಾಲೇಜಿನ ಮಟ್ಟದವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದುವು. 'ಕೆಲಸ-ವ್ಯಾಸಂಗದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೂ ಬೇಕಾದ ಹಾಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಪಾಠಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಭರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಇಬ್ಭಾಗ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲದರ ಫಲವಾಗಿ ಆಗಲೆ ಅರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಟ್ಟದ ಇಳಿತಾಯದ ಜೊತೆಗೆ ಬೋಧನೆಯೂ ಶಿಕ್ಷನದ ಆಡಳಿತವೂ ಗೊಂದಲಕ್ಕಿಡಾದುವು. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು ಅದನ್ನು ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟು ಹೇಳುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೇಳಿದರೆ ಅವರ ಬಣ್ಣ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬಂದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಉಚ್ಚಾಟನೆ ಕಾದಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಬೃಹತ್ ಮುನ್ನಡೆ 1960ರ ವೇಳೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನಾಯಕರು ಆರ್ಥಿಕ ಮುನ್ನಡೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಆಗ ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಜೊತೆಗೆ ನಿಯೋಜಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧನೆಯಾಗದ ಕಾರಣ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಕತ್ತರಿಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಇದ್ದ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಬೃಹತ್ ಮುನ್ನಡೆಯ ಚಳವಳಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ರಾಜಕೀಯದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಇಡೀ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡ ಅನಂತರ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ರಾಜಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿರಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾಳುತ್ತ ಬಂತು. ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೈಹಾಕುವುದು ನಿಂತು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢತೆ ನೆಲೆಸುತ್ತ ಬಂತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚದೆ ಅವರು ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದಿರುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪನೆಯಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವರವರ ಅಭಿರುಚಿ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವೆ ಲಭಿಸುವಂತಾಗಬೇಕೆಂಬ ವಾದಕ್ಕೆ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆತು ಸರ್ಕಾರ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇಂಥ ವಿವೇಕವೂ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುತವೂ ಆದ ಧೋರಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಗತಿಯ ಯತ್ನಕ್ಕೆ 1966 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಆಡಚಣೆಯೊದಗಿತು. ಆಗ ಆರಂಭಿಸಲಾದ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಯಿತು. ರಾಜಕೀಯ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದವನ್ನು ಜನಜೀವನದ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಾಗಲಿ ಖಂಡಿಸಿ [[ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ದೇಶದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗೂ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬೇಕಾಗಿ ಮಾವೊ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ 'ಕೆಂಪುಸೇನೆ ಪಡೆಗಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬಂಡವಾಳ ಷಾಹಿ ಶ್ರೀಮಂತಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪುಡಿಗುಟ್ಟುವೆವೆಂದು ಕೊಂಡು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನೆಬ್ಬಿಸಿತು. ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶಕೊಡುವ ಯತ್ನವೆಂದು ಹಳೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹಿಂದೆಲ್ಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷಾಪದ್ಧತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಸುಸಂಸ್ಕøತ ಕುಟುಂಬಗಳವರು ಮಾತ್ರ ಮುಂದುವರಿಯಲೆಂದು ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಕುತಂತ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅದರ ಪರವಾಗಿದ್ದವರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿತು. ಪಕ್ಷಕ್ಕೂ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೂ ಈ ಚಳವಳಿ ಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿತ್ತು. ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಅನರ್ಥವಾಗುತ್ತಿತ್ತೊ ಇಲ್ಲವೊ ಅಂತೂ 1966ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಶಾಸನವೊಂದರ ಮೂಲಕ ತೊಡೆದುಹಾಕಿತು. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ; ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಮಾಜವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದು, ಸ್ವಾವಲಂಬನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದು, ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬದಲು ಸಹಕಾರ ಮನೋಭಾವವನ್ನೂ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಜನತೆಯ ಹಿತಕ್ಕೆಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ರೂಢಿಸಿ ವರ್ಗರಹಿತ ಸಮಾಜವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದೂ ಇಂದಿನ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅನಂತರ ಈ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಈಡೇರುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಹು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನವಚೀನದಲ್ಲಿ [[ಸ್ತ್ರೀ]]ಯರು [[ಪುರುಷ]]ರಿಗೆ ಸಮಾನಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಸೇ. 90 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಕಾರ್ಯಾಲಯ, ಹೊಲಗದ್ದೆ ಮುಂತಾದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕಾಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಿಸುವಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಲಾಲನೆಪಾಲನೆಗಾಗಿ ತಕ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಶಿಶುಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಶಿಶುಗೃಹಗಳೂ ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ ಶಾಲೆಗಳೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೂರ್ವದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಂದೆ ಅಥವಾ ತಾಯಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಅನಂತರ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ 56 ದಿನಗಳ ಪ್ರಸವಕಾಲದ ರಜ ಮಾತ್ರವಿದ್ದು ಆನಂತರ ಅವರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೇಲಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ ಮಾದರಿಯ ಶಿಶುಶಾಲೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ನುಗಳಿಗಿಂತ ತೀರ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಸಮಾಜವಾದದ ಹಾಗೂ ವರ್ಗರಹಿತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಜೀವನವನ್ನೂ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಶಿಶುಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೇ ರೂಢಿಗೆ ತರುವಂಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳು ಆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 7ನೆಯ ವರ್ಷದವರೆಗೂ ಇರಬಹುದು. ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಾದರೂ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಮುಖವಾಗಿರವಂತೆ ಅಂದಿನಿಂದ ರೂಢಿಗೆ ತರುತ್ತಿರುವುದು ಆ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬದಲಾವಣೆಯೆನ್ನಬಹುದು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಚಳವಳಿಯ ಬೊಬ್ಬೆಹಾಕುತ್ತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಊರಿಂದೂರಿಗೆ ದಾಳಿಯಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮುಚ್ಚಿಹೋದುವು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಖಂಡನೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಅನೇಕ ಪಂಡಿತರೂ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಹಲವು [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಯಾವ ಫಲ ಸಾಧನೆಯಾಯಿತೊ ಏನೋ ಅಂತೂ ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದುವು. ಆದರೆ ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅದು ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿತೆಂಬ ಭಾವನೆ ಮಾವೊ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಇತರ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರತಿಶಾಲೆಯಲ್ಲೂ ಪಕ್ಷದ ತಂಡಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟು ಅವೇ ತಮ್ಮ ಸಹಪಾಠಿಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡತೊಡಗಿದುವು. ಆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆ, ಜ್ಞಾನಕೌಶಲ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಕ್ಷದ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಅರಿತು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವನು, ವರ್ಗಕಲಹ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿರುವನು ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧಾರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1950-60 ರ ತನಕ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಉತ್ಪನ್ನದ ಅಂಶ ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗುಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಯಾವುದೇ ಪದವೀ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಕೋರುವ ಮುನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಐದು ವರ್ಷಕಾಲ ಶ್ರಮಜೀವನ ನಡೆಸಿರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತ ಬಂತು. ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಾವು ಇಳಿಯುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ರಾಜಕೀಯ ಹತೋಟಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಅನೇಕರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ಬಹುಶಃ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಳೆದ 25 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಆ ಹತೋಟಿ ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿರದೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಮುಂದುವರಿಯುವುದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ==ಟೈವಾನ್ ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]] ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಟೈವಾನ್ ಜಪಾನಿನ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ವಸಾಹತು ಆಡಳಿತವಿತ್ತು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಡ್ಡಾಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯ ಅಷ್ಟಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಚೀನದ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಫಲವಾಗಿ ತನ್ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ದೊರಕಿತು. ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲೂ ಆವಶ್ಯಕತೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದುವು ; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಸೇರ್ಪಡೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿತು. 1920ರ ಸುಮಾರಿನಿಂದ ಜಪಾನಿನ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಅಮೆರಿಕದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಯತ್ನ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊಟಕಾದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲುಭಾಗ ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವರು. ಅವರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ನುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೂ ಲಕ್ಷ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 25 ಲಕ್ಷ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 10 ಲಕ್ಷ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ 1 ಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಓದುತ್ತಿರುವರು. ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ=== ವಸಾಹತು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಡ್ಡಾಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಪಾಠಶಾಲೆಗಳಾಗಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವುದಾಗಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. 6 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲದ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ 9 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅದುತನಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ 6-3-3-4 ರ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈಗ 9-3-4 ಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ 9 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಒಂದು ಹಂತದ ಶಾಲೆಗೆ ನಿಗದಿ ಮಾಡುವಂತಾಯಿತು. ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದುದರ ಫಲವಾಗಿ ಆ ವಯೋಮಾನದ ಸೇ. 97ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರುವಂತಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 25 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿರುವರು. ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೂರ್ವದ ಶಿಕ್ಷಣ=== ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಮೆರಿಕದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೂರ್ವದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಿಂಡರ್ ಗಾರ್ಟನ್ ಮಾದರಿಯ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಒಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ===ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ === ಆರು ವರ್ಷದ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣದ ಮೊದಲ ಹಂತ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿಹೋದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಅದು ಮೂರು ವರ್ಷದ ಉನ್ನತ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಎರಡು ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ -ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಮತ್ತು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 80ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದರೆ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 20ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿರುವರು. ಕೃಷಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗ ಔಪಚಾರಿಕೆ, ಗೃಹಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯಗಳು. ===ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ=== ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿದೆ. 1960ರ ವೇಳೆಗೆ 79 ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ 13 ಕಾಲೇಜುಗಳೂ 9 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಪ್ರಥಮ ಪದವಿಯ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ್ಲಲೂ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆಗಬೇಕಾದರೆ ತನಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕೃಷಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ವೈದ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್-ಇವಾವುದಾದರೂ ಮೂರು ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 1 ಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇ. 20ರಷ್ಟು [[ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು]]ಗಳಲ್ಲೂ 10ರಷ್ಟು ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ 5ರಷ್ಟು ಕೃಷಿಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ಓದುತ್ತಿರುವರು ಮಿಕ್ಕವರು ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿರುವವರು. ಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಿಂತ ವಿಜ್ಞಾನಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವುದು. ===ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣ === ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರ ಸಂಖ್ಯೆ ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ ರಾಷ್ಟ್ರ ಘಟನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದಿದ್ದ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದೆ. ===ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣ ನಾರ್ಮಲ್ ಸ್ಕೂಲುಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ನಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿದೆ. ಈಚೆಗೆ ಅವೆರಡು ಹಂತಗಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆದಿದೆ. ಟೈವಾನಿನ ನಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೇಜು ಈಗ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ನಾರ್ಮಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ನಾರ್ಮಲ್ ಸ್ಕೂಲುಗಳನ್ನು ಜೂನಿಯರ್ ನಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೆಜುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯತ್ನವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ 9 ವರ್ಷದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಎರಡು ವರ್ಷದ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗುವರು. ===ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ=== ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗಗಳ ಚೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡೇ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ತನಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು 1968ರಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಜೂನಿಯರ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಬಹುದು. 9 ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯೊಡನೆ ಜೂನಿಯರ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ಸಮಾವೇಶಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು 9 ವರ್ಷಗಳ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಈಗ ರೂಪಿಸುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು ತೊಡಗಿರುವರು. ===ನೂತನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು=== ಟೈವಾನನ್ನು ಜಪಾನ್ ಚೀನಕ್ಕೆ ವಹಿಸಿದಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಚೀನೀ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವದರ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಧನಸಹಾಯವನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಗುಣದಲ್ಲೂ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ಸಿಂಗುಹಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಚಯೋಟುಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ]] lzjcuiemgivlzidddw4299x8siwr2bm 1434956 1434955 2026-10-30T05:12:17Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಚೀನಾ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1434956 wikitext text/x-wiki '''ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ''' [[ಭಾರತ]], [[ಗ್ರೀಸ್]], [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮ್]] ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಂತೆ [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ವೂ ಪ್ರಾಚೀನ [[ನಾಗರೀಕತೆ|ನಾಗರಿಕತೆ]]ಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕ ಪೌರಸ್ತ್ಯ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಎರಡೂವರೆ ಸಹಸ್ರವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅದು ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 551-479ರಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕ, [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ]]ನ ಪ್ರಭಾವ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ಮಾನವನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ತತ್ತ್ವ]]ಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆದರ್ಶಗಳಿಗೂ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರ ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ನೈತಿಕ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮಾನವತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂದಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಹಾಗೆ ಸಾಧಿಸಿದ [[ಜ್ಞಾನ]] ಅವನಿಗೆ [[ನಿಸರ್ಗ]]ದೊಡನೆಯೂ ಇತರ [[ಮಾನವ]]ರೊಡನೆಯೂ ಸಮರಸವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ [[ವಿವೇಕ]]ವನ್ನೊದಗಿಸುವುದಲ್ಲದೆ [[ಸಮಾಜ]]ವನ್ನು ವಿಹಿತಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ದೃಷ್ಟಿ ಧ್ಯೇಯಗಳನ್ನೂ ದೊರಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಭಾವತಃ ಎಲ್ಲ ಮಾನವರೂ ಏಕರೀತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅನುಭವ ಅಥವಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಅವರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುವು. ನಾಯಕನ ಗುಣಶೀಲಗಳೂ ನಡೆನುಡಿಗಳೂ ಇತರರ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರಿಂದ ನಾಯಕರಾಗತಕ್ಕವರು ನೈತಿಕ ಮಹಾದರ್ಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣವೇ ರಾಜಮಾರ್ಗ-ಇದು ಕಾರ್ನಫ್ಯೂಷಸನ ಅಭಿಮತ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ [[ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ|ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವನ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅಳರಸರು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅದರಂತೆ ಕಾನಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದು ನೈತಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವರನ್ನು ಆಯ್ದು ರಾಜ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನೇಮಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಇಡೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೈತಿಕ ಆದರ್ಶ ಸಾಧನೆಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಗಳಿಸಲು ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆ ರಾಜಮಾರ್ಗವೆನಿಸಿದ್ದು, ಶಿಕ್ಷಣ, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಆದ್ಯತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂದು ನಾಯಕರಾಗತಕ್ಕವರು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಅವರು ಮಾತ್ರ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ [[ತತ್ತ್ವ]]ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅರಿತವರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಜಯವಾಗಿ ಅವರು ಮಾತ್ರ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಂಭವವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಸಾಮಾನ್ಯರೂ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಮಾಡಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನಲಂಕರಿಸಬಹುದಾದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದನು. ಎಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ನೀಡತಕ್ಕ ಗೌರವ ಜನ್ಮವನ್ನವಲಂಬಿಸಿದರೆ ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ವಾದವನ್ನು ಅವನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದನು. ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ಈ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅದಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವನ ಈ ಪ್ರಭಾವ ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಕಾಲದವರೆಗೂ ನಡೆದುಬಂತೆನ್ನಬಹುದು. ==ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ == ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೊಪ್ಪಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಆಡಳಿತದ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷರಾದವರನ್ನು ಆರಿಸಲು ಪರೀಕ್ಷಾಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 202ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 220 ರವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಹಾನ್ ವಂಶ]]ದವರು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಅದನ್ನು ಅದರ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ವಿಶಾಲ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಮೊದಲು ಸಚಿವರೂ ಖ್ಯಾತವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಗಳೂ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಹತಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಸಂದರ್ಶನ]] ಮತ್ತು ವಿಧಿವತ್ತಾದ [[ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಗಳನ್ನು ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅನುಸರಿಸತೊಡಗಿದರು. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅವರ ನೈತಿಕ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನೂ ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಗಳೇ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಃ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಯೋಗ್ಯತೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ನೈತಿಕ ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಅವರ [[ಪಾಂಡಿತ್ಯ]]-ಇವೆರಡರ ಆಧಾರದಮೇಲೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನೂ ಆರಿಸುವ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದಿನ ರಾಜಮನೆತನಗಳಿಗೂ ಅನುಕರಣ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಯಲು ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಹಾನ್ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ದಲ್ಲೆ [[ರಾಜಧಾನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪರಿಷತ್ತನ್ನು (ಅಕೆಡಮಿ) ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ 3,000 ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪಂಡಿತರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರಮ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿರಾಜ್ಯವೂ ಒಂದೆರಡು ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ರಾಜಧಾನಿಯ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಸೇರಲು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಅನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ನಡೆಸಿ ಅವರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್ ತತ್ತ್ವಪಂಥದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದಿಗಾಗಲೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ನೈಯ್ಯಾಯಿಕಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಸಮ್ರಾಟರು ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನೇ ಅಧಿಕೃತ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಂದಿಗಂದಿಗೆ ಆ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪಂಡಿತರ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಆ ತತ್ತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. 175ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನಾಗಿ ಅಂಗಿಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ವಂಶ, ಜಾತಿ ಐಶ್ವರ್ಯ ಇವುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂತು. ಅಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನವರ್ಗದಲ್ಲೂ ಪಂಡಿತರಿಗೇ ಸ್ಥಾನವೀಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಎರಡು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಲಭಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತ ಬಂತು. ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವ ಸಮ್ರಾಟರಿಗೆ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪರಮೋನ್ನತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ನೀಡಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಸಮ್ರಾಟರಿಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಆ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ವರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿ.ಶ. 25ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 220ರ ವರೆಗೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದ, ಹಾನ್ ಸಮ್ರಾಟರ ಆನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸುವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಹಾಗೂ ಆ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಫಲವಾಗಿ ಲಂಚರುಷುವತ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹಣಕೊಟ್ಟವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೆಳೆದು ಬಂತು. ಪರಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲಿದ್ದ ಗೌರವ ಇಲ್ಲವಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 7ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಅದರೊಡನೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಹಿಂಬದಿಗೆ ಬಿದ್ದುವು. ಕ್ರಿ.ಶ. 589ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಸಮ್ರಾಟರು ಮತ್ತೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೂ ಅದರೊಡನೆ ಪರಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನೂ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರ ಅನಂತರ 618ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ತಾಂಗ್ ವಂಶ]]ದ ಸಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಧಾನ ಉಪಕರಣವಾಯಿತು. ಆ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ ವೂಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು ಇನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಆಗ ತಾನೆ ಗಳಿಸಿದ್ದ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುವಾಗ ಹಳೆಯ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಇದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬಡ್ತಿಕೊಟ್ಟು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವುದಾಗಲಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಮೂಲಕ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಸರಿಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಆಯ್ದು ಹೊಸ ಜನರನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗುವುದೆಂದು ಅವಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮಹತ್ತ್ವ ನೀಡಿದಳು. ನೂತನ ಪದವೀಧರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತನಗೆ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು. ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡಂತೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಹತ್ತ್ವವಿತ್ತು ಆಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಳು. ಅದುತನಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುವ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯ ಹಳೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮಂಡಲಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಈಗ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುವ ಮಂಡಲಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಂಡಲಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಮೂಲಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಸ್ತಿತ್ವವೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳೂ ದೊರಕಿದುವು. 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸೂಂಗ್ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ [[ಅರ್ಹತಾಪತ್ರ]], [[ಶಿಫಾರಸು]]ಗಳನ್ನು ಆಧಾರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಶ್ರಮ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾರುಬೇಕಾದರೂ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಆಯ್ಕೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಬಹುದಾದ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಸಿತ್ತು. ಆ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮಾಂತರದ ಬಡರೈತನ ಮಗನೂ ರಾಜ್ಯದ ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪನೆಯಾದಂತೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬರಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ಪಡೆಯಲು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜನ ಆಶಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಅಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಆಗ್ನೇಯ ಚೀನದ ಜನರೇ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಗಳೆಲ್ಲ ಅವರಿಗೇ ಮೀಸಲಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುವು ; ಅಲ್ಲಿನವರು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದವರು ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನೂ ಅಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯದವರ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಮುರಿಯಲು ಸೂಂಗ್ ವಂಶದ ಸಮ್ರಾಟರು ಆಡಳಿತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಹಾಕಿ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದವರಿಗೆ ಇಷ್ಟಿಷ್ಟೆಂದು ನಿಗದಿಮಾಡಿದರು. ಇದರಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶದವರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಅದರೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಲಾರಂಭಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಾನತೆ ಏರ್ಪಡುತ್ತ ಬಂತು. ==ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ== 1368ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೇರಿದ ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ವಂಶದ ಸಮ್ರಾಟರು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಅವರೂ ಮೂರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಮೂರು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪದವಿನೀಡುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಮೊದಲು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ಆಯಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡಾವರ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತಸ್ತಿನ ಪದವಿಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಹಸ್ರಗಟ್ಟಲೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೇವಲ ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಥಮ ಪದವಿ ಪಡೆದವರು ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಎರಡನೆಯ ಹಂತದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ತನಕ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗೂ ಸಹಸ್ರಾರು ಮಂದಿ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೆ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಮಾತ್ರ ಸಮ್ರಾಟರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮೂರನೆಯ ಪದವಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರನ್ನು ಸಮ್ರಾಟರೇ ಸ್ವತಃ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಘನ ಪಂಡಿತರೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹ್ಯಾನ್‍ಲಿನ್ ವಿದ್ಯಾಪೀಠದಲ್ಲಿ ನೇಮಕವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಿಂಗ್ ಸಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ವಿಷಯಗಳೂ ಅವುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಜಟಿಲವಾಗುತ್ತ ಬಂದುವು. ಜೂ ಷೀ ಪಂಡಿತ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ರಚಿಸಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಕೊನೆಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಅದನ್ನೇ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದುವು. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವೋಪಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಲ್ಲ ಜೂಷೀಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕೀ ಕಮಕ್ಕಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಜ್ಞಾನರಾಜ್ಯದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ನಮ್ಯತೆ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತಬಂತು. 1487ರಲ್ಲಿ 8 ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಬಂಧ ಶೈಲಿಯನ್ನೂ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೇ ಪದಗಳನ್ನೂ ಪದಪುಂಜಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳೂ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಹಳೆಯ ಜ್ಞಾನದ ಕಸರತ್ತಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗುತ್ತ ಬಂದುವು. ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಜ್ಞಾನರಾಜ್ಯದ ಕುರುಡು(ಕತ್ತಲ) ಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಚಿಂಗ್ ವಂಶದ ಕೊನೆಕೊನೆಯ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತ ಹೋಯಿತು. ==ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿಯೂ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಗಳ ಗಳಿಕೆಗಾಗಿಯೂ ನಡೆಯುತ್ತ ಬಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತ ಬಂದುದನ್ನು ಮೇಲಿನ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ತೀರ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಹೇಗೇ ಆಗಲಿ, ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಿದ್ದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯದ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಹಾನ್ ವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಟನ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಂತಿದ್ದುವು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಧವಿಧವಾದ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಅವುಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಸೂಂಗ್-ಮಿಂಗ್ ವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವಕ್ಕೆ ಬೋಧಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಅವು ಕೇವಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮೂಲಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಕೆಲವು ಶ್ರೀಮಂತರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರಿಗಾಗಿ ಸಂಬಳದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುವು ; ಪಕ್ಷಪಂಗಡಗಳೂ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಅವು ಅಷ್ಟು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಊರೊಟ್ಟಿನ ಶಾಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವು ತೀರ ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇವೆಲ್ಲ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇವುಗಳಂತೆ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ ಖಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ (ಶೂಯ್ವಾನ್) ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಈ ಪ್ರೌಢವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬೋಧಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಖ್ಯಾತ ಪಂಡಿತರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸುಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಅರ್ಧ-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚಿಂಗ್ ಅರಸುಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿವೆತ್ತ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದುವು. ==ಆಧುನಿಕ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ == ಇತರ ಪೌರಸ್ತ್ಯ ದೇಶಗಳಂತೆ ಚೀನದಲ್ಲೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಧುನಿಕ ಯುಗ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅವರೊಡನೆ ಹೋರಾಡಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯವೊದಗಿದಾಗ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದ ಅಂಶ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯತ್ನ ಆಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಯತ್ನದ ಫಲವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೂತನ ಅಂಶಗಳು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬರಹತ್ತಿದುವು. ಅದರೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತ ಬಂತು. ಚೀನದ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೊದಲ ಘಟ್ಟ 1862ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಹಿಂದಿನಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಗೊಳಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಲು ಇಚ್ಚಿಸದೆ ಮೂರು ನೂತನ ಮಾದರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಸಂಗ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸೈನಿಕ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದುವು. ಮಿಂಗ್ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ನವೀಕೃತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಸೇರಲು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಬೋಧನೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ನೂತನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪನೆಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದಷ್ಟರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. 1895ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ಚೀನವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಈ ಅಂಶ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಟ್ಟಿತು. ತಮ್ಮ ಗತಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ತೇಪೆಹಾಕಿ ನೇರಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಅರಿವಾಗಿಹೋಯಿತು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿನ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕರೂ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರೂ ತಮ್ಮ ಅರ್ಷೇಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ರಚನೆಯನ್ನೂ ಅದರ ಗುರಿಯನ್ನೂ ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾದರು. ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಧುನೀಕರಣದ ಎರಡನೆಯ ಘಟ್ಟ ಈ [[ಶತಮಾನ]]ದ ಮೊದಲ [[ದಶಕ]]ದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳು [[ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣ|ಕಾಲೇಜು]]ಗಳಾದುವು. ಪ್ರತಿಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ [[ತಾಲ್ಲೂಕು]] ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲೂ ಸರ್ಕಾರದ [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ|ಪ್ರಾಥಮಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]]ಗಳೂ ಆರಂಭವಾದುವು. ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೂತನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರೂ ದೇಶೀಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗೇ ಇತ್ತು. ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಖಾಸಗಿ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು ತೀವ್ರವೇಗದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸತೊಡಗಿದುವು. ಅನೇಕರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ 1905ರಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಮನಗಂಡು ಆ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೇ ಕೈ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಅಂದಿಗಾಗಲೇ ಅನೇಕರು ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಮಾತೃಭೂಮಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲ ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಳಿವಿಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಇಡೀ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನವೀಕರಣವಾಗಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹದಿಂದ ಸೂಚಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆ ಸುಮಾರಿಗಾಗಲೆ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಂತೆ ಚೀನದಲ್ಲೂ ನೂತನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆ ಹೊಸರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುವೆತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯವೂ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು. [[ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು|ಜನಾಂಗ]]ವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಸೈನ್ಯ|ಸೇನೆ]]ಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ದೇಶಗಳೆಂದು ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿತು. [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿ]]ನಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವೀಯಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಣ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆಂಬ ಭಾವನೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಸಹಸ್ರಾರುವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿ 1912ರಲ್ಲಿ [[ಗಣರಾಜ್ಯ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೇಲೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ 1916ರಲ್ಲಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾದ ಕುಸಿತದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಹಾ ಸೇನಾನಿ [[ಪಾಳೇಗಾರ|ಪಾಳೆಯಗಾರ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನಾ ಶಕ್ತಿವರ್ಧನದ ಉದ್ದೇಶ ಹಿಂಬದಿಗೆ ಬಿತ್ತು. [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪೌರಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಗಳಿಸಿದ ಜಯದಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯು ವರಿಷ್ಠ ವರ್ಚಸ್ಸು ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಅಂದಿಗಾಗಲೇ ಅನೇಕರು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗ]]ಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮುಂದಾಳುತನದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಮೊದಲಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ 'ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಶಿಕ್ಷಣ'ದ ಪೌರ ಜೀವನ ಶಿಕ್ಷಣ ತತ್ತ್ವ ದೃಷ್ಟಿ ಅವರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ 1915ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ, ಜಪಾನಿನ ವಿರುದ್ಧ ಭಾವನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತಮ್ಮೆಲ್ಲ ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಜಪಾನಿನದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಅಮೆರಿಕದ್ದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ತೀವ್ರ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅದು ತನಕ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಜಪಾನಿನ ಅನುಕರಣವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕಿ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವುದು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರದ ಅಧಿಕಾರ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಹಿಡತ ಕುಂದುತ್ತ ಬಂದಂತೆ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಪೌರಪ್ರಭುತ್ವದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಮುಖ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕರೂ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದುವು. ಆ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಲು ಅವರು 1919ರ ಮೇ ನಾಲ್ಕರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು. ಆ ಚಳಿವಳಿಗಾರರು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಪೌರಪ್ರಭುತ್ವ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ್ದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗ್ರಹಗೊಂಡು ಅದನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲು ಹೊರಟಿದ್ದರು. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲೂ ಲೋಕಸತ್ತೆಯ ತತ್ತ್ವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವುದು ಆ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ನೂತನ ಸಂಸ್ಕøತಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿಭಾರವನ್ನು ಹಾಕುವ ಅವರ ಯತ್ನ ಮಹಾಸೇನಾನಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣದಂತಾಯಿತು. ಸೌಮ್ಯವಾದಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಡಲು ಆಶಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಈಗ ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಿಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇದ್ದ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಲಕೆಲವು ಪ್ರಗತಿದಾಯಕ ಅಂಶಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದುವು. ಮೇ ನಾಲ್ಕರ ಚಳವಳಿಯ ಅಂಗವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಯ ಹುರುಪಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು. [[ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ [[ಮಾತೃಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದು ತನಕ, ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ಚೀನದ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಭಾಷೆಯನ್ನು ([[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್]], ಲ್ಯಾಟಿನ್, [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕøತ]]ಗಳಂಥ) ಶಿಕ್ಷಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಲೋಕಸತ್ತೆಗೆ ಅದು ಉಚಿತವಲ್ಲವೆಂದು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೂ ಅದರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ತಂದುವು. ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದುಬಂದು ನ್ಯಾನ್‍ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೀಕಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪುನವ್ರ್ಯಸ್ಥೆಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. 1922ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಜಪಾನಿನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ಕಾನೂನು ಮಾಡಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 1922ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಸರ್ಕಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಧುನೀಕರಣ ಮೂರನೆಯ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. 1927ರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಕ್ವೋಮಿನ್‍ಟಾಂಗ್ ಪಕ್ಷದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೂ ಮತ್ತೆ ಸಂಬಂಧ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಅದು ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನು ತನ್ನ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಶಾಲೆಯಲ್ಲೂ ಸೂನ್-ಯಾತ್-ಸೆನ್‍ನ ಜನತಾತತ್ತ್ವ ತ್ರಯವನ್ನು ವ್ಯಾಸಂಗಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕಾನೂನು ಮಾಡಿ, ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪಕ್ಷದ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅಂದಿಗಾಗಲೆ ಬಲಿಷ್ಠವೆನಿಸಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಶಾಖೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸತೊಡಗಿತು. ಅದರಿಂದ ಜುಗುಪ್ಸೆಗೊಂಡ ಉದಾರವಾದಿಗಳನೇಕರು ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಪಥಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದರು. ಮಿಕ್ಕವರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ತಮ್ಮ ನೂತನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸತೊಡಗಿದರು. ಈ ಶತಮಾನದ ಮೂರನೆಯ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನೇನೊ ಸಾಧಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಸರ್ಕಾರ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದುದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದೂ ಬೋಧನೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವುದೂ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ 1937ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ವೋಮಿನ್ ಟಾಂಗ್ ಪಕ್ಷದ ಆಡಳಿತ ಒಳನಾಡಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಯಿತು. ಜಪಾನಿನ 8 ವರ್ಷಗಳ ಆಕ್ರಮಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮುಚ್ಚಿಹೋದುವು. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಾಂತರವಾದುವು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ 1922ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾಯಿತು. 8 ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಜಪಾನರ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ದೇಶ ಮತ್ತೆ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಬೀಡಾಯಿತು. ==ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು [[ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್|ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ]]ರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಹಿಡಿಸಲಿಲ್ಲ. 1949ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರ ಆ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮೊಟಕುಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಹತೋಟಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಹಿಂದೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಗಂಟುಹಾಕಿದ್ದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ಆದರೆ ಅದರ ಉದ್ದೇಶವೇನೋ ಬೇರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದು. ಆ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸುವಂತಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರ ತತ್ತ್ವ. ಈ ತತ್ತ್ವ ಅಂದಿಗಂದಿಗೆ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರೂ ಇಂದಿಗೂ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಪಂಥ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯಪದ್ಧತಿಯನ್ನೂ ವಸಾಹತು ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೂ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿತ್ತೆಂದು ಅದನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಪೋಷಕವಾಗಿರವಂತೆ ಅದನ್ನು ಪುನಾರಚಿಸಲು ಮೊದಲುಮಾಡಿತು. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕಿ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕೇಂದ್ರ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ ಶಿಕ್ಷಣದ ನೀತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ನೀತಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಮಾಓ ತ್ಸೆ ತುಂಗ್|ಮಾವೊ]] ಧೋರಣೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 1957ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 27ರ ದಿನ ಅವನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ನೈತಿಕ, ಬೌದ್ಧಿಕ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುವ ಸೌಲಭ್ಯವಿದ್ದು ಅವರೆಲ್ಲ ಸುಸಂಸ್ಕøತ [[ಸಮಾಜವಾದ|ಸಮಾಜವಾದಿ]] ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ದೇಶದ ಶಿಕ್ಷಣನೀತಿಯಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚೀನ [[ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲ|ಕಾರ್ಮಿಕ]]ರ ರಾಜ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕವರ್ಗದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ಅದು ವರ್ಗಕಲಹ ಮತ್ತು [[ಉತ್ಪನ್ನ (ಹಣಕಾಸು)|ಉತ್ಪನ್ನ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜ್ಞಾನ ನೀಡಬೇಕೆಂದೂ ದ್ವಂದ್ವಾತ್ಮಕ ಭೌತಿಕವಾದ ಅವರ ಆಲೋಚನೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದೆಂದೂ ಶಿಕ್ಷಣನೀತಿಗೆ ಸ್ಥೂಲವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಪಕ್ಷ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ನೀತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರು ಅದನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. 1957-58ರಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವಾಗ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೂಲಕ ಮತಾಂತರ ಪ್ರಚಾರ (ಪ್ರೊಪಗ್ಯಾಂಡ) ಕೈಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಅದು ಇಡೀ ಶಿಕ್ಷಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಡಿಯಾಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತ ಬರುತ್ತಿದೆ. 1958ರ ಅನಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಂತೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಉತ್ಪನ್ನಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು ಅಗತ್ಯವೆಂದೂ ಅದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸ್ವರೂಪ ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ ನಿಗದಿಮಾಡಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಮ್ಯೂನುಗಳಿಗೆ ವಹಿಸಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೇ ಇದು. 1953ರಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಥಮ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ದೊರಕಿತು. ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹುಬೇಗ ಹೆಚ್ಚಿತಲ್ಲದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಆಗಾಧವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಆರಾಜಕತೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ನಿರಕ್ಷರಸ್ಥರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಭಾಗಶಃ ಕಾಲದ ಮತ್ತು [[ಅಂಚೆ ಶಿಕ್ಷಣ]]ದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದುವು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೂ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಬಾಂಧವ್ಯ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ನೂತನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚತೊಡಗಿತು. ಆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಎಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗತಾನೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೂ ಕಮ್ಯೂನುಗಳೂ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಪಕ್ಷ ಉತ್ತೇಜನವಿತ್ತಿತು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ನೂತನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಉದಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ಹಣದ ಬೆಂಬಲವಲ್ಲದೆ ಆ ಕಮ್ಯೂನುಗಳೂ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳೂ ಆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಾಗ ರಷ್ಯದ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯೂ ಸಹಾಯವೂ ದೊರಕಿದಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೂ ರಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಾಯಿತು. ಸಮಾಜವಾದಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರವೆನಿಸಿದ್ದ ರಷ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು ಚೀನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನೇಕರು ರಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅರಿತು ಅರಗಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲೂ ಅದನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಷ್ಯದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಂತ್ರಜ್ಞರೂ ಚೀನದ ಆಧುನಿಕ ಉದ್ಯೋಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಂತೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಾಪರಾಗಿ, ವಿಶೇಷ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರೋಮಿನ್ ಟಾಂಗ್ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಡ್ಯೂಯಿ ತತ್ತ್ವ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಅಮೆರಿಕದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನೂ ತೊಡೆದುಹಾಕಿ ನಿಜವಾದ ಸಮಾಜವಾದಿ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿತು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಡ್ಯೂಯಿಯ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಮೂಲೆಗೊತ್ತಲು ಆ ಮುಖವಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಲೇಖನ, ವರದಿ, ಯೋಜನೆ ಮುಂತಾದವನ್ನೂ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದು ಭರದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತ ಬಂತು. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದೊಡನೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೊಸ ಮನ್ವಂತರವೊಂದನ್ನು ಅರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನೂ ನಿರ್ದೇಶಕನೂ ಆದ ಮಾವೊ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದು, ತತ್ತ್ವಕ್ಕೂ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿರಬೇಕೆಂಬ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಕೇವಲ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅವರದೇ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಸಮಾಜವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅಹಿತ ಪ್ರಸಂಗವೂ ತಪ್ಪುವಂತಾಗಿತ್ತು. ಶಿಕ್ಷಣದೊಡನೆ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಸಮಾಜದ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ 'ಅರ್ಧಕಾಲ ವ್ಯಾಸಂಗ-ಅರ್ಧಕಾಲ ಕೆಲಸದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಂತೆ ಮೇಲಿನ ಉದ್ದೇಶ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಈಡೇರುವಂತಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲೂ ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಬಿಡುವು ದೊರೆತು ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸ, ಓದುಗಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಮುಂದುವರಿದ ಶಿಕ್ಷಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಇದ್ದ ಅಂತರವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲೂ ಈ ವಿಧಾನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನದೊಡನೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕುಸಿದುಹೋಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಮಾವೊ ತತ್ತ್ವದಂತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವ ಯತ್ನವೂ ನಡೆದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಂತೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನೂ ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನೂ ಅವರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬದಲು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತೂಗಿನೋಡುವುದು ಮೊದಲಾಯಿತು. 1958ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕೋನ್ನತಿ ಸಾಧಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಬೃಹತ್ ಮುನ್ನಡೆಯು ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಬಂತು. ಅವರು [[ಕಾರಖಾನೆ|ಕಾರ್ಖಾನೆ]] ಮತ್ತು [[ಬೇಸಾಯ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ಅನೇಕ [[ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆ]]ಗಳು ಕಾಲೇಜಿನ ಮಟ್ಟದವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದುವು. 'ಕೆಲಸ-ವ್ಯಾಸಂಗದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೂ ಬೇಕಾದ ಹಾಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಪಾಠಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಭರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಇಬ್ಭಾಗ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲದರ ಫಲವಾಗಿ ಆಗಲೆ ಅರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಟ್ಟದ ಇಳಿತಾಯದ ಜೊತೆಗೆ ಬೋಧನೆಯೂ ಶಿಕ್ಷನದ ಆಡಳಿತವೂ ಗೊಂದಲಕ್ಕಿಡಾದುವು. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು ಅದನ್ನು ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟು ಹೇಳುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೇಳಿದರೆ ಅವರ ಬಣ್ಣ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬಂದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಉಚ್ಚಾಟನೆ ಕಾದಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಬೃಹತ್ ಮುನ್ನಡೆ 1960ರ ವೇಳೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನಾಯಕರು ಆರ್ಥಿಕ ಮುನ್ನಡೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಆಗ ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಜೊತೆಗೆ ನಿಯೋಜಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧನೆಯಾಗದ ಕಾರಣ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಕತ್ತರಿಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಇದ್ದ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಬೃಹತ್ ಮುನ್ನಡೆಯ ಚಳವಳಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ರಾಜಕೀಯದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಇಡೀ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡ ಅನಂತರ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ರಾಜಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿರಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾಳುತ್ತ ಬಂತು. ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೈಹಾಕುವುದು ನಿಂತು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢತೆ ನೆಲೆಸುತ್ತ ಬಂತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚದೆ ಅವರು ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದಿರುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪನೆಯಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವರವರ ಅಭಿರುಚಿ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವೆ ಲಭಿಸುವಂತಾಗಬೇಕೆಂಬ ವಾದಕ್ಕೆ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆತು ಸರ್ಕಾರ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇಂಥ ವಿವೇಕವೂ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುತವೂ ಆದ ಧೋರಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಗತಿಯ ಯತ್ನಕ್ಕೆ 1966 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಆಡಚಣೆಯೊದಗಿತು. ಆಗ ಆರಂಭಿಸಲಾದ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಯಿತು. ರಾಜಕೀಯ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದವನ್ನು ಜನಜೀವನದ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಾಗಲಿ ಖಂಡಿಸಿ [[ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ದೇಶದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗೂ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬೇಕಾಗಿ ಮಾವೊ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ 'ಕೆಂಪುಸೇನೆ ಪಡೆಗಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬಂಡವಾಳ ಷಾಹಿ ಶ್ರೀಮಂತಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪುಡಿಗುಟ್ಟುವೆವೆಂದು ಕೊಂಡು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನೆಬ್ಬಿಸಿತು. ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶಕೊಡುವ ಯತ್ನವೆಂದು ಹಳೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹಿಂದೆಲ್ಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷಾಪದ್ಧತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಸುಸಂಸ್ಕøತ ಕುಟುಂಬಗಳವರು ಮಾತ್ರ ಮುಂದುವರಿಯಲೆಂದು ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಕುತಂತ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅದರ ಪರವಾಗಿದ್ದವರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿತು. ಪಕ್ಷಕ್ಕೂ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೂ ಈ ಚಳವಳಿ ಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿತ್ತು. ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಅನರ್ಥವಾಗುತ್ತಿತ್ತೊ ಇಲ್ಲವೊ ಅಂತೂ 1966ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಶಾಸನವೊಂದರ ಮೂಲಕ ತೊಡೆದುಹಾಕಿತು. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ; ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಮಾಜವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದು, ಸ್ವಾವಲಂಬನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದು, ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬದಲು ಸಹಕಾರ ಮನೋಭಾವವನ್ನೂ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಜನತೆಯ ಹಿತಕ್ಕೆಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ರೂಢಿಸಿ ವರ್ಗರಹಿತ ಸಮಾಜವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದೂ ಇಂದಿನ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅನಂತರ ಈ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಈಡೇರುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಹು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನವಚೀನದಲ್ಲಿ [[ಸ್ತ್ರೀ]]ಯರು [[ಪುರುಷ]]ರಿಗೆ ಸಮಾನಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಸೇ. 90 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಕಾರ್ಯಾಲಯ, ಹೊಲಗದ್ದೆ ಮುಂತಾದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕಾಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಿಸುವಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಲಾಲನೆಪಾಲನೆಗಾಗಿ ತಕ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಶಿಶುಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಶಿಶುಗೃಹಗಳೂ ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ ಶಾಲೆಗಳೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೂರ್ವದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಂದೆ ಅಥವಾ ತಾಯಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಅನಂತರ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ 56 ದಿನಗಳ ಪ್ರಸವಕಾಲದ ರಜ ಮಾತ್ರವಿದ್ದು ಆನಂತರ ಅವರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೇಲಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ ಮಾದರಿಯ ಶಿಶುಶಾಲೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ನುಗಳಿಗಿಂತ ತೀರ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಸಮಾಜವಾದದ ಹಾಗೂ ವರ್ಗರಹಿತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಜೀವನವನ್ನೂ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಶಿಶುಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೇ ರೂಢಿಗೆ ತರುವಂಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳು ಆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 7ನೆಯ ವರ್ಷದವರೆಗೂ ಇರಬಹುದು. ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಾದರೂ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಮುಖವಾಗಿರವಂತೆ ಅಂದಿನಿಂದ ರೂಢಿಗೆ ತರುತ್ತಿರುವುದು ಆ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬದಲಾವಣೆಯೆನ್ನಬಹುದು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಚಳವಳಿಯ ಬೊಬ್ಬೆಹಾಕುತ್ತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಊರಿಂದೂರಿಗೆ ದಾಳಿಯಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮುಚ್ಚಿಹೋದುವು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಖಂಡನೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಅನೇಕ ಪಂಡಿತರೂ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಹಲವು [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಯಾವ ಫಲ ಸಾಧನೆಯಾಯಿತೊ ಏನೋ ಅಂತೂ ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದುವು. ಆದರೆ ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅದು ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿತೆಂಬ ಭಾವನೆ ಮಾವೊ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಇತರ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರತಿಶಾಲೆಯಲ್ಲೂ ಪಕ್ಷದ ತಂಡಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟು ಅವೇ ತಮ್ಮ ಸಹಪಾಠಿಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡತೊಡಗಿದುವು. ಆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆ, ಜ್ಞಾನಕೌಶಲ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಕ್ಷದ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಅರಿತು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವನು, ವರ್ಗಕಲಹ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿರುವನು ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧಾರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1950-60 ರ ತನಕ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಉತ್ಪನ್ನದ ಅಂಶ ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗುಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಯಾವುದೇ ಪದವೀ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಕೋರುವ ಮುನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಐದು ವರ್ಷಕಾಲ ಶ್ರಮಜೀವನ ನಡೆಸಿರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತ ಬಂತು. ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಾವು ಇಳಿಯುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ರಾಜಕೀಯ ಹತೋಟಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಅನೇಕರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ಬಹುಶಃ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಳೆದ 25 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಆ ಹತೋಟಿ ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿರದೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಮುಂದುವರಿಯುವುದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ==ಟೈವಾನ್ ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]] ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಟೈವಾನ್ ಜಪಾನಿನ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ವಸಾಹತು ಆಡಳಿತವಿತ್ತು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಡ್ಡಾಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯ ಅಷ್ಟಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಚೀನದ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಫಲವಾಗಿ ತನ್ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ದೊರಕಿತು. ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲೂ ಆವಶ್ಯಕತೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದುವು ; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಸೇರ್ಪಡೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿತು. 1920ರ ಸುಮಾರಿನಿಂದ ಜಪಾನಿನ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಅಮೆರಿಕದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಯತ್ನ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊಟಕಾದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲುಭಾಗ ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವರು. ಅವರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ನುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೂ ಲಕ್ಷ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 25 ಲಕ್ಷ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 10 ಲಕ್ಷ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ 1 ಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಓದುತ್ತಿರುವರು. ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ=== ವಸಾಹತು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಡ್ಡಾಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಪಾಠಶಾಲೆಗಳಾಗಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವುದಾಗಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. 6 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲದ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ 9 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅದುತನಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ 6-3-3-4 ರ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈಗ 9-3-4 ಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ 9 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಒಂದು ಹಂತದ ಶಾಲೆಗೆ ನಿಗದಿ ಮಾಡುವಂತಾಯಿತು. ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದುದರ ಫಲವಾಗಿ ಆ ವಯೋಮಾನದ ಸೇ. 97ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರುವಂತಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 25 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿರುವರು. ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೂರ್ವದ ಶಿಕ್ಷಣ=== ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಮೆರಿಕದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೂರ್ವದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಿಂಡರ್ ಗಾರ್ಟನ್ ಮಾದರಿಯ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಒಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ===ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ === ಆರು ವರ್ಷದ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣದ ಮೊದಲ ಹಂತ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿಹೋದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಅದು ಮೂರು ವರ್ಷದ ಉನ್ನತ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಎರಡು ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ -ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಮತ್ತು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 80ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದರೆ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 20ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿರುವರು. ಕೃಷಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗ ಔಪಚಾರಿಕೆ, ಗೃಹಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯಗಳು. ===ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ=== ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿದೆ. 1960ರ ವೇಳೆಗೆ 79 ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ 13 ಕಾಲೇಜುಗಳೂ 9 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಪ್ರಥಮ ಪದವಿಯ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ್ಲಲೂ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆಗಬೇಕಾದರೆ ತನಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕೃಷಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ವೈದ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್-ಇವಾವುದಾದರೂ ಮೂರು ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 1 ಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇ. 20ರಷ್ಟು [[ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು]]ಗಳಲ್ಲೂ 10ರಷ್ಟು ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ 5ರಷ್ಟು ಕೃಷಿಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ಓದುತ್ತಿರುವರು ಮಿಕ್ಕವರು ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿರುವವರು. ಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಿಂತ ವಿಜ್ಞಾನಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವುದು. ===ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣ === ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರ ಸಂಖ್ಯೆ ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ ರಾಷ್ಟ್ರ ಘಟನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದಿದ್ದ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದೆ. ===ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣ ನಾರ್ಮಲ್ ಸ್ಕೂಲುಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ನಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿದೆ. ಈಚೆಗೆ ಅವೆರಡು ಹಂತಗಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆದಿದೆ. ಟೈವಾನಿನ ನಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೇಜು ಈಗ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ನಾರ್ಮಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ನಾರ್ಮಲ್ ಸ್ಕೂಲುಗಳನ್ನು ಜೂನಿಯರ್ ನಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೆಜುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯತ್ನವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ 9 ವರ್ಷದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಎರಡು ವರ್ಷದ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗುವರು. ===ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ=== ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗಗಳ ಚೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡೇ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ತನಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು 1968ರಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಜೂನಿಯರ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಬಹುದು. 9 ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯೊಡನೆ ಜೂನಿಯರ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ಸಮಾವೇಶಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು 9 ವರ್ಷಗಳ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಈಗ ರೂಪಿಸುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು ತೊಡಗಿರುವರು. ===ನೂತನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು=== ಟೈವಾನನ್ನು ಜಪಾನ್ ಚೀನಕ್ಕೆ ವಹಿಸಿದಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಚೀನೀ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವದರ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಧನಸಹಾಯವನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಗುಣದಲ್ಲೂ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ಸಿಂಗುಹಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಚಯೋಟುಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]] igs6huz0933sauccgzr35wb1vik141w 1434959 1434956 2026-10-30T05:31:42Z VASANTH S.N. 728 ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ 1434959 wikitext text/x-wiki [[File:In_a_extra-curricular_tuition_class_Tieling_High_School_Class_11_Grade_2018_part_13.jpg|thumb|Students in [[Tieling]]]] '''ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ''' [[ಭಾರತ]], [[ಗ್ರೀಸ್]], [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮ್]] ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಂತೆ [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ವೂ ಪ್ರಾಚೀನ [[ನಾಗರೀಕತೆ|ನಾಗರಿಕತೆ]]ಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕ ಪೌರಸ್ತ್ಯ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಎರಡೂವರೆ ಸಹಸ್ರವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅದು ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 551-479ರಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕ, [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ]]ನ ಪ್ರಭಾವ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ಮಾನವನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ತತ್ತ್ವ]]ಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆದರ್ಶಗಳಿಗೂ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರ ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ನೈತಿಕ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮಾನವತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂದಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಹಾಗೆ ಸಾಧಿಸಿದ [[ಜ್ಞಾನ]] ಅವನಿಗೆ [[ನಿಸರ್ಗ]]ದೊಡನೆಯೂ ಇತರ [[ಮಾನವ]]ರೊಡನೆಯೂ ಸಮರಸವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ [[ವಿವೇಕ]]ವನ್ನೊದಗಿಸುವುದಲ್ಲದೆ [[ಸಮಾಜ]]ವನ್ನು ವಿಹಿತಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ದೃಷ್ಟಿ ಧ್ಯೇಯಗಳನ್ನೂ ದೊರಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಭಾವತಃ ಎಲ್ಲ ಮಾನವರೂ ಏಕರೀತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅನುಭವ ಅಥವಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಅವರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುವು. ನಾಯಕನ ಗುಣಶೀಲಗಳೂ ನಡೆನುಡಿಗಳೂ ಇತರರ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರಿಂದ ನಾಯಕರಾಗತಕ್ಕವರು ನೈತಿಕ ಮಹಾದರ್ಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣವೇ ರಾಜಮಾರ್ಗ-ಇದು ಕಾರ್ನಫ್ಯೂಷಸನ ಅಭಿಮತ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ [[ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ|ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವನ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅಳರಸರು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅದರಂತೆ ಕಾನಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದು ನೈತಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವರನ್ನು ಆಯ್ದು ರಾಜ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನೇಮಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಇಡೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೈತಿಕ ಆದರ್ಶ ಸಾಧನೆಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಗಳಿಸಲು ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆ ರಾಜಮಾರ್ಗವೆನಿಸಿದ್ದು, ಶಿಕ್ಷಣ, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಆದ್ಯತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂದು ನಾಯಕರಾಗತಕ್ಕವರು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಅವರು ಮಾತ್ರ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ [[ತತ್ತ್ವ]]ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅರಿತವರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಜಯವಾಗಿ ಅವರು ಮಾತ್ರ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಂಭವವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಸಾಮಾನ್ಯರೂ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಮಾಡಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನಲಂಕರಿಸಬಹುದಾದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದನು. ಎಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ನೀಡತಕ್ಕ ಗೌರವ ಜನ್ಮವನ್ನವಲಂಬಿಸಿದರೆ ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ವಾದವನ್ನು ಅವನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದನು. ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ಈ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅದಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವನ ಈ ಪ್ರಭಾವ ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಕಾಲದವರೆಗೂ ನಡೆದುಬಂತೆನ್ನಬಹುದು. ==ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ == ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೊಪ್ಪಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಆಡಳಿತದ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷರಾದವರನ್ನು ಆರಿಸಲು ಪರೀಕ್ಷಾಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 202ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 220 ರವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಹಾನ್ ವಂಶ]]ದವರು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಅದನ್ನು ಅದರ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ವಿಶಾಲ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಮೊದಲು ಸಚಿವರೂ ಖ್ಯಾತವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಗಳೂ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಹತಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಸಂದರ್ಶನ]] ಮತ್ತು ವಿಧಿವತ್ತಾದ [[ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಗಳನ್ನು ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅನುಸರಿಸತೊಡಗಿದರು. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅವರ ನೈತಿಕ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನೂ ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಗಳೇ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಃ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಯೋಗ್ಯತೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ನೈತಿಕ ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಅವರ [[ಪಾಂಡಿತ್ಯ]]-ಇವೆರಡರ ಆಧಾರದಮೇಲೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನೂ ಆರಿಸುವ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದಿನ ರಾಜಮನೆತನಗಳಿಗೂ ಅನುಕರಣ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಯಲು ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಹಾನ್ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ದಲ್ಲೆ [[ರಾಜಧಾನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪರಿಷತ್ತನ್ನು (ಅಕೆಡಮಿ) ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ 3,000 ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪಂಡಿತರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರಮ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿರಾಜ್ಯವೂ ಒಂದೆರಡು ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ರಾಜಧಾನಿಯ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಸೇರಲು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಅನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ನಡೆಸಿ ಅವರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್ ತತ್ತ್ವಪಂಥದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದಿಗಾಗಲೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ನೈಯ್ಯಾಯಿಕಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಸಮ್ರಾಟರು ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನೇ ಅಧಿಕೃತ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಂದಿಗಂದಿಗೆ ಆ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪಂಡಿತರ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಆ ತತ್ತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. 175ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನಾಗಿ ಅಂಗಿಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ವಂಶ, ಜಾತಿ ಐಶ್ವರ್ಯ ಇವುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂತು. ಅಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನವರ್ಗದಲ್ಲೂ ಪಂಡಿತರಿಗೇ ಸ್ಥಾನವೀಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಎರಡು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಲಭಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತ ಬಂತು. ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವ ಸಮ್ರಾಟರಿಗೆ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪರಮೋನ್ನತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ನೀಡಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಸಮ್ರಾಟರಿಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಆ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ವರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿ.ಶ. 25ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 220ರ ವರೆಗೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದ, ಹಾನ್ ಸಮ್ರಾಟರ ಆನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸುವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಹಾಗೂ ಆ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಫಲವಾಗಿ ಲಂಚರುಷುವತ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹಣಕೊಟ್ಟವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೆಳೆದು ಬಂತು. ಪರಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲಿದ್ದ ಗೌರವ ಇಲ್ಲವಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 7ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಅದರೊಡನೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಹಿಂಬದಿಗೆ ಬಿದ್ದುವು. ಕ್ರಿ.ಶ. 589ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಸಮ್ರಾಟರು ಮತ್ತೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೂ ಅದರೊಡನೆ ಪರಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನೂ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರ ಅನಂತರ 618ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ತಾಂಗ್ ವಂಶ]]ದ ಸಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಧಾನ ಉಪಕರಣವಾಯಿತು. ಆ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ ವೂಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು ಇನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಆಗ ತಾನೆ ಗಳಿಸಿದ್ದ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುವಾಗ ಹಳೆಯ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಇದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬಡ್ತಿಕೊಟ್ಟು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವುದಾಗಲಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಮೂಲಕ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಸರಿಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಆಯ್ದು ಹೊಸ ಜನರನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗುವುದೆಂದು ಅವಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮಹತ್ತ್ವ ನೀಡಿದಳು. ನೂತನ ಪದವೀಧರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತನಗೆ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು. ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡಂತೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಹತ್ತ್ವವಿತ್ತು ಆಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಳು. ಅದುತನಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುವ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯ ಹಳೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮಂಡಲಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಈಗ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುವ ಮಂಡಲಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಂಡಲಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಮೂಲಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಸ್ತಿತ್ವವೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳೂ ದೊರಕಿದುವು. 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸೂಂಗ್ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ [[ಅರ್ಹತಾಪತ್ರ]], [[ಶಿಫಾರಸು]]ಗಳನ್ನು ಆಧಾರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಶ್ರಮ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾರುಬೇಕಾದರೂ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಆಯ್ಕೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಬಹುದಾದ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಸಿತ್ತು. ಆ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮಾಂತರದ ಬಡರೈತನ ಮಗನೂ ರಾಜ್ಯದ ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪನೆಯಾದಂತೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬರಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ಪಡೆಯಲು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜನ ಆಶಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಅಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಆಗ್ನೇಯ ಚೀನದ ಜನರೇ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಗಳೆಲ್ಲ ಅವರಿಗೇ ಮೀಸಲಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುವು ; ಅಲ್ಲಿನವರು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದವರು ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನೂ ಅಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯದವರ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಮುರಿಯಲು ಸೂಂಗ್ ವಂಶದ ಸಮ್ರಾಟರು ಆಡಳಿತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಹಾಕಿ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದವರಿಗೆ ಇಷ್ಟಿಷ್ಟೆಂದು ನಿಗದಿಮಾಡಿದರು. ಇದರಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶದವರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಅದರೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಲಾರಂಭಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಾನತೆ ಏರ್ಪಡುತ್ತ ಬಂತು. ==ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ== 1368ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೇರಿದ ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ವಂಶದ ಸಮ್ರಾಟರು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಅವರೂ ಮೂರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಮೂರು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪದವಿನೀಡುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಮೊದಲು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ಆಯಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡಾವರ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತಸ್ತಿನ ಪದವಿಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಹಸ್ರಗಟ್ಟಲೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೇವಲ ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಥಮ ಪದವಿ ಪಡೆದವರು ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಎರಡನೆಯ ಹಂತದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ತನಕ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗೂ ಸಹಸ್ರಾರು ಮಂದಿ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೆ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಮಾತ್ರ ಸಮ್ರಾಟರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮೂರನೆಯ ಪದವಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರನ್ನು ಸಮ್ರಾಟರೇ ಸ್ವತಃ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಘನ ಪಂಡಿತರೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹ್ಯಾನ್‍ಲಿನ್ ವಿದ್ಯಾಪೀಠದಲ್ಲಿ ನೇಮಕವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಿಂಗ್ ಸಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ವಿಷಯಗಳೂ ಅವುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಜಟಿಲವಾಗುತ್ತ ಬಂದುವು. ಜೂ ಷೀ ಪಂಡಿತ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ತತ್ತ್ವಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ರಚಿಸಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಕೊನೆಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಅದನ್ನೇ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದುವು. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವೋಪಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಲ್ಲ ಜೂಷೀಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕೀ ಕಮಕ್ಕಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಜ್ಞಾನರಾಜ್ಯದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ನಮ್ಯತೆ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತಬಂತು. 1487ರಲ್ಲಿ 8 ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಬಂಧ ಶೈಲಿಯನ್ನೂ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೇ ಪದಗಳನ್ನೂ ಪದಪುಂಜಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳೂ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಹಳೆಯ ಜ್ಞಾನದ ಕಸರತ್ತಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗುತ್ತ ಬಂದುವು. ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಜ್ಞಾನರಾಜ್ಯದ ಕುರುಡು(ಕತ್ತಲ) ಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಚಿಂಗ್ ವಂಶದ ಕೊನೆಕೊನೆಯ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತ ಹೋಯಿತು. ==ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿಯೂ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನಗಳ ಗಳಿಕೆಗಾಗಿಯೂ ನಡೆಯುತ್ತ ಬಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತ ಬಂದುದನ್ನು ಮೇಲಿನ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ತೀರ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಹೇಗೇ ಆಗಲಿ, ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಿದ್ದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯದ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಹಾನ್ ವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಟನ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಂತಿದ್ದುವು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಧವಿಧವಾದ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಅವುಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಸೂಂಗ್-ಮಿಂಗ್ ವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವಕ್ಕೆ ಬೋಧಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಅವು ಕೇವಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮೂಲಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಕೆಲವು ಶ್ರೀಮಂತರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರಿಗಾಗಿ ಸಂಬಳದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುವು ; ಪಕ್ಷಪಂಗಡಗಳೂ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಅವು ಅಷ್ಟು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಊರೊಟ್ಟಿನ ಶಾಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವು ತೀರ ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇವೆಲ್ಲ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇವುಗಳಂತೆ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ ಖಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ (ಶೂಯ್ವಾನ್) ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಈ ಪ್ರೌಢವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬೋಧಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಖ್ಯಾತ ಪಂಡಿತರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸುಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗ್ ವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಅರ್ಧ-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚಿಂಗ್ ಅರಸುಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿವೆತ್ತ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದುವು. ==ಆಧುನಿಕ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ == [[Image:Beijing-Mean-Value-Theorem-3733.jpg|thumb|A [[mean value theorem]] equation is displayed on a bridge in Beijing]] ಇತರ ಪೌರಸ್ತ್ಯ ದೇಶಗಳಂತೆ ಚೀನದಲ್ಲೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಧುನಿಕ ಯುಗ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅವರೊಡನೆ ಹೋರಾಡಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯವೊದಗಿದಾಗ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದ ಅಂಶ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯತ್ನ ಆಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಯತ್ನದ ಫಲವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೂತನ ಅಂಶಗಳು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬರಹತ್ತಿದುವು. ಅದರೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತ ಬಂತು. ಚೀನದ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೊದಲ ಘಟ್ಟ 1862ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಹಿಂದಿನಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಗೊಳಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಲು ಇಚ್ಚಿಸದೆ ಮೂರು ನೂತನ ಮಾದರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಸಂಗ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸೈನಿಕ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದುವು. ಮಿಂಗ್ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ನವೀಕೃತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಸೇರಲು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಬೋಧನೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ನೂತನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪನೆಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದಷ್ಟರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. 1895ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ಚೀನವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಈ ಅಂಶ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಟ್ಟಿತು. ತಮ್ಮ ಗತಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ತೇಪೆಹಾಕಿ ನೇರಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಅರಿವಾಗಿಹೋಯಿತು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿನ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕರೂ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರೂ ತಮ್ಮ ಅರ್ಷೇಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ರಚನೆಯನ್ನೂ ಅದರ ಗುರಿಯನ್ನೂ ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾದರು. ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಧುನೀಕರಣದ ಎರಡನೆಯ ಘಟ್ಟ ಈ [[ಶತಮಾನ]]ದ ಮೊದಲ [[ದಶಕ]]ದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳು [[ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣ|ಕಾಲೇಜು]]ಗಳಾದುವು. ಪ್ರತಿಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ [[ತಾಲ್ಲೂಕು]] ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲೂ ಸರ್ಕಾರದ [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ|ಪ್ರಾಥಮಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]]ಗಳೂ ಆರಂಭವಾದುವು. ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೂತನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರೂ ದೇಶೀಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗೇ ಇತ್ತು. ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಖಾಸಗಿ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು ತೀವ್ರವೇಗದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸತೊಡಗಿದುವು. ಅನೇಕರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ 1905ರಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಮನಗಂಡು ಆ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೇ ಕೈ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಅಂದಿಗಾಗಲೇ ಅನೇಕರು ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಮಾತೃಭೂಮಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲ ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಳಿವಿಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಇಡೀ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನವೀಕರಣವಾಗಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹದಿಂದ ಸೂಚಿಸತೊಡಗಿದರು. [[File:Old library of Tsinghua University.JPG|alt=|thumb|The old library at [[Tsinghua University]] ranked one of the top universities in China and worldwide]] [[File:北京师范大学第三附属中学 - No.3 Middle School Attached to Beijing Normal University - 2011.03 - panoramio.jpg|thumb|Entrance gate at the No. 3 Middle School Attached to [[Beijing Normal University]], an example of an affiliation of primary, secondary, and tertiary institutions common in China]] ಆ ಸುಮಾರಿಗಾಗಲೆ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಂತೆ ಚೀನದಲ್ಲೂ ನೂತನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆ ಹೊಸರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುವೆತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯವೂ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು. [[ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು|ಜನಾಂಗ]]ವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಸೈನ್ಯ|ಸೇನೆ]]ಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ದೇಶಗಳೆಂದು ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿತು. [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿ]]ನಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವೀಯಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಣ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆಂಬ ಭಾವನೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಸಹಸ್ರಾರುವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿ 1912ರಲ್ಲಿ [[ಗಣರಾಜ್ಯ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೇಲೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ 1916ರಲ್ಲಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾದ ಕುಸಿತದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಹಾ ಸೇನಾನಿ [[ಪಾಳೇಗಾರ|ಪಾಳೆಯಗಾರ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನಾ ಶಕ್ತಿವರ್ಧನದ ಉದ್ದೇಶ ಹಿಂಬದಿಗೆ ಬಿತ್ತು. [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪೌರಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಗಳಿಸಿದ ಜಯದಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯು ವರಿಷ್ಠ ವರ್ಚಸ್ಸು ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಅಂದಿಗಾಗಲೇ ಅನೇಕರು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗ]]ಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮುಂದಾಳುತನದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಮೊದಲಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ 'ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಶಿಕ್ಷಣ'ದ ಪೌರ ಜೀವನ ಶಿಕ್ಷಣ ತತ್ತ್ವ ದೃಷ್ಟಿ ಅವರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ 1915ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ, ಜಪಾನಿನ ವಿರುದ್ಧ ಭಾವನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತಮ್ಮೆಲ್ಲ ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಜಪಾನಿನದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಅಮೆರಿಕದ್ದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ತೀವ್ರ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅದು ತನಕ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಜಪಾನಿನ ಅನುಕರಣವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕಿ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವುದು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರದ ಅಧಿಕಾರ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಹಿಡತ ಕುಂದುತ್ತ ಬಂದಂತೆ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಪೌರಪ್ರಭುತ್ವದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಮುಖ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕರೂ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದುವು. ಆ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಲು ಅವರು 1919ರ ಮೇ ನಾಲ್ಕರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು. ಆ ಚಳಿವಳಿಗಾರರು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಪೌರಪ್ರಭುತ್ವ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ್ದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗ್ರಹಗೊಂಡು ಅದನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲು ಹೊರಟಿದ್ದರು. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲೂ ಲೋಕಸತ್ತೆಯ ತತ್ತ್ವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವುದು ಆ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ನೂತನ ಸಂಸ್ಕøತಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿಭಾರವನ್ನು ಹಾಕುವ ಅವರ ಯತ್ನ ಮಹಾಸೇನಾನಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣದಂತಾಯಿತು. ಸೌಮ್ಯವಾದಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಡಲು ಆಶಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಈಗ ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಿಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇದ್ದ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಲಕೆಲವು ಪ್ರಗತಿದಾಯಕ ಅಂಶಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದುವು. ಮೇ ನಾಲ್ಕರ ಚಳವಳಿಯ ಅಂಗವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಯ ಹುರುಪಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು. [[ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ [[ಮಾತೃಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದು ತನಕ, ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ಚೀನದ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಭಾಷೆಯನ್ನು ([[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್]], ಲ್ಯಾಟಿನ್, [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕøತ]]ಗಳಂಥ) ಶಿಕ್ಷಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಲೋಕಸತ್ತೆಗೆ ಅದು ಉಚಿತವಲ್ಲವೆಂದು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೂ ಅದರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ತಂದುವು. ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದುಬಂದು ನ್ಯಾನ್‍ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೀಕಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪುನವ್ರ್ಯಸ್ಥೆಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. 1922ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಜಪಾನಿನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ಕಾನೂನು ಮಾಡಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 1922ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಸರ್ಕಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಧುನೀಕರಣ ಮೂರನೆಯ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. 1927ರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಕ್ವೋಮಿನ್‍ಟಾಂಗ್ ಪಕ್ಷದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೂ ಮತ್ತೆ ಸಂಬಂಧ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಅದು ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನು ತನ್ನ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಶಾಲೆಯಲ್ಲೂ ಸೂನ್-ಯಾತ್-ಸೆನ್‍ನ ಜನತಾತತ್ತ್ವ ತ್ರಯವನ್ನು ವ್ಯಾಸಂಗಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕಾನೂನು ಮಾಡಿ, ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪಕ್ಷದ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅಂದಿಗಾಗಲೆ ಬಲಿಷ್ಠವೆನಿಸಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಶಾಖೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸತೊಡಗಿತು. ಅದರಿಂದ ಜುಗುಪ್ಸೆಗೊಂಡ ಉದಾರವಾದಿಗಳನೇಕರು ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಪಥಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದರು. ಮಿಕ್ಕವರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ತಮ್ಮ ನೂತನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸತೊಡಗಿದರು. ಈ ಶತಮಾನದ ಮೂರನೆಯ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನೇನೊ ಸಾಧಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಸರ್ಕಾರ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದುದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದೂ ಬೋಧನೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವುದೂ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ 1937ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ವೋಮಿನ್ ಟಾಂಗ್ ಪಕ್ಷದ ಆಡಳಿತ ಒಳನಾಡಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಯಿತು. ಜಪಾನಿನ 8 ವರ್ಷಗಳ ಆಕ್ರಮಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮುಚ್ಚಿಹೋದುವು. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಾಂತರವಾದುವು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ 1922ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾಯಿತು. 8 ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಜಪಾನರ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ದೇಶ ಮತ್ತೆ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಬೀಡಾಯಿತು. ==ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು [[ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್|ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ]]ರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಹಿಡಿಸಲಿಲ್ಲ. 1949ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರ ಆ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮೊಟಕುಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಹತೋಟಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಹಿಂದೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಗಂಟುಹಾಕಿದ್ದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ಆದರೆ ಅದರ ಉದ್ದೇಶವೇನೋ ಬೇರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದು. ಆ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸುವಂತಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರ ತತ್ತ್ವ. ಈ ತತ್ತ್ವ ಅಂದಿಗಂದಿಗೆ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರೂ ಇಂದಿಗೂ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಪಂಥ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯಪದ್ಧತಿಯನ್ನೂ ವಸಾಹತು ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೂ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿತ್ತೆಂದು ಅದನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಪೋಷಕವಾಗಿರವಂತೆ ಅದನ್ನು ಪುನಾರಚಿಸಲು ಮೊದಲುಮಾಡಿತು. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕಿ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕೇಂದ್ರ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ ಶಿಕ್ಷಣದ ನೀತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ನೀತಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಮಾಓ ತ್ಸೆ ತುಂಗ್|ಮಾವೊ]] ಧೋರಣೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 1957ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 27ರ ದಿನ ಅವನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ನೈತಿಕ, ಬೌದ್ಧಿಕ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುವ ಸೌಲಭ್ಯವಿದ್ದು ಅವರೆಲ್ಲ ಸುಸಂಸ್ಕøತ [[ಸಮಾಜವಾದ|ಸಮಾಜವಾದಿ]] ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ದೇಶದ ಶಿಕ್ಷಣನೀತಿಯಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚೀನ [[ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲ|ಕಾರ್ಮಿಕ]]ರ ರಾಜ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕವರ್ಗದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ಅದು ವರ್ಗಕಲಹ ಮತ್ತು [[ಉತ್ಪನ್ನ (ಹಣಕಾಸು)|ಉತ್ಪನ್ನ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜ್ಞಾನ ನೀಡಬೇಕೆಂದೂ ದ್ವಂದ್ವಾತ್ಮಕ ಭೌತಿಕವಾದ ಅವರ ಆಲೋಚನೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದೆಂದೂ ಶಿಕ್ಷಣನೀತಿಗೆ ಸ್ಥೂಲವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಪಕ್ಷ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ನೀತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರು ಅದನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. 1957-58ರಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವಾಗ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೂಲಕ ಮತಾಂತರ ಪ್ರಚಾರ (ಪ್ರೊಪಗ್ಯಾಂಡ) ಕೈಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಅದು ಇಡೀ ಶಿಕ್ಷಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಡಿಯಾಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತ ಬರುತ್ತಿದೆ. 1958ರ ಅನಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಂತೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಉತ್ಪನ್ನಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು ಅಗತ್ಯವೆಂದೂ ಅದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸ್ವರೂಪ ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ ನಿಗದಿಮಾಡಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಮ್ಯೂನುಗಳಿಗೆ ವಹಿಸಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೇ ಇದು. 1953ರಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಥಮ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ದೊರಕಿತು. ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹುಬೇಗ ಹೆಚ್ಚಿತಲ್ಲದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಆಗಾಧವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಆರಾಜಕತೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ನಿರಕ್ಷರಸ್ಥರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಭಾಗಶಃ ಕಾಲದ ಮತ್ತು [[ಅಂಚೆ ಶಿಕ್ಷಣ]]ದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದುವು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೂ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಬಾಂಧವ್ಯ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ನೂತನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚತೊಡಗಿತು. ಆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಎಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗತಾನೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೂ ಕಮ್ಯೂನುಗಳೂ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಪಕ್ಷ ಉತ್ತೇಜನವಿತ್ತಿತು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ನೂತನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಉದಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ಹಣದ ಬೆಂಬಲವಲ್ಲದೆ ಆ ಕಮ್ಯೂನುಗಳೂ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳೂ ಆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಾಗ ರಷ್ಯದ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯೂ ಸಹಾಯವೂ ದೊರಕಿದಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೂ ರಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಾಯಿತು. ಸಮಾಜವಾದಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರವೆನಿಸಿದ್ದ ರಷ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು ಚೀನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪುನವ್ರ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನೇಕರು ರಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅರಿತು ಅರಗಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲೂ ಅದನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಷ್ಯದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಂತ್ರಜ್ಞರೂ ಚೀನದ ಆಧುನಿಕ ಉದ್ಯೋಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಂತೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಾಪರಾಗಿ, ವಿಶೇಷ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರೋಮಿನ್ ಟಾಂಗ್ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಡ್ಯೂಯಿ ತತ್ತ್ವ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಅಮೆರಿಕದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನೂ ತೊಡೆದುಹಾಕಿ ನಿಜವಾದ ಸಮಾಜವಾದಿ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿತು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಡ್ಯೂಯಿಯ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಮೂಲೆಗೊತ್ತಲು ಆ ಮುಖವಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಲೇಖನ, ವರದಿ, ಯೋಜನೆ ಮುಂತಾದವನ್ನೂ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದು ಭರದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತ ಬಂತು. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದೊಡನೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೊಸ ಮನ್ವಂತರವೊಂದನ್ನು ಅರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನೂ ನಿರ್ದೇಶಕನೂ ಆದ ಮಾವೊ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದು, ತತ್ತ್ವಕ್ಕೂ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿರಬೇಕೆಂಬ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಕೇವಲ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅವರದೇ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಸಮಾಜವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅಹಿತ ಪ್ರಸಂಗವೂ ತಪ್ಪುವಂತಾಗಿತ್ತು. ಶಿಕ್ಷಣದೊಡನೆ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಸಮಾಜದ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ 'ಅರ್ಧಕಾಲ ವ್ಯಾಸಂಗ-ಅರ್ಧಕಾಲ ಕೆಲಸದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಂತೆ ಮೇಲಿನ ಉದ್ದೇಶ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಈಡೇರುವಂತಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲೂ ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಬಿಡುವು ದೊರೆತು ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸ, ಓದುಗಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಮುಂದುವರಿದ ಶಿಕ್ಷಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಇದ್ದ ಅಂತರವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲೂ ಈ ವಿಧಾನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನದೊಡನೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕುಸಿದುಹೋಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಮಾವೊ ತತ್ತ್ವದಂತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವ ಯತ್ನವೂ ನಡೆದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಂತೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನೂ ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನೂ ಅವರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬದಲು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತೂಗಿನೋಡುವುದು ಮೊದಲಾಯಿತು. 1958ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕೋನ್ನತಿ ಸಾಧಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಬೃಹತ್ ಮುನ್ನಡೆಯು ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಬಂತು. ಅವರು [[ಕಾರಖಾನೆ|ಕಾರ್ಖಾನೆ]] ಮತ್ತು [[ಬೇಸಾಯ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ಅನೇಕ [[ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆ]]ಗಳು ಕಾಲೇಜಿನ ಮಟ್ಟದವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದುವು. 'ಕೆಲಸ-ವ್ಯಾಸಂಗದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೂ ಬೇಕಾದ ಹಾಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಪಾಠಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಭರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಇಬ್ಭಾಗ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲದರ ಫಲವಾಗಿ ಆಗಲೆ ಅರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಟ್ಟದ ಇಳಿತಾಯದ ಜೊತೆಗೆ ಬೋಧನೆಯೂ ಶಿಕ್ಷನದ ಆಡಳಿತವೂ ಗೊಂದಲಕ್ಕಿಡಾದುವು. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು ಅದನ್ನು ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟು ಹೇಳುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೇಳಿದರೆ ಅವರ ಬಣ್ಣ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬಂದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಉಚ್ಚಾಟನೆ ಕಾದಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಬೃಹತ್ ಮುನ್ನಡೆ 1960ರ ವೇಳೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನಾಯಕರು ಆರ್ಥಿಕ ಮುನ್ನಡೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಆಗ ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಜೊತೆಗೆ ನಿಯೋಜಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧನೆಯಾಗದ ಕಾರಣ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಕತ್ತರಿಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಇದ್ದ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಬೃಹತ್ ಮುನ್ನಡೆಯ ಚಳವಳಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ರಾಜಕೀಯದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಇಡೀ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡ ಅನಂತರ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ರಾಜಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿರಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾಳುತ್ತ ಬಂತು. ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೈಹಾಕುವುದು ನಿಂತು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢತೆ ನೆಲೆಸುತ್ತ ಬಂತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚದೆ ಅವರು ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದಿರುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪನೆಯಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವರವರ ಅಭಿರುಚಿ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವೆ ಲಭಿಸುವಂತಾಗಬೇಕೆಂಬ ವಾದಕ್ಕೆ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆತು ಸರ್ಕಾರ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇಂಥ ವಿವೇಕವೂ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುತವೂ ಆದ ಧೋರಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಗತಿಯ ಯತ್ನಕ್ಕೆ 1966 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಆಡಚಣೆಯೊದಗಿತು. ಆಗ ಆರಂಭಿಸಲಾದ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಯಿತು. ರಾಜಕೀಯ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದವನ್ನು ಜನಜೀವನದ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಾಗಲಿ ಖಂಡಿಸಿ [[ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ದೇಶದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗೂ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬೇಕಾಗಿ ಮಾವೊ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ 'ಕೆಂಪುಸೇನೆ ಪಡೆಗಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬಂಡವಾಳ ಷಾಹಿ ಶ್ರೀಮಂತಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪುಡಿಗುಟ್ಟುವೆವೆಂದು ಕೊಂಡು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನೆಬ್ಬಿಸಿತು. ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶಕೊಡುವ ಯತ್ನವೆಂದು ಹಳೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹಿಂದೆಲ್ಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷಾಪದ್ಧತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಸುಸಂಸ್ಕøತ ಕುಟುಂಬಗಳವರು ಮಾತ್ರ ಮುಂದುವರಿಯಲೆಂದು ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಕುತಂತ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅದರ ಪರವಾಗಿದ್ದವರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿತು. ಪಕ್ಷಕ್ಕೂ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೂ ಈ ಚಳವಳಿ ಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿತ್ತು. ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಅನರ್ಥವಾಗುತ್ತಿತ್ತೊ ಇಲ್ಲವೊ ಅಂತೂ 1966ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಶಾಸನವೊಂದರ ಮೂಲಕ ತೊಡೆದುಹಾಕಿತು. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ; ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಮಾಜವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದು, ಸ್ವಾವಲಂಬನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದು, ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬದಲು ಸಹಕಾರ ಮನೋಭಾವವನ್ನೂ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಜನತೆಯ ಹಿತಕ್ಕೆಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ರೂಢಿಸಿ ವರ್ಗರಹಿತ ಸಮಾಜವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದೂ ಇಂದಿನ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅನಂತರ ಈ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಈಡೇರುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಹು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನವಚೀನದಲ್ಲಿ [[ಸ್ತ್ರೀ]]ಯರು [[ಪುರುಷ]]ರಿಗೆ ಸಮಾನಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಸೇ. 90 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಕಾರ್ಯಾಲಯ, ಹೊಲಗದ್ದೆ ಮುಂತಾದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕಾಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಿಸುವಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಲಾಲನೆಪಾಲನೆಗಾಗಿ ತಕ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಶಿಶುಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಶಿಶುಗೃಹಗಳೂ ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ ಶಾಲೆಗಳೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೂರ್ವದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಂದೆ ಅಥವಾ ತಾಯಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಅನಂತರ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ 56 ದಿನಗಳ ಪ್ರಸವಕಾಲದ ರಜ ಮಾತ್ರವಿದ್ದು ಆನಂತರ ಅವರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೇಲಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ ಮಾದರಿಯ ಶಿಶುಶಾಲೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ನುಗಳಿಗಿಂತ ತೀರ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಸಮಾಜವಾದದ ಹಾಗೂ ವರ್ಗರಹಿತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಜೀವನವನ್ನೂ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಶಿಶುಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೇ ರೂಢಿಗೆ ತರುವಂಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳು ಆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 7ನೆಯ ವರ್ಷದವರೆಗೂ ಇರಬಹುದು. ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಾದರೂ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಮುಖವಾಗಿರವಂತೆ ಅಂದಿನಿಂದ ರೂಢಿಗೆ ತರುತ್ತಿರುವುದು ಆ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬದಲಾವಣೆಯೆನ್ನಬಹುದು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಚಳವಳಿಯ ಬೊಬ್ಬೆಹಾಕುತ್ತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಊರಿಂದೂರಿಗೆ ದಾಳಿಯಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮುಚ್ಚಿಹೋದುವು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಖಂಡನೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಅನೇಕ ಪಂಡಿತರೂ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಹಲವು [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಯಾವ ಫಲ ಸಾಧನೆಯಾಯಿತೊ ಏನೋ ಅಂತೂ ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದುವು. ಆದರೆ ಚೀನದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅದು ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿತೆಂಬ ಭಾವನೆ ಮಾವೊ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಇತರ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರತಿಶಾಲೆಯಲ್ಲೂ ಪಕ್ಷದ ತಂಡಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟು ಅವೇ ತಮ್ಮ ಸಹಪಾಠಿಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡತೊಡಗಿದುವು. ಆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆ, ಜ್ಞಾನಕೌಶಲ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಕ್ಷದ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಅರಿತು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವನು, ವರ್ಗಕಲಹ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿರುವನು ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧಾರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1950-60 ರ ತನಕ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಉತ್ಪನ್ನದ ಅಂಶ ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗುಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಯಾವುದೇ ಪದವೀ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಕೋರುವ ಮುನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಐದು ವರ್ಷಕಾಲ ಶ್ರಮಜೀವನ ನಡೆಸಿರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತ ಬಂತು. ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಾವು ಇಳಿಯುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ರಾಜಕೀಯ ಹತೋಟಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಅನೇಕರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ಬಹುಶಃ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಳೆದ 25 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಆ ಹತೋಟಿ ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿರದೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಮುಂದುವರಿಯುವುದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ==ಟೈವಾನ್ ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]] ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಟೈವಾನ್ ಜಪಾನಿನ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ವಸಾಹತು ಆಡಳಿತವಿತ್ತು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಡ್ಡಾಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯ ಅಷ್ಟಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಚೀನದ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಫಲವಾಗಿ ತನ್ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ದೊರಕಿತು. ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲೂ ಆವಶ್ಯಕತೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದುವು ; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಸೇರ್ಪಡೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿತು. 1920ರ ಸುಮಾರಿನಿಂದ ಜಪಾನಿನ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಅಮೆರಿಕದ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಯತ್ನ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊಟಕಾದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲುಭಾಗ ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವರು. ಅವರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ನುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೂ ಲಕ್ಷ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 25 ಲಕ್ಷ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 10 ಲಕ್ಷ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ 1 ಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಓದುತ್ತಿರುವರು. ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ=== ವಸಾಹತು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಡ್ಡಾಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಪಾಠಶಾಲೆಗಳಾಗಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವುದಾಗಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. 6 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲದ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ 9 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅದುತನಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ 6-3-3-4 ರ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈಗ 9-3-4 ಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ 9 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಒಂದು ಹಂತದ ಶಾಲೆಗೆ ನಿಗದಿ ಮಾಡುವಂತಾಯಿತು. ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದುದರ ಫಲವಾಗಿ ಆ ವಯೋಮಾನದ ಸೇ. 97ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರುವಂತಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 25 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿರುವರು. ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೂರ್ವದ ಶಿಕ್ಷಣ=== ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಮೆರಿಕದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೂರ್ವದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಿಂಡರ್ ಗಾರ್ಟನ್ ಮಾದರಿಯ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಒಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ===ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ === ಆರು ವರ್ಷದ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣದ ಮೊದಲ ಹಂತ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿಹೋದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಅದು ಮೂರು ವರ್ಷದ ಉನ್ನತ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಎರಡು ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ -ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಮತ್ತು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 80ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದರೆ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 20ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿರುವರು. ಕೃಷಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗ ಔಪಚಾರಿಕೆ, ಗೃಹಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯಗಳು. ===ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ=== ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿದೆ. 1960ರ ವೇಳೆಗೆ 79 ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ 13 ಕಾಲೇಜುಗಳೂ 9 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಪ್ರಥಮ ಪದವಿಯ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ್ಲಲೂ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆಗಬೇಕಾದರೆ ತನಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕೃಷಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ವೈದ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್-ಇವಾವುದಾದರೂ ಮೂರು ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 1 ಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇ. 20ರಷ್ಟು [[ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು]]ಗಳಲ್ಲೂ 10ರಷ್ಟು ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ 5ರಷ್ಟು ಕೃಷಿಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ಓದುತ್ತಿರುವರು ಮಿಕ್ಕವರು ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿರುವವರು. ಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಿಂತ ವಿಜ್ಞಾನಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವುದು. ===ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣ === ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರ ಸಂಖ್ಯೆ ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ ರಾಷ್ಟ್ರ ಘಟನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದಿದ್ದ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದೆ. ===ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣ ನಾರ್ಮಲ್ ಸ್ಕೂಲುಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ನಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿದೆ. ಈಚೆಗೆ ಅವೆರಡು ಹಂತಗಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆದಿದೆ. ಟೈವಾನಿನ ನಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೇಜು ಈಗ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ನಾರ್ಮಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ನಾರ್ಮಲ್ ಸ್ಕೂಲುಗಳನ್ನು ಜೂನಿಯರ್ ನಾರ್ಮಲ್ ಕಾಲೆಜುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯತ್ನವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ 9 ವರ್ಷದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಎರಡು ವರ್ಷದ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗುವರು. ===ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ=== ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗಗಳ ಚೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡೇ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ತನಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು 1968ರಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಜೂನಿಯರ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಬಹುದು. 9 ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯೊಡನೆ ಜೂನಿಯರ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ಸಮಾವೇಶಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು 9 ವರ್ಷಗಳ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಈಗ ರೂಪಿಸುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು ತೊಡಗಿರುವರು. ===ನೂತನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು=== ಟೈವಾನನ್ನು ಜಪಾನ್ ಚೀನಕ್ಕೆ ವಹಿಸಿದಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಚೀನೀ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವದರ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಧನಸಹಾಯವನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಗುಣದಲ್ಲೂ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ಸಿಂಗುಹಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಚಯೋಟುಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನೀ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]] ee0gcu3bt7aqmybwpdxzkgfg4v0fthj 0 188030 1434960 2026-10-30T05:50:03Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1434960 wikitext text/x-wiki '''ಚೀನೀ ಶಿಲ್ಪ''' ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಂತೆ [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದಲ್ಲೂ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಪೂರ್ವಕಾಲದಿಂದಲೂ [[ಆಯುಧಗಳು|ಆಯುಧೋ]]ಪಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3000ದ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನವಶಿಲಾಯುಗ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಕಲಾಭಿರುಚಿಯುಳ್ಳ ವಸ್ತುಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. [[ಕೃಷಿ|ವ್ಯವಸ್ಯಾಯ]] ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬಾಗಿದ್ದ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಜನ ತಮ್ಮ [[ಮಡಿಕೆ]] ಕುಡಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಲವು ರೀತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1500ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [[ಷಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಕಾಲದಿಂದ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ವಸ್ತುಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲಿಗೆ ಇತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಹ್ಸಿಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲವೆ ಷಾಂಗ್ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಬಹುದಾದ, [[ಮೂಳೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ, ಚಿತ್ರಲಿಪಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ವಸ್ತುಗಳು ಆ ಕಾಲದ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಪ್ರಗತಿಪರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಮನೆತನದವರ ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕಿರುವ [[ರಥ]], [[ಕುದುರೆ]], [[ಜೀನು]], [[ಆಯುಧ]] ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳು [[ಕಲೆ]]ಯ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಷಾಂಗ್ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೆಲವು [[ಶಿಲ್ಪ]]ಗಳು ಅನ್ಯಾಂಗ್‍ನ ಭೂಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಔಪಚಾರಿಕ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯರಹಿತ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಘನಾಕೃತಿಯ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ನೀಡದೆ ಸಮಗ್ರ ರೂಪದ ಅಂದಕ್ಕೆ ಗಮನವೀಯಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಗೂಬೆ ಮತ್ತು ಹುಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಅವು ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ದೀರ್ಘ ಅನುಭವದ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. ಗೂಬೆಯ 17 ಎತ್ತರದ ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಕಣೆÂ್ಣವೆಗಳು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಆಳವಾಗಿವೆ; ಕಾಲುಗಳು ದಪ್ಪವೂ ಶಕ್ತಿಯುತವೂ ಆಗಿದೆ. ತಲೆಯ ಭಾಗದ ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಗರಿಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಮುಂಗಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಹುಲಿಯ ಶಿಲ್ಪ ಸಹ ಇದೇ ಬಗೆಯದು. ಇಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಶುಭಸೂಚಕ ವಸ್ತುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಇವಕ್ಕೆ ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಆ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೆಂಬುದರಿಂದಲೂ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಷಾಂಗ್ ಕಾಲ== ಷಾಂಗ್ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮಾನವರೂಪಗಳನ್ನು ಸಹ ಔಪಚಾರಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 5¾" ಎತ್ತರದ ಕುಳಿತ ಮನುಷ್ಯ ವಿಗ್ರಹ ಬೇರಾವುದೋ ವಸ್ತುವಿನ ತಳಭಾಗವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ತಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ತಗ್ಗು, ದೇಹದ ಗಾತ್ರ, ಅದರ ಕೆಳಭಾಗದ ವೈಶಾಲ್ಯ, ಮುಂಚಾಚಿರುವ ತಲೆ-ಇವೆಲ್ಲ ಮೇಲಿನ ಊಹೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. ದೇಹಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧವಾಗಿ, [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದ ಮೇಲೆ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತರ ಕೆಲವು [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಜತೆಗೆ ಗಮನ ನೀಡಿಲ್ಲವಾದರೂ ಅದು ಸತ್ತ್ವಪೂರ್ಣವಾದದ್ದು, ತುಂಬುಶರೀರದ [[ಆನೆ]], ಒರಗಿದಂತಿರುವ ನೀರಾನೆ ಇವುಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಬೇರಾವುದೋ ಅಸುರೀಲೋಕದ ಕೃತಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ನೀರಾನೆಯ ದೇಹದ ಗಾತ್ರ, ಅದರ ಅಂಗಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿರುವ ಕೌಶಲ ಅಸ್ಖಲಿತವಾದ್ದು, ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು ಶಿಲ್ಪದ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಕೃತಿಗಳಾದರೂ ಷಾಂಗ್ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಬೃಹದಾಕಾರದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಊಹಿಸಲು ಆಧಾರಗಳಿವೆ. ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳ [[ಕೆತ್ತನೆ]] ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು [[ಕಂಚು|ಕಂಚಿ]]ನ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಮೇಲೆ ತಂತ್ರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಉತ್ತಮವಾದ, ಕಲಾಪೂರ್ಣವಾದ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಷಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳು [[ಚೀನೀ ಕಲೆ]]ಯ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲೇ ಆದರ್ಶಯುತವಾದಂಥವು. ಆಗಿನ ಕಲಾವಸ್ತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಅಧಿಕ. ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ [[ಮರ]], [[ಜೇಡಿಮಣ್ಣು]] ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಕಲಾವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವು ಬೇಗ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಕ್ರಮೇಣ ಇವನ್ನು ಕಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇವು ನುರಿತ ಕಲೆಗಾರಿಕೆಯ ನಿದರ್ಶನಗಳು. ==ಚೌ ಯುಗದ ಕಾಲ== ಷಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಅನಂತರದ ಚೌ ವಂಶದ ಪ್ರಾರಂಭಕಾಲದಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರಿದುದರಿಂದ ಇವೆರಡೂ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಒಂದೆರಡು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೌ ಕಾಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಷಾಂಗ್ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸರಳ ಸೌಮ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಚೌ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸತ್ವಪೂರ್ಣವೂ ಚಲನಾತ್ಮಕವೂ ಆದಂಥವು. ಕ್ರಮೇಣ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿ, ಉಪಯುಕ್ತ ಆಲಂಕಾರಿಕ ಶೈಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಯಿತು. [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅಸಹಜವಾಗಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರೂಪಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದುವು. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಹುಲಿ]]ಜೋಡಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ನಿದರ್ಶನಗಳೆಂದು ಗಣಿಸಬಹುದು. ಬೇರಾವುದೋ ವಸ್ತುಗಳ ಆಧಾರಗಳಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಂತಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯುತ ಸದೃಢ ದೇಹಗಳುಂಟು. ಮೊದಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳ ನೈಜತೆ ಕಾಣದಾಗಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮನ್ವಯ ಶೈಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಯ ದೌಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕತೆ ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ದೇಹದ ಮೇಲಿರುವ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ದುಷ್ಟಗುಣ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಚೌ ಯುಗದ ಮಧ್ಯಕಾಲದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 950-750) ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಂಪರಾಗತ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗಿಂತ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಕಾಲದ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮೇಲೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 600-249) ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಬದಲು [[ಕ್ರೀಡೆಗಳು|ಕ್ರೀಡಾ]]ಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಧಾನ. ಮೊದಲು ಧಾರ್ಮಿಕ [[ಮಾಂತ್ರಿಕ]] ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದುವು. ಅನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಗಮನ ಸಂದಿತು. ==ಕ್ರಿ.ಪೂ ೬ನೆಯ ಶತಮಾನ== ಕ್ರಿ.ಪೂ. 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಂದೋಲಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸ]]ನ ಬೌದ್ಧಿಕ-ನೈತಿಕವಾದ ಮತ್ತು ಲೌ-ಟ್ಜುವಿನ ಟೌ ಮತದ ಧ್ಯಾನಕರ್ಮರಹಿತ ವಿರಕ್ತಿವಾದಗಳ ನಡುವೆ ಗೊಂದಲ ಏರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಚೀನದ ಶಿಲ್ಪಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆಗ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಮನೆತನಗಳವರು ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದರು. [[ಚಿನ್ನ]]-[[ಬೆಳ್ಳಿ]] ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ [[ಕಂಚು]], ಪಚ್ಚೆಕಲ್ಲು ಮತ್ತು [[ಅರಗು|ಅರಗಿ]]ನ ಶಿಲ್ಪಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅವರಿಂದ ಅಧಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯಿತ್ತು. ಮೆರಗಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಂಚಿನ [[ಕನ್ನಡಿ]]ಗಳ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮಾದರಿಯ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಂಚಿನ [[ಪಾತ್ರೆಪರಡಿ|ಪಾತ್ರೆ]]ಗಳ ಮೇಲಿನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಿತ್ತು. ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಿರಬೇಕು. [[ಸೈಬೀರಿಯಾ|ಸೈಬೀರಿಯ]]ದ ಸಿಥಿಯನರ ಪ್ರಾಣಿಚಿತ್ರಣ ಕಲೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನವನ್ನು ತಲುಪಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಕಾಲೀನ ಚೌ ವಂಶದ ಅನೇಕ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರಕಿವೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 6-3ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೇಟೆ]]ಯ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಂತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಗಿನ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ತೋರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸಣ್ಣವಾದರೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಒಂದು ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪದ ಮೇಲೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಡ್ರೇಗನ್ ಕೆತ್ತನೆ ಇದೆ. ಲೋಯಾಂಗ್ ಬಳಿಯ ಚಿನ್-ಟ್ಸುನ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಹಾನ್ ವಂಶದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳ [[ಸಮಾಧಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕುದುರೆ]]ಗಳ ಮತ್ತು ಮಾನವರ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಅದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸರಳವಾಗಿಯೂ ದುಂಡಗೂ ಇವೆ. ಕೆಲವು ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಲೂ ಕೌಶಲದಿಂದಲೂ ದೇಹವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾನವ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯವು ಕುಳಿತಂತೆಯೋ ಮೊಳಕಾಲೂರಿ ನಿಂತಂತೆಯೋ ಇವೆ. ತೆರೆದ ಬಾಹುಗಳು ಬರಿದಾದ ಪಾತ್ರೆಯೊಂದನ್ನು ಹಿಡಿದಿವೆ. ಆ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ ಅವನ್ನು ಬೇರಾವುದೋ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಶಿಲ್ಪಗಳ ತಲೆಗಳು ದೊಡ್ಡವು. ಮುಖ ಚಪ್ಪಟೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಮುಂಗೋಲಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ಅಂಗವಸ್ತ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆ ಅಸಹಜವಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧವೂ ಸುಲಲಿತವೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯೂ ಆದ್ದು. ಚಲನಾತ್ಮಕವೂ ಸತ್ತ್ವಪೂರ್ಣವೂ ಆದ, [[ಕುಸ್ತಿ]] ಪಟುಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಉಂಟು. ಇವು ಕೌಶಲಪೂರಿತ; ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಪ್ರೌಢಿಮೆಗೆ ಸಾಕ್ಷೀಭೂತ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಸತ್ತವರ ಆತ್ಮಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂತಿಡಲು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಅದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮರದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹೂನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚಾಂಗ್‍ಷಾದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿವೆ. ಇವು ಚೀನದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾದಂಥವು. ಉದ್ದ ನಾಲಗೆಗಳೂ [[ಜಿಂಕೆ]]ಯ [[ಕೊಂಬು]]ಗಳೂ ಉಳ್ಳ ಮುಖಗಳ, ವರ್ಣಲೇಪಿತವಾದ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಚೌ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದುವು. ವಿಶಾಲವೂ ಸಂಪದ್ಭರಿತವೂ ಆದ ಚು ರಾಜ್ಯದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶೈಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂತು. ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂತಿಡಲೆಂದೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಮಾನವ ಶಿಲ್ಪಗಳು 8' ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ; ಇವಕ್ಕೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ತಲೆ, ಮುಖ, ವರ್ಣಮಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ಚೂಪಾದ ಗಡ್ಡ ಇವೆ; ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರಳ ಸಹಜ ಕತ್ತನೆ. ಈ ಶೈಲಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಮುಂದಿನ ಹಾನ್ ವಂಶದ ಕಾಲದವರೆಗೂ ಉಳಿದು ಬಂತು. ==ಹಾನ್ ವಂಶದ ಕಾಲ== ಹಾನ್ ವಂಶದ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕಿವೆ. ಮರ, ಇಟ್ಟಿಗೆ, ಹೆಂಚು ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಸಮಾಧಿಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಮುಖದಲ್ಲಿ ಗಾರೆಯ ಗಿಲಾವು ಮಾಡಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಮಾಧಿಯ ಬಳಿಗೆ ಒಯ್ಯುವ ಮಾರ್ಗದ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸಮಾಧಿಗಳ ಬಳಿ ಬಲಿಸಮರ್ಪಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಮಾರಕ ಗುಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂಥ ಗುಡಿಗಳ ಗೋಡೆಗಳು ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಹಾನ್ ವಂಶದ ಪ್ರಾರಂಭಕಾಲದಿಂದ ಷೆನ್‍ಸೀ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ ದಳಪತಿ ಹೋ-ಚು-ಷಿಂಗ್‍ನ ಸಮಾಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ. ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 117). ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು ಗಾಯಗೊಂಡು ಬಿದ್ದಿರುವ ಯೋಧನ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಸದೃಢವಾದ ಕುದುರೆಯ ಶಿಲ್ಪ. ಯೋಧನ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲೂ ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗೆ ತಿವಿಯುತ್ತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಭರ್ಜಿಯೂ ಇವೆ. ಹಾನ್ ದೊರೆಗಳು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಅನಾಗರಿಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕುದುರೆ ಸೈನ್ಯದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ್ದರ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಇಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರಬಹುದು. ಅದೇ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ [[ಬಂಡೆ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾದ ಮತ್ತೆರಡು ಕುದುರೆಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳುಂಟು. ಒರಗಿದ ನೀರಾನೆ, ಜಿಗಿಯಲುದ್ಯುಕ್ತವಾದ ಹುಲಿ, ಬೇಟೆಯನ್ನು ಕಬಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೋಣನಾಕಾರದ ದೈತ್ಯಪ್ರಾಣಿ, [[ಕರಡಿ]]ಯೊಂದನ್ನು ಅಪ್ಪಿ ಹಿಡಿದು ಕಚ್ಚುತ್ತಿರುವ [[ರಾಕ್ಷಸ]] ಮುಂತಾದವು ಅಲ್ಲಿರುವ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಸಹಜತೆಯಿಲ್ಲ. ಇವು ಉತ್ತಮ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಲ್ಲ. ಇವು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನೂತನ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಫಲವಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಮೂಹದಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳ ವಸ್ತು ಬಹುಶಃ ಪಾರಲೋಕಿಕವಾದ್ದು. ಅನಂತರ ಕಾಲದ ಹಾನ್ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 2-3ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಂದಿವೆ. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಮತ]]ದ ಪ್ರಸಾರ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು. ಹೋನ್ಯಾನ್, ಷ್ಯಾನ್‍ಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಚ್‍ವಾನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮಶಾನದ ಪ್ರಾಕಾರದಿಂದ ಸ್ಮಶಾನಗುಡ್ಡದ ಬಳಿಗೆ ಒಯ್ಯುವ ಪ್ರೇತಮಾರ್ಗಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೆಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಂಬಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಸಚ್‍ವಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚು-ಹ್ಸಿಯೆನ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಷೆನ್ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಸಮಾಧಿಯ ಮುಂದಿರುವ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ 2ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಹುಲಿ, ದೈತ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ತೆಳುವಾದ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳು. ಇತರ ಕೆಲವು ಕೆತ್ತನೆಗಳೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಇವು ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಚೌ ವಂಶದ ಶಿಲ್ಪಗಳಷ್ಟು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಕಾಲದ ಕಂಚಿನ ಕರಡಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಲಾಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಜೀವಂತ. ಇತರ ಕಂಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಶಿಲ್ಪಗಳು ಚೀನೀಯರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿಡಲು ಪಚ್ಚೆಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ (ಜೇಡ್) ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸಹ ಇಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡ ಸಿಂಹಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಷಾಂಟುಗ್‍ನ ವಂಶದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳ ಕಾಲ 117. ಬಹುಶಃ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಈ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ನೈಜತೆ ಇಲ್ಲ. ಜಿಯಾಂಗ್‍ಸೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ನ್ಯಾನ್‍ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾನ್‍ಯಾಂಗ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ತಾದ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ನಿಂತ ಸಿಂಹಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳುಂಟು. 5-6ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ, ನೈಜ, ಕುಶಲ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು, ಸಿಂಹದ ಮುಖ, ಆಡಿನ ದೇಹ ಮತ್ತು ಸರ್ಪದ ಬಾಲವುಳ್ಳ ಕೈಮೀರ ಪ್ರಾಣಿಶಿಲ್ಪಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ, ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3-2ನೆಯ ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಮೆಸಪೋಟೇಮಿಯದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಿರೂಪಣೆ ಕ್ರಮೇಣ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಚೀನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಕೈಮೀರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿತ್ರಣ 6ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅನಂತರ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅನಂತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಆಡಳಿತ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅನಾಯಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತಲೆದೋರಿತು. ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಕೆಲವು ಚೀನೀನಾಯಕರೂ ಅನಾಗರಿಕ ಜನರೂ ದೇಶದ ಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಡೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕಲೆ ಮೂಲೆಗುಂಪಾದದ್ದು ಸಹಜ. ಆದರೆ 5ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದಿಂದ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಚೀನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅನಾಯಕತ್ವದಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಜನತೆಗೆ ಹೊಸ ಆಕರ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಿದುವು. ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯದ ಮೂಲಕ ಭಾರತ-ಚೀನಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಏರ್ಪಟ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ತಕ್ಲಮಕಾನ್ ಮರಳುಗಾಡಿನ ಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕೋಟಾನ್ ಮತ್ತು ಕುಚ ಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೂ ಚೀನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದುವು. ಮತ್ತೆ ಭೂಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬಂದ ಭಾರತದ ನೇರ ಪ್ರಭಾವಗಳೂ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯದ ಫೊನಾನ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬಂದ ಪ್ರಭಾವಗಳೂ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಚೀನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾದವು. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಸೇರುವ (437) ಧ್ಯಾನಿಬುದ್ಧನ ವಿಗ್ರಹ ಮೊದಲ ಚೀನೀ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆಯ ನಿದರ್ಶನ. ಚೀನೀ ಪದ್ಥತಿಯಂತೆ, ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಉಡುಪನ್ನು ಪದರಪದರವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಚಲನೆಯಿಲ್ಲ. ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ದೇಹದ ತಳಭಾಗ ಸ್ತೂಪವನ್ನು ಹೋಲುವ ಶಿರೋಭಾಗಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧ 444ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತೀವ್ರ ಆಂದೋಲನದ ಫಲವಾಗಿ ಆವರೆಗಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಲಾವಸ್ತುಗಳು ನಾಶವಾದುವು. 452ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ, ವೇಯ ಟೊ-ಪ ವಂಶದ ಅರಸರು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಕೃತ್ಯಗಳು ನಿಂತವು. ಅವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ 35 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸತತವಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಕೆಲಸಗಾರರು ಉತ್ತರ ಷೆನ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಯುನ್-ಕಾಂಗ್ ಬಳಿ ಇರುವ ಮರಳ್ಗಲ್ಲು ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿದು 20 ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಗುಹಾಂತರ್ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಪೌರಸ್ತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯ ಅದ್ಭುತ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಸೇರಿದ ಈ ಮಂದಿರಗಳು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಗಳ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಭಾರತದಿಂದ ಚೀನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿದ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಫಲವೆನ್ನಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ 20ನೆಯ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬೃಹತ್ ಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹ ಅಪೂರ್ವ ಕಲಾಕೃತಿ. ಪದ್ಮಾಸನಸ್ಥ ಬುದ್ಧ ಧ್ಯಾನಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಸಮತೋಲನವಾದ ದೇಹ ಅಂತಶ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌಮ್ಯ ಮುಖ. ನಸುನಗು ಆ ಮೂರ್ತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಉಡುಪು ಭಾರತೀಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆಅಲೆಯಾಗಿ ರೂಪಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಉಪವೀತದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ ಮೇಲುಡುಗೆಯ ಕೊನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಕಾಲದ ಕಂಚಿನ ಬುದ್ಧವಿಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಇದು ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. 477ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮೈತ್ರೇಯನ ಕಂಚಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ನೈಜತೆ ಮತ್ತು ಚಲನೆ ಗಮನಾರ್ಹ. ಯುದ್ಧಗಳಿಂದಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸೂ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ವೇ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಪಿಂಗ್-ಚೆಂಗ್‍ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಇದರ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಕ್ರಮೇಣ ಈ ಶೈಲಿಯ ಸಹಜತೆ ಮಾಯವಾಗಿ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯ ನಕ್ಷೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. 5ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ವೇಳೆಗೆ ಗ್ರೀಸ್, ಗಾಂಧಾರ, ಇರಾನ್, ಭಾರತ, ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಚೀನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಗಳ ಮಿಲನದಿಂದ ಚೀನದ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಉಗಮವಾಯಿತು. ಯುನ್-ಕಾಂಗ್‍ನ 6ನೆಯ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಶಿಲ್ಪಸಮೂಹಗಳುಂಟು. ಅವುಗಳ ಕಾಲ ಸು. 491. ಹೊರಭಾಗದ ಪ್ರಾಕಾರಗಳ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಅಥವಾ ನಿಂತ ಬುದ್ಧವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಅವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ, ಗಂಧರ್ವ, ಅಪ್ಸರೆಯರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದ ಚಿತ್ರಪಟ್ಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಜೀವಿತದ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರಳ ಸತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ಇವು ಚೀನದ ಬೌದ್ಧ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಆರಂಭ ಕಾಲದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ. ವೇ ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ತಾರುಣ್ಯದ ಸೌಮ್ಯತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆಂಬುದು ಒಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. 6ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹಲವು ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಲೆ ಮುನ್ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಚೀನೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಚೀನೀ ಬೌದ್ಧಶೈಲಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಈ ಹಂತದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ 11ನೆಯ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಮಧ್ಯದ ಬುದ್ಧಮೂರ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹ. ಕೃಶವಾದ ದೇಹ, ಅಭಯ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಲಗೈ, ವರದ ಮುದ್ರೆಯ ಎಡಗೈ, ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಹಣೆ, ಚೂಪಾದ ಗಲ್ಲ, ನಸುನಗುವನ್ನು ಸೂಸುತ್ತಿರುವ ಬಾಯಿ, ಕಮಾನಿನಕಾರದ ಹುಬ್ಬು-ಇವು ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಆಕರ್ಷಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಉಡುಪನ್ನು ಕಲಾಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವಮೂರ್ತಿಗಳು ಉದ್ದವಾದ ಕಿರೀಟಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿವೆ. ಅವೂ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು. 495ರ ಅನಂತರ, ವೇ ವಂಶಕ್ಕೆ ಲೋಯಾಂಗ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಮೇಲೆ, ಬೌದ್ಧ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚೀನೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿವೆ. ರಾಜಧಾನಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 16 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರವ ಲುಂಗ್-ಮೆನ್ ಬಳಿಯ ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲಿನ ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕುಶಲ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಕುಯಾಂಗ್ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿಯ ಗೂಡುಗಳು ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗೂಡನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಅವು ಯುನ್-ಕಾಂಗ್ ಗುಹೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವೂ ಸುಂದರವೂ ಆಗಿರುವುದು. ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹ್ಯಾನ್ ವಂಶಕಾಲದ ಸತ್ತ್ವಶಾಲಿ ಚಲನಾತ್ಮಕ ಶೈಲಿ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಭಾವಯುತವಾಗಿತ್ತು. ಹಾರುತ್ತಿರುವ ಅಪ್ಸರೆಯರು, ಅಲೆಅಲೆಯಾದ ಮೋಡಗಳ ಸಮೂಹ ಕೃಶವಾದ ಗಿಡಬಳ್ಳಿಗಳು, ಇವು ಆ ಪ್ರಭಾವಗಳ ನೆನಪನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬೌದ್ಧ ಆದರ್ಶಗಳಾದ ತ್ಯಾಗ, ವೈರಾಗ್ಯ, ದೈವಿಕ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ಬುದ್ಧ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿವೆ. 523ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪಿನ್-ಯಾಂಗ್ ಗುಹೆಯ ಅಗಲ 25', ಉದ್ದ 20', ವಿಶಾಲ ದ್ವಾರದೆದುರು ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ 19' ಅಗಲದ ಜಗತಿಯ ಮೇಲೆ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಆನಂದ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾಶ್ಯಪರಿಂದಲೂ ಇಬ್ಬರು ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವರಿಂದಲೂ ಆವೃತನಾದ ಬುದ್ಧ ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲೊಂದು. ವಸ್ತ್ರಾಚ್ಛಾದಿತ ದೇಹ, ಅಭಯ, ವರದ ಮುದ್ರೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೈಗಳು, ಕೃಶವಾದ ಕತ್ತಿನ ಮೇಲಿರುವ ಆಯಾಕಾರದ ಮುಖ, ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಉಷ್ಣೀಷ, ಅಗಲವಾದ ಕಿವಿಗಳು-ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣವೊಂದರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವಾಸ ತುಂಬಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವೂ ಅಪೂರ್ವವೂ ಆಗಿದ್ದು, ತಲೆಯ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿರುವ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಚಾವಣಿಯವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಕಿನ್ನರ-ಗಂಧರ್ವರ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮುಖ್ಯಶಿಲ್ಪದ ಅಂದವನ್ನೂ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಹನತೆಯನ್ನೂ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಿವೆ. 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜಪಾನಿನ ಹೊರ್ಯೂಜಿಯ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಇವು ಮಾದರಿಗಳು, ಪಕ್ಕದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬುದ್ಧನ ಮತ್ತು ಅವನ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಮಹಾಸ್ತಾಮಪ್ರಾಪ್ತ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವರ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಪ್ರಭಾವಳಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಭಕ್ತಸಮೂಹ. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಿರುವ ದೇವತೆಗಳ ಕೆತ್ತನೆ ಸ್ವರ್ಗದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಾಗಿಲಿನ ಎಡಬಲಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮುಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಅಡ್ಡಪಟ್ಟಿಕೆಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಿಡ, ಮರ, ಗಾಳಿ, ಪರ್ವತಗಳ ಅಧಿದೇವತೆಗಳಂತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅದರ ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಡಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಲಬದಿಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪರಿವಾರಗಳು ಈ ಗುಹೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾಗಿರಬಹುದು. ಮೂರನೆಯ ಪಟ್ಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಲಗಡೆ ವಿಮಲಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಎಡಗಡೆ ಮಂಜುಶ್ರೀ, ಮಹಾಯನ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಿಮಲಕೀರ್ತಿ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ಘಟನೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅಡ್ಡಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಭೂತಲದ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗ, ಮತ್ರ್ಯಲೋಕದ ಜನ, ಜಾತಕಕಥೆಗಳು, ಮತ್ತು ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ದೈವೀ ಉಪದೇಶಾಮೃತ ಮತ್ತು ದೈವೀ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಇವು ಕ್ರಮಾಗತ ಮುನ್ನಡೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆಯೆನ್ನಬಹುದು. ಷಿನ್-ಯಾಂಗ್ ಗುಹೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಾದ ಬುದ್ಧ-ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ-ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯರ ಮತ್ತು ಜಾತಕಕಥೆಗಳ ಲೌಕಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಲೌಕಿಕ ಶಿಲ್ಪಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಲೌಕಿಕ ವಸ್ತು ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿತ್ತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ನಿರೂಪಣಾ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಕಾರಣ. ಆ ಕಾಲದ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳೂ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಉಳಿದುಬಂದಿವೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ದತ್ತಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ದೇವಾಲಯಗಳ ಬಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಲಾಫಲಕಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಶಿಲಾಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆ. ಮೊದಲನೆಯದರಲ್ಲಿ ಆಯಾಕಾರದ ಆದರೆ ಮೇಲ್ಭಾಗ ದುಂಡಾದ, ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕಗಳ ಮೇಲೆ ಎರಡು, ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಆರು ಚೀನೀ ಡ್ರೇಗನ್‍ಗಳುಂಟು. ಇದು ಚೀನದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ-ಪೂರ್ವಕಾಲದಿಂದಲೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿನ್ಯಾಸ. ಇಂಥ ಫಲಕಗಳ ಮೇಲೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಸ್ಮಾರಕ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬೌದ್ಧ ಮತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣ ಕೈಬಿಟ್ಟು. ತೆರವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ದೇವತೆಗಳನ್ನೋ ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನೋ ಕಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯ ಬಗೆಯ ಫಲಕ ದೊಡ್ಡ ಎಲೆಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಬೌದ್ಧಮತದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವನ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಕೆತ್ತಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ನಿದರ್ಶನಗಳೂ ಉಂಟು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಚಿನ ಪ್ರಭಾವಲಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಚೀನದಲ್ಲಿ ಮರ, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಅಗ್ಗವಾದರೂ ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕಗಳು ಕಂಚಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದು ಪೂಜೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದುವು. ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಮೇಲೆ ಜ್ವಾಲೆಗಳನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜ್ವಾಲೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಗಂಧರ್ವ ಅಪ್ಸರೆಯರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೂಬಳ್ಳಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಇದ್ದು ಅವುಗಳ ಅಂದವನ್ನು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಭೂತರತ್ನ ಮತ್ತು ಗೌತಮ ಬುದ್ಧರನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸಂಯುಕ್ತ ಫಲಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಬೆರೆನ್‍ಸನ್ನನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿರುವ ಫಲಕವೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಅನಂತರ ಕಾಲದ ಉತ್ತರ ಚೌ ವಂಶದ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಗೆ ಇದು ಮಾದರಿಯಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. 6ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯ, ಗಾಂಧಾರ ಮತ್ತು ಭಾರತಗಳತ್ತ ಚೀನೀಯರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಚೀನಕ್ಕೆ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಭಿಕ್ಷುಗಳು ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾದ ಭಾರತದ ಬೌದ್ಧಶಿಲ್ಪಶೈಲಿ ನೇರವಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಚೀನದ ಮೇಲೆ ಬೀರುವಂತಾಯಿತು. ಈಗ ನೆಲ್ಸನ್ ಕಲಾಶಾಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊದಲಿಗೆ ಷಾನಸೀಯ ವಾಯುವ್ಯಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ, 535-540ರಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಬುದ್ಧ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ಪರಿವಾರವರ್ಗದವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಫಲಕದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭಾವ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಅಂಗಾಂಶಗಳ, ಉಡುಪಿನ ಮತ್ತು ಅಲಂಕರಣವಿಶೇಷಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಶೈಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವೂ ಉಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಹ್ಸಿಯಾಂಗ್-ಟ್ಯಾಂಗ್‍ಷ್ಯಾನ್‍ನಲ್ಲಿ ಜಾತಕಕಥೆಗಳ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಹಲವಾರು ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳುಂಟು. ಚೀನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಹೀನಯಾನ-ಮಹಾಯಾನ ಪಂಥಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಅನುಯಾಯಿಗಳಿದ್ದರೂ ಕ್ರಮೇಣ ಮಹಾಯಾನ ಪಂಥ ಪ್ರಬಲವಾಯಿತು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯ ತಲೆದೋರಿತು. ಸ್ವರ್ಗದ ಆಕರ್ಷಕ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಅಲಂಕಾರಯುತ ಅಮಿತಾಭ, ಮೈತ್ರೇಯ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ಇವರ ಸುಂದರಶಿಲ್ಪಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾದುವು. ಫ್ರೀಯರ್ ಕಲಾಶಾಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಮಿತಾಭ ಬುದ್ಧನ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪ ಈ ಹೊಸ ಕಲಾನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ. ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಛತ್ರದ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತ ಅಮಿತಾಭನ ಸುತ್ತ ಇತರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹೂಗಳು, ಸಂಗೀತವಾದ್ಯಗಳು, ಹಾರುತ್ತಿರುವ ಯಕ್ಷಗಂಧರ್ವರು ಚಿತ್ರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪುಣ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಭವ್ಯ ಅರಮನೆಗಳು ಉನ್ನತ ಗೋಪುರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪುಣ್ಯಜೀವಿಗಳು ಈ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಮಲಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಶಿಲಾಫಲಕಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಲೆಗಾರರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಗುಹೆಗಳ ಬಾಗಿಲುವಾಡ, ಕಂಬ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೂಬಳ್ಳಿ, ಕಮಲ ಪುಷ್ಪ ಮತ್ತಿತರ ಅಲಂಕಾರ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದೆ. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಭಾರತೀಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಇವುಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. 6ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಮಹಾಗೋಡೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯದಲ್ಲಿ ತುರ್ಕರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಮಂಗೋಲಿಯದಿಂದ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನದವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿದ್ದ ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರಭಾವಗಳು ತಲೆದೋರಿದುವು. ಶವಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಲ್ಲಿನಮಂಚವೊಂದು ಈ ಹೊಸ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ. ಉತ್ತರ ಲೆಯಿ ವಂಶದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಗಿವೆ. ಇದರ ಅಲಂಕರಣ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಬೌದ್ಧ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯದ ಸಸ್ಸೇನಿಯನ್ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಸಮ್ಮಿಳಿತವಾಗಿವೆ; ಚೀನೀ ಮಾದರಿಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯದ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ಸಮಾಧಿಗಾಗಿ ಈ ಮಂಚವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕಾಲದ ಒಂದು ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕ ಚೀನೀ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಕೌಶಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ. ಇದರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವ ಧೂಪದ ಬಟ್ಟಲು, ವಿದೇಶೀ ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೃಢಕಾಯರಾದ ತರುಣರು, ತಲೆಬುರುಡೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಇಬ್ಬರು ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶಿಲ್ಪಕೌಶಲದ ಚಲನಾತ್ಮ ಸರಳಶೈಲಿಯ ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳು. ಆದರೆ ಬುದ್ಧನ ಉಡುಪಿನ ಮಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಜಡತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಗ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ವಿಮಲಕೀರ್ತಿ ಸೂತ್ರದ ಆಯ್ದು ದೃಶ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ಮಂಜುಶ್ರೀಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತನ ಚಿತ್ರ, ಒಬ್ಬ ಭಿಕ್ಷು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರೆ, ಅವರ ಸುತ್ತಲೂ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿರುವ ವೃಕ್ಷಲತಾಸಮೂಹ ಇವನ್ನು ಬಹಳ ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ನೈಜವಾಗಿ ಕಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೂ ಅವುಗಳ ಆಕರ್ಷಕ ಗುಣಗಳಿಗೂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಮೂಲಚಿತ್ರಗಳ ದೈವೀ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಿಂಗ್-ಚೌ ಮತ್ತು ಪಾವೊ-ಟಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಲವಾರು ಕೇಂದ್ರಗಳಿದ್ದುವು. ಅಲ್ಲಿಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ದೊರಕುತ್ತಿದ್ದ ಅಮೃತಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಬುದ್ಧ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ಕೌಶಲದಿಂದ, ಆದರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ, ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಡುಪಿನೊಳಗೆ ದೇಹವನ್ನು ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತು. ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿ ಸೌಮ್ಯತೆಗಳು ಪ್ರತಿಬಿಂಬತವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಭಾರತದ ಗುಪ್ತರ ಕಾಲದ ಬೌದ್ಧಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಈ ಕೃತಿಗಳು 6ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೈಜವಾಗಿವೆ. ನಿಜಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಹೋಲುವ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪರಿಸರದ ನಿಕಟಪರಿಚಯವಿತ್ತೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೂ ಮಾನವ-ದೈವೀವಸ್ತುಗಳ ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ದೈವೀಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ದಯೆ, ಆದ್ರ್ರತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರು ಸಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಚೀನಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೊಂದು ರೀತಿಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಸರಳ, ಸೌಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾದ ಈ ಶೈಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಷೆನ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚಾಂಗ್-ಆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲವಾದ ಈ ಬೌದ್ಧವಿಗ್ರಹಗಳು ಅಗಲವಾದ ಮುಖವನ್ನೂ ದಪ್ಪವೂ ಜಡವೂ ಆದ ಉಡುಪಿನ ಮಡಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಉಳ್ಳವಾದರೂ ಇವು ಭಾರತೀಯ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಅನುಕರಣೆ. ಬಾಸ್ಟನ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರನ ವಿಗ್ರಹ ಈ ಶೈಲಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಇದರ ಕೈಗಳು, ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖ ದುಂಡಾಗಿ ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ. ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಆಭರಣಗಳಿವೆ. 590ರಲ್ಲಿ ಚೀನವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದ ಸ್ವಿ ವಂಶದ ಪ್ರಮುಖ ದೊರೆಗಳಾದ ವನ್-ಟಿ ಮತ್ತು ಯಾಂಗ್-ಟಿ ಪ್ರಖರ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮೀಯರು. ವನ್-ಟಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಹೊಸ ಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ 15 ಲಕ್ಷ ಹಳೆಯ ವಿಗ್ರಹಗಳ ದುರಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಈಗ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ 19' ಎತ್ತರದ ಅಮಿತಾಭ ಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹ ಉತ್ತಮ ಕಲಾಕೃತಿ. ಇದರ ಕಾಲ 585. ಚೀನದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪರಮೋನ್ನತ ಕಾಲವಾದ ಈ ಶತಮಾನದ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳು ನಾಶವಾಗಿವೆ. ದೊಡ್ಡ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಲೋಹಕ್ಕಾಗಿ ಕರಗಿಸಿರಬಹುದು. ಮರ, ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಅರಗಿನ ಸಾವಿರಾರು ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ನಾಶವಾಗಿವೆ. ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ಕೆಲವೇ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಗಿನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅಮೋಘ ಸಾಧನೆಯ ನಿಜವಾದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಈಗ ಬಾಸ್ಟನ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ 593ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ, ಅಮಿತಾಭ ಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಉತ್ತಮ ಕಲಾಕೃತಿ, ನಾಲ್ವರು ಶಿಷ್ಯರು, ದಾಳಿಂಬೆ ಹಣ್ಣನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ, ಅಂಜಲಿಬದ್ಧ ಮಹಾಸ್ರಾಮಪ್ರಾಪ್ತ ಇವರು ರತ್ನ ಖಚಿತಪದ್ಮಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಅಮಿತಾಭನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದಾರೆ. ಆಸನದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಆಯಾಕಾರದ ಪ್ರಭಾವಳಿಯನ್ನು ಪದ್ಮಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಿ ವಂಶದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಐಕಮತ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದ ಚೀನ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲಾನಂತರ ಮತ್ತೆ ಹರಿದು ಹಂಚಿಹೋಯಿತು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ವಂಶಸ್ಥಾಪಕ ಲಿಷಿ-ಮಿನ್ 618ರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನು ಪುನಃ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿದ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ನಾಡು ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾಯಿತು. ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಗರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ರಾಜದೂತರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಚೀನದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿಶ್ವಪ್ರಜಾದೃಷ್ಟಿ ಕಂಡುಬರಲಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇಂಥ ಅನುಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಕಲಾಪ್ರಗತಿ ಆಗಿದ್ದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲ. 700ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಏಳನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮೀಯರು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಸಂಚಯನಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದತ್ತ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು. ಅಂಥವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖನೆಂದರೆ ಹ್ಯು-ಎನ್‍ತ್ಸಾಂಗ್. ಚೀನದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಪ್ರಬಲವಾಯಿತು. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಹೊಸ ಬೌದ್ಧಪಂಥಗಳೂ ಬೌದ್ಧಪಂಡಿತರೂ ಚೀನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತಾಯಿತು. 719ರಲ್ಲಿ ಬಂದು 732ರವರೆಗೂ ಕಾರ್ಯತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದ ವಜ್ರಬೋಧಿ, 774ರವರೆಗೂ ಕಾರ್ಯನಿರತನಾಗಿದ್ದ ಅಮೋಘವಜ್ರ-ಇವರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಚೆನ್-ಯೆನ್ (ಜಪಾನಿನ ಷಿಂಗಾನ್) ಎಂಬ ತಂತ್ರಪ್ರಧಾನ ಬೌದ್ಧಪಂಥ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಹಿಂದೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದ ಆ ಪಂಥೀಯರಲ್ಲಿ ಮಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಕರ್ಮನಿಷ್ಠಪದ್ಧತಿಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದುವು. ಇದರಿಂದ ಆನೇಕ ಹೊಸ ದೇವತೆಗಳೂ ಹಳೆಯ ದೇವತೆಗಳ ಹೊಸ ರೂಪಗಳೂ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡುವು. ತಂತ್ರಪದ್ಧತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಧರ್ಮಗುರುಗಳು ವಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ವಿಗ್ರಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಕಲಾಪ್ರಗತಿ ಬಹಳ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಬೌದ್ಧತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಾಗಿ ಚಾನ್ (ಜಪಾನಿನ eóÉನ್) ಪಂಥ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಅದರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಟಾಂಗ್ ವಂಶದ ಮೊದಲ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಕಂಚು, ಮರ, ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಅರಗಿನಂಥ ಸುಲಭವಾಗಿ ರೂಪಸಬಹುದಾದ, ಆದರೆ ಬೇಗ ನಾಶವಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದುದೂ ರೂಪಿಸಲು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದು ಬಹುಶಃ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಅನಂತರ ಕಾಲದ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 845ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ, ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ವಿಧ್ವಂಸ ಕೃತ್ಯಗಳು ಕೂಡ ಆ ಶಿಲ್ಪಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಜಪಾನಿನ ಹಕುಹೊ ಮತ್ತು ಟೆಂಪ್ಸೊ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಚೀನದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೊನ್ನಾನಿನ ಲುಂಗ್ ಮೆನ್ ಗುಹೆಗಳ ಫಂಗ್-ಹ್ಸಿಯೆನ್ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿವೆ. 650-683ರ ನಡುವೆ ಆಳಿದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕಾವೋ-ಟ್ಸುಂಗನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮಂದಿರದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧ ವೈರೋಚನ ವಿಗ್ರಹದ ದೇಹ 35' ಎತ್ತರ; ಪೀಠದ ಅಡಿಯಿಂದ ತೇಜೋವಲಯದ ತುದಿಯವರೆಗಿನ ಎತ್ತರ 50'. ವೈರೋಚನನ ಆಸನವಾದ ಕಮಲದ ಸಾವಿರ ದಳಗಳು ಸಾವಿರ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೋಕಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬುದ್ಧನಿರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೋಕವೂ ನೂರಾರು ದಶಲಕ್ಷ ಬುದ್ಧ ಪ್ರಪಂಚಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾದ ಮೂರ್ತಿಯ ಘನತೆಯನ್ನು ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಸಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದುಂಡಾದ ತುಂಬುಮುಖ, ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳು, ನೀಳವಾದ ಕಮಾನಿನಂಥ ಕಣ್ಣಿವೆಗಳು ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಘನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ; ಎಡ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ವಿಗ್ರಹ ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಿಸುತ್ತದೆ. ಷಾನ್ ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಟಿಯೆನ್-ಲುಂಗ್ ಷಾನ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ (ಸು. 684-755) ಲುಂಗ್ ಮೇನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನೈಜತೆಯ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. 21ನೆಯ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಸಹಜವಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಎರಡು ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲೂ ತಲೆ ಮತ್ತು ದೇಹಗಳು ಒಂದು ಕಡೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಾಲಿದ್ದು, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಹಜವಾದ ಘನತೆ ಸೌಮ್ಯತೆಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ. ಅದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನೈಜತೆ ಇಲ್ಲ. ಮೊದಲಿನ ಜಡತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆ ಉಳಿದುಬಂದಿವೆ. ಫ್ರೀಯರ್ ಸಂಗ್ರಹದ ಹನ್ನೊಂದು ತಲೆಗಳ ಕು ಅನ್-ಯಿನ್ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವೂ ಆದ ದೇಹನಿರೂಪಣೆ ಪ್ರಧಾನ. ವಿಗ್ರಹದ ಮುಖ್ಯ ತಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಎತ್ತರವಾದ ಕಿರೀಟದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ತಲೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಹನ್ನೊಂದು ತಲೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಿರೂಪಣ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಲದ ಕಲ್ಲುಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಸಂಗ್ರಹದ ಇಬ್ಬರು ಬೃಹತ್ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವರನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಕಪ್ಪುಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಸುಲಭ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ದೇಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಶಾಂತಿ, ಸೌಮ್ಯತೆ, ಘನತೆಗಳನ್ನು ಸೂಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಹಿಡಿತ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ನಿಲುವು ಸರಳವೂ ಆಹ್ಲಾದಕರವೂ ಆಗಿದ್ದು. ಈ ಶೈಲಿ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ನಿಜವಾದ ದುಂಡುಶಿಲ್ಪಗಳು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅರಸರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು. ಆವರೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮುನ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಅವುಗಳ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಿಂಬದಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ಫ್ರೀಯರ್ ಕಲಾಶಾಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ವಿಗ್ರಹ. ಅದರ ನೈಜ ಸರಳ ನಿಲುವು ಮತ್ತು ಉಡುಪಿನ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಉತ್ತರ ಚೌ ವಂಶದ ಕಾಲದಿಂದ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದ್ದ ಕಾಲನೈಪುಣ್ಯದಿಂದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವಯುಕ್ತ ನಿಲುವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅದರ ಒಟ್ಟು ಸೌಂದರ್ಯ ಮೇಲಿನ ಕೃತಿಯಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ವಿಗ್ರಹದ ಬೇರೆಬೇರೆ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಕೈಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೊಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಅವನ್ನು ಮುಂಡದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ಫಾಗ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ, ಮೊದಲಿಗೆ ಟುನ್-ಹುವಾಂಗ್‍ನ 143ನೆ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿದ್ದ, ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ, ವಿವಿಧ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಪೂಜಾಮಗ್ನ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವನ ವಿಗ್ರಹ ಗಮನಾರ್ಹ. ಅದರ ಸುಂದರ ಸರಳ ವಿಶ್ವಾಸ ಪೂರ್ಣ ಗಂಭೀರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಳೆ ಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಟಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಕಂಚಿನ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟಿನ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಧರ್ಮಚಕ್ರ ಪ್ರವರ್ತನ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗೌತಮಬುದ್ಧನ ವಿಗ್ರಹ ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು. ಆ ವಂಶದ ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ರೂಪಗಳ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. 9ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಈಗ ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ, ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ಮೂರ್ತಿ ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ. ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕಾಶಗೊಂಡ ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ, ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ಉಡುಪಿನ ಹಲವು ಮಡಿಕೆಗಳು, ದೇಹದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಅನೇಕ ಆಭರಣಗಳು ಈ ಶೈಲಿಯ ಕುರುಹುಗಳು. ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಅನೇಕ ಕುದುರೆ ಸಿಂಹಗಳ ಮತ್ತು ರಾಜಾಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಈ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ಸಮಾಧಿಗಳ ಮುಂದಿನ ಮಾರ್ಗಗಳ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗಾವೋ-ಡ್ಸುಂಗನ (628-683) ಸಮಾಧಿಯ ಬಳಿ ಇಂಥ ದುಂಡುಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಇವು ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಶ್ರಮಪೂರ್ಣವಾದ ಆದರ ಕೌಶಲರಹಿತವಾದ ಒರಟು ಕೃತಿಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ಕುದುರೆಯ ಶಿಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ನೈಜ ಸರಳ ಸುಂದರ ಕೃತಿ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಣ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನೈಜತೆಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಟಂಗ್ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಟಿಂಗ್-ಚೌ ಮತ್ತು ಪಾವೋಟಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಮೃತಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಡೆದ ಸಿಂಹದ ಶಿಲ್ಪ (700-750) ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧವಾದ ದೇಹ ಮತ್ತು ನೈಜ ಚಿತ್ರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉತ್ತಮ ಕೃತಿ. ಕೃಶವಾದರೂ ಮಾಂಸಖಂಡಯುಕ್ತವಾದ ಶರೀರ. ಹೊಳೆಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಾಯಿ, ಇವು ಸಿಂಹದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ರೌದ್ರತೆಯನ್ನೂ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. 10-12ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಟಾಂಗ್ ಆಡಳಿತ ಆಗ್ನೇಯದ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮಂಗೋಲರು ಆಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಂತರಿಕ ಗಲಭೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಗಮನ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸುಂಗ್ ದೊರೆಗಳು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮೀಯರು, ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅವರು ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ ಕ್ಷೀಣದಶೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೂ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗಳ ರಚನೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚೆಂಗ್-ಟಿಂಗ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ 45' ಎತ್ತರದ ಕಂಚಿನ ಕುಅನ್-ಯಿನ್ ಶಿಲ್ಪ ಈ ಕಾಲದ (971) ಉತ್ತಮ ಕೃತಿ. ಇದು ಚೀನದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪ. ಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದಾಗ 42 ಕೈಗಳಿದ್ದ ಈ ಬೃಹತ್ಕøತಿ ಬಹಳ ಗಮನಾರ್ಹವೂ ಅದ್ಭುತವೂ ಆಗಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಈಗ ಬಹು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಡೆದು ವಿರೂಪಗೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಪಂಥವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. 11-13ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಮಾರಿ ಪಂಗಡಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಈ ಧರ್ಮ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಸಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಷಾನ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವು ಟೈ ಷಾನ್ ಈ ಪಂಥದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಷಾನ್ಸೀ ಮತ್ತು ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಗೋಡೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಆ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶೈಲಿಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರಾಗತ ಶೈಲಿ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲಾಕೇಂದ್ರವಾದ ಯುನ್ ಕಾಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ಈ ಶೈಲಿಯ ಉತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಅಲ್ಲಿಯ ಅಪೂರ್ಣ ವಿಶಾಲಗುಹೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಪದ್ಮಾಸನಸ್ಥ ಬುದ್ಧನ ದೊಡ್ಡ ವಿಗ್ರಹ ಗಮನಾರ್ಹ. ಪಾವೋ ಟಿಂಗ್‍ನ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಈ ಶೈಲಿಗೆ ಸೇರಿದವು. ಎರಡನೆಯ ಶೈಲಿಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮರದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚೀನದ ಆವರೆಗಿನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಈ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಟಾಂಗ್ ಶಿಲ್ಪದ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳಿದ್ದರೂ, ಇದು ಆ ಶೈಲಿಯ ಅಂಧಾನುಕರಣೆಯಲ್ಲ, ಜೀವಂತ ಕಳೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಕೃತಿಗಳ ಆಹ್ಲಾದಕರ ಸರಳ ನೈಜತೆ ಗಮನಾರ್ಹ. ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ಗಿಡ್ಡ ಕಾಲುಗಳು, ನೇರವೂ ನೀಳವೂ ಆದ ಮುಂಡ, ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ವಾಲಿದಂತಿರುವ ತಲೆ-ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ಷಾನ್‍ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹ್ಸಿಯ-ಹುಅ-ಯೆನ್-ಸುದಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ದ್ವಾರಪಾಲಕರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂರು ಬುದ್ಧನ ವಿಗ್ರಹಗಳು (1038). ದೊಡ್ಡ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಅಂದವಾದ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಮರದ ಪ್ರಭಾವಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಾಕ್ಯಮುನಿ ಬುದ್ಧನನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ದೇಹ, ಸರಳವೂ ಅಂದವೂ ಆದ ಉಡುಪಿನ ಮಡಿಕೆಗಳು, ಮುಖದ ಗಾಂಭೀರ್ಯ-ಇವು ಈ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಸಹ ಅಷ್ಟೇ ಸುಂದರವೂ ಗಮನಾರ್ಹವೂ ಆದಂಥವು. ಕ್ಯಾನ್ಸಾಸ್ ನಗರದ ನೆಲ್ಸನ್ ಕಲಾಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 11-12ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕಂಚಿನ ಶಾಕ್ಯಮುನಿಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ದುಂಡು ಮುಖ, ಮಾಟವಾದ ಕಣ್ಣುರೆಪ್ಪೆಗಳು, ಸುಂದರವಾದ ಬಾಯಿ, ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧವಾದ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಉಡುಪು-ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕುಶಲಶಿಲ್ಪವಿದು. 12-14ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮರದ ಕೃತಿಗಳೂ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಅನಂತರ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಬೌದ್ಧಶಿಲ್ಪಗಳ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನಗಳು. ಇವು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಂದಿವೆ. ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೂ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಿದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೂ ಬಹಳ ಹೋಲಿಕೆಗಳುಂಟು. ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಭಾವಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು, ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ, ಚೀನೀ ಶೈಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂತು. ವಿಗ್ರಹಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಗಮನ ನೀಡದೆ, ನೈಜವಾದ ತುಂಬುದೇಹದ ಮತ್ತು ನೋಡುವವರಿಗೆ ಆಹ್ಲಾದ ನೀಡುವ ಸುಂದರರೂಪಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಚಲನಾತ್ಮಕವಾದ, ಜೀವಂತ ಕಳೆಯನ್ನು ಸೂಸುವ ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾದ ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳ ಕಲ್ಪನೆ ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಷಾನ್ ಸೀಯ ಕುಅಂಗ್-ಸ್ಸು ಎಂಬಲ್ಲಿಯ ಮೇಲ್ಗುಹೆಯಲ್ಲಿರುವ, ಸಿಂಹದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಮಂಜುಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಸಮಂತಭದ್ರ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವರ ಮಧ್ಯೆ ಕುಳಿತ ಗೌತಮಬುದ್ಧ (ಸು. 1150) ಈ ಕಲೆಯ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ. ಆನೆಯನ್ನು ಅಂಕುಶದಿಂದ ಚುಚ್ಚಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಸೇವಕನ ಮತ್ತು ಸಿಂಹವಾಹನ ಮಂಜುಶ್ರೀಯ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯತೆಯೂ ನೈಜತೆಯೂ ಬೆರತಿವೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸಾನ್ ನಗರದ ನೆಲ್ಸನ್ ಕಲಾಶಾಲೆಯಲ್ಲಿರುವ 12-13ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ, ವಿವಿಧ ವರ್ಣಲೇಪಿತವಾದ, ಮರದ ಕುಅನ್-ಯಿನ್ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ವಿಗ್ರಹವೊಂದುಂಟು. ಇದೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆ, ಪದ್ಮದ ಮೇಲೆ ಸರಳವಾಗಿ ಮಹಾರಾಜಲೀಲಾಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಮೂರ್ತಿಯದು. ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟ ಬಲಗಾಲು; ಮೊಳಕಾಲಿನ ಎಡಗಾಲು; ತಳದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮ, ಥಟ್ಟನೆ ಎದ್ದು ಬರಲಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಹಲೋಕವಿಮುಖನಾದ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವನ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಶೈಲಿ ಕ್ಷೀಣವಾಗತೊಡಗಿತು. ಅಂಗಸೌಷ್ಠವವಿಲ್ಲದ, ಒರಟಾದ, ಅಕುಶಲವಾದ ದಪ್ಪ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಂಡುಬಂದುವು. ಬುದ್ಧನ ಪರಿಚಾರಕ ವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಟೌ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಲೋಹನ್ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು. ಕುಶಲ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಪ್ರೌಢ ಚಿತ್ರಕಾರರ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಲೋಹನ್ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನದ ಷೆನ್ ಸೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 1099ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಲೋಹನ್ ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಸರಳ ನಿರೂಪಣೆಯಿದೆ. ಮರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಇದು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಈ ಶೈಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದು 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕುಅನ್-ಯಿನ್ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಯಿತು. ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳ ತಂತ್ರ ಸಹ ವಿನೂತನವಾದದ್ದು. ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಮೂಲ ವಿಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಅರಗಿನಲ್ಲಿ ತೋಯಿಸಿದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮೆತ್ತಿ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅರಗನ್ನು ದಪ್ಪವಾಗಿ ಲೇಪಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಒಳಗಿನ ಜೇಡಿಮಣ್ಣನ್ನು ಕೊರೆದು ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಶಿಲ್ಪ ಹಗುರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜಪಾನಿನ ಟೆಂಪ್ಸೋ ವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಒಣ ಅರಗಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಹೋಪೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಐ-ಚೌ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿರುವ, ಮೆರಗುಗೊಳಿಸಿ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ, ಲೋಹದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳ ಲಕ್ಷಣ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕಿನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟಿನ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಂತನ ಮೂರ್ತಿ. ಧಾನ್ಯಮಗ್ನನಾದ ಸಂತ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಕುಳಿತಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. 11-14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬೌದ್ಧಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಚೀನೀ ಶಿಲ್ಪದ ಕೊನೆಯ ಹಂತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಕ್ಷೀಣದಶೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಟೆಬೆಟ್ಟಿನ ಲಾಮ ಪಂಥ ಅನಂತರ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆಯಿತು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಆಚಾರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಈ ಪಂಥದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬಿಹಾರಪ್ರಾಂತ್ಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಶಿಲ್ಪನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೊಸದೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಚೀನೀ ಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂದು ಅದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. 78yfyfok0g33a524djge0mn7uzlt61x 0 188031 1434962 2026-10-30T07:02:53Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1434962 wikitext text/x-wiki '''ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ''' ಚೀನೀಯರು ತಮ್ಮ [[ಸಂಗೀತ]]ವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ [[ಇಂದ್ರಿಯ]]ಗಳ ತೃಪ್ತಿ ಮಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿಗಿಂತ ಸತ್ಯತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸುಂದರಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೂ [[ಸಾಧನ]]ವಾಗಿಯೂ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ==ಉಗಮ== 3000 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದಿನವಾದ, ಸನಾತನ ಧರ್ಮಜನ್ಯವಾದ [[ಪುರಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಐತಿಹ್ಯ]]ಗಳ ಕಾಲವನ್ನೇ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ [[ಇತಿಹಾಸ|ಚರಿತ್ರೆ]]ಯ ಉಗಮ ಕಾಲವೆನ್ನುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಆ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಹೆಸರೂ ಅವನ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ನಾಮವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಫೂ (ಫೂ ಲಾಯ್ ಎಂದು ಕರೆವುದಿದೆ) ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಪೂ ಷೀ ಎಂಬ ರಾಜನ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ಹೆಸರನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈತ ಐವರು ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆನಿಸಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2852ರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದವ. ಚೀನೀಯರ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಅಧ್ಯಾತ್ಮ]] ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಂಗೀತ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಫೂ ಷೀ ಹಾಕಿದ ತಳಹದಿಯೇ ಹಲವಾರು ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಚೀನೀಯರ ಪ್ರಧಾನ ವಾದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದ ಚಿನ್ ಮತ್ತು ಸೆ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಗೋಳಾಕೃತಿಯ [[ಕೊಳಲು|ಕೊಳಲ]]ನ್ನು ಹೋಲುವ ಷ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಷೆಂಜ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯಗಳೂ ಈತನಿಂದಲೇ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಚೀನದ ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವನಾದ ಷೆನ್‍ಯಾಂಗನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫ್ಯೂಟೊ ಅಥವಾ ಷ್ಯಾ ಮೌ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಯಾದ ಹ್ವಾಂಗ್ ಡೀ ಎಂಬುವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಷಿಯೆನ್ ಚಿ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಆಧಾರ ಸ್ಥಾಯಿಯಾದ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಎಂಬ ಮತ್ತು ಲೂ ಎಂಬ ಹನ್ನೆರಡು ಸ್ವರಸ್ಥಾನಗಳ ಕ್ರಮಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಈ ಪದ್ಧತಿಯ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇತರ ಪವಿತ್ರ ರಾಜರಾಜರಾದ ಷಾ-ಹೌ ಮತ್ತು ಚ್ವಾನ್ ಷ್ಯೂ ಎಂಬುವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತದ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನಗಳ ವಿವರಗಳು ಅಷ್ಟಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಯು ಎಂಬ ರಾಜನ ಕಾಲದ್ಲಲಿ ಟಾ-ಚ್ಯಾಂಗ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಷನ್ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗಿರುವಂತೆಯೇ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿತು. ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭಾವ, ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕುರಿತು ಜನ ವಿವೇಚನೆ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈತ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಫೂ ಷೀ ಎಂಬುವರ ಕಾಲದ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 8 ವರ್ಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ. ಪ್ಯಾನ್ ಪೈಪ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯ, 5 ತಂತಿಗಳಿದ್ದ ಚ್ಯೂ ಎಂಬ [[ಸಿತಾರ್]] ವಾದ್ಯ ಷನ್ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಈತನ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಟಾ-ಷಾವೋ ಎಂದು ಕರೆಯಾಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈತನೇ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದವನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಟಾಹಿಯ ಎಂಬ ರಾಜ ಟಾಹಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಂಗೀತವನ್ನೇ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ. ==ಬೆಳವಣಿಗೆ== ಷಾಂಗ್ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವನದೇ ಆದ ಕು ಎಂಬ ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಚೆಂಗ್ ಎಂಬ ಘಂಟೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತೆಂದೂ ಮತಾನುಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವಿದ್ದು ಹಿಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ ಮೇಳವೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಭೂಸಂಶೋಧನೆಯ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾದ್ಯವಾದ ಷ್ಯುಯೆನ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯವೂ ಮಧುರಸ್ವರವನ್ನು ಕೊಡುವ ನಾದಸ್ತಂಭಗಳೂ ಇದ್ದುವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ [[ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ|ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] ಲಾವೋ ಟ್ಸೆಯೂ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನಫ್ಯೂಷಸ]]ನ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಂಗ್-ಟ್ಸೀ ಎಂಬುವನೂ [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದ ಸಂಗೀತ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು; ಲೌಕಿಕ ಮತಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಸಾರಿದವರಿವರು. ಚೀನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಸಂಗೀತದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ವಾತಾವರಣ ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒದಗಿತು. ಈಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಚೀನೀ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಅಧ್ಯಾತ್ಮ|ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ]] [[ತತ್ತ್ವ]]ಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿವೆ. ಸ್ಲೂ ಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಭಾವಗೀತೆ|ಭಾವಗೀತ]]ಗಳೂ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳೂ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿವೆ. ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಷೂ ಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಕೀ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯವಿದೆ. ಸಂಗೀತದ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ]], ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು [[ಮಂತ್ರ]] ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ. ಚೀನೀ ಲಕ್ಷಣಕಾರನಾದ-ಲೂಫ್ಯೂ-ವೀ ಎಂಬುವ ಷೀ-ಚಿನ್-ಟ್ಸಿಯ ಎಂಬ ಚೀನೀಸಂಗೀತದ ಪ್ರಥಮ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಚೀನಿರಾಜಾಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸುವುದು. ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. [[ಸಂಗೀತ]], ಸಾಹಿತ್ಯ, [[ನೃತ್ಯ]]ಗಳು. ಋತುಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಕೃಷಿ|ಬೇಸಾಯ]]ದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳು-ಇವೇ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು [[ಮದುವೆ]] ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸುವುದು ರೂಢಿಗೆ ಬಂತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸ ಚೌ ಮನೆತನದವರೆಗೂ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದ್ದು, ಚಿನ್ ಮನೆತನದ ಷೀ ಹ್ವಾಂಗ್ ಟೀ ಎಂಬ ರಾಜ ಅಂದು ಉಪಲಬ್ಧವಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ನಾಶ ಮಾಡಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆದಕಾರಣ ಆತನ ಕಾಲವನ್ನು ಚಿನ್ ಕಾಲವೆಂದೇ (ಗ್ರಂಥ ನಿರ್ಮೂಲನ ಕಾಲ) ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಹಾನ್ ಎಂಬ ರಾಜ ಹಲವಾರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಭೂಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ ಗತಕಾಲದ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಸ್ಟೋನ್ ಚೈಮ್ ಎಂಬ ವಾದ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ವೈವಿದ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ಚೈಮ್ ಎಂಬ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಸೃಜಿಸಲಾಯಿತು. ಟ್ಸಿಯಾನ್-ಯೆನ್-ಷೀಯಾನ್ ಎಂಬ ತಜ್ಞನೊಬ್ಬ 64 ಸ್ವರಪದ್ಧತಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ. ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ, [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ]]ದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ ಸ್ಥಿರ ಆಧಾರಸ್ಥಾಯಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸದರಪಡಿಸಲು ವೂ ಎಂಬ ರಾಜಯೂ-ಫ್ಯೂ ಎಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಫ್ಯಾಂಗ್ ಎಂಬ ರಾಜ 53 ಮತ್ತು 60 ಸ್ವರಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಟರ್ಕಿ|ತುರ್ಕಿ]]ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಹೊಸ [[ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ|ವಾದ್ಯ]]ಗಳು ಚೀನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅವುಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಮತ]] [[ಭಾರತ]]ದಿಂದ ಚೀನಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ತಮ್ಮ ಮಂತ್ರೋಚ್ಛಾರಣೆಯ ಸಂಗೀತದ ಜೊತೆಗೆ ಚೀನದ ವಾದ್ಯವಾದ ಚಿನ್ ಎಂಬ [[ತಂತಿವಾದ್ಯ|ತಂತೀವಾದ್ಯ]]ವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಗಮಕ]] ತಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ನುಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಕಚ್ ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯ ಅನಂತರ ಚೀನ ಪರ್ಶಿಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ಯಾಂಕ್ ಎಂಬ ತಂತಿವಾದ್ಯವನ್ನು ಕಂಗ್-ಹ್ಯು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಧಾನ ವಾದ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದೇ ಮಾದರಿಯ ಹಲವಾರು ಅವನದ್ಧ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಘನವಾದ್ಯಗಳೂ ಪರದೇಶದಿಂದ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಹಾಟ್‍ಚಂಗ್ ಟಿಯೆನ್ ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಸಮಾನಾಂತರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು [[ಪ್ರಬಂಧ]]ವನ್ನು ಬರೆದ. ಸಾಂಗ್ ವೆನ್ಲಿ ಎಂಬ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಟ್ಸಿಯೆನ್-ಯೋ-ಚೀ ಎಂಬ ತಜ್ಞ 360 [[ಸ್ವರ]]ಗಳನ್ನು ಕುರಿತು [[ವಿಮರ್ಶೆ]] ಮಾಡಿರುವುದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಯಂಗ್-ಮಿಮಗ್ ಎಂಬ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ಆಚಾರವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 568ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕಿಯ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೊಬ್ಬಳು ಚೀನದ ರಾಜಕುಮಾರ ವ್ಯೂ-ಟೀ ಎಂಬುವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕುಚ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಸಂಗೀತಜ್ಞರನ್ನು ಮತ್ತು ಷಯು-ಚಿಪೋ ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸನನ್ನು ತನ್ನೊಡನೆ ಕರೆ ತಂದಳು. ಪರ್ಶಿಯದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ ಏಳು ರಾಗಗಳ ಪರಿಚಯ ಚೀನದಲ್ಲೂ ಆಯಿತು. ಕೋಲಿ, ಭಾರತ, ಬುಕಾರ ಮತ್ತು ಕುಚ ದೇಶಗಳ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನನುಸರಿಸಿ ಏಳು ವಿಧವಾದ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನು ಚೀನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಕುಚ ವಾದ್ಯಮೇಳ 20 ವಾದಕ ಗಾಯಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಚೀನದ ಸಂಗೀತ 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊರಿಯಕ್ಕೂ 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿ]]ಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಸುಯಿ ಮನೆತನದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳೂ ಸಂಗೀತಗಾರರೂ ಬುಕಾರ, ಸಮರ್‍ಖಂಡ್, ಕಾಷ್‍ಗರ್ ಮತ್ತು ಕುಚ ದೇಶಗಳಿಂದ ಚೀನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಟಾಂಗ್ ಮನೆತನದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳು ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಂಡು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶೋಭಿಸಿದುವು. ನಿರ್ದೇಶಕನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆಂದೇ ವಾದ್ಯ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟವು. ಮಿಮಗ್ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 6 ಮಂದಿ ನಿಂತೂ 8 ಮಂದಿ ಕುಳಿತೂ ನುಡಿಸತಕ್ಕ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 500ರಿಂದ 700ರ ವರೆಗೆ ಕಲಾವಿದರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಲೀ-ಯೂಯೆನ್ ಎಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವತ್ ಸಭೆ ರಾಜಾಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಶೋಭಿಸುವಂಥ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಪ್ರವೀಣರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸೂಂಗ್ ಮತ್ತು ಟಾಂಗ್ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಪರ್ವಕಾಲವೆನ್ನಬಹುದು. ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳೆರಡೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಟ್ಸೈ-ಯೂಯೆನ್-ಟಿಂಗ್ ಎಂಬ ತಜ್ಞ ಲಕ್ಷಣ ರೀತ್ಯ 18 ಸ್ವರಗಳನ್ನೂ ನೂತನ 9 ಸ್ವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ. ರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಂತೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ [[ನಾಟಕ]]ಗೃಹವೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಮಡಿವಂತಿಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಲಘು ಸಂಗೀತವೂ ಬಳಕೆಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಯೂಯಾನ್ ಅಥವಾ [[ಮಂಗೋಲಿಯ|ಮುಂಗೋಲಿಯನ್ನ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ತ್ವ ಬಂತು. ರಾಜರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಕಲಾವಿದರನ್ನೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ವೈವಿದ್ಯಮಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನೂತನ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನೂ ಜನತೆಗೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಅವೇಶಪೂರಿತ ಭಾಷಣ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಗೀತ, ಮೂಕನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಂತಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ನಾಟಕ ನವಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತಾಳಿತು. ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ ನಾಟಕದ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ರಾಜರು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಸಂಗೀತದಿಂದಾಗಿ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮೆರಗು ಬಂತು. ಟ್ಸೈ-ಯು ಎಂಬ ರಾಜ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮಾನಾಂತರ ಸ್ವರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ. ಚೀನೀ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಹಲವಾರು ಅಮೂಲ್ಯ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದ. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ]]ರ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಗೀತ (ಚರ್ಚ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್) ಚೀನದಲ್ಲೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂತು. ಪಾದ್ರಿಗಳಲ್ಲದೆ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸದವು. ಚಿಂಗ್ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ]]ದ ಪ್ರಭಾವ ಸಾಕಷ್ಟಿತ್ತು. ಪೆರೇರ ಮತ್ತು ಪೇಡ್ರಿನಿ ಎಂಗ ತಜ್ಞರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಪೇಡ್ರಿನಿ ಎಂಬುವ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಪೆರಿ ಏಮಿಯಟ್ ಎಂಬ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತದ ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ಬರೆದರು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಷೆಂಗ್ ಮುಂತಾದ ವಾದ್ಯಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಇಳಿಮುಖ ಕಂಡುಬಂತು. ಕಲಾವಿದರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಟ್ಟಿಗಿಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. 1912ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ==೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನ== 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಜನ್ಯ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತವೂ ಕೂಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ, ವಾದ್ಮಯ ಮೇಳಗಳ ರಚನೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಚೀನದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ಕುರುಹು ಈಗ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಜಪಾನೀ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸ್ಥಳಜನ್ಯಸಂಗೀತ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಶೇಷನಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಪೂರ್ವದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಂಗ್ ಎಂಬ ಘಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಡುವ ನಾದವೇ ಪ್ರಾರಂಭ ಸ್ವರವಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಕುಂಗ್ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಪೂರ್ವ ಕೃತಿ ಸಿದ್ಧವಾದ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಸ್ವರ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಆ ಯನ್ನು ([[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]ದ ರಿ ಸ್ವರ) ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರೂ ಈ ನ್ನು (ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀದ ಮ ಸ್ವರ) ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುವರು.12 ಲೂ ಅಥವಾ ಸ್ವರಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಸ್ವರವೇ ಆಧಾರವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ 12ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಮಂದ್ರ (ಗ್ರೇವ್), ಮಧ್ಯಮ (ಮಿಡ್ಲ್) ಮತ್ತು ಊದ್ರ್ವ (ಅಕ್ಯೂಟ್) ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಾಯಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಚೀನದ ಕ್ರೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಪುರಾತನ ಔಡವ ಶ್ರೇಣಿ "ಮ ಪ ದ ಸ ರಿ" ಎಂಬ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಚೌ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮತಾನುಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಆ ಶ್ರೇಣಿ "ಮ ಪ ದ ನಿ ಸ" ಎಂಬ 7 ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಔಡವ ಶ್ರೇಣಿಗೆ 4ನೆಯ ನಿ ಮತ್ತು 7ನೆಯ ಗ ಎಂಬ ಎರಡು ಹೊಸ ಸ್ವರಗಳು ಸೇರಲ್ಪಟ್ಟವು. ಚೀನ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ನರ ಒಳಬಂದ ಅನಂತರ ಯೂಆನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿ ಯೂಆನ್ ಎಮಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ 9 ಸ್ವರಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸಹಾಯಕ ಸ್ವರಗಳೆಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರೂಪಿಸಿದ ಒಂದು ಹೊಸ ಶ್ರೇಣಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಚೀನೀ ಸಂಗೀತವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಗಿದ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಡ್ರಮ. ಕೆಟಲ್ ಡ್ರಂ. ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಡ್ರಂ ಮುಂತಾದವು ಗಮನಾರ್ಹ. ಇವಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಸುಷಿರ ವಾದ್ಯಗಳೂ ತಂತಿ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಇವೆ. ಚೀನದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಾಲ್ಕಾರು ಬಗೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಂಗೀತ (ರಿಚುಯಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್), ಗೃಹಸಂಗೀತ (ಚೇಂಬರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್), ಗೀತನಾಟಕಗಳು(ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಡ್ರಾಮ), ಪಕ್ಕವಾದ್ಯಗಳ ಸಮೇತ ಹಾಡುವ ಸಂಗೀತ (ಮಿನ್‍ಸ್ಟ್ರೆಲ್‍ಸೀ) ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಚೀನೀ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ವರ್ಗದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವೆಂತಲೂ ಉಳಿದವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತವೆಂತಲೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ}} 6whfq4wt1kec0p0cqn29vfz91ou3mn9 1434963 1434962 2026-10-30T07:03:16Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಸಂಗೀತ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1434963 wikitext text/x-wiki '''ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ''' ಚೀನೀಯರು ತಮ್ಮ [[ಸಂಗೀತ]]ವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ [[ಇಂದ್ರಿಯ]]ಗಳ ತೃಪ್ತಿ ಮಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿಗಿಂತ ಸತ್ಯತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸುಂದರಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೂ [[ಸಾಧನ]]ವಾಗಿಯೂ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ==ಉಗಮ== 3000 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದಿನವಾದ, ಸನಾತನ ಧರ್ಮಜನ್ಯವಾದ [[ಪುರಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಐತಿಹ್ಯ]]ಗಳ ಕಾಲವನ್ನೇ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ [[ಇತಿಹಾಸ|ಚರಿತ್ರೆ]]ಯ ಉಗಮ ಕಾಲವೆನ್ನುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಆ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಹೆಸರೂ ಅವನ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ನಾಮವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಫೂ (ಫೂ ಲಾಯ್ ಎಂದು ಕರೆವುದಿದೆ) ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಪೂ ಷೀ ಎಂಬ ರಾಜನ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ಹೆಸರನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈತ ಐವರು ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆನಿಸಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2852ರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದವ. ಚೀನೀಯರ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಅಧ್ಯಾತ್ಮ]] ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಂಗೀತ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಫೂ ಷೀ ಹಾಕಿದ ತಳಹದಿಯೇ ಹಲವಾರು ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಚೀನೀಯರ ಪ್ರಧಾನ ವಾದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದ ಚಿನ್ ಮತ್ತು ಸೆ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಗೋಳಾಕೃತಿಯ [[ಕೊಳಲು|ಕೊಳಲ]]ನ್ನು ಹೋಲುವ ಷ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಷೆಂಜ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯಗಳೂ ಈತನಿಂದಲೇ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಚೀನದ ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವನಾದ ಷೆನ್‍ಯಾಂಗನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫ್ಯೂಟೊ ಅಥವಾ ಷ್ಯಾ ಮೌ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಯಾದ ಹ್ವಾಂಗ್ ಡೀ ಎಂಬುವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಷಿಯೆನ್ ಚಿ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಆಧಾರ ಸ್ಥಾಯಿಯಾದ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಎಂಬ ಮತ್ತು ಲೂ ಎಂಬ ಹನ್ನೆರಡು ಸ್ವರಸ್ಥಾನಗಳ ಕ್ರಮಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಈ ಪದ್ಧತಿಯ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇತರ ಪವಿತ್ರ ರಾಜರಾಜರಾದ ಷಾ-ಹೌ ಮತ್ತು ಚ್ವಾನ್ ಷ್ಯೂ ಎಂಬುವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತದ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನಗಳ ವಿವರಗಳು ಅಷ್ಟಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಯು ಎಂಬ ರಾಜನ ಕಾಲದ್ಲಲಿ ಟಾ-ಚ್ಯಾಂಗ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಷನ್ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗಿರುವಂತೆಯೇ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿತು. ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭಾವ, ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕುರಿತು ಜನ ವಿವೇಚನೆ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈತ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಫೂ ಷೀ ಎಂಬುವರ ಕಾಲದ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 8 ವರ್ಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ. ಪ್ಯಾನ್ ಪೈಪ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯ, 5 ತಂತಿಗಳಿದ್ದ ಚ್ಯೂ ಎಂಬ [[ಸಿತಾರ್]] ವಾದ್ಯ ಷನ್ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಈತನ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಟಾ-ಷಾವೋ ಎಂದು ಕರೆಯಾಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈತನೇ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದವನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಟಾಹಿಯ ಎಂಬ ರಾಜ ಟಾಹಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಂಗೀತವನ್ನೇ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ. ==ಬೆಳವಣಿಗೆ== ಷಾಂಗ್ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವನದೇ ಆದ ಕು ಎಂಬ ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಚೆಂಗ್ ಎಂಬ ಘಂಟೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತೆಂದೂ ಮತಾನುಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವಿದ್ದು ಹಿಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ ಮೇಳವೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಭೂಸಂಶೋಧನೆಯ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾದ್ಯವಾದ ಷ್ಯುಯೆನ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯವೂ ಮಧುರಸ್ವರವನ್ನು ಕೊಡುವ ನಾದಸ್ತಂಭಗಳೂ ಇದ್ದುವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ [[ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ|ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] ಲಾವೋ ಟ್ಸೆಯೂ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನಫ್ಯೂಷಸ]]ನ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಂಗ್-ಟ್ಸೀ ಎಂಬುವನೂ [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದ ಸಂಗೀತ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು; ಲೌಕಿಕ ಮತಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಸಾರಿದವರಿವರು. ಚೀನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಸಂಗೀತದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ವಾತಾವರಣ ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒದಗಿತು. ಈಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಚೀನೀ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಅಧ್ಯಾತ್ಮ|ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ]] [[ತತ್ತ್ವ]]ಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿವೆ. ಸ್ಲೂ ಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಭಾವಗೀತೆ|ಭಾವಗೀತ]]ಗಳೂ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳೂ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿವೆ. ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಷೂ ಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಕೀ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯವಿದೆ. ಸಂಗೀತದ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ]], ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು [[ಮಂತ್ರ]] ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ. ಚೀನೀ ಲಕ್ಷಣಕಾರನಾದ-ಲೂಫ್ಯೂ-ವೀ ಎಂಬುವ ಷೀ-ಚಿನ್-ಟ್ಸಿಯ ಎಂಬ ಚೀನೀಸಂಗೀತದ ಪ್ರಥಮ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಚೀನಿರಾಜಾಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸುವುದು. ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. [[ಸಂಗೀತ]], ಸಾಹಿತ್ಯ, [[ನೃತ್ಯ]]ಗಳು. ಋತುಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಕೃಷಿ|ಬೇಸಾಯ]]ದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳು-ಇವೇ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು [[ಮದುವೆ]] ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸುವುದು ರೂಢಿಗೆ ಬಂತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸ ಚೌ ಮನೆತನದವರೆಗೂ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದ್ದು, ಚಿನ್ ಮನೆತನದ ಷೀ ಹ್ವಾಂಗ್ ಟೀ ಎಂಬ ರಾಜ ಅಂದು ಉಪಲಬ್ಧವಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ನಾಶ ಮಾಡಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆದಕಾರಣ ಆತನ ಕಾಲವನ್ನು ಚಿನ್ ಕಾಲವೆಂದೇ (ಗ್ರಂಥ ನಿರ್ಮೂಲನ ಕಾಲ) ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಹಾನ್ ಎಂಬ ರಾಜ ಹಲವಾರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಭೂಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ ಗತಕಾಲದ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಸ್ಟೋನ್ ಚೈಮ್ ಎಂಬ ವಾದ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ವೈವಿದ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ಚೈಮ್ ಎಂಬ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಸೃಜಿಸಲಾಯಿತು. ಟ್ಸಿಯಾನ್-ಯೆನ್-ಷೀಯಾನ್ ಎಂಬ ತಜ್ಞನೊಬ್ಬ 64 ಸ್ವರಪದ್ಧತಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ. ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ, [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ]]ದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ ಸ್ಥಿರ ಆಧಾರಸ್ಥಾಯಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸದರಪಡಿಸಲು ವೂ ಎಂಬ ರಾಜಯೂ-ಫ್ಯೂ ಎಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಫ್ಯಾಂಗ್ ಎಂಬ ರಾಜ 53 ಮತ್ತು 60 ಸ್ವರಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಟರ್ಕಿ|ತುರ್ಕಿ]]ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಹೊಸ [[ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ|ವಾದ್ಯ]]ಗಳು ಚೀನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅವುಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಮತ]] [[ಭಾರತ]]ದಿಂದ ಚೀನಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ತಮ್ಮ ಮಂತ್ರೋಚ್ಛಾರಣೆಯ ಸಂಗೀತದ ಜೊತೆಗೆ ಚೀನದ ವಾದ್ಯವಾದ ಚಿನ್ ಎಂಬ [[ತಂತಿವಾದ್ಯ|ತಂತೀವಾದ್ಯ]]ವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಗಮಕ]] ತಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ನುಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಕಚ್ ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯ ಅನಂತರ ಚೀನ ಪರ್ಶಿಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ಯಾಂಕ್ ಎಂಬ ತಂತಿವಾದ್ಯವನ್ನು ಕಂಗ್-ಹ್ಯು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಧಾನ ವಾದ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದೇ ಮಾದರಿಯ ಹಲವಾರು ಅವನದ್ಧ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಘನವಾದ್ಯಗಳೂ ಪರದೇಶದಿಂದ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಹಾಟ್‍ಚಂಗ್ ಟಿಯೆನ್ ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಸಮಾನಾಂತರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು [[ಪ್ರಬಂಧ]]ವನ್ನು ಬರೆದ. ಸಾಂಗ್ ವೆನ್ಲಿ ಎಂಬ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಟ್ಸಿಯೆನ್-ಯೋ-ಚೀ ಎಂಬ ತಜ್ಞ 360 [[ಸ್ವರ]]ಗಳನ್ನು ಕುರಿತು [[ವಿಮರ್ಶೆ]] ಮಾಡಿರುವುದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಯಂಗ್-ಮಿಮಗ್ ಎಂಬ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ಆಚಾರವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 568ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕಿಯ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೊಬ್ಬಳು ಚೀನದ ರಾಜಕುಮಾರ ವ್ಯೂ-ಟೀ ಎಂಬುವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕುಚ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಸಂಗೀತಜ್ಞರನ್ನು ಮತ್ತು ಷಯು-ಚಿಪೋ ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸನನ್ನು ತನ್ನೊಡನೆ ಕರೆ ತಂದಳು. ಪರ್ಶಿಯದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ ಏಳು ರಾಗಗಳ ಪರಿಚಯ ಚೀನದಲ್ಲೂ ಆಯಿತು. ಕೋಲಿ, ಭಾರತ, ಬುಕಾರ ಮತ್ತು ಕುಚ ದೇಶಗಳ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನನುಸರಿಸಿ ಏಳು ವಿಧವಾದ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನು ಚೀನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಕುಚ ವಾದ್ಯಮೇಳ 20 ವಾದಕ ಗಾಯಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಚೀನದ ಸಂಗೀತ 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊರಿಯಕ್ಕೂ 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿ]]ಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಸುಯಿ ಮನೆತನದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳೂ ಸಂಗೀತಗಾರರೂ ಬುಕಾರ, ಸಮರ್‍ಖಂಡ್, ಕಾಷ್‍ಗರ್ ಮತ್ತು ಕುಚ ದೇಶಗಳಿಂದ ಚೀನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಟಾಂಗ್ ಮನೆತನದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳು ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಂಡು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶೋಭಿಸಿದುವು. ನಿರ್ದೇಶಕನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆಂದೇ ವಾದ್ಯ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟವು. ಮಿಮಗ್ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 6 ಮಂದಿ ನಿಂತೂ 8 ಮಂದಿ ಕುಳಿತೂ ನುಡಿಸತಕ್ಕ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 500ರಿಂದ 700ರ ವರೆಗೆ ಕಲಾವಿದರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಲೀ-ಯೂಯೆನ್ ಎಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವತ್ ಸಭೆ ರಾಜಾಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಶೋಭಿಸುವಂಥ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಪ್ರವೀಣರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸೂಂಗ್ ಮತ್ತು ಟಾಂಗ್ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಪರ್ವಕಾಲವೆನ್ನಬಹುದು. ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳೆರಡೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಟ್ಸೈ-ಯೂಯೆನ್-ಟಿಂಗ್ ಎಂಬ ತಜ್ಞ ಲಕ್ಷಣ ರೀತ್ಯ 18 ಸ್ವರಗಳನ್ನೂ ನೂತನ 9 ಸ್ವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ. ರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಂತೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ [[ನಾಟಕ]]ಗೃಹವೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಮಡಿವಂತಿಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಲಘು ಸಂಗೀತವೂ ಬಳಕೆಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಯೂಯಾನ್ ಅಥವಾ [[ಮಂಗೋಲಿಯ|ಮುಂಗೋಲಿಯನ್ನ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ತ್ವ ಬಂತು. ರಾಜರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಕಲಾವಿದರನ್ನೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ವೈವಿದ್ಯಮಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನೂತನ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನೂ ಜನತೆಗೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಅವೇಶಪೂರಿತ ಭಾಷಣ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಗೀತ, ಮೂಕನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಂತಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ನಾಟಕ ನವಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತಾಳಿತು. ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ ನಾಟಕದ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ರಾಜರು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಸಂಗೀತದಿಂದಾಗಿ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮೆರಗು ಬಂತು. ಟ್ಸೈ-ಯು ಎಂಬ ರಾಜ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮಾನಾಂತರ ಸ್ವರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ. ಚೀನೀ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಹಲವಾರು ಅಮೂಲ್ಯ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದ. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ]]ರ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಗೀತ (ಚರ್ಚ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್) ಚೀನದಲ್ಲೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂತು. ಪಾದ್ರಿಗಳಲ್ಲದೆ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸದವು. ಚಿಂಗ್ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ]]ದ ಪ್ರಭಾವ ಸಾಕಷ್ಟಿತ್ತು. ಪೆರೇರ ಮತ್ತು ಪೇಡ್ರಿನಿ ಎಂಗ ತಜ್ಞರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಪೇಡ್ರಿನಿ ಎಂಬುವ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಪೆರಿ ಏಮಿಯಟ್ ಎಂಬ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತದ ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ಬರೆದರು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಷೆಂಗ್ ಮುಂತಾದ ವಾದ್ಯಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಇಳಿಮುಖ ಕಂಡುಬಂತು. ಕಲಾವಿದರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಟ್ಟಿಗಿಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. 1912ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ==೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನ== 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಜನ್ಯ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತವೂ ಕೂಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ, ವಾದ್ಮಯ ಮೇಳಗಳ ರಚನೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಚೀನದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ಕುರುಹು ಈಗ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಜಪಾನೀ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸ್ಥಳಜನ್ಯಸಂಗೀತ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಶೇಷನಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಪೂರ್ವದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಂಗ್ ಎಂಬ ಘಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಡುವ ನಾದವೇ ಪ್ರಾರಂಭ ಸ್ವರವಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಕುಂಗ್ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಪೂರ್ವ ಕೃತಿ ಸಿದ್ಧವಾದ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಸ್ವರ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಆ ಯನ್ನು ([[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]ದ ರಿ ಸ್ವರ) ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರೂ ಈ ನ್ನು (ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀದ ಮ ಸ್ವರ) ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುವರು.12 ಲೂ ಅಥವಾ ಸ್ವರಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಸ್ವರವೇ ಆಧಾರವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ 12ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಮಂದ್ರ (ಗ್ರೇವ್), ಮಧ್ಯಮ (ಮಿಡ್ಲ್) ಮತ್ತು ಊದ್ರ್ವ (ಅಕ್ಯೂಟ್) ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಾಯಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಚೀನದ ಕ್ರೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಪುರಾತನ ಔಡವ ಶ್ರೇಣಿ "ಮ ಪ ದ ಸ ರಿ" ಎಂಬ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಚೌ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮತಾನುಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಆ ಶ್ರೇಣಿ "ಮ ಪ ದ ನಿ ಸ" ಎಂಬ 7 ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಔಡವ ಶ್ರೇಣಿಗೆ 4ನೆಯ ನಿ ಮತ್ತು 7ನೆಯ ಗ ಎಂಬ ಎರಡು ಹೊಸ ಸ್ವರಗಳು ಸೇರಲ್ಪಟ್ಟವು. ಚೀನ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ನರ ಒಳಬಂದ ಅನಂತರ ಯೂಆನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿ ಯೂಆನ್ ಎಮಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ 9 ಸ್ವರಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸಹಾಯಕ ಸ್ವರಗಳೆಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರೂಪಿಸಿದ ಒಂದು ಹೊಸ ಶ್ರೇಣಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಚೀನೀ ಸಂಗೀತವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಗಿದ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಡ್ರಮ. ಕೆಟಲ್ ಡ್ರಂ. ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಡ್ರಂ ಮುಂತಾದವು ಗಮನಾರ್ಹ. ಇವಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಸುಷಿರ ವಾದ್ಯಗಳೂ ತಂತಿ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಇವೆ. ಚೀನದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಾಲ್ಕಾರು ಬಗೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಂಗೀತ (ರಿಚುಯಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್), ಗೃಹಸಂಗೀತ (ಚೇಂಬರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್), ಗೀತನಾಟಕಗಳು(ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಡ್ರಾಮ), ಪಕ್ಕವಾದ್ಯಗಳ ಸಮೇತ ಹಾಡುವ ಸಂಗೀತ (ಮಿನ್‍ಸ್ಟ್ರೆಲ್‍ಸೀ) ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಚೀನೀ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ವರ್ಗದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವೆಂತಲೂ ಉಳಿದವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತವೆಂತಲೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ]] 36higx4x84flllgeve1v32cyofsab3n 1434964 1434963 2026-10-30T07:03:30Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಚೀನಾ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1434964 wikitext text/x-wiki '''ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ''' ಚೀನೀಯರು ತಮ್ಮ [[ಸಂಗೀತ]]ವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ [[ಇಂದ್ರಿಯ]]ಗಳ ತೃಪ್ತಿ ಮಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿಗಿಂತ ಸತ್ಯತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸುಂದರಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೂ [[ಸಾಧನ]]ವಾಗಿಯೂ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ==ಉಗಮ== 3000 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದಿನವಾದ, ಸನಾತನ ಧರ್ಮಜನ್ಯವಾದ [[ಪುರಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಐತಿಹ್ಯ]]ಗಳ ಕಾಲವನ್ನೇ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ [[ಇತಿಹಾಸ|ಚರಿತ್ರೆ]]ಯ ಉಗಮ ಕಾಲವೆನ್ನುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಆ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಹೆಸರೂ ಅವನ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ನಾಮವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಫೂ (ಫೂ ಲಾಯ್ ಎಂದು ಕರೆವುದಿದೆ) ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಪೂ ಷೀ ಎಂಬ ರಾಜನ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ಹೆಸರನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈತ ಐವರು ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆನಿಸಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2852ರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದವ. ಚೀನೀಯರ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಅಧ್ಯಾತ್ಮ]] ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಂಗೀತ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಫೂ ಷೀ ಹಾಕಿದ ತಳಹದಿಯೇ ಹಲವಾರು ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಚೀನೀಯರ ಪ್ರಧಾನ ವಾದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದ ಚಿನ್ ಮತ್ತು ಸೆ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಗೋಳಾಕೃತಿಯ [[ಕೊಳಲು|ಕೊಳಲ]]ನ್ನು ಹೋಲುವ ಷ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಷೆಂಜ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯಗಳೂ ಈತನಿಂದಲೇ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಚೀನದ ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವನಾದ ಷೆನ್‍ಯಾಂಗನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫ್ಯೂಟೊ ಅಥವಾ ಷ್ಯಾ ಮೌ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಯಾದ ಹ್ವಾಂಗ್ ಡೀ ಎಂಬುವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಷಿಯೆನ್ ಚಿ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಆಧಾರ ಸ್ಥಾಯಿಯಾದ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಎಂಬ ಮತ್ತು ಲೂ ಎಂಬ ಹನ್ನೆರಡು ಸ್ವರಸ್ಥಾನಗಳ ಕ್ರಮಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಈ ಪದ್ಧತಿಯ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇತರ ಪವಿತ್ರ ರಾಜರಾಜರಾದ ಷಾ-ಹೌ ಮತ್ತು ಚ್ವಾನ್ ಷ್ಯೂ ಎಂಬುವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತದ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನಗಳ ವಿವರಗಳು ಅಷ್ಟಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಯು ಎಂಬ ರಾಜನ ಕಾಲದ್ಲಲಿ ಟಾ-ಚ್ಯಾಂಗ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಷನ್ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗಿರುವಂತೆಯೇ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿತು. ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭಾವ, ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕುರಿತು ಜನ ವಿವೇಚನೆ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈತ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಫೂ ಷೀ ಎಂಬುವರ ಕಾಲದ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 8 ವರ್ಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ. ಪ್ಯಾನ್ ಪೈಪ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯ, 5 ತಂತಿಗಳಿದ್ದ ಚ್ಯೂ ಎಂಬ [[ಸಿತಾರ್]] ವಾದ್ಯ ಷನ್ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಈತನ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಟಾ-ಷಾವೋ ಎಂದು ಕರೆಯಾಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈತನೇ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದವನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಟಾಹಿಯ ಎಂಬ ರಾಜ ಟಾಹಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಂಗೀತವನ್ನೇ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ. ==ಬೆಳವಣಿಗೆ== ಷಾಂಗ್ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವನದೇ ಆದ ಕು ಎಂಬ ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಚೆಂಗ್ ಎಂಬ ಘಂಟೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತೆಂದೂ ಮತಾನುಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವಿದ್ದು ಹಿಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ ಮೇಳವೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಭೂಸಂಶೋಧನೆಯ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾದ್ಯವಾದ ಷ್ಯುಯೆನ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯವೂ ಮಧುರಸ್ವರವನ್ನು ಕೊಡುವ ನಾದಸ್ತಂಭಗಳೂ ಇದ್ದುವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ [[ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ|ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] ಲಾವೋ ಟ್ಸೆಯೂ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನಫ್ಯೂಷಸ]]ನ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಂಗ್-ಟ್ಸೀ ಎಂಬುವನೂ [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದ ಸಂಗೀತ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು; ಲೌಕಿಕ ಮತಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಸಾರಿದವರಿವರು. ಚೀನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಸಂಗೀತದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ವಾತಾವರಣ ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒದಗಿತು. ಈಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಚೀನೀ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಅಧ್ಯಾತ್ಮ|ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ]] [[ತತ್ತ್ವ]]ಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿವೆ. ಸ್ಲೂ ಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಭಾವಗೀತೆ|ಭಾವಗೀತ]]ಗಳೂ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳೂ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿವೆ. ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಷೂ ಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಕೀ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯವಿದೆ. ಸಂಗೀತದ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ]], ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು [[ಮಂತ್ರ]] ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ. ಚೀನೀ ಲಕ್ಷಣಕಾರನಾದ-ಲೂಫ್ಯೂ-ವೀ ಎಂಬುವ ಷೀ-ಚಿನ್-ಟ್ಸಿಯ ಎಂಬ ಚೀನೀಸಂಗೀತದ ಪ್ರಥಮ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಚೀನಿರಾಜಾಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸುವುದು. ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. [[ಸಂಗೀತ]], ಸಾಹಿತ್ಯ, [[ನೃತ್ಯ]]ಗಳು. ಋತುಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಕೃಷಿ|ಬೇಸಾಯ]]ದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳು-ಇವೇ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು [[ಮದುವೆ]] ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸುವುದು ರೂಢಿಗೆ ಬಂತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸ ಚೌ ಮನೆತನದವರೆಗೂ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದ್ದು, ಚಿನ್ ಮನೆತನದ ಷೀ ಹ್ವಾಂಗ್ ಟೀ ಎಂಬ ರಾಜ ಅಂದು ಉಪಲಬ್ಧವಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ನಾಶ ಮಾಡಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆದಕಾರಣ ಆತನ ಕಾಲವನ್ನು ಚಿನ್ ಕಾಲವೆಂದೇ (ಗ್ರಂಥ ನಿರ್ಮೂಲನ ಕಾಲ) ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಹಾನ್ ಎಂಬ ರಾಜ ಹಲವಾರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಭೂಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ ಗತಕಾಲದ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಸ್ಟೋನ್ ಚೈಮ್ ಎಂಬ ವಾದ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ವೈವಿದ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ಚೈಮ್ ಎಂಬ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಸೃಜಿಸಲಾಯಿತು. ಟ್ಸಿಯಾನ್-ಯೆನ್-ಷೀಯಾನ್ ಎಂಬ ತಜ್ಞನೊಬ್ಬ 64 ಸ್ವರಪದ್ಧತಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ. ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ, [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ]]ದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ ಸ್ಥಿರ ಆಧಾರಸ್ಥಾಯಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸದರಪಡಿಸಲು ವೂ ಎಂಬ ರಾಜಯೂ-ಫ್ಯೂ ಎಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಫ್ಯಾಂಗ್ ಎಂಬ ರಾಜ 53 ಮತ್ತು 60 ಸ್ವರಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಟರ್ಕಿ|ತುರ್ಕಿ]]ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಹೊಸ [[ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ|ವಾದ್ಯ]]ಗಳು ಚೀನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅವುಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಮತ]] [[ಭಾರತ]]ದಿಂದ ಚೀನಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ತಮ್ಮ ಮಂತ್ರೋಚ್ಛಾರಣೆಯ ಸಂಗೀತದ ಜೊತೆಗೆ ಚೀನದ ವಾದ್ಯವಾದ ಚಿನ್ ಎಂಬ [[ತಂತಿವಾದ್ಯ|ತಂತೀವಾದ್ಯ]]ವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಗಮಕ]] ತಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ನುಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಕಚ್ ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯ ಅನಂತರ ಚೀನ ಪರ್ಶಿಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ಯಾಂಕ್ ಎಂಬ ತಂತಿವಾದ್ಯವನ್ನು ಕಂಗ್-ಹ್ಯು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಧಾನ ವಾದ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದೇ ಮಾದರಿಯ ಹಲವಾರು ಅವನದ್ಧ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಘನವಾದ್ಯಗಳೂ ಪರದೇಶದಿಂದ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಹಾಟ್‍ಚಂಗ್ ಟಿಯೆನ್ ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಸಮಾನಾಂತರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು [[ಪ್ರಬಂಧ]]ವನ್ನು ಬರೆದ. ಸಾಂಗ್ ವೆನ್ಲಿ ಎಂಬ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಟ್ಸಿಯೆನ್-ಯೋ-ಚೀ ಎಂಬ ತಜ್ಞ 360 [[ಸ್ವರ]]ಗಳನ್ನು ಕುರಿತು [[ವಿಮರ್ಶೆ]] ಮಾಡಿರುವುದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಯಂಗ್-ಮಿಮಗ್ ಎಂಬ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ಆಚಾರವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 568ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕಿಯ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೊಬ್ಬಳು ಚೀನದ ರಾಜಕುಮಾರ ವ್ಯೂ-ಟೀ ಎಂಬುವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕುಚ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಸಂಗೀತಜ್ಞರನ್ನು ಮತ್ತು ಷಯು-ಚಿಪೋ ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸನನ್ನು ತನ್ನೊಡನೆ ಕರೆ ತಂದಳು. ಪರ್ಶಿಯದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ ಏಳು ರಾಗಗಳ ಪರಿಚಯ ಚೀನದಲ್ಲೂ ಆಯಿತು. ಕೋಲಿ, ಭಾರತ, ಬುಕಾರ ಮತ್ತು ಕುಚ ದೇಶಗಳ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನನುಸರಿಸಿ ಏಳು ವಿಧವಾದ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನು ಚೀನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಕುಚ ವಾದ್ಯಮೇಳ 20 ವಾದಕ ಗಾಯಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಚೀನದ ಸಂಗೀತ 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊರಿಯಕ್ಕೂ 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿ]]ಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಸುಯಿ ಮನೆತನದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳೂ ಸಂಗೀತಗಾರರೂ ಬುಕಾರ, ಸಮರ್‍ಖಂಡ್, ಕಾಷ್‍ಗರ್ ಮತ್ತು ಕುಚ ದೇಶಗಳಿಂದ ಚೀನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಟಾಂಗ್ ಮನೆತನದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳು ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಂಡು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶೋಭಿಸಿದುವು. ನಿರ್ದೇಶಕನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆಂದೇ ವಾದ್ಯ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟವು. ಮಿಮಗ್ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 6 ಮಂದಿ ನಿಂತೂ 8 ಮಂದಿ ಕುಳಿತೂ ನುಡಿಸತಕ್ಕ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 500ರಿಂದ 700ರ ವರೆಗೆ ಕಲಾವಿದರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಲೀ-ಯೂಯೆನ್ ಎಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವತ್ ಸಭೆ ರಾಜಾಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಶೋಭಿಸುವಂಥ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಪ್ರವೀಣರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸೂಂಗ್ ಮತ್ತು ಟಾಂಗ್ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಪರ್ವಕಾಲವೆನ್ನಬಹುದು. ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳೆರಡೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಟ್ಸೈ-ಯೂಯೆನ್-ಟಿಂಗ್ ಎಂಬ ತಜ್ಞ ಲಕ್ಷಣ ರೀತ್ಯ 18 ಸ್ವರಗಳನ್ನೂ ನೂತನ 9 ಸ್ವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ. ರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಂತೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ [[ನಾಟಕ]]ಗೃಹವೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಮಡಿವಂತಿಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಲಘು ಸಂಗೀತವೂ ಬಳಕೆಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಯೂಯಾನ್ ಅಥವಾ [[ಮಂಗೋಲಿಯ|ಮುಂಗೋಲಿಯನ್ನ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ತ್ವ ಬಂತು. ರಾಜರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಕಲಾವಿದರನ್ನೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ವೈವಿದ್ಯಮಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನೂತನ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನೂ ಜನತೆಗೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಅವೇಶಪೂರಿತ ಭಾಷಣ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಗೀತ, ಮೂಕನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಂತಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ನಾಟಕ ನವಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತಾಳಿತು. ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ ನಾಟಕದ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ರಾಜರು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಸಂಗೀತದಿಂದಾಗಿ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮೆರಗು ಬಂತು. ಟ್ಸೈ-ಯು ಎಂಬ ರಾಜ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮಾನಾಂತರ ಸ್ವರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ. ಚೀನೀ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಹಲವಾರು ಅಮೂಲ್ಯ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದ. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ]]ರ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಗೀತ (ಚರ್ಚ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್) ಚೀನದಲ್ಲೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂತು. ಪಾದ್ರಿಗಳಲ್ಲದೆ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸದವು. ಚಿಂಗ್ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ]]ದ ಪ್ರಭಾವ ಸಾಕಷ್ಟಿತ್ತು. ಪೆರೇರ ಮತ್ತು ಪೇಡ್ರಿನಿ ಎಂಗ ತಜ್ಞರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಪೇಡ್ರಿನಿ ಎಂಬುವ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಪೆರಿ ಏಮಿಯಟ್ ಎಂಬ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತದ ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ಬರೆದರು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಷೆಂಗ್ ಮುಂತಾದ ವಾದ್ಯಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಇಳಿಮುಖ ಕಂಡುಬಂತು. ಕಲಾವಿದರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಟ್ಟಿಗಿಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. 1912ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ==೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನ== 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಜನ್ಯ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತವೂ ಕೂಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ, ವಾದ್ಮಯ ಮೇಳಗಳ ರಚನೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಚೀನದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ಕುರುಹು ಈಗ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಜಪಾನೀ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸ್ಥಳಜನ್ಯಸಂಗೀತ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಶೇಷನಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಪೂರ್ವದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಂಗ್ ಎಂಬ ಘಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಡುವ ನಾದವೇ ಪ್ರಾರಂಭ ಸ್ವರವಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಕುಂಗ್ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಪೂರ್ವ ಕೃತಿ ಸಿದ್ಧವಾದ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಸ್ವರ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಆ ಯನ್ನು ([[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]ದ ರಿ ಸ್ವರ) ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರೂ ಈ ನ್ನು (ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀದ ಮ ಸ್ವರ) ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುವರು.12 ಲೂ ಅಥವಾ ಸ್ವರಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಸ್ವರವೇ ಆಧಾರವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ 12ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಮಂದ್ರ (ಗ್ರೇವ್), ಮಧ್ಯಮ (ಮಿಡ್ಲ್) ಮತ್ತು ಊದ್ರ್ವ (ಅಕ್ಯೂಟ್) ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಾಯಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಚೀನದ ಕ್ರೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಪುರಾತನ ಔಡವ ಶ್ರೇಣಿ "ಮ ಪ ದ ಸ ರಿ" ಎಂಬ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಚೌ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮತಾನುಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಆ ಶ್ರೇಣಿ "ಮ ಪ ದ ನಿ ಸ" ಎಂಬ 7 ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಔಡವ ಶ್ರೇಣಿಗೆ 4ನೆಯ ನಿ ಮತ್ತು 7ನೆಯ ಗ ಎಂಬ ಎರಡು ಹೊಸ ಸ್ವರಗಳು ಸೇರಲ್ಪಟ್ಟವು. ಚೀನ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ನರ ಒಳಬಂದ ಅನಂತರ ಯೂಆನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿ ಯೂಆನ್ ಎಮಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ 9 ಸ್ವರಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸಹಾಯಕ ಸ್ವರಗಳೆಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರೂಪಿಸಿದ ಒಂದು ಹೊಸ ಶ್ರೇಣಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಚೀನೀ ಸಂಗೀತವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಗಿದ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಡ್ರಮ. ಕೆಟಲ್ ಡ್ರಂ. ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಡ್ರಂ ಮುಂತಾದವು ಗಮನಾರ್ಹ. ಇವಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಸುಷಿರ ವಾದ್ಯಗಳೂ ತಂತಿ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಇವೆ. ಚೀನದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಾಲ್ಕಾರು ಬಗೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಂಗೀತ (ರಿಚುಯಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್), ಗೃಹಸಂಗೀತ (ಚೇಂಬರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್), ಗೀತನಾಟಕಗಳು(ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಡ್ರಾಮ), ಪಕ್ಕವಾದ್ಯಗಳ ಸಮೇತ ಹಾಡುವ ಸಂಗೀತ (ಮಿನ್‍ಸ್ಟ್ರೆಲ್‍ಸೀ) ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಚೀನೀ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ವರ್ಗದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವೆಂತಲೂ ಉಳಿದವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತವೆಂತಲೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]] ikqbubygwceoq7fif5m8w70mem9eova 1434965 1434964 2026-10-30T07:05:37Z VASANTH S.N. 728 /* ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು */ 1434965 wikitext text/x-wiki '''ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ''' ಚೀನೀಯರು ತಮ್ಮ [[ಸಂಗೀತ]]ವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ [[ಇಂದ್ರಿಯ]]ಗಳ ತೃಪ್ತಿ ಮಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿಗಿಂತ ಸತ್ಯತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸುಂದರಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೂ [[ಸಾಧನ]]ವಾಗಿಯೂ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ==ಉಗಮ== 3000 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದಿನವಾದ, ಸನಾತನ ಧರ್ಮಜನ್ಯವಾದ [[ಪುರಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಐತಿಹ್ಯ]]ಗಳ ಕಾಲವನ್ನೇ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ [[ಇತಿಹಾಸ|ಚರಿತ್ರೆ]]ಯ ಉಗಮ ಕಾಲವೆನ್ನುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಆ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಹೆಸರೂ ಅವನ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ನಾಮವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಫೂ (ಫೂ ಲಾಯ್ ಎಂದು ಕರೆವುದಿದೆ) ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಪೂ ಷೀ ಎಂಬ ರಾಜನ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ಹೆಸರನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈತ ಐವರು ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆನಿಸಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2852ರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದವ. ಚೀನೀಯರ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಅಧ್ಯಾತ್ಮ]] ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಂಗೀತ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಫೂ ಷೀ ಹಾಕಿದ ತಳಹದಿಯೇ ಹಲವಾರು ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಚೀನೀಯರ ಪ್ರಧಾನ ವಾದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದ ಚಿನ್ ಮತ್ತು ಸೆ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಗೋಳಾಕೃತಿಯ [[ಕೊಳಲು|ಕೊಳಲ]]ನ್ನು ಹೋಲುವ ಷ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಷೆಂಜ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯಗಳೂ ಈತನಿಂದಲೇ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಚೀನದ ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವನಾದ ಷೆನ್‍ಯಾಂಗನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫ್ಯೂಟೊ ಅಥವಾ ಷ್ಯಾ ಮೌ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಯಾದ ಹ್ವಾಂಗ್ ಡೀ ಎಂಬುವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಷಿಯೆನ್ ಚಿ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಆಧಾರ ಸ್ಥಾಯಿಯಾದ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಎಂಬ ಮತ್ತು ಲೂ ಎಂಬ ಹನ್ನೆರಡು ಸ್ವರಸ್ಥಾನಗಳ ಕ್ರಮಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಈ ಪದ್ಧತಿಯ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇತರ ಪವಿತ್ರ ರಾಜರಾಜರಾದ ಷಾ-ಹೌ ಮತ್ತು ಚ್ವಾನ್ ಷ್ಯೂ ಎಂಬುವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತದ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನಗಳ ವಿವರಗಳು ಅಷ್ಟಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಯು ಎಂಬ ರಾಜನ ಕಾಲದ್ಲಲಿ ಟಾ-ಚ್ಯಾಂಗ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಷನ್ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗಿರುವಂತೆಯೇ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿತು. ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭಾವ, ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕುರಿತು ಜನ ವಿವೇಚನೆ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈತ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಫೂ ಷೀ ಎಂಬುವರ ಕಾಲದ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 8 ವರ್ಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ. ಪ್ಯಾನ್ ಪೈಪ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯ, 5 ತಂತಿಗಳಿದ್ದ ಚ್ಯೂ ಎಂಬ [[ಸಿತಾರ್]] ವಾದ್ಯ ಷನ್ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಈತನ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಟಾ-ಷಾವೋ ಎಂದು ಕರೆಯಾಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈತನೇ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದವನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಟಾಹಿಯ ಎಂಬ ರಾಜ ಟಾಹಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಂಗೀತವನ್ನೇ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ. ==ಬೆಳವಣಿಗೆ== ಷಾಂಗ್ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವನದೇ ಆದ ಕು ಎಂಬ ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಚೆಂಗ್ ಎಂಬ ಘಂಟೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತೆಂದೂ ಮತಾನುಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವಿದ್ದು ಹಿಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ ಮೇಳವೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಭೂಸಂಶೋಧನೆಯ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾದ್ಯವಾದ ಷ್ಯುಯೆನ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯವೂ ಮಧುರಸ್ವರವನ್ನು ಕೊಡುವ ನಾದಸ್ತಂಭಗಳೂ ಇದ್ದುವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ [[ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ|ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] ಲಾವೋ ಟ್ಸೆಯೂ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನಫ್ಯೂಷಸ]]ನ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಂಗ್-ಟ್ಸೀ ಎಂಬುವನೂ [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದ ಸಂಗೀತ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು; ಲೌಕಿಕ ಮತಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಸಾರಿದವರಿವರು. ಚೀನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಸಂಗೀತದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ವಾತಾವರಣ ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒದಗಿತು. ಈಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಚೀನೀ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಅಧ್ಯಾತ್ಮ|ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ]] [[ತತ್ತ್ವ]]ಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿವೆ. ಸ್ಲೂ ಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಭಾವಗೀತೆ|ಭಾವಗೀತ]]ಗಳೂ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳೂ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿವೆ. ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಷೂ ಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಕೀ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯವಿದೆ. ಸಂಗೀತದ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ]], ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು [[ಮಂತ್ರ]] ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ. ಚೀನೀ ಲಕ್ಷಣಕಾರನಾದ-ಲೂಫ್ಯೂ-ವೀ ಎಂಬುವ ಷೀ-ಚಿನ್-ಟ್ಸಿಯ ಎಂಬ ಚೀನೀಸಂಗೀತದ ಪ್ರಥಮ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಚೀನಿರಾಜಾಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸುವುದು. ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. [[ಸಂಗೀತ]], ಸಾಹಿತ್ಯ, [[ನೃತ್ಯ]]ಗಳು. ಋತುಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಕೃಷಿ|ಬೇಸಾಯ]]ದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳು-ಇವೇ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು [[ಮದುವೆ]] ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸುವುದು ರೂಢಿಗೆ ಬಂತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸ ಚೌ ಮನೆತನದವರೆಗೂ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದ್ದು, ಚಿನ್ ಮನೆತನದ ಷೀ ಹ್ವಾಂಗ್ ಟೀ ಎಂಬ ರಾಜ ಅಂದು ಉಪಲಬ್ಧವಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ನಾಶ ಮಾಡಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆದಕಾರಣ ಆತನ ಕಾಲವನ್ನು ಚಿನ್ ಕಾಲವೆಂದೇ (ಗ್ರಂಥ ನಿರ್ಮೂಲನ ಕಾಲ) ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಹಾನ್ ಎಂಬ ರಾಜ ಹಲವಾರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಭೂಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ ಗತಕಾಲದ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಸ್ಟೋನ್ ಚೈಮ್ ಎಂಬ ವಾದ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ವೈವಿದ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ಚೈಮ್ ಎಂಬ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಸೃಜಿಸಲಾಯಿತು. ಟ್ಸಿಯಾನ್-ಯೆನ್-ಷೀಯಾನ್ ಎಂಬ ತಜ್ಞನೊಬ್ಬ 64 ಸ್ವರಪದ್ಧತಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ. ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ, [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ]]ದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ ಸ್ಥಿರ ಆಧಾರಸ್ಥಾಯಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸದರಪಡಿಸಲು ವೂ ಎಂಬ ರಾಜಯೂ-ಫ್ಯೂ ಎಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಫ್ಯಾಂಗ್ ಎಂಬ ರಾಜ 53 ಮತ್ತು 60 ಸ್ವರಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಟರ್ಕಿ|ತುರ್ಕಿ]]ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಹೊಸ [[ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ|ವಾದ್ಯ]]ಗಳು ಚೀನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅವುಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಮತ]] [[ಭಾರತ]]ದಿಂದ ಚೀನಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ತಮ್ಮ ಮಂತ್ರೋಚ್ಛಾರಣೆಯ ಸಂಗೀತದ ಜೊತೆಗೆ ಚೀನದ ವಾದ್ಯವಾದ ಚಿನ್ ಎಂಬ [[ತಂತಿವಾದ್ಯ|ತಂತೀವಾದ್ಯ]]ವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಗಮಕ]] ತಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ನುಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಕಚ್ ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯ ಅನಂತರ ಚೀನ ಪರ್ಶಿಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ಯಾಂಕ್ ಎಂಬ ತಂತಿವಾದ್ಯವನ್ನು ಕಂಗ್-ಹ್ಯು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಧಾನ ವಾದ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದೇ ಮಾದರಿಯ ಹಲವಾರು ಅವನದ್ಧ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಘನವಾದ್ಯಗಳೂ ಪರದೇಶದಿಂದ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಹಾಟ್‍ಚಂಗ್ ಟಿಯೆನ್ ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಸಮಾನಾಂತರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು [[ಪ್ರಬಂಧ]]ವನ್ನು ಬರೆದ. ಸಾಂಗ್ ವೆನ್ಲಿ ಎಂಬ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಟ್ಸಿಯೆನ್-ಯೋ-ಚೀ ಎಂಬ ತಜ್ಞ 360 [[ಸ್ವರ]]ಗಳನ್ನು ಕುರಿತು [[ವಿಮರ್ಶೆ]] ಮಾಡಿರುವುದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಯಂಗ್-ಮಿಮಗ್ ಎಂಬ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ಆಚಾರವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 568ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕಿಯ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೊಬ್ಬಳು ಚೀನದ ರಾಜಕುಮಾರ ವ್ಯೂ-ಟೀ ಎಂಬುವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕುಚ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಸಂಗೀತಜ್ಞರನ್ನು ಮತ್ತು ಷಯು-ಚಿಪೋ ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸನನ್ನು ತನ್ನೊಡನೆ ಕರೆ ತಂದಳು. ಪರ್ಶಿಯದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ ಏಳು ರಾಗಗಳ ಪರಿಚಯ ಚೀನದಲ್ಲೂ ಆಯಿತು. ಕೋಲಿ, ಭಾರತ, ಬುಕಾರ ಮತ್ತು ಕುಚ ದೇಶಗಳ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನನುಸರಿಸಿ ಏಳು ವಿಧವಾದ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನು ಚೀನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಕುಚ ವಾದ್ಯಮೇಳ 20 ವಾದಕ ಗಾಯಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಚೀನದ ಸಂಗೀತ 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊರಿಯಕ್ಕೂ 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿ]]ಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಸುಯಿ ಮನೆತನದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳೂ ಸಂಗೀತಗಾರರೂ ಬುಕಾರ, ಸಮರ್‍ಖಂಡ್, ಕಾಷ್‍ಗರ್ ಮತ್ತು ಕುಚ ದೇಶಗಳಿಂದ ಚೀನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಟಾಂಗ್ ಮನೆತನದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳು ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಂಡು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶೋಭಿಸಿದುವು. ನಿರ್ದೇಶಕನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆಂದೇ ವಾದ್ಯ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟವು. ಮಿಮಗ್ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 6 ಮಂದಿ ನಿಂತೂ 8 ಮಂದಿ ಕುಳಿತೂ ನುಡಿಸತಕ್ಕ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 500ರಿಂದ 700ರ ವರೆಗೆ ಕಲಾವಿದರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಲೀ-ಯೂಯೆನ್ ಎಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವತ್ ಸಭೆ ರಾಜಾಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಶೋಭಿಸುವಂಥ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಪ್ರವೀಣರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸೂಂಗ್ ಮತ್ತು ಟಾಂಗ್ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಪರ್ವಕಾಲವೆನ್ನಬಹುದು. ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳೆರಡೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಟ್ಸೈ-ಯೂಯೆನ್-ಟಿಂಗ್ ಎಂಬ ತಜ್ಞ ಲಕ್ಷಣ ರೀತ್ಯ 18 ಸ್ವರಗಳನ್ನೂ ನೂತನ 9 ಸ್ವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ. ರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಂತೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ [[ನಾಟಕ]]ಗೃಹವೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಮಡಿವಂತಿಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಲಘು ಸಂಗೀತವೂ ಬಳಕೆಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಯೂಯಾನ್ ಅಥವಾ [[ಮಂಗೋಲಿಯ|ಮುಂಗೋಲಿಯನ್ನ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ತ್ವ ಬಂತು. ರಾಜರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಕಲಾವಿದರನ್ನೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ವೈವಿದ್ಯಮಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನೂತನ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನೂ ಜನತೆಗೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಅವೇಶಪೂರಿತ ಭಾಷಣ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಗೀತ, ಮೂಕನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಂತಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ನಾಟಕ ನವಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತಾಳಿತು. ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ ನಾಟಕದ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ರಾಜರು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಸಂಗೀತದಿಂದಾಗಿ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮೆರಗು ಬಂತು. ಟ್ಸೈ-ಯು ಎಂಬ ರಾಜ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮಾನಾಂತರ ಸ್ವರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ. ಚೀನೀ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಹಲವಾರು ಅಮೂಲ್ಯ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದ. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ]]ರ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಗೀತ (ಚರ್ಚ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್) ಚೀನದಲ್ಲೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂತು. ಪಾದ್ರಿಗಳಲ್ಲದೆ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸದವು. ಚಿಂಗ್ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ]]ದ ಪ್ರಭಾವ ಸಾಕಷ್ಟಿತ್ತು. ಪೆರೇರ ಮತ್ತು ಪೇಡ್ರಿನಿ ಎಂಗ ತಜ್ಞರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಪೇಡ್ರಿನಿ ಎಂಬುವ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಪೆರಿ ಏಮಿಯಟ್ ಎಂಬ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತದ ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ಬರೆದರು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಷೆಂಗ್ ಮುಂತಾದ ವಾದ್ಯಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಇಳಿಮುಖ ಕಂಡುಬಂತು. ಕಲಾವಿದರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಟ್ಟಿಗಿಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. 1912ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ==೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನ== 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಜನ್ಯ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತವೂ ಕೂಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ, ವಾದ್ಮಯ ಮೇಳಗಳ ರಚನೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಚೀನದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ಕುರುಹು ಈಗ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಜಪಾನೀ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸ್ಥಳಜನ್ಯಸಂಗೀತ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಶೇಷನಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಪೂರ್ವದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಂಗ್ ಎಂಬ ಘಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಡುವ ನಾದವೇ ಪ್ರಾರಂಭ ಸ್ವರವಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಕುಂಗ್ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಪೂರ್ವ ಕೃತಿ ಸಿದ್ಧವಾದ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಸ್ವರ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಆ ಯನ್ನು ([[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]ದ ರಿ ಸ್ವರ) ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರೂ ಈ ನ್ನು (ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀದ ಮ ಸ್ವರ) ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುವರು.12 ಲೂ ಅಥವಾ ಸ್ವರಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಸ್ವರವೇ ಆಧಾರವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ 12ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಮಂದ್ರ (ಗ್ರೇವ್), ಮಧ್ಯಮ (ಮಿಡ್ಲ್) ಮತ್ತು ಊದ್ರ್ವ (ಅಕ್ಯೂಟ್) ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಾಯಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಚೀನದ ಕ್ರೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಪುರಾತನ ಔಡವ ಶ್ರೇಣಿ "ಮ ಪ ದ ಸ ರಿ" ಎಂಬ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಚೌ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮತಾನುಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಆ ಶ್ರೇಣಿ "ಮ ಪ ದ ನಿ ಸ" ಎಂಬ 7 ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಔಡವ ಶ್ರೇಣಿಗೆ 4ನೆಯ ನಿ ಮತ್ತು 7ನೆಯ ಗ ಎಂಬ ಎರಡು ಹೊಸ ಸ್ವರಗಳು ಸೇರಲ್ಪಟ್ಟವು. ಚೀನ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ನರ ಒಳಬಂದ ಅನಂತರ ಯೂಆನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿ ಯೂಆನ್ ಎಮಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ 9 ಸ್ವರಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸಹಾಯಕ ಸ್ವರಗಳೆಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರೂಪಿಸಿದ ಒಂದು ಹೊಸ ಶ್ರೇಣಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಚೀನೀ ಸಂಗೀತವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಗಿದ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಡ್ರಮ. ಕೆಟಲ್ ಡ್ರಂ. ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಡ್ರಂ ಮುಂತಾದವು ಗಮನಾರ್ಹ. ಇವಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಸುಷಿರ ವಾದ್ಯಗಳೂ ತಂತಿ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಇವೆ. ಚೀನದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಾಲ್ಕಾರು ಬಗೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಂಗೀತ (ರಿಚುಯಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್), ಗೃಹಸಂಗೀತ (ಚೇಂಬರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್), ಗೀತನಾಟಕಗಳು(ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಡ್ರಾಮ), ಪಕ್ಕವಾದ್ಯಗಳ ಸಮೇತ ಹಾಡುವ ಸಂಗೀತ (ಮಿನ್‍ಸ್ಟ್ರೆಲ್‍ಸೀ) ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಚೀನೀ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ವರ್ಗದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವೆಂತಲೂ ಉಳಿದವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತವೆಂತಲೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm2j BBC Radio 3 Audio (45 minutes): Shanghai tea-houses.] Accessed November 25, 2010. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm2m BBC Radio 3 Audio (45 minutes): Chinese opera in Beijing.] Accessed November 25, 2010. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm2q BBC Radio 3 Audio (45 minutes): Buddhist harvest celebrations.] Accessed November 25, 2010. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm2q BBC Radio 3 Audio (45 minutes): The Uighur people of Xinjiang.] Accessed November 25, 2010. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/b00cjnjs BBC Radio 3 Audio (45 minutes): Music of the Hani and Yi People.] Accessed November 25, 2010. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/b00c4c9r BBC Radio 3 Audio (45 minutes): The Uyghur people and the muqam.] Accessed November 25, 2010. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/b00cwxgt BBC Radio 3 Audio (45 minutes): Silk and Bamboo music, the gugin and Pingtan music.] Accessed November 25, 2010. * [http://www.philmultic.com/English/Chinese_music.html An article about Chinese music from the classical literati tradition] * [http://www.sinohits.net/music/index.htm Listen to traditional Chinese music] * {{in lang|ja}} [https://web.archive.org/web/20070721033134/http://hyena.human.niigata-u.ac.jp/files/textdb/cndbhome.html 中国古典テキストデータベース（中国思想史研究室）] Archive of some Classical Chinese texts about Music theories. * [https://web.archive.org/web/20110718211647/http://www.chinese-music.de/index.php?option=com_content&view=article&id=9&Itemid=9 HQ-Videos: Traditional Chinese Pipa Songs 陽春白雪 (White Snow in the Spring Sunlight) and 小月儿高 (The Moon is High)] *[http://www.wdl.org/en/item/297 "A Complete Study of the Chinese Zither"] from 1670 {{Music of Asia}} =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]] jaqmr0wblcskgrglypck686rvgfl738 1434967 1434965 2026-10-30T07:11:11Z VASANTH S.N. 728 ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ 1434967 wikitext text/x-wiki [[File:Shanghai Museum 2006 17-15.jpg|thumb|Lively musicians playing a bamboo flute and a plucked instrument, [[Chinese ceramics|Chinese ceramic]] statues displayed at the [[Shanghai Museum]], dating to the [[Eastern Han]] period (25–220 AD)]] '''ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ''' ಚೀನೀಯರು ತಮ್ಮ [[ಸಂಗೀತ]]ವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ [[ಇಂದ್ರಿಯ]]ಗಳ ತೃಪ್ತಿ ಮಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿಗಿಂತ ಸತ್ಯತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸುಂದರಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೂ [[ಸಾಧನ]]ವಾಗಿಯೂ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ==ಉಗಮ== [[File:Bone Flute.jpg|thumb|left|A 9,000 year-old [[Gudi (instrument)|bone flute]] from [[Henan]]]] [[File:Mawangdui Figures of Musicians (10112575404).jpg|thumb|right|Ensemble of musicians, some playing the ''[[Guzheng]]'' and others play the ''[[Sheng (instrument)|Sheng]]'', 2nd century BCE, [[Mawangdui]] tomb.]] 3000 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದಿನವಾದ, ಸನಾತನ ಧರ್ಮಜನ್ಯವಾದ [[ಪುರಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಐತಿಹ್ಯ]]ಗಳ ಕಾಲವನ್ನೇ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ [[ಇತಿಹಾಸ|ಚರಿತ್ರೆ]]ಯ ಉಗಮ ಕಾಲವೆನ್ನುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಆ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಹೆಸರೂ ಅವನ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ನಾಮವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಫೂ (ಫೂ ಲಾಯ್ ಎಂದು ಕರೆವುದಿದೆ) ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಪೂ ಷೀ ಎಂಬ ರಾಜನ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ಹೆಸರನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈತ ಐವರು ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆನಿಸಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2852ರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದವ. ಚೀನೀಯರ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಅಧ್ಯಾತ್ಮ]] ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಂಗೀತ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಫೂ ಷೀ ಹಾಕಿದ ತಳಹದಿಯೇ ಹಲವಾರು ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಚೀನೀಯರ ಪ್ರಧಾನ ವಾದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದ ಚಿನ್ ಮತ್ತು ಸೆ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಗೋಳಾಕೃತಿಯ [[ಕೊಳಲು|ಕೊಳಲ]]ನ್ನು ಹೋಲುವ ಷ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಷೆಂಜ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯಗಳೂ ಈತನಿಂದಲೇ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಚೀನದ ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವನಾದ ಷೆನ್‍ಯಾಂಗನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫ್ಯೂಟೊ ಅಥವಾ ಷ್ಯಾ ಮೌ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪವಿತ್ರ ದೊರೆಯಾದ ಹ್ವಾಂಗ್ ಡೀ ಎಂಬುವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಷಿಯೆನ್ ಚಿ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಆಧಾರ ಸ್ಥಾಯಿಯಾದ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಎಂಬ ಮತ್ತು ಲೂ ಎಂಬ ಹನ್ನೆರಡು ಸ್ವರಸ್ಥಾನಗಳ ಕ್ರಮಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಈ ಪದ್ಧತಿಯ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇತರ ಪವಿತ್ರ ರಾಜರಾಜರಾದ ಷಾ-ಹೌ ಮತ್ತು ಚ್ವಾನ್ ಷ್ಯೂ ಎಂಬುವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತದ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನಗಳ ವಿವರಗಳು ಅಷ್ಟಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಯು ಎಂಬ ರಾಜನ ಕಾಲದ್ಲಲಿ ಟಾ-ಚ್ಯಾಂಗ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಷನ್ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗಿರುವಂತೆಯೇ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿತು. ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭಾವ, ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕುರಿತು ಜನ ವಿವೇಚನೆ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈತ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಫೂ ಷೀ ಎಂಬುವರ ಕಾಲದ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 8 ವರ್ಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ. ಪ್ಯಾನ್ ಪೈಪ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯ, 5 ತಂತಿಗಳಿದ್ದ ಚ್ಯೂ ಎಂಬ [[ಸಿತಾರ್]] ವಾದ್ಯ ಷನ್ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಈತನ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಟಾ-ಷಾವೋ ಎಂದು ಕರೆಯಾಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈತನೇ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದವನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಟಾಹಿಯ ಎಂಬ ರಾಜ ಟಾಹಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಂಗೀತವನ್ನೇ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ. ==ಬೆಳವಣಿಗೆ== ಷಾಂಗ್ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವನದೇ ಆದ ಕು ಎಂಬ ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಚೆಂಗ್ ಎಂಬ ಘಂಟೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತೆಂದೂ ಮತಾನುಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವಿದ್ದು ಹಿಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ ಮೇಳವೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಭೂಸಂಶೋಧನೆಯ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾದ್ಯವಾದ ಷ್ಯುಯೆನ್ ಎಂಬ ಸುಷಿರವಾದ್ಯವೂ ಮಧುರಸ್ವರವನ್ನು ಕೊಡುವ ನಾದಸ್ತಂಭಗಳೂ ಇದ್ದುವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ [[ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ|ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] ಲಾವೋ ಟ್ಸೆಯೂ [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್|ಕಾನಫ್ಯೂಷಸ]]ನ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಂಗ್-ಟ್ಸೀ ಎಂಬುವನೂ [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದ ಸಂಗೀತ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು; ಲೌಕಿಕ ಮತಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಸಾರಿದವರಿವರು. ಚೀನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಸಂಗೀತದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ವಾತಾವರಣ ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒದಗಿತು. ಈಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಚೀನೀ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಅಧ್ಯಾತ್ಮ|ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ]] [[ತತ್ತ್ವ]]ಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿವೆ. ಸ್ಲೂ ಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಭಾವಗೀತೆ|ಭಾವಗೀತ]]ಗಳೂ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳೂ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿವೆ. ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥ ಷೂ ಜಿಂಗ್ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಕೀ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯವಿದೆ. ಸಂಗೀತದ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ]], ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು [[ಮಂತ್ರ]] ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ. ಚೀನೀ ಲಕ್ಷಣಕಾರನಾದ-ಲೂಫ್ಯೂ-ವೀ ಎಂಬುವ ಷೀ-ಚಿನ್-ಟ್ಸಿಯ ಎಂಬ ಚೀನೀಸಂಗೀತದ ಪ್ರಥಮ ಲಕ್ಷಣಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಚೀನಿರಾಜಾಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸುವುದು. ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. [[ಸಂಗೀತ]], ಸಾಹಿತ್ಯ, [[ನೃತ್ಯ]]ಗಳು. ಋತುಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಕೃಷಿ|ಬೇಸಾಯ]]ದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳು-ಇವೇ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು [[ಮದುವೆ]] ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸುವುದು ರೂಢಿಗೆ ಬಂತು. [[File:Drummer Western Han Dynasty China 206 BCE-9 CE Painted Earthenware (7983310618).jpg|thumb|[[Han dynasty]] drummer]] [[File:Paintings on north wall of Xu Xianxiu Tomb.jpg|thumb|260px|left|A mural from the tomb of Xu Xianxiu in [[Taiyuan]], [[Shanxi]] province, dated 571 AD during the [[Northern Qi Dynasty]], showing male court musicians playing stringed instruments, either the ''[[liuqin]]'' or ''[[pipa]]'', and a woman playing a ''[[konghou]]'' (harp)]] [[File:Five Dynasties Relief of Musicians (11865362735).jpg|thumb|300px|[[Five Dynasties]] relief of musicians]] ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸ ಚೌ ಮನೆತನದವರೆಗೂ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದ್ದು, ಚಿನ್ ಮನೆತನದ ಷೀ ಹ್ವಾಂಗ್ ಟೀ ಎಂಬ ರಾಜ ಅಂದು ಉಪಲಬ್ಧವಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ನಾಶ ಮಾಡಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆದಕಾರಣ ಆತನ ಕಾಲವನ್ನು ಚಿನ್ ಕಾಲವೆಂದೇ (ಗ್ರಂಥ ನಿರ್ಮೂಲನ ಕಾಲ) ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಹಾನ್ ಎಂಬ ರಾಜ ಹಲವಾರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಭೂಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ ಗತಕಾಲದ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಸ್ಟೋನ್ ಚೈಮ್ ಎಂಬ ವಾದ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ವೈವಿದ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ಚೈಮ್ ಎಂಬ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಸೃಜಿಸಲಾಯಿತು. ಟ್ಸಿಯಾನ್-ಯೆನ್-ಷೀಯಾನ್ ಎಂಬ ತಜ್ಞನೊಬ್ಬ 64 ಸ್ವರಪದ್ಧತಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ. ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ, [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ]]ದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ ಸ್ಥಿರ ಆಧಾರಸ್ಥಾಯಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸದರಪಡಿಸಲು ವೂ ಎಂಬ ರಾಜಯೂ-ಫ್ಯೂ ಎಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಫ್ಯಾಂಗ್ ಎಂಬ ರಾಜ 53 ಮತ್ತು 60 ಸ್ವರಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಟರ್ಕಿ|ತುರ್ಕಿ]]ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಹೊಸ [[ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ|ವಾದ್ಯ]]ಗಳು ಚೀನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅವುಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಮತ]] [[ಭಾರತ]]ದಿಂದ ಚೀನಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ತಮ್ಮ ಮಂತ್ರೋಚ್ಛಾರಣೆಯ ಸಂಗೀತದ ಜೊತೆಗೆ ಚೀನದ ವಾದ್ಯವಾದ ಚಿನ್ ಎಂಬ [[ತಂತಿವಾದ್ಯ|ತಂತೀವಾದ್ಯ]]ವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಗಮಕ]] ತಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ನುಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಕಚ್ ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯ ಅನಂತರ ಚೀನ ಪರ್ಶಿಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ಯಾಂಕ್ ಎಂಬ ತಂತಿವಾದ್ಯವನ್ನು ಕಂಗ್-ಹ್ಯು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಧಾನ ವಾದ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದೇ ಮಾದರಿಯ ಹಲವಾರು ಅವನದ್ಧ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಘನವಾದ್ಯಗಳೂ ಪರದೇಶದಿಂದ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಹಾಟ್‍ಚಂಗ್ ಟಿಯೆನ್ ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಸಮಾನಾಂತರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು [[ಪ್ರಬಂಧ]]ವನ್ನು ಬರೆದ. ಸಾಂಗ್ ವೆನ್ಲಿ ಎಂಬ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಟ್ಸಿಯೆನ್-ಯೋ-ಚೀ ಎಂಬ ತಜ್ಞ 360 [[ಸ್ವರ]]ಗಳನ್ನು ಕುರಿತು [[ವಿಮರ್ಶೆ]] ಮಾಡಿರುವುದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಯಂಗ್-ಮಿಮಗ್ ಎಂಬ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಕಾನ್‍ಫ್ಯೂಷಸನ ಆಚಾರವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 568ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕಿಯ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೊಬ್ಬಳು ಚೀನದ ರಾಜಕುಮಾರ ವ್ಯೂ-ಟೀ ಎಂಬುವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕುಚ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಸಂಗೀತಜ್ಞರನ್ನು ಮತ್ತು ಷಯು-ಚಿಪೋ ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸನನ್ನು ತನ್ನೊಡನೆ ಕರೆ ತಂದಳು. ಪರ್ಶಿಯದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ ಏಳು ರಾಗಗಳ ಪರಿಚಯ ಚೀನದಲ್ಲೂ ಆಯಿತು. ಕೋಲಿ, ಭಾರತ, ಬುಕಾರ ಮತ್ತು ಕುಚ ದೇಶಗಳ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನನುಸರಿಸಿ ಏಳು ವಿಧವಾದ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳನ್ನು ಚೀನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಕುಚ ವಾದ್ಯಮೇಳ 20 ವಾದಕ ಗಾಯಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಚೀನದ ಸಂಗೀತ 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊರಿಯಕ್ಕೂ 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿ]]ಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಸುಯಿ ಮನೆತನದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳೂ ಸಂಗೀತಗಾರರೂ ಬುಕಾರ, ಸಮರ್‍ಖಂಡ್, ಕಾಷ್‍ಗರ್ ಮತ್ತು ಕುಚ ದೇಶಗಳಿಂದ ಚೀನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಟಾಂಗ್ ಮನೆತನದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳು ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಂಡು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶೋಭಿಸಿದುವು. ನಿರ್ದೇಶಕನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆಂದೇ ವಾದ್ಯ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟವು. ಮಿಮಗ್ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 6 ಮಂದಿ ನಿಂತೂ 8 ಮಂದಿ ಕುಳಿತೂ ನುಡಿಸತಕ್ಕ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 500ರಿಂದ 700ರ ವರೆಗೆ ಕಲಾವಿದರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಲೀ-ಯೂಯೆನ್ ಎಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವತ್ ಸಭೆ ರಾಜಾಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಶೋಭಿಸುವಂಥ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಪ್ರವೀಣರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸೂಂಗ್ ಮತ್ತು ಟಾಂಗ್ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಪರ್ವಕಾಲವೆನ್ನಬಹುದು. ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳೆರಡೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಟ್ಸೈ-ಯೂಯೆನ್-ಟಿಂಗ್ ಎಂಬ ತಜ್ಞ ಲಕ್ಷಣ ರೀತ್ಯ 18 ಸ್ವರಗಳನ್ನೂ ನೂತನ 9 ಸ್ವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ. ರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಂತೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ [[ನಾಟಕ]]ಗೃಹವೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಮಡಿವಂತಿಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಲಘು ಸಂಗೀತವೂ ಬಳಕೆಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಯೂಯಾನ್ ಅಥವಾ [[ಮಂಗೋಲಿಯ|ಮುಂಗೋಲಿಯನ್ನ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನದ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ತ್ವ ಬಂತು. ರಾಜರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಕಲಾವಿದರನ್ನೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ವೈವಿದ್ಯಮಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನೂತನ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನೂ ಜನತೆಗೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಅವೇಶಪೂರಿತ ಭಾಷಣ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಗೀತ, ಮೂಕನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಂತಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ನಾಟಕ ನವಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತಾಳಿತು. ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ ನಾಟಕದ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ರಾಜರು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಸಂಗೀತದಿಂದಾಗಿ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮೆರಗು ಬಂತು. ಟ್ಸೈ-ಯು ಎಂಬ ರಾಜ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮಾನಾಂತರ ಸ್ವರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ. ಚೀನೀ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಹಲವಾರು ಅಮೂಲ್ಯ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದ. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ]]ರ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಗೀತ (ಚರ್ಚ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್) ಚೀನದಲ್ಲೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂತು. ಪಾದ್ರಿಗಳಲ್ಲದೆ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸದವು. ಚಿಂಗ್ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ]]ದ ಪ್ರಭಾವ ಸಾಕಷ್ಟಿತ್ತು. ಪೆರೇರ ಮತ್ತು ಪೇಡ್ರಿನಿ ಎಂಗ ತಜ್ಞರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಪೇಡ್ರಿನಿ ಎಂಬುವ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಪೆರಿ ಏಮಿಯಟ್ ಎಂಬ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತದ ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ಬರೆದರು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಷೆಂಗ್ ಮುಂತಾದ ವಾದ್ಯಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಇಳಿಮುಖ ಕಂಡುಬಂತು. ಕಲಾವಿದರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಟ್ಟಿಗಿಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. 1912ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ==೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನ== [[File:二泉映月.ogg|right|thumb|The Moon reflecting in Erquan Pool, a masterpiece written for erhu by the blind composer Abing.]] [[File:Guqin-Zuiyu Changwan.ogg|right|thumb|Zuiyu Changwan (The Evening Song of the Drunken Fisherman) for qin from the Tianwen Ge Qinpu (1876).]] 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಜನ್ಯ ಚೀನೀ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತವೂ ಕೂಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ, ವಾದ್ಮಯ ಮೇಳಗಳ ರಚನೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಚೀನದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ಕುರುಹು ಈಗ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಜಪಾನೀ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸ್ಥಳಜನ್ಯಸಂಗೀತ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಶೇಷನಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಪೂರ್ವದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಂಗ್ ಎಂಬ ಘಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಡುವ ನಾದವೇ ಪ್ರಾರಂಭ ಸ್ವರವಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಕುಂಗ್ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಪೂರ್ವ ಕೃತಿ ಸಿದ್ಧವಾದ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಸ್ವರ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಆ ಯನ್ನು ([[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]ದ ರಿ ಸ್ವರ) ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರೂ ಈ ನ್ನು (ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀದ ಮ ಸ್ವರ) ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುವರು.12 ಲೂ ಅಥವಾ ಸ್ವರಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹ್ವಾಂಗ್ ಚಿಂಗ್ ಸ್ವರವೇ ಆಧಾರವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ 12ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಮಂದ್ರ (ಗ್ರೇವ್), ಮಧ್ಯಮ (ಮಿಡ್ಲ್) ಮತ್ತು ಊದ್ರ್ವ (ಅಕ್ಯೂಟ್) ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಾಯಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಚೀನದ ಕ್ರೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಪುರಾತನ ಔಡವ ಶ್ರೇಣಿ "ಮ ಪ ದ ಸ ರಿ" ಎಂಬ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಚೌ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮತಾನುಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಆ ಶ್ರೇಣಿ "ಮ ಪ ದ ನಿ ಸ" ಎಂಬ 7 ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಔಡವ ಶ್ರೇಣಿಗೆ 4ನೆಯ ನಿ ಮತ್ತು 7ನೆಯ ಗ ಎಂಬ ಎರಡು ಹೊಸ ಸ್ವರಗಳು ಸೇರಲ್ಪಟ್ಟವು. ಚೀನ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ನರ ಒಳಬಂದ ಅನಂತರ ಯೂಆನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿ ಯೂಆನ್ ಎಮಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ 9 ಸ್ವರಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸಹಾಯಕ ಸ್ವರಗಳೆಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರೂಪಿಸಿದ ಒಂದು ಹೊಸ ಶ್ರೇಣಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಚೀನೀ ಸಂಗೀತವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಗಿದ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಡ್ರಮ. ಕೆಟಲ್ ಡ್ರಂ. ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಡ್ರಂ ಮುಂತಾದವು ಗಮನಾರ್ಹ. ಇವಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಸುಷಿರ ವಾದ್ಯಗಳೂ ತಂತಿ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಇವೆ. ಚೀನದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಾಲ್ಕಾರು ಬಗೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಂಗೀತ (ರಿಚುಯಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್), ಗೃಹಸಂಗೀತ (ಚೇಂಬರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್), ಗೀತನಾಟಕಗಳು(ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಡ್ರಾಮ), ಪಕ್ಕವಾದ್ಯಗಳ ಸಮೇತ ಹಾಡುವ ಸಂಗೀತ (ಮಿನ್‍ಸ್ಟ್ರೆಲ್‍ಸೀ) ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಚೀನೀ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ವರ್ಗದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವೆಂತಲೂ ಉಳಿದವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತವೆಂತಲೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm2j BBC Radio 3 Audio (45 minutes): Shanghai tea-houses.] Accessed November 25, 2010. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm2m BBC Radio 3 Audio (45 minutes): Chinese opera in Beijing.] Accessed November 25, 2010. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm2q BBC Radio 3 Audio (45 minutes): Buddhist harvest celebrations.] Accessed November 25, 2010. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm2q BBC Radio 3 Audio (45 minutes): The Uighur people of Xinjiang.] Accessed November 25, 2010. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/b00cjnjs BBC Radio 3 Audio (45 minutes): Music of the Hani and Yi People.] Accessed November 25, 2010. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/b00c4c9r BBC Radio 3 Audio (45 minutes): The Uyghur people and the muqam.] Accessed November 25, 2010. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/b00cwxgt BBC Radio 3 Audio (45 minutes): Silk and Bamboo music, the gugin and Pingtan music.] Accessed November 25, 2010. * [http://www.philmultic.com/English/Chinese_music.html An article about Chinese music from the classical literati tradition] * [http://www.sinohits.net/music/index.htm Listen to traditional Chinese music] * {{in lang|ja}} [https://web.archive.org/web/20070721033134/http://hyena.human.niigata-u.ac.jp/files/textdb/cndbhome.html 中国古典テキストデータベース（中国思想史研究室）] Archive of some Classical Chinese texts about Music theories. * [https://web.archive.org/web/20110718211647/http://www.chinese-music.de/index.php?option=com_content&view=article&id=9&Itemid=9 HQ-Videos: Traditional Chinese Pipa Songs 陽春白雪 (White Snow in the Spring Sunlight) and 小月儿高 (The Moon is High)] *[http://www.wdl.org/en/item/297 "A Complete Study of the Chinese Zither"] from 1670 {{Music of Asia}} =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚೀನೀ ಸಂಗೀತ}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]] dbmoy9dkbr1qpnfixo5ul1bhkj8ojg2 0 188032 1434968 2026-10-30T07:51:20Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1434968 wikitext text/x-wiki [[File:Peristrophe paniculata (5496586494).jpg|thumb|right|ಚೀಬೀ ಗಿಡ]] '''ಚೀಬೀ ಗಿಡ''' - ಅಕ್ಯಾಂತೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಪೊದೆಸಸ್ಯ. ಚೀಬೀರ ಸೊಪ್ಪು ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮ. ಪೆರಿಸ್ಟ್ರೋಫೆ ಬೈಕ್ಯಾಲಿಕ್ಯುಲೇಟ ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು.ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಕಾಕಜಂಘಾ ಎಂದು ಹೆಸರಿದೆ. ==ವ್ಯಾಪ್ತಿ== [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕ]]ಗಳ ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉಂಟು. [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== 60-180 ಸೆ.ಮೀ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಗಿಡ ಇದು. ಎಲೆ ಸರಳ ಮಾದರಿಯವು ; ಅಭಿಮುಖ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಆಕಾರ ಅಂಡದಂತೆ. [[ಹೂವು|ಹೂ]]ಗಳೂ ಗುಲಾಬಿ, ನೇರಿಳೆ ಇಲ್ಲವೆ ಉದಾ ಬಣ್ಣದವು. ಪ್ಯಾನಿಕಲ್ ಮಾದರಿಯ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಫಲ ಸಂಪುಟ ರೀತಿಯದು. ==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== ಚೀಬೀ ಗಿಡವನ್ನು ಬೀಜದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಕುದುರೆಗಳ ಮೇವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಹಸಿರು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದುಂಟು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಅಲ್ಲದೆ ಆವಿ ಆಸವೀಕರಣದಿಂದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಎಣ್ಣೆಯೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಣ್ಣೆಗೆ ಕ್ಷಯಕ್ರಿಮಿ ವಿರೋಧಿ ಗುಣ ಇದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== o9ylz6hp0n9t6417h1n33b7y85xvb9r 1434969 1434968 2026-10-30T07:51:42Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಸಸ್ಯಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1434969 wikitext text/x-wiki [[File:Peristrophe paniculata (5496586494).jpg|thumb|right|ಚೀಬೀ ಗಿಡ]] '''ಚೀಬೀ ಗಿಡ''' - ಅಕ್ಯಾಂತೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಪೊದೆಸಸ್ಯ. ಚೀಬೀರ ಸೊಪ್ಪು ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮ. ಪೆರಿಸ್ಟ್ರೋಫೆ ಬೈಕ್ಯಾಲಿಕ್ಯುಲೇಟ ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು.ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಕಾಕಜಂಘಾ ಎಂದು ಹೆಸರಿದೆ. ==ವ್ಯಾಪ್ತಿ== [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕ]]ಗಳ ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉಂಟು. [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== 60-180 ಸೆ.ಮೀ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಗಿಡ ಇದು. ಎಲೆ ಸರಳ ಮಾದರಿಯವು ; ಅಭಿಮುಖ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಆಕಾರ ಅಂಡದಂತೆ. [[ಹೂವು|ಹೂ]]ಗಳೂ ಗುಲಾಬಿ, ನೇರಿಳೆ ಇಲ್ಲವೆ ಉದಾ ಬಣ್ಣದವು. ಪ್ಯಾನಿಕಲ್ ಮಾದರಿಯ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಫಲ ಸಂಪುಟ ರೀತಿಯದು. ==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== ಚೀಬೀ ಗಿಡವನ್ನು ಬೀಜದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಕುದುರೆಗಳ ಮೇವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಹಸಿರು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದುಂಟು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಅಲ್ಲದೆ ಆವಿ ಆಸವೀಕರಣದಿಂದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಎಣ್ಣೆಯೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಣ್ಣೆಗೆ ಕ್ಷಯಕ್ರಿಮಿ ವಿರೋಧಿ ಗುಣ ಇದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] myjnv60sw2ibhxgtfciwxl3r0y1ag2y 1434970 1434969 2026-10-30T07:52:50Z VASANTH S.N. 728 /* ಉಪಯೋಗಗಳು */ 1434970 wikitext text/x-wiki [[File:Peristrophe paniculata (5496586494).jpg|thumb|right|ಚೀಬೀ ಗಿಡ]] '''ಚೀಬೀ ಗಿಡ''' - ಅಕ್ಯಾಂತೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಪೊದೆಸಸ್ಯ. ಚೀಬೀರ ಸೊಪ್ಪು ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮ. ಪೆರಿಸ್ಟ್ರೋಫೆ ಬೈಕ್ಯಾಲಿಕ್ಯುಲೇಟ ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು.ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಕಾಕಜಂಘಾ ಎಂದು ಹೆಸರಿದೆ. ==ವ್ಯಾಪ್ತಿ== [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕ]]ಗಳ ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉಂಟು. [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== 60-180 ಸೆ.ಮೀ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಗಿಡ ಇದು. ಎಲೆ ಸರಳ ಮಾದರಿಯವು ; ಅಭಿಮುಖ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಆಕಾರ ಅಂಡದಂತೆ. [[ಹೂವು|ಹೂ]]ಗಳೂ ಗುಲಾಬಿ, ನೇರಿಳೆ ಇಲ್ಲವೆ ಉದಾ ಬಣ್ಣದವು. ಪ್ಯಾನಿಕಲ್ ಮಾದರಿಯ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಫಲ ಸಂಪುಟ ರೀತಿಯದು. ==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== ಚೀಬೀ ಗಿಡವನ್ನು ಬೀಜದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಕುದುರೆಗಳ ಮೇವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಹಸಿರು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದುಂಟು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಅಲ್ಲದೆ ಆವಿ ಆಸವೀಕರಣದಿಂದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಎಣ್ಣೆಯೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ [[ಎಣ್ಣೆ]]ಗೆ [[ಕ್ಷಯ]]ಕ್ರಿಮಿ ವಿರೋಧಿ ಗುಣ ಇದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] 8gjprpguxg0xucgwhhizffldw3e9aa4 1434971 1434970 2026-10-30T07:53:03Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1434971 wikitext text/x-wiki [[File:Peristrophe paniculata (5496586494).jpg|thumb|right|ಚೀಬೀ ಗಿಡ]] '''ಚೀಬೀ ಗಿಡ''' - ಅಕ್ಯಾಂತೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಪೊದೆಸಸ್ಯ. ಚೀಬೀರ ಸೊಪ್ಪು ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮ. ಪೆರಿಸ್ಟ್ರೋಫೆ ಬೈಕ್ಯಾಲಿಕ್ಯುಲೇಟ ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು.ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಕಾಕಜಂಘಾ ಎಂದು ಹೆಸರಿದೆ. ==ವ್ಯಾಪ್ತಿ== [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕ]]ಗಳ ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉಂಟು. [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== 60-180 ಸೆ.ಮೀ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಗಿಡ ಇದು. ಎಲೆ ಸರಳ ಮಾದರಿಯವು ; ಅಭಿಮುಖ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಆಕಾರ ಅಂಡದಂತೆ. [[ಹೂವು|ಹೂ]]ಗಳೂ ಗುಲಾಬಿ, ನೇರಿಳೆ ಇಲ್ಲವೆ ಉದಾ ಬಣ್ಣದವು. ಪ್ಯಾನಿಕಲ್ ಮಾದರಿಯ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಫಲ ಸಂಪುಟ ರೀತಿಯದು. ==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== ಚೀಬೀ ಗಿಡವನ್ನು ಬೀಜದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಕುದುರೆಗಳ ಮೇವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಹಸಿರು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದುಂಟು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಅಲ್ಲದೆ ಆವಿ ಆಸವೀಕರಣದಿಂದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಎಣ್ಣೆಯೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ [[ಎಣ್ಣೆ]]ಗೆ [[ಕ್ಷಯ]]ಕ್ರಿಮಿ ವಿರೋಧಿ ಗುಣ ಇದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]] au21oufyg29exjvaex6qkwof05zqpod 0 188033 1434976 2026-10-30T09:20:37Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1434976 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Pinta (disease) | synonyms = | image = El carate.jpg | caption = 1869 illustration depicting a person with pinta disease. | pronounce = | field = [[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]] | | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''ಚುಕ್ಕೆ ಬೇನೆ-'''ಟ್ರಪೋನೀಮ ಕೆರೇಟಿಯಮ್ ಹೆಸರಿನ ಜೀವಾಣುವಿನಿಂದ ಹರಡುವ ರೋಗ (ಪಿಂಟ).ಇದು ಮೆಕ್ಸಿಕೊ, ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಾಲನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web|title=Pinta|url=http://emedicine.medscape.com/article/225576-overview|work=[[Medscape]]|publisher=[[WebMD]]|access-date=3 September 2012}}</ref> ಕೊನೆಯ ನಿದರ್ಶನ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಜಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ<ref>{{Cite journal |last=Vighi da Rosa |first=Ralph |last2=Damares Rodrigues de Souza |first2=Daniele |last3=Cartell |first3=André |last4=Ricardo Martins Souza |first4=Paulo |date=January 2021 |title=Mal de Pinta, first autochthonous case from South of Brazil |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ijd.15264 |journal=International Journal of Dermatology |language=en |volume=60 |issue=1 |doi=10.1111/ijd.15264 |issn=0011-9059|url-access=subscription }}</ref> ==ಹರಡುವಿಕೆ== ರಕ್ತಹೀರುವ [[ನೊಣ]], ಇಲ್ಲವೇ [[ಕೀಟ]]ಗಳು [[ರೋಗ]]ವನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ. ==ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ರೋಗ ತೀರ ಬಲಿತಾಗ [[ಗುಂಡಿಗೆಯ ಅಂಗರಚನೆ|ಗುಂಡಿ]]ಗೆ [[ರಕ್ತನಾಳ]]ಗಳಿಗೂ ಹತ್ತಬಹುದು. 60% ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪದಂಶ ([[ಸಿಫಿಲಿಸ್]]) ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ವಾಸರ್ಮನ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಆಗಿರುವುದು. ಇದು ಯಾಸ್ ಬೇನೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹಸುಗೂಸುಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ. ವಯಸ್ಕ ಕರಿಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು. ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಕಳೆದು ಚರ್ಮಗಂಟು ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ. 6-12 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳಂಥ [[ದದ್ದು]]ಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book|last1=Torok|first1=E|title=Oxford Handbook of Infectious Diseases and Microbiology|date=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-856925-1|page=388|edition=first}}</ref> ಇವು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಬಗೆ ಬಗೆ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿ ಬೇರೆ [[ಚರ್ಮರೋಗ]]ಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ==ಚಿಕಿತ್ಸೆ== ಈ ರೋಗ [[ಪೆನ್ಸಿಲಿನ್|ಪೆನಿಸಿಲಿನ್]] ಮದ್ದಿನಿಂದ ಪೂರ್ತಿ ಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|last1=Fine|first1=Steven|title=Treponematosis (Endemic Syphilis) Medication|url=http://emedicine.medscape.com/article/230403-medication#2|work=Medscape|publisher=WebMD|access-date=15 September 2014}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚುಕ್ಕೆ ಬೇನೆ}} q96ywyg858j8afzg9oyljr4ky6vaebg 1434977 1434976 2026-10-30T09:21:00Z VASANTH S.N. 728 1434977 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = ಚುಕ್ಕೆ ಬೇನೆ | synonyms = | image = El carate.jpg | caption = 1869 illustration depicting a person with pinta disease. | pronounce = | field = [[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]] | | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''ಚುಕ್ಕೆ ಬೇನೆ-'''ಟ್ರಪೋನೀಮ ಕೆರೇಟಿಯಮ್ ಹೆಸರಿನ ಜೀವಾಣುವಿನಿಂದ ಹರಡುವ ರೋಗ (ಪಿಂಟ).ಇದು ಮೆಕ್ಸಿಕೊ, ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಾಲನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web|title=Pinta|url=http://emedicine.medscape.com/article/225576-overview|work=[[Medscape]]|publisher=[[WebMD]]|access-date=3 September 2012}}</ref> ಕೊನೆಯ ನಿದರ್ಶನ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಜಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ<ref>{{Cite journal |last=Vighi da Rosa |first=Ralph |last2=Damares Rodrigues de Souza |first2=Daniele |last3=Cartell |first3=André |last4=Ricardo Martins Souza |first4=Paulo |date=January 2021 |title=Mal de Pinta, first autochthonous case from South of Brazil |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ijd.15264 |journal=International Journal of Dermatology |language=en |volume=60 |issue=1 |doi=10.1111/ijd.15264 |issn=0011-9059|url-access=subscription }}</ref> ==ಹರಡುವಿಕೆ== ರಕ್ತಹೀರುವ [[ನೊಣ]], ಇಲ್ಲವೇ [[ಕೀಟ]]ಗಳು [[ರೋಗ]]ವನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ. ==ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ರೋಗ ತೀರ ಬಲಿತಾಗ [[ಗುಂಡಿಗೆಯ ಅಂಗರಚನೆ|ಗುಂಡಿ]]ಗೆ [[ರಕ್ತನಾಳ]]ಗಳಿಗೂ ಹತ್ತಬಹುದು. 60% ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪದಂಶ ([[ಸಿಫಿಲಿಸ್]]) ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ವಾಸರ್ಮನ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಆಗಿರುವುದು. ಇದು ಯಾಸ್ ಬೇನೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹಸುಗೂಸುಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ. ವಯಸ್ಕ ಕರಿಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು. ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಕಳೆದು ಚರ್ಮಗಂಟು ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ. 6-12 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳಂಥ [[ದದ್ದು]]ಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book|last1=Torok|first1=E|title=Oxford Handbook of Infectious Diseases and Microbiology|date=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-856925-1|page=388|edition=first}}</ref> ಇವು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಬಗೆ ಬಗೆ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿ ಬೇರೆ [[ಚರ್ಮರೋಗ]]ಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ==ಚಿಕಿತ್ಸೆ== ಈ ರೋಗ [[ಪೆನ್ಸಿಲಿನ್|ಪೆನಿಸಿಲಿನ್]] ಮದ್ದಿನಿಂದ ಪೂರ್ತಿ ಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|last1=Fine|first1=Steven|title=Treponematosis (Endemic Syphilis) Medication|url=http://emedicine.medscape.com/article/230403-medication#2|work=Medscape|publisher=WebMD|access-date=15 September 2014}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚುಕ್ಕೆ ಬೇನೆ}} ddb3mw2a7cdic9gg64zg3sku3chhc6m 1434978 1434977 2026-10-30T09:21:19Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರೋಗಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1434978 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = ಚುಕ್ಕೆ ಬೇನೆ | synonyms = | image = El carate.jpg | caption = 1869 illustration depicting a person with pinta disease. | pronounce = | field = [[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]] | | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''ಚುಕ್ಕೆ ಬೇನೆ-'''ಟ್ರಪೋನೀಮ ಕೆರೇಟಿಯಮ್ ಹೆಸರಿನ ಜೀವಾಣುವಿನಿಂದ ಹರಡುವ ರೋಗ (ಪಿಂಟ).ಇದು ಮೆಕ್ಸಿಕೊ, ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಾಲನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web|title=Pinta|url=http://emedicine.medscape.com/article/225576-overview|work=[[Medscape]]|publisher=[[WebMD]]|access-date=3 September 2012}}</ref> ಕೊನೆಯ ನಿದರ್ಶನ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಜಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ<ref>{{Cite journal |last=Vighi da Rosa |first=Ralph |last2=Damares Rodrigues de Souza |first2=Daniele |last3=Cartell |first3=André |last4=Ricardo Martins Souza |first4=Paulo |date=January 2021 |title=Mal de Pinta, first autochthonous case from South of Brazil |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ijd.15264 |journal=International Journal of Dermatology |language=en |volume=60 |issue=1 |doi=10.1111/ijd.15264 |issn=0011-9059|url-access=subscription }}</ref> ==ಹರಡುವಿಕೆ== ರಕ್ತಹೀರುವ [[ನೊಣ]], ಇಲ್ಲವೇ [[ಕೀಟ]]ಗಳು [[ರೋಗ]]ವನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ. ==ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ರೋಗ ತೀರ ಬಲಿತಾಗ [[ಗುಂಡಿಗೆಯ ಅಂಗರಚನೆ|ಗುಂಡಿ]]ಗೆ [[ರಕ್ತನಾಳ]]ಗಳಿಗೂ ಹತ್ತಬಹುದು. 60% ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪದಂಶ ([[ಸಿಫಿಲಿಸ್]]) ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ವಾಸರ್ಮನ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಆಗಿರುವುದು. ಇದು ಯಾಸ್ ಬೇನೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹಸುಗೂಸುಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ. ವಯಸ್ಕ ಕರಿಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು. ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಕಳೆದು ಚರ್ಮಗಂಟು ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ. 6-12 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳಂಥ [[ದದ್ದು]]ಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book|last1=Torok|first1=E|title=Oxford Handbook of Infectious Diseases and Microbiology|date=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-856925-1|page=388|edition=first}}</ref> ಇವು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಬಗೆ ಬಗೆ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿ ಬೇರೆ [[ಚರ್ಮರೋಗ]]ಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ==ಚಿಕಿತ್ಸೆ== ಈ ರೋಗ [[ಪೆನ್ಸಿಲಿನ್|ಪೆನಿಸಿಲಿನ್]] ಮದ್ದಿನಿಂದ ಪೂರ್ತಿ ಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|last1=Fine|first1=Steven|title=Treponematosis (Endemic Syphilis) Medication|url=http://emedicine.medscape.com/article/230403-medication#2|work=Medscape|publisher=WebMD|access-date=15 September 2014}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚುಕ್ಕೆ ಬೇನೆ}} [[ವರ್ಗ:ರೋಗಗಳು]] n3uuzpa5svs5kr7kl87trhpq2ptpasl 1434979 1434978 2026-10-30T09:21:39Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಚರ್ಮ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1434979 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = ಚುಕ್ಕೆ ಬೇನೆ | synonyms = | image = El carate.jpg | caption = 1869 illustration depicting a person with pinta disease. | pronounce = | field = [[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]] | | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''ಚುಕ್ಕೆ ಬೇನೆ-'''ಟ್ರಪೋನೀಮ ಕೆರೇಟಿಯಮ್ ಹೆಸರಿನ ಜೀವಾಣುವಿನಿಂದ ಹರಡುವ ರೋಗ (ಪಿಂಟ).ಇದು ಮೆಕ್ಸಿಕೊ, ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಾಲನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web|title=Pinta|url=http://emedicine.medscape.com/article/225576-overview|work=[[Medscape]]|publisher=[[WebMD]]|access-date=3 September 2012}}</ref> ಕೊನೆಯ ನಿದರ್ಶನ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಜಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ<ref>{{Cite journal |last=Vighi da Rosa |first=Ralph |last2=Damares Rodrigues de Souza |first2=Daniele |last3=Cartell |first3=André |last4=Ricardo Martins Souza |first4=Paulo |date=January 2021 |title=Mal de Pinta, first autochthonous case from South of Brazil |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ijd.15264 |journal=International Journal of Dermatology |language=en |volume=60 |issue=1 |doi=10.1111/ijd.15264 |issn=0011-9059|url-access=subscription }}</ref> ==ಹರಡುವಿಕೆ== ರಕ್ತಹೀರುವ [[ನೊಣ]], ಇಲ್ಲವೇ [[ಕೀಟ]]ಗಳು [[ರೋಗ]]ವನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ. ==ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ರೋಗ ತೀರ ಬಲಿತಾಗ [[ಗುಂಡಿಗೆಯ ಅಂಗರಚನೆ|ಗುಂಡಿ]]ಗೆ [[ರಕ್ತನಾಳ]]ಗಳಿಗೂ ಹತ್ತಬಹುದು. 60% ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪದಂಶ ([[ಸಿಫಿಲಿಸ್]]) ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ವಾಸರ್ಮನ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಆಗಿರುವುದು. ಇದು ಯಾಸ್ ಬೇನೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹಸುಗೂಸುಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ. ವಯಸ್ಕ ಕರಿಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು. ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಕಳೆದು ಚರ್ಮಗಂಟು ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ. 6-12 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳಂಥ [[ದದ್ದು]]ಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book|last1=Torok|first1=E|title=Oxford Handbook of Infectious Diseases and Microbiology|date=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-856925-1|page=388|edition=first}}</ref> ಇವು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಬಗೆ ಬಗೆ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿ ಬೇರೆ [[ಚರ್ಮರೋಗ]]ಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ==ಚಿಕಿತ್ಸೆ== ಈ ರೋಗ [[ಪೆನ್ಸಿಲಿನ್|ಪೆನಿಸಿಲಿನ್]] ಮದ್ದಿನಿಂದ ಪೂರ್ತಿ ಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|last1=Fine|first1=Steven|title=Treponematosis (Endemic Syphilis) Medication|url=http://emedicine.medscape.com/article/230403-medication#2|work=Medscape|publisher=WebMD|access-date=15 September 2014}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚುಕ್ಕೆ ಬೇನೆ}} [[ವರ್ಗ:ರೋಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಚರ್ಮ]] p7b40hkr1bfu3vwm8qvwm2k03ma51p6 0 188034 1434984 2026-10-30T10:11:42Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1434984 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | fossil_range = Middle [[Pleistocene]]-[[Holocene|Present]]<ref name=Suraprasit2016/> | image = 066 Chital in Ranthambore National Park Photo by Giles Laurent.jpg | image_caption = Buck in [[Ranthambore National Park]] | image2 = Spotted deer (Axis axis) female.jpg | image2_caption = Doe in [[Kanha National Park]] in Madhya Pradesh | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Axis axis'' |name-list-style=amp |author=Duckworth, J.W. |author2=Kumar, N.S. |author3=Anwarul Islam, M. |author4=Sagar Baral, H. |author5=Timmins, R. |date=2015 |article-number=e.T41783A22158006 |doi=10.2305/IUCN.UK.2015-4.RLTS.T41783A22158006.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Axis | species = axis | authority = ([[Johann Christian Polycarp Erxleben|Erxleben]], 1777) | range_map = Chital range map.png | range_map_caption = Distribution of chital (2011)<ref name=iucn /> | synonyms_ref = <ref name="sri">{{cite book |title=South Asian Mammals: their Diversity, Distribution, and Status |last1=Srinivasulu |first1=C. |last2=Srinivasulu |first2=B. |publisher=Springer |location=New York |url={{Google Books |id=PEsIul417ewC |plainurl=yes |page=357}} |date=2012 |pages=357–358 |isbn=978-1-4614-3449-8}}</ref><ref name=MSW3 /> | synonyms = {{collapsible list |''Axis major'' {{small|Hodgson, 1842}} |''A. minor'' {{small|Hodgson, 1842}} |''Cervus axis ceylonensis''{{small| ([[Johann Baptist Fischer|J. B. Fischer]], 1829)}} |''C. a. indicus'' {{small|(J. B. Fischer, 1829)}} |''C. a. maculatus'' {{small|([[Robert Kerr (writer)|Kerr]], 1792)}} |''C. a. zeylanicus'' {{small|([[Richard Lydekker|Lydekker]], 1905)}} |''C. nudipalpebra'' {{small|(Ogilby, 1831)}} |''Rusa axis zeylanicus'' {{small|(Lydekker, 1905)}} }} }} '''ಚುಕ್ಕೆಜಿಂಕೆ''' - [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ [[ಜಿಂಕೆ]] (ಸ್ಟಾಟೆಡ್ ಡಿಯರ್, ಚಿತಾಲ್,<ref>{{Dictionary.com|Chital|access-date=24 December 2019}}</ref> comes from ''cītal'' ({{langx|hi|चीतल}}), derived from the [[Sanskrit Language|Sanskrit]] word ''{{IAST|citrala}}'' (चित्रल), meaning "variegated" or "spotted".<ref>{{cite book |last=Platts |first=J. T. |author-link=John Thompson Platts |year=1884 |chapter=चीतल ćītal |title=A Dictionary of Urdu, Classical Hindi, and English |location=London |publisher=W. H. Allen & Co |chapter-url=https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/platts_query.py?qs=%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%B2&matchtype=default |page=470}}</ref> The name of the [[cheetah]] has a similar origin.<ref>{{MerriamWebsterDictionary|Cheetah|access-date=10 March 2016}}</ref> Variations of "chital" include "cheetal" and "cheetul".<ref>{{Cite Merriam-Webster|Chital |access-date=24 December 2019}}</ref> ಆಕ್ಸಿಸ್ ಡಿಯರ್). ==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ== ಆರ್ಟಿಯೊಡ್ಯಾಕ್ಟಿಲ ಗಣದ ಸರ್ವಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಆಕ್ಸಿಸ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಎಂಬುದು ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು. ==ವ್ಯಾಪ್ತಿ== [[File:Spotted deer (Axis axis) male.jpg|thumb|Male chital in velvet, [[Kanha National Park]]]] [[File:Spotted deer crosses road in Tadoba Andhari Tiger Reserve, India in 2016.jpg|thumb|Chital stag in [[Tadoba Andhari Tiger Reserve]]]] ಭಾರತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಶಗಳು.ಮೈದಾನಸೀಮೆಯ ಕುರುಚಲು ಇಲ್ಲವೆ ಪರ್ಣಪಾತಿಗಿಡಗಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 4000' ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ [[ಅಸ್ಸಾಂ|ಅಸ್ಸಮ್]], [[ಪಂಜಾಬ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಾಸ್ಥಾನ]]ಗಳನ್ನುಳಿದು ಇನ್ನೆಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉಂಟು. [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡು]] ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದು ಹೇರಳವಾಗಿದೆ. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== [[File:Chital in Sundarbans National Park July 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg|thumb|Chital fawn in [[Sundarbans National Park]]]] [[File:108 Chitals in Jim Corbett National Park Photo by Giles Laurent.jpg|thumb|A chital herd in Jim Corbett National Park]] [[File:004 Chital in Keoladeo National Park Photo by Giles Laurent.jpg|alt=Laying down in Keoladeo National Park, India|thumb|Male lying down in [[Keoladeo National Park]]]] ಮಾಟವಾದ ಹೊನ್ನಿನ ಬಣ್ಣದ ದೇಹ, ಮೈಯ ಚೆಲುವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಇರುವ ಬಿಳಿಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳು, ಕಾತರವನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವಂತಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸದ್ದುಬಂದ ಕಡೆ ನಿಮಿರಿ ತಿರುಗಿನಿಲ್ಲುವ ಕಿವಿಗಳು-ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಜಿಂಕೆಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾದ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ. ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಜಿಂಕೆಯಿದು ; ಗಂಡು ಜಿಂಕೆಯು ಉದ್ದ 1-1.75 ಮೀ ಭುಜದ ಬಳಿಯ ಎತ್ತರ 0.6-1 ಮೀ ; ತೂಕ 50-90 ಕಿ,ಗ್ರಾಮ್. ಗಂಡುಜಿಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಒಂದು ಜೊತೆ [[ಕೊಂಬು]]ಗಳಿವೆ. ಒಂದೊಂದು ಕೊಂಬಿನಲ್ಲೂ 3 ಕವಲುಗಳುಂಟು. ಕೊಂಬುಗಳ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 75-100 ಸೆ.ಮೀ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೊಂಬುಗಳು ಉದುರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಯ [[ಬಾಲ]] ತೆಳುವಾಗಿಯೂ ಉಳಿದ ಜಿಂಕೆಗಳ ಬಾಲಕ್ಕಿಂತ ಉದ್ದವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ 20-100 ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿಂಡುಗಳಲ್ಲೇ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ. ==ಆಹಾರ== [[ಹುಲ್ಲು]], ಎಳೆ [[ಚಿಗುರು]] ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರ. ನೆಲಕ್ಕುದುರಿದ [[ಹೂವು|ಹೂ]]ಗಳೂ [[ಹಣ್ಣು]]ಗಳೂ ಇದಕ್ಕೆ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಕತ್ತಲಾಗುವ ಮುನ್ನ ಒಮ್ಮೆ ಹುಲ್ಲು ಮೇಯುತ್ತ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ [[ಮರ]]ಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಈಜಬಲ್ಲ ಇದು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ನೀರಿಗಿಳಿಯುವುದೂ ಉಂಟು. ==ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ== ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣುಗಳು ಕೂಡುವ ಕಾಲ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ -ಮೇ, 7-8 ತಿಂಗಳ [[ಗರ್ಭಧಾರಣೆ|ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ]]ಯ ಅನಂತರ 2 ಮರಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಯ ಆಯಸ್ಸು 10-15 ವರ್ಷಗಳು. ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿರುವುದರಿಮದ ಇದನ್ನು ಸಾಕುವುದುಂಟು. ಇದರ ಚರ್ಮ ಹಾಗೂ ಕೊಂಬು ಗೃಹಾಲಂಕರಣದ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ಕೊಂಬಿಗೆ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳೂ ಉಂಟು. ಇದರ [[ಮಾಂಸ]] ಬಲುರುಚಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚುಕ್ಕೆಜಿಂಕೆ}} rm9apy39dsru62taz6x125ck2y7h813 1434987 1434984 2026-10-30T10:16:41Z VASANTH S.N. 728 ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1434987 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | fossil_range = Middle [[Pleistocene]]-[[Holocene|Present]]<ref name="Suraprasit2016">{{cite journal |author1=Suraprasit, K. |author2=Jaegar, J.-J. |author3=Chaimanee, Y. |author4=Chavasseau, O. |author5=Yamee, C. |author6=Tian, P. |author7=Panha, S. |title=The Middle Pleistocene vertebrate fauna from Khok Sung (Nakhon Ratchasima, Thailand): biochronological and paleobiogeographical implications |journal=ZooKeys |date=2016 |issue=613 |pages=1–157 |doi=10.3897/zookeys.613.8309 |pmid=27667928 |pmc=5027644 |doi-access=free |bibcode=2016ZooK..613....1S}}</ref> | image = 066 Chital in Ranthambore National Park Photo by Giles Laurent.jpg | image_caption = Buck in [[Ranthambore National Park]] | image2 = Spotted deer (Axis axis) female.jpg | image2_caption = Doe in [[Kanha National Park]] in Madhya Pradesh | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Axis axis'' |name-list-style=amp |author=Duckworth, J.W. |author2=Kumar, N.S. |author3=Anwarul Islam, M. |author4=Sagar Baral, H. |author5=Timmins, R. |date=2015 |article-number=e.T41783A22158006 |doi=10.2305/IUCN.UK.2015-4.RLTS.T41783A22158006.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Axis | species = axis | authority = ([[Johann Christian Polycarp Erxleben|Erxleben]], 1777) | range_map = Chital range map.png | range_map_caption = Distribution of chital (2011)<ref name=iucn /> | synonyms_ref = <ref name="sri">{{cite book |title=South Asian Mammals: their Diversity, Distribution, and Status |last1=Srinivasulu |first1=C. |last2=Srinivasulu |first2=B. |publisher=Springer |location=New York |url={{Google Books |id=PEsIul417ewC |plainurl=yes |page=357}} |date=2012 |pages=357–358 |isbn=978-1-4614-3449-8}}</ref><ref name="MSW3">{{MSW3 Artiodactyla |id=14200345 |page=661 |heading=Species ''Axis axis''}}</ref> | synonyms = {{collapsible list |''Axis major'' {{small|Hodgson, 1842}} |''A. minor'' {{small|Hodgson, 1842}} |''Cervus axis ceylonensis''{{small| ([[Johann Baptist Fischer|J. B. Fischer]], 1829)}} |''C. a. indicus'' {{small|(J. B. Fischer, 1829)}} |''C. a. maculatus'' {{small|([[Robert Kerr (writer)|Kerr]], 1792)}} |''C. a. zeylanicus'' {{small|([[Richard Lydekker|Lydekker]], 1905)}} |''C. nudipalpebra'' {{small|(Ogilby, 1831)}} |''Rusa axis zeylanicus'' {{small|(Lydekker, 1905)}} }} }} '''ಚುಕ್ಕೆಜಿಂಕೆ''' - [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ [[ಜಿಂಕೆ]] (ಸ್ಟಾಟೆಡ್ ಡಿಯರ್, ಚಿತಾಲ್,<ref>{{Dictionary.com|Chital|access-date=24 December 2019}}</ref> comes from ''cītal'' ({{langx|hi|चीतल}}), derived from the [[Sanskrit Language|Sanskrit]] word ''{{IAST|citrala}}'' (चित्रल), meaning "variegated" or "spotted".<ref>{{cite book |last=Platts |first=J. T. |author-link=John Thompson Platts |year=1884 |chapter=चीतल ćītal |title=A Dictionary of Urdu, Classical Hindi, and English |location=London |publisher=W. H. Allen & Co |chapter-url=https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/platts_query.py?qs=%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%B2&matchtype=default |page=470}}</ref> The name of the [[cheetah]] has a similar origin.<ref>{{MerriamWebsterDictionary|Cheetah|access-date=10 March 2016}}</ref> Variations of "chital" include "cheetal" and "cheetul".<ref>{{Cite Merriam-Webster|Chital |access-date=24 December 2019}}</ref> ಆಕ್ಸಿಸ್ ಡಿಯರ್). ==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ== ಆರ್ಟಿಯೊಡ್ಯಾಕ್ಟಿಲ ಗಣದ ಸರ್ವಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಆಕ್ಸಿಸ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಎಂಬುದು ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು. ==ವ್ಯಾಪ್ತಿ== [[File:Spotted deer (Axis axis) male.jpg|thumb|Male chital in velvet, [[Kanha National Park]]]] [[File:Spotted deer crosses road in Tadoba Andhari Tiger Reserve, India in 2016.jpg|thumb|Chital stag in [[Tadoba Andhari Tiger Reserve]]]] ಭಾರತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಶಗಳು.ಮೈದಾನಸೀಮೆಯ ಕುರುಚಲು ಇಲ್ಲವೆ ಪರ್ಣಪಾತಿಗಿಡಗಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 4000' ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ [[ಅಸ್ಸಾಂ|ಅಸ್ಸಮ್]], [[ಪಂಜಾಬ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಾಸ್ಥಾನ]]ಗಳನ್ನುಳಿದು ಇನ್ನೆಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉಂಟು. [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡು]] ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದು ಹೇರಳವಾಗಿದೆ. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== [[File:Chital in Sundarbans National Park July 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg|thumb|Chital fawn in [[Sundarbans National Park]]]] [[File:108 Chitals in Jim Corbett National Park Photo by Giles Laurent.jpg|thumb|A chital herd in Jim Corbett National Park]] [[File:004 Chital in Keoladeo National Park Photo by Giles Laurent.jpg|alt=Laying down in Keoladeo National Park, India|thumb|Male lying down in [[Keoladeo National Park]]]] ಮಾಟವಾದ ಹೊನ್ನಿನ ಬಣ್ಣದ ದೇಹ, ಮೈಯ ಚೆಲುವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಇರುವ ಬಿಳಿಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳು, ಕಾತರವನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವಂತಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸದ್ದುಬಂದ ಕಡೆ ನಿಮಿರಿ ತಿರುಗಿನಿಲ್ಲುವ ಕಿವಿಗಳು-ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಜಿಂಕೆಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾದ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ. ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಜಿಂಕೆಯಿದು ; ಗಂಡು ಜಿಂಕೆಯು ಉದ್ದ 1-1.75 ಮೀ ಭುಜದ ಬಳಿಯ ಎತ್ತರ 0.6-1 ಮೀ ; ತೂಕ 50-90 ಕಿ,ಗ್ರಾಮ್. ಗಂಡುಜಿಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಒಂದು ಜೊತೆ [[ಕೊಂಬು]]ಗಳಿವೆ. ಒಂದೊಂದು ಕೊಂಬಿನಲ್ಲೂ 3 ಕವಲುಗಳುಂಟು. ಕೊಂಬುಗಳ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 75-100 ಸೆ.ಮೀ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೊಂಬುಗಳು ಉದುರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಯ [[ಬಾಲ]] ತೆಳುವಾಗಿಯೂ ಉಳಿದ ಜಿಂಕೆಗಳ ಬಾಲಕ್ಕಿಂತ ಉದ್ದವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ 20-100 ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿಂಡುಗಳಲ್ಲೇ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ. ==ಆಹಾರ== [[ಹುಲ್ಲು]], ಎಳೆ [[ಚಿಗುರು]] ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರ. ನೆಲಕ್ಕುದುರಿದ [[ಹೂವು|ಹೂ]]ಗಳೂ [[ಹಣ್ಣು]]ಗಳೂ ಇದಕ್ಕೆ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಕತ್ತಲಾಗುವ ಮುನ್ನ ಒಮ್ಮೆ ಹುಲ್ಲು ಮೇಯುತ್ತ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ [[ಮರ]]ಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಈಜಬಲ್ಲ ಇದು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ನೀರಿಗಿಳಿಯುವುದೂ ಉಂಟು. ==ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ== ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣುಗಳು ಕೂಡುವ ಕಾಲ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ -ಮೇ, 7-8 ತಿಂಗಳ [[ಗರ್ಭಧಾರಣೆ|ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ]]ಯ ಅನಂತರ 2 ಮರಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಯ ಆಯಸ್ಸು 10-15 ವರ್ಷಗಳು. ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿರುವುದರಿಮದ ಇದನ್ನು ಸಾಕುವುದುಂಟು. ಇದರ ಚರ್ಮ ಹಾಗೂ ಕೊಂಬು ಗೃಹಾಲಂಕರಣದ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ಕೊಂಬಿಗೆ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳೂ ಉಂಟು. ಇದರ [[ಮಾಂಸ]] ಬಲುರುಚಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚುಕ್ಕೆಜಿಂಕೆ}} ibbwpyizfmorex9afdl7a7xlw0poxkf 1434989 1434987 2026-10-30T10:17:13Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1434989 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | fossil_range = Middle [[Pleistocene]]-[[Holocene|Present]]<ref name="Suraprasit2016">{{cite journal |author1=Suraprasit, K. |author2=Jaegar, J.-J. |author3=Chaimanee, Y. |author4=Chavasseau, O. |author5=Yamee, C. |author6=Tian, P. |author7=Panha, S. |title=The Middle Pleistocene vertebrate fauna from Khok Sung (Nakhon Ratchasima, Thailand): biochronological and paleobiogeographical implications |journal=ZooKeys |date=2016 |issue=613 |pages=1–157 |doi=10.3897/zookeys.613.8309 |pmid=27667928 |pmc=5027644 |doi-access=free |bibcode=2016ZooK..613....1S}}</ref> | image = 066 Chital in Ranthambore National Park Photo by Giles Laurent.jpg | image_caption = Buck in [[Ranthambore National Park]] | image2 = Spotted deer (Axis axis) female.jpg | image2_caption = Doe in [[Kanha National Park]] in Madhya Pradesh | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Axis axis'' |name-list-style=amp |author=Duckworth, J.W. |author2=Kumar, N.S. |author3=Anwarul Islam, M. |author4=Sagar Baral, H. |author5=Timmins, R. |date=2015 |article-number=e.T41783A22158006 |doi=10.2305/IUCN.UK.2015-4.RLTS.T41783A22158006.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Axis | species = axis | authority = ([[Johann Christian Polycarp Erxleben|Erxleben]], 1777) | range_map = Chital range map.png | range_map_caption = Distribution of chital (2011)<ref name=iucn /> | synonyms_ref = <ref name="sri">{{cite book |title=South Asian Mammals: their Diversity, Distribution, and Status |last1=Srinivasulu |first1=C. |last2=Srinivasulu |first2=B. |publisher=Springer |location=New York |url={{Google Books |id=PEsIul417ewC |plainurl=yes |page=357}} |date=2012 |pages=357–358 |isbn=978-1-4614-3449-8}}</ref><ref name="MSW3">{{MSW3 Artiodactyla |id=14200345 |page=661 |heading=Species ''Axis axis''}}</ref> | synonyms = {{collapsible list |''Axis major'' {{small|Hodgson, 1842}} |''A. minor'' {{small|Hodgson, 1842}} |''Cervus axis ceylonensis''{{small| ([[Johann Baptist Fischer|J. B. Fischer]], 1829)}} |''C. a. indicus'' {{small|(J. B. Fischer, 1829)}} |''C. a. maculatus'' {{small|([[Robert Kerr (writer)|Kerr]], 1792)}} |''C. a. zeylanicus'' {{small|([[Richard Lydekker|Lydekker]], 1905)}} |''C. nudipalpebra'' {{small|(Ogilby, 1831)}} |''Rusa axis zeylanicus'' {{small|(Lydekker, 1905)}} }} }} '''ಚುಕ್ಕೆಜಿಂಕೆ''' - [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ [[ಜಿಂಕೆ]] (ಸ್ಟಾಟೆಡ್ ಡಿಯರ್, ಚಿತಾಲ್,<ref>{{Dictionary.com|Chital|access-date=24 December 2019}}</ref> comes from ''cītal'' ({{langx|hi|चीतल}}), derived from the [[Sanskrit Language|Sanskrit]] word ''{{IAST|citrala}}'' (चित्रल), meaning "variegated" or "spotted".<ref>{{cite book |last=Platts |first=J. T. |author-link=John Thompson Platts |year=1884 |chapter=चीतल ćītal |title=A Dictionary of Urdu, Classical Hindi, and English |location=London |publisher=W. H. Allen & Co |chapter-url=https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/platts_query.py?qs=%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%B2&matchtype=default |page=470}}</ref> The name of the [[cheetah]] has a similar origin.<ref>{{MerriamWebsterDictionary|Cheetah|access-date=10 March 2016}}</ref> Variations of "chital" include "cheetal" and "cheetul".<ref>{{Cite Merriam-Webster|Chital |access-date=24 December 2019}}</ref> ಆಕ್ಸಿಸ್ ಡಿಯರ್). ==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ== ಆರ್ಟಿಯೊಡ್ಯಾಕ್ಟಿಲ ಗಣದ ಸರ್ವಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಆಕ್ಸಿಸ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಎಂಬುದು ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು. ==ವ್ಯಾಪ್ತಿ== [[File:Spotted deer (Axis axis) male.jpg|thumb|Male chital in velvet, [[Kanha National Park]]]] [[File:Spotted deer crosses road in Tadoba Andhari Tiger Reserve, India in 2016.jpg|thumb|Chital stag in [[Tadoba Andhari Tiger Reserve]]]] ಭಾರತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಶಗಳು.ಮೈದಾನಸೀಮೆಯ ಕುರುಚಲು ಇಲ್ಲವೆ ಪರ್ಣಪಾತಿಗಿಡಗಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 4000' ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ [[ಅಸ್ಸಾಂ|ಅಸ್ಸಮ್]], [[ಪಂಜಾಬ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಾಸ್ಥಾನ]]ಗಳನ್ನುಳಿದು ಇನ್ನೆಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉಂಟು. [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡು]] ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದು ಹೇರಳವಾಗಿದೆ. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== [[File:Chital in Sundarbans National Park July 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg|thumb|Chital fawn in [[Sundarbans National Park]]]] [[File:108 Chitals in Jim Corbett National Park Photo by Giles Laurent.jpg|thumb|A chital herd in Jim Corbett National Park]] [[File:004 Chital in Keoladeo National Park Photo by Giles Laurent.jpg|alt=Laying down in Keoladeo National Park, India|thumb|Male lying down in [[Keoladeo National Park]]]] ಮಾಟವಾದ ಹೊನ್ನಿನ ಬಣ್ಣದ ದೇಹ, ಮೈಯ ಚೆಲುವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಇರುವ ಬಿಳಿಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳು, ಕಾತರವನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವಂತಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸದ್ದುಬಂದ ಕಡೆ ನಿಮಿರಿ ತಿರುಗಿನಿಲ್ಲುವ ಕಿವಿಗಳು-ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಜಿಂಕೆಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾದ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ. ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಜಿಂಕೆಯಿದು ; ಗಂಡು ಜಿಂಕೆಯು ಉದ್ದ 1-1.75 ಮೀ ಭುಜದ ಬಳಿಯ ಎತ್ತರ 0.6-1 ಮೀ ; ತೂಕ 50-90 ಕಿ,ಗ್ರಾಮ್. ಗಂಡುಜಿಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಒಂದು ಜೊತೆ [[ಕೊಂಬು]]ಗಳಿವೆ. ಒಂದೊಂದು ಕೊಂಬಿನಲ್ಲೂ 3 ಕವಲುಗಳುಂಟು. ಕೊಂಬುಗಳ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 75-100 ಸೆ.ಮೀ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೊಂಬುಗಳು ಉದುರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಯ [[ಬಾಲ]] ತೆಳುವಾಗಿಯೂ ಉಳಿದ ಜಿಂಕೆಗಳ ಬಾಲಕ್ಕಿಂತ ಉದ್ದವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ 20-100 ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿಂಡುಗಳಲ್ಲೇ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ. ==ಆಹಾರ== [[ಹುಲ್ಲು]], ಎಳೆ [[ಚಿಗುರು]] ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರ. ನೆಲಕ್ಕುದುರಿದ [[ಹೂವು|ಹೂ]]ಗಳೂ [[ಹಣ್ಣು]]ಗಳೂ ಇದಕ್ಕೆ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಕತ್ತಲಾಗುವ ಮುನ್ನ ಒಮ್ಮೆ ಹುಲ್ಲು ಮೇಯುತ್ತ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ [[ಮರ]]ಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಈಜಬಲ್ಲ ಇದು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ನೀರಿಗಿಳಿಯುವುದೂ ಉಂಟು. ==ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ== ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣುಗಳು ಕೂಡುವ ಕಾಲ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ -ಮೇ, 7-8 ತಿಂಗಳ [[ಗರ್ಭಧಾರಣೆ|ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ]]ಯ ಅನಂತರ 2 ಮರಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಯ ಆಯಸ್ಸು 10-15 ವರ್ಷಗಳು. ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿರುವುದರಿಮದ ಇದನ್ನು ಸಾಕುವುದುಂಟು. ಇದರ ಚರ್ಮ ಹಾಗೂ ಕೊಂಬು ಗೃಹಾಲಂಕರಣದ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ಕೊಂಬಿಗೆ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳೂ ಉಂಟು. ಇದರ [[ಮಾಂಸ]] ಬಲುರುಚಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚುಕ್ಕೆಜಿಂಕೆ}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] t3nmerma0vp8czb4q38m1f6c66aolc9 0 188035 1435000 2026-10-30T10:39:12Z Santhosh Goveas 102329 ಹೊಸ ಪುಟ: == ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ == ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wi... 1435000 wikitext text/x-wiki == ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ == ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ [[ಬೀಜ]]ಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು [[ಬಣ್ಣ]]ದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಸ್ಯವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಪೆ-ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯವು ಅದರ ನೋಡಲ್ ರೈಜೋಬಿಯಾ, ಅದರ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಮೈಕೋರೈಜೆ ಮತ್ತು ಎಂಡೋಫೈಟಿಕ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಸಹವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋಮೆರೊಮೈಸೆಟ್‌ಗಳು ಗಿಗಾಸ್ಪೊರಾ ಅಲ್ಬಿಡಾ, ಅಕಾಲೋಸ್ಪೊರಾ ಸ್ಪಿನೋಸಾ ಮತ್ತು ಜಿ. ಅಗ್ರಿಗೇಟಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಗ್ಲೋಮಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಎಂಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ, ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಅದರ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಕೊಮೈಸೆಟ್ ಚೈಟೋಮಿಯಮ್ ಗ್ಲೋಬೋಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೊಲೆಟೋಟ್ರಿಚಮ್ ಡೆಮಾಟಿಯಮ್,ಆಸ್ಪರ್ಜಿಲಸ್ ನೈಗರ್, ಎ. ಫ್ಲೇವಸ್, ಫ್ಯುಸಾರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ಪೋರಮ್ ಮತ್ತು ಪೆನಿಸಿಲಿಯಮ್ ಕ್ರೈಸೋಜೆನಮ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯವು ಆಯೋಜಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಜೀವನವು ಕಠಿಣ ಕರಾವಳಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕರಾವಳಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬರಗಾಲದ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>Seena, S. and K. R. Sridhar. (2006). Nutritional and microbiological features of little known legumes, Canavalia cathartica Thouars and C. maritima Thouars of the southwest coast of India. Current Science 90(12), 1638-50.</ref>. ಇದನ್ನು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್-ಭರಿತ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಕಾಡು ಸಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತೊಗರಿ, ಕಡಲೆ ಮತ್ತು ಕೌಪೀನಂತಹ ಹಲವಾರು ಇತರ ಖಾದ್ಯ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>Bhagya, B., et al. (2006). Biochemical and protein quality evaluation of tender pods of wild legume Canavalia cathartica of coastal sand dunes. Livestock Research for Rural Development 18, 1-20.</ref>. ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಒಣ, ಮರಳು, ಲವಣಯುಕ್ತ ಮಣ್ಣಿನಂತಹ ಸವಾಲಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೀಟ-ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. <br> ಅನೇಕ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಂತೆ, ಸಿ. ಕ್ಯಾಥರ್ಟಿಕಾವು ಪೌಷ್ಟಿಕ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಅಥವಾ ತಯಾರಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೌಷ್ಟಿಕ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಫಿನಾಲ್‌ಗಳು, ಟ್ಯಾನಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫೈಟೊಹೆಮಾಗ್ಗ್ಲುಟಿನಿನ್‌ನಂತಹ ಲೆಕ್ಟಿನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>Bhagya, B., et al. (2006). Biochemical and protein quality evaluation of tender pods of wild legume Canavalia cathartica of coastal sand dunes. Livestock Research for Rural Development 18, 1-20.</ref> ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ.ಹುರಿಯುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>Seena, S., et al. (2006). Effect of roasting and pressure-cooking on nutritional and protein quality of seeds of mangrove legume Canavalia cathartica from southwest coast of India. Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine Journal of Food Composition and Analysis 19(4), 284-93</ref> ಈ ಸಸ್ಯವು ಮೈಕ್ರೋನೇಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕೆಮ್ಮಿನಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>Canavalia cathartica – Fabaceae. Deprecated link archived 2013-08-29 at archive.today People and Plants of Micronesia. University of Hawaiʻi at Mānoa.</ref>ಹವಾಯಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಆಕರ್ಷಕ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref> Barboza, R. Climbing vine makes for beautiful lei. Honolulu Star-Bulletin 13(81) March 21, 2008.</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖ== fwxllhxbqwydtjkgazhssnue0vnwg7u 1435009 1435000 2026-10-30T10:51:33Z Santhosh Goveas 102329 1435009 wikitext text/x-wiki == ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ == ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ [[ಬೀಜ]]ಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು [[ಬಣ್ಣ]]ದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಸ್ಯವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಪೆ-ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯವು ಅದರ ನೋಡಲ್ ರೈಜೋಬಿಯಾ, ಅದರ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಮೈಕೋರೈಜೆ ಮತ್ತು ಎಂಡೋಫೈಟಿಕ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಸಹವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋಮೆರೊಮೈಸೆಟ್‌ಗಳು ಗಿಗಾಸ್ಪೊರಾ ಅಲ್ಬಿಡಾ, ಅಕಾಲೋಸ್ಪೊರಾ ಸ್ಪಿನೋಸಾ ಮತ್ತು ಜಿ. ಅಗ್ರಿಗೇಟಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಗ್ಲೋಮಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಎಂಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ, ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಅದರ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಕೊಮೈಸೆಟ್ ಚೈಟೋಮಿಯಮ್ ಗ್ಲೋಬೋಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೊಲೆಟೋಟ್ರಿಚಮ್ ಡೆಮಾಟಿಯಮ್,ಆಸ್ಪರ್ಜಿಲಸ್ ನೈಗರ್, ಎ. ಫ್ಲೇವಸ್, ಫ್ಯುಸಾರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ಪೋರಮ್ ಮತ್ತು ಪೆನಿಸಿಲಿಯಮ್ ಕ್ರೈಸೋಜೆನಮ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯವು ಆಯೋಜಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಜೀವನವು ಕಠಿಣ ಕರಾವಳಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕರಾವಳಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬರಗಾಲದ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>Seena, S. and K. R. Sridhar. (2006). Nutritional and microbiological features of little known legumes, Canavalia cathartica Thouars and C. maritima Thouars of the southwest coast of India. Current Science 90(12), 1638-50.</ref>. ಇದನ್ನು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್-ಭರಿತ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಕಾಡು ಸಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತೊಗರಿ, ಕಡಲೆ ಮತ್ತು ಕೌಪೀನಂತಹ ಹಲವಾರು ಇತರ ಖಾದ್ಯ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>Bhagya, B., et al. (2006). Biochemical and protein quality evaluation of tender pods of wild legume Canavalia cathartica of coastal sand dunes. Livestock Research for Rural Development 18, 1-20.</ref>. ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಒಣ, ಮರಳು, ಲವಣಯುಕ್ತ ಮಣ್ಣಿನಂತಹ ಸವಾಲಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೀಟ-ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. <br> ಅನೇಕ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಂತೆ, ಸಿ. ಕ್ಯಾಥರ್ಟಿಕಾವು ಪೌಷ್ಟಿಕ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಅಥವಾ ತಯಾರಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೌಷ್ಟಿಕ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಫಿನಾಲ್‌ಗಳು, ಟ್ಯಾನಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫೈಟೊಹೆಮಾಗ್ಗ್ಲುಟಿನಿನ್‌ನಂತಹ ಲೆಕ್ಟಿನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>Bhagya, B., et al. (2006). Biochemical and protein quality evaluation of tender pods of wild legume Canavalia cathartica of coastal sand dunes. Livestock Research for Rural Development 18, 1-20.</ref> ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ.ಹುರಿಯುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>Seena, S., et al. (2006). Effect of roasting and pressure-cooking on nutritional and protein quality of seeds of mangrove legume Canavalia cathartica from southwest coast of India. Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine Journal of Food Composition and Analysis 19(4), 284-93</ref> ಈ ಸಸ್ಯವು ಮೈಕ್ರೋನೇಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕೆಮ್ಮಿನಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>Canavalia cathartica – Fabaceae. Deprecated link archived 2013-08-29 at archive.today People and Plants of Micronesia. University of Hawaiʻi at Mānoa.</ref>ಹವಾಯಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಆಕರ್ಷಕ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref> Barboza, R. Climbing vine makes for beautiful lei. Honolulu Star-Bulletin 13(81) March 21, 2008.</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖ== 936ppanv9334uf7zard87y8zprkzuqx 0 188036 1435001 2026-10-30T10:40:36Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಕಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪವಿತ್ರ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗಗಳು<br /><small>(紀伊山地の霊場と参詣道)</small> |- | colspan="2" style="text-align:... 1435001 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಕಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪವಿತ್ರ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗಗಳು<br /><small>(紀伊山地の霊場と参詣道)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:Pagoda and Nachi Falls 2017-10-12.jpg|250px]]<br /><small>ನಾಚಿ ಜಲಪಾತ ಮತ್ತು ಸೆಯಿಗಾಂತೋ-ಜಿಯ ಪಗೋಡ</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | Sacred Sites and Pilgrimage Routes in the Kii Mountain Range |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸ್ಥಳ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಕಿ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪ: ವಕಯಾಮ, ನಾರಾ ಮತ್ತು ಮಿಯೆ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ಗಳು |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಮಾನದಂಡ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (ii), (iii), (iv), (vi) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೨೦೦೪ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೫೦೬.೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗಗಳು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಒಟ್ಟು ೩೦೭ ಕಿ.ಮೀ. |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ದೇಶ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | [[ಜಪಾನ್]] |} '''ಕಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪವಿತ್ರ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗಗಳು''' [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಿ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗಗಳ ಸಮೂಹ.<ref name="unesco">{{cite web |title=Sacred Sites and Pilgrimage Routes in the Kii Mountain Range |url=https://whc.unesco.org/en/list/1142/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-29}}</ref> ಇದನ್ನು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="kumano">{{cite web |title=World Heritage |url=https://www.tb-kumano.jp/en/kumano-kodo/world-heritage/ |website=Tanabe City Kumano Tourism Bureau |access-date=2026-10-29}}</ref> ಯೋಶಿನೊ ಮತ್ತು ಒಮಿನೆ, ಕುಮಾನೊ ಸಾನ್‌ಜಾನ್ ಮತ್ತು ಕೋಯಾಸಾನ್ ಎಂಬ ಮೂರು ತಾಣಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ಮುನ್ನೂರ ಏಳು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಮಾರ್ಗಗಳು ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="unesco"/> ಇವು ಜಪಾನಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾದ ನಾರಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯೋಟೋಗಳನ್ನೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="unesco"/> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಈ ಪ್ರದೇಶ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರವನ್ನು ನೋಡುವ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪರ್ವತಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರದಿಂದ ಎರಡು ಸಾವಿರ ಮೀಟರ್‌ವರೆಗೆ ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ.<ref name="kumano"/> ಕಾಡುಗಳು, ತೊರೆಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳ ನಡುವೆ ದೇಗುಲಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ.<ref name="unesco"/> ತಾಣಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ಗಳು ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="unesco"/> ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೫೦೬.೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="unesco"/> ಈ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗಡಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸಮಿತಿ ಅನುಮೋದಿಸಿತು.<ref name="boundary">{{cite web |title=Minor Boundary Modification |url=https://whc.unesco.org/en/documents/155943 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-29}}</ref> == ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ತಾಣಗಳು == === ಯೋಶಿನೊ ಮತ್ತು ಒಮಿನೆ === ನಾರಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯೋಶಿನೊ ಪರ್ವತ ಶುಗೆನ್ದೋ ಎಂಬ ಪರ್ವತ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ.<ref name="pilgrim">{{cite web |title=Mount Yoshino: Birthplace of Shugendo |url=https://www.pilgrimmap.com/site/mt-yoshino-edfa756a |website=Pilgrim Map |access-date=2026-10-29}}</ref> ಶುಗೆನ್ದೋ ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆ, ಶಿಂಟೋ ಮತ್ತು ಗೂಢ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಗಳ ಮಿಶ್ರಣ; ಇದರ ದಂತಕಥೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಏಳನೇ ಶತಮಾನದ ತಪಸ್ವಿ ಎನ್ ನೊ ಗ್ಯೋಜಾ.<ref name="kumanoyoshino">{{cite web |title=Yoshino |url=https://www.tb-kumano.jp/en/places/yoshino/ |website=Tanabe City Kumano Tourism Bureau |access-date=2026-10-29}}</ref><ref name="pilgrim"/> ಕಿನ್‌ಪುಸೆನ್-ಜಿ ದೇವಾಲಯ ಶುಗೆನ್ದೋದ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ; ಇದರ ಝಾವೋ-ದೋ ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣ ಜಪಾನಿನ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಮರದ ಕಟ್ಟಡ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pilgrim"/><ref name="kumanoyoshino"/> ಝಾವೋ ಗೊಂಗೆನ್‌ಗೆ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿ ನೆಟ್ಟ ಮೂವತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚೆರ್ರಿ ಮರಗಳು ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಹೂ ಬಿಡುತ್ತವೆ.<ref name="pilgrim"/> ಯೋಶಿನೊವನ್ನು ಕುಮಾನೊ ಪ್ರದೇಶದ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಒಮಿನೆ ಒಕುಗಾಕೆ-ಮಿಚಿ ಮಾರ್ಗ ಏಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಸುಮಾರು ನೂರ ಎಪ್ಪತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದ.<ref name="kumanoyoshino"/><ref name="kanpai">{{cite web |title=Kumano Kodo - The Ancient Pilgrimage Routes in Kii Mountain Range |url=https://www.kanpai-japan.com/kumano-kodo |website=Kanpai Japan |access-date=2026-10-29}}</ref> [[File:Kinpusenji zaodo.jpg|thumb|ಯೋಶಿನೊದ ಕಿನ್‌ಪುಸೆನ್-ಜಿಯ ಝಾವೋ-ದೋ]] === ಕುಮಾನೊ ಸಾನ್‌ಜಾನ್ === ಕುಮಾನೊ ಸಾನ್‌ಜಾನ್ ಮೂರು ಮಹಾ ದೇಗುಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಕುಮಾನೊ ಹೊಂಗೂ ತೈಶಾ, ಕುಮಾನೊ ಹಯಾತಾಮಾ ತೈಶಾ ಮತ್ತು ಕುಮಾನೊ ನಾಚಿ ತೈಶಾ.<ref name="kumano"/> ಸೆಯಿಗಾಂತೋ-ಜಿ ಮತ್ತು ಫುದರಾಕುಸಾನ್-ಜಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="kumano"/> ಹೊಂಗೂ ಟನಾಬೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ, ಹಯಾತಾಮಾ ಶಿಂಗೂದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಾಚಿ ನಾಚಿ-ಕಾತ್ಸುರದಲ್ಲಿ ನಾಚಿ ಜಲಪಾತದ ಬಳಿ ಇದೆ.<ref name="kanpai"/> ಜಪಾನಿನ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತ ಎಂದು ಹೇಳಲಾದ ನಾಚಿ ಜಲಪಾತ ಈ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗ.<ref name="kumano"/> ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಈ ಮೂರು ದೇಗುಲಗಳು ಬೌದ್ಧ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತಮ್ಮ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.<ref name="kumano"/> [[File:Kumano Hongu Ooyunohara Ootorii 20160321.jpg|thumb|left|ಕುಮಾನೊ ಹೊಂಗೂ ಬಳಿಯ ಓಯುನೊಹರಾದ ದೊಡ್ಡ ತೊರಿ ದ್ವಾರ]] === ಕೋಯಾಸಾನ್ === ಕೋಯಾಸಾನ್ ಶಿಂಗೋನ್ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥದ ಕೋಯಾಸಾನ್ ಶಾಖೆಯ ಕೇಂದ್ರ.<ref name="shukubo">{{cite web |title=About Koyasan: History and World Heritage |url=https://eng-shukubo.net/about/index.html |website=Koyasan Shukubo Association |access-date=2026-10-29}}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೧೬ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಾಗಾ ಕುಕಾಯ್‌ಗೆ (ಮರಣಾನಂತರ ಕೋಬೋ ದೈಶಿ) ಕೋಯಾಸಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಠ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು; ಅದೇ ವರ್ಷ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name="shukubo"/> ಪರ್ವತದ ತುದಿಯ ಸಣ್ಣ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿರುವ ದಾಂಜೋ ಗರಾನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಪಗೋಡಗಳು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ.<ref name="shukubo"/> ದೇವದಾರು ಕಾಡಿನ ನಡುವಿನ ಒಕುನೋಯಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ಸ್ಮಶಾನವಿದ್ದು, ಜಪಾನಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಮಾಧಿಗಳಿವೆ.<ref name="shukubo"/> ಕೋಯಾಸಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೂರ ಹದಿನೇಳು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ ಎಂದು ಈ ಮೂಲ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="shukubo"/> ಈ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ನೂರು ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref name="kumano"/> [[File:Okunoin Cemetery, Koyasan, Japan.JPG|thumb|ಕೋಯಾಸಾನ್‌ನ ಒಕುನೋಯಿನ್ ಸ್ಮಶಾನ]] == ಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗಗಳು == ಕುಮಾನೊ ಕೊಡೊ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾಕಾಹೆಚಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಸುಲಭ; ಇದು ಟನಾಬೆಯಿಂದ ಕುಮಾನೊ ಸಾನ್‌ಜಾನ್‌ವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ರಾಜಕುಟುಂಬದವರು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿದರು.<ref name="kanpai"/> ಒಹೆಚಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಕೋಹೆಚಿ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪವನ್ನು ದಾಟಿ ಕೋಯಾಸಾನ್‌ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ (ಸುಮಾರು ಎಪ್ಪತ್ತು ಕಿ.ಮೀ.), ಮತ್ತು ಇಸೆಜಿ ಕುಮಾನೊವನ್ನು ಮಿಯೆ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನ ಇಸೆ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="kanpai"/> ಕೋಯಾಸಾನ್ ಚೋಇಶಿ-ಮಿಚಿ ಕೂಡ ಪಟ್ಟಿಯ ಭಾಗ.<ref name="wakayama">{{cite web |title=World Heritage Sites in Wakayama |url=https://visitwakayama.jp/en/theme/list_1______9.html |website=Visit Wakayama |access-date=2026-10-29}}</ref> ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕುಮಾನೊಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರು; ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಾತ್ರಿಕರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಾದರು.<ref name="kumano"/> [[File:Daimonzaka25 2048.jpg|thumb|left|ನಾಚಿ ಬಳಿಯ ದೈಮೊನ್‌ಜಾಕಾ ಕಲ್ಲುಹಾಸಿನ ದಾರಿ]] == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ == ಈ ತಾಣ ಮಾನದಂಡ (ii), (iii), (iv) ಮತ್ತು (vi) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಪ್ರಾಚೀನ ಜಪಾನಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದ ಶಿಂಟೋ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಹಾಗೂ ಕೊರಿಯಾ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಬಂದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಬೆರೆತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯ ಇದು.<ref name="unesco"/> ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರದ ಇನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಕೆಲವು ದೇಗುಲಗಳು ಒಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="unesco"/> ಮರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದ್ದು, ಜಪಾನಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಗಾಗಿ ಒಂದೂವರೆ ಕೋಟಿಯವರೆಗೆ ಜನ ಬರುತ್ತಾರೆ.<ref name="unesco"/> [[File:Lanterns inside Toro-do, Okunoin, Koyasan, 2016 (1).jpg|thumb|ಒಕುನೋಯಿನ್‌ನ ತೋರೋ-ದೋದಲ್ಲಿನ ದೀಪಗಳು]] == ಭೇಟಿ == ಒಸಾಕಾದಿಂದ ಜೆಆರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಿ-ಟನಾಬೆ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಎರಡರಿಂದ ಎರಡೂವರೆ ಗಂಟೆ ಪ್ರಯಾಣ.<ref name="kanpai"/> ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ, ಬಸ್ ಅಥವಾ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಬಹುದು.<ref name="kanpai"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> oyvbjezl2atb5420qywnd1dyskhw9ma