Википедия
koiwiki
https://koi.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D3%A7%D1%82%D1%87%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BA
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
Медиа
Служебная
Обсуждение
Участник
Обсуждение участника
Википедия
Баитам Википедия йылiсь
Файл
Обсуждение файла
MediaWiki
Обсуждение MediaWiki
Шаблон
Обсуждение шаблона
Справка
Обсуждение справки
Категория
Обсуждение категории
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Аланму
0
6674
64581
62497
2026-11-01T23:41:02Z
InternetArchiveBot
7210
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
64581
wikitext
text/x-wiki
{{РФВидзантор
|Коми ним = Республика Ойвыв Ирыштон – Аланму
|Ас ним = ''Республикæ Цæгат Ирыстон – Алани''
|Вужпас = Emblem of North Ossetia.svg
|Вужпас йылiсь =
|Дӧрапас = Flag of North Ossetia.svg
|Дöрапас йылiсь =
|Мусерпас = Map of Russia - Republic of North Ossetia-Alania (2008-03).svg
|Мусерпасыслöн ыжда =
|Регионлöн мусерпас =
|Мусерпаслöн ыжда =
|Гимн = Цæгат Ирыстоны гимн
|Аркман кад = 1924' юль 7' лунö
|Янсалӧм = 1 каркытш, 8 район
|Веськӧтлан шӧрин = [[Завдзӧкав]]
|Медыджыт кар =
|Мöдiк ыджыт каррез =
|Кыв =
|Кыввез = [[Ирон кыв|ирон]]
|Юралісь = [[Мамсыраты Дзамбеджы фырт Таймураз]]
|Юралісьлӧн ним = Президент
|Юралiсь2 =
|Юралiсьлöн ним2 =
|Юралiсь3 =
|Юралiсьлöн ним3 =
<!-- ОТИР -->
|Олiссез лыд сьöртi места = 68
|Тшöкыта сьöртi места =
|Чужанвуж сьӧрті тэчас = [[Ирон отир|ироннэз]], [[Роч отир|роччез]]
|Эскан сьöртi тэчас =
<!-- МУ -->
|Мувывтор сьöртi места = 79
|Шöрöт вылына =
|Медучöт вылына =
|Паськыта =
|Кузьта =
<!-- МÖДIК ИНФО -->
|БПЛ сьöртi места = 74
|Морт вывся БПЛ сьöртi места =
|Кад кытш = MSK (UTC+4)
|Джендöтöм =
|Телефон код = (+7) 867xx
|Пошта индекссэз = 362000–363999
|Интернет-домен =
|Автомобиль код = 15
|Сайт = www.rso-a.ru
|Commons-ын категория =
|Параметр1 =
|Пасйöттэз =
}}
'''Ала́нму''' нето '''О́йвыв Иры́штон''' ({{lang-os|Цæгат Ирыстон – Алани}} {{Audio|North-Ossetia.ogg|кывзыны}}, {{кыв+ru1|Се́верная Осе́тия – Ала́ния}}) – [[ирон отир]]лӧн горт му, {{comment|асъюралан|автономнӧй}} [[республика]], [[Рочму|Роч Федерация]] {{comment|видзантор|субъект}} <ref>[http://ru.wikisource.org/wiki/Конституция_Российской_Федерации#.D0.A1.D1.82.D0.B0.D1.82.D1.8C.D1.8F_5 Конституция Российской Федерации. Ст. 5, пп. 1, 2]</ref>, пырӧ [[Ойвыв Кавказ федерал кытш]]ӧ.
Канкарыс – [[Завдзӧкав]].
== Ним ==
== Статус ==
Республика Ойвыв Ирыштон – Аланму — [[Рочму|Роч Федерация]] видзантор.
== География ==
Ордча муэз: рытвылын — [[Кабарда-Балкарму]], ойвылын — [[Ставрополь ладор]], асыввылын — [[Ингушму]] да [[Нохчому]], лунвылын — [[Картвелму]] да [[Лунвыв Ирыштон]].
== Янсалöм ==
Веськöтлöм могись Аланму янсöтöм сідз: 1 карму ([[Завдзӧкав]]) да 8 район.
{| class="wikitable sortable"
!width="100px"| Каркытш / Район
!width="40px"| Веськöтлан шöрин
!width="40px"| Ыжда (сюрс км²)
!width="40px"| Отир (сюрс морт)
!width="40px"| Отирлöн тшöкыта (морт/км²)
|-
| [[Завдзӧкав каркытш]]
| [[Завдзӧкав]] кар
| style="text-align:right"|0,291
| style="text-align:right"|312,22
| style="text-align:right"|1072,921
|-
| [[Алагир район]]
| [[Алагир]]
| style="text-align:right"|2,01
| style="text-align:right"|36,6
| style="text-align:right"|18,2
|-
| [[Ардон район]]
| [[Ардон (Северная Осетия)|Ардон]]
| style="text-align:right"|0,37
| style="text-align:right"|27,9
| style="text-align:right"|77,5
|-
| [[Дигора район]]
| [[Дигора]]
| style="text-align:right"|0,64
| style="text-align:right"|20,4
| style="text-align:right"|31,9
|-
| [[Араф район]]
| [[Сыкола]]
| style="text-align:right"|1,37
| style="text-align:right"|15,4
| style="text-align:right"|11,2
|-
| [[Киров район (Аланму)|Киров район]]
| [[Эльхот]]
| style="text-align:right"|0,36
| style="text-align:right"|26,9
| style="text-align:right"|74,7
|-
| [[Маздаг район]]
| [[Маздаг]]
| style="text-align:right"|1,08
| style="text-align:right"|87,6
| style="text-align:right"|81,1
|-
| [[Рахижфарш район]]
| [[Беслан]]
| style="text-align:right"|0,38
| style="text-align:right"|55,6
| style="text-align:right"|146,3
|-
| [[Горатгарон район]]
| [[Октябрöкав]]
| style="text-align:right"|1,46
| style="text-align:right"|102,3
| style="text-align:right"|70,0
|}
== Оланіннэз ==
<div align="center">
{| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em"
|-
| bgcolor="#C0C0C0" | '''Оланіннэз, кытöн олö 5 сюрсся унажык морт'''<br /> 2010 вося гижöтöм сьöрті <ref name="Perep2010">[https://web.archive.org/web/20110707072355/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls Росстат. Информационные материалы о предварительных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года. Численность населения районов и городских населённых пунктов субъектов Российской Федерации]</ref>
|-
|
<table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0">
<tr align="left">
<td width="35%" style="font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Завдзӧкав]]</td>
<td width="15%" style="font-size:10px;">{{чинӧм}}311,6</td>
<td width="35%" style="font-size:10px;"> [[Михайловскöй (Аланму)|Михайловскöй]]</td>
<td width="15%" style="font-size:10px;">10,3 (2003)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Маздаг]]</td>
<td style="font-size:10px;">{{чинӧм}}38,7</td>
<td style="font-size:10px;"> [[Черменöкав]]</td>
<td style="font-size:10px;">8,4 (2003)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Беслан]]</td>
<td style="font-size:10px;">{{быдмӧм}}36,7</td>
<td style="font-size:10px;"> [[Хызлар (Северная Осетия)|Хызлар]]</td>
<td style="font-size:10px;">8,4 (2003)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Алагир]]</td>
<td style="font-size:10px;">{{быдмӧм}}20,9</td>
<td style="font-size:10px;"> [[Архонка]]</td>
<td style="font-size:10px;">7,9 (2003)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Ардон (Аланму)|Ардон]]</td>
<td style="font-size:10px;">{{быдмӧм}}18,8</td>
<td style="font-size:10px;"> [[Камбилеевскöй]]</td>
<td style="font-size:10px;">7,6 (2003)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-size:10px;"> [[Заводскöй (Аланму)|Заводскöй]]</td>
<td style="font-size:10px;">{{быдмӧм}}16,8</td>
<td style="font-size:10px;"> [[Дзöжаль]]</td>
<td style="font-size:10px;">7,1 (2003)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-size:10px;"> [[Эльхот]]</td>
<td style="font-size:10px;">12,2 (2003)</td>
<td style="font-size:10px;"> [[Сыкола]]</td>
<td style="font-size:10px;">7,0 (2003)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-size:10px;"> [[Ногир]]</td>
<td style="font-size:10px;">11,3 (2003)</td>
<td style="font-size:10px;"> [[Змейка]]</td>
<td style="font-size:10px;">6,4 (2003)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-size:10px;"> [[Сунжа (Северная Осетия)|Сунжа]]</td>
<td style="font-size:10px;">11,3 (2003)</td>
<td style="font-size:10px;"> [[Павлодольскöй]]</td>
<td style="font-size:10px;">5,7 (2003)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Дигора]]</td>
<td style="font-size:10px;">{{быдмӧм}}10,9</td>
<td style="font-size:10px;"> [[Луковскöй]]</td>
<td style="font-size:10px;">5,2 (2003)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-size:10px;"> [[Октябрöкав]]</td>
<td style="font-size:10px;">10,6 (2003)</td>
<td style="font-size:10px;"> [[Майскöй (Аланму)|Майскöй]]</td>
<td style="font-size:10px;">5,1 (2003)</td>
</tr>
</table>
|}
</div>
== Отир ==
[[Файл:North ossetia alania map.png|thumb|250px|right]]
Аланмуын олöны 701 807 морт ([[2009]]), оліссезлöн тшöкыта — 87,7 морт/км² ([[2009]]), карын оліссез — 64,3 % ([[2009]]).
2010 вося гижöтöм сьöрті республикаын отир содiс 0,4% вылö и лоис 712 900 морт.
Джынся унажык (56 %) олöны [[Завдзӧкав]]ын.
{| border=1
!Отир ||Лыд, <br /> [[Всероссийская перепись населения 2002|перепись]] <br />[[2002]] года, <br />сюрс морт ([https://web.archive.org/web/20120126074108/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 *])
|-
|[[Ироннэз]]|| 450,0 (60,0 %)
|-
|[[Роччез]]|| 165,0 (23,0 %)
|-
|[[Ингушшез]]|| 25,0 (5,0 %)
|-
|[[Армяна]]|| 17,0 (2,5 %)
|-
|[[Кумыккез]]|| 13,0 (2,0 %)
|-
|[[Картвеллэз]]|| 10,5 (1,5 %)
|-
|[[Украинса]]|| 5,5
|-
|[[Нохчиэз]]|| 3,5
|-
|[[Адыггез]] ([[Кабардинса]])|| 2,8
|-
|[[Тюрккез]]|| 2,8
|-
|}
<small>Мыччалöмась чужанвужжез 2500 мортся унажык</small>
== История ==
== Веськöтлан ==
== Кöзяйство да быт ==
== Культура ==
== Дзарпассэз ==
<gallery perrow=6>
Fiagdon.jpg|[[Фиагдон]] ю
Saint george statue ossetia.JPG| [[Вежа Георгий]]лö статуя
Assumption monast baptism.JPG|Отир пыртчöны [[Аланмуись Вежа-Успеннё манастыр|Успеннё манастыр]] дын
Assumptin church oss constr.JPG|Строитчана вичку [[Аланмуись Вежа-Успеннё манастыр|Успеннё манастыр]]ын
Assumpt monastery church.JPG|[[Аланмуись Вежа-Успеннё манастыр|Успеннё манастыр]]
Ardon sc 3.JPG|[[Ардон (ю)|Ардон]] ю волькытінын
Ardon sc 2.JPG|[[Ардон (ю)|Ардон ю]]
Arxonskaja-staraja-shkola.jpg|Важ школа [[Архонка]] посадын
Karmadonskoe ushchele.jpg|[[Кармадон ущелье]]
Tsamad2.JPG|[[Цамад]] посад
Arxonskaja-s-polej.jpg|[[Кавказ мусюр]]
Tower ursdon.JPG|[[Урсдон (Тереклӧн вож)|Урсдона]] дынын фамильнöй башня
</gallery>
== Лыддьöтан ==
== Ыстöттэз ==
{{commons|Category:North Ossetia-Alania}}
* [https://web.archive.org/web/20080413162033/http://www.rso-a.ru/ Республика Ойвыв Ирыштон—Аланмуись веськöтланлöн официальнöй сайт] (рочöн)
* [https://web.archive.org/web/20131202232358/http://osetini.com/ Ироннэз да нылöн история] (рочöн)
* [http://iratta.com/ Ирыштонлöн история да культура] (рочöн)
* [http://fandag.ru/ Ироннэз, Ирыштон, Аланму, Аланмулöн геральдика, скиффез, сарматтэз, история, Нарты Эпос] (рочöн)
* [http://alania.clan.su/ Аланму: история, культура, обычайез, отир] (рочöн)
* [https://web.archive.org/web/20120111000440/http://gallery.darial-online.ru/ «Осетия-Алания»] darial-online.ru сайтлöн фотогалерея (рочöн)
* [https://web.archive.org/web/20090602055015/http://xn--e1agqmg3f.su/ Историко-этнографическöй справочник «Ирыштон»] (рочöн)
== Ыстісяннэз ==
<references/>
{{РФВшаблоны}}
[[Категория:Аланму]]
nthg1b7kl4ih5yyvmh10i0bvtii7ox2
Шаблон:Potd/2026-11-02
10
15171
64579
2026-11-01T16:32:27Z
Frhdkazan
3778
Лӧсьӧтӧма "Saint-Charles Cemetery 05.jpg"-а лист бок
64579
wikitext
text/x-wiki
Saint-Charles Cemetery 05.jpg
hmvqjdxcbex4wwmn3mpf7xbm69djibu
Шаблон:Motd/2026-11-02
10
15172
64580
2026-11-01T16:36:57Z
Frhdkazan
3778
Лӧсьӧтӧма "Allerseelensingen.webm"-а лист бок
64580
wikitext
text/x-wiki
Allerseelensingen.webm
m2h3eaau5bb1qkps8amvly23ebkvjyd