Википедия krcwiki https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Медиа Къуллукъ Сюзюу Къошулуучу Къошулуучуну сюзюу Википедия Википедия сюзюу Файл Файлны сюзюу MediaWiki MediaWiki-ни сюзюу Шаблон Шаблонну сюзюу Болушлукъ Болушлукъну сюзюу Категория Категорияны сюзюу TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1449 129871 108934 2026-11-02T17:41:13Z TauluAlan 12233 /* Къарачай-малкъар мифология */ 129871 wikitext text/x-wiki '''Мифология''' ({{lang-el|μυθολογία}}, {{lang-el|μῦθος}} — «хапар», «таурух» эм {{lang-el|λόγος}} — «сёз», «хапар», «илму») — мифлени джыйымдыкъларыды. Миф — [[дин]]нге кёре [[тейри]]лени, [[табийгъат]]ны, [[адам]]ланы джаратылыуларын ангылытхан хапарды. Миф, къачан эсе да болгъандыла деб сунулгъан тейриле, джомакъ батырла, табийгъатдан тышындагъы джанлыла этген ишлени юсюнден айтады. Бу ишле неда дуния джаратылгъанны башында, неда бир да бек буруннгу, «тарихге дери» заманда боладыла. Джомакъдача мифде бош адамла бла джаныуарла да айланыргъа боллукъдула. Алай а джомакъдан башха этиб мифге ийнанадыла. == Къарачай-малкъар мифология == Къарачай-малкъар меджисуу мифология бек байды. Эм белгили мифле [[нарт таурухла]]дыла. [[Нартла]] буруннгу заманлада джашагъан, кючю болгъан, джигит адамладыла. Бош адамлача туумагъандыла, сёз ючюн, [[Ёрюзмек]] учхан «къуйрукълу джулдуздан» (''[[метеорит]]ден'') туугъанды, [[Сосурукъ]] — ташдан, эм биринчи темирчи [[Дебет]] — [[Кёк Тейриси]] бла [[Джер Анасы]]ндан, дагъыда аны кибик. Нартла [[эмеген]]ле бла кюч аямай урушуб тургъандыла. Эмегенле адам сыфатлы, алай а тюклю, кёб башлы, аман ниетли, адам эт ашагъан, бек къарыулу, алай а тели джанлыла болгъандыла. Ахырында нартла эмегенлени къырыб джерден кеслери да кетгендиле. Бир къаууму кёкге, башха къаууму джер ичине. Нартладан башха мифле да бардыла, тюрлю-тюрлю тейрилени юсюнден, сёз ючюн: [[Апсаты]] деген кийиклени иеси эм уучулукъну тейриси, [[Аламан]] (''Кюйсюз Тейри'') — ёлюм тейриси, [[Аштотур]] деген бёрюлени джандаууру, дунияны къурагъан [[Къайнар Тейри]], дагъыда аны кибик. [[Минги тау]]ну юсюнден да бардыла мифле. == Дагъыда къарагъыз == * [[Нарт таурухла]] * [[Мономиф]] * [[Фантастика]] == Джибериуле == * [https://web.archive.org/web/20070930111524/http://www.balkaria.info/library/d/dzhurtubaev/epos/0_narti.htm Къарайчай-малкъар нарт таурухланы юсюнден толу билги]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20160304104745/http://www.elbrusoid.org/articles/liter_theatre/358928/?sphrase_id=17008 Бир талай къарачай-малкъар нарт джыр]{{ref-ru}} {{Тамамланмагъан статья|мифология}} [[Категория:Мифология]] 5vv7k9f1iyhbxnm3ict9h1qrnry2z5x 10 5869 129857 129856 2026-11-02T12:01:09Z DarqaviPalladin 4737 129857 wikitext text/x-wiki [[Файл:ISS-Expedition 1-crew.jpg|right|120px|МКС-1]] * [[971]] — [[Газневид кърал]]ны эмири эм падчахны [[Махмуд Газневид]]ни туугъан кюню. * [[1570]] — [[Бютеу сыйлыланы суу басыуу|Катастрофалы суу басыу]] он мингле бла [[голландлыла]]ны [[Шимал Тенгиз]]ге джуугъанды. * [[1914]] — [[Биринчи дуния къазауат]]: [[Россия империя|Россия]] Осман империягъа [[къазауат]] баямлагъанды. * '''[[1943]]''' — [[Къарачайлыла|Къарачай миллетни]] Иосиф Сталинни оноуу бла Ара Азиягъа[[Къарачай халкъны зор кёчюрюлюую| Къарачай халкъны зорлукъ бла кёчюрюлгени]]. Ол кёчгюнчюлюкде '''43 000''' адамдан артыкъ ёлгендиле, ичлеринде '''22 000'''-ден кёбрек сабийле. * [[1947]] — [[Говард Хьюз|Г. Хьюз]] миллионерни [[Hughes H-4 Hercules|тарихде эм уллу учуучу кемеде]] учханы. * [[1955]] — «[[Billboard|Биллборд]]» журнал [[АБШ]]-ны джюз эм иги джырыны списогун биринчи кере чыгъаргъанды — [[Billboard Hot 100|Billboard Hot 100]]. * [[1988]] — Американ [[Интернет]]ни ишлегенин биринчи [[ау къурт|къурт]] — [[Моррисни къурту]] — осал этгенди. * [[2000]] — [[Халкъла арасы космос станция]]ны бортунда [[МКС-1|биринчи космонавтла]] (''суратда''). <noinclude>[[Категория:Кюнледе болгъанла]]</noinclude> q9h12dfaqwdjin4gij7un5noq150gpl 129858 129857 2026-11-02T12:02:40Z DarqaviPalladin 4737 129858 wikitext text/x-wiki [[Файл:ISS-Expedition 1-crew.jpg|right|120px|МКС-1]] * [[971]] — [[Газневид кърал]]ны эмири эм падчахны [[Махмуд Газневид]]ни туугъан кюню. * [[1570]] — [[Бютеу сыйлыланы суу басыуу|Катастрофалы суу басыу]] он мингле бла [[голландлыла]]ны [[Шимал Тенгиз]]ге джуугъанды. * [[1914]] — [[Биринчи дуния къазауат]]: [[Россия империя|Россия]] Осман империягъа [[къазауат]] баямлагъанды. * '''[[1943]]''' — [[Къарачайлыла|Къарачай миллетни]] Иосиф Сталинни оноуу бла Ара Азиягъа[[Къарачай халкъны зор кёчюрюлюую|зорлукъ бла кёчюрюлгени]]. Ол кёчгюнчюлюкде '''43 000''' адамдан артыкъ ёлгендиле, ичлеринде '''22 000'''-ден кёбрек сабийле. * [[1947]] — [[Говард Хьюз|Г. Хьюз]] миллионерни [[Hughes H-4 Hercules|тарихде эм уллу учуучу кемеде]] учханы. * [[1955]] — «[[Billboard|Биллборд]]» журнал [[АБШ]]-ны джюз эм иги джырыны списогун биринчи кере чыгъаргъанды — [[Billboard Hot 100|Billboard Hot 100]]. * [[1988]] — Американ [[Интернет]]ни ишлегенин биринчи [[ау къурт|къурт]] — [[Моррисни къурту]] — осал этгенди. * [[2000]] — [[Халкъла арасы космос станция]]ны бортунда [[МКС-1|биринчи космонавтла]] (''суратда''). <noinclude>[[Категория:Кюнледе болгъанла]]</noinclude> r7vnwqmwo3neg342me6nogvufkck1jc 129859 129858 2026-11-02T12:03:01Z DarqaviPalladin 4737 129859 wikitext text/x-wiki [[Файл:ISS-Expedition 1-crew.jpg|right|120px|МКС-1]] * [[971]] — [[Газневид кърал]]ны эмири эм падчахны [[Махмуд Газневид]]ни туугъан кюню. * [[1570]] — [[Бютеу сыйлыланы суу басыуу|Катастрофалы суу басыу]] он мингле бла [[голландлыла]]ны [[Шимал Тенгиз]]ге джуугъанды. * [[1914]] — [[Биринчи дуния къазауат]]: [[Россия империя|Россия]] Осман империягъа [[къазауат]] баямлагъанды. * '''[[1943]]''' — [[Къарачайлыла|Къарачай миллетни]] Иосиф Сталинни оноуу бла Ара Азиягъа [[Къарачай халкъны зор кёчюрюлюую|зорлукъ бла кёчюрюлгени]]. Ол кёчгюнчюлюкде '''43 000''' адамдан артыкъ ёлгендиле, ичлеринде '''22 000'''-ден кёбрек сабийле. * [[1947]] — [[Говард Хьюз|Г. Хьюз]] миллионерни [[Hughes H-4 Hercules|тарихде эм уллу учуучу кемеде]] учханы. * [[1955]] — «[[Billboard|Биллборд]]» журнал [[АБШ]]-ны джюз эм иги джырыны списогун биринчи кере чыгъаргъанды — [[Billboard Hot 100|Billboard Hot 100]]. * [[1988]] — Американ [[Интернет]]ни ишлегенин биринчи [[ау къурт|къурт]] — [[Моррисни къурту]] — осал этгенди. * [[2000]] — [[Халкъла арасы космос станция]]ны бортунда [[МКС-1|биринчи космонавтла]] (''суратда''). <noinclude>[[Категория:Кюнледе болгъанла]]</noinclude> jrfxnz1b7j5ls72kt7hz7uh55pkpgnn 10 5874 129920 96578 2026-11-03T00:05:51Z DarqaviPalladin 4737 129920 wikitext text/x-wiki [[Файл:Battle vyazma.jpg|right|120px|Вязьма сермешиу]] * [[1656]] — [[Вильно мамырлыкъ]]: [[Россия]] бла [[Речь Посполитая]] биргелей [[Швеция|шведлеге]] къаршчы кюреширге келишгендиле. * [[1812]] — [[1812 джылгъы Росей-Франция къазауат|Росей-Франция къазауат]]: [[Франция|французла]], [[Вязьма]]ны къатында [[Вязьманы къатында сермешиу (1812)|ууатылгъандыла]] (''суратда''). * [[1905]] — [[Финляндия|Финляндияны]] [[Россия империя|Россия империяны]] къурамында автономиясын ызына къайтарыу. * [[1906]] — [[SOS]] сигнал, тенгиз радиобайламда палахны белгилеген орта сигнал болгъанды. * [[1928]] — [[Тюрк]], [[араб алфавит]]ден [[латин алфавит]]ге кёчгенди * [[1957]] — [[Космос]]ха [[Лайка (космонавт-ит)|Лайка]] деген ит ийилгенди. * [[1963]] — Космонавтла [[Андриян Николаев]] бла [[Валентина Терешкова]]ны юйленнгендиле. * [[1986]] — [[Ливан]]да чыкъгъан [[журнал]]да [[АБШ]]-ны [[Иран]]нга [[Иран-контрас|джашыртын сауут келтиргенини юсюнден информация чыкъгъанды]]. <noinclude>[[Категория:Кюнледе болгъанла]]</noinclude> jxhoa563i8bvqwezc4ybq17p460pc2b 129921 129920 2026-11-03T00:06:28Z DarqaviPalladin 4737 129921 wikitext text/x-wiki [[Файл:Battle vyazma.jpg|right|120px|Вязьма сермешиу]] * [[1656]] — [[Вильно мамырлыкъ]]: [[Россия]] бла [[Речь Посполитая]] биргелей [[Швеция|шведлеге]] къаршчы кюреширге келишгендиле. * [[1812]] — [[1812 джылгъы Росей-Франция къазауат|Росей-Франция къазауат]]: [[Франция|французла]], [[Вязьма]]ны къатында [[Вязьманы къатында сермешиу (1812)|ууатылгъандыла]] (''суратда''). * [[1905]] — [[Финляндия|Финляндияны]] [[Россия империя|Россия империяны]] къурамында автономиясын ызына къайтарыу. * [[1906]] — [[SOS]] сигнал, тенгиз радиобайламда палахны белгилеген орта сигнал болгъанды. * [[1928]] — [[Тюрк]], [[араб алфавит]]ден [[латин алфавит]]ге кёчгенди * [[1957]] — [[Космос]]ха [[Лайка (космонавт-ит)|Лайка]] деген ит ийилгенди. * [[1963]] — Космонавтла [[Андриян Николаев]] бла [[Валентина Терешкова]]ны юйленнгендиле. * [[1986]] — [[Любнан]]да чыкъгъан [[журнал]]да [[АБШ]]-ны [[Иран]]нга [[Иран-контрас|джашыртын сауут келтиргенини юсюнден информация чыкъгъанды]]. <noinclude>[[Категория:Кюнледе болгъанла]]</noinclude> 3dwqjzc3aza9bo3aikpdaob4ob95w2r 14 7128 129917 93831 2026-11-02T23:53:37Z DarqaviPalladin 4737 129917 wikitext text/x-wiki {{catmain}} {{Commonscat|Cinema of the United States}} [[Категория:Къраллагъа кёре кинематографы|АБШ]] [[Категория:АБШ-ны санаты]] payrua9hfuq8r7wdglggia0dywibe3o 14 7129 129918 92706 2026-11-02T23:54:24Z DarqaviPalladin 4737 Бет бошалтылды 129918 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 8583 129914 127199 2026-11-02T23:48:45Z DarqaviPalladin 4737 129914 wikitext text/x-wiki {{магъанала|Time}} {{Газет |аты =TIME |оригинал аты = |сураты =Time Magazine logo.svg |къралы ={{байракъландырыу|АБШ}} |тили =[[ингилиз тил]] |кёзюулюгю =ыйыкъ сайын |форматы = |жанры = |тиражы = |къурагъан =Генри Льюс,<br/>Брайтон Хэден |къуралыууну датасы =[[1923]] |чыгъыууну тохтагъан датасы= |басма аралыгъы = |шахары = |иеси =[[Time Inc.]] ([[Time Warner]]-ни бёлюмю) |редактору = |ISSN =0040-781X |электрон ISSN = |OCLC = |сайты =[http://www.time.com Официал сайт] |къошакъ = }} '''«Тайм»''' ({{lang-en|Time}} — «Заман»; сатыу-алыу марка ингилизча уллу харифле бла джазылады: TIME) — хар ыйыкъ сайын чыкъгъан [[АБШ|американ]] [[журнал]]ды, штаб-фатары [[Нью-Йорк]]да орналады. Адамланы кёзюуге кёре (джыл, джюз джыл) рейтинглерин кёргюзтеди. 3,4 млн экземпляргъа джууукъ тиражы бла<ref>[https://web.archive.org/web/20101205053026/http://www.forbes.com/2007/08/13/magazines-audit-circ-biz-cx_lh_0813mags_print.html Forbes.com — Magazine Article]</ref> [[2007 джыл]]да АБШ-да эм популяр журнал болгъанды. == Тарихи == [[Файл:Time Magazine - first cover.jpg|right|thumb|Журналны эм биринчи номерини тышы]] Журналны биринчи чыгъармасы [[3 март]] [[1923 джыл]]да сатаргъа салыннганды. Time [[газет]]ни къураргъа [[Льюс, Генри|Генри Льюсни]] (Henry Luce) бла [[Хэден, Брайтон|Брайтон Хэденни]] (Briton Haden) [[Йель университет]]ни «[[Баш сюек бла сюекле]]» деген таша студент джамагъатны резиденциясында ётген джыйылыуда акъылларына келгенди.<ref>[http://www.voltairenet.org/article129120.html#nh1 Skull and Bones, элита Империи]</ref> Джангылыкъла чыгъаргъан дунияда биринчи хар ыйыкълыкъ газет болгъанды. Он джылдан сора конкуренти — «[[Ньюсуик|Newsweek]]» чыкъгъанды. 1967 джылда Льюс ёлгюнчю журнал аны орта консерватив къарамларын кёргюзгенди. Бусагъатдагъы «Тайм» кёбчюлюк информацияны мадарларыны эмда шоу-бизнесни средасында эм уллу болгъан [[Time Warner]] холдингни ёзегиди. Журналны американ версиясындан сора да европалы ([[Лондон]]), азиялы ([[Гонконг]]) эмда австралий ([[Сидней]]) версиялары чыгъадыла. == Джылны адамы == {{main|Джылны адамы (Time)}} Атедге кёре Time журнал декабрдагъы ахыр номеринде «джылны адамын» айтады. «Джылны адамы» номинация [[1927 джыл]]дан бери бериледи. Бу номинация биринчи берилген, тарихде биринчи кере кеси джангыз [[Атлантика]]ны учуб ётген лётчик [[Чарльз Линдберг]] болгъанды. Персонаны толтуруучу редактор джангыз кеси сайлайды. Тюрлю-тюрлю джыллада Джылны адамы болгъандыла: [[Гитлер|Адольф Гитлер]], [[Сталин|Иосиф Сталин]], [[Джордж Буш]], [[Михаил Горбачёв]] (эки кере – 1987 эм 1989 джыллада), абстракциялы Американ аскерчи, эмда [[Сен (Тайм журналны версиясына кёре джылны адамы)|интернетни хайырланыучу]]. 2007 джылда Джылны адамы Россияны Президенти [[Владимир Путин]] болгъанды. 2010 джылда уа [[Facebook]] компанияны къурагъан эмда башчысы [[Марк Цукерберг]]. == Джылны 100 персонасы == {{main|Time 100}} 1999 джылдан башлаб журнал «[[Time 100]]» деген тизмени публикация этеди, бу — джылны ''эм бек къолундан келген джюз адамыны'' тизмесиди. Тизмеге киргенлени алимледен комиссия айырады. == XX ёмюрню 100 персонсы == 1999 джылны июнюнда XX ёмюрню эм белгили адамларыны тизмеси публикация этилгенди: «[[Time 100: 20-чы ёмюрню батырлары бла кумирлери]]». Кандидатланы американ тарихчиледен, журналистледен эмда политикачыладан комиссия айыргъанды. 1999 джылны декабргъы чыгъармасында Time-ны версиясына кёре ''Джюз джылны адамы'' айтылгъанды, ол — [[Альберт Эйнштейн]] болгъанды. == Белгиле == {{белгиле}} == Джибериуле == * [http://www.time.com Официал сайты] {{АБШ-да пресса}} [[Категория:Time журнал]] 68v1xar1yut6u77em526os3y9exq4zz 0 18924 129904 123534 2026-11-02T23:34:20Z DarqaviPalladin 4737 129904 wikitext text/x-wiki {{Фильм|аты=Шашхынлы сюйген|оригинал_аты={{lang-it|Innamorato pazzo}}|жанры=романтик комедия|режиссёр=[[Кастеллано эм Пиполо|Франко Кастеллано эм Джузеппе Мочча]]|продюсер=[[Марио Чекки Гори]]<br>[[Витторио Чекки Гори]]}} '''«Шашхынлы сюйген»''' ([[Итальян тил|итал]]. ''Innamorato pazzo'') — [[1981 джыл|1981 джылда]] чыкъгъан, [[Адриано Челентано]] эмда [[Орнелла Мути]] баш роллада болгъан лирикалы итальян кинокомедия. == Кинону джиби == Сан-Тулип аты болгъан джалгъан монархия къралны бийчеси Кристина VI Густаво атасы бла [[Рим]] шахарны кёрюрге келдиле. Кристинаны атасы къралны финанс къытлыкъны къоратыргъа мураты бла Италияны миллет банкдан кредит алыргъа излейди. Кристина эригиб джашыртын посольстводан къачыб шахаргъа экскурсия барыргъа таукел болады. Автобусда бийче Барнаба Чиккини джюрютюучю бла танышады. Олда къараб къарагъынчы Кристинагъа бек сюйген эткенди. == Баш роллада == * [[Адриано Челентано]] — ''Барнаба Чиккини'' * [[Орнелла Мути]] — ''Кристина'' * [[Адольфо Чели]] — ''Густав VI'' * [[Милла Саннонер]] — ''Бетси'' == Белгиле == [[Категория:Италияны кинокомедиялары]] [[Категория:1981 джылны кинокомедиялары]] [[Категория:Римны юсюнден фильмле]] [[Категория:Итальян тилде фильмле]] dptobvsaws1b001jobd6yjhe34h7ccc 129905 129904 2026-11-02T23:38:22Z DarqaviPalladin 4737 129905 wikitext text/x-wiki {{Фильм|аты=Шашхынлы сюйген|оригинал_аты={{lang-it|Innamorato pazzo}}|жанры=романтик комедия|режиссёр=[[Кастеллано эм Пиполо|Франко Кастеллано эм Джузеппе Мочча]]|продюсер=[[Марио Чекки Гори]]<br>[[Витторио Чекки Гори]]|баш_роллада=[[Адриано Челентано]]<br>[[Орнелла Мути]]|оператор=[[Данило Дезидери]]|композитор=[[Бруно Дзамбрини]]|компания=[[Cinecittà]]|суратчы=[[Бруно Амальфитано]]|дистрибьютор=United Artists Europa|заманы=102|кърал=Италия|тил=итальян тил|джыл=1981 джыл|imdb_id=0082562}} '''«Шашхынлы сюйген»''' ([[Итальян тил|итал]]. ''Innamorato pazzo'') — [[1981 джыл|1981 джылда]] чыкъгъан, [[Адриано Челентано]] эмда [[Орнелла Мути]] баш роллада болгъан лирикалы итальян кинокомедия. == Кинону джиби == Сан-Тулип аты болгъан джалгъан монархия къралны бийчеси Кристина VI Густаво атасы бла [[Рим]] шахарны кёрюрге келдиле. Кристинаны атасы къралны финанс къытлыкъны къоратыргъа мураты бла Италияны миллет банкдан кредит алыргъа излейди. Кристина эригиб джашыртын посольстводан къачыб шахаргъа экскурсия барыргъа таукел болады. Автобусда бийче Барнаба Чиккини джюрютюучю бла танышады. Олда къараб къарагъынчы Кристинагъа бек сюйген эткенди. == Баш роллада == * [[Адриано Челентано]] — ''Барнаба Чиккини'' * [[Орнелла Мути]] — ''Кристина'' * [[Адольфо Чели]] — ''Густав VI'' * [[Милла Саннонер]] — ''Бетси'' == Белгиле == [[Категория:Италияны кинокомедиялары]] [[Категория:1981 джылны кинокомедиялары]] [[Категория:Римны юсюнден фильмле]] [[Категория:Итальян тилде фильмле]] qt6x9mlsi1nxko7li4ybc1x7vu7o6ic 14 18925 129908 123529 2026-11-02T23:40:40Z DarqaviPalladin 4737 129908 wikitext text/x-wiki [[Категория:Къраллагъа кёре кинокомедияла|Италия]] [[Категория:Италияны жанрлагъа кёре фильмлери|Комедия]] 3mlhqbj121yd5opid6bfcllplqp7pic 14 18933 129909 123562 2026-11-02T23:41:05Z DarqaviPalladin 4737 Бет бошалтылды 129909 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 19656 129870 126819 2026-11-02T15:45:12Z CommonsDelinker 2752 Removing [[:c:File:Commune_de_Rabat_Logo.png|Commune_de_Rabat_Logo.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Taivo|Taivo]] because: [[:c:COM:FU|Fair use]] material is not permitted on Wikimedia Commons ([[:c:COM:CSD#F2|F2]]): [[:c:Commons:Delet 129870 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Рабат|ориг. аты={{lang-ar|الرِّبَاط}}<br>{{lang-ber|ⴰⵕⴱⴰⵟ}}|тенгизден мийиклик=75|Къуралгъанды=1146 джылда|фотомонтаж={{Фотоджыйыу | photo1a = Kasbah des Oudaias P1060348.JPG | photo2a = | photo2b = Royal Palace, Rabat.jpg | photo3a = Une ruelle de la Kasbah des Oudayas.jpg | photo3b = Chellah Rabat.jpg | photo3c = Tour Hassan-Rabat.jpg | size = 280 | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 }}|кърал=Марокко|баш.параметрни.ачыкълау={{Байракъландырыу|Рабат — Сале — Кенитра}}|баш.къошакъ.параметр=[[Марокконы административ бёлюнюую|Региону]]|башчы=Фатиха Эль Мудни|web=http://www.rabat.ma/|почта=10000–10220|Commons категория=Rabat|статус=Ара шахар|телефон=+537|майдан=117|халкъ=515 619|саналгъан джыл=2024|басыннганы=4400|агломерация=2 120 192|сагъат бёлге=[[UTC+1:00]]|герб=|гербини юсюнден статья=Рабатны герби|lat_deg=34|lat_min=01|lat_dir=N|lat_sec=31|lon_deg=06|lon_min=50|lon_sec=10|lon_dir=W}} '''Рабат''' ({{lang-ar|الرِّبَاط}} — ''Ар-Рибат'', {{Lang-ber|ⴰⵕⴱⴰⵟ}}) — [[Африка|Африканы]] шималында, [[Марокко|Марокконы]] [[Атлантика океан|Атлантика океанны]] джагъасында орналгъан, къралны ара шахары эмда маданият эм индустрия арасы. Рабатха [[Бу-Регрег]] суу бла айырылыб, аны бла бирге ара шахарны агломерациясын къурагъан [[Сале]] шахар къошулады. Рабат — Мароккону тёрт империя шахарынладан (тарих ара шахарла) бирисиди, мындагъы Мадина уа Битеудуния хазнаны тизмесине киргенди. == Белгиле == {{Африканы ара шахарлары}} [[Категория:Марокконы шахарлары]] [[Категория:Рабат]] qjqq4fpt1agwiudidw8mbles822t10u 10 19931 129892 128368 2026-11-02T23:09:24Z DarqaviPalladin 4737 129892 wikitext text/x-wiki <div style="float: right; clear: right; width: 300px; margin: 0 0 1em 1em; padding: 4px; background-color: #f7f7f7; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px; box-shadow: 0 2px 8px rgba(0, 0, 0, 0.15); box-sizing: border-box; text-align: center; overflow: hidden; word-wrap: break-word; word-break: break-word;"> {{Карточка | стиль_тела = text-align: center; width: 100%; margin: 0; | стиль_названия = background-color: #CFE3FF; text-align: center; font-size: 120%; padding: 4px; line-height: 1.3; | стиль_заголовков = background-color: #CFE3FF; text-align: center; | стиль_меток = text-align: left; width: 42%; font-size: 95%; | стиль_текста = text-align: left; font-size: 95%; | имя = Фильм | название = {{{аты|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}} | текст1 = {{#if: {{{оригинал_аты|}}} | <div style="text-align:center;">''{{{оригинал_аты}}}''</div> }} <!-- Сураты --> | текст2 = {{#if: {{{сураты|}}} | [[Файл:{{{сураты}}}|{{#if: {{{ширина|}}} | {{{ширина}}} | 260px }}|center]]{{#if: {{{суратны_ачыкълауу|}}} | <div style="text-align:center; font-size:90%;">{{{суратны_ачыкълауу}}}</div> }} }} <!-- БИЛГИЛЕ --> | метка3 = [[Жанр]]| текст3={{{жанры|}}} | метка4 = [[Режиссёр]]| текст4={{{режиссёр|}}} | метка5 = [[Продюсер]]| текст5={{{продюсер|}}} | метка6 = Нени тамалында| текст6={{{тамалы|}}} | метка7 = [[Сценарист]]| текст7={{{сценарист|}}} | метка8 = Баш роллада| текст8={{{баш_роллада|}}} | метка9 = [[Оператор]]| текст9={{{оператор|}}} | метка10 = [[Композитор]]| текст10={{{композитор|}}} | метка11 = [[Суратчы]]| текст11={{{суратчы|}}} | метка12 = Хореограф| текст12={{{хореограф|}}} | метка13 = [[Кинокомпания|Компания]]| текст13={{{компания|}}} | метка14 = [[Дистрибьютор]]| текст14={{{дистрибьютор|}}} | метка15 = [[Заман|Заманы]]| текст15={{#if:{{{заманы|}}}|{{{заманы}}} минут}} | метка16 = [[Бюджет]]| текст16={{{бюджет|}}} | метка17 = [[Джыйыула]]| текст17={{{джыйыула|}}} | метка18 = [[Кърал]]| текст18={{#if:{{{кърал|}}}|{{#if:{{{кърал_чыкъгъаны|}}}|{{{кърал_чыкъгъаны}}}|{{#iferror: {{Байракъландырыу|{{{кърал}}}}} | {{{кърал}}} | {{Байракъландырыу|{{{кърал}}}}} }}}}}} | метка19 = [[Тил]]| текст19={{#if:{{{тил|}}}|[[{{{тил}}}]]}} | метка20 = [[Джыл]]| текст20={{#if:{{{джыл|}}}|[[{{{джыл}}} джыл|{{{джыл}}}]]}} <!-- ХРОНОЛОГИЯ --> | заголовок21 = {{#if: {{{аллындагъы_фильм|}}}{{{эндиги_фильм|}}} | Хронология }} | текст22 = {{#if: {{{аллындагъы_фильм|}}}{{{эндиги_фильм|}}} | <table style="width:100%; text-align:center; background:transparent;"><tr><td style="width:50%; text-align:left;">{{#if: {{{аллындагъы_фильм|}}} | ← [[{{{аллындагъы_фильм}}}]] }}</td><td style="width:50%; text-align:right;">{{#if: {{{эндиги_фильм|}}} | [[{{{эндиги_фильм}}}]] → }}</td></tr></table> }} <!-- Джибериуле ахырында --> | метка23 = [[IMDb]]| текст23={{#if:{{{imdb_id|}}}|[https://www.imdb.com/title/tt{{{imdb_id}}}/ ID {{{imdb_id}}}]}} | метка24 = Официал сайт| текст24={{{сайт|}}} | текст25 = {{#if:{{{викисклад|}}}|<div style="background:#cfe3ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:3px; margin:-2px -4px;">Викигёзенде {{Commonslink|{{{викисклад|}}} }}</div>}} }} </div> <noinclude> <pre> {{Фильм | аты = (къарачай-малкъарча аты) | оригинал_аты = (оригинал тилинде аты) | сураты = (файлны аты) | суратны_ачыкълауу = | жанры = | режиссёр = | продюсер = | тамалы = (нени тамалында алыннганды) | сценарист = | баш_роллада = | оператор = | композитор = | суратчы = | хореограф = | компания = | дистрибьютор = | заманы = (къуру санау, минутла) | бюджет = | джыйыула = | кърал = (къралны аты, сёз ючюн: АБШ) | тил = (автоссылка, сёз ючюн: ингилиз тил) | джыл = (тек сан жазыгъыз, сёз ючюн: 2014) | аллындагъы_фильм = | эндиги_фильм = | imdb_id = (меселя: 0111161) | сайт = | викисклад = (категорияну аты Викискладда, сёз ючюн: Interstellar) }} </pre> == Юлгю == <pre> {{Фильм | аты = Интерстеллар | оригинал_аты = Interstellar | сураты = Interstellar film poster.jpg | суратны_ачыкълауу = Фильмни постери | жанры = [[фантастика]], [[драма]] | режиссёр = [[Кристофер Нолан]] | продюсер = [[Эмма Томас]], [[Кристофер Нолан]] | тамалы = | сценарист = [[Джонатан Нолан]], [[Кристофер Нолан]] | баш_роллада = [[Мэттью Макконахи]], [[ Энн Хэтэуэй]] | оператор = [[Хойте Ван Хойтема]] | композитор = [[Ханс Циммер]] | суратчы = [[Натан Кроули]] | хореограф = | компания = Paramount Pictures, Warner Bros. | дистрибьютор = | заманы = 169 | бюджет = $165 млн | джыйыула = $773 млн | кърал = АБШ | тил = ингилиз тил | джыл = 2014 | аллындагъы_фильм = | эндиги_фильм = | imdb_id = 0816692 | сайт = | викисклад = Interstellar }} </pre> </noinclude> hexkzjiapwyzhy9llf28kipqkidz7r1 129895 129892 2026-11-02T23:12:52Z DarqaviPalladin 4737 129895 wikitext text/x-wiki <div style="float: right; clear: right; width: 300px; margin: 0 0 1em 1em; padding: 4px; background-color: #f7f7f7; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px; box-shadow: 0 2px 8px rgba(0, 0, 0, 0.15); box-sizing: border-box; text-align: center; overflow: hidden; word-wrap: break-word; word-break: break-word;"> {{Карточка | стиль_тела = text-align: center; width: 100%; margin: 0; | стиль_названия = background-color: #CFE3FF; text-align: center; font-size: 120%; padding: 4px; line-height: 1.3; | стиль_заголовков = background-color: #CFE3FF; text-align: center; | стиль_меток = text-align: left; width: 42%; font-size: 95%; | стиль_текста = text-align: left; font-size: 95%; | имя = Фильм | название = {{{аты|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}} | текст1 = {{#if: {{{оригинал_аты|}}} | <div style="text-align:center;">''{{{оригинал_аты}}}''</div> }} <!-- Сураты --> | текст2 = {{#if: {{{сураты|}}} | [[Файл:{{{сураты}}}|{{#if: {{{ширина|}}} | {{{ширина}}} | 260px }}|center]]{{#if: {{{суратны_ачыкълауу|}}} | <div style="text-align:center; font-size:90%;">{{{суратны_ачыкълауу}}}</div> }} }} <!-- БИЛГИЛЕ --> | метка3 = [[Жанр]]| текст3={{{жанры|}}} | метка4 = [[Режиссёр]]| текст4={{{режиссёр|}}} | метка5 = [[Продюсер]]| текст5={{{продюсер|}}} | метка6 = Нени тамалында| текст6={{{тамалы|}}} | метка7 = [[Сценарист]]| текст7={{{сценарист|}}} | метка8 = Баш роллада| текст8={{{баш_роллада|}}} | метка9 = [[Оператор]]| текст9={{{оператор|}}} | метка10 = [[Композитор]]| текст10={{{композитор|}}} | метка11 = [[Суратчы]]| текст11={{{суратчы|}}} | метка12 = Хореограф| текст12={{{хореограф|}}} | метка13 = [[Кинокомпания|Компания]]| текст13={{{компания|}}} | метка14 = [[Дистрибьютор]]| текст14={{{дистрибьютор|}}} | метка15 = [[Заман|Заманы]]| текст15={{#if:{{{заманы|}}}|{{{заманы}}} минут}} | метка16 = [[Бюджет]]| текст16={{{бюджет|}}} | метка17 = [[Джыйыула]]| текст17={{{джыйыула|}}} | метка18 = [[Кърал]]| текст18={{#if:{{{кърал_чыкъгъаны|}}}|{{{кърал_чыкъгъаны}}}|{{#if:{{{кърал|}}}|{{Байракъландырыу|{{{кърал}}}}}}}}} | метка19 = [[Тил]]| текст19={{#if:{{{тил|}}}|[[{{{тил}}}]]}} | метка20 = [[Джыл]]| текст20={{#if:{{{джыл|}}}|[[{{{джыл}}} джыл|{{{джыл}}}]]}} <!-- ХРОНОЛОГИЯ --> | заголовок21 = {{#if: {{{аллындагъы_фильм|}}}{{{эндиги_фильм|}}} | Хронология }} | текст22 = {{#if: {{{аллындагъы_фильм|}}}{{{эндиги_фильм|}}} | <table style="width:100%; text-align:center; background:transparent;"><tr><td style="width:50%; text-align:left;">{{#if: {{{аллындагъы_фильм|}}} | ← [[{{{аллындагъы_фильм}}}]] }}</td><td style="width:50%; text-align:right;">{{#if: {{{эндиги_фильм|}}} | [[{{{эндиги_фильм}}}]] → }}</td></tr></table> }} <!-- Джибериуле ахырында --> | метка23 = [[IMDb]]| текст23={{#if:{{{imdb_id|}}}|[https://www.imdb.com/title/tt{{{imdb_id}}}/ ID {{{imdb_id}}}]}} | метка24 = Официал сайт| текст24={{{сайт|}}} | текст25 = {{#if:{{{викисклад|}}}|<div style="background:#cfe3ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:3px; margin:-2px -4px;">Викигёзенде {{Commonslink|{{{викисклад|}}} }}</div>}} }} </div> <noinclude> <pre> {{Фильм | аты = (къарачай-малкъарча аты) | оригинал_аты = (оригинал тилинде аты) | сураты = (файлны аты) | суратны_ачыкълауу = | жанры = | режиссёр = | продюсер = | тамалы = (нени тамалында алыннганды) | сценарист = | баш_роллада = | оператор = | композитор = | суратчы = | хореограф = | компания = | дистрибьютор = | заманы = (къуру санау, минутла) | бюджет = | джыйыула = | кърал = (къралны аты, сёз ючюн: АБШ) | тил = (автоссылка, сёз ючюн: ингилиз тил) | джыл = (тек сан жазыгъыз, сёз ючюн: 2014) | аллындагъы_фильм = | эндиги_фильм = | imdb_id = (меселя: 0111161) | сайт = | викисклад = (категорияну аты Викискладда, сёз ючюн: Interstellar) }} </pre> == Юлгю == <pre> {{Фильм | аты = Интерстеллар | оригинал_аты = Interstellar | сураты = Interstellar film poster.jpg | суратны_ачыкълауу = Фильмни постери | жанры = [[фантастика]], [[драма]] | режиссёр = [[Кристофер Нолан]] | продюсер = [[Эмма Томас]], [[Кристофер Нолан]] | тамалы = | сценарист = [[Джонатан Нолан]], [[Кристофер Нолан]] | баш_роллада = [[Мэттью Макконахи]], [[ Энн Хэтэуэй]] | оператор = [[Хойте Ван Хойтема]] | композитор = [[Ханс Циммер]] | суратчы = [[Натан Кроули]] | хореограф = | компания = Paramount Pictures, Warner Bros. | дистрибьютор = | заманы = 169 | бюджет = $165 млн | джыйыула = $773 млн | кърал = АБШ | тил = ингилиз тил | джыл = 2014 | аллындагъы_фильм = | эндиги_фильм = | imdb_id = 0816692 | сайт = | викисклад = Interstellar }} </pre> </noinclude> cvikwdwjt3emgoji233glqdp57y6pky 129898 129895 2026-11-02T23:19:08Z DarqaviPalladin 4737 129898 wikitext text/x-wiki <div style="float: right; clear: right; width: 300px; margin: 0 0 1em 1em; padding: 4px; background-color: #f7f7f7; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px; box-shadow: 0 2px 8px rgba(0, 0, 0, 0.15); box-sizing: border-box; text-align: center; overflow: hidden; word-wrap: break-word; word-break: break-word;"> {{Карточка | стиль_тела = text-align: center; width: 100%; margin: 0; | стиль_названия = background-color: #CFE3FF; text-align: center; font-size: 140%; font-weight: bold; padding: 10px 6px; line-height: 1.3; | стиль_заголовков = background-color: #CFE3FF; text-align: center; font-size: 105%; padding: 6px 4px; | стиль_меток = text-align: left; width: 42%; font-size: 95%; | стиль_текста = text-align: left; font-size: 95%; | имя = Фильм | название = {{{аты|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}} | текст1 = {{#if: {{{оригинал_аты|}}} | <div style="text-align:center;">''{{{оригинал_аты}}}''</div> }} <!-- Сураты --> | текст2 = {{#if: {{{сураты|}}} | [[Файл:{{{сураты}}}|{{#if: {{{ширина|}}} | {{{ширина}}} | 260px }}|center]]{{#if: {{{суратны_ачыкълауу|}}} | <div style="text-align:center; font-size:90%;">{{{суратны_ачыкълауу}}}</div> }} }} <!-- БИЛГИЛЕ --> | метка3 = [[Жанр]]| текст3={{{жанры|}}} | метка4 = [[Режиссёр]]| текст4={{{режиссёр|}}} | метка5 = [[Продюсер]]| текст5={{{продюсер|}}} | метка6 = Нени тамалында| текст6={{{тамалы|}}} | метка7 = [[Сценарист]]| текст7={{{сценарист|}}} | метка8 = Баш роллада| текст8={{{баш_роллада|}}} | метка9 = [[Оператор]]| текст9={{{оператор|}}} | метка10 = [[Композитор]]| текст10={{{композитор|}}} | метка11 = [[Суратчы]]| текст11={{{суратчы|}}} | метка12 = Хореограф| текст12={{{хореограф|}}} | метка13 = [[Кинокомпания|Компания]]| текст13={{{компания|}}} | метка14 = [[Дистрибьютор]]| текст14={{{дистрибьютор|}}} | метка15 = [[Заман|Заманы]]| текст15={{#if:{{{заманы|}}}|{{{заманы}}} минут}} | метка16 = [[Бюджет]]| текст16={{{бюджет|}}} | метка17 = [[Джыйыула]]| текст17={{{джыйыула|}}} | метка18 = [[Кърал]]| текст18={{#if:{{{кърал_чыкъгъаны|}}}|{{{кърал_чыкъгъаны}}}|{{#if:{{{кърал|}}}|{{Байракъландырыу|{{{кърал}}}}}}}}} | метка19 = [[Тил]]| текст19={{#if:{{{тил|}}}|[[{{{тил}}}]]}} | метка20 = [[Джыл]]| текст20={{#if:{{{джыл|}}}|[[{{{джыл}}} джыл|{{{джыл}}}]]}} <!-- ХРОНОЛОГИЯ --> | заголовок21 = {{#if: {{{аллындагъы_фильм|}}}{{{эндиги_фильм|}}} | Хронология }} | текст22 = {{#if: {{{аллындагъы_фильм|}}}{{{эндиги_фильм|}}} | <table style="width:100%; text-align:center; background:transparent;"><tr><td style="width:50%; text-align:left;">{{#if: {{{аллындагъы_фильм|}}} | ← [[{{{аллындагъы_фильм}}}]] }}</td><td style="width:50%; text-align:right;">{{#if: {{{эндиги_фильм|}}} | [[{{{эндиги_фильм}}}]] → }}</td></tr></table> }} <!-- Джибериуле ахырында --> | метка23 = [[IMDb]]| текст23={{#if:{{{imdb_id|}}}|[https://www.imdb.com/title/tt{{{imdb_id}}}/ ID {{{imdb_id}}}]}} | метка24 = Официал сайт| текст24={{{сайт|}}} | текст25 = {{#if:{{{викисклад|}}}|<div style="background:#cfe3ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:3px; margin:-2px -4px;">Викигёзенде {{Commonslink|{{{викисклад|}}} }}</div>}} }} </div> <noinclude> <pre> {{Фильм | аты = (къарачай-малкъарча аты) | оригинал_аты = (оригинал тилинде аты) | сураты = (файлны аты) | суратны_ачыкълауу = | жанры = | режиссёр = | продюсер = | тамалы = (нени тамалында алыннганды) | сценарист = | баш_роллада = | оператор = | композитор = | суратчы = | хореограф = | компания = | дистрибьютор = | заманы = (къуру санау, минутла) | бюджет = | джыйыула = | кърал = (къралны аты, сёз ючюн: АБШ) | тил = (автоссылка, сёз ючюн: ингилиз тил) | джыл = (тек сан жазыгъыз, сёз ючюн: 2014) | аллындагъы_фильм = | эндиги_фильм = | imdb_id = (меселя: 0111161) | сайт = | викисклад = (категорияну аты Викискладда, сёз ючюн: Interstellar) }} </pre> == Юлгю == <pre> {{Фильм | аты = Интерстеллар | оригинал_аты = Interstellar | сураты = Interstellar film poster.jpg | суратны_ачыкълауу = Фильмни постери | жанры = [[фантастика]], [[драма]] | режиссёр = [[Кристофер Нолан]] | продюсер = [[Эмма Томас]], [[Кристофер Нолан]] | тамалы = | сценарист = [[Джонатан Нолан]], [[Кристофер Нолан]] | баш_роллада = [[Мэттью Макконахи]], [[ Энн Хэтэуэй]] | оператор = [[Хойте Ван Хойтема]] | композитор = [[Ханс Циммер]] | суратчы = [[Натан Кроули]] | хореограф = | компания = Paramount Pictures, Warner Bros. | дистрибьютор = | заманы = 169 | бюджет = $165 млн | джыйыула = $773 млн | кърал = АБШ | тил = ингилиз тил | джыл = 2014 | аллындагъы_фильм = | эндиги_фильм = | imdb_id = 0816692 | сайт = | викисклад = Interstellar }} </pre> </noinclude> c21yxx2pu388sz6vqacodlxs66vzrep 14 19937 129910 128375 2026-11-02T23:42:39Z DarqaviPalladin 4737 129910 wikitext text/x-wiki [[Категория:Къраллагъа кёре кинематографы|Франция]] [[Категория:Францияны маданияты]] jtgeqwoev7u6fh40p0nyfz1aryal8dj 0 20186 129885 129758 2026-11-02T18:59:20Z Къарачайлы 96 /* Къралны федерализациясыны факторлары */ 129885 wikitext text/x-wiki {{←|Федерация}} [[Файл:Map of unitary and federal states.svg|мини|{{legend|#00e000;|Федерацияла}} {{legend|#0000b0;|[[Унитар кърал|Унитар къралла]]}}]] '''Федерати́в''' '''кърал''', '''федера́ция''' ({{lang-lat|fœderātiō}} — бирлик, бирлешиу<ref>Словарь иностранных слов. — М.: «[[Русский язык (издательство)|Русский язык]]», 1989. — 624 с. ISBN 5-200-00408-8</ref>), '''бирикген''' '''кърал''', '''бирлешген''' '''къралла''' — къралны кесеклери федерацияны ичинде белгили бир [[политика]]лыкъ эркинликлери болгъан [[кърал]]лыкъ къуралышла болгъан [[кърал къурулушну формасы]]ды,. Федерация ючюн кърал-территориялыкъ къуралышла - ''федерацияны субъектлери'' болууу баш шартды. Аланы кёбюсю [[Къралланы эм бойсуннган территорияланы майданларына кёре тизмеси|дунияны эм уллу къралларыдыла]], юлгюге, [[Россия]], [[Американы Бирлешген Штатлары]], [[Канада]], [[Бразилия]], [[Германия]], [[Индия]], [[Австралия]], [[Мексика]], [[Аргентина]], [[Пакистан]]. '''[[Федерацияны субъекти]]''' — кърал шартланы бир къаууму болгъан, алай а керти кърал [[суверенитет]]и болмагъан политика-территориялыкъ къуралышды. == Федерализм == Федерацияны баш принципи — '''[[федерализм|федерали́зм]]ди'''<ref name="автоссылка1">{{ВТ-МЭСБЕ|Федерализм}}</ref> ({{lang-fr|fédéralisme}}, тамалы {{lang-lat|foedus}} «келишиу, бирлешиу»). Ол къралны федератив къуралышыны идеалгъа санау, талай айры къралны бир федерациягъа бирлешдириу неда [[унитар кърал]]ны федератив къралгъа буруу магъананы джюрютедид. «Федералистлени» тамамы чюйреси — «[[Унитар кърал|унитаристледиле]]»<ref name="автоссылка1" />. [[Европа|Европачы]] федерализм урушдан сора Европада джаратылгъанды, бу сюремде эм магъаналы инциативагъа [[Черчилль, Уинстон|Уинстон Черчиллни]] [[Цюрих]] [[1946 джыл]]дагъы сёлешиую болгъанды<ref>{{Cite web |url=http://www.churchill-society-london.org.uk/astonish.html |title=Winston Churchill’s speech in Zurich in 1946 |access-date=2020-02-02 |archive-date=2012-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120422233906/http://www.churchill-society-london.org.uk/astonish.html |url-status=live }}</ref>. == Къралны федерализациясыны факторлары == {{Main|Федерализация}} Къралны акъыртын '''федерализа́ция''' болуууна биргелей неда айры чурум болгъан талай ал шарт бард. Эм магъаналы факторларыны бири территориялыкъ факторду. Къралны территориясыны табигъат тыйгъычла бла бири-биринден айрылыуу, сёз ючюн тау тизмеле неда ачыкъ болгъазла, неда башха уллу суу объектле федерализациягъа чурум болургъа боладыла, алай а ала тамал юлюшден айры тургъан территорияла тюрлю-тюрлю энчиликлени айныб джыйылыуу бла бирге болургъа болады. Башхасыча айтылса, бу территорияланы бири-бирлеринден маданият, тин, тил башхалыкълары бек джокъ эсе, федерализация къачылмаз тюлдю. Сёзсюз да, боллукъ заманда федерализация болуууну баш ал шартларындан бири къралны [[Кёб миллетли кърал|кёбмиллетлилигиди]]. Алай а, былайда халкъланы арасында маданият башхалыкъларыны тышында, халкъланы энчи миллет бойсунмаулукъларына ие болургъа, къралдан айрылмагъанлай, кеси оноуларын этерге хакъларын излеми болургъа керекди. Тарих джаны бла федерализация, [[феодализм]]ден айныуну эндиги атламына ётюб федерал кърал къуралыу бла да болургъа болады<ref name="Баранов">{{Cite web|url=https://nicbar.ru/politology/study/kurs-politicheskaya-regionalistika/186-lektsiya-7-sovremennyj-federalizm-i-federatsii|title=Современный федерализм и федерации|author=Николай Баранов|website=|date=|publisher=|access-date=2020-01-27|archive-date=2020-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127182323/https://nicbar.ru/politology/study/kurs-politicheskaya-regionalistika/186-lektsiya-7-sovremennyj-federalizm-i-federatsii|url-status=live}}</ref>. == Федеративная трансформация == Под федеративной трансформацией понимается переход государства от унитарной территориальной формы к федеративной. В современном мире такой процесс чаще всего детерминируется необходимостью решения национального вопроса, проблемы этнического сепаратизма. Федеративная трансформация в таком случае становится неизбежной, если государство хочет сохранить свою территориальную целостность. Примером федеративной трансформации можно считать опыт [[Бельгия|Бельгии]], которая изначально включала в себя три крупных региона, а кроме того, в ней существовали три яркие этнолингвистические общности<ref name="Баранов" />. == Основные признаки федеративного государства == В федеративном государстве, в отличие от [[унитарное государство|унитарного]], имеются две системы высших органов власти: федеральные и субъектов федерации. Наряду с федеральной [[конституция|конституцией]] субъекты федерации издают собственные нормативные правовые акты учредительного характера (например, конституции, [[устав]]ы, основные законы). Они наделены правом издавать региональные [[Закон (право)|законы]]. У субъектов ряда федераций нередко имеется собственный институт [[гражданство|гражданства]], [[столица]], [[герб]] и иные элементы конституционно-правового статуса государства, за исключением [[суверенитет|государственного суверенитета]]. При этом субъект федерации не может быть субъектом [[Международные отношения|международных отношений]], не выйдя из состава федерации ([[сецессия]]). Субъекты федерации могут иметь различные наименования, которые, как правило, определяются историческими или правовыми факторами: [[Штат (территория)|штаты]], [[провинция|провинции]], [[Область (административная единица)|области]], [[край|края]], республики, земли (как например [[Земли Германии|Земли в Германии]] или федеральные земли в [[федеральная земля (Австрия)|Австрии]]) и иное. Федерацию следует отличать от [[конфедерация|конфедерации]], которая является международно-правовым союзом суверенных государств. Однако на практике различить правовую природу тех или иных образований бывает весьма затруднительно — многие существовавшие или ныне существующие [[конфедерация|конфедерации]] по своему устройству очень близки к федерациям или даже почти или фактически являются федерациями. Например, [[Швейцария]] (официально Швейцарская Конфедерация, {{lang-lat|Confoederatio Helvetica}}), до сих пор провозглашаемая как конфедерация, [[де-факто]] есть федерация, в которой [[кантон (Швейцария)|кантоны]] давно превратились в классические субъекты федерации. [[Советский Союз]], не определявшийся ни федерацией, ни конфедерацией, по конституции был ближе к последней, декларируясь как союз суверенных государств (с конституционным правом быть самостоятельными субъектами международных отношений и иметь собственные вооружённые силы),<ref>Только на закате существования СССР в 70 статье Конституции 1977 года появляется дополнение ''«образованное на основе принципа социалистического [[федерализм]]а»'' (термин, исторически употреблявшийся и применительно к конфедерациям); также упразднено упоминание о республиканских войсковых формированиях (статья 18-б Конституции 1936 года, введена Законом СССР от 1 февраля 1944 года).</ref> на практике же на протяжении всей своей истории выступая жёсткой федерацией. [[Европейский Союз|Евросоюз]], напротив, являет собой пример классической [[конфедерация|конфедерации]], но не определяется как государство. Можно выделить наиболее общие черты, характерные для большинства федеративных государств: * Территория федерации состоит из территорий её отдельных субъектов: [[Штат (административная единица)|штатов]], [[провинция|провинций]], {{d-l|кантон|кантонов}}, [[Республика (административная единица)|республик]], [[эмират]]ов и т. д.; * В федеративном государстве верховная [[законодательная власть|законодательная]], [[исполнительная власть|исполнительная]] и [[судебная власть]] принадлежит федеральным государственным органам законодательной, исполнительной и судебной властей соответственно. Компетенция между федерацией и её субъектами разграничивается федеральной [[Конституция|конституцией]]; * В некоторых федерациях субъекты обладают правом принятия собственной конституции, имеют собственные внутренние верховные законодательные, исполнительные и судебные органы; * Основную общегосударственную внешнеполитическую деятельность в федерациях осуществляют федеральные государственные органы. Они официально представляют федеративное государство в межгосударственных отношениях ([[США]], [[Российская Федерация]], [[Германия|ФРГ]], [[Бразилия]], [[Индия]] и др.); * Обязательным признаком федеративности государства считается двухпалатная структура федерального [[парламент]]а. Нижняя палата является органом общегосударственного представительства, и депутаты в неё избираются со всей страны. Верхняя палата — орган представительства субъектов федерации. == Центр и субъекты в Конституциях федераций == В Конституциях различных федеративных моделей мира отражаются разные способы разграничения предметов ведения федерального центра и субъектов государства. В каких-то странах полномочия распределяются в пользу субъектов по остаточному принципу, в каких-то, наоборот, таким образом определяются полномочия центра. Выделяют следующие модели конституционного распределения полномочий: # Определение полномочий только федерального центра. В конституциях некоторых государств конституционно определены компетенции исключительно самой федерации, а субъекты получают полномочия по остаточному принципу. Однако при таком подходе возможна чрезмерная узурпация власти федеральным центром; # Закрепление в конституции сфер ведения федерального центра и совместного ведения. Подобная модель действует и в РФ, что отражено в [[Федеративное устройство России|ст. 71-72]] [[Конституция Российской Федерации|Конституции РФ]]; # Определение сфер ведения отдельно федерального центра и субъектов. В таких моделях федеративных конституций присутствуют главы, где точно определены сферы деятельности федерации и регионов. Кроме того, например, в [[Конституция США|Конституции США]] также присутствуют положения о том, какие меры федеральному центру запрещается применять по отношению к субъектам; # В конституциях ряда других стран присутствуют главы, посвящённые всем трём видам компетенций: федеральным, региональным и совместным. Это последний из ныне существующих способов конституционного разграничения полномочий субъектов в федеративном государстве. Своеобразная система взаимодействия федерального и регионального законодательства в связи с этим установлена в [[Германия|Германии]]: субъекты имеют право принимать необходимые законы на своей территории, однако, если центр издаёт закон, регулирующий те же отношения, то региональный нормативный акт автоматически теряет свою силу<ref name="Баранов" />. == Парламент в федеративном государстве == Обязательным признаком федерации и одновременно её характерной чертой является наличие ''[[Двухпалатный парламент|двухпалатного парламента]]''. Нижняя палата, как правило, избирается на всенародном голосовании, а верхняя, в которой осуществляется представительство субъектов государства, может формироваться разными способами. Одним из путей формирования верхней палаты является проведение выборов представителей в субъектах федерации. Таким образом представители регионов избираются, например, в [[Конгресс США|США]], [[Федеральное собрание (Швейцария)|Швейцарии]], [[Национальный конгресс Бразилии|Бразилии]] и др. Второй способ рекрутирования представителей субъектов — пропорциональное населённости субъекта количество представителей, избираемых в легислатуре. Данная система действует в [[Парламент Австрии|Австрии]]. Ещё один путь избрания представителей — назначение их различными органами государственной власти. Так, в одних странах депутаты избираются главами субъектов, в других — [[генерал-губернатор]]ами по поручению правительства и иными методами. Различные вариации такого метода встречаются в таких странах как [[Россия]], [[Бундестаг|Германия]], [[Парламент Канады|Канада]] и др.<ref name="Баранов"/> == Виды федераций == По особенностям конституционно-правового статуса субъектов федеративного государства выделяют: * [[Симметричная федерация|симметричные]]; * [[Асимметричная федерация|асимметричные]]. В симметричных федерациях субъекты обладают одинаковым конституционно-правовым статусом (например, [[Федеративная Демократическая Республика Эфиопия]], [[Соединённые Штаты Америки]]), в асимметричных — [[Конституция|конституционно-правовой]] статус субъектов различен (например, [[Республика Индия]], [[Малайзия]]). По особенностям формирования федерации выделяют: * территориальные; * национальные; * национально-территориальные (смешанные). При формировании территориальных федераций используется территориальный географический признак (например, [[Соединённые Штаты Америки|США]], [[Германия]]). В национальных — по национальному признаку (например, бывшие федерации [[Чехословакия]], [[Югославия]]). В смешанных федерациях формирование идёт по обоим признакам (например, [[Россия]]). Способы формирования федерации в значительной мере определяют характер, содержание, структуру государственного устройства. Более стабильными считаются территориальные федерации. Это связывается с тем, что при таком типе формирования субъектов наиболее низок риск сепаратизма отдельных регионов. В противовес территориальным, национальные и этнонациональные образования в гораздо большей степени склонны к распаду из-за возможности возникновения у отдельного народа желания реализовать свои [[Право на самоопределение|права]]. Самыми устойчивыми можно назвать смешанные федерации, в которых гармонично сочетается ряд признаков, по которым образуются субъекты<ref name="Баранов" />. По способу образования федерации делятся на: * договорные; * конституционные. Конституционные федерации часто возникают на базе ранее существовавшего [[Унитарное государство|унитарного]] государства (нередко [[империя|империи]]). Вопреки распространённому заблуждению, в [[конституция]]х таких федераций, как правило, прописан принцип территориальной целостности страны и субъекты федерации не имеют права свободного выхода из состава государства (например, [[Германия]], [[Бразилия]], [[Россия]]). Договорные федерации образуются путём заключения договора между независимыми государствами, существовавшими самостоятельно, но осознавшими необходимость государственного объединения для совместного отстаивания общих интересов (например, [[Швейцарский союз (1291—1798)|Швейцарский союз]], [[Тринадцать колоний]]). По степени централизации: * [[Централизация|централизованные]] ([[Аргентина]], [[Германия]], [[Россия]]); * [[Децентрализация|децентрализованные]] ([[Швейцария]], [[Соединённые Штаты Америки|США]]). == «Мягкая федерация» == «Мягкая федерация» — федерация, субъекты которой имеют право [[сецессия|сецессии]]. Ранее мягкой федерацией по итогам [[Всесоюзный референдум о сохранении СССР|всесоюзного референдума]] должен был стать обновлённый Союз ССР — [[Союз Суверенных Государств#ССГ-федерация (Союз Советских Суверенных Республик)|Союз Суверенных Государств]], но после [[Августовский путч|августовского путча]] проект потерпел крах. Чертами мягкой федерации формально<ref>Выход Литовской Республики из состава СССР в 1990 году не был признан Съездом народных депутатов СССР, против восстановленного независимого государства применялись меры экономического и военного воздействия; независимость стран Балтии была признана только 6 сентября 1991 года новообразованным Государственным Советом СССР.</ref> обладал [[Союз Советских Социалистических Республик|Советский Союз]], который, однако, не определялся конституционно как федерация, его субъекты, согласно союзной и республиканским конституциям, обладали, помимо права сецессии, декларированным государственным суверенитетом (ограниченным по ряду вопросов, отданных в общесоюзное ведение) и возможностью самостоятельного международного представительства, что нехарактерно для федераций. В настоящее время единственной официальной мягкой федерацией является [[Эфиопия]]. [[Европейский союз]] обладает чертами мягкой федерации, однако не считается [[государство]]м в смысле [[Международное право|международного права]]. Также черты мягкой федерации ярко выражены у [[Швейцария|Швейцарии]], но формально она является [[Конфедерация|конфедерацией]]. == Современные федеративные государства == [[Файл:Map of federal states.svg|thumb|center|797x797px|Современные федеративные государства на карте мира, показаны зелёным]] {{col-begin}} {{col-break}} [[Европа]] # {{Флаг России}} [[Российская Федерация]]<ref>Также частично расположена в [[Азия|Азии]].</ref> # {{Флаг Австрии}} [[Австрийская Республика]] # {{Флаг Германии}} [[Федеративная Республика Германия]] # {{Флаг Боснии и Герцеговины}} [[Босния и Герцеговина]] # {{Флаг Бельгии}} [[Королевство Бельгия]] # {{Флаг Швейцарии}} [[Швейцарская Конфедерация]] {{col-break}} [[Азия]] # {{Флаг Пакистана}} [[Исламская Республика Пакистан]] # {{Флаг Малайзии}} [[Малайзия]] # {{Флаг ОАЭ}} [[Объединённые Арабские Эмираты]] # {{Флаг Индии}} [[Республика Индия]] # {{Флаг Ирака}} [[Республика Ирак]] # {{Флаг Непала}} [[Федеративная Демократическая Республика Непал]] {{col-break}} [[Африка]] # {{Флаг Судана}} [[Республика Судан]] # {{Флаг Комор}} [[Союз Коморы]] # {{Флаг Эфиопии}} [[Федеративная Демократическая Республика Эфиопия]] # {{Флаг Нигерии}} [[Федеративная Республика Нигерия]] # {{Флаг Южного Судана}} [[Республика Южный Судан]] # {{Флаг Сомали}} [[Федеративная Республика Сомали]] {{col-break}} [[Америка]] # {{Флаг Аргентины}} [[Аргентинская Республика]] # {{Флаг Венесуэлы}} [[Боливарианская Республика Венесуэла]] # {{Флаг Канады}} [[Канада]] # {{Флаг Мексики}} [[Мексиканские Соединённые Штаты]] # {{Флаг США}} [[Соединённые Штаты Америки]] # {{Флаг Бразилии}} [[Федеративная Республика Бразилия]] # {{Флаг Сент-Китс и Невис}} [[Федерация Сент-Китс и Невис]] {{col-break}} [[Австралия]] и [[Океания]] # {{Флаг Австралии}} [[Австралийский Союз]] # {{Флаг Микронезии}} [[Федеративные Штаты Микронезии]] {{col-end}} * ''Конституция и законы Боснии и Герцеговины, а также [[Дейтонское соглашение]] не определяют данное государство как федерацию. Вывод о федеративном государственном устройстве (а некоторыми исследователями — даже как о конфедеративном<ref>{{книга|автор=Моисеев А. А.|заглавие=Суверенитет государства в международном праве: учебное пособие|ссылка=|место=|издательство=Восток-Запад|год=2009|страницы=75|isbn=}}</ref><ref>{{книга|автор=Романенко С. А.|заглавие=Югославия|ссылка=|место=|издательство=Московский общественный научный фонд|год=2000|страницы=241|isbn=}}</ref><ref>{{книга|автор=Бухвальд Е. М.|заглавие=Российский федерализм|ссылка=|место=|издательство=Узорочье|год=2002|страницы=20|isbn=}}</ref>, но без права [[сецессия|сецессии]]) делается по ряду внешних признаков. Формально Босния и Герцеговина является децентрализованным унитарным государством с широкими полномочиями входящих в него субъектов ([[энтитет]]ов).'' == Федеративные государства, существовавшие в прошлом == === [[Европа]] === * {{Флаг Испании (1873—1875)}} [[Первая Испанская республика|Федеративная Республика Испания]] ([[1873]]—[[1874]]). * {{Флаг СССР}} [[Союз Советских Социалистических Республик]] ([[1922]]—[[1991]])<ref>Формально не попадает под определение федерации: республики согласно своим и союзной конституциям обладали декларированным суверенитетом и субъектностью международного права (вплоть до членства УССР и БССР в ООН)</ref>. * {{Флаг|Югославия|НОАЮ}} [[Демократическая Федеративная Югославия]] (1945), {{Флаг|СФРЮ}} [[Социалистическая Федеративная Республика Югославия]] ([[1945]]—[[1992]]): ** {{Флаг|СРЮ}} [[Союзная Республика Югославия]] ([[1992]]—[[2003]]), {{Флаг|Сербия и Черногория}} [[Государственный Союз Сербии и Черногории]] ([[2003]]—[[2006]]) — «Малая Югославия». * {{Флаг Чехословакии}} [[Вторая Чехословацкая республика|Чехо-Словацкая Республика]] ([[1938]]—[[1939]]), позднее — [[Чехословацкая Социалистическая Республика]] ([[1968]]—[[1990]]) и [[Чешская и Словацкая Федеративная Республика]] ([[1990]]—[[1992]]). * {{Флаг Германии (1871—1918)}} [[Германская империя]] (1871—1918), {{Флаг|Германия}} [[Веймарская республика]] (1918—1933). * [[Файл:Flaga Rzeczypospolitej Obojga Narodow ogolna.svg|23px]] [[Речь Посполитая]] (1569—1795). На границе [[Европа|Европы]] и [[Азия|Азии]]: * {{Флаг Закавказской СФСР}} [[Закавказская Социалистическая Федеративная Советская Республика]] (Закавказская Федерация, ЗСФСР) в составе СССР ([[1922]]—[[1936]]). === [[Азия]] === * [[Файл:Flag of the Federated Malay States (1895 - 1946).svg|22px]] [[Федерированные малайские государства|Федеративные Малайские Штаты]] ([[1896 год|1896]]—[[1946 год|1946]]), {{Флаг Малайи}} [[Малайский Союз]] ([[1946]]—[[1948]]), {{Флаг Малайзии}} [[Малайская Федерация]] ([[1948]]—[[1963]]). * {{Флаг Индонезии}} [[Соединённые Штаты Индонезии]] ([[1949]]—[[1950]]). * {{флаг|Федерация Южной Аравии}} [[Федерация Южной Аравии]] ([[1962]]—[[1967]]). === [[Африка]] === * {{Флаг Франции}} [[Французская Западная Африка]] ([[1904]]—[[1958]]). * {{Флаг Франции}} [[Французская Экваториальная Африка]] ([[1910]]—[[1960]]). * {{Флаг Ливии (1951—1969)}} [[Королевство Ливия|Соединённое Королевство Ливия]] ([[1951]]—[[1963]]). * {{Флаг Федерации Родезии и Ньясаленда}} [[Федерация Родезии и Ньясаленда]] ([[1953]]—[[1963]]). * {{Флаг ОАР}} [[Объединённая Арабская Республика]] (ОАР, [[1958]]—[[1971]]). * {{Флаг Мали (1959—1961)}} [[Малийская Федерация]] ([[1959]]—[[1960]]). * {{Флаг Камеруна (1961—1975)}} [[Камерун|Федеративная Республика Камерун]] ([[1961]]—[[1972]]). * {{Флаг Уганды}} [[Уганда]] ([[1962]]—[[1967]]). * {{Флаг ДР Конго (1966—1971)}} [[Республика Конго (Леопольдвиль)|Демократическая Республика Конго]] ([[1960]]—[[1971]]). * {{Флаг Танзании}} [[Объединённая Республика Танзания]]. === [[Америка]] === * {{Флаг Никарагуа}} [[Соединённые Провинции Центральной Америки]] ([[1823]]—[[1838]]). * {{Флаг КША (1865)}} [[Конфедеративные Штаты Америки]] ([[1861]]—[[1865]]). * {{Флагификация|Великая Колумбия}} (1819—1831), {{Флагификация|Республика Новая Гранада}} ([[1855]]—[[1886]]). * {{Флаг Федерации Вест-Индии}} [[Вест-Индская Федерация]] ([[1958]]—[[1962]]). == Вымышленные федерации == Вымышленные федерации довольно часто встречаются в вымышленных фантастических вселенных. Яркие примеры вымышленных федераций: # [[Объединённая федерация планет]] ([[Звёздный путь]]); # [[Галактическая Республика|Старая Республика]] и Новая Республика ([[Звёздные войны]]); # Земной Альянс и Минбарская федерация ([[Вавилон-5]]); # Федерация (одна из трёх сверхдержав во вселенной [[Elite: Dangerous]]); # Объединённая федерация ([[Papers, Please]]). == Примечания == {{примечания|2}} == Литература == * ''П. Мижуев'', «Важнейшие федерации Старого и Нового Света», {{СПб}}, 1907. * {{ВТ-ЭСБЕ|Союзное государство}} * {{ВТ-ЭСГ|Союзные государства}} * {{книга |автор=[[Червонюк, Владимир Иванович|Червонюк В. И.]] |часть=Федеративное государство |ссылка часть=https://slovari.yandex.ru/~книги/Конституционное%20право%20РФ/Федеративное%20государство |заглавие=[[Иванец, Галина Ивановна|Иванец Г. И.]], Калинский И. В., Червонюк В. И. Конституционное право России: энциклопедический словарь|оригинал= |ссылка= |ответственный=Под общей ред. В. И. Червонюка |издание= |место=М. |издательство=[[Юридическая литература]]|год=2002 |страницы= |столбцы= |страниц=432 |серия= |isbn= |тираж= |ref=Червонюк}} * Бредихин А. Л. Федеративная система Российской Федерации. Учебное пособие. — Москва: Литрес: Самиздат, 2019. — 120 с. {{ТГП}} {{Этнополитика}} {{ВС}} {{нет ссылок|дата=2016-07-17}} {{DEFAULTSORT:Федерация}} [[Категория:Федеративные государства|*]] [[Категория:Федерализм| ]] [[Категория:Формы государственного устройства]] ksykx90tib2zouxxm7mqdegiypsffx2 0 20213 129860 2026-11-02T12:19:36Z TauluAlan 12233 Бет къуралды: ''''Ёрюзмек''' — къарачай-малкъар нарт таурухлада нартланы башчысы (гиназы), кёкден тюшген ташда туугъан, адам ичинде джашаб ызына къайтхан.' 129860 wikitext text/x-wiki '''Ёрюзмек''' — къарачай-малкъар нарт таурухлада нартланы башчысы (гиназы), кёкден тюшген ташда туугъан, адам ичинде джашаб ызына къайтхан. a5nlnduqpiozbewx36eyuuqwwqjtmck 129862 129860 2026-11-02T12:21:20Z TauluAlan 12233 129862 wikitext text/x-wiki '''Ёрюзмек''' — къарачай-малкъар нарт таурухлада нартланы башчысы (гиназы), кёкден тюшген ташда туугъан, адам ичинде джашаб ызына къайтхан. Атасы — Схуртук, анасы — Асеней, сабийлери: Сибилчи, Бюрче, Агунда къыз. == Белгиле == l18xt9s8udjnaqrxsl7igbg5e4f2rhf 129863 129862 2026-11-02T12:22:06Z TauluAlan 12233 129863 wikitext text/x-wiki '''Ёрюзмек''' — къарачай-малкъар нарт таурухлада нартланы башчысы (гиназы), кёкден тюшген ташда туугъан, адам ичинде джашаб ызына къайтхан. Атасы — '''Схуртук''', анасы — '''Асеней'''; сабийлери: '''Сибилчи''', '''Бюрче''', '''Агунда''' '''къыз'''; юй бийчеси — '''Сатанай-бийче.''' == Белгиле == htjxoiv56owabxv8k7crbj2c41lr2m1 129873 129863 2026-11-02T17:47:27Z TauluAlan 12233 129873 wikitext text/x-wiki '''Ёрюзмек''' — къарачай-малкъар нарт таурухлада нартланы башчысы (гиназы), кёкден тюшген ташда туугъан, адам ичинде джашаб ызына къайтхан. Атасы — '''Схуртук''', анасы — '''Асеней'''; сабийлери: '''Сибилчи''', '''Бюрче''', '''Агунда''' '''къыз'''; юй бийчеси — '''Сатанай-бийче.''' == Белгиле == [[Категория:Нарт таурух]] gotn2gpxwcdec07zt43y6q6iwdfdn5m 0 20214 129861 2026-11-02T12:20:54Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: ''''«Къарачай-малкъар-орус сёзлюк»''' — 1989 джылда Къарачай-Черкессияны тарих, филология эмда экономика илму-тинтиу институт къуралгъан къарачай-малкъар-орус сёзлюк. Сёзлюкде бусагъатдагъы къарачай-малкъар тилни 30 миннге джууукъ сёзю барды. Кёб сёз тутушла,...' 129861 wikitext text/x-wiki '''«Къарачай-малкъар-орус сёзлюк»''' — 1989 джылда Къарачай-Черкессияны тарих, филология эмда экономика илму-тинтиу институт къуралгъан къарачай-малкъар-орус сёзлюк. Сёзлюкде бусагъатдагъы къарачай-малкъар тилни 30 миннге джууукъ сёзю барды. Кёб сёз тутушла, фразеология айланыула, нарт сёзле эм айтымла келтириледиле. Битеу хайырланылгъан энчи терминология да кёргюзтюлгенди. Сёзлюкню къурагъанла: Гочияланы Айюбну къызы София эмда Сюйюнчланы Ибрагимни джаши Ханафи. == Белгиле == pmpmj0nmqs1idwgziy3waxyo4hfpvdr 129882 129861 2026-11-02T18:50:55Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 129882 wikitext text/x-wiki '''«Къарачай-малкъар-орус сёзлюк»''' — 1989 джылда Къарачай-Черкессияны тарих, филология эмда экономика илму-тинтиу институт къуралгъан къарачай-малкъар-орус сёзлюк. Сёзлюкде бусагъатдагъы къарачай-малкъар тилни 30 миннге джууукъ сёзю барды. Кёб сёз тутушла, фразеология айланыула, нарт сёзле эм айтымла келтириледиле. Битеу хайырланылгъан энчи терминология да кёргюзтюлгенди. Сёзлюкню къурагъанла: Гочияланы Айюбну къызы София эмда Сюйюнчланы Ибрагимни джаши Ханафи. == Белгиле == [[Категория:Къарачай-малкъар сёзлюкле]] [[Категория:Къарачай-малкъар тилде китабла]] s5er48chjd6zt4u1vfjmm7xkxjrqmxm 129884 129882 2026-11-02T18:52:46Z DarqaviPalladin 4737 129884 wikitext text/x-wiki '''«Къарачай-малкъар-орус сёзлюк»''' — [[1989 джыл|1989 джылда]] [[Къарачай-Черкес гуманитар тинтиулени институту|Къарачай-Черкессияны тарих, филология эмда экономика илму-тинтиу институт]] къуралгъан къарачай-малкъар-орус сёзлюк. Сёзлюкде бусагъатдагъы къарачай-малкъар тилни 30 миннге джууукъ сёзю барды. Кёб сёз тутушла, фразеология айланыула, нарт сёзле эм айтымла келтириледиле. Битеу хайырланылгъан энчи терминология да кёргюзтюлгенди. Сёзлюкню къурагъанла: Гочияланы Айюбну къызы София эмда Сюйюнчланы Ибрагимни джаши Ханафи. == Белгиле == [[Категория:Къарачай-малкъар сёзлюкле]] [[Категория:Къарачай-малкъар тилде китабла]] tf7z51fho3ju27qei9npeo37tbcsfi4 0 20215 129864 2026-11-02T12:27:22Z TauluAlan 12233 Бет къуралды: 'Бу Нарт джырны Отарланы Омар джырлагъаны белгилиди. <blockquote>Схуртук элден чыгъыб барабыз, Ойра орира ой! Нарт Ёрюзмек а аллыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Аны джюреги къаныбыздады, Ойра орира ой! Аны ёхтемлиги барыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquo...' 129864 wikitext text/x-wiki Бу Нарт джырны Отарланы Омар джырлагъаны белгилиди. <blockquote>Схуртук элден чыгъыб барабыз, Ойра орира ой! Нарт Ёрюзмек а аллыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Аны джюреги къаныбыздады, Ойра орира ой! Аны ёхтемлиги барыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къарлы таулагъа биз терк джетербиз, Ойра орира ой! Доммайла къырыб биз келтирликбиз, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Уллу къобандан биз терк ётербиз, Ойра орира ой! Къара ногъайда чариш этербиз, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт атла джерни титиретелле, Ойра орира ой! Джулдузлу кёкге учуп жетелле, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Элия къанаты башыбыздады, Ойра орира ой! Нарт джолубузну ол джарытады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Сарыубек сууну бойнун сакълайды, Ойра орира ой! Нарт эллерине тамчы таммайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къуугъун къазауат ма деу боллукъду, Ойра орира ой! Суу ызла саулай къандан толлукъду, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт садакълары кюбе тешелле, Ойра орира ой! Нарт сырпынлары гелеу кеселле, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт къалаларыбыз ёхтем туралла, Ойра орира ой! Нарт эллилени джаудан сакълайла, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Доммай уунда солуу болмайды, Ойра орира ой! Доммай уунда атынг тоймайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Элия болсун бизге джол берлик, Ойра орира ой! Къара къаргъа уа бизге кюч берлик, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къолан туякъгъа джер чыдамайды, Ойра орира ой! Къолан туягъы джерге батмайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Гемуда атланса джер титирейди, Ойра орира ой! Минги Тауундан бузла тюшеди, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Чууана сыртында садакъ атарбыз, Ойра орира ой! Итил бойнунда боза тартырбыз, Ойра орира ой!</blockquote> 23nv4osf3yg64z6haupfu5a14uv6vun 129865 129864 2026-11-02T12:27:39Z TauluAlan 12233 129865 wikitext text/x-wiki Бу Нарт джырны Отарланы Омар джырлагъаны белгилиди. <blockquote>Схуртук элден чыгъыб барабыз, Ойра орира ой! Нарт [[Ёрюзмек]] а аллыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Аны джюреги къаныбыздады, Ойра орира ой! Аны ёхтемлиги барыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къарлы таулагъа биз терк джетербиз, Ойра орира ой! Доммайла къырыб биз келтирликбиз, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Уллу къобандан биз терк ётербиз, Ойра орира ой! Къара ногъайда чариш этербиз, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт атла джерни титиретелле, Ойра орира ой! Джулдузлу кёкге учуп жетелле, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Элия къанаты башыбыздады, Ойра орира ой! Нарт джолубузну ол джарытады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Сарыубек сууну бойнун сакълайды, Ойра орира ой! Нарт эллерине тамчы таммайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къуугъун къазауат ма деу боллукъду, Ойра орира ой! Суу ызла саулай къандан толлукъду, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт садакълары кюбе тешелле, Ойра орира ой! Нарт сырпынлары гелеу кеселле, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт къалаларыбыз ёхтем туралла, Ойра орира ой! Нарт эллилени джаудан сакълайла, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Доммай уунда солуу болмайды, Ойра орира ой! Доммай уунда атынг тоймайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Элия болсун бизге джол берлик, Ойра орира ой! Къара къаргъа уа бизге кюч берлик, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къолан туякъгъа джер чыдамайды, Ойра орира ой! Къолан туягъы джерге батмайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Гемуда атланса джер титирейди, Ойра орира ой! Минги Тауундан бузла тюшеди, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Чууана сыртында садакъ атарбыз, Ойра орира ой! Итил бойнунда боза тартырбыз, Ойра орира ой!</blockquote> fbv0i9licgddku2z09v7v3my6ipknd1 129866 129865 2026-11-02T12:27:49Z TauluAlan 12233 129866 wikitext text/x-wiki Бу Нарт джырны Отарланы Омар джырлагъаны белгилиди. <blockquote>Схуртук элден чыгъыб барабыз, Ойра орира ой! [[Ёрюзмек|Нарт Ёрюзмек]] а аллыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Аны джюреги къаныбыздады, Ойра орира ой! Аны ёхтемлиги барыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къарлы таулагъа биз терк джетербиз, Ойра орира ой! Доммайла къырыб биз келтирликбиз, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Уллу къобандан биз терк ётербиз, Ойра орира ой! Къара ногъайда чариш этербиз, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт атла джерни титиретелле, Ойра орира ой! Джулдузлу кёкге учуп жетелле, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Элия къанаты башыбыздады, Ойра орира ой! Нарт джолубузну ол джарытады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Сарыубек сууну бойнун сакълайды, Ойра орира ой! Нарт эллерине тамчы таммайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къуугъун къазауат ма деу боллукъду, Ойра орира ой! Суу ызла саулай къандан толлукъду, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт садакълары кюбе тешелле, Ойра орира ой! Нарт сырпынлары гелеу кеселле, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт къалаларыбыз ёхтем туралла, Ойра орира ой! Нарт эллилени джаудан сакълайла, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Доммай уунда солуу болмайды, Ойра орира ой! Доммай уунда атынг тоймайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Элия болсун бизге джол берлик, Ойра орира ой! Къара къаргъа уа бизге кюч берлик, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къолан туякъгъа джер чыдамайды, Ойра орира ой! Къолан туягъы джерге батмайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Гемуда атланса джер титирейди, Ойра орира ой! Минги Тауундан бузла тюшеди, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Чууана сыртында садакъ атарбыз, Ойра орира ой! Итил бойнунда боза тартырбыз, Ойра орира ой!</blockquote> 64u60s1o9m3kgbksl4938gwlxz9gy1d 129867 129866 2026-11-02T12:28:07Z TauluAlan 12233 129867 wikitext text/x-wiki Бу Нарт джырны [[Отарланы Омар]] джырлагъаны белгилиди. <blockquote>Схуртук элден чыгъыб барабыз, Ойра орира ой! [[Ёрюзмек|Нарт Ёрюзмек]] а аллыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Аны джюреги къаныбыздады, Ойра орира ой! Аны ёхтемлиги барыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къарлы таулагъа биз терк джетербиз, Ойра орира ой! Доммайла къырыб биз келтирликбиз, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Уллу къобандан биз терк ётербиз, Ойра орира ой! Къара ногъайда чариш этербиз, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт атла джерни титиретелле, Ойра орира ой! Джулдузлу кёкге учуп жетелле, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Элия къанаты башыбыздады, Ойра орира ой! Нарт джолубузну ол джарытады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Сарыубек сууну бойнун сакълайды, Ойра орира ой! Нарт эллерине тамчы таммайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къуугъун къазауат ма деу боллукъду, Ойра орира ой! Суу ызла саулай къандан толлукъду, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт садакълары кюбе тешелле, Ойра орира ой! Нарт сырпынлары гелеу кеселле, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт къалаларыбыз ёхтем туралла, Ойра орира ой! Нарт эллилени джаудан сакълайла, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Доммай уунда солуу болмайды, Ойра орира ой! Доммай уунда атынг тоймайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Элия болсун бизге джол берлик, Ойра орира ой! Къара къаргъа уа бизге кюч берлик, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къолан туякъгъа джер чыдамайды, Ойра орира ой! Къолан туягъы джерге батмайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Гемуда атланса джер титирейди, Ойра орира ой! Минги Тауундан бузла тюшеди, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Чууана сыртында садакъ атарбыз, Ойра орира ой! Итил бойнунда боза тартырбыз, Ойра орира ой!</blockquote> qz9lshffff6qrrsim2h0atw7tz3bo4u 129868 129867 2026-11-02T12:35:41Z TauluAlan 12233 TauluAlan, [[Нарт джыр]] бетни атын [[Нарт джыр (джортууул)]] деб тюрлендирди 129867 wikitext text/x-wiki Бу Нарт джырны [[Отарланы Омар]] джырлагъаны белгилиди. <blockquote>Схуртук элден чыгъыб барабыз, Ойра орира ой! [[Ёрюзмек|Нарт Ёрюзмек]] а аллыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Аны джюреги къаныбыздады, Ойра орира ой! Аны ёхтемлиги барыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къарлы таулагъа биз терк джетербиз, Ойра орира ой! Доммайла къырыб биз келтирликбиз, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Уллу къобандан биз терк ётербиз, Ойра орира ой! Къара ногъайда чариш этербиз, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт атла джерни титиретелле, Ойра орира ой! Джулдузлу кёкге учуп жетелле, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Элия къанаты башыбыздады, Ойра орира ой! Нарт джолубузну ол джарытады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Сарыубек сууну бойнун сакълайды, Ойра орира ой! Нарт эллерине тамчы таммайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къуугъун къазауат ма деу боллукъду, Ойра орира ой! Суу ызла саулай къандан толлукъду, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт садакълары кюбе тешелле, Ойра орира ой! Нарт сырпынлары гелеу кеселле, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт къалаларыбыз ёхтем туралла, Ойра орира ой! Нарт эллилени джаудан сакълайла, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Доммай уунда солуу болмайды, Ойра орира ой! Доммай уунда атынг тоймайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Элия болсун бизге джол берлик, Ойра орира ой! Къара къаргъа уа бизге кюч берлик, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къолан туякъгъа джер чыдамайды, Ойра орира ой! Къолан туягъы джерге батмайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Гемуда атланса джер титирейди, Ойра орира ой! Минги Тауундан бузла тюшеди, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Чууана сыртында садакъ атарбыз, Ойра орира ой! Итил бойнунда боза тартырбыз, Ойра орира ой!</blockquote> qz9lshffff6qrrsim2h0atw7tz3bo4u 129872 129868 2026-11-02T17:47:07Z TauluAlan 12233 129872 wikitext text/x-wiki Бу Нарт джырны [[Отарланы Омар]] джырлагъаны белгилиди. <blockquote>Схуртук элден чыгъыб барабыз, Ойра орира ой! [[Ёрюзмек|Нарт Ёрюзмек]] а аллыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Аны джюреги къаныбыздады, Ойра орира ой! Аны ёхтемлиги барыбыздады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къарлы таулагъа биз терк джетербиз, Ойра орира ой! Доммайла къырыб биз келтирликбиз, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Уллу къобандан биз терк ётербиз, Ойра орира ой! Къара ногъайда чариш этербиз, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт атла джерни титиретелле, Ойра орира ой! Джулдузлу кёкге учуп жетелле, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Элия къанаты башыбыздады, Ойра орира ой! Нарт джолубузну ол джарытады, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Сарыубек сууну бойнун сакълайды, Ойра орира ой! Нарт эллерине тамчы таммайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къуугъун къазауат ма деу боллукъду, Ойра орира ой! Суу ызла саулай къандан толлукъду, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт садакълары кюбе тешелле, Ойра орира ой! Нарт сырпынлары гелеу кеселле, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Нарт къалаларыбыз ёхтем туралла, Ойра орира ой! Нарт эллилени джаудан сакълайла, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Доммай уунда солуу болмайды, Ойра орира ой! Доммай уунда атынг тоймайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Элия болсун бизге джол берлик, Ойра орира ой! Къара къаргъа уа бизге кюч берлик, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Къолан туякъгъа джер чыдамайды, Ойра орира ой! Къолан туягъы джерге батмайды, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Гемуда атланса джер титирейди, Ойра орира ой! Минги Тауундан бузла тюшеди, Ойра орира ой!</blockquote><blockquote>Чууана сыртында садакъ атарбыз, Ойра орира ой! Итил бойнунда боза тартырбыз, Ойра орира ой!</blockquote> [[Категория:Нарт таурух]] 5go458r742r0enndzf1a91y17hvbd6x 0 20216 129869 2026-11-02T12:35:41Z TauluAlan 12233 TauluAlan, [[Нарт джыр]] бетни атын [[Нарт джыр (джортууул)]] деб тюрлендирди 129869 wikitext text/x-wiki #джибериу [[Нарт джыр (джортууул)]] 3iimxv9r7qedv5ea0f0zs0w4wpcn63w 14 20217 129874 2026-11-02T17:47:39Z TauluAlan 12233 Бош бет къуралды 129874 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 20218 129875 2026-11-02T18:15:33Z TauluAlan 12233 Бет къуралды: 'Эмегенле — нарт таурухлада тюбешген джалгъан кийик адамгъа, джыланнга эм макъагъа ошаш джанла. == Эмегенлени юсюнден == Сюйюнчланы Азаматны Къарачай-Черкес республиканы окъуу эмда илму министерствосу бегитген «Къарачай адабият» китабдан келген хапар: «...' 129875 wikitext text/x-wiki Эмегенле — нарт таурухлада тюбешген джалгъан кийик адамгъа, джыланнга эм макъагъа ошаш джанла. == Эмегенлени юсюнден == Сюйюнчланы Азаматны Къарачай-Черкес республиканы окъуу эмда илму министерствосу бегитген «Къарачай адабият» китабдан келген хапар: «Эмегенлени юсюнден мен атамдан эшитген хапар былайды. Ала эртде, бек эртде джашагъан джанла болгъандыла. Кеслери бек мазаллы, къарыулу болгъандыла, таб адамла бла джыланлагъа айюлеге да ушагъандыла. Аланы '''биринчи тюрлюсю''' — беш-алты къуйрукълу, джыланлача узун, базыкъ, андан огъаргъысы адамгъа ушагъан, терилери джылтырауукъ джылан терисича джылтыраб, сора алайдан эки, юч, тёрт, беш баш айырылыб, боюнлары узун болгъандыла. Башлары бир башхасы болмайын, къадыр башха ушаяракъ болуб, кёзлери, тишлери, тиллери — джыланланыкъыча. '''Экинчи тюрлюсю''' — орталыкъ дуппурлача уллула, эршиле, сылыкъ ийисли, кёзлери, ауузлары, джаякълары макъалагъа ушаб, эки аякъны юсюнде адамлача джюрюгендиле. Юслери тюклю, терилери чакъмакъ-чакъмакъ болгъандыла. Джашагъанлары — чегетледе эм батмакълада болуб, тоя билмегендиле. Тамыр, эт, кёгет ашаб джашагъандыла. Акъыллары аз; бир кесек сёлеше да билгендиле. '''Ючюнчю тюрлюлери''' — алты-джети бармакълы, тырнакълары бир башхасы болмайын борсукъну тырнакъларыча джитиле болуб, аякъларыда айюлени аякъларына ушагъандыла. Бла эки аякъ юсюнде джюрюгендиле. Юслери — текеленикича, тюклери узун болгъанды. Башлары уллу къабла бла тенгли болуб, тар мангылайлыла, бурунсуз, бирер кёзлери, ол да кече чолпанча джылтырай, кюндюз а уа къып-къызыл, хымил басыб алай болгъанды. Ауузлары къулакъ артларына дери айырылыб, баш тишлери тюб джаякъларындан, тюб тишлери уа баш джаякъларындан ёрге чыгъыб алай болгъандыла. Бу эмеген къауум нарт адамла бла бек кюрешгендиле. Сюйген ашлары уа — адам, эшек эт болгъанды. Алай а не файды хыйлалыкълары, усталыкълары джокъ эди. Бир кере ашаб тойсала — бир ыйыкъны уянмай тургъандыла. Уянсала уа аш излеб, джыйырма кюн айланнгандыла. Бир къауум эмегенле сууукъгъа чыдамсыз болгъандыла. Ол себебден джер тюбюне киргенлеринде, беш айны джукълагъандыла. Джазгъа уа арыкъла, къарыусузла болуб чыкъгъандыла. Джангы кырдыкны айырмай отлагъандыла.<ref>Сюйюнчланы Азамат А., Мамаланы Ф.Т, Къарачай адабият тогъузунчу классха хрестоматия дерс китаб. Экинчи чыкъгъаны, 7—9 с., Майкоп 2015.</ref> irio1ndyposyugy1yjhajeg7zyd6sot 129876 129875 2026-11-02T18:16:53Z TauluAlan 12233 129876 wikitext text/x-wiki Эмегенле — къарачай-малкъар нарт таурухлада тюбешген джалгъан кийик адамгъа, джыланнга эм макъагъа ошаш джанла. == Эмегенлени юсюнден == Сюйюнчланы Азаматны Къарачай-Черкес республиканы окъуу эмда илму министерствосу бегитген «Къарачай адабият» китабдан келген хапар: «Эмегенлени юсюнден мен атамдан эшитген хапар былайды. Ала эртде, бек эртде джашагъан джанла болгъандыла. Кеслери бек мазаллы, къарыулу болгъандыла, таб адамла бла джыланлагъа айюлеге да ушагъандыла. Аланы '''биринчи тюрлюсю''' — беш-алты къуйрукълу, джыланлача узун, базыкъ, андан огъаргъысы адамгъа ушагъан, терилери джылтырауукъ джылан терисича джылтыраб, сора алайдан эки, юч, тёрт, беш баш айырылыб, боюнлары узун болгъандыла. Башлары бир башхасы болмайын, къадыр башха ушаяракъ болуб, кёзлери, тишлери, тиллери — джыланланыкъыча. '''Экинчи тюрлюсю''' — орталыкъ дуппурлача уллула, эршиле, сылыкъ ийисли, кёзлери, ауузлары, джаякълары макъалагъа ушаб, эки аякъны юсюнде адамлача джюрюгендиле. Юслери тюклю, терилери чакъмакъ-чакъмакъ болгъандыла. Джашагъанлары — чегетледе эм батмакълада болуб, тоя билмегендиле. Тамыр, эт, кёгет ашаб джашагъандыла. Акъыллары аз; бир кесек сёлеше да билгендиле. '''Ючюнчю тюрлюлери''' — алты-джети бармакълы, тырнакълары бир башхасы болмайын борсукъну тырнакъларыча джитиле болуб, аякъларыда айюлени аякъларына ушагъандыла. Бла эки аякъ юсюнде джюрюгендиле. Юслери — текеленикича, тюклери узун болгъанды. Башлары уллу къабла бла тенгли болуб, тар мангылайлыла, бурунсуз, бирер кёзлери, ол да кече чолпанча джылтырай, кюндюз а уа къып-къызыл, хымил басыб алай болгъанды. Ауузлары къулакъ артларына дери айырылыб, баш тишлери тюб джаякъларындан, тюб тишлери уа баш джаякъларындан ёрге чыгъыб алай болгъандыла. Бу эмеген къауум нарт адамла бла бек кюрешгендиле. Сюйген ашлары уа — адам, эшек эт болгъанды. Алай а не файды хыйлалыкълары, усталыкълары джокъ эди. Бир кере ашаб тойсала — бир ыйыкъны уянмай тургъандыла. Уянсала уа аш излеб, джыйырма кюн айланнгандыла. Бир къауум эмегенле сууукъгъа чыдамсыз болгъандыла. Ол себебден джер тюбюне киргенлеринде, беш айны джукълагъандыла. Джазгъа уа арыкъла, къарыусузла болуб чыкъгъандыла. Джангы кырдыкны айырмай отлагъандыла.<ref>Сюйюнчланы Азамат А., Мамаланы Ф.Т, Къарачай адабият тогъузунчу классха хрестоматия дерс китаб. Экинчи чыкъгъаны, 7—9 с., Майкоп 2015.</ref> lob3uyh3vp28500ej5rmlrdg7eieodl 129877 129876 2026-11-02T18:20:43Z TauluAlan 12233 129877 wikitext text/x-wiki Эмегенле — къарачай-малкъар нарт таурухлада тюбешген джалгъан кийик адамгъа, джыланнга эм макъагъа ошаш джанла. == Эмегенлени юсюнден == Сюйюнчланы Азаматны Къарачай-Черкес республиканы окъуу эмда илму министерствосу бегитген «Къарачай адабият» китабдан келген хапар: «Эмегенлени юсюнден мен атамдан эшитген хапар былайды. Ала эртде, бек эртде джашагъан джанла болгъандыла. Кеслери бек мазаллы, къарыулу болгъандыла, таб адамла бла джыланлагъа айюлеге да ушагъандыла. Аланы '''биринчи тюрлюсю''' — беш-алты къуйрукълу, джыланлача узун, базыкъ, андан огъаргъысы адамгъа ушагъан, терилери джылтырауукъ джылан терисича джылтыраб, сора алайдан эки, юч, тёрт, беш баш айырылыб, боюнлары узун болгъандыла. Башлары бир башхасы болмайын, къадыр башха ушаяракъ болуб, кёзлери, тишлери, тиллери — джыланланыкъыча. '''Экинчи тюрлюсю''' — орталыкъ дуппурлача уллула, эршиле, сылыкъ ийисли, кёзлери, ауузлары, джаякълары макъалагъа ушаб, эки аякъны юсюнде адамлача джюрюгендиле. Юслери тюклю, терилери чакъмакъ-чакъмакъ болгъандыла. Джашагъанлары — чегетледе эм батмакълада болуб, тоя билмегендиле. Тамыр, эт, кёгет ашаб джашагъандыла. Акъыллары аз; бир кесек сёлеше да билгендиле. '''Ючюнчю тюрлюлери''' — алты-джети бармакълы, тырнакълары бир башхасы болмайын борсукъну тырнакъларыча джитиле болуб, аякъларыда айюлени аякъларына ушагъандыла. Бла эки аякъ юсюнде джюрюгендиле. Юслери — текеленикича, тюклери узун болгъанды. Башлары уллу къабла бла тенгли болуб, тар мангылайлыла, бурунсуз, бирер кёзлери, ол да кече чолпанча джылтырай, кюндюз а уа къып-къызыл, хымил басыб алай болгъанды. Ауузлары къулакъ артларына дери айырылыб, баш тишлери тюб джаякъларындан, тюб тишлери уа баш джаякъларындан ёрге чыгъыб алай болгъандыла. Бу эмеген къауум нарт адамла бла бек кюрешгендиле. Сюйген ашлары уа — адам, эшек эт болгъанды. Алай а не файды хыйлалыкълары, усталыкълары джокъ эди. Бир кере ашаб тойсала — бир ыйыкъны уянмай тургъандыла. Уянсала уа аш излеб, джыйырма кюн айланнгандыла. Бир къауум эмегенле сууукъгъа чыдамсыз болгъандыла. Ол себебден джер тюбюне киргенлеринде, беш айны джукълагъандыла. Джазгъа уа арыкъла, къарыусузла болуб чыкъгъандыла. Джангы кырдыкны айырмай отлагъандыла.<ref>Сюйюнчланы Азамат А., Мамаланы Ф.Т, Къарачай адабият тогъузунчу классха хрестоматия дерс китаб. Экинчи чыкъгъаны, 7—9 с., Майкоп 2015.</ref> == Белгиле == 8vcb0pzucpera4ir1dcujpakbm3ar6b 129878 129877 2026-11-02T18:21:00Z TauluAlan 12233 129878 wikitext text/x-wiki Эмегенле — къарачай-малкъар нарт таурухлада тюбешген джалгъан кийик адамгъа, джыланнга эм макъагъа ошаш джанла. == Эмегенлени юсюнден == Сюйюнчланы Азаматны Къарачай-Черкес республиканы окъуу эмда илму министерствосу бегитген «Къарачай адабият» китабдан келген хапар: «Эмегенлени юсюнден мен атамдан эшитген хапар былайды. Ала эртде, бек эртде джашагъан джанла болгъандыла. Кеслери бек мазаллы, къарыулу болгъандыла, таб адамла бла джыланлагъа айюлеге да ушагъандыла. Аланы '''биринчи тюрлюсю''' — беш-алты къуйрукълу, джыланлача узун, базыкъ, андан огъаргъысы адамгъа ушагъан, терилери джылтырауукъ джылан терисича джылтыраб, сора алайдан эки, юч, тёрт, беш баш айырылыб, боюнлары узун болгъандыла. Башлары бир башхасы болмайын, къадыр башха ушаяракъ болуб, кёзлери, тишлери, тиллери — джыланланыкъыча. '''Экинчи тюрлюсю''' — орталыкъ дуппурлача уллула, эршиле, сылыкъ ийисли, кёзлери, ауузлары, джаякълары макъалагъа ушаб, эки аякъны юсюнде адамлача джюрюгендиле. Юслери тюклю, терилери чакъмакъ-чакъмакъ болгъандыла. Джашагъанлары — чегетледе эм батмакълада болуб, тоя билмегендиле. Тамыр, эт, кёгет ашаб джашагъандыла. Акъыллары аз; бир кесек сёлеше да билгендиле. '''Ючюнчю тюрлюлери''' — алты-джети бармакълы, тырнакълары бир башхасы болмайын борсукъну тырнакъларыча джитиле болуб, аякъларыда айюлени аякъларына ушагъандыла. Бла эки аякъ юсюнде джюрюгендиле. Юслери — текеленикича, тюклери узун болгъанды. Башлары уллу къабла бла тенгли болуб, тар мангылайлыла, бурунсуз, бирер кёзлери, ол да кече чолпанча джылтырай, кюндюз а уа къып-къызыл, хымил басыб алай болгъанды. Ауузлары къулакъ артларына дери айырылыб, баш тишлери тюб джаякъларындан, тюб тишлери уа баш джаякъларындан ёрге чыгъыб алай болгъандыла. Бу эмеген къауум нарт адамла бла бек кюрешгендиле. Сюйген ашлары уа — адам, эшек эт болгъанды. Алай а не файды хыйлалыкълары, усталыкълары джокъ эди. Бир кере ашаб тойсала — бир ыйыкъны уянмай тургъандыла. Уянсала уа аш излеб, джыйырма кюн айланнгандыла. Бир къауум эмегенле сууукъгъа чыдамсыз болгъандыла. Ол себебден джер тюбюне киргенлеринде, беш айны джукълагъандыла. Джазгъа уа арыкъла, къарыусузла болуб чыкъгъандыла. Джангы кырдыкны айырмай отлагъандыла.<ref>Сюйюнчланы Азамат А., Мамаланы Ф.Т, Къарачай адабият тогъузунчу классха хрестоматия дерс китаб. Экинчи чыкъгъаны, 7—9 с., Майкоп 2015.</ref> == Белгиле == [[Категория:Нарт таурух]] 13lvhlmia3djm8y7cmysnfp3i4idf29 129879 129878 2026-11-02T18:21:11Z TauluAlan 12233 129879 wikitext text/x-wiki '''Эмегенле''' — къарачай-малкъар нарт таурухлада тюбешген джалгъан кийик адамгъа, джыланнга эм макъагъа ошаш джанла. == Эмегенлени юсюнден == Сюйюнчланы Азаматны Къарачай-Черкес республиканы окъуу эмда илму министерствосу бегитген «Къарачай адабият» китабдан келген хапар: «Эмегенлени юсюнден мен атамдан эшитген хапар былайды. Ала эртде, бек эртде джашагъан джанла болгъандыла. Кеслери бек мазаллы, къарыулу болгъандыла, таб адамла бла джыланлагъа айюлеге да ушагъандыла. Аланы '''биринчи тюрлюсю''' — беш-алты къуйрукълу, джыланлача узун, базыкъ, андан огъаргъысы адамгъа ушагъан, терилери джылтырауукъ джылан терисича джылтыраб, сора алайдан эки, юч, тёрт, беш баш айырылыб, боюнлары узун болгъандыла. Башлары бир башхасы болмайын, къадыр башха ушаяракъ болуб, кёзлери, тишлери, тиллери — джыланланыкъыча. '''Экинчи тюрлюсю''' — орталыкъ дуппурлача уллула, эршиле, сылыкъ ийисли, кёзлери, ауузлары, джаякълары макъалагъа ушаб, эки аякъны юсюнде адамлача джюрюгендиле. Юслери тюклю, терилери чакъмакъ-чакъмакъ болгъандыла. Джашагъанлары — чегетледе эм батмакълада болуб, тоя билмегендиле. Тамыр, эт, кёгет ашаб джашагъандыла. Акъыллары аз; бир кесек сёлеше да билгендиле. '''Ючюнчю тюрлюлери''' — алты-джети бармакълы, тырнакълары бир башхасы болмайын борсукъну тырнакъларыча джитиле болуб, аякъларыда айюлени аякъларына ушагъандыла. Бла эки аякъ юсюнде джюрюгендиле. Юслери — текеленикича, тюклери узун болгъанды. Башлары уллу къабла бла тенгли болуб, тар мангылайлыла, бурунсуз, бирер кёзлери, ол да кече чолпанча джылтырай, кюндюз а уа къып-къызыл, хымил басыб алай болгъанды. Ауузлары къулакъ артларына дери айырылыб, баш тишлери тюб джаякъларындан, тюб тишлери уа баш джаякъларындан ёрге чыгъыб алай болгъандыла. Бу эмеген къауум нарт адамла бла бек кюрешгендиле. Сюйген ашлары уа — адам, эшек эт болгъанды. Алай а не файды хыйлалыкълары, усталыкълары джокъ эди. Бир кере ашаб тойсала — бир ыйыкъны уянмай тургъандыла. Уянсала уа аш излеб, джыйырма кюн айланнгандыла. Бир къауум эмегенле сууукъгъа чыдамсыз болгъандыла. Ол себебден джер тюбюне киргенлеринде, беш айны джукълагъандыла. Джазгъа уа арыкъла, къарыусузла болуб чыкъгъандыла. Джангы кырдыкны айырмай отлагъандыла.<ref>Сюйюнчланы Азамат А., Мамаланы Ф.Т, Къарачай адабият тогъузунчу классха хрестоматия дерс китаб. Экинчи чыкъгъаны, 7—9 с., Майкоп 2015.</ref> == Белгиле == [[Категория:Нарт таурух]] 6fcbk7r04lvirie0t61tgnweclhg9i8 129880 129879 2026-11-02T18:21:19Z TauluAlan 12233 129880 wikitext text/x-wiki '''Эмегенле''' — къарачай-малкъар нарт таурухлада тюбешген джалгъан кийик, адамгъа, джыланнга эм макъагъа ошаш джанла. == Эмегенлени юсюнден == Сюйюнчланы Азаматны Къарачай-Черкес республиканы окъуу эмда илму министерствосу бегитген «Къарачай адабият» китабдан келген хапар: «Эмегенлени юсюнден мен атамдан эшитген хапар былайды. Ала эртде, бек эртде джашагъан джанла болгъандыла. Кеслери бек мазаллы, къарыулу болгъандыла, таб адамла бла джыланлагъа айюлеге да ушагъандыла. Аланы '''биринчи тюрлюсю''' — беш-алты къуйрукълу, джыланлача узун, базыкъ, андан огъаргъысы адамгъа ушагъан, терилери джылтырауукъ джылан терисича джылтыраб, сора алайдан эки, юч, тёрт, беш баш айырылыб, боюнлары узун болгъандыла. Башлары бир башхасы болмайын, къадыр башха ушаяракъ болуб, кёзлери, тишлери, тиллери — джыланланыкъыча. '''Экинчи тюрлюсю''' — орталыкъ дуппурлача уллула, эршиле, сылыкъ ийисли, кёзлери, ауузлары, джаякълары макъалагъа ушаб, эки аякъны юсюнде адамлача джюрюгендиле. Юслери тюклю, терилери чакъмакъ-чакъмакъ болгъандыла. Джашагъанлары — чегетледе эм батмакълада болуб, тоя билмегендиле. Тамыр, эт, кёгет ашаб джашагъандыла. Акъыллары аз; бир кесек сёлеше да билгендиле. '''Ючюнчю тюрлюлери''' — алты-джети бармакълы, тырнакълары бир башхасы болмайын борсукъну тырнакъларыча джитиле болуб, аякъларыда айюлени аякъларына ушагъандыла. Бла эки аякъ юсюнде джюрюгендиле. Юслери — текеленикича, тюклери узун болгъанды. Башлары уллу къабла бла тенгли болуб, тар мангылайлыла, бурунсуз, бирер кёзлери, ол да кече чолпанча джылтырай, кюндюз а уа къып-къызыл, хымил басыб алай болгъанды. Ауузлары къулакъ артларына дери айырылыб, баш тишлери тюб джаякъларындан, тюб тишлери уа баш джаякъларындан ёрге чыгъыб алай болгъандыла. Бу эмеген къауум нарт адамла бла бек кюрешгендиле. Сюйген ашлары уа — адам, эшек эт болгъанды. Алай а не файды хыйлалыкълары, усталыкълары джокъ эди. Бир кере ашаб тойсала — бир ыйыкъны уянмай тургъандыла. Уянсала уа аш излеб, джыйырма кюн айланнгандыла. Бир къауум эмегенле сууукъгъа чыдамсыз болгъандыла. Ол себебден джер тюбюне киргенлеринде, беш айны джукълагъандыла. Джазгъа уа арыкъла, къарыусузла болуб чыкъгъандыла. Джангы кырдыкны айырмай отлагъандыла.<ref>Сюйюнчланы Азамат А., Мамаланы Ф.Т, Къарачай адабият тогъузунчу классха хрестоматия дерс китаб. Экинчи чыкъгъаны, 7—9 с., Майкоп 2015.</ref> == Белгиле == [[Категория:Нарт таурух]] mn1d62dfw0m1mz8djw6q99gai6rvh0g 129881 129880 2026-11-02T18:21:38Z TauluAlan 12233 129881 wikitext text/x-wiki '''Эмегенле''' — къарачай-малкъар нарт таурухлада тюбешген джалгъан, кийик, адамгъа, джыланнга эм макъагъа ошаш джанла. == Эмегенлени юсюнден == Сюйюнчланы Азаматны Къарачай-Черкес республиканы окъуу эмда илму министерствосу бегитген «Къарачай адабият» китабдан келген хапар: «Эмегенлени юсюнден мен атамдан эшитген хапар былайды. Ала эртде, бек эртде джашагъан джанла болгъандыла. Кеслери бек мазаллы, къарыулу болгъандыла, таб адамла бла джыланлагъа айюлеге да ушагъандыла. Аланы '''биринчи тюрлюсю''' — беш-алты къуйрукълу, джыланлача узун, базыкъ, андан огъаргъысы адамгъа ушагъан, терилери джылтырауукъ джылан терисича джылтыраб, сора алайдан эки, юч, тёрт, беш баш айырылыб, боюнлары узун болгъандыла. Башлары бир башхасы болмайын, къадыр башха ушаяракъ болуб, кёзлери, тишлери, тиллери — джыланланыкъыча. '''Экинчи тюрлюсю''' — орталыкъ дуппурлача уллула, эршиле, сылыкъ ийисли, кёзлери, ауузлары, джаякълары макъалагъа ушаб, эки аякъны юсюнде адамлача джюрюгендиле. Юслери тюклю, терилери чакъмакъ-чакъмакъ болгъандыла. Джашагъанлары — чегетледе эм батмакълада болуб, тоя билмегендиле. Тамыр, эт, кёгет ашаб джашагъандыла. Акъыллары аз; бир кесек сёлеше да билгендиле. '''Ючюнчю тюрлюлери''' — алты-джети бармакълы, тырнакълары бир башхасы болмайын борсукъну тырнакъларыча джитиле болуб, аякъларыда айюлени аякъларына ушагъандыла. Бла эки аякъ юсюнде джюрюгендиле. Юслери — текеленикича, тюклери узун болгъанды. Башлары уллу къабла бла тенгли болуб, тар мангылайлыла, бурунсуз, бирер кёзлери, ол да кече чолпанча джылтырай, кюндюз а уа къып-къызыл, хымил басыб алай болгъанды. Ауузлары къулакъ артларына дери айырылыб, баш тишлери тюб джаякъларындан, тюб тишлери уа баш джаякъларындан ёрге чыгъыб алай болгъандыла. Бу эмеген къауум нарт адамла бла бек кюрешгендиле. Сюйген ашлары уа — адам, эшек эт болгъанды. Алай а не файды хыйлалыкълары, усталыкълары джокъ эди. Бир кере ашаб тойсала — бир ыйыкъны уянмай тургъандыла. Уянсала уа аш излеб, джыйырма кюн айланнгандыла. Бир къауум эмегенле сууукъгъа чыдамсыз болгъандыла. Ол себебден джер тюбюне киргенлеринде, беш айны джукълагъандыла. Джазгъа уа арыкъла, къарыусузла болуб чыкъгъандыла. Джангы кырдыкны айырмай отлагъандыла.<ref>Сюйюнчланы Азамат А., Мамаланы Ф.Т, Къарачай адабият тогъузунчу классха хрестоматия дерс китаб. Экинчи чыкъгъаны, 7—9 с., Майкоп 2015.</ref> == Белгиле == [[Категория:Нарт таурух]] mumqiv467gmd07zvhomm0z1gg7qq808 129883 129881 2026-11-02T18:51:39Z TauluAlan 12233 /* Эмегенлени юсюнден */ 129883 wikitext text/x-wiki '''Эмегенле''' — къарачай-малкъар нарт таурухлада тюбешген джалгъан, кийик, адамгъа, джыланнга эм макъагъа ошаш джанла. == Эмегенлени юсюнден == Сюйюнчланы Азаматны Къарачай-Черкес республиканы окъуу эмда илму министерствосу бегитген «Къарачай адабият» китабдан келген хапар: «Эмегенлени юсюнден мен атамдан эшитген хапар былайды. Ала эртде, бек эртде джашагъан джанла болгъандыла. Кеслери бек мазаллы, къарыулу болгъандыла, таб адамла бла джыланлагъа айюлеге да ушагъандыла. Аланы '''биринчи тюрлюсю''' — беш-алты къуйрукълу, джыланлача узун, базыкъ, андан огъаргъысы адамгъа ушагъан, терилери джылтырауукъ джылан терисича джылтыраб, сора алайдан эки, юч, тёрт, беш баш айырылыб, боюнлары узун болгъандыла. Башлары бир башхасы болмайын, къадыр башха ушаяракъ болуб, кёзлери, тишлери, тиллери — джыланланыкъыча. '''Экинчи тюрлюсю''' — орталыкъ дуппурлача уллула, эршиле, сылыкъ ийисли, кёзлери, ауузлары, джаякълары макъалагъа ушаб, эки аякъны юсюнде адамлача джюрюгендиле. Юслери тюклю, терилери чакъмакъ-чакъмакъ болгъандыла. Джашагъанлары — чегетледе эм батмакълада болуб, тоя билмегендиле. Тамыр, эт, кёгет ашаб джашагъандыла. Акъыллары аз; бир кесек сёлеше да билгендиле. '''Ючюнчю тюрлюлери''' — алты-джети бармакълы, тырнакълары бир башхасы болмайын борсукъну тырнакъларыча джитиле болуб, аякъларыда айюлени аякъларына ушагъандыла. Бла эки аякъ юсюнде джюрюгендиле. Юслери — текеленикича, тюклери узун болгъанды. Башлары уллу къабла бла тенгли болуб, тар мангылайлыла, бурунсуз, бирер кёзлери, ол да кече чолпанча джылтырай, кюндюз а уа къып-къызыл, хымил басыб алай болгъанды. Ауузлары къулакъ артларына дери айырылыб, баш тишлери тюб джаякъларындан, тюб тишлери уа баш джаякъларындан ёрге чыгъыб алай болгъандыла. Бу эмеген къауум нарт адамла бла бек кюрешгендиле. Сюйген ашлары уа — адам, эшек эт болгъанды. Алай а не файды хыйлалыкълары, усталыкълары джокъ эди. Бир кере ашаб тойсала — бир ыйыкъны уянмай тургъандыла. Уянсала уа аш излеб, джыйырма кюн айланнгандыла. Бир къауум эмегенле сууукъгъа чыдамсыз болгъандыла. Ол себебден джер тюбюне киргенлеринде, беш айны джукълагъандыла. Джазгъа уа арыкъла, къарыусузла болуб чыкъгъандыла. Джангы кырдыкны айырмай отлагъандыла».<ref>Сюйюнчланы Азамат А., Мамаланы Ф.Т, Къарачай адабият тогъузунчу классха хрестоматия дерс китаб. Экинчи чыкъгъаны, 7—9 с., Майкоп 2015.</ref> == Белгиле == [[Категория:Нарт таурух]] r83s3e1pl34kc0qhmln7x2fpxb5y1xb 0 20219 129886 2026-11-02T19:31:56Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: ''''Къарачай-Черкес «Знак Почета» орденли Х. Х. Хапсироков атлы гуманитар тинтиулени институту (КЧИГИ)''' — [[Къарачай-Черкес|Къарачай-Черкесияда]], [[Черкесск]] шахарда орналгъан илму-тинтиу институт (ИТИ). == Белгиле ==' 129886 wikitext text/x-wiki '''Къарачай-Черкес «Знак Почета» орденли Х. Х. Хапсироков атлы гуманитар тинтиулени институту (КЧИГИ)''' — [[Къарачай-Черкес|Къарачай-Черкесияда]], [[Черкесск]] шахарда орналгъан илму-тинтиу институт (ИТИ). == Белгиле == 4c2tksauv9vnneswudorey0km9q6ktr 129887 129886 2026-11-02T19:46:08Z DarqaviPalladin 4737 129887 wikitext text/x-wiki '''Къарачай-Черкес «Знак Почета» орденли Х. Х. Хапсироков атлы гуманитар тинтиулени институту (КЧГТИ)''' — [[Къарачай-Черкес|Къарачай-Черкесияда]], [[Черкесск]] шахарда орналгъан илму-тинтиу институт (ИТИ). == Суратлау == КЧГТИ Къарачай-Черкесияда гуманитар профильли баш кърал илму-тинтиу учредждениеди эмда Къарачай-Черкесияны правительствосуна бойсунубду. Къарачай-Черкесияны халкъларыны тарихин, этнографиясын, тиллерин, литературасын эмда фольклорун, маданиятын эмда искусствосун тинтиу бла кюрешеди. == Белгиле == lu6a2vuwz92nrnxgw47zulktxe96ent 129888 129887 2026-11-02T22:39:58Z DarqaviPalladin 4737 /* Суратлау */ 129888 wikitext text/x-wiki '''Къарачай-Черкес «Знак Почета» орденли Х. Х. Хапсироков атлы гуманитар тинтиулени институту (КЧГТИ)''' — [[Къарачай-Черкес|Къарачай-Черкесияда]], [[Черкесск]] шахарда орналгъан илму-тинтиу институт (ИТИ). == Суратлау == КЧГТИ Къарачай-Черкесияда гуманитар профиль болгъан баш кърал илму-тинтиу учредждениеди эмда Къарачай-Черкесияны правительствосуна бойсунубду. Къарачай-Черкесияны халкъларыны тарихин, этнографиясын, тиллерин, литературасын эмда фольклорун, маданиятын эмда искусствосун тинтиу бла кюрешеди. == Белгиле == 8hq4zua7qkgkferhzk7rn2rxp6ctm2k 0 20220 129889 2026-11-02T22:50:12Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '«'''Тынчлыкъны биринчи кечеси'''» ({{lang-it|La Prima notte di quiete}}''La Prima notte di quiete'', дагъыда «'''Профессор'''» {{lang-fr|Le Professeur}}''Le Professeur'') — 1972 джылда [[Италия|Италияны]] эм [[Франция|Францияны]] биргелей чыгъаргъан, Валерио Дзурлини режиссёр къурагъан фильм. Фильмде баш роллан...' 129889 wikitext text/x-wiki «'''Тынчлыкъны биринчи кечеси'''» ({{lang-it|La Prima notte di quiete}}''La Prima notte di quiete'', дагъыда «'''Профессор'''» {{lang-fr|Le Professeur}}''Le Professeur'') — 1972 джылда [[Италия|Италияны]] эм [[Франция|Францияны]] биргелей чыгъаргъан, Валерио Дзурлини режиссёр къурагъан фильм. Фильмде баш ролланы [[Ален Делон]], [[Соня Петровна]], [[Леа Массари]] эм [[Джанкарло Джаннини]] ойнагъандыла. Фильмни алыу къышда Италияны Эмилия-Романья регионуну Римини шахарында бардырылгъанды. Фильмни премьерасы 1972 джылны 11-чи январында Парижде болгъанды. == Белгиле == bwjg1nskvxe2x8nwgu084bgr5sxhxo1 129890 129889 2026-11-02T22:57:11Z DarqaviPalladin 4737 129890 wikitext text/x-wiki {{Фильм|аты=Тынчлыкъны биринчи кечеси|оригинал_аты={{lang-it|La Prima notte di quiete}}|сураты=|жанры=драма фильм|режиссёр=[[Валерио Дзурлини]]|продюсер=Ален Делон|баш_роллада=[[Ален Делон]]<br>[[Леа Массари]]<br>[[Соня Петровна]]|сценарист=[[Энрико Медиоли]]<br>Валерио Дзурлини|оператор=[[Дарио ди Пальма]]|композитор=[[Марио Нашимбене]]|суратчы=Энрико Товальери|компания=[[Adel Productions]]<br>[[Mondial Televisione Film]]<br>[[Valoria Films]]|дистрибьютор=Titanus|заманы=105 мин.|джыл=1972 джыл|кърал=Италия Франция|imdb_id=0069120|викисклад=La prima notte di quiete}} «'''Тынчлыкъны биринчи кечеси'''» ({{lang-it|La Prima notte di quiete}} дагъыда «'''Профессор'''» {{lang-fr|Le Professeur}}) — [[1972 джыл|1972 джылда]] [[Италия|Италияны]] эм [[Франция|Францияны]] биргелей чыгъаргъан, [[Валерио Дзурлини]] режиссёр къурагъан фильм. Фильмде баш ролланы [[Ален Делон]], [[Соня Петровна]], [[Леа Массари]] эм [[Джанкарло Джаннини]] ойнагъандыла. Фильмни алыу къышда Италияны [[Эмилия-Романья]] регионуну [[Римини]] шахарында бардырылгъанды. Фильмни премьерасы 1972 джылны 11-чи январында [[Париж|Парижде]] болгъанды. == Белгиле == g73b2ppc0c67rgkuelp89wxas0jyvc4 129891 129890 2026-11-02T23:04:39Z DarqaviPalladin 4737 129891 wikitext text/x-wiki {{Фильм|аты=Тынчлыкъны биринчи кечеси|оригинал_аты={{lang-it|La Prima notte di quiete}}|сураты=|жанры=драма фильм|режиссёр=[[Валерио Дзурлини]]|продюсер=Ален Делон|баш_роллада=[[Ален Делон]]<br>[[Леа Массари]]<br>[[Соня Петровна]]|сценарист=[[Энрико Медиоли]]<br>Валерио Дзурлини|оператор=[[Дарио ди Пальма]]|композитор=[[Марио Нашимбене]]|суратчы=Энрико Товальери|компания=[[Adel Productions]]<br>[[Mondial Televisione Film]]<br>[[Valoria Films]]|дистрибьютор=Titanus|заманы=105 мин.|джыл=1972 джыл|кърал=Италия Франция|imdb_id=0069120|викисклад=La prima notte di quiete}} «'''Тынчлыкъны биринчи кечеси'''» ({{lang-it|La Prima notte di quiete}} дагъыда «'''Профессор'''» {{lang-fr|Le Professeur}}) — [[1972 джыл|1972 джылда]] [[Италия|Италияны]] эм [[Франция|Францияны]] биргелей чыгъаргъан, [[Валерио Дзурлини]] режиссёр къурагъан фильм. Фильмде баш ролланы [[Ален Делон]], [[Соня Петровна]], [[Леа Массари]] эм [[Джанкарло Джаннини]] ойнагъандыла. Фильмни алыу къышда Италияны [[Эмилия-Романья]] регионуну [[Римини]] шахарында бардырылгъанды. Фильмни премьерасы 1972 джылны 11-чи январында [[Париж|Парижде]] болгъанды. == Белгиле == kuthdoxw64ybklhkdcq3qjpf6ctv4dd 129893 129891 2026-11-02T23:10:19Z DarqaviPalladin 4737 129893 wikitext text/x-wiki {{Фильм|аты=Тынчлыкъны биринчи кечеси|оригинал_аты={{lang-it|La Prima notte di quiete}}|сураты=|жанры=драма фильм|режиссёр=[[Валерио Дзурлини]]|продюсер=Ален Делон|баш_роллада=[[Ален Делон]]<br>[[Леа Массари]]<br>[[Соня Петровна]]|сценарист=[[Энрико Медиоли]]<br>Валерио Дзурлини|оператор=[[Дарио ди Пальма]]|композитор=[[Марио Нашимбене]]|суратчы=Энрико Товальери|компания=[[Adel Productions]]<br>[[Mondial Televisione Film]]<br>[[Valoria Films]]|дистрибьютор=Titanus|заманы=105 мин.|джыл=1972 джыл|кърал=Италия, Франция|imdb_id=0069120|викисклад=La prima notte di quiete}} «'''Тынчлыкъны биринчи кечеси'''» ({{lang-it|La Prima notte di quiete}} дагъыда «'''Профессор'''» {{lang-fr|Le Professeur}}) — [[1972 джыл|1972 джылда]] [[Италия|Италияны]] эм [[Франция|Францияны]] биргелей чыгъаргъан, [[Валерио Дзурлини]] режиссёр къурагъан фильм. Фильмде баш ролланы [[Ален Делон]], [[Соня Петровна]], [[Леа Массари]] эм [[Джанкарло Джаннини]] ойнагъандыла. Фильмни алыу къышда Италияны [[Эмилия-Романья]] регионуну [[Римини]] шахарында бардырылгъанды. Фильмни премьерасы 1972 джылны 11-чи январында [[Париж|Парижде]] болгъанды. == Белгиле == 6x8mcunb1nf8x4g0j4xlr1ep9dt7dck 129894 129893 2026-11-02T23:11:06Z DarqaviPalladin 4737 129894 wikitext text/x-wiki {{Фильм|аты=Тынчлыкъны биринчи кечеси|оригинал_аты={{lang-it|La Prima notte di quiete}}|сураты=|жанры=драма фильм|режиссёр=[[Валерио Дзурлини]]|продюсер=Ален Делон|баш_роллада=[[Ален Делон]]<br>[[Леа Массари]]<br>[[Соня Петровна]]|сценарист=[[Энрико Медиоли]]<br>Валерио Дзурлини|оператор=[[Дарио ди Пальма]]|композитор=[[Марио Нашимбене]]|суратчы=Энрико Товальери|компания=[[Adel Productions]]<br>[[Mondial Televisione Film]]<br>[[Valoria Films]]|дистрибьютор=Titanus|заманы=105 мин.|джыл=1972 джыл|кърал=Италия, Франция|imdb_id=0069120|викисклад=La prima notte di quiete}} «'''Тынчлыкъны биринчи кечеси'''» ({{lang-it|La Prima notte di quiete}} дагъыда «'''Профессор'''» {{lang-fr|Le Professeur}}) — [[1972 джыл|1972 джылда]] [[Италия|Италияны]] эм [[Франция|Францияны]] биргелей чыгъаргъан, [[Валерио Дзурлини]] режиссёр къурагъан фильм. Фильмде баш ролланы [[Ален Делон]], [[Соня Петровна]], [[Леа Массари]] эм [[Джанкарло Джаннини]] ойнагъандыла. Фильмни алыу къышда Италияны [[Эмилия-Романья]] регионуну [[Римини]] шахарында бардырылгъанды. Фильмни премьерасы 1972 джылны 11-чи январында [[Париж|Парижде]] болгъанды. == Белгиле == rfnyixr3ljumcfs9r5gold2c0qf1fdd 129896 129894 2026-11-02T23:14:05Z DarqaviPalladin 4737 129896 wikitext text/x-wiki {{Фильм|аты=Тынчлыкъны биринчи кечеси|оригинал_аты={{lang-it|La Prima notte di quiete}}|сураты=|жанры=драма фильм|режиссёр=[[Валерио Дзурлини]]|продюсер=Ален Делон|баш_роллада=[[Ален Делон]]<br>[[Леа Массари]]<br>[[Соня Петровна]]|сценарист=[[Энрико Медиоли]]<br>Валерио Дзурлини|оператор=[[Дарио ди Пальма]]|композитор=[[Марио Нашимбене]]|суратчы=Энрико Товальери|компания=[[Adel Productions]]<br>[[Mondial Televisione Film]]<br>[[Valoria Films]]|дистрибьютор=Titanus|заманы=105 мин.|джыл=1972 джыл|imdb_id=0069120|викисклад=La prima notte di quiete|кърал_чыкъгъаны=Италия, Франция}} «'''Тынчлыкъны биринчи кечеси'''» ({{lang-it|La Prima notte di quiete}} дагъыда «'''Профессор'''» {{lang-fr|Le Professeur}}) — [[1972 джыл|1972 джылда]] [[Италия|Италияны]] эм [[Франция|Францияны]] биргелей чыгъаргъан, [[Валерио Дзурлини]] режиссёр къурагъан фильм. Фильмде баш ролланы [[Ален Делон]], [[Соня Петровна]], [[Леа Массари]] эм [[Джанкарло Джаннини]] ойнагъандыла. Фильмни алыу къышда Италияны [[Эмилия-Романья]] регионуну [[Римини]] шахарында бардырылгъанды. Фильмни премьерасы 1972 джылны 11-чи январында [[Париж|Парижде]] болгъанды. == Белгиле == t01cdtgynog3dlf6hm2uu7mjcbt2x1m 129897 129896 2026-11-02T23:16:15Z DarqaviPalladin 4737 129897 wikitext text/x-wiki {{Фильм|аты=Тынчлыкъны биринчи кечеси|оригинал_аты={{lang-it|La Prima notte di quiete}}|сураты=|жанры=драма фильм|режиссёр=[[Валерио Дзурлини]]|продюсер=Ален Делон|баш_роллада=[[Ален Делон]]<br>[[Леа Массари]]<br>[[Соня Петровна]]|сценарист=[[Энрико Медиоли]]<br>Валерио Дзурлини|оператор=[[Дарио ди Пальма]]|композитор=[[Марио Нашимбене]]|суратчы=Энрико Товальери|компания=[[Adel Productions]]<br>[[Mondial Televisione Film]]<br>[[Valoria Films]]|дистрибьютор=Titanus|заманы=105 мин.|джыл=1972 джыл|imdb_id=0069120|викисклад=La prima notte di quiete|кърал_чыкъгъаны={{ITA}},<br>{{FRA}}}} «'''Тынчлыкъны биринчи кечеси'''» ({{lang-it|La Prima notte di quiete}} дагъыда «'''Профессор'''» {{lang-fr|Le Professeur}}) — [[1972 джыл|1972 джылда]] [[Италия|Италияны]] эм [[Франция|Францияны]] биргелей чыгъаргъан, [[Валерио Дзурлини]] режиссёр къурагъан фильм. Фильмде баш ролланы [[Ален Делон]], [[Соня Петровна]], [[Леа Массари]] эм [[Джанкарло Джаннини]] ойнагъандыла. Фильмни алыу къышда Италияны [[Эмилия-Романья]] регионуну [[Римини]] шахарында бардырылгъанды. Фильмни премьерасы 1972 джылны 11-чи январында [[Париж|Парижде]] болгъанды. == Белгиле == nkf2z702lx8jihc1kwaw3j62qry2wc8 129899 129897 2026-11-02T23:23:28Z DarqaviPalladin 4737 129899 wikitext text/x-wiki {{Фильм|аты=Тынчлыкъны биринчи кечеси|оригинал_аты={{lang-it|La Prima notte di quiete}}|сураты=|жанры=драма фильм|режиссёр=[[Валерио Дзурлини]]|продюсер=Ален Делон|баш_роллада=[[Ален Делон]]<br>[[Леа Массари]]<br>[[Соня Петровна]]|сценарист=[[Энрико Медиоли]]<br>Валерио Дзурлини|оператор=[[Дарио ди Пальма]]|композитор=[[Марио Нашимбене]]|суратчы=Энрико Товальери|компания=[[Adel Productions]]<br>[[Mondial Televisione Film]]<br>[[Valoria Films]]|дистрибьютор=Titanus|заманы=105 мин.|джыл=1972 джыл|imdb_id=0069120|викисклад=La prima notte di quiete|кърал_чыкъгъаны={{ITA}},<br>{{FRA}}}} «'''Тынчлыкъны биринчи кечеси'''» ({{lang-it|La Prima notte di quiete}} дагъыда «'''Профессор'''» {{lang-fr|Le Professeur}}) — [[1972 джыл|1972 джылда]] [[Италия|Италияны]] эм [[Франция|Францияны]] биргелей чыгъаргъан, [[Валерио Дзурлини]] режиссёр къурагъан фильм. Фильмде баш ролланы [[Ален Делон]], [[Соня Петровна]], [[Леа Массари]] эм [[Джанкарло Джаннини]] ойнагъандыла. Фильмни алыу къышда Италияны [[Эмилия-Романья]] регионуну [[Римини]] шахарында бардырылгъанды. Фильмни премьерасы 1972 джылны 11-чи январында [[Париж|Парижде]] болгъанды. == Роллада == * Баш роллада: ** [[Ален Делон]] — ''Даниеле Доминичи, профессор'' ** [[Соня Петровна]] — ''Ванина Абати'' ** [[Леа Массари]] — ''Моника'' ** [[Джанкарло Джаннини]] — ''Джорджо Моска («Гыбы»)'' ** [[Ренато Сальватори]] — ''Марчелло'' ** [[Алида Валли]] — ''Марчелла Абати, Ванинны анасы'' * Башха ролла: ** [[Патриция Адютори]] — ''Валерия'' ** [[Лиана дель Бальцо]] — ''синьора Доминичи, Даниелни анасы'' ** [[Адальберто Мария Мерли]] — ''Джерардо Фавани'' ** [[Николетта Рицци]] — ''Эльвира'' == Белгиле == raitdiu8huwska2ptmb1xb6u6dfwhoq 129900 129899 2026-11-02T23:27:10Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 129900 wikitext text/x-wiki {{Фильм|аты=Тынчлыкъны биринчи кечеси|оригинал_аты={{lang-it|La Prima notte di quiete}}|сураты=|жанры=драма фильм|режиссёр=[[Валерио Дзурлини]]|продюсер=Ален Делон|баш_роллада=[[Ален Делон]]<br>[[Леа Массари]]<br>[[Соня Петровна]]|сценарист=[[Энрико Медиоли]]<br>Валерио Дзурлини|оператор=[[Дарио ди Пальма]]|композитор=[[Марио Нашимбене]]|суратчы=Энрико Товальери|компания=[[Adel Productions]]<br>[[Mondial Televisione Film]]<br>[[Valoria Films]]|дистрибьютор=Titanus|заманы=105 мин.|джыл=1972 джыл|imdb_id=0069120|викисклад=La prima notte di quiete|кърал_чыкъгъаны={{ITA}},<br>{{FRA}}}} «'''Тынчлыкъны биринчи кечеси'''» ({{lang-it|La Prima notte di quiete}} дагъыда «'''Профессор'''» {{lang-fr|Le Professeur}}) — [[1972 джыл|1972 джылда]] [[Италия|Италияны]] эм [[Франция|Францияны]] биргелей чыгъаргъан, [[Валерио Дзурлини]] режиссёр къурагъан фильм. Фильмде баш ролланы [[Ален Делон]], [[Соня Петровна]], [[Леа Массари]] эм [[Джанкарло Джаннини]] ойнагъандыла. Фильмни алыу къышда Италияны [[Эмилия-Романья]] регионуну [[Римини]] шахарында бардырылгъанды. Фильмни премьерасы 1972 джылны 11-чи январында [[Париж|Парижде]] болгъанды. == Роллада == * Баш роллада: ** [[Ален Делон]] — ''Даниеле Доминичи, профессор'' ** [[Соня Петровна]] — ''Ванина Абати'' ** [[Леа Массари]] — ''Моника'' ** [[Джанкарло Джаннини]] — ''Джорджо Моска («Гыбы»)'' ** [[Ренато Сальватори]] — ''Марчелло'' ** [[Алида Валли]] — ''Марчелла Абати, Ванинны анасы'' * Башха ролла: ** [[Патриция Адютори]] — ''Валерия'' ** [[Лиана дель Бальцо]] — ''синьора Доминичи, Даниелни анасы'' ** [[Адальберто Мария Мерли]] — ''Джерардо Фавани'' ** [[Николетта Рицци]] — ''Эльвира'' == Белгиле == [[Категория:Итальян тилде фильмле]] [[Категория:Италияны мелодрама фильмлери]] [[Категория:Италияны 1972 джылда чыкъгъан фильмлери]] [[Категория:Ален Делон чыгъаргъан фильмле]] b1xl16fm1bdz1evnmu3qmr697obezal 129903 129900 2026-11-02T23:31:19Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 129903 wikitext text/x-wiki {{Фильм|аты=Тынчлыкъны биринчи кечеси|оригинал_аты={{lang-it|La Prima notte di quiete}}|сураты=|жанры=драма фильм|режиссёр=[[Валерио Дзурлини]]|продюсер=Ален Делон|баш_роллада=[[Ален Делон]]<br>[[Леа Массари]]<br>[[Соня Петровна]]|сценарист=[[Энрико Медиоли]]<br>Валерио Дзурлини|оператор=[[Дарио ди Пальма]]|композитор=[[Марио Нашимбене]]|суратчы=Энрико Товальери|компания=[[Adel Productions]]<br>[[Mondial Televisione Film]]<br>[[Valoria Films]]|дистрибьютор=Titanus|заманы=105 мин.|джыл=1972 джыл|imdb_id=0069120|викисклад=La prima notte di quiete|кърал_чыкъгъаны={{ITA}},<br>{{FRA}}}} «'''Тынчлыкъны биринчи кечеси'''» ({{lang-it|La Prima notte di quiete}} дагъыда «'''Профессор'''» {{lang-fr|Le Professeur}}) — [[1972 джыл|1972 джылда]] [[Италия|Италияны]] эм [[Франция|Францияны]] биргелей чыгъаргъан, [[Валерио Дзурлини]] режиссёр къурагъан фильм. Фильмде баш ролланы [[Ален Делон]], [[Соня Петровна]], [[Леа Массари]] эм [[Джанкарло Джаннини]] ойнагъандыла. Фильмни алыу къышда Италияны [[Эмилия-Романья]] регионуну [[Римини]] шахарында бардырылгъанды. Фильмни премьерасы 1972 джылны 11-чи январында [[Париж|Парижде]] болгъанды. == Роллада == * Баш роллада: ** [[Ален Делон]] — ''Даниеле Доминичи, профессор'' ** [[Соня Петровна]] — ''Ванина Абати'' ** [[Леа Массари]] — ''Моника'' ** [[Джанкарло Джаннини]] — ''Джорджо Моска («Гыбы»)'' ** [[Ренато Сальватори]] — ''Марчелло'' ** [[Алида Валли]] — ''Марчелла Абати, Ванинны анасы'' * Башха ролла: ** [[Патриция Адютори]] — ''Валерия'' ** [[Лиана дель Бальцо]] — ''синьора Доминичи, Даниелни анасы'' ** [[Адальберто Мария Мерли]] — ''Джерардо Фавани'' ** [[Николетта Рицци]] — ''Эльвира'' == Белгиле == [[Категория:Итальян тилде фильмле]] [[Категория:Италияны драма фильмлери]] [[Категория:Италияны 1972 джылда чыкъгъан фильмлери]] [[Категория:Ален Делон чыгъаргъан фильмле]] frfndwm0tzrgngqup6kis9ipp21f4um 14 20221 129901 2026-11-02T23:28:21Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '[[Категория:Итальян тилде чыгъармала]]' 129901 wikitext text/x-wiki [[Категория:Итальян тилде чыгъармала]] 0mq03rf5062y0wl3r63me3izy9odnov 14 20222 129902 2026-11-02T23:28:50Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '[[Категория:Итальян тил]]' 129902 wikitext text/x-wiki [[Категория:Итальян тил]] eoiyx1i1jycwd9657dd05m5809sih7t 14 20223 129906 2026-11-02T23:39:17Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '[[Категория:Италияны жанрлагъа кёре фильмлери]]' 129906 wikitext text/x-wiki [[Категория:Италияны жанрлагъа кёре фильмлери]] fh296vw7mlk0hd5puv9vb8zuhuqm88j 14 20224 129907 2026-11-02T23:39:45Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '[[Категория:Италияны фильмлери]]' 129907 wikitext text/x-wiki [[Категория:Италияны фильмлери]] s7ug2356i95ofdfpuepajst9bj3opxz 14 20225 129911 2026-11-02T23:44:13Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '[[Категория:Къыраллагъа кёре искусство]]' 129911 wikitext text/x-wiki [[Категория:Къыраллагъа кёре искусство]] jzlyqvtpmy9edl6zpyzks4i1l2n127j 129912 129911 2026-11-02T23:45:10Z DarqaviPalladin 4737 129912 wikitext text/x-wiki [[Категория:Къраллагъа кёре искусство]] a3t050b8892y76elofzttgyq1s4bk0l 129915 129912 2026-11-02T23:51:45Z DarqaviPalladin 4737 129915 wikitext text/x-wiki [[Категория:Къраллагъа кёре санат]] 3c75zkd1sicternvipfv771d04aixf0 129919 129915 2026-11-02T23:54:43Z DarqaviPalladin 4737 129919 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Films by country}} [[Категория:Кинематограф|*Къралла]] [[Категория:Къраллагъа кёре санат]] [[Категория:Кино бла видео индустрия|*]] idctdl4ps742r35cbjunhakwig7v2sn 14 20226 129913 2026-11-02T23:45:41Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '[[Категория:Къраллагъа кёре маданият]]' 129913 wikitext text/x-wiki [[Категория:Къраллагъа кёре маданият]] t8sz7427igy2ufn1f836zskfpkyb5gx 129916 129913 2026-11-02T23:51:53Z DarqaviPalladin 4737 Бет бошалтылды 129916 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1