Википедия krcwiki https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Медиа Къуллукъ Сюзюу Къошулуучу Къошулуучуну сюзюу Википедия Википедия сюзюу Файл Файлны сюзюу MediaWiki MediaWiki-ни сюзюу Шаблон Шаблонну сюзюу Болушлукъ Болушлукъну сюзюу Категория Категорияны сюзюу TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 19394 129924 125854 2026-11-03T18:03:07Z Tawlu 10637 129924 wikitext text/x-wiki {{Инсан|Аты=Мухаммад бин Абдуллах|фото=Muhammad Masjid an-Nabawi Calligraphy.svg|фотону юсюнден=[[Набауи Межгит]]де джазылгъаныча файгъамбарны аты|туугъан джери=[[Меккя]]|туугъан датасы=[[Рабиул аууал]] 53 хиджрагъа дери Апрел [[571]]|ёлген датасы=Рабиул аууал 11 хиджрадан сора Ийюн 632|ёлген джери=[[Медина]]|ёлгенинде джыл саны=63|миллети=[[Арабла|Араб]], [[Къурайш]]ны [[Бану Хашим]] тукъум|джашагъан джери=Набауи Межгитде Айшатны юйю|бийчеси=[[Хадиджа]], [[Сауда]], [[Айшат]], [[Хафса]], [[Зайнаб бинт Хузайма]], [[Умм Салямат]], [[Зайнаб бинт Джахш]], [[Джууайрият]], [[Умм Хабибат]], [[Сафият]], [[Маймунат]]|сабийлери=Уланла: [[Къасым]], [[Абдуллах]], [[Ибрахим ибн Мухаммад|Ибрахим]] Къызла: [[Зайнаб]], [[Рукъыйат]], [[Умм Кулсум]] эмда [[Фатимат]].|Оригинал аты=أَبُو الْقَاسِمِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ الْقُرَشِيُّ الْهَاشِمِيُّ|мансабы=сюрюучю, саудюгер, Аллахны келичиси, дауачы, аскерчи бла аскербашчы|юйдегиси=анасы: [[Аминат бинт Уахб]] атасы: [[Абдуллах бин Абдулмуталиб]]}} '''Абулкъасым Мухаммад бин Абдуллах бин Абдулмуталиб ал-Къураши ал-Хашими''' ([[Араб тил|арабча]]: '''أَبُو الْقَاسِمِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ الْقُرَشِيُّ الْهَاشِمِيُّ''') (53 джылны рабиул аууал х.д. - 11 джылны рабиул аууал х.с. огъесе апрел 571 - ийюн 632) [[Ислам|Исламда]] инсанлыкъка бла джинликке [[Аллах]]<nowiki/>ны келечиси, аламланы хар [[файгъамбар]] дауат этген [[Таухид]]ге къайтырыргъа ючюн келген, файгъамбарладан ахыр эмда джаратылгъанладан энъ сыйлы, бир гюнах этмеген адамды. <ref> https://www.britannica.com/biography/Muhammad</ref> Атын айтсала "саллаллаху алейхи уасаллам" дейле, бир заманлада "уаалихи" бла "уасахбихи" къошуб, [[Къуран|Къуранда]] бла [[Сюннет|Сюннетде]] келген джорукълагъа кёре <ref> [[https://quran.com/al-ahzab/56|Къуран 33:56]] </ref>. Мухаммад файгъамбар муслиманланы джюреклерине, адабларына, адетлерине бла ахлакъларына кёб тазалау этди, муслиманла да аны быртда сюйедиле, сюймекликлери тюрлю тюрлю затлада белгили болду. мисал ючюн [[Хадис|хадислени]] джыйылгъаны бла сакълауу, энтда бир бир адамла аны туугъан кюню байрам этеле. Мухаммад файгъамбар [[Арабистан|Арабистанны]] бир Ислам къралгъа бла низамгъа джыйды, ол [[Джахиллик|джахил]] джерледе Аллах берген Къуран бла Сюннет бла хукумат этди.<ref> [[https://archive.org/download/THEFIRSTWRITTENCONSTITUTIONOFTHEWORLD/THE%20FIRST%20WRITTEN%20CONSTITUTION%20OF%20THE%20WORLD.pdf|Muhammad Hamidullah: The First Written Constitution in the World]] (1968) </ref><ref> [[https://archive.org/details/earlyislamicconq0000donn|Fred Donner: The Early Islamic Conquests (Princeton University Press)]] (1982)</ref> [[Меккя]]да тууду, [[Пилни джылы|Пилни джылында]], [[Хиджра орузлама|хиджрагъа дери]] элли ючюнчю джылда, миляди орузламада 570нчи огъэсе 571нчи джылда, [[рабиул аууал]] айда, атасы болмагъан ёксюз болуб тууду, анасыны да сабийлигинде уахтысы келди, андан сора [[Абу Талиб]] деген атасыны къарнашы бла ёсдю. ==Сийрасыны манбалары== Файгъамбарны [[Сийра|сийрасыны]] (джашау тарихини) манбалары (чыкъкан джерлери) барла сийра манбасыз, иснатсыз болмаз ючюн. Манбалары: ===Къуран=== Аллах Тааланы Келамында, [[Къуран]]да, файгъамбарны сийрасындан, джашауундан юсюнден бир талай сёзле барла, масалан ал-Муджадиля бла ал-Мумтахана суралада, башха да суралада, масала: <blockquote> إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَٱسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّى مُمِدُّكُم بِأَلْفٍۢ مِّنَ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ مُرْدِفِينَ ٩ Сиз Раббыгъыздан тилеген замандан сора Ол сизге "Мен сизге бир минг бир бирини ызынгыдан келген мёлек бла болушурма" деб джууаб берди. - Къуран, ал-Анфал сура, 9нчу аят <ref> https://quran.com/ru/трофеи/9</ref> </blockquote> Бу аятда Аллах Таала [[Бадр уруш]]ну юсюнден айтды, Бадр уруш а уа Файгъамбарны ﷺ джашауундан бир болгъан затны. Аллай кибик аятла кёбле Аллах Тааланы [[Къуран|Китабында]]. ===Сюннет=== [[Файл:Fathul_Bari_bisyarhi_Shahih_al-Bukhari_Imam_Khairul_Annas_(2).JPG|thumb|left|Фатхул-Бари би-шархи Сахихул-Бухари, Сахихул-Бухарины эм белгили шархы]] '''[[Сюннет]]''', [[хадис]] – файгъамбарны сийрасыны эм уллу бла толу манбасыды, файгъамбарны ﷺ хар джашауунда болгъан затны юсюнден айтхан бир манбады. [[Сюннилик|Сюнни]] муслиманлагъа кёре [[Сахихул-Бухари]], [[Сахих Муслим]], [[Муснад]] бла башха китабла эм керти хадислени джыйдыла. Сюннетни файгъамбарны джашауундан хадислери хатасыз бёлюнмеген иснадла была келеле, иснадлары [[Сахабла|сахаблагъа]] дери келиб, сахабла уа кеслери ол болгъан затланы заманда джашагъанла да ол болгъан затланы заманда файгъамбар была тургъанла. <ref> [https://app.turath.io/book/20364?print_page=1%2C26 مصادر السيرة النبوية] </ref> Хадислени кертиликлери "джарх была та'дил" метод была белгиленеди, ол метод хайырланырса хадис тамам халда сахих болур. Сахихтан сора да хасан хадисле, маукъуф хадисле, заиф хадисле барла тюрлю дараджалада. Сюннет Къуранны сийра юсюнден сёзлерине толу деталь къолай англар ючюн контекст береди, масала уллу хадис джыйгъан китаблада Бад'ул Уахый (Уахыйны башлагъаны), Китабул Магъазий (Къазауат китаб), Манакъыб (Ашхылыкъла) была Фазаил Лиссахаба (Сахабланы файдалары) ич китабла барла хар бири кесини темасы была, Файгъамбарны джашауундан толу билим бериб бир затны да айтылмагъанлай къоймагъанла. <ref> [https://app.turath.io/book/7739?print_page=25%2C7 الحديث النبوي مصدر من مصادر سيرة النبي ﷺ] </ref> Сюннет-хадис китабла Файгъамбарны джашаууну кронолоджиядан муслиманланы хукумат, адеб, адет, намыс, джамагъат ючюн джашагъан бир масалгъа джараштырады. <ref>[https://app.turath.io/book/10816?print_page=1%2C24 ٢ - كتب السنة النبوية وشروحها]</ref> === Шамаил китабла === [[Файл:الشمائل المحمدية 05.jpg|мини|Аш-Шамаил ал-Мухаммадия]] Шамаил китабла ({{Lang-ar|كتب شمائل}}) - Мухаммад файгъамбарны ﷺ сыфатланы, ашхылыкъны, адебни, намысны юсюнден китаблала. Араб тилде "шимâл", "шамӣляһ" сёз адамда болгъан игилиги, ахшылыгъы, ариулугъу бла адебини белгили этген сёздю. <ref name=":0"> [https://app.turath.io/book/30112?print_page=2%2C881 تلقيح العقول في فضائل الرسول ﷺ]</ref><ref>[https://app.turath.io/book/144?print_page=1%2C274 لتعريف بالإسلام]</ref> Шамаил китаблада Мухаммад файгъамбарны сыфатындан кёб айтылады, аны ичинде нюрю, сакъалы, кёзлери, чачы, саны, кийген кийими, имбашларын арасында болгъан Файгъамбарлыкъ Мухуру, иги ийиси, эмда башха сыфатла. Андан сора да Мухаммад файгъамбарны намысындан, адебинден да кёб айтылады: батырлыгъындан, чомартлыгъындан, къошакъсызлыгъындан, башха адамланы ичинде не этген, не айтгъан, кесида болуб не игилик этгенден юсюнден айтылады. <ref name=":0" /> Аннга да къошуб адети къаллай эдиле: къалай ичгенди, къалай кийингенди, къаллай ашарыкъ ашады была къалай ашады, къалай была къачан джукълады, бу темаладан юсюнден да айтылады. Дагъыда къошуб, ол ие болгъан затланы юсюнден да айтылады: къылычларындан, джюзюкларындан, чурукъларындан, джанууарларындан эмда башхала. Бу китабла муслиманлагъа Файгъамбарны масалыгъа хар затны этерге болушала эмда Файгъамбарны сюйуюну кючлю этеле, дин борчланы эмда намыс тутууну къолай этеле. <ref>[https://app.turath.io/book/17666?print_page=1%2C134 الكتاب: الجامع الصحيح للسيرة النبوية] [https://app.turath.io/book/17666?print_page=1%2C134 <nowiki>المؤلف: سعد المرصفي [ت ١٤٣٩ هـ]</nowiki>]</ref><ref>[https://app.turath.io/book/147597?print_page=2%2C560 الكتاب: جمهرة مقالات ورسائل الشيخ الإمام محمد الطاهر ابن عاشور] [https://app.turath.io/book/147597?print_page=2%2C560 جمعها وقرأها ووثقها: محمد الطاهر الميساوي] [https://app.turath.io/book/147597?print_page=2%2C560 الناشر: دار النفائس للنشر والتوزيع، الأردن] [https://app.turath.io/book/147597?print_page=2%2C560 الطبعة: الأولى، ١٤٣٦ هـ - ٢٠١٥ م]</ref> ===Башха манбала=== ==Насабы бла аты== [[File:Аллахны Келичисини Насабы.png|thumb|Мухаммад файгъамбарны (Аллахны селат селам болсун) насабы]] Толу аты: Абулкъасым ([[Къасым бин Мухаммад|Къасымны]] атасы) Мухаммад бин [[Абдиллях бин Абдилмуталиб| Абдиллях]] бин [[Абдилмуталиб]] (аны аты Шейбе) бин Хашим (аны аты Амру) бин Абдилманаф (аны аты ал-Мугъыйра) бин Каза (аны аты Зайд) бин Киляб бин Мурра бин Кя'б бин Лууайй бин Гъалиб бин Фахр бин Малик бин ан-Назыр (аны аты Кайс) бин Курайш бин Кинана бин Хузейма бин Мудрика (аны аты 'Амир) бин Илияс бин Музыр бин Назар бин Ма'д бин 'Аднан бин [[Исмайыл]] бин [[Ибрахим]]. Аллахны Келичисини кёб аты барды: <br>- '''Мухаммад''' محمد (Эм махтаулу) <ref>Къуран Фатх:29</ref><br>- '''Ахмад''' احمد (Махтаулу) <ref>Къуран Сафф:6</ref><br>- '''Ад-Даи иляЛлах''' الداعي إلى الله (Аллахха дауачы) <ref>Къуран ал-Ахзаб:45</ref> <br>- '''Сирадж ал-мунир''' سراج المنير (Нюрлю чыракъ) <ref>Къуран ал-Ахзаб:46</ref> <br>- '''Рахматал лилаламин''' رحمة للعالمين (Аламларгъа мархамат) <ref>Къуран ал-Анбия:107</ref> <br>- '''Ар-Расул ар-рауф ар-рахим''' الرسول الرءوف الرحيم (Муминлеге джазыкъсыннган, джумушакъ келичи) <ref>Къуран ат-Тауба:128</ref> <br>- '''Музаккир''' مذکر (Эсгертиучу) <ref>Къуран ал-Гъашия:21</ref> <br>- '''Аш-Шахид''' الشاهد (Шагъатчы) <br>- '''Ал-Мубашшир''' المبشّر (Бушра келтирген) <ref>Къуран ал-Ахзаб:45</ref> <br>- '''Ан-Назир''' النذير (Айтыб тыйгъан (гюнахтан)) <ref>Къуран ал-Ахзаб:45</ref> <br>башха атла да. ==Белгиле== [[Категория:Исламда файгъамбарла]] [[Категория:Тарихде 100 эм белгили адамла]] [[Категория:Ислам]] eue18bmjd0ip7spo448q18acipdkw3l 0 20218 129922 129883 2026-11-03T12:14:03Z TauluAlan 12233 129922 wikitext text/x-wiki '''Эмегенле''' — къарачай-малкъар нарт таурухлада тюбешген джалгъан, кийик, адамгъа, джыланнга эм макъагъа ошаш джанла. == Эмегенлени юсюнден == Сюйюнчланы Азаматны Къарачай-Черкес республиканы окъуу эмда илму министерствосу бегитген «Къарачай адабият» китабындан келген хапар: «Эмегенлени юсюнден мен атамдан эшитген хапар былайды. Ала эртде, бек эртде джашагъан джанла болгъандыла. Кеслери бек мазаллы, къарыулу болгъандыла, таб адамла бла джыланлагъа айюлеге да ушагъандыла. Аланы '''биринчи тюрлюсю''' — беш-алты къуйрукълу, джыланлача узун, базыкъ, андан огъаргъысы адамгъа ушагъан, терилери джылтырауукъ джылан терисича джылтыраб, сора алайдан эки, юч, тёрт, беш баш айырылыб, боюнлары узун болгъандыла. Башлары бир башхасы болмайын, къадыр башха ушаяракъ болуб, кёзлери, тишлери, тиллери — джыланланыкъыча. '''Экинчи тюрлюсю''' — орталыкъ дуппурлача уллула, эршиле, сылыкъ ийисли, кёзлери, ауузлары, джаякълары макъалагъа ушаб, эки аякъны юсюнде адамлача джюрюгендиле. Юслери тюклю, терилери чакъмакъ-чакъмакъ болгъандыла. Джашагъанлары — чегетледе эм батмакълада болуб, тоя билмегендиле. Тамыр, эт, кёгет ашаб джашагъандыла. Акъыллары аз; бир кесек сёлеше да билгендиле. '''Ючюнчю тюрлюлери''' — алты-джети бармакълы, тырнакълары бир башхасы болмайын борсукъну тырнакъларыча джитиле болуб, аякъларыда айюлени аякъларына ушагъандыла. Бла эки аякъ юсюнде джюрюгендиле. Юслери — текеленикича, тюклери узун болгъанды. Башлары уллу къабла бла тенгли болуб, тар мангылайлыла, бурунсуз, бирер кёзлери, ол да кече чолпанча джылтырай, кюндюз а уа къып-къызыл, хымил басыб алай болгъанды. Ауузлары къулакъ артларына дери айырылыб, баш тишлери тюб джаякъларындан, тюб тишлери уа баш джаякъларындан ёрге чыгъыб алай болгъандыла. Бу эмеген къауум нарт адамла бла бек кюрешгендиле. Сюйген ашлары уа — адам, эшек эт болгъанды. Алай а не файды хыйлалыкълары, усталыкълары джокъ эди. Бир кере ашаб тойсала — бир ыйыкъны уянмай тургъандыла. Уянсала уа аш излеб, джыйырма кюн айланнгандыла. Бир къауум эмегенле сууукъгъа чыдамсыз болгъандыла. Ол себебден джер тюбюне киргенлеринде, беш айны джукълагъандыла. Джазгъа уа арыкъла, къарыусузла болуб чыкъгъандыла. Джангы кырдыкны айырмай отлагъандыла».<ref>Сюйюнчланы Азамат А., Мамаланы Ф.Т, Къарачай адабият тогъузунчу классха хрестоматия дерс китаб. Экинчи чыкъгъаны, 7—9 с., Майкоп 2015.</ref> == Белгиле == [[Категория:Нарт таурух]] 05tvuhg96y8g4usnnb3q9vols0fdmge 129923 129922 2026-11-03T14:42:05Z TauluAlan 12233 129923 wikitext text/x-wiki '''Эмегенле''' — къарачай-малкъар нарт таурухлада эм фольклорда тюбешген джалгъан, кийик, адамгъа, джыланнга эм макъагъа ошаш джанла. == Эмегенлени юсюнден == Сюйюнчланы Азаматны Къарачай-Черкес республиканы окъуу эмда илму министерствосу бегитген «Къарачай адабият» китабындан келген хапар: «Эмегенлени юсюнден мен атамдан эшитген хапар былайды. Ала эртде, бек эртде джашагъан джанла болгъандыла. Кеслери бек мазаллы, къарыулу болгъандыла, таб адамла бла джыланлагъа айюлеге да ушагъандыла. Аланы '''биринчи тюрлюсю''' — беш-алты къуйрукълу, джыланлача узун, базыкъ, андан огъаргъысы адамгъа ушагъан, терилери джылтырауукъ джылан терисича джылтыраб, сора алайдан эки, юч, тёрт, беш баш айырылыб, боюнлары узун болгъандыла. Башлары бир башхасы болмайын, къадыр башха ушаяракъ болуб, кёзлери, тишлери, тиллери — джыланланыкъыча. '''Экинчи тюрлюсю''' — орталыкъ дуппурлача уллула, эршиле, сылыкъ ийисли, кёзлери, ауузлары, джаякълары макъалагъа ушаб, эки аякъны юсюнде адамлача джюрюгендиле. Юслери тюклю, терилери чакъмакъ-чакъмакъ болгъандыла. Джашагъанлары — чегетледе эм батмакълада болуб, тоя билмегендиле. Тамыр, эт, кёгет ашаб джашагъандыла. Акъыллары аз; бир кесек сёлеше да билгендиле. '''Ючюнчю тюрлюлери''' — алты-джети бармакълы, тырнакълары бир башхасы болмайын борсукъну тырнакъларыча джитиле болуб, аякъларыда айюлени аякъларына ушагъандыла. Бла эки аякъ юсюнде джюрюгендиле. Юслери — текеленикича, тюклери узун болгъанды. Башлары уллу къабла бла тенгли болуб, тар мангылайлыла, бурунсуз, бирер кёзлери, ол да кече чолпанча джылтырай, кюндюз а уа къып-къызыл, хымил басыб алай болгъанды. Ауузлары къулакъ артларына дери айырылыб, баш тишлери тюб джаякъларындан, тюб тишлери уа баш джаякъларындан ёрге чыгъыб алай болгъандыла. Бу эмеген къауум нарт адамла бла бек кюрешгендиле. Сюйген ашлары уа — адам, эшек эт болгъанды. Алай а не файды хыйлалыкълары, усталыкълары джокъ эди. Бир кере ашаб тойсала — бир ыйыкъны уянмай тургъандыла. Уянсала уа аш излеб, джыйырма кюн айланнгандыла. Бир къауум эмегенле сууукъгъа чыдамсыз болгъандыла. Ол себебден джер тюбюне киргенлеринде, беш айны джукълагъандыла. Джазгъа уа арыкъла, къарыусузла болуб чыкъгъандыла. Джангы кырдыкны айырмай отлагъандыла».<ref>Сюйюнчланы Азамат А., Мамаланы Ф.Т, Къарачай адабият тогъузунчу классха хрестоматия дерс китаб. Экинчи чыкъгъаны, 7—9 с., Майкоп 2015.</ref> == Белгиле == [[Категория:Нарт таурух]] 69paqzbpz4l2rk78676awf93o214jtn