Wikipiidia
kuswiki
https://kus.wikipedia.org/wiki/Zug_lakir
MediaWiki 1.47.0-wmf.9
first-letter
Miidia
Lakir kanɛ bɛ di kɔn
Sɔnsʋg zin'ig
Tʋmtʋm
Tʋmtʋm sɔnsʋg zin'ig
Wikipiidia
Wikipiidia sɔnsʋg zin'ig
Faal
Faal sɔnsʋg zin'ig
MiidiaWiki
MiidiaWiki sɔnsʋg zin'ig
Tɛmpilet
Tɛmpilet sɔnsʋg zin'ig
Sʋŋir zin'ig
Sʋŋir sɔnsʋg zin'ig
Bɛn
Bɛn sɔnsʋg zin'ig
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Mui
0
1775
18360
17435
2026-07-06T22:01:57Z
Ndeego
425
I added links
18360
wikitext
text/x-wiki
{{databox|item=Q5090}}
'''Mui''' anɛ bʋnbʋt kanɛ mɔr biili ka ba ya{{'}}a kpɛn{{'}}ɛsi di yin, di kilim nɛ [[diib]] tis nidib banɛ bɛ dunia wʋsa pʋsʋk, tita{{'}}am anɛ Asia nɛ [[Africa yɛla|Africa]]. Mui anɛ mɔɔg kanɛ buudi buon Oryza sativa la bi{{'}}elim (Asian mui)—bɛɛ, buud banɛ pʋ zuoe wala, Oryza glaberrima (African mui). Asian mui da kpɛn{{'}}ɛ yin China tɛŋin din yi yʋʋm tusa piinɛtan{{'}} nɛ kɔbisnu{{'}} kɛŋ paae yʋʋm tusanii, nɛ kɔbisyi (13,500 to 8,200) banɛ gaad la; African mui la da kpɛn{{'}}ɛ yin [[Africa yɛla|Africa]] sʋ{{'}}ʋlim mɛ yʋʋm tusatan{{'}} (3,000) banɛ gaad la. Mui yʋ{{'}}ʋn anɛ dikanɛ bɛ buudi bɛdigʋ ni dunia wʋsa; yʋʋm tusayi, nɛ pisi nɛ yinne (2021) la, ba da bʋn mui 787 million tons, ka di da paas diib anaasi, dɔl kikan{{'}}asiind, [[Kawɛnna|kawɛnna]], nɛ wheat nya{{'}}aŋ. Ka mui kanɛ ka ba da kuos dunia wʋsa an pʋdigir kɔbiga pʋʋgin, anii (8%) ma{{'}}a. China, India, nɛ Indonesia an tɛns banɛ dit mui gati ba taaba. Mui banɛ ka tɛns banɛ nan pʋ nɔbig la bʋn la, bɛdigʋ ɛɛnti san{{'}}am ba bʋnib nya{{'}}aŋ yɛlsi{{'}}eba wan wʋʋ sʋoya la ka{{'}}a titua la nɛ ban pʋ tɔn{{'}}e sʋ{{'}}ad sʋ{{'}}ʋŋa la zug. Bʋnian{{'}}ada, bʋnkɔnb banɛ mɔr yingan{{'}}ad, nɛ niis bɛɛ mɔɔg, bɛɛ ban{{'}}as banɛ an mui ban{{'}}as an bʋndinɛ na nyaŋi kɛ ka mui si{{'}}e kpɛlim bi{{'}}ela. Nidibi zamis mui kuob wʋʋ ban kuod mui nɛ gʋmpʋzɛya pɔɔg yinne nɛ ban yʋ{{'}}ʋn mɔr bʋnvʋya tiim pʋʋsid la kɛ ka di gu{{'}} bʋnvʋlnam banɛ ɛɛnti sa{{'}}amid mui la bɛdigʋ.
== Din an si{{'}}em ==
Mui mɔɔg la nɔbigid nɛ wa{{'}}alim paad tʋʋgid 1 m (3 ft); di ya{{'}}a bɛ [[Ku'om|kuom]] zin{{'}}ig, di wa{{'}}alim tɔn{{'}}e paae 5 m (16 ft). Mui mɔɔg yinne tɔn{{'}}e mɔr tila bɛdigʋ. Til banɛ zi{{'}}e sappi la tɔ{{'}}ɔŋɛ nɛ dutta; dutir wʋsa mɔr van{{'}}ag wɔk.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:316812-2/general-information "Oryza sativa L."] [[:en:Royal_Botanic_Gardens,_Kew|Royal Botanic Gardens, Kew]]. Retrieved December 6, 2023.</ref> Di maani di mɛŋ puum di ya{{'}}am la ni, til banɛ bɛ naar duta ni la maan puum la. Puum la mɔri di bʋnbibis ka ba paae kɔbistan{{'}} nɛ pisnu (350), yinne wʋsa mɔr daʋ nɛ pʋ{{'}}a zin{{'}}is. Pʋ{{'}}a zin{{'}}ig la ɛɛnti nɔbigi kilim mui bi{{'}}elif la.<ref>[http://www.ricehub.org/RT/crop-establishment/-the-rice-plant/ "The Rice Plant"]. ''Rice Hub''. Retrieved December 6, 2023.</ref>
Mui anɛ bi{{'}}elif dinɛ paas Poaceae buudi ni. Mui nɔbigid uun nɛ sɛʋg wʋsa yʋʋm pʋʋgin, [[Ku'om|kuom]] on ya{{'}}a bɛɛ tisidi di.<ref>Kawure, S.; Garba, A.A.; Fagam, A.S.; Shuaibu, Y.M.; Sabo, M.U.; Bala, R.A. (December 31, 2022). [[doi:10.36959/973/440|"Performance of Lowland Rice (Oryza sativa L.) as Influenced by Combine Effect of Season and Sowing Pattern in Zigau"]]. ''Journal of Rice Research and Developments''. '''5''' (2). [[:en:Doi_(identifier)https://en.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.36959/973/440https://doi.org/10.36959/973/440|10.36959/973/440]].</ref> Di ani yʋʋm yinne bɛn bʋnbʋtta, amaa di na nyaŋi bɛɛ tʋʋg yʋʋm yinne, ba ya{{'}}a kʋ{{'}}ʋsi ba van{{'}}ad la ka basi ba.<ref>[https://web.archive.org/web/20090106224427/http://www.knowledgebank.irri.org/riceIPM/IPM_Information/PestEcologyBasics/CropGrowthAndPestDamage/RicePlantHowItGrows/The_Rice_plant_and_How_it_Grows.htm "The Rice Plant and How it Grows"]. ''[[:en:International_Rice_Research_Institute|International Rice Research Institute]]''. Archived from [http://www.knowledgebank.irri.org/riceIPM/IPM_Information/PestEcologyBasics/CropGrowthAndPestDamage/RicePlantHowItGrows/The_Rice_plant_and_How_it_Grows.htm the original] on January 6, 2009.</ref>
== Gbanvɛɛnsa ==
81mgj9wa0t1klmr168flpblt3dhrydg