Wikipiidia kuswiki https://kus.wikipedia.org/wiki/Zug_lakir MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Miidia Lakir kanɛ bɛ di kɔn Sɔnsʋg zin'ig Tʋmtʋm Tʋmtʋm sɔnsʋg zin'ig Wikipiidia Wikipiidia sɔnsʋg zin'ig Faal Faal sɔnsʋg zin'ig MiidiaWiki MiidiaWiki sɔnsʋg zin'ig Tɛmpilet Tɛmpilet sɔnsʋg zin'ig Sʋŋir zin'ig Sʋŋir sɔnsʋg zin'ig Bɛn Bɛn sɔnsʋg zin'ig TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Koose 0 1787 18370 17295 2026-07-12T14:34:52Z Ndeego 425 I added text, references, sections and links 18370 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q96386264}} '''Koose''' (Dagbani: buon [ˈKooshe]) ka lɛn an '''bɛŋa diib'''<ref>Online, Peace FM. [https://www.peacefmonline.com/pages/local/social/202005/408053.php "Boy Sent To Deliver 'Koose' Feared Drowned At Madina"]. ''Peacefmonline.com - Ghana news''. Retrieved 2020-06-07.</ref> anɛ [[diib]] kanɛ mɔr kpaam ka nidib banɛ diti di tita{{'}}am an banɛ bɛ ninsabilis ya{{'}}tuona sʋ{{'}}ʋlim. Ba taa diti di nɛ [[kooko]].<ref>[https://www.sophiaapenkro.com/ghanaian-breakfast-koko-with-koose-bread/ "Ghanaian Breakfast: Koko with Koose/Bread - Sophia Apenkro Blog"]. 2023-07-18. Retrieved 2023-10-29.</ref> Sansi{{'}}eba, ba pɔnbini di nɛ [[bodobodo]] pʋʋgin, ka ba buon din ye "Koose Bodobodo" bɛɛ "Paanu Kooshe". Ba ye li yinԑ Yorubas buudi banԑ bԑ Nigeria zina la nina ka ba buoni li akara.<ref>Wallin, Aimée; Fagborun, Tinuke (2025-04-01). [https://shado-mag.com/articles/opinion/giving-akaras-the-respect-they-deserve/ "Giving akaras the respect they deserve"]. ''Shado Magazine''. Retrieved 2026-01-19.</ref> == Pʋdʋgir == Koose anԑ dikanԑ nyԑ yʋ’ʋr [[West Africa]] bԑnԑ Hausa buudi banԑ bԑ Northern Nigeria, Dagomba nԑ Hausa banԑ bԑ [[Ghana]],<ref name=":1">[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/index.html "Ghana, Food & Drinks"]. ''Ghana Web''.</ref> nԑ West Africa sʋ’ʋlim tԑŋ si’eba wan wʋʋ Sierra Leone nԑ Cameroon. Koose mԑ bԑ Caribbean tԑԑns ni wʋʋ Cuba nԑ South America tԑԑns ni wʋʋ Brazil. == Yʋda == It is known in Ghana as "koose", "kooshe" or "koosay"<sup>[''[[:en:Wikipedia:Citation_needed|citation needed]]'']</sup>. In Nigeria, it is known as "akara", in Brazil as "acaraje" and in Cuba as "bollitos de carita".<sup>[''[[:en:Wikipedia:Citation_needed|citation needed]]'']</sup> To the Dagbamba of Ghana it is known as "Kooshe", the Ewe call it "agawu", and to some in the Zongo community as "koose tankuwa". Koose nyɛ yʋ{{'}}ʋr ya{{'}}tuona ninsabilis sʋ{{'}}ʋlim ka di kaskas an Hausa dim banɛ bɛ ya{{'}}datiʋŋ Nigeria sʋ{{'}}ʋlim la, Dagomba nidib banɛ bɛ [[Ghana]],<ref name=":1" /> nɛ ninsabilis ya{{'}}tuona sʋ{{'}}ʋlim tɛɛns, ka ba si{{'}}eba an Sierra Leone nɛ Cameroon. Koose mɛ bɛ na{{'}}asaatɛɛnsin wan wʋʋ Cuba nɛ [[United States of America (USA)|America]] ya{{'}}dagɔbʋg tɛnsi{{'}}eba wʋʋ Brazil. Ghana dim buoni di ye "koose", "kooshe" bɛɛ "koosay". Nigeria dim, buoni di ye "akara", Brazil dim buoni di ye "acaraje" ka Cuba dim mɛ buon ye "bollitos de carita". Dagbamba banɛ bɛ Ghana buoni di ye "Kooshe", Ewe dim buoni di ye "agawu" ka si{{'}}eba banɛ bɛ Zongo community buoni di ye "koose tankuwa".<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210823075632/http://miczd.gov.gh/news/91https://web.archive.org/web/20210823075632/http://miczd.gov.gh/news/91 "NEWS"]. ''miczd.gov.gh''. Archived from [http://miczd.gov.gh/news/91 the original] on 2021-08-23. Retrieved 2020-06-07.</ref><ref>[https://www.graphic.com.gh/business/business-news/koose-makes-it-to-the-international-scene.html "'Koose' makes it to the international scene"]. ''Graphic Online''. Retrieved 2020-06-07.</ref> == Ningbiŋ maalig == Koose mɔr dinɛ sʋŋidi si{{'}}ed sikir ban{{'}}as, ka maan ningbiŋ giinla, ka dinɛ an sabila-sabila bɛ bɛŋa ni la mɛ sʋŋidi maan ningbina.<ref name=":0" /> == Gbanvɛɛnsa == f8sftlnyhmn9tocdwm1m17ij36svd8z Braised rice 0 2359 18362 2026-07-12T13:37:58Z Ndeego 425 I created an article 18362 wikitext text/x-wiki '''Braised rice''' anԑ Ghana dim mui dʋgʋb suor. Ba buoni li nԑ '''angwa moo''' bԑ Akan buudi pian’ad ni, "mui ka ba niŋ kpaam kiim" bԑԑ '''omɔ kɛ fɔ''' bԑ Ga buudi pian’ad ni. Ba mͻri la’ad bi’ela maani li. ka paasid vaand nԑ si’elnam lin na niŋ si’em ka li maal ningbina. Ba dit mui ki’ima la nԑ Nanzu’us bԑԑ siito, ka paasid gԑl ki’ima bԑԑ sardine. Maalig la’ad * Mui * Kpaam * Gabʋ * Gԑla * Tamantoos * Nanzu’us * Yaarim * Kuom * Naaf ni’im bԑԑ tilapia zi’iŋ * Saadin yinnԑ * Sausage * Talia * Carrot Gbanvԑԑnsa 7s1fyl9hmqgoc2loadqtqdifcqasqio 18363 18362 2026-07-12T13:41:51Z Ndeego 425 I added databox 18363 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q65049720}} '''Braised rice''' anԑ Ghana dim mui dʋgʋb suor. Ba buoni li nԑ '''angwa moo''' bԑ Akan buudi pian’ad ni, "mui ka ba niŋ kpaam kiim" bԑԑ '''omɔ kɛ fɔ''' bԑ Ga buudi pian’ad ni. Ba mͻri la’ad bi’ela maani li. ka paasid vaand nԑ si’elnam lin na niŋ si’em ka li maal ningbina. Ba dit mui ki’ima la nԑ Nanzu’us bԑԑ siito, ka paasid gԑl ki’ima bԑԑ sardine. Maalig la’ad * Mui * Kpaam * Gabʋ * Gԑla * Tamantoos * Nanzu’us * Yaarim * Kuom * Naaf ni’im bԑԑ tilapia zi’iŋ * Saadin yinnԑ * Sausage * Talia * Carrot Gbanvԑԑnsa kzx5nd0523hyr4m428mk2t7wiq2qum6 18364 18363 2026-07-12T13:52:03Z Ndeego 425 I added references and links 18364 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q65049720}} '''Braised rice''' anԑ [[Ghana]] dim [[mui]] dʋgʋb suor. Ba buoni li nԑ '''angwa moo''' bԑ Akan buudi pian’ad ni, "mui ka ba niŋ kpaam kiim" bԑԑ '''omɔ kɛ fɔ''' bԑ Ga buudi pian’ad ni.<ref name=":0">[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Recipe-How-to-prepare-the-popular-oil-rice-a-k-a-angwamo-552120 "Recipe: How to prepare the popular oil rice a.k.a 'angwamo'"]. ''www.ghanaweb.com''. 24 June 2017. Retrieved 2019-06-20.</ref> Ba mͻri la’ad bi’ela maani li.<ref>admin (2017-08-05). [https://web.archive.org/web/20190620204711/https://jess-kitchen.com/2017/08/05/prepare-braised-rice-ghana-style/ "BRAISED RICE(ANGWAMU OR OIL RICE) GHANA STYLE"]. ''Jess Kitchen''. Archived from [https://jess-kitchen.com/2017/08/05/prepare-braised-rice-ghana-style/ the original] on 2019-06-20. Retrieved 2019-06-20.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190620205633/https://www.pulse.com.gh/truly-ghanaian-recipe-try-oil-rice-fried-eggs-and-hot-pepper-for-lunch/574xk8r "Try 'oil rice', fried eggs and hot pepper for lunch"]. ''www.pulse.com.gh''. 2016-02-17. Archived from [https://www.pulse.com.gh/truly-ghanaian-recipe-try-oil-rice-fried-eggs-and-hot-pepper-for-lunch/574xk8r the original] on 2019-06-20. Retrieved 2019-06-20.</ref> ka paasid vaand nԑ si’elnam lin na niŋ si’em ka li maal ningbina.<ref name=":0" /><ref>[https://buzzghana.com/still-single-attract-the-right-man-with-these-10-delicious-ghanaian-dishes/ "10 Ghanaian Dishes Single Ladies Must Learn How To Cook"]. ''BuzzGhana''. 2017-12-01. Retrieved 2019-06-20.</ref> Ba dit mui ki’ima la nԑ [[Nanzʋ'ʋs|Nanzu’us]] bԑԑ siito, ka paasid gԑl ki’ima bԑԑ sardine. == Maalig la’ad == * [[Mui]] * Kpaam * [[Gabʋ]] * Gԑla * [[Tomato]] * [[Nanzʋ'ʋs|Nanzu’us]] * Yaarim * [[Ku'om|Kuom]] * Naaf [[Ni'im|ni’im]] bԑԑ tilapia [[ziiŋ]] * Saadin yinnԑ * Sausage * Talia * Carrot == Gbanvԑԑnsa == 38ms4nx13xjoltb3425oth7j3yc71tu Omo tuo 0 2360 18365 2026-07-12T13:54:47Z Ndeego 425 I created an article 18365 wikitext text/x-wiki '''Omo tuo''' (Twi: ''ɛmo tuo''; "mui gbila") anԑ Ghana diib kanԑ ka ba nͻk mui maal. Mui kͻͻlima ka ba mͻri dʋgʋdi li tita’am. Nigeria dim Hausa buudi buoni li ye Tuwon Shinkafa, anina ka ba paam “Tuwo” linԑ ka ba mͻri buon “Tuwo Zaafi”, linԑ an Ghana dim diib yinnԑ ya’as linԑ yi Hausa buudi ni. Ba dʋgʋd mui la nԑ kuom bԑdigʋ ni, lin na niŋ si’em ka mui la bi’ig, ka ba yʋ’ʋn gbilimi li bi’el-bi’el. Ghana sʋ’ʋlim ni, ba diti li nԑ abԑ’ zԑԑnd bԑԑ sʋma zԑԑnd. Nigeria sʋ’ʋlim, ba diti li nԑ ma’ankpiemis zԑԑnd bԑԑ nͻͻm zԑԑnd. Maalig la’ad * Mui pi’elig kʋkͻŋ bibis ayi’ * Kuom kʋkͻŋ bibis anu * Yaarim Maalig suor Piem mui la nyain niŋ dʋg kanԑ ka kuom pʋn bԑ zui bugum ni. Paasim yaarim ka dʋgʋdi li ala nԑ lin ti bʋk. Basimi li ka li ma’ae mit-anu bԑԑ ayͻpͻi. Nͻkim vuguri yʋ’ʋn pin’ili gudugi li buurim la’as nԑ lin ti gԑndig. Zi’elim kuom ma’asig fʋ baba. Nͻkim sa’abiya gbԑn’ԑs mui la fʋn bͻͻd si’em bԑn, gbilimi li gbila-gbila niŋ zin’ig yinnԑ, ka yʋ’ʋn ti yis bam anina niŋ diib laas la ni. Yisim mui gbila ayi’ niŋ laa pʋʋgin ka kabig zԑԑnd kanԑ ka fʋ bͻͻd hali yʋ’ʋn lʋsi li. Gbanvԑԑnsa mw3mugkw59mv0ur6ab5jtjpmpniy469 18366 18365 2026-07-12T13:57:25Z Ndeego 425 I added databox 18366 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q18357204}} '''Omo tuo''' (Twi: ''ɛmo tuo''; "mui gbila") anԑ Ghana diib kanԑ ka ba nͻk mui maal. Mui kͻͻlima ka ba mͻri dʋgʋdi li tita’am. Nigeria dim Hausa buudi buoni li ye Tuwon Shinkafa, anina ka ba paam “Tuwo” linԑ ka ba mͻri buon “Tuwo Zaafi”, linԑ an Ghana dim diib yinnԑ ya’as linԑ yi Hausa buudi ni. Ba dʋgʋd mui la nԑ kuom bԑdigʋ ni, lin na niŋ si’em ka mui la bi’ig, ka ba yʋ’ʋn gbilimi li bi’el-bi’el. Ghana sʋ’ʋlim ni, ba diti li nԑ abԑ’ zԑԑnd bԑԑ sʋma zԑԑnd. Nigeria sʋ’ʋlim, ba diti li nԑ ma’ankpiemis zԑԑnd bԑԑ nͻͻm zԑԑnd. Maalig la’ad * Mui pi’elig kʋkͻŋ bibis ayi’ * Kuom kʋkͻŋ bibis anu * Yaarim Maalig suor Piem mui la nyain niŋ dʋg kanԑ ka kuom pʋn bԑ zui bugum ni. Paasim yaarim ka dʋgʋdi li ala nԑ lin ti bʋk. Basimi li ka li ma’ae mit-anu bԑԑ ayͻpͻi. Nͻkim vuguri yʋ’ʋn pin’ili gudugi li buurim la’as nԑ lin ti gԑndig. Zi’elim kuom ma’asig fʋ baba. Nͻkim sa’abiya gbԑn’ԑs mui la fʋn bͻͻd si’em bԑn, gbilimi li gbila-gbila niŋ zin’ig yinnԑ, ka yʋ’ʋn ti yis bam anina niŋ diib laas la ni. Yisim mui gbila ayi’ niŋ laa pʋʋgin ka kabig zԑԑnd kanԑ ka fʋ bͻͻd hali yʋ’ʋn lʋsi li. Gbanvԑԑnsa mrifvx22luc0lzjkhjdggany8ranx6s 18367 18366 2026-07-12T14:07:15Z Ndeego 425 I added references, sections and links 18367 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q18357204}} '''Omo tuo''' (Twi: ''ɛmo tuo''; "mui gbila") anԑ [[Ghana]] [[diib]] kanԑ ka ba nͻk mui maal. [[Mui]] kͻͻlima ka ba mͻri dʋgʋdi li tita’am. Nigeria dim Hausa buudi buoni li ye Tuwon Shinkafa, anina ka ba paam “Tuwo” linԑ ka ba mͻri buon “[[Tuozaafi|Tuwo Zaafi]]”, linԑ an Ghana dim diib yinnԑ ya’as linԑ yi Hausa buudi ni. Ba dʋgʋd mui la nԑ kuom bԑdigʋ ni, lin na niŋ si’em ka mui la bi’ig, ka ba yʋ’ʋn gbilimi li bi’el-bi’el.<ref>[http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/rice.html "Ghana Food Rice"]. ghanaweb.com. Retrieved 4 October 2014.</ref> Ghana sʋ’ʋlim ni, ba diti li nԑ abԑ’ zԑԑnd bԑԑ sʋma zԑԑnd. Nigeria sʋ’ʋlim, ba diti li nԑ ma’ankpiemis zԑԑnd bԑԑ nͻͻm zԑԑnd.<ref>[https://www.196flavors.com/ghana-omo-tuo/ "Ghana: Omo Tuo"]. ''196 flavors''. 2019-06-29. Retrieved 2019-12-31.</ref> == Maalig la’ad == * [[Mui]] pi’elig kʋkͻŋ bibis ayi’ * [[Ku'om|Kuom]] kʋkͻŋ bibis anu * Yaarim<ref name=":0">Nigeria, Guardian (2022-07-17). [https://guardian.ng/life/ghana-recipe-how-to-make-omo-tuo/ "Ghana Recipe: How To Make Omo Tuo"]. ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 2025-07-17.</ref> == Maalig suor == Piem mui la nyain niŋ dʋg kanԑ ka [[Ku'om|kuom]] pʋn bԑ zui bugum ni. Paasim yaarim ka dʋgʋdi li ala nԑ lin ti bʋk. Basimi li ka li ma’ae mit-anu bԑԑ ayͻpͻi. Nͻkim vuguri yʋ’ʋn pin’ili gudugi li buurim la’as nԑ lin ti gԑndig. Zi’elim kuom ma’asig fʋ baba. Nͻkim sa’abiya gbԑn’ԑs mui la fʋn bͻͻd si’em bԑn, gbilimi li gbila-gbila niŋ zin’ig yinnԑ, ka yʋ’ʋn ti yis bam anina niŋ diib laas la ni. Yisim mui gbila ayi’ niŋ laa pʋʋgin ka kabig zԑԑnd kanԑ ka fʋ bͻͻd hali yʋ’ʋn lʋsi li.<ref name=":0" /> == External links == * [http://betumiblog.blogspot.com/2010/11/recipe-52-rice-balls-omo-tuo-white-and.html Recipe #52: Rice balls (omo tuo), white and brown, large and small] == Gbanvԑԑnsa == piiffmwvvk9dft2y31gteke8j0v76f5 18368 18367 2026-07-12T14:18:31Z Ndeego 425 18368 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q18357204}} [[File:Omo tuo with groundnut soup and meat.jpg|thumb|right|Omo tuo nԑ suuma zԑԑnd nԑ ni’im.]] '''Omo tuo''' (Twi: ''ɛmo tuo''; "mui gbila") anԑ [[Ghana]] [[diib]] kanԑ ka ba nͻk mui maal. [[Mui]] kͻͻlima ka ba mͻri dʋgʋdi li tita’am. Nigeria dim Hausa buudi buoni li ye Tuwon Shinkafa, anina ka ba paam “Tuwo” linԑ ka ba mͻri buon “[[Tuozaafi|Tuwo Zaafi]]”, linԑ an Ghana dim diib yinnԑ ya’as linԑ yi Hausa buudi ni. Ba dʋgʋd mui la nԑ kuom bԑdigʋ ni, lin na niŋ si’em ka mui la bi’ig, ka ba yʋ’ʋn gbilimi li bi’el-bi’el.<ref>[http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/rice.html "Ghana Food Rice"]. ghanaweb.com. Retrieved 4 October 2014.</ref> Ghana sʋ’ʋlim ni, ba diti li nԑ abԑ’ zԑԑnd bԑԑ sʋma zԑԑnd. Nigeria sʋ’ʋlim, ba diti li nԑ ma’ankpiemis zԑԑnd bԑԑ nͻͻm zԑԑnd.<ref>[https://www.196flavors.com/ghana-omo-tuo/ "Ghana: Omo Tuo"]. ''196 flavors''. 2019-06-29. Retrieved 2019-12-31.</ref> == Maalig la’ad == * [[Mui]] pi’elig kʋkͻŋ bibis ayi’ * [[Ku'om|Kuom]] kʋkͻŋ bibis anu * Yaarim<ref name=":0">Nigeria, Guardian (2022-07-17). [https://guardian.ng/life/ghana-recipe-how-to-make-omo-tuo/ "Ghana Recipe: How To Make Omo Tuo"]. ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 2025-07-17.</ref> == Maalig suor == Piem mui la nyain niŋ dʋg kanԑ ka [[Ku'om|kuom]] pʋn bԑ zui bugum ni. Paasim yaarim ka dʋgʋdi li ala nԑ lin ti bʋk. Basimi li ka li ma’ae mit-anu bԑԑ ayͻpͻi. Nͻkim vuguri yʋ’ʋn pin’ili gudugi li buurim la’as nԑ lin ti gԑndig. Zi’elim kuom ma’asig fʋ baba. Nͻkim sa’abiya gbԑn’ԑs mui la fʋn bͻͻd si’em bԑn, gbilimi li gbila-gbila niŋ zin’ig yinnԑ, ka yʋ’ʋn ti yis bam anina niŋ diib laas la ni. Yisim mui gbila ayi’ niŋ laa pʋʋgin ka kabig zԑԑnd kanԑ ka fʋ bͻͻd hali yʋ’ʋn lʋsi li.<ref name=":0" /> == External links == {{commons category|Omo tuo}} * [http://betumiblog.blogspot.com/2010/11/recipe-52-rice-balls-omo-tuo-white-and.html Recipe #52: Rice balls (omo tuo), white and brown, large and small] == Gbanvԑԑnsa == n31z8serwpri7zdq43li0hxg8pvvrg2 18369 18368 2026-07-12T14:20:25Z Ndeego 425 18369 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q18357204}} [[File:Omo tuo with groundnut soup and meat.jpg|thumb|right|Omo tuo nԑ suuma zԑԑnd nԑ ni’im.]] '''Omo tuo''' (Twi: ''ɛmo tuo''; "mui gbila") anԑ [[Ghana]] [[diib]] kanԑ ka ba nͻk mui maal. [[Mui]] kͻͻlima ka ba mͻri dʋgʋdi li tita’am. Nigeria dim Hausa buudi buoni li ye Tuwon Shinkafa, anina ka ba paam “Tuwo” linԑ ka ba mͻri buon “[[Tuozaafi|Tuwo Zaafi]]”, linԑ an Ghana dim diib yinnԑ ya’as linԑ yi Hausa buudi ni. Ba dʋgʋd mui la nԑ kuom bԑdigʋ ni, lin na niŋ si’em ka mui la bi’ig, ka ba yʋ’ʋn gbilimi li bi’el-bi’el.<ref>[http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/rice.html "Ghana Food Rice"]. ghanaweb.com. Retrieved 4 October 2014.</ref> Ghana sʋ’ʋlim ni, ba diti li nԑ abԑ’ zԑԑnd bԑԑ sʋma zԑԑnd. Nigeria sʋ’ʋlim, ba diti li nԑ ma’ankpiemis zԑԑnd bԑԑ nͻͻm zԑԑnd.<ref>[https://www.196flavors.com/ghana-omo-tuo/ "Ghana: Omo Tuo"]. ''196 flavors''. 2019-06-29. Retrieved 2019-12-31.</ref> == Maalig la’ad == * [[Mui]] pi’elig kʋkͻŋ bibis ayi’ * [[Ku'om|Kuom]] kʋkͻŋ bibis anu * Yaarim<ref name=":0">Nigeria, Guardian (2022-07-17). [https://guardian.ng/life/ghana-recipe-how-to-make-omo-tuo/ "Ghana Recipe: How To Make Omo Tuo"]. ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 2025-07-17.</ref> == Maalig suor == Piem mui la nyain niŋ dʋg kanԑ ka [[Ku'om|kuom]] pʋn bԑ zui bugum ni. Paasim yaarim ka dʋgʋdi li ala nԑ lin ti bʋk. Basimi li ka li ma’ae mit-anu bԑԑ ayͻpͻi. Nͻkim vuguri yʋ’ʋn pin’ili gudugi li buurim la’as nԑ lin ti gԑndig. Zi’elim kuom ma’asig fʋ baba. Nͻkim sa’abiya gbԑn’ԑs mui la fʋn bͻͻd si’em bԑn, gbilimi li gbila-gbila niŋ zin’ig yinnԑ, ka yʋ’ʋn ti yis bam anina niŋ diib laas la ni. Yisim mui gbila ayi’ niŋ laa pʋʋgin ka kabig zԑԑnd kanԑ ka fʋ bͻͻd hali yʋ’ʋn lʋsi li.<ref name=":0" /> == External links == * [http://betumiblog.blogspot.com/2010/11/recipe-52-rice-balls-omo-tuo-white-and.html Recipe #52: Rice balls (omo tuo), white and brown, large and small] == Gbanvԑԑnsa == stxz928qg8xb5ceql8u6yn595u6kydh Tubaani 0 2361 18371 2026-07-12T14:37:29Z Ndeego 425 I created an article with sections 18371 wikitext text/x-wiki '''Tubaani''', bԑԑ gͻnya  anԑ Ghana diib yinnԑ kanԑ ka li yʋ’ʋr yi paalʋ ka ba diti li tita’am bԑ ya’datiʋŋ sʋ’ʋlim nԑ li tԑnkpԑmisin bԑ Ghana. Ban mͻr si’eli maan anԑ Nwaange zͻ’ͻm ka ba gԑndig kuom buu li ka li gԑndig sʋ’ʋŋa, ka gbilimi ba lͻ bianna vaand ni. Li ya’a bi’ig, ba ԑԑnti kiim nԑ kpaam nԑ gabʋ yʋ’ʋn tʋ’ʋs o. Ningbiŋ biim Li tisid niŋgbina biim, iron, vitamin B9, nԑ fibre linԑ bԑ bԑŋa ni. Gbanvԑԑnsa 4kadiew4du5igc2wlirsjnqqp6du0c6 18372 18371 2026-07-12T14:40:18Z Ndeego 425 I added databox 18372 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q94524005}} '''Tubaani''', bԑԑ gͻnya  anԑ Ghana diib yinnԑ kanԑ ka li yʋ’ʋr yi paalʋ ka ba diti li tita’am bԑ ya’datiʋŋ sʋ’ʋlim nԑ li tԑnkpԑmisin bԑ Ghana. Ban mͻr si’eli maan anԑ Nwaange zͻ’ͻm ka ba gԑndig kuom buu li ka li gԑndig sʋ’ʋŋa, ka gbilimi ba lͻ bianna vaand ni. Li ya’a bi’ig, ba ԑԑnti kiim nԑ kpaam nԑ gabʋ yʋ’ʋn tʋ’ʋs o. Ningbiŋ biim Li tisid niŋgbina biim, iron, vitamin B9, nԑ fibre linԑ bԑ bԑŋa ni. Gbanvԑԑnsa fxiobqr38ecu2bkkrmy21qz4tx2c54p 18373 18372 2026-07-12T14:46:28Z Ndeego 425 I added references and links 18373 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q94524005}} '''Tubaani''', bԑԑ gͻnya  anԑ [[Ghana]] [[diib]] yinnԑ kanԑ ka li yʋ’ʋr yi paalʋ ka ba diti li tita’am bԑ ya’datiʋŋ sʋ’ʋlim nԑ li tԑnkpԑmisin bԑ Ghana. Ban mͻr si’eli maan anԑ Nwaange [[Zɔꞌɔm|zͻ’ͻm]] ka ba gԑndig [[Ku'om|kuom]] buu li ka li gԑndig sʋ’ʋŋa, ka gbilimi ba lͻ bianna vaand ni. Li ya’a bi’ig, ba ԑԑnti kiim nԑ kpaam nԑ [[gabʋ]] yʋ’ʋn tʋ’ʋs o.<ref>[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/ "Ghana, Food & Drinks"]. ''www.ghanaweb.com''. Retrieved 2020-05-17.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210728192343/http://miczd.gov.gh/news/86 "NEWS"]. ''miczd.gov.gh''. Archived from [http://miczd.gov.gh/news/86 the original] on 2021-07-28. Retrieved 2020-05-17.</ref><ref>[http://www.findglocal.com/GH/Accra/761876577201767/Tuo-Zaafi-and-Tubaani "Tuo Zaafi and Tubaani, 18 Junction, Spintex Road, Accra (2020)"]. ''www.findglocal.com''. Retrieved 2020-05-17.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210728192342/https://zongorepublic.com/health-benefits-of-tubaani-tumbaani/ "Health benefits of tubaani (tumbaani)"]. ''Zongo Republic''. 2020-02-20. Archived from [https://zongorepublic.com/health-benefits-of-tubaani-tumbaani/ the original] on 2021-07-28. Retrieved 2020-06-06.</ref> == Ningbiŋ biim == Li tisid niŋgbina biim, iron, vitamin B9, nԑ fibre linԑ bԑ [[Bɛŋa|bԑŋa]] ni.<ref>[https://web.archive.org/web/20210728192343/http://miczd.gov.gh/news/86 "NEWS"]. ''miczd.gov.gh''. Archived from [http://miczd.gov.gh/news/86 the original] on 2021-07-28. Retrieved 2020-06-06.</ref> == Gbanvԑԑnsa == 7c9cy7ezwcnbhi1808mehvxlrrzx11g Banga soup 0 2362 18374 2026-07-12T14:48:11Z Ndeego 425 I created an article with sections 18374 wikitext text/x-wiki '''Palm nut soup''' bԑԑ '''banga''' bԑԑ '''Abԑ zԑԑnd''' anԑ zԑԑnd kanԑ ka ba nͻk Abԑ’ wala maal ka ba diti li bԑ Cameroon, Sierra Leone, Ghana, Nigeria, Democratic Republic of Congo nԑ Ivory Coast. Ban mͻr si’eli maan zԑԑnd la anԑ abԑ’ bʋʋlʋm nԑ ni’im, li kaskas anԑ ni’im ma’asa banԑ ka ba ʋʋnl. Ba mͻri li dit nԑ gari sa’ab, fufu, mui gbila, banku, bԑԑ mui wasawasa. Tԑŋ-tԑŋ Cameroon ''Mbanga'' zԑԑnd anԑ yʋʋr kanԑ ka Cameroon dim pʋd abԑ’ zԑԑnd nԑ West African sʋ’ʋlim. Ba mͻri li dit nԑ kwacoco. Cameroon dimi buon abԑ' zԑԑnd si’em mԑ la, zԑԑnd kanԑ ka ba nidib diti bԑ Nigeria. Cameroon dim mͻr abԑ’ ma’asa maan mbanga. Banԑ bԑ lalli mͻr biili banԑ ka ba su kͻliba nԑ ye li da san’am la maan. Nigeria Banga anԑ abԑ’ zԑԑndi bԑ Ya’dagͻbug (Niger Delta) Nigeria, lin bԑ si’el tita’am anԑ itsekiri, isoko, ijaw nԑ urhobo buudi ni. Nwa’ bԑԑ li kͻn’ nԑ ofe akwụ, lin anԑ li buudi bԑ Igbo sʋ’ʋlim. Binis mͻr zԑԑnd ka ba mͻr abԑ’ dʋgʋd ka li mԑ wan ofe akwu, la’ad banԑ ka ba mͻri maan nԑ li maalig suor dͻl taaba. Itsekiri nidib buoni li ye obieyen, Urhobo nidib buoni li ame edi, isoko dim buoni li Izuwo ibiedi. Nigeria sʋ’ʋlim ni, ba mͻr zԑԑnd nwa dit nԑ ''usi'' nԑ ''Eba'', kaskas itsekiri buudi banԑ Delta State, Nigeria, banԑ da pin’il gari maalig ban da paam bͻͻdie yi Europeans la nu’usin ka ba pa’ali ba li maalig la zug. Igbo dim mͻr abԑ’ maan zԑԑnd nԑ sitiu. Ofe akwu anԑ linԑ ka ba maal ka li an sitiu ka ba mͻri dit nԑ mui amaa Anambra state ka ba mͻr abԑ’ bʋʋlʋm la dʋgʋd oha nԑ onugbu zԑԑnd, ba mͻri dit nԑ utara/akpu nԑ nni oka. Ba yisi da abԑ’ abԑ’tiig zugin, li nya’aŋ ka ba pie li nyain dʋgʋ li tua yisi li kpaam la, kpaam la ka ba mͻri dʋgʋd banga zԑԑnd la. Ba mͻr vaand sia ka ba paasid Banga zԑԑnd ni ka li mͻr nyʋʋg ka ba buoni li ye obenetietien, ba sԑԑd gabʋ paasid, ka nԑԑm zimi, nanzʋ’ʋs nԑ yaaarim gԑndig. Ba dit zԑԑnd la nԑ bͻͻdie bԑԑ mui tita’am bԑ ya’dagͻbʋg Nigeria sʋ’ʋlim. Banga zԑԑnd dʋgʋd nԑ zimma’asa, ziŋ-ͻͻnla bԑԑ kpi’ema bԑԑ ni’im. Si’eba paasid ma’ana. Ba mͻr agiŋʋ kpaam kanԑ bԑ abԑ’ biili pʋʋgin la maan. Lin nya’aŋ ka ba paas zimi, ni’im nԑ nanzʋ’ʋs nam. Ba mͻri li dit nԑ eba (gari) bԑԑ usi. Abԑ’ diib. Gbanvԑԑnsa 77bs0bypd34kx6ag76570nx7fiupz0y 18375 18374 2026-07-12T14:50:28Z Ndeego 425 I added databox 18375 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q17005230}} '''Palm nut soup''' bԑԑ '''banga''' bԑԑ '''Abԑ zԑԑnd''' anԑ zԑԑnd kanԑ ka ba nͻk Abԑ’ wala maal ka ba diti li bԑ Cameroon, Sierra Leone, Ghana, Nigeria, Democratic Republic of Congo nԑ Ivory Coast. Ban mͻr si’eli maan zԑԑnd la anԑ abԑ’ bʋʋlʋm nԑ ni’im, li kaskas anԑ ni’im ma’asa banԑ ka ba ʋʋnl. Ba mͻri li dit nԑ gari sa’ab, fufu, mui gbila, banku, bԑԑ mui wasawasa. Tԑŋ-tԑŋ Cameroon ''Mbanga'' zԑԑnd anԑ yʋʋr kanԑ ka Cameroon dim pʋd abԑ’ zԑԑnd nԑ West African sʋ’ʋlim. Ba mͻri li dit nԑ kwacoco. Cameroon dimi buon abԑ' zԑԑnd si’em mԑ la, zԑԑnd kanԑ ka ba nidib diti bԑ Nigeria. Cameroon dim mͻr abԑ’ ma’asa maan mbanga. Banԑ bԑ lalli mͻr biili banԑ ka ba su kͻliba nԑ ye li da san’am la maan. Nigeria Banga anԑ abԑ’ zԑԑndi bԑ Ya’dagͻbug (Niger Delta) Nigeria, lin bԑ si’el tita’am anԑ itsekiri, isoko, ijaw nԑ urhobo buudi ni. Nwa’ bԑԑ li kͻn’ nԑ ofe akwụ, lin anԑ li buudi bԑ Igbo sʋ’ʋlim. Binis mͻr zԑԑnd ka ba mͻr abԑ’ dʋgʋd ka li mԑ wan ofe akwu, la’ad banԑ ka ba mͻri maan nԑ li maalig suor dͻl taaba. Itsekiri nidib buoni li ye obieyen, Urhobo nidib buoni li ame edi, isoko dim buoni li Izuwo ibiedi. Nigeria sʋ’ʋlim ni, ba mͻr zԑԑnd nwa dit nԑ ''usi'' nԑ ''Eba'', kaskas itsekiri buudi banԑ Delta State, Nigeria, banԑ da pin’il gari maalig ban da paam bͻͻdie yi Europeans la nu’usin ka ba pa’ali ba li maalig la zug. Igbo dim mͻr abԑ’ maan zԑԑnd nԑ sitiu. Ofe akwu anԑ linԑ ka ba maal ka li an sitiu ka ba mͻri dit nԑ mui amaa Anambra state ka ba mͻr abԑ’ bʋʋlʋm la dʋgʋd oha nԑ onugbu zԑԑnd, ba mͻri dit nԑ utara/akpu nԑ nni oka. Ba yisi da abԑ’ abԑ’tiig zugin, li nya’aŋ ka ba pie li nyain dʋgʋ li tua yisi li kpaam la, kpaam la ka ba mͻri dʋgʋd banga zԑԑnd la. Ba mͻr vaand sia ka ba paasid Banga zԑԑnd ni ka li mͻr nyʋʋg ka ba buoni li ye obenetietien, ba sԑԑd gabʋ paasid, ka nԑԑm zimi, nanzʋ’ʋs nԑ yaaarim gԑndig. Ba dit zԑԑnd la nԑ bͻͻdie bԑԑ mui tita’am bԑ ya’dagͻbʋg Nigeria sʋ’ʋlim. Banga zԑԑnd dʋgʋd nԑ zimma’asa, ziŋ-ͻͻnla bԑԑ kpi’ema bԑԑ ni’im. Si’eba paasid ma’ana. Ba mͻr agiŋʋ kpaam kanԑ bԑ abԑ’ biili pʋʋgin la maan. Lin nya’aŋ ka ba paas zimi, ni’im nԑ nanzʋ’ʋs nam. Ba mͻri li dit nԑ eba (gari) bԑԑ usi. Abԑ’ diib. Gbanvԑԑnsa 8yau4caj9o1og1jpgwmowprdt69ld3o 18376 18375 2026-07-12T14:59:51Z Ndeego 425 I added a gallery 18376 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q17005230}} '''Palm nut soup''' bԑԑ '''banga''' bԑԑ '''Abԑ zԑԑnd''' anԑ zԑԑnd kanԑ ka ba nͻk Abԑ’ wala maal ka ba diti li bԑ Cameroon, Sierra Leone, Ghana, Nigeria, Democratic Republic of Congo nԑ Ivory Coast. Ban mͻr si’eli maan zԑԑnd la anԑ abԑ’ bʋʋlʋm nԑ ni’im, li kaskas anԑ ni’im ma’asa banԑ ka ba ʋʋnl. Ba mͻri li dit nԑ gari sa’ab, fufu, mui gbila, banku, bԑԑ mui wasawasa. Tԑŋ-tԑŋ Cameroon ''Mbanga'' zԑԑnd anԑ yʋʋr kanԑ ka Cameroon dim pʋd abԑ’ zԑԑnd nԑ West African sʋ’ʋlim. Ba mͻri li dit nԑ kwacoco. Cameroon dimi buon abԑ' zԑԑnd si’em mԑ la, zԑԑnd kanԑ ka ba nidib diti bԑ Nigeria. Cameroon dim mͻr abԑ’ ma’asa maan mbanga. Banԑ bԑ lalli mͻr biili banԑ ka ba su kͻliba nԑ ye li da san’am la maan. Nigeria Banga anԑ abԑ’ zԑԑndi bԑ Ya’dagͻbug (Niger Delta) Nigeria, lin bԑ si’el tita’am anԑ itsekiri, isoko, ijaw nԑ urhobo buudi ni. Nwa’ bԑԑ li kͻn’ nԑ ofe akwụ, lin anԑ li buudi bԑ Igbo sʋ’ʋlim. Binis mͻr zԑԑnd ka ba mͻr abԑ’ dʋgʋd ka li mԑ wan ofe akwu, la’ad banԑ ka ba mͻri maan nԑ li maalig suor dͻl taaba. Itsekiri nidib buoni li ye obieyen, Urhobo nidib buoni li ame edi, isoko dim buoni li Izuwo ibiedi. Nigeria sʋ’ʋlim ni, ba mͻr zԑԑnd nwa dit nԑ ''usi'' nԑ ''Eba'', kaskas itsekiri buudi banԑ Delta State, Nigeria, banԑ da pin’il gari maalig ban da paam bͻͻdie yi Europeans la nu’usin ka ba pa’ali ba li maalig la zug. Igbo dim mͻr abԑ’ maan zԑԑnd nԑ sitiu. Ofe akwu anԑ linԑ ka ba maal ka li an sitiu ka ba mͻri dit nԑ mui amaa Anambra state ka ba mͻr abԑ’ bʋʋlʋm la dʋgʋd oha nԑ onugbu zԑԑnd, ba mͻri dit nԑ utara/akpu nԑ nni oka. Ba yisi da abԑ’ abԑ’tiig zugin, li nya’aŋ ka ba pie li nyain dʋgʋ li tua yisi li kpaam la, kpaam la ka ba mͻri dʋgʋd banga zԑԑnd la. Ba mͻr vaand sia ka ba paasid Banga zԑԑnd ni ka li mͻr nyʋʋg ka ba buoni li ye obenetietien, ba sԑԑd gabʋ paasid, ka nԑԑm zimi, nanzʋ’ʋs nԑ yaaarim gԑndig. Ba dit zԑԑnd la nԑ bͻͻdie bԑԑ mui tita’am bԑ ya’dagͻbʋg Nigeria sʋ’ʋlim. Banga zԑԑnd dʋgʋd nԑ zimma’asa, ziŋ-ͻͻnla bԑԑ kpi’ema bԑԑ ni’im. Si’eba paasid ma’ana. Ba mͻr agiŋʋ kpaam kanԑ bԑ abԑ’ biili pʋʋgin la maan. Lin nya’aŋ ka ba paas zimi, ni’im nԑ nanzʋ’ʋs nam. Ba mͻri li dit nԑ eba (gari) bԑԑ usi. Abԑ’ diib. == Gallery == <gallery widths=180> Palm nut soup with fish.jpg|Abԑ’ zԑԑnd nԑ zimi Palm nut soup.jpg|Abԑ’ zԑԑnd Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|Akan Ghana Abԑ’ zԑԑnd Palm nut soup close up.jpg|Abԑ’ zԑԑnd Palm nut soup on fire.jpg|Abԑ’ zԑԑnd Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|Sa’atuodim nԑ Abԑ’ zԑԑnd, wilisiŋ nԑ tilapia </gallery> Gbanvԑԑnsa 63skm8ylixee4fj0ga819dxpfoh8wt5 18377 18376 2026-07-12T15:28:08Z Ndeego 425 I added references and links 18377 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q17005230}} '''Palm nut soup''' bԑԑ '''banga''' bԑԑ '''Abԑ zԑԑnd''' anԑ zԑԑnd kanԑ ka ba nͻk Abԑ’ wala<ref>Saffery, D. (2007). ''[https://books.google.com/books?id=tSVcQFoIsDIC&pg=PA50 The Ghana Cookery Book]''. Jeppestown Press. p.&#x20;50. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-9553936-6-2|978-0-9553936-6-2]]</bdi>.</ref><ref>Yussif, E. (2013). ''[https://books.google.com/books?id=Ueo4AAAAQBAJ&pg=PA53 The Facet of Black Culture]''. Trafford Publishing. p.&#x20;53. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-4669-8847-7|978-1-4669-8847-7]]</bdi>.</ref> maal ka ba diti li bԑ Cameroon, Sierra Leone, [[Ghana]], Nigeria, Democratic Republic of Congo nԑ Ivory Coast. Ban mͻr si’eli maan zԑԑnd la anԑ abԑ’ bʋʋlʋm nԑ ni’im, li kaskas anԑ ni’im ma’asa banԑ ka ba ʋʋnl. Ba mͻri li dit nԑ [[garri]] sa’ab, [[fufu]], [[Omo tuo|mui gbila]], [[Banku (dish)|banku]], bԑԑ [[mui]] wasawasa. == Tԑŋ-tԑŋ == === Cameroon === ''Mbanga'' zԑԑnd anԑ yʋʋr kanԑ ka Cameroon dim<ref>Osseo-Asare, Fran (November 24, 2005). ''[https://books.google.com/books?id=1s-a7EMM6BgC&dq=Mbanga+soup&pg=PA147 Food Culture in Sub-Saharan Africa]''. Greenwood Publishing Group. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780313324888|9780313324888]]</bdi> &#x2013; via Google Books.</ref><ref>Crush, Jonathan; Battersby, Jane (September 23, 2016). ''[https://books.google.com/books?id=41UiDQAAQBAJ&dq=Mbanga+soup&pg=PA147 Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa]''. Springer. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9783319435671|9783319435671]]</bdi> &#x2013; via Google Books.</ref> pʋd abԑ’ zԑԑnd nԑ [[West Africa|West African]] sʋ’ʋlim.<ref>[https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/ "Mbanga/Palmnut Soup"]. February 13, 2013.</ref> Ba mͻri li dit nԑ kwacoco. Cameroon dimi buon abԑ' zԑԑnd si’em mԑ la, zԑԑnd kanԑ ka ba nidib diti bԑ Nigeria. Cameroon dim mͻr abԑ’ ma’asa maan mbanga. Banԑ bԑ lalli mͻr biili banԑ ka ba su kͻliba nԑ ye li da san’am la maan.<ref>[https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/ "Mbanga (Palm Nut) Soup"]. Jul 21, 2018. Archived from [http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/ the original] on August 5, 2021. Retrieved Jul 11, 2021.</ref> === Nigeria === Banga anԑ abԑ’ zԑԑndi bԑ Ya’dagͻbug (Niger Delta) Nigeria, lin bԑ si’el tita’am anԑ itsekiri, isoko, ijaw nԑ urhobo buudi ni.<ref>[https://allnigerianfoods.com/banga-soup/ "Banga Soup &#x7C; Original Recipe from Delta State Nigeria"].</ref> Nwa’ bԑԑ li kͻn’ nԑ ofe akwụ, lin anԑ li buudi bԑ Igbo sʋ’ʋlim. Binis mͻr zԑԑnd ka ba mͻr abԑ’ dʋgʋd ka li mԑ wan ofe akwu, la’ad banԑ ka ba mͻri maan nԑ li maalig suor dͻl taaba.<ref>[https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/ "Banga Soup (Ofe Akwu)"]. ''All Nigerian Recipes''. Retrieved 2020-06-04.</ref><ref>[https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/ "Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup"]. ''Sisi Jemimah''. 2015-09-22. Retrieved 2020-06-04.</ref> Itsekiri nidib buoni li ye obieyen, Urhobo nidib buoni li ame edi, isoko dim buoni li Izuwo ibiedi.<ref>[https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA "Six Savoury and Sumptuous Soups"]. ''Google Arts & Culture''. Retrieved 2024-05-20.</ref><ref>[https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/ "Banga Soup Recipe - African Food Network"]. 2024-05-21. Retrieved 2026-02-10.</ref> Nigeria sʋ’ʋlim ni, ba mͻr zԑԑnd nwa dit nԑ ''usi'' nԑ ''Eba'', kaskas itsekiri buudi banԑ Delta State, Nigeria, banԑ da pin’il gari maalig ban da paam bͻͻdie yi Europeans la nu’usin ka ba pa’ali ba li maalig la zug.<ref>Dapper, Olfert (1670). ''[[iarchive:bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|Africa: being an accurate description, ... 1670]]''. Internet Archive.</ref><ref>Barbot, Jean (1732). ''[[iarchive:descriptionofcoa00barb|A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America]] .'' Duke University Libraries.</ref> Igbo dim mͻr abԑ’ maan zԑԑnd nԑ sitiu. Ofe akwu anԑ linԑ ka ba maal ka li an sitiu ka ba mͻri dit nԑ mui amaa Anambra state ka ba mͻr abԑ’ bʋʋlʋm la dʋgʋd oha nԑ onugbu zԑԑnd, ba mͻri dit nԑ utara/akpu nԑ nni oka. Ba yisi da abԑ’ abԑ’tiig zugin, li nya’aŋ ka ba pie li nyain dʋgʋ li tua yisi li kpaam la, kpaam la ka ba mͻri dʋgʋd banga zԑԑnd la. Ba mͻr vaand sia ka ba paasid Banga zԑԑnd ni ka li mͻr nyʋʋg ka ba buoni li ye obenetietien, ba sԑԑd [[gabʋ]] paasid, ka nԑԑm [[Ziiŋ|zimi]], [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ’ʋs]] nԑ yaaarim gԑndig. Ba dit zԑԑnd la nԑ bͻͻdie bԑԑ mui tita’am bԑ ya’dagͻbʋg Nigeria sʋ’ʋlim. Banga zԑԑnd dʋgʋd nԑ zimma’asa, ziŋ-ͻͻnla bԑԑ kpi’ema bԑԑ ni’im. Si’eba paasid ma’ana.<ref>Saffery, David (2007). ''The Ghana Cookery Book''. Jeppestown Press. pp.&#x20;50, 51. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780955393662|9780955393662]]</bdi>.</ref> Ba mͻr agiŋʋ kpaam kanԑ bԑ abԑ’ biili pʋʋgin la maan.<ref>[https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin "How to prepare Banga Soup or Obe Eyin"]. ''igboists.forumotion.com''. Retrieved 2024-05-20.</ref><ref>[https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA "Six Savoury and Sumptuous Soups"]. ''Google Arts & Culture''. Retrieved 2024-05-20.</ref><ref>9jafoodie (2014-12-15). [https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/ "Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof"]. ''9jafoodie | Nigerian Food Recipes''. Retrieved 2024-05-20.</ref> Lin nya’aŋ ka ba paas zimi, ni’im nԑ nanzʋ’ʋs nam. Ba mͻri li dit nԑ eba (gari) bԑԑ usi. Abԑ’ diib.<ref>[http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html?m=1 "Banga Soup Recipe and Starch - the Niger Delta Way!!!"].</ref> == Gallery == <gallery widths=180> Palm nut soup with fish.jpg|Abԑ’ zԑԑnd nԑ zimi Palm nut soup.jpg|Abԑ’ zԑԑnd Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|Akan Ghana Abԑ’ zԑԑnd Palm nut soup close up.jpg|Abԑ’ zԑԑnd Palm nut soup on fire.jpg|Abԑ’ zԑԑnd Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|Sa’atuodim nԑ Abԑ’ zԑԑnd, wilisiŋ nԑ tilapia </gallery> == Gbanvԑԑnsa == lw9b2x9lr9t25729l1b41ksxkqiutgj Akple 0 2363 18378 2026-07-12T15:32:46Z Ndeego 425 I created an article with references, links, sections 18378 wikitext text/x-wiki [[Ghana]] [[diib]] pʋʋgin, '''''banku''''' nɛ '''''akple''''' anɛ diib banɛ ka ba vɔn mʋm ka bʋ ɔnbida ka ban maani li si{{'}}em anɛ ba ɛɛnti la{{'}}as nɛ mi{{'}}ilim [[kawɛnna]] nɛ banki nɛɛm maal [[Zɔꞌɔm|zɔ{{'}}ɔm]] ka gɛndigi li maal diibi gbilim. ''Ba dʋgʋd Banku'' nɛ [[Ku'om|kuom]] ni ka gudusid ka li ti gan{{'}}alim,<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ka ba diti li nɛ zɛɛnd, ma{{'}}ana sitiw bɛɛ [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ{{'}}ʋs]] nɛ [[Ziiŋ|zimi]]. ''Akple'' anɛ dikanɛ ka banɛ bɛ Ghana dagɔbʋg sʋ{{'}}ʋlim dim nɔŋi li hali— Ewe buudi, Fante buudi nɛ Ga-Dangme—amaa ba diti li tɛɛns wʋsa Ghana sʋ{{'}}ʋlim. ''Banku'' anɛ dikanɛ bʋk ka Ga-Dangme (Ga bɛɛ Dangbe) diti li, ka Fante nam la mɛ mɔr diid wala buudi ka li lɛɛ kpiem ka ba buoni li ye ''ɛtsew''.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Yʋda == ''Banku'' anɛ yʋ{{'}}ʋr kanɛ yi Ga-Dangme pian{{'}}ad ni na. Banku anɛ linɛ ka ba paami li yinɛ Dangbe pian{{'}}a giŋ "ba mi ku" ni. 'Ba' gbin an 'vaang(bɛɛ vaand)'. 'Ku' anɛ bʋnlinɛ ka Ga-Dangbe dim nɔki pʋd diib buudi wʋsa banɛ wan taaba. Kʋdʋmin la, ka da niŋid banku nɛ vaand pʋʋgin. Pian{{'}}a giŋ ba mi ku gbin pa{{'}}al giŋa nɛ ye ku ka ba niŋ vaandin, ka ba buoli kɛdis ala ka li ti kɛna ka ba yʋ{{'}}ʋn buon zina ye banku. Ba buon la{{'}}ad bɛdigʋ ka li kɛŋ wan yʋ{{'}}ʋr nwa{{'}} bɛ Ga buudi pian{{'}}ad ni, si{{'}}eba an ''inku'' (lin anɛ kpasɔɔndim bɛ Ga buudi pian{{'}}ad ni), ''ashanku'' nɛ la{{'}}ad si{{'}}eba yʋda bɛdigʋ banɛ ba buudi pian{{'}}ad ni ka ba naad ye 'ku'. == Maalig la{{'}}ad nɛ li suor == Ban mɔr la{{'}}ad si{{'}}eba maan ''banku'' anɛ [[kawɛnna]] [[Zɔꞌɔm|zɔ{{'}}ɔm]], banki, yaarim nɛ [[Ku'om|kuom]]. Ban mɔr la{{'}}ad si{{'}}eba maan ''Banku'' nɛ ''akple'' anɛ yinnɛ.<ref name=":1" /> Ba pikid banki pa{{'}}ad, ka bʋ{{'}}asi li gɛndig nɛ kawɛnna bielim wʋ{{'}}ʋl kuomin digil dabisir mum yela. Ba siligid kuom la basid ka nɛɛmid banki nɛ kawɛnna la ka li kilimid zɔ{{'}}ɔm ma{{'}}asa bʋʋlig. Ba digin zɔ{{'}}ɔm la ka li dabisa ayi{{'}} paae dabisa anu, lin na niŋ si{{'}}em ka li mi{{'}}ig.<ref name=":2" /> Ba gɛndigid kawɛnna nɛ banki zɔ{{'}}ɔm la buud ka gɛndig [[Ku'om|kuom]] dʋg ka li lɛ{{'}}ɛg. Ba gudugud zɔ{{'}}ɔm gɛtta la ka dʋgʋd nɛ lin na ti gan{{'}}alim ka ba yʋ{{'}}ʋn mɔn ka li gban{{'}}a taaba sʋ{{'}}ʋŋa. Ba niŋid kuom giligid dʋg la nɔɔr gbiligʋ, ba na niŋ kuom la ka li ti bɔɔd zɔ{{'}}ɔm la limig ka ba yʋ{{'}}ʋn lʋsi li lɛbis. Ba lʋsidi li titua ka basi li ka li lɛ{{'}}ɛg ya{{'}}as, lin na niŋ si{{'}}em ka [[Zɔꞌɔm|zɔ{{'}}ɔm]] baan da bɛɛ ka li mɛ nyaŋi kpɛ{{'}}ɛŋ. Ba nɔkid sa{{'}}avugur la lɛn gudugud ya{{'}}as nɛ kuom la ti kpɛn{{'}}ɛ zin{{'}}ig wʋsa ka li lɛbi an pɛl-pɛl. Ba na kɛŋ tuoni paasid kuom ka mɔn nɛ lin ti dʋg sʋ{{'}}ʋŋa. Ba yʋ{{'}}ʋn gbɛn{{'}}ɛsid diib la maan gbila gbila. ''Banku'' nɛ ''akple'' anɛ diib banɛ ka ba dit nɛ nu{{'}}us. Ba taa dit ''Akple'' nɛ ma{{'}}ana zɛɛnd, ka Ewe nam buon ye ''fetri detsi''. Ba mɛ diti li nɛ zɛɛnd, sitiw bɛɛ [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ{{'}}ʋs]] nɛ [[Ni'im|ni{{'}}im]] bɛɛ [[Ziiŋ|zimi]].<ref name=":2" /> == Gbanvɛɛnsa == 2cyeh6c2qy1nmvnvepjl655040qz9na 18379 18378 2026-07-12T15:54:16Z Ndeego 425 I added references and links 18379 wikitext text/x-wiki [[Ghana]] [[diib]] pʋʋgin, '''''banku''''' nɛ '''''akple''''' anɛ diib banɛ ka ba vɔn mʋm ka bʋ ɔnbida ka ban maani li si{{'}}em anɛ ba ɛɛnti la{{'}}as nɛ mi{{'}}ilim [[kawɛnna]] nɛ banki nɛɛm maal [[Zɔꞌɔm|zɔ{{'}}ɔm]] ka gɛndigi li maal diibi gbilim. ''Ba dʋgʋd Banku'' nɛ [[Ku'om|kuom]] ni ka gudusid ka li ti gan{{'}}alim,<ref name=":0">Haard, N. F. (1999). ''[https://books.google.com/books?id=PtqY7dP7Ib0C&pg=PA37 Fermented Cereals: A Global Perspective]''. FAO agricultural services bulletin. Food and Agriculture Organization of the United Nations. p.&#x20;37. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-92-5-104296-0|978-92-5-104296-0]]</bdi>.</ref><ref name=":1">Briggs, P.; Rushton, K. (2007). ''[[iarchive:ghana0000brig|Ghana: The Bradt Travel Guide]]''. Bradt Guides. Bradt Travel Guides. p.&#x20;73. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-84162-205-7|978-1-84162-205-7]]</bdi>.</ref><ref>Muyambo, Freda (25 June 2019). [https://www.196flavors.com/ghana-banku/ "Banku"]. ''196 flavors''. Retrieved 15 May 2021.</ref> ka ba diti li nɛ zɛɛnd, ma{{'}}ana sitiw bɛɛ [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ{{'}}ʋs]] nɛ [[Ziiŋ|zimi]].<ref>online reference, by J Dzeagu-Kudjodji and others; [http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/banku.html "Banku"]. Retrieved 14 February 2015.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20200606151739/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/How-to-prepare-banku-609361 "How to prepare Banku"]. ''Ghana Web''. 13 December 2017. Archived from [https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/How-to-prepare-banku-609361 the original] on 6 June 2020. Retrieved 6 June 2020.</ref> ''Akple'' anɛ dikanɛ ka banɛ bɛ Ghana dagɔbʋg sʋ{{'}}ʋlim dim nɔŋi li hali— Ewe buudi,<ref>(1) "A Grammatical Sketch of the Akra or Ga-language" - By Johannes Zimmermann, (2) Online Reference By J DZeagu-Kudjodji and Others.<sup>&#x5B;''[[:en:Wikipedia:Citing_sources|page&#x20;needed]]''&#x5D;</sup></ref> Fante buudi nɛ Ga-Dangme—amaa ba diti li tɛɛns wʋsa Ghana sʋ{{'}}ʋlim. ''Banku'' anɛ dikanɛ bʋk ka Ga-Dangme (Ga bɛɛ Dangbe) diti li, ka Fante nam la mɛ mɔr diid wala buudi ka li lɛɛ kpiem ka ba buoni li ye ''ɛtsew''.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>[http://ifood.tv/dough/banku/about "Banku"]. ''ifood.tv/''. Future Today Inc. Retrieved 14 February 2015.</ref> == Yʋda == ''Banku'' anɛ yʋ{{'}}ʋr kanɛ yi Ga-Dangme pian{{'}}ad ni na.<ref>[http://www.101lasttribes.com/tribes/ga.html "AFRICA | 101 Last Tribes - Ga people"]. ''www.101lasttribes.com''. Retrieved 12 August 2022.</ref> Banku anɛ linɛ ka ba paami li yinɛ Dangbe pian{{'}}a giŋ "ba mi ku" ni. 'Ba' gbin an 'vaang(bɛɛ vaand)'. 'Ku' anɛ bʋnlinɛ ka Ga-Dangbe dim nɔki pʋd diib buudi wʋsa banɛ wan taaba. Kʋdʋmin la, ka da niŋid banku nɛ vaand pʋʋgin. Pian{{'}}a giŋ ba mi ku gbin pa{{'}}al giŋa nɛ ye ku ka ba niŋ vaandin, ka ba buoli kɛdis ala ka li ti kɛna ka ba yʋ{{'}}ʋn buon zina ye banku. Ba buon la{{'}}ad bɛdigʋ ka li kɛŋ wan yʋ{{'}}ʋr nwa{{'}} bɛ Ga buudi pian{{'}}ad ni, si{{'}}eba an ''inku'' (lin anɛ kpasɔɔndim bɛ Ga buudi pian{{'}}ad ni), ''ashanku'' nɛ la{{'}}ad si{{'}}eba yʋda bɛdigʋ banɛ ba buudi pian{{'}}ad ni ka ba naad ye 'ku'.<ref>Mensah, Joseph Nii Abekar (2013). ''[https://books.google.com/books?id=8tYeAgAAQBAJ&dq=It+is+a+distinctively+Ga-Dangme+term&pg=PA63 Traditions and Customs of Gadangmes of Ghana: Descendants of Authentic Biblical Hebrew Israelites]''. Strategic Book Publishing. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-62857-104-2|978-1-62857-104-2]]</bdi>.</ref> == Maalig la{{'}}ad nɛ li suor == Ban mɔr la{{'}}ad si{{'}}eba maan ''banku'' anɛ [[kawɛnna]] [[Zɔꞌɔm|zɔ{{'}}ɔm]], banki, yaarim nɛ [[Ku'om|kuom]]. Ban mɔr la{{'}}ad si{{'}}eba maan ''Banku'' nɛ ''akple'' anɛ yinnɛ.<ref>Annan, Dorcas Aba. [https://web.archive.org/web/20150214200200/http://www.accra-guesthouse.com/showArticle/34 "Akple & Ground Pepper with Grilled Tilapia"]. Archived from [http://www.accra-guesthouse.com/showArticle/34 the original] on 14 February 2015. Retrieved 14 February 2015.</ref><ref name=":1" /> Ba pikid banki pa{{'}}ad, ka bʋ{{'}}asi li gɛndig nɛ kawɛnna bielim wʋ{{'}}ʋl kuomin digil dabisir mum yela. Ba siligid kuom la basid ka nɛɛmid banki nɛ kawɛnna la ka li kilimid zɔ{{'}}ɔm ma{{'}}asa bʋʋlig. Ba digin zɔ{{'}}ɔm la ka li dabisa ayi{{'}} paae dabisa anu, lin na niŋ si{{'}}em ka li mi{{'}}ig.<ref>[https://www.196flavors.com/ghana-banku/ "Ghana: Banku"]. ''196 flavors''. 25 June 2019. Retrieved 1 June 2020.</ref><ref name=":2">Gracia, Zindzy (1 March 2018). [https://yen.com.gh/106552-how-prepare-banku.html "How to prepare banku"]. ''Yen.com.gh - Ghana news''. Retrieved 9 October 2021.</ref> Ba gɛndigid kawɛnna nɛ banki zɔ{{'}}ɔm la buud ka gɛndig [[Ku'om|kuom]] dʋg ka li lɛ{{'}}ɛg. Ba gudugud zɔ{{'}}ɔm gɛtta la ka dʋgʋd nɛ lin na ti gan{{'}}alim ka ba yʋ{{'}}ʋn mɔn ka li gban{{'}}a taaba sʋ{{'}}ʋŋa. Ba niŋid kuom giligid dʋg la nɔɔr gbiligʋ, ba na niŋ kuom la ka li ti bɔɔd zɔ{{'}}ɔm la limig ka ba yʋ{{'}}ʋn lʋsi li lɛbis. Ba lʋsidi li titua ka basi li ka li lɛ{{'}}ɛg ya{{'}}as, lin na niŋ si{{'}}em ka [[Zɔꞌɔm|zɔ{{'}}ɔm]] baan da bɛɛ ka li mɛ nyaŋi kpɛ{{'}}ɛŋ. Ba nɔkid sa{{'}}avugur la lɛn gudugud ya{{'}}as nɛ [[Ku'om|kuom]] la ti kpɛn{{'}}ɛ zin{{'}}ig wʋsa ka li lɛbi an pɛl-pɛl. Ba na kɛŋ tuoni paasid kuom ka mɔn nɛ lin ti dʋg sʋ{{'}}ʋŋa. Ba yʋ{{'}}ʋn gbɛn{{'}}ɛsid [[diib]] la maan gbila gbila. ''Banku'' nɛ ''akple'' anɛ diib banɛ ka ba dit nɛ nu{{'}}us.<ref>Edwards, E.; Gosden, C.; Phillips, R. (2006). ''S[https://books.google.com/books?id=F8WvAwAAQBAJ&pg=PA50 ensible Objects: Colonialism, Museums and Material Culture]''. Wenner-Gren International Symposium Series. Bloomsbury Publishing. p.&#x20;50. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-84788-315-5|978-1-84788-315-5]]</bdi>.</ref> Ba taa dit ''Akple'' nɛ ma{{'}}ana zɛɛnd, ka Ewe nam buon ye ''fetri detsi''.<ref>[https://www.196flavors.com/ghana-okro-stew/ "Ghana: Okro Stew"]. ''196 flavors''. 26 June 2019. Retrieved 9 March 2020.</ref> Ba mɛ diti li nɛ zɛɛnd, sitiw bɛɛ [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ{{'}}ʋs]] nɛ [[Ni'im|ni{{'}}im]] bɛɛ [[Ziiŋ|zimi]].<ref name=":2" /> == Gbanvɛɛnsa == 62ityfvxdep5wav8tkfequ8rdd83640 18380 18379 2026-07-12T16:02:52Z Ndeego 425 I added databox and gallery 18380 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q28197225}} [[Ghana]] [[diib]] pʋʋgin, '''''banku''''' nɛ '''''akple''''' anɛ diib banɛ ka ba vɔn mʋm ka bʋ ɔnbida ka ban maani li si{{'}}em anɛ ba ɛɛnti la{{'}}as nɛ mi{{'}}ilim [[kawɛnna]] nɛ banki nɛɛm maal [[Zɔꞌɔm|zɔ{{'}}ɔm]] ka gɛndigi li maal diibi gbilim. ''Ba dʋgʋd Banku'' nɛ [[Ku'om|kuom]] ni ka gudusid ka li ti gan{{'}}alim,<ref name=":0">Haard, N. F. (1999). ''[https://books.google.com/books?id=PtqY7dP7Ib0C&pg=PA37 Fermented Cereals: A Global Perspective]''. FAO agricultural services bulletin. Food and Agriculture Organization of the United Nations. p.&#x20;37. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-92-5-104296-0|978-92-5-104296-0]]</bdi>.</ref><ref name=":1">Briggs, P.; Rushton, K. (2007). ''[[iarchive:ghana0000brig|Ghana: The Bradt Travel Guide]]''. Bradt Guides. Bradt Travel Guides. p.&#x20;73. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-84162-205-7|978-1-84162-205-7]]</bdi>.</ref><ref>Muyambo, Freda (25 June 2019). [https://www.196flavors.com/ghana-banku/ "Banku"]. ''196 flavors''. Retrieved 15 May 2021.</ref> ka ba diti li nɛ zɛɛnd, ma{{'}}ana sitiw bɛɛ [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ{{'}}ʋs]] nɛ [[Ziiŋ|zimi]].<ref>online reference, by J Dzeagu-Kudjodji and others; [http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/banku.html "Banku"]. Retrieved 14 February 2015.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20200606151739/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/How-to-prepare-banku-609361 "How to prepare Banku"]. ''Ghana Web''. 13 December 2017. Archived from [https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/How-to-prepare-banku-609361 the original] on 6 June 2020. Retrieved 6 June 2020.</ref> ''Akple'' anɛ dikanɛ ka banɛ bɛ Ghana dagɔbʋg sʋ{{'}}ʋlim dim nɔŋi li hali— Ewe buudi,<ref>(1) "A Grammatical Sketch of the Akra or Ga-language" - By Johannes Zimmermann, (2) Online Reference By J DZeagu-Kudjodji and Others.<sup>&#x5B;''[[:en:Wikipedia:Citing_sources|page&#x20;needed]]''&#x5D;</sup></ref> Fante buudi nɛ Ga-Dangme—amaa ba diti li tɛɛns wʋsa Ghana sʋ{{'}}ʋlim. ''Banku'' anɛ dikanɛ bʋk ka Ga-Dangme (Ga bɛɛ Dangbe) diti li, ka Fante nam la mɛ mɔr diid wala buudi ka li lɛɛ kpiem ka ba buoni li ye ''ɛtsew''.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>[http://ifood.tv/dough/banku/about "Banku"]. ''ifood.tv/''. Future Today Inc. Retrieved 14 February 2015.</ref> == Yʋda == ''Banku'' anɛ yʋ{{'}}ʋr kanɛ yi Ga-Dangme pian{{'}}ad ni na.<ref>[http://www.101lasttribes.com/tribes/ga.html "AFRICA | 101 Last Tribes - Ga people"]. ''www.101lasttribes.com''. Retrieved 12 August 2022.</ref> Banku anɛ linɛ ka ba paami li yinɛ Dangbe pian{{'}}a giŋ "ba mi ku" ni. 'Ba' gbin an 'vaang(bɛɛ vaand)'. 'Ku' anɛ bʋnlinɛ ka Ga-Dangbe dim nɔki pʋd diib buudi wʋsa banɛ wan taaba. Kʋdʋmin la, ka da niŋid banku nɛ vaand pʋʋgin. Pian{{'}}a giŋ ba mi ku gbin pa{{'}}al giŋa nɛ ye ku ka ba niŋ vaandin, ka ba buoli kɛdis ala ka li ti kɛna ka ba yʋ{{'}}ʋn buon zina ye banku. Ba buon la{{'}}ad bɛdigʋ ka li kɛŋ wan yʋ{{'}}ʋr nwa{{'}} bɛ Ga buudi pian{{'}}ad ni, si{{'}}eba an ''inku'' (lin anɛ kpasɔɔndim bɛ Ga buudi pian{{'}}ad ni), ''ashanku'' nɛ la{{'}}ad si{{'}}eba yʋda bɛdigʋ banɛ ba buudi pian{{'}}ad ni ka ba naad ye 'ku'.<ref>Mensah, Joseph Nii Abekar (2013). ''[https://books.google.com/books?id=8tYeAgAAQBAJ&dq=It+is+a+distinctively+Ga-Dangme+term&pg=PA63 Traditions and Customs of Gadangmes of Ghana: Descendants of Authentic Biblical Hebrew Israelites]''. Strategic Book Publishing. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-62857-104-2|978-1-62857-104-2]]</bdi>.</ref> == Maalig la{{'}}ad nɛ li suor == Ban mɔr la{{'}}ad si{{'}}eba maan ''banku'' anɛ [[kawɛnna]] [[Zɔꞌɔm|zɔ{{'}}ɔm]], banki, yaarim nɛ [[Ku'om|kuom]]. Ban mɔr la{{'}}ad si{{'}}eba maan ''Banku'' nɛ ''akple'' anɛ yinnɛ.<ref>Annan, Dorcas Aba. [https://web.archive.org/web/20150214200200/http://www.accra-guesthouse.com/showArticle/34 "Akple & Ground Pepper with Grilled Tilapia"]. Archived from [http://www.accra-guesthouse.com/showArticle/34 the original] on 14 February 2015. Retrieved 14 February 2015.</ref><ref name=":1" /> Ba pikid banki pa{{'}}ad, ka bʋ{{'}}asi li gɛndig nɛ kawɛnna bielim wʋ{{'}}ʋl kuomin digil dabisir mum yela. Ba siligid kuom la basid ka nɛɛmid banki nɛ kawɛnna la ka li kilimid zɔ{{'}}ɔm ma{{'}}asa bʋʋlig. Ba digin zɔ{{'}}ɔm la ka li dabisa ayi{{'}} paae dabisa anu, lin na niŋ si{{'}}em ka li mi{{'}}ig.<ref>[https://www.196flavors.com/ghana-banku/ "Ghana: Banku"]. ''196 flavors''. 25 June 2019. Retrieved 1 June 2020.</ref><ref name=":2">Gracia, Zindzy (1 March 2018). [https://yen.com.gh/106552-how-prepare-banku.html "How to prepare banku"]. ''Yen.com.gh - Ghana news''. Retrieved 9 October 2021.</ref> Ba gɛndigid kawɛnna nɛ banki zɔ{{'}}ɔm la buud ka gɛndig [[Ku'om|kuom]] dʋg ka li lɛ{{'}}ɛg. Ba gudugud zɔ{{'}}ɔm gɛtta la ka dʋgʋd nɛ lin na ti gan{{'}}alim ka ba yʋ{{'}}ʋn mɔn ka li gban{{'}}a taaba sʋ{{'}}ʋŋa. Ba niŋid kuom giligid dʋg la nɔɔr gbiligʋ, ba na niŋ kuom la ka li ti bɔɔd zɔ{{'}}ɔm la limig ka ba yʋ{{'}}ʋn lʋsi li lɛbis. Ba lʋsidi li titua ka basi li ka li lɛ{{'}}ɛg ya{{'}}as, lin na niŋ si{{'}}em ka [[Zɔꞌɔm|zɔ{{'}}ɔm]] baan da bɛɛ ka li mɛ nyaŋi kpɛ{{'}}ɛŋ. Ba nɔkid sa{{'}}avugur la lɛn gudugud ya{{'}}as nɛ [[Ku'om|kuom]] la ti kpɛn{{'}}ɛ zin{{'}}ig wʋsa ka li lɛbi an pɛl-pɛl. Ba na kɛŋ tuoni paasid kuom ka mɔn nɛ lin ti dʋg sʋ{{'}}ʋŋa. Ba yʋ{{'}}ʋn gbɛn{{'}}ɛsid [[diib]] la maan gbila gbila. ''Banku'' nɛ ''akple'' anɛ diib banɛ ka ba dit nɛ nu{{'}}us.<ref>Edwards, E.; Gosden, C.; Phillips, R. (2006). ''S[https://books.google.com/books?id=F8WvAwAAQBAJ&pg=PA50 ensible Objects: Colonialism, Museums and Material Culture]''. Wenner-Gren International Symposium Series. Bloomsbury Publishing. p.&#x20;50. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-84788-315-5|978-1-84788-315-5]]</bdi>.</ref> Ba taa dit ''Akple'' nɛ ma{{'}}ana zɛɛnd, ka Ewe nam buon ye ''fetri detsi''.<ref>[https://www.196flavors.com/ghana-okro-stew/ "Ghana: Okro Stew"]. ''196 flavors''. 26 June 2019. Retrieved 9 March 2020.</ref> Ba mɛ diti li nɛ zɛɛnd, sitiw bɛɛ [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ{{'}}ʋs]] nɛ [[Ni'im|ni{{'}}im]] bɛɛ [[Ziiŋ|zimi]].<ref name=":2" /> == Gallery == <gallery> Akple.jpg|''Akple'' Banku ne mako.jpg|''Banku'' nԑ nanzʋ’ʋs Grilled tilapia with banku.jpg|tilapia nԑ ''banku'' Banku soup with crab and fermented maize.jpg|''Banku'' nԑ ma’ana sitiu nԑ Bangaam BANKU WITH FRIED FISH & HOT PEPPER.jpg|''Banku'' nԑ ziiŋ ki’ima nԑ nanzʋ’ʋs A ball of “Akple” tied in a rubber.jpg|''akple'' gbil ka ba lͻ fʋlʋg ni Akple and Borbi Tadi.jpg|''Akple'' GH local food.jpg|Pu’a mͻn ''banku'' Ghana Turning Banku 3.jpg|Maan ''banku'' Wrapped banku with light soup.jpg | Banku nԑ karakara zԑԑnd </gallery> == Gbanvɛɛnsa == iw7ms38gftani8xjug9fs0t241acqig 18381 18380 2026-07-12T16:04:20Z Ndeego 425 edited text 18381 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q28197225}} [[Ghana]] [[diib]] pʋʋgin, '''''banku''''' nɛ '''''akple''''' anɛ diib banɛ ka ba vɔn mʋm ka bʋ ɔnbida ka ban maani li si{{'}}em anɛ ba ɛɛnti la{{'}}as nɛ mi{{'}}ilim [[kawɛnna]] nɛ banki nɛɛm maal [[Zɔꞌɔm|zɔ{{'}}ɔm]] ka gɛndigi li maal diibi gbilim. ''Ba dʋgʋd Banku'' nɛ [[Ku'om|kuom]] ni ka gudusid ka li ti gan{{'}}alim,<ref name=":0">Haard, N. F. (1999). ''[https://books.google.com/books?id=PtqY7dP7Ib0C&pg=PA37 Fermented Cereals: A Global Perspective]''. FAO agricultural services bulletin. Food and Agriculture Organization of the United Nations. p.&#x20;37. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-92-5-104296-0|978-92-5-104296-0]]</bdi>.</ref><ref name=":1">Briggs, P.; Rushton, K. (2007). ''[[iarchive:ghana0000brig|Ghana: The Bradt Travel Guide]]''. Bradt Guides. Bradt Travel Guides. p.&#x20;73. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-84162-205-7|978-1-84162-205-7]]</bdi>.</ref><ref>Muyambo, Freda (25 June 2019). [https://www.196flavors.com/ghana-banku/ "Banku"]. ''196 flavors''. Retrieved 15 May 2021.</ref> ka ba diti li nɛ zɛɛnd, ma{{'}}ana sitiw bɛɛ [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ{{'}}ʋs]] nɛ [[Ziiŋ|zimi]].<ref>online reference, by J Dzeagu-Kudjodji and others; [http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/banku.html "Banku"]. Retrieved 14 February 2015.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20200606151739/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/How-to-prepare-banku-609361 "How to prepare Banku"]. ''Ghana Web''. 13 December 2017. Archived from [https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/food/How-to-prepare-banku-609361 the original] on 6 June 2020. Retrieved 6 June 2020.</ref> ''Akple'' anɛ dikanɛ ka banɛ bɛ Ghana dagɔbʋg sʋ{{'}}ʋlim dim nɔŋi li hali— Ewe buudi,<ref>(1) "A Grammatical Sketch of the Akra or Ga-language" - By Johannes Zimmermann, (2) Online Reference By J DZeagu-Kudjodji and Others.<sup>&#x5B;''[[:en:Wikipedia:Citing_sources|page&#x20;needed]]''&#x5D;</sup></ref> Fante buudi nɛ Ga-Dangme—amaa ba diti li tɛɛns wʋsa Ghana sʋ{{'}}ʋlim. ''Banku'' anɛ dikanɛ bʋk ka Ga-Dangme (Ga bɛɛ Dangbe) diti li, ka Fante nam la mɛ mɔr diid wala buudi ka li lɛɛ kpiem ka ba buoni li ye ''ɛtsew''.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>[http://ifood.tv/dough/banku/about "Banku"]. ''ifood.tv/''. Future Today Inc. Retrieved 14 February 2015.</ref> == Yʋda == ''Banku'' anɛ yʋ{{'}}ʋr kanɛ yi Ga-Dangme pian{{'}}ad ni na.<ref>[http://www.101lasttribes.com/tribes/ga.html "AFRICA | 101 Last Tribes - Ga people"]. ''www.101lasttribes.com''. Retrieved 12 August 2022.</ref> Banku anɛ linɛ ka ba paami li yinɛ Dangbe pian{{'}}a giŋ "ba mi ku" ni. 'Ba' gbin an 'vaang(bɛɛ vaand)'. 'Ku' anɛ bʋnlinɛ ka Ga-Dangbe dim nɔki pʋd diib buudi wʋsa banɛ wan taaba. Kʋdʋmin la, ka da niŋid banku nɛ vaand pʋʋgin. Pian{{'}}a giŋ ba mi ku gbin pa{{'}}al giŋa nɛ ye ku ka ba niŋ vaandin, ka ba buoli kɛdis ala ka li ti kɛna ka ba yʋ{{'}}ʋn buon zina ye banku. Ba buon la{{'}}ad bɛdigʋ ka li kɛŋ wan yʋ{{'}}ʋr nwa{{'}} bɛ Ga buudi pian{{'}}ad ni, si{{'}}eba an ''inku'' (lin anɛ kpasɔɔndim bɛ Ga buudi pian{{'}}ad ni), ''ashanku'' nɛ la{{'}}ad si{{'}}eba yʋda bɛdigʋ banɛ ba buudi pian{{'}}ad ni ka ba naad ye 'ku'.<ref>Mensah, Joseph Nii Abekar (2013). ''[https://books.google.com/books?id=8tYeAgAAQBAJ&dq=It+is+a+distinctively+Ga-Dangme+term&pg=PA63 Traditions and Customs of Gadangmes of Ghana: Descendants of Authentic Biblical Hebrew Israelites]''. Strategic Book Publishing. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-62857-104-2|978-1-62857-104-2]]</bdi>.</ref> == Maalig la{{'}}ad nɛ li suor == Ban mɔr la{{'}}ad si{{'}}eba maan ''banku'' anɛ [[kawɛnna]] [[Zɔꞌɔm|zɔ{{'}}ɔm]], banki, yaarim nɛ [[Ku'om|kuom]]. Ban mɔr la{{'}}ad si{{'}}eba maan ''Banku'' nɛ ''akple'' anɛ yinnɛ.<ref>Annan, Dorcas Aba. [https://web.archive.org/web/20150214200200/http://www.accra-guesthouse.com/showArticle/34 "Akple & Ground Pepper with Grilled Tilapia"]. Archived from [http://www.accra-guesthouse.com/showArticle/34 the original] on 14 February 2015. Retrieved 14 February 2015.</ref><ref name=":1" /> Ba pikid banki pa{{'}}ad, ka bʋ{{'}}asi li gɛndig nɛ kawɛnna bielim wʋ{{'}}ʋl kuomin digil dabisir mum yela. Ba siligid kuom la basid ka nɛɛmid banki nɛ kawɛnna la ka li kilimid zɔ{{'}}ɔm ma{{'}}asa bʋʋlig. Ba digin zɔ{{'}}ɔm la ka li dabisa ayi{{'}} paae dabisa anu, lin na niŋ si{{'}}em ka li mi{{'}}ig.<ref>[https://www.196flavors.com/ghana-banku/ "Ghana: Banku"]. ''196 flavors''. 25 June 2019. Retrieved 1 June 2020.</ref><ref name=":2">Gracia, Zindzy (1 March 2018). [https://yen.com.gh/106552-how-prepare-banku.html "How to prepare banku"]. ''Yen.com.gh - Ghana news''. Retrieved 9 October 2021.</ref> Ba gɛndigid kawɛnna nɛ banki zɔ{{'}}ɔm la buud ka gɛndig [[Ku'om|kuom]] dʋg ka li lɛ{{'}}ɛg. Ba gudugud zɔ{{'}}ɔm gɛtta la ka dʋgʋd nɛ lin na ti gan{{'}}alim ka ba yʋ{{'}}ʋn mɔn ka li gban{{'}}a taaba sʋ{{'}}ʋŋa. Ba niŋid kuom giligid dʋg la nɔɔr gbiligʋ, ba na niŋ kuom la ka li ti bɔɔd zɔ{{'}}ɔm la limig ka ba yʋ{{'}}ʋn lʋsi li lɛbis. Ba lʋsidi li titua ka basi li ka li lɛ{{'}}ɛg ya{{'}}as, lin na niŋ si{{'}}em ka [[Zɔꞌɔm|zɔ{{'}}ɔm]] baan da bɛɛ ka li mɛ nyaŋi kpɛ{{'}}ɛŋ. Ba nɔkid sa{{'}}avugur la lɛn gudugud ya{{'}}as nɛ [[Ku'om|kuom]] la ti kpɛn{{'}}ɛ zin{{'}}ig wʋsa ka li lɛbi an pɛl-pɛl. Ba na kɛŋ tuoni paasid kuom ka mɔn nɛ lin ti dʋg sʋ{{'}}ʋŋa. Ba yʋ{{'}}ʋn gbɛn{{'}}ɛsid [[diib]] la maan gbila gbila. ''Banku'' nɛ ''akple'' anɛ diib banɛ ka ba dit nɛ nu{{'}}us.<ref>Edwards, E.; Gosden, C.; Phillips, R. (2006). ''S[https://books.google.com/books?id=F8WvAwAAQBAJ&pg=PA50 ensible Objects: Colonialism, Museums and Material Culture]''. Wenner-Gren International Symposium Series. Bloomsbury Publishing. p.&#x20;50. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-84788-315-5|978-1-84788-315-5]]</bdi>.</ref> Ba taa dit ''Akple'' nɛ ma{{'}}ana zɛɛnd, ka Ewe nam buon ye ''fetri detsi''.<ref>[https://www.196flavors.com/ghana-okro-stew/ "Ghana: Okro Stew"]. ''196 flavors''. 26 June 2019. Retrieved 9 March 2020.</ref> Ba mɛ diti li nɛ zɛɛnd, sitiw bɛɛ [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ{{'}}ʋs]] nɛ [[Ni'im|ni{{'}}im]] bɛɛ [[Ziiŋ|zimi]].<ref name=":2" /> == Fotonam == <gallery> Akple.jpg|''Akple'' Banku ne mako.jpg|''Banku'' nԑ nanzʋ’ʋs Grilled tilapia with banku.jpg|tilapia nԑ ''banku'' Banku soup with crab and fermented maize.jpg|''Banku'' nԑ ma’ana sitiu nԑ Bangaam BANKU WITH FRIED FISH & HOT PEPPER.jpg|''Banku'' nԑ ziiŋ ki’ima nԑ nanzʋ’ʋs A ball of “Akple” tied in a rubber.jpg|''akple'' gbil ka ba lͻ fʋlʋg ni Akple and Borbi Tadi.jpg|''Akple'' GH local food.jpg|Pu’a mͻn ''banku'' Ghana Turning Banku 3.jpg|Maan ''banku'' Wrapped banku with light soup.jpg | Banku nԑ karakara zԑԑnd </gallery> == Gbanvɛɛnsa == 2robmn4wmwd8z85e55qpimcwrua4kqv Aprapransa 0 2364 18382 2026-07-12T16:09:07Z Ndeego 425 I created an article with text and sections 18382 wikitext text/x-wiki '''Aprapransa''', ba da buoni li ye 'akplijii' bԑԑ 'akplidzi') anԑ Ghana dim GaDangme bԑԑ Ga dim buudi diib kanԑ ka ba mͻr abԑ’ zԑԑnd nԑ kawԑnna zͻ’ͻm maan. Abԑ’ zԑԑnd anԑ laʋk yinnԑ kanԑ ka ba mͻri maan Akplijii. Li mԑ anԑ zԑԑnd kanԑ ka GaDangme dim maan saŋa wʋsa dit nԑ kawԑnna zͻ’ͻm diib kanԑ ka ba buon Kpokpoi bԑԑ Kpekpele, sankanԑ ka ba maani ba bunib malʋŋ kanԑ buon Homowo la. GaDangme da mͻr malʋŋ bama kԑŋ Ghana na zamis buudinam banԑ kpԑlim la wʋsa ban maan abԑ’ zԑԑnd si’em. Buudsi’eba banԑ bԑ Nigeria wan wʋʋ Yorubas, Igbos mԑ mͻr abԑ’ zԑԑnd kanԑ ka ba dʋgʋd ka buoni li ye Banga Soup. Nidib dʋg abԑ’ zԑԑd nԑ ka li yʋ’ʋn kԑna ka sͻ’ wʋsa mi’ li dʋgʋg yʋ’ʋs. Li ka’a GaDangme (bԑԑ Ga) buudi la ma’a mi’ abԑ’ tiig tʋʋma, 'Congo-Niger dͻͻg dim' banԑ bԑ Africa sʋ’ʋlim mԑ tʋmmi li tʋʋma. Akplijii anԑ dikanԑ ka ba diti li nԑ malʋŋ si’eba ni ma’a, ka fʋ ya’a pʋ ba’a ba na ti tami li yela. Aprapransa ka’a dikanԑ ka fʋ na kpԑlim nyԑԑ li Ghana tԑnpʋʋsin da’a li, ba mԑ pʋ maani li daar wʋsaa. Akan buudi dimi pʋdʋgʋdi li tisid saam malʋŋ si’eba ni wan wʋʋ pʋ’adiir nԑ sidkulug, biig yʋ’ʋr pʋdib, nԑ dʋ’am dabisir malima dabisa. Li anԑ di-mum ka si’el wʋsa bԑ li pʋʋgin, fʋn na maal si’el anԑ fʋ pie nu’us ma’a ka pin’ili dit. Maalig la’ad Ban mͻr la’ad si’eba maan anԑ kawԑnna zͻ’ͻm (Tom brown) nԑ abԑ’ kpaam. La’ad banԑ ka ba paasidi maan si’eba anԑ bԑŋa, tomatos, gabʋ, nanzʋ’ʋs, kakaduro bԑԑ garlic. Ba paasid kͻligin ni’im wan wʋʋ zim-ma’asa, ziŋ-kpi’ema bԑԑ zim-ͻͻnla. Ba da’ad kawԑnna zͻ’ͻm nwa Ghana bԑ da’asin, bԑԑ si’eba mԑ maani li ba yaan mԑn. Gbanvԑԑnsa 7phvch9l4pi6qdzxji92ewthqa7i5on 18383 18382 2026-07-12T16:10:44Z Ndeego 425 I added databox 18383 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q56650369}} '''Aprapransa''', ba da buoni li ye 'akplijii' bԑԑ 'akplidzi') anԑ Ghana dim GaDangme bԑԑ Ga dim buudi diib kanԑ ka ba mͻr abԑ’ zԑԑnd nԑ kawԑnna zͻ’ͻm maan. Abԑ’ zԑԑnd anԑ laʋk yinnԑ kanԑ ka ba mͻri maan Akplijii. Li mԑ anԑ zԑԑnd kanԑ ka GaDangme dim maan saŋa wʋsa dit nԑ kawԑnna zͻ’ͻm diib kanԑ ka ba buon Kpokpoi bԑԑ Kpekpele, sankanԑ ka ba maani ba bunib malʋŋ kanԑ buon Homowo la. GaDangme da mͻr malʋŋ bama kԑŋ Ghana na zamis buudinam banԑ kpԑlim la wʋsa ban maan abԑ’ zԑԑnd si’em. Buudsi’eba banԑ bԑ Nigeria wan wʋʋ Yorubas, Igbos mԑ mͻr abԑ’ zԑԑnd kanԑ ka ba dʋgʋd ka buoni li ye Banga Soup. Nidib dʋg abԑ’ zԑԑd nԑ ka li yʋ’ʋn kԑna ka sͻ’ wʋsa mi’ li dʋgʋg yʋ’ʋs. Li ka’a GaDangme (bԑԑ Ga) buudi la ma’a mi’ abԑ’ tiig tʋʋma, 'Congo-Niger dͻͻg dim' banԑ bԑ Africa sʋ’ʋlim mԑ tʋmmi li tʋʋma. Akplijii anԑ dikanԑ ka ba diti li nԑ malʋŋ si’eba ni ma’a, ka fʋ ya’a pʋ ba’a ba na ti tami li yela. Aprapransa ka’a dikanԑ ka fʋ na kpԑlim nyԑԑ li Ghana tԑnpʋʋsin da’a li, ba mԑ pʋ maani li daar wʋsaa. Akan buudi dimi pʋdʋgʋdi li tisid saam malʋŋ si’eba ni wan wʋʋ pʋ’adiir nԑ sidkulug, biig yʋ’ʋr pʋdib, nԑ dʋ’am dabisir malima dabisa. Li anԑ di-mum ka si’el wʋsa bԑ li pʋʋgin, fʋn na maal si’el anԑ fʋ pie nu’us ma’a ka pin’ili dit. Maalig la’ad Ban mͻr la’ad si’eba maan anԑ kawԑnna zͻ’ͻm (Tom brown) nԑ abԑ’ kpaam. La’ad banԑ ka ba paasidi maan si’eba anԑ bԑŋa, tomatos, gabʋ, nanzʋ’ʋs, kakaduro bԑԑ garlic. Ba paasid kͻligin ni’im wan wʋʋ zim-ma’asa, ziŋ-kpi’ema bԑԑ zim-ͻͻnla. Ba da’ad kawԑnna zͻ’ͻm nwa Ghana bԑ da’asin, bԑԑ si’eba mԑ maani li ba yaan mԑn. Gbanvԑԑnsa igree2ftaqj5ppls2ilcmt89vi4r3gc 18384 18383 2026-07-12T16:23:42Z Ndeego 425 I added references and links 18384 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q56650369}} '''Aprapransa''', ba da buoni li ye 'akplijii' bԑԑ 'akplidzi') anԑ [[Ghana]] dim GaDangme bԑԑ Ga dim buudi [[diib]] kanԑ ka ba mͻr [[Banga soup|abԑ’ zԑԑnd]] nԑ [[Kawɛnna|kawԑnna]] zͻ’ͻm maan. Abԑ’ zԑԑnd anԑ laʋk yinnԑ kanԑ ka ba mͻri maan Akplijii. Li mԑ anԑ zԑԑnd kanԑ ka GaDangme dim maan saŋa wʋsa dit nԑ kawԑnna zͻ’ͻm diib kanԑ ka ba buon Kpokpoi bԑԑ Kpekpele, sankanԑ ka ba maani ba bunib malʋŋ kanԑ buon Homowo la. GaDangme da mͻr malʋŋ bama kԑŋ Ghana na zamis buudinam banԑ kpԑlim la wʋsa ban maan abԑ’ zԑԑnd si’em. Buudsi’eba banԑ bԑ Nigeria wan wʋʋ Yorubas, Igbos mԑ mͻr abԑ’ zԑԑnd kanԑ ka ba dʋgʋd ka buoni li ye Banga Soup. Nidib dʋg abԑ’ zԑԑd nԑ ka li yʋ’ʋn kԑna ka sͻ’ wʋsa mi’ li dʋgʋg yʋ’ʋs. Li ka’a GaDangme (bԑԑ Ga) buudi la ma’a mi’ abԑ’ tiig tʋʋma, 'Congo-Niger dͻͻg dim' banԑ bԑ Africa sʋ’ʋlim mԑ tʋmmi li tʋʋma. Akplijii <ref>(1) Online Reference, By J DZ eagu-kudjodji and others, (2) A grammatical sketch of the Akra or Ga-Language - By Johannes Zimmermann, (3) THE OUTDOORING DEDICATION AND NAMING OF AN AFRICAN CHILD. A CEREMONY OF THE GADANGME PEOPLE OF SOUTHEASTERN GHANA - Ganyobi Kpojiemo, vol. 1 by Ernest H.C. Tetteh, (4) NATIONAL GEOGRAPHIC MAGAZINE: Palm Oil is unavoidable. Can it be sustainable, December 2018 Issue, www.nationalgeographic.com</ref>anԑ dikanԑ ka ba diti li nԑ malʋŋ si’eba ni ma’a, ka fʋ ya’a pʋ ba’a ba na ti tami li yela.<ref>[https://omgvoice.com/food/delicious-bowls-aprapransa "17 Bowls Of Aprapransa That Will Make You Run To That Chop Bar Now"]. ''OMGVoice.com''. 2017-02-09. Retrieved 2018-09-17.</ref><ref>Afful, Maame Aba. [https://www.primenewsghana.com/lifestyle/how-to-prepare-aprapransa.html "How to prepare Aprapransa"]. ''Primenewsghana.com''. Retrieved 2018-09-17.</ref><ref>Online, Peace FM. [http://www.peacefmonline.com/pages/local/social/201804/348850.php?storyid=100& "Five Ghanaian Meals That May Be Going Extinct"]. Retrieved 2018-09-17.</ref> Aprapransa ka’a dikanԑ ka fʋ na kpԑlim nyԑԑ li Ghana tԑnpʋʋsin da’a li, ba mԑ pʋ maani li daar wʋsaa. Akan buudi dimi pʋdʋgʋdi li tisid saam malʋŋ si’eba ni wan wʋʋ pʋ’adiir nԑ sidkulug, biig yʋ’ʋr pʋdib, nԑ dʋ’am dabisir malima dabisa.<ref>[https://www.pulse.com.gh/lifestyle/food-travel/efie-aduane-series-aprapransa-from-the-eastern-region-id5185910.html "Efie Aduane Series: Aprapransa from the Eastern Region"]. Retrieved 2018-09-17.</ref> Li anԑ di-mum ka si’el wʋsa bԑ li pʋʋgin, fʋn na maal si’el anԑ fʋ pie nu’us ma’a ka pin’ili dit. == Maalig la’ad == Ban mͻr la’ad si’eba maan anԑ [[Kawɛnna|kawԑnna]] zͻ’ͻm (Tom brown) nԑ abԑ’ kpaam. La’ad banԑ ka ba paasidi maan si’eba anԑ [[Bɛŋa|bԑŋa]], [[Tomato|tomatos]], [[gabʋ]],<ref name=":0">[http://mofa.gov.gh/site/?page_id=9637 "MOFA".]</ref> [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ’ʋs]], kakaduro bԑԑ garlic.<ref name=":1">[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Recipes-How-to-prepare-Aprapransa-using-palm-nut-soup-543867 "Recipes: How to prepare Aprapransa using palm nut soup"]. ''www.ghanaweb.com''. Retrieved 2018-09-17.</ref> Ba paasid kͻligin ni’im wan wʋʋ zim-ma’asa, [[Ziiŋ|ziŋ-kpi’ema]] bԑԑ zim-ͻͻnla.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ba da’ad kawԑnna [[Zɔꞌɔm|zͻ’ͻm]] nwa Ghana bԑ da’asin, bԑԑ si’eba mԑ maani li ba yaan mԑn.<ref>Somuah-Annan, Grace Afua. [https://www.pulse.com.gh/lifestyle/food-travel/how-to-prepare-aprapransa-id7333312.html "How to prepare Aprapransa"]. Retrieved 2018-09-17.</ref> == Gbanvԑԑnsa == 7ajsqytrklpe98z8egp9igqom35j7jd 18385 18384 2026-07-12T16:33:58Z Ndeego 425 added file and links 18385 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q56650369}} '''Aprapransa''', ba da buoni li ye 'akplijii' bԑԑ 'akplidzi') anԑ [[Ghana]] dim GaDangme bԑԑ Ga dim buudi [[diib]] kanԑ ka ba mͻr [[Banga soup|abԑ’ zԑԑnd]] nԑ [[Kawɛnna|kawԑnna]] zͻ’ͻm maan. Abԑ’ zԑԑnd anԑ laʋk yinnԑ kanԑ ka ba mͻri maan Akplijii. Li mԑ anԑ zԑԑnd kanԑ ka GaDangme dim maan saŋa wʋsa dit nԑ kawԑnna zͻ’ͻm diib kanԑ ka ba buon Kpokpoi bԑԑ Kpekpele, sankanԑ ka ba maani ba bunib malʋŋ kanԑ buon Homowo la. GaDangme da mͻr malʋŋ bama kԑŋ Ghana na zamis buudinam banԑ kpԑlim la wʋsa ban maan abԑ’ zԑԑnd si’em. Buudsi’eba banԑ bԑ Nigeria wan wʋʋ Yorubas, Igbos mԑ mͻr abԑ’ zԑԑnd kanԑ ka ba dʋgʋd ka buoni li ye Banga Soup. Nidib dʋg abԑ’ zԑԑd nԑ ka li yʋ’ʋn kԑna ka sͻ’ wʋsa mi’ li dʋgʋg yʋ’ʋs. Li ka’a GaDangme (bԑԑ Ga) buudi la ma’a mi’ abԑ’ tiig tʋʋma, 'Congo-Niger dͻͻg dim' banԑ bԑ Africa sʋ’ʋlim mԑ tʋmmi li tʋʋma. Akplijii <ref>(1) Online Reference, By J DZ eagu-kudjodji and others, (2) A grammatical sketch of the Akra or Ga-Language - By Johannes Zimmermann, (3) THE OUTDOORING DEDICATION AND NAMING OF AN AFRICAN CHILD. A CEREMONY OF THE GADANGME PEOPLE OF SOUTHEASTERN GHANA - Ganyobi Kpojiemo, vol. 1 by Ernest H.C. Tetteh, (4) NATIONAL GEOGRAPHIC MAGAZINE: Palm Oil is unavoidable. Can it be sustainable, December 2018 Issue, www.nationalgeographic.com</ref>anԑ dikanԑ ka ba diti li nԑ malʋŋ si’eba ni ma’a, ka fʋ ya’a pʋ ba’a ba na ti tami li yela.<ref>[https://omgvoice.com/food/delicious-bowls-aprapransa "17 Bowls Of Aprapransa That Will Make You Run To That Chop Bar Now"]. ''OMGVoice.com''. 2017-02-09. Retrieved 2018-09-17.</ref><ref>Afful, Maame Aba. [https://www.primenewsghana.com/lifestyle/how-to-prepare-aprapransa.html "How to prepare Aprapransa"]. ''Primenewsghana.com''. Retrieved 2018-09-17.</ref><ref>Online, Peace FM. [http://www.peacefmonline.com/pages/local/social/201804/348850.php?storyid=100& "Five Ghanaian Meals That May Be Going Extinct"]. Retrieved 2018-09-17.</ref> [[File:Aprapransa 10.jpg|thumb|260x260px|Aprapransa ka ba niŋ laa ni]] Aprapransa ka’a dikanԑ ka fʋ na kpԑlim nyԑԑ li Ghana tԑnpʋʋsin da’a li, ba mԑ pʋ maani li daar wʋsaa. Akan buudi dimi pʋdʋgʋdi li tisid saam malʋŋ si’eba ni wan wʋʋ pʋ’adiir nԑ sidkulug, biig yʋ’ʋr pʋdib, nԑ dʋ’am dabisir malima dabisa.<ref>[https://www.pulse.com.gh/lifestyle/food-travel/efie-aduane-series-aprapransa-from-the-eastern-region-id5185910.html "Efie Aduane Series: Aprapransa from the Eastern Region"]. Retrieved 2018-09-17.</ref> Li anԑ di-mum ka si’el wʋsa bԑ li pʋʋgin, fʋn na maal si’el anԑ fʋ pie nu’us ma’a ka pin’ili dit. == Maalig la’ad == Ban mͻr la’ad si’eba maan anԑ [[Kawɛnna|kawԑnna]] zͻ’ͻm (Tom brown) nԑ abԑ’ kpaam. La’ad banԑ ka ba paasidi maan si’eba anԑ [[Bɛŋa|bԑŋa]], [[Tomato|tomatos]], [[gabʋ]],<ref name=":0">[http://mofa.gov.gh/site/?page_id=9637 "MOFA".]</ref> [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ’ʋs]], kakaduro bԑԑ garlic.<ref name=":1">[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Recipes-How-to-prepare-Aprapransa-using-palm-nut-soup-543867 "Recipes: How to prepare Aprapransa using palm nut soup"]. ''www.ghanaweb.com''. Retrieved 2018-09-17.</ref> Ba paasid kͻligin ni’im wan wʋʋ zim-ma’asa, [[Ziiŋ|ziŋ-kpi’ema]] bԑԑ zim-ͻͻnla.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ba da’ad kawԑnna [[Zɔꞌɔm|zͻ’ͻm]] nwa Ghana bԑ da’asin, bԑԑ si’eba mԑ maani li ba yaan mԑn.<ref>Somuah-Annan, Grace Afua. [https://www.pulse.com.gh/lifestyle/food-travel/how-to-prepare-aprapransa-id7333312.html "How to prepare Aprapransa"]. Retrieved 2018-09-17.</ref> == Gbanvԑԑnsa == == External links == * [https://www.youtube.com/watch?v=GGkC1GIPc8g Video: Ban maan Aprapransa si’em] {{corn}} {{Legume dishes}} {{African diib}} [[Category:Ghana diib]] [[Category:Kawԑnna diib]] 2mrv1sj0n2djzjvbswcf1jh459u8tol 18386 18385 2026-07-12T16:35:46Z Ndeego 425 I edited text 18386 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q56650369}} '''Aprapransa''', ba da buoni li ye 'akplijii' bԑԑ 'akplidzi') anԑ [[Ghana]] dim GaDangme bԑԑ Ga dim buudi [[diib]] kanԑ ka ba mͻr [[Banga soup|abԑ’ zԑԑnd]] nԑ [[Kawɛnna|kawԑnna]] zͻ’ͻm maan. Abԑ’ zԑԑnd anԑ laʋk yinnԑ kanԑ ka ba mͻri maan Akplijii. Li mԑ anԑ zԑԑnd kanԑ ka GaDangme dim maan saŋa wʋsa dit nԑ kawԑnna zͻ’ͻm diib kanԑ ka ba buon Kpokpoi bԑԑ Kpekpele, sankanԑ ka ba maani ba bunib malʋŋ kanԑ buon Homowo la. GaDangme da mͻr malʋŋ bama kԑŋ Ghana na zamis buudinam banԑ kpԑlim la wʋsa ban maan abԑ’ zԑԑnd si’em. Buudsi’eba banԑ bԑ Nigeria wan wʋʋ Yorubas, Igbos mԑ mͻr abԑ’ zԑԑnd kanԑ ka ba dʋgʋd ka buoni li ye Banga Soup. Nidib dʋg abԑ’ zԑԑd nԑ ka li yʋ’ʋn kԑna ka sͻ’ wʋsa mi’ li dʋgʋg yʋ’ʋs. Li ka’a GaDangme (bԑԑ Ga) buudi la ma’a mi’ abԑ’ tiig tʋʋma, 'Congo-Niger dͻͻg dim' banԑ bԑ Africa sʋ’ʋlim mԑ tʋmmi li tʋʋma. Akplijii <ref>(1) Online Reference, By J DZ eagu-kudjodji and others, (2) A grammatical sketch of the Akra or Ga-Language - By Johannes Zimmermann, (3) THE OUTDOORING DEDICATION AND NAMING OF AN AFRICAN CHILD. A CEREMONY OF THE GADANGME PEOPLE OF SOUTHEASTERN GHANA - Ganyobi Kpojiemo, vol. 1 by Ernest H.C. Tetteh, (4) NATIONAL GEOGRAPHIC MAGAZINE: Palm Oil is unavoidable. Can it be sustainable, December 2018 Issue, www.nationalgeographic.com</ref>anԑ dikanԑ ka ba diti li nԑ malʋŋ si’eba ni ma’a, ka fʋ ya’a pʋ ba’a ba na ti tami li yela.<ref>[https://omgvoice.com/food/delicious-bowls-aprapransa "17 Bowls Of Aprapransa That Will Make You Run To That Chop Bar Now"]. ''OMGVoice.com''. 2017-02-09. Retrieved 2018-09-17.</ref><ref>Afful, Maame Aba. [https://www.primenewsghana.com/lifestyle/how-to-prepare-aprapransa.html "How to prepare Aprapransa"]. ''Primenewsghana.com''. Retrieved 2018-09-17.</ref><ref>Online, Peace FM. [http://www.peacefmonline.com/pages/local/social/201804/348850.php?storyid=100& "Five Ghanaian Meals That May Be Going Extinct"]. Retrieved 2018-09-17.</ref> [[File:Aprapransa 10.jpg|thumb|260x260px|Aprapransa ka ba niŋ laa ni]] Aprapransa ka’a dikanԑ ka fʋ na kpԑlim nyԑԑ li Ghana tԑnpʋʋsin da’a li, ba mԑ pʋ maani li daar wʋsaa. Akan buudi dimi pʋdʋgʋdi li tisid saam malʋŋ si’eba ni wan wʋʋ pʋ’adiir nԑ sidkulug, biig yʋ’ʋr pʋdib, nԑ dʋ’am dabisir malima dabisa.<ref>[https://www.pulse.com.gh/lifestyle/food-travel/efie-aduane-series-aprapransa-from-the-eastern-region-id5185910.html "Efie Aduane Series: Aprapransa from the Eastern Region"]. Retrieved 2018-09-17.</ref> Li anԑ di-mum ka si’el wʋsa bԑ li pʋʋgin, fʋn na maal si’el anԑ fʋ pie nu’us ma’a ka pin’ili dit. == Maalig la’ad == Ban mͻr la’ad si’eba maan anԑ [[Kawɛnna|kawԑnna]] zͻ’ͻm (Tom brown) nԑ abԑ’ kpaam. La’ad banԑ ka ba paasidi maan si’eba anԑ [[Bɛŋa|bԑŋa]], [[Tomato|tomatos]], [[gabʋ]],<ref name=":0">[http://mofa.gov.gh/site/?page_id=9637 "MOFA".]</ref> [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ’ʋs]], kakaduro bԑԑ garlic.<ref name=":1">[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Recipes-How-to-prepare-Aprapransa-using-palm-nut-soup-543867 "Recipes: How to prepare Aprapransa using palm nut soup"]. ''www.ghanaweb.com''. Retrieved 2018-09-17.</ref> Ba paasid kͻligin ni’im wan wʋʋ zim-ma’asa, [[Ziiŋ|ziŋ-kpi’ema]] bԑԑ zim-ͻͻnla.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ba da’ad kawԑnna [[Zɔꞌɔm|zͻ’ͻm]] nwa Ghana bԑ da’asin, bԑԑ si’eba mԑ maani li ba yaan mԑn.<ref>Somuah-Annan, Grace Afua. [https://www.pulse.com.gh/lifestyle/food-travel/how-to-prepare-aprapransa-id7333312.html "How to prepare Aprapransa"]. Retrieved 2018-09-17.</ref> == Gbanvԑԑnsa == * [[Category:Ghana diib]] [[Category:Kawԑnna diib]] <references /> == External links == * [https://www.youtube.com/watch?v=GGkC1GIPc8g Video: Ban maan Aprapransa si’em] h95otc1pcsv5vhnny4egjfpe7ow1pe9 Etor 0 2365 18387 2026-07-12T16:37:34Z Ndeego 425 I created an article with sections 18387 wikitext text/x-wiki '''Otor''' anԑ diib kanԑ an GaDangme (Ga) buudi banԑ bԑ Ghana la dikpԑŋ kanԑ ka ba maani bԑ "Liiba malʋŋ" ni, bԑԑ biig yʋ’ʋr pʋdib ni. Buudsi’eba wan wʋʋ Akan mԑmaani li mԑn. Kͻn’ͻb-kͻn’ͻb Diib la bԑ kͻn’ͻb-kͻn’ͻb; si’eba mͻr busa kanԑ ka ba tua maan ka si’eba mԑ mͻr bͻͻdie maan. GaDangme Etor an dikanԑ yʋ’ʋri yi hali bԑ "Liiba malʋŋ" ni. Si’eba mԑ buon ye ''naji enyo'' bԑԑ ''naji ejwe'' (lin anԑ bua bԑԑ mui gԑndig nԑ sitiu kanԑ ka ba nͻk tamantoos maal ka gԑndig gԑla) amaa ban yʋ’ʋr pʋ yi wala. Sob ''Eto'' (ka si’eba sͻbidili ''etor'') anԑ Akan dimi tiak ka li sͻb mԑŋ anԑ ''oto'' (or ''otoor''), nwa anԑ Ga-buudi pian’ad ni ka an sͻb kanԑ da bԑ hali yʋʋm tusir, kͻbisniinam saŋa sa. Gbanvԑԑnsa 0zfwtacy1pp1d19c4tedpspi7jqrjz4 18388 18387 2026-07-12T16:39:48Z Ndeego 425 I added databox 18388 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q64490706}} '''Otor''' anԑ diib kanԑ an GaDangme (Ga) buudi banԑ bԑ Ghana la dikpԑŋ kanԑ ka ba maani bԑ "Liiba malʋŋ" ni, bԑԑ biig yʋ’ʋr pʋdib ni. Buudsi’eba wan wʋʋ Akan mԑmaani li mԑn. Kͻn’ͻb-kͻn’ͻb Diib la bԑ kͻn’ͻb-kͻn’ͻb; si’eba mͻr busa kanԑ ka ba tua maan ka si’eba mԑ mͻr bͻͻdie maan. GaDangme Etor an dikanԑ yʋ’ʋri yi hali bԑ "Liiba malʋŋ" ni. Si’eba mԑ buon ye ''naji enyo'' bԑԑ ''naji ejwe'' (lin anԑ bua bԑԑ mui gԑndig nԑ sitiu kanԑ ka ba nͻk tamantoos maal ka gԑndig gԑla) amaa ban yʋ’ʋr pʋ yi wala. Sob ''Eto'' (ka si’eba sͻbidili ''etor'') anԑ Akan dimi tiak ka li sͻb mԑŋ anԑ ''oto'' (or ''otoor''), nwa anԑ Ga-buudi pian’ad ni ka an sͻb kanԑ da bԑ hali yʋʋm tusir, kͻbisniinam saŋa sa. Gbanvԑԑnsa 4v60czacd8b559u6ep80z985ifwq0jv 18389 18388 2026-07-12T16:43:33Z Ndeego 425 I added references and links 18389 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q64490706}} '''Otor''' anԑ [[diib]] kanԑ an GaDangme (Ga) buudi banԑ bԑ [[Ghana]] la dikpԑŋ kanԑ ka ba maani bԑ "Liiba malʋŋ" ni, bԑԑ biig yʋ’ʋr pʋdib ni. Buudsi’eba wan wʋʋ Akan mԑmaani li mԑn. == Kͻn’ͻb-kͻn’ͻb == [[Diib]] la bԑ kͻn’ͻb-kͻn’ͻb; si’eba mͻr busa kanԑ ka ba tua maan ka si’eba mԑ mͻr bͻͻdie maan. GaDangme Etor an dikanԑ yʋ’ʋri yi hali bԑ "Liiba malʋŋ" ni. Si’eba mԑ buon ye ''naji enyo'' bԑԑ ''naji ejwe'' (lin anԑ bua bԑԑ mui gԑndig nԑ sitiu kanԑ ka ba nͻk tamantoos maal ka gԑndig gԑla) amaa ban yʋ’ʋr pʋ yi wala.<ref>Online Reference, by J DZ eagu-kudjodji and others</ref><ref>A grammatical sketch of the Akra or Ga-language - by Johannes Zimmermann</ref><ref>THE OUTDOORING DEDICATION AND NAMING OF AN AFRICAN CHILD. A CEREMONY OF THE GADANGME PEOPLE OF SOUTHEASTERN GHANA - Ganyobi Kpojiemo, vol. 1 by Ernest H.C. Tetteh</ref> == Sob == ''Eto'' (ka si’eba sͻbidili ''etor'') anԑ Akan dimi tiak ka li sͻb mԑŋ anԑ ''oto'' (or ''otoor''), nwa anԑ Ga-buudi pian’ad ni ka an sͻb kanԑ da bԑ hali yʋʋm tusir, kͻbisniinam saŋa sa. == Gbanvԑԑnsa == qrzerunso58jp54fn6mci1z6alzzp9m Chakalaka 0 2366 18390 2026-07-12T16:45:21Z Ndeego 425 I created an article with sections 18390 wikitext text/x-wiki '''Chakalaka''' anԑ South African dikanԑ an vaand, ka ba maan ka kpaam wʋm sʋ’ʋŋa, ka ba dit nԑ paanu, pap, dafaduka, bԑԑ sitiw. Chakalaka yinԑ tԑԑns banԑ bԑ Johannesburg, zin’is banԑ ka ba tuud sanlima la ni, sanlim tuudib sieba banԑ an Mozambic  dim da nͻki ba tamantoos bԑԑ bԑŋa dibanԑ ka ba su’ kͻliba ni dugu gԑndig Nanzʋ’ʋs ka li yʋ’ʋn wan wʋʋ Portuguese-tԑŋ dim diib, ye ba tʋ’ʋs nԑ pap. Chakalaka mͻr kͻn’ͻb-kͻn’ͻb bԑdigʋ. Ba mͻr bԑŋa, cabbage bԑԑ tamantoos maan si’eba. Sieba mͻr bԑŋa banԑ ka ba dʋgʋ sʋ kͻliba ni kuosid, bԑԑ tomatoos, bԑԑ gabʋ bԑԑ garlic, bԑԑ Nanzʋ’ʋs ma’asa maani li. Ba taa kuosidi li nԑ ni’im sԑn’ԑda zin’isin. Si’eba zieni li ka li ma’ad ka ba nyaan dit ka si’eba mԑ diti li tʋʋlʋg-tʋʋlʋg. Gbanvԑԑnsa eqram8j0bmbwl3mnlgaj2sl8boqzsw3 18391 18390 2026-07-12T16:47:23Z Ndeego 425 I added databox 18391 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q1059273}} '''Chakalaka''' anԑ South African dikanԑ an vaand, ka ba maan ka kpaam wʋm sʋ’ʋŋa, ka ba dit nԑ paanu, pap, dafaduka, bԑԑ sitiw. Chakalaka yinԑ tԑԑns banԑ bԑ Johannesburg, zin’is banԑ ka ba tuud sanlima la ni, sanlim tuudib sieba banԑ an Mozambic  dim da nͻki ba tamantoos bԑԑ bԑŋa dibanԑ ka ba su’ kͻliba ni dugu gԑndig Nanzʋ’ʋs ka li yʋ’ʋn wan wʋʋ Portuguese-tԑŋ dim diib, ye ba tʋ’ʋs nԑ pap. Chakalaka mͻr kͻn’ͻb-kͻn’ͻb bԑdigʋ. Ba mͻr bԑŋa, cabbage bԑԑ tamantoos maan si’eba. Sieba mͻr bԑŋa banԑ ka ba dʋgʋ sʋ kͻliba ni kuosid, bԑԑ tomatoos, bԑԑ gabʋ bԑԑ garlic, bԑԑ Nanzʋ’ʋs ma’asa maani li. Ba taa kuosidi li nԑ ni’im sԑn’ԑda zin’isin. Si’eba zieni li ka li ma’ad ka ba nyaan dit ka si’eba mԑ diti li tʋʋlʋg-tʋʋlʋg. Gbanvԑԑnsa mukcpauqv9wrap24mcg8xbkt7ze2oli 18392 18391 2026-07-12T16:55:44Z Ndeego 425 I added references and links 18392 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q1059273}} '''Chakalaka''' anԑ [[South Africa|South African]] dikanԑ an vaand,<ref>Rubin, N.; Temkin, N. (2005). ''[https://books.google.com/books?id=J7YxVqlexHEC&pg=PA84 Chic Jozi: The Jo'burg Pocketbook]''. Penguin Random House South Africa. p.&#x20;84. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-86872-942-5|978-1-86872-942-5]]</bdi>. Retrieved 3 November 2017.</ref> ka ba maan ka kpaam wʋm sʋ’ʋŋa, ka ba dit nԑ [[bodobodo]], pap, dafaduka, bԑԑ sitiw. Chakalaka yinԑ <ref>Kitchen, Chef Lola's (12 October 2022). [https://cheflolaskitchen.com/chakalaka/ "Chakalaka | South African Food"]. ''Chef Lola's Kitchen''. Retrieved 20 May 2024.</ref>tԑԑns banԑ bԑ Johannesburg, zin’is banԑ ka ba tuud sanlima la ni, sanlim tuudib sieba banԑ an Mozambic  dim da nͻki ba tamantoos bԑԑ bԑŋa dibanԑ ka ba su’ kͻliba ni dugu gԑndig Nanzʋ’ʋs ka li yʋ’ʋn wan wʋʋ Portuguese-tԑŋ dim diib, ye ba tʋ’ʋs nԑ pap. Chakalaka mͻr kͻn’ͻb-kͻn’ͻb bԑdigʋ. Ba mͻr [[Bɛŋa|bԑŋa]], cabbage bԑԑ [[tomato]] maan si’eba.<ref>[https://www.thefooddictator.com/hirshon-south-african-chakalaka-sauce/ "The Hirshon South African Chakalaka Sauce"]. ''✮ The Food Dictator ✮''. 26 February 2017. Retrieved 30 May 2020.</ref> Sieba mͻr bԑŋa banԑ ka ba dʋgʋ sʋ kͻliba ni kuosid, bԑԑ tomatoos, bԑԑ gabʋ bԑԑ garlic, bԑԑ [[Nanzʋ'ʋs|Nanzʋ’ʋs]] ma’asa maani li.<ref>[https://tunza.eco-generation.org/m/view.jsp?board=ourActions&viewID=46977&searchType=&searchName=&pageNumber=5 "Tunza Eco-generation Eco-generation"]. ''tunza.eco-generation.org''. Retrieved 24 May 2020.</ref> Ba taa kuosidi li nԑ ni’im sԑn’ԑda zin’isin. Si’eba zieni li ka li ma’ad ka ba nyaan dit ka si’eba mԑ diti li tʋʋlʋg-tʋʋlʋg. == Gbanvԑԑnsa == 1u59qji8tui1jtqm47vqxifobdzhv35 18393 18392 2026-07-12T16:58:48Z Ndeego 425 18393 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q1059273}} [[File:Chakalaka meal.jpg|alt=Chakalaka with stew|thumb|Chakalaka nԑ sitiu]] '''Chakalaka''' anԑ [[South Africa|South African]] dikanԑ an vaand,<ref>Rubin, N.; Temkin, N. (2005). ''[https://books.google.com/books?id=J7YxVqlexHEC&pg=PA84 Chic Jozi: The Jo'burg Pocketbook]''. Penguin Random House South Africa. p.&#x20;84. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-86872-942-5|978-1-86872-942-5]]</bdi>. Retrieved 3 November 2017.</ref> ka ba maan ka kpaam wʋm sʋ’ʋŋa, ka ba dit nԑ [[bodobodo]], pap, dafaduka, bԑԑ sitiw. Chakalaka yinԑ <ref>Kitchen, Chef Lola's (12 October 2022). [https://cheflolaskitchen.com/chakalaka/ "Chakalaka | South African Food"]. ''Chef Lola's Kitchen''. Retrieved 20 May 2024.</ref>tԑԑns banԑ bԑ Johannesburg, zin’is banԑ ka ba tuud sanlima la ni, sanlim tuudib sieba banԑ an Mozambic  dim da nͻki ba tamantoos bԑԑ bԑŋa dibanԑ ka ba su’ kͻliba ni dugu gԑndig Nanzʋ’ʋs ka li yʋ’ʋn wan wʋʋ Portuguese-tԑŋ dim diib, ye ba tʋ’ʋs nԑ pap. Chakalaka mͻr kͻn’ͻb-kͻn’ͻb bԑdigʋ. Ba mͻr [[Bɛŋa|bԑŋa]], cabbage bԑԑ [[tomato]] maan si’eba.<ref>[https://www.thefooddictator.com/hirshon-south-african-chakalaka-sauce/ "The Hirshon South African Chakalaka Sauce"]. ''✮ The Food Dictator ✮''. 26 February 2017. Retrieved 30 May 2020.</ref> Sieba mͻr bԑŋa banԑ ka ba dʋgʋ sʋ kͻliba ni kuosid, bԑԑ tomatoos, bԑԑ gabʋ bԑԑ garlic, bԑԑ [[Nanzʋ'ʋs|Nanzʋ’ʋs]] ma’asa maani li.<ref>[https://tunza.eco-generation.org/m/view.jsp?board=ourActions&viewID=46977&searchType=&searchName=&pageNumber=5 "Tunza Eco-generation Eco-generation"]. ''tunza.eco-generation.org''. Retrieved 24 May 2020.</ref> Ba taa kuosidi li nԑ ni’im sԑn’ԑda zin’isin. Si’eba zieni li ka li ma’ad ka ba nyaan dit ka si’eba mԑ diti li tʋʋlʋg-tʋʋlʋg. == Gbanvԑԑnsa == ia8zjhoa1i5t3whnfgm9xkvlpvz7r08 Tagalia 0 2367 18394 2026-07-12T17:04:22Z Ndeego 425 I created an article with references and links 18394 wikitext text/x-wiki '''Tagalia''', ka ba buon '''mullah tagalia''' bԑԑ sitiu wiig,  anԑ Sudan nԑ Chad dim [[diib]] kanԑ ka bad it Ramadan nͻlͻͻr saŋa. Ban mͻr la’asi’eba maan anԑ [[gabʋ]], naaf [[Ni'im|ni’im]] ka ba nwa baanlig, [[Tomato|tomatos]] gan’alig, kpaam, nԑ [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ’ʋs]] wiig. La’abanԑ paasi dʋgʋ li la kԑt ka li an wiig la. Ba dʋgʋ li alaa nԑ lin ti bͻͻd ga’aŋir ka li kpaam la yʋ’ʋn puk agͻla. Ba mͻri li nԑ dit nԑ [[bodobodo]], kisra (bodobodo ka ba nwa baanlig), gurasa (bodobodo diib ya’as) bԑԑ aseeda/asida (ba nͻknԑ wit, kawԑnna bԑԑ mui zͻ’ͻm maal lin).<ref>Mariod, Abdalbasit Adam (2023). ''Traditional Sudanese Foods: Sources, Preparation, and Nutritional and Therapeutic Aspects''. Newcastle-upon-Tyne: Cambridge Scholars Publishing. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-5275-9313-8|978-1-5275-9313-8]]</bdi>.</ref><ref>[https://www.sudanese.kitchen/recipe/red-stew "Mullah Ahmar (Tagalia)"]. ''www.sudanese.kitchen''. Retrieved 2026-01-25.</ref><ref>[https://www.proagrimedia.com/crops/african-cuisine-part-14-west-africa-chad/ "African Cuisine Part 14: West Africa - Chad"]. ''ProAgri Media''. Retrieved 2026-01-25.</ref> == Gbanvԑԑnsa == 1d18zcz7iyko0znq7njsxdsm6hq48qu 18395 18394 2026-07-12T17:06:00Z Ndeego 425 I added databox 18395 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q113298162}} '''Tagalia''', ka ba buon '''mullah tagalia''' bԑԑ sitiu wiig,  anԑ Sudan nԑ Chad dim [[diib]] kanԑ ka bad it Ramadan nͻlͻͻr saŋa. Ban mͻr la’asi’eba maan anԑ [[gabʋ]], naaf [[Ni'im|ni’im]] ka ba nwa baanlig, [[Tomato|tomatos]] gan’alig, kpaam, nԑ [[Nanzʋ'ʋs|nanzʋ’ʋs]] wiig. La’abanԑ paasi dʋgʋ li la kԑt ka li an wiig la. Ba dʋgʋ li alaa nԑ lin ti bͻͻd ga’aŋir ka li kpaam la yʋ’ʋn puk agͻla. Ba mͻri li nԑ dit nԑ [[bodobodo]], kisra (bodobodo ka ba nwa baanlig), gurasa (bodobodo diib ya’as) bԑԑ aseeda/asida (ba nͻknԑ wit, kawԑnna bԑԑ mui zͻ’ͻm maal lin).<ref>Mariod, Abdalbasit Adam (2023). ''Traditional Sudanese Foods: Sources, Preparation, and Nutritional and Therapeutic Aspects''. Newcastle-upon-Tyne: Cambridge Scholars Publishing. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-5275-9313-8|978-1-5275-9313-8]]</bdi>.</ref><ref>[https://www.sudanese.kitchen/recipe/red-stew "Mullah Ahmar (Tagalia)"]. ''www.sudanese.kitchen''. Retrieved 2026-01-25.</ref><ref>[https://www.proagrimedia.com/crops/african-cuisine-part-14-west-africa-chad/ "African Cuisine Part 14: West Africa - Chad"]. ''ProAgri Media''. Retrieved 2026-01-25.</ref> == Gbanvԑԑnsa == e7zztr0dvi0t8cg2y9lcn3uxgln5s9x