Mem û Zîn

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ku">
  <siteinfo>
    <sitename>Wîkîpediya</sitename>
    <dbname>kuwiki</dbname>
    <base>https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAk</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medya</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Taybet</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Gotûbêj</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Bikarhêner</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Gotûbêja bikarhêner</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wîkîpediya</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Gotûbêja Wîkîpediyayê</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Wêne</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Gotûbêja wêneyî</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Gotûbêja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Şablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Gotûbêja şablonê</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Alîkarî</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Gotûbêja alîkariyê</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorî</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Gotûbêja kategoriyê</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Gotûbêja portalê</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Gotûbêja modulê</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Mem û Zîn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>650</id>
    <revision>
      <id>2069603</id>
      <parentid>2054789</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5535" sha1="l86e5keuj8iqzh0njha4e8dukx3syu1" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Maneyên din}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Mem û Zîn
| wêne               = Kurdish manuscript in the British Library – opening pages of Mem û Zîn by Ahmad Khani (Ehmed Xani), copied in 1221 AH 1806–7 CE (Or. 11996, ff. 1v–2r).jpg
| thumb
| Gora Mem û Zînê li Cizîra Botan nû hate restorekirin (2009)
| binwêne            = Rûpelên yekem ên destnivîsek ''Mem û Zîn'' li [[British Library]], ''Or''. 11996, ff. 1v–2r. (1221{{Nbsp}}PH/1806–1807{{Nbsp}}PZ)
| nivîskar           = [[Ehmedê Xanî]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = Destana Evînê
| cih                = Kurdistan
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]] (Kurmancî)
| dîroka_weşanê      = 1692
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Mem û Zîn'''''&lt;ref&gt;M. Emin Bozarslan (1995/2005). Mem û Zîn. Ehmedê Xanî. Weşanên Deng, Swêd/Stembol. Jan Dost (2010). Ehmedê Xanî. Mem û Zîn. Weşanên Avesta, Stembol.&lt;/ref&gt; an jî '''''Memozîn'''''&lt;ref&gt;http://tirej.name/pirtukxane/10.pdf (li ser rûpela 11em, ji pirtûka &quot;Mem-o-zin&quot;)&lt;/ref&gt; pirtûka herî girîng ya [[Ehmedê Xanî]] ye. Tê de evîna mezin nav ''Mem û Zîn'' tê îfadekirin.

[[Destan]]a [[kurd]] ya neteweyî &quot;Mem û Zîn&quot;, bi sedsalan di nav gelê kurd de bi devkî û bi destnivîskî jiyaye. Paşê gelek caran hatiye çapkirin. Cara pêşîn di sala [[1919]]an de li [[Stembol]]ê; paşê di sala 1947an de li [[Heleb]]ê, [[1954]] li [[Hewlêr]]ê, [[1957]] li [[Şam]]ê, [[1960]] li [[Bexda]]yê, [[1962]] li [[Mosko]]yê, [[1968]] li Stembolê, [[1988]] li [[Ûrmiye]]yê û di [[1995]]an de li Swêdê li bajarê [[Uppsala]]yê û Şamê, û di sala [[2006]]an de jî li [[Dihok]]ê hatiye çapkirin.

&quot;Mem û Zîn&quot;, bi tîpên latînî cara pêşîn di sala [[1968]]an de, ji aliyê [[M. Emîn Bozarslan]] ve li Stembolê hat çapkirin. Mamoste Bozarslan, bi munasebeta [[300 saliya Mem û Zînê]], ew bi tîpên latînî û bi şîrovekirineke hêja di sala [[1995]]an de ji nû ve çap kir. Ev çap ji metnê orijînal û ji wergera kurdiya xwerû pêk hatiye.

[[Wezareta Çandî û Turîzmê ya Komara Tirkiyeyê]] [[berhem]]a [[Ehmedê Xanî]] ya bi navê &quot;Mem û Zîn&quot; di sala [[2010]]an de da weşandin. Di [[pirtûk]]ê de, [[rûpel]]ekî de nivîsa orjînal ya ku bi [[tîpên erebî]] ne heye û di rûpela din de beramberê wê bi [[tîpên latînî]] bi [[tirkî]] û [[kurdî]] heye. Ji vê pirtûkê 2.500 heb hate çapkirin. Ji van pirtûkan hinek wê li [[pirtûkxane|pirtûkxana]] bên belavkirin û hinek jî wê bên firotin. Ev cara yekem e ku [[wezaret]]eke [[Komara Tirkiyeyê]] pirtûkekî bi [[zimanê kurdî]] amade dike û dide weşandin.

Her wiha nivîskarê kurd [[Jan Dost]] jî bi eynî munasebetê ev berhema hêja wergerande ser zimanê erebî û bi şîroveyeke berfireh, ku ew sê caran li paytexta Sûriyê Şam û li [[Beyrût]]ê û li Dihokê jî hate çapkirin. Dîsa Jan Dost sala 2007an Mem û Zîn bi kurdiya îro û bi kêş û qafiye nivîsî û tefsîreke berfireh bi kurmancî jê re danî.

[[Wêne:Mezela Mem û Zîn 2009 2.jpg|alt=Gora Mem û Zînê li Cizîra Botan nû hate restorekirin|thumb|Gora Mem û Zînê li Cizîra Botan nû hate restorekirin (2009)]]{{Jêgirtin|'Ey şah û wezîrê ʼiz-û temkîn
Ez hêvî dikim nekin ʼînadê
Derheqê vî menbeʼê fesadê

Lewra ku xwedanê ins û canan
Wî xaliqê erd û asimanan,

Roja ewî hubê da hebîban
Hingê ewî buxzê da reqîban

Em sorgul in, ew ji bo me xar e
Em gencîne ne ew ji bo me mar e

Gul hifzî di bin bi nûkê xaran
Gencîne xwedan dibin bi maran

Ger ew nebûya di nêv me hail
ʼIşqa me di bû betal û zail'.}}

== Pirtûk ==
* 1992: Li Tirkiyê fîlmek li ser [[Mem û Zîn (fîlm)|Mem û Zînê]] ji aliyê [[Ümit Elçi]] ve hatiye çêkirin. Şanoya bi navê “Şoreşa Evînê: Trajediya Mem û Zîn” ji aliyê Kemal Mîraudalî ve ji Kermancî Mîanî re hatiye nivîsandin û di adara 2012’an de li Silêmaniyê hatiye çapkirin.
* 1995, 2005: Ehmedê Xanî. Mem û Zîn. Wergerê tîpên latînî û kurdiya xwerû: [[M. Emîn Bozarslan]]. Stembol: [[Weşanên Deng]]. [[ISBN: 975-7011-42-8]].
* {{Jêder-kitêb |url=https://www.worldcat.org/oclc/741546566 |sernav=Mem û Zîn |paşnav=Xanî |pêşnav=Ehmedê |tarîx=2010 |weşanger=Avesta |kesên-din=Kadri Yıldırım |isbn=978-605-5585-38-9 |çap=1. baskı |cih=Beyoğlu, Stenbol |ziman=ku |paşnavê-terciman=Yıldırım |pêşnavê-terciman=Kadri |oclc=741546566 }}
* 2010: Ehmedê Xanî. Mem û Zîn. Şirove û kurdiya îro: [[Jan Dost]]. Stembol: [[Weşanên Avesta|Avesta]]. [[ISBN: 978-605-5585-42-6]].
* 2021: Tîma anîmasyon dê xeta berhemanîna filmê 3D Mem and Zein bi derhêneriya [[Ferdîn Zareî]], derhênerê hunerî [[Delir Maleki]] û rêvebirê berheman: [[Xê Bat Kerîmî]], bi bikaranîna teknolojiya herî bilind a cîhanê li [[Sine]]yê dest pê bike, paytexta parêzgeha Kurdistanê Îranê dest bi nasandin û şandina vê berhema mezin a wêjeya kurdî bo festîvalên cîhanî kiriye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=tebax 2024}}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Wîkîçavkanî|Mem û Zîn}}

{{Ehmedê Xanî}}
{{Destanên kurdî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Çîrokên evînê]]
[[Kategorî:Destanên kurdî]]
[[Kategorî:Mîtolojiya kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 17an]]
[[Kategorî:Wêjeya ronesansê]]</text>
      <sha1>l86e5keuj8iqzh0njha4e8dukx3syu1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ansîklopediya zarokan (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1568</id>
    <revision>
      <id>2069552</id>
      <parentid>2056735</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir, --Valahiyên nehewce.)</comment>
      <origin>2069552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3110" sha1="5kufqef6eyu1g2vu10yim209nhumgni" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Ansîklopediya Zarokan
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = Sven Lidman
| wergêr             = Amed Tigris, Mahmûd Lewendî, Hesenê Metê, Seyidxan Anter û Ali Çiftçi
| şêwe               = 
| cih                = [[Stockholm]]
| sererastkirin      = Apec-Tryck
| ziman              = [[Kurdî]] (kurmancî û soranî)
| dîroka_weşanê      = [[2004]]
| weşanxane          = Weşanxana [[Apec]]
| rûpel              = 236
| ISBN               = 91-89675-32-0
}}
'''''Ansîklopediya Zarokan''''', bi soranî: '''''Însayklopîdiyay Mindallan''''', sernavê orijînal ê bi swêdî: ''Barnens lexikon'', pirtûkeke zarokan a bi swêdî ye ku di sala 1981ê de ji aliyê nivîskarên swêdî [[Sven Lidman]], [[Lars-Gunnar Larsson]] û [[Hardy Hedman]] ve hate amadekirin.

== Wergera kurdî (kurmancî û soranî) ==
Ensîklopedî bi destê [[Amed Tigris]], [[Mahmûd Lewendî]], [[Hesenê Metê]], [[Seyidxan Anter]] û [[Ali Çiftçi]] hatiye wergerandin bo kurdiya kurmancî û di [[weşanxaneya Apec]]ê de hat weşandin. Wênekêşê swedî [[Tord Nygren]] ji bo pirtûkê wêneyên orjînal çêkirine. Pirtûk ji bilî çapa kurmancî bi soranî jî derketiye. Hem çapa [[kurmancî]] (2004) û hem jî çapa [[soranî]] (2008) ji nav çapên weşanên Apecê ve hatine der.

== Naverok ==

Ensîklopediyeke bi wêne û rengîn e. Hinek mijarên kurdî yên wekî [[Newroz]], [[cilûberg]], [[zebeş]]ên [[Amed]]ê, [[kew]] û hwd lê hatine zêdekirin. Di vê ''Ansîklopediya Zarokan'' de nêzî 500 peyv û gotin hene ku li gor rêza alfabeyê hatine rêzkirin. Ew ensîklopedî di sala 2004an de derket. Hemû peyv û gotin jî li gor cîhan û fantaziya zarokan hatine hilbijartin. Di her rûpeleke wê de rêza alfabeya kurdî heye û tîpa aktuel li ser vê rêzê bi rengekî din hatiye nîşankirin. Ev jî ji bo zarokan hêsan dike ku tîpa alfabeyê baştir bibînin û nas bikin. Girêdana wêne, peyv û tîpan alîkariyê dike ku zarok zûtir serwextî zanînê bibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=1243 |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2011-07-02 |roja-arşîvê=2023-01-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230111153947/https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=1243 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

''Ansîklopediya Zarokan'' berî herkesî ji bo zarokên dema dibistanê ye, bi taybetî jî yên salên destpêkê.

== Girêdanên derve ==
* [http://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=1243 Ansîklopediya Zarokan ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111153947/https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=1243 |date=2023-01-11 }}

== Çavkanî ==
{{çavkanî|1}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Ensîklopediyên zarokan]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî yên werger]]
[[Kategorî:Pirtûkên werger ên ji swêdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên 2004an]]</text>
      <sha1>5kufqef6eyu1g2vu10yim209nhumgni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qanatê Kurdo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2341</id>
    <revision>
      <id>2069442</id>
      <parentid>2043091</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2069442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5248" sha1="pg1b7j16ps4d2wnw1noxblds30gewx8" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| nav                = Qanatê Kurdo
| wêne               = قەناتی کوردۆ 1.jpg
| navê_rastî         = Kanat Kalaşeviç Kurdoev - Канат Калашевич Курдоев
| roja_jidayikbûnê   = {{Jidayikbûn|12|09|1909||}}
| cihê_jidayikbûnê   = [[Qers]], [[Împeratoriya Rûsî]]
| roja_mirinê        = {{Mirin|31|10|1985|12|09|1909|temen=erê}}
| cihê_mirinê        = [[Lenîngrad]], [[Yekîtiya Sovyetan]]
| hevwelatî          = {{Ala|Yekîtiya Sovyetan}}
| netewe             = [[Kurd]]
| dîn                = [[Êzidî]]
| bandorbar          = [[Melayê Cizîrî]], [[Ehmedê Xanî]], [[Eliyê Teremaxî]]
| pîşe               = Nivîskar, Zimannas
| xelat              = [[Wêne:Order redstar rib.png|40px|link= Xelata Stêrka Sor]]
}}
'''Qanatê Kurdo''' ({{bi-ru|Канат Калашевич Курдоев|Kanat Kalaşeviç Kurdoev}}; z. [[1909]] li [[Qers]]ê − m. {{Mirin|31|çiriya pêşîn|1985}}) [[zimannas]] û [[nivîskar]]ekî kurd &lt;ref&gt;[http://ararat-welat.blogspot.com.tr/2010/07/ela-sipka-sipki-asireti.html ÊLA SÎPKA (Sipki aşireti)]&lt;/ref&gt; bû.

== Jiyana Qanatê Kurdo ==
Qanatê Kurdo li gundê [[Sûsiz]]ê, qeza [[Qers]]ê ji dayika xwe bûye.&lt;ref&gt;[[Bêrîvana Dêrsimî]] (1993). &quot;Kurdnasê nemir Qanatê Kurdo.&quot;, Welat, 51:1993, r. 13.&lt;/ref&gt;  Sala 1922an bi înisiyatîva nivîskarê êzîdî [[Ehmedê Mîrazî]], ewledê gelê [[ermenî]], dost û xêrxwazê gelê me [[Lazo]] ([[Hakob Xazaryan]]) û hinekên din, li bajarê [[Tilbîs]]ê ji bo wan zarokên kurd dibistan vedibe. Di dibistanê de zaroka him dixwend, him hînî kar dibûn, him jî tê de radizan. Qanat dibe şagirtê wê dibistanê. Tev Qanat ji wê dibistanê xwendina xwe dest pê kirin usa jî zimannasê kurdî bi nav û deng, doktorê fîlologiyê [[Çerkez Bakayêv]], nivîskar, berpirsyarê rojnama [[Riya Teze]] yê ewlin [[Cerdoyê Gênco]], mêr xwesê Yekîtiya Sovyêtê [[Semendê Siyabendov]] û gelekên din.

Sala 1928an [[komerkez]]iya [[Partiya Komûnîstên Ermenistanê]] bi pêşniyaza [[Erebê Şemo]] heş xortên kurd dişînin [[Lenîngrad]]ê ([[Sankt Petersbûrg]]) ji bo xwendinê. Qanat di nav wan de bû. Berê ew di fakûltêta karkira ya [[Înstîtûta Zimanên Rojhilatê|Enstîtuya Zimanên Rojhilatê]] yên zêndî de dixûne, paşê xwendina xwe li [[Unîversiteya Lenîngradê]] beşê ziman, dîrok û edebiyatê tê de pêşda dibe. Saya xebathizî, zên û rind zanîbûna zimanê dê di demek kin de guhdar ya dersdaran, ya rojhilatzanên dinyayê yan N. Mar, H. Orbêlî, A. Frêyman dikşîne ser xwe. Hê xwendkar ew dersê [[zimanê kurdî]] dide xwedkarên unîversiteyê û bi xebata zanyariyê ve mijûl dibe.

Ji pey xwendina unîversiteyê re ew [[aspîrantûr]]a unîversiteyê tê de xwendina xwe berdewan dike. Sala 1941ê bi babeta &quot;Çêkirina fêlêd bargiranî di zimanê kurdî da&quot; têza doktorya xwe, ya ewlin xweyî dike. Piştî şer ew di înstîtût a rojhilatnasiyê de pirsên Kurd zaniyê yên cude cuda ve mijûl dibe, kûrsên zimanê kurdî de dersê dide.

H. Orbêlî sala 1959an para rojhilatnasiyê ya Enstîtûya Lenîngiradê ya zanyariyê de koma Kurdnasiyê başqe dike. Ji pey salekê re Qanat dibe serokê wê komê. Heta dawya jiyana xwe jî wî ew karê kurdewariya pîroz bi serbilindî û hiskirin pêş de bir, li dû xwe bi sedan xebatên Kurdnasiyê yên bingehîn û giranbiha hişt, navê xwe bi herfê zêrîn di dilê gelê xwe de nivîsî.&lt;ref&gt;http://candname.hawarnet.net/2013/09/li-ser-tarixa-edebiyata-kurdi-ya-qanade.html?m=0{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}&lt;/ref&gt;

Qanatê Kurdo, ji sedî zêdetir [[monografiya]], pirtûk û gotarên zaniyarî li ser ziman, zargotin, dîroka kurdî weşand, ji 20î zêdetir kurdnas hazir kirine.

Di {{Dîrok|31|çiriya pêşîn|1985}} de li Lenîngradê zaniyarê mezin di 76 saliya xwe de çû ser dilovaniya xwe.

== Berhemên wî ==
* ''[[Zimanê Kurdî: Rêziman]]'' (Kurmancî) (1957),
* ''Ferhenga kurdî'' (Kurmancî)-Rûsî (1960),
* ''Ferhenga Kurdî'' (soranî) – Rûsî tevî Zara Yûsûpovayê (1983),
* ''[[Beranderkirina rêzmanên dîalêkta Kurdî]] (Kurmanciya jor û Kurmanciya jêr)'' (1973),
* ''[[Tarîxa edebiyata Kurdî]]'' cilda 1 (1983), cild 11 (1985),
* ''[[Gramêra zimanê Kurdî]]'' (1990),
* ''[[Duwanzdeh varîant, Mem û Zîn]]'' (1996)

Zarokên kurd li welatê sovyêtê bi pirtûkên wî hînî zimanê dê dibûn. Heta salên 1990î deh pirtûkên wî yên dersa li Ermenistanê hatine weşandin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}
* http://www.peyama-kurd.com/9/14.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050516142125/http://www.peyama-kurd.com/9/14.pdf |date=2005-05-16 }}

{{Wêjevanên kurd}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Fîlozofên kurd]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1909]]
[[Kategorî:Kesên ji Qersê]]
[[Kategorî:Kesên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Kurdolog]]
[[Kategorî:Mirin 1985]]
[[Kategorî:Mirin 1986]]
[[Kategorî:Nivîskarên ji Qersê]]
[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]
[[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]]
[[Kategorî:Qanatê Kurdo| ]]
[[Kategorî:Wêjevanên kurd]]
[[Kategorî:Zanayên kurd]]
[[Kategorî:Zimannas]]</text>
      <sha1>pg1b7j16ps4d2wnw1noxblds30gewx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xelat (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2502</id>
    <revision>
      <id>2069547</id>
      <parentid>2063193</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13093" sha1="l7nfwuqi7cpwderzlld2gpilaoxejod" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Paqij bike|tarîx=adar 2024}}
{{Şêwaz|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Xelat
| wêne               = Xelat.jpg
| mezinahiyawêne     = 160px
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Sedat Yurtdaş]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stenbol]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]] ([[Kurmancî]])
| dîroka_weşanê      = Sermawez [[2002]]
| weşanxane          = [[Weşanên Sî]]
| rûpel              = 80
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 975-6560-24-X
}}
'''''Xelat''''' pirtûka pêşîn a kurteçîrokan a [[Sedat Yurtdaş]] e.

== Rexne ==
Rexneya sereke weke hemû pirtûkan, encama lêkolîna li ser aliyê rêzimanê ye. Ev rexne hem ji weşanên SÎ re ye, hem ji nivîskar re.

a- Dema li dawiya her çîrokekê dîroka nivîsa çîrokê hatiye nivîsîn, navê mehan &quot;êlûn&quot;, &quot;[[hezîran]]&quot; hatine nivîsîn. Ên din rast in. Divê hejmar, navê mehan, rojan û tiştên wiha qet ji bin destê redaqsiyonên nefilitin.

b- Kumika (ê, î, û) dema kêm dimînin, mirov difikire; gelo xwestine çi bêjin.

c- Nivîskar divê li gotinên erebî baş haydar bûna û di rêzimanê de serî biêşanda. Rêziman bingeha wêjeyê ye.

d- Di vê pirtûka çîrokan de &quot;rengê dewrê&quot; gotareke xweş û balkêş be jî, ne di cih de ye ku di nav kurteçîrokan de bê weşandin. Jixwe pirtûk bixwe bi teknîkên cuda tevlihev e, ev jî zêde ye.

=== Nirxandin ===

Li gor dîrokê rêzkirina çîrok û nivîsan ev e:

{{Dîrok|28|Adar|2002}}, {{Dîrok|15|hezîran|2001}}, {{Dîrok|2|îlon|2001}}, 2 kanûna pêşîn 2001, {{Dîrok|9|sibat|2002}}, {{Dîrok|6|sibat|2001}}, {{Dîrok|2|Gulan|2002}}

Rêzkirina wan çima? Em ê çima wan li gor vê rêzê bixwînin û li gor rêza dîroka wan a nivîsandinê nexwînin? Weşanxane û nivîskar nivîs ligor xweşiya wan rêz kiriye, an li gor teknîka wan? Gelo li gor teşeyên wan, an jî li gor mijara wan kirine rêzê?

Di pirtûkên wisa de, heke wê çîrok ne li gor rêza dîroka afirandinê be, divê li gor nihêrîneke wêjeyî be.

Du çîrok; &quot;Ez&quot; û &quot;Tu&quot;. Teşeyê vegotina &quot;Ez&quot;ê ji hemû çîrokên din çêtir, balkêştir nûtir e. Lê &quot;Tu&quot; ne wisa ye.

Pirtûk bi &quot;Ez &quot; dest pê dike û bi &quot;Tu&quot; diqede. Ev xaleke balkêş e. Lê hundirê wê nehatiye tijekirin. Mijara &quot;Ez&quot; û &quot;Tu&quot; bi ser hev de naçin, teşeyê wan jî bi ser hev de naçin. &quot;Tu&quot; kêmasiyeke wêjeyî ya &quot;Ez&quot;ê temam nekiriye, dereke vala danegirtiye û ji navê wan pê ve tu tiştek têkiliyê di nava herduyan de ava nake.

Çi tîne hişê mirov? Mirov dibêje qey &quot;Ez&quot; û &quot;Tu&quot; du aliyên bi hev re têkîldar û cuda hatine nivîsîn. Lê na. Ev valahiyek e.

Heke &quot;Tu&quot; bi teşeyê &quot;Ez&quot;ê bûna, qewareya wan nêzî hev bûna û meraqeke mayî temam kiribûna, an jî tiştekî nehatiye hişê mirov bikira, serkeftî bû û pirtûk digihaşte qadeke cuda.

EZ
Piştî xwendina vê nivîsê em pirsekê ji xwe, ji zanebûna xwe ya wêjeyî dipirsin. &quot;Gelo ev nivîs çi ye, çîrok e? Heke na, ev çi ye? Çi nivîseke xweş e. We bihîstiye gelek caran tê gotin ku wêjevan ew e ku bikaribe ketina peleke payizê bike rûpelek, du rûpel, deh rûpel... ... Bi rastî ketina peleke payizê dibe çîrokek jî. Lê ma nabe romanek jî? Erê, dibe. Lê çend rûpel? Bi rastî çîrok û roman ne bi rûpelan in, bi ziman, mijar, teşe û hûnandinê ne. Me got çi nivîseke xweş e &quot;Ez&quot;. Lê çîrok e , an na? Lehengek heye, ew jî &quot;Ez&quot; bixwe ye.&quot;Ez&quot; ê çîrokê ye. Wekî din? Divê em bêjin ku wekî din navê pismamekî bibore jî, leheng di bîra xwe tîne. Wekî din kes tune. Mijar çi ye? Hinek hatine serîdana &quot;wî&quot;. Wî jî bersiv daye wan. Encam ji alî &quot;wan&quot; ve tune. Ji alî &quot;wî&quot; ve diyar e. Qewirandina &quot;wan&quot; encama mijarê ye. Nexwe ew kesên qewirandî jî leheng in winda, nediyar in. &quot;Ez&quot; çîrokeke xweş e. Çîroka weşîna pela payizê bixwe ye. Sedat Yurtdaş zimanê kurdî xweş xebitandiye. Mirov li pey xwe kaş dike dibe heta dawiya çîrokê. Teşe jî xweş e. Ji alî teşeyê ev ev heye. Çîrok ne ji serî de dest pê dike. Ma ne bi qewirandinekê dest pê dike. Nexwe berî qewirandinê hatina hinekan jî heye. Berî wê jî heye. Qey destpêkeke mijarê jî heye. Nivîsandina van gişan ne pêwist e. Wî jî nenivîsiye û çîrok ji serî de dest pê nake. Çîrok bi bersivekê dest pê dike. Serê çîrokê winda ye û qet nayê vegotin. Li pey hev bersiv dubare dibe.

-- Hûn hatin ee!

-- Hûn hatin ee!

-- Hûn hatin ee!

Ma ev jî ne dubarekirina tiştekî ye. Erê. Lê nivîskar dubarekirina gotinê ne bi heman bêjeyan, bi bêje û hevokên cuda daye. Ma qey &quot;wan&quot; jî bersivek neda? Na. Ne pêwist e ku bidin. Lewre ev çîrok dirêj nebûye heta ku ew bersivê bidin. Ev çîroka 30 xulkeyî ye.

Weke ku me li jor gotiye. Leheng hew gotiye &quot;Hûn hatin ee!.&quot; Ji vê pê ve tu tiştek ne gotiye. Çi tişt hebin giş di hindur vê gotinê de ne.

Çîroka hunerê ye ku nivîskar rê dide.

Kêmasiyeke çîrokê jî heye ku em ê li ser tiştekî bibêjin. Gelo em çima çîrokan dinivîsin. Armanc çi ye?

-- Nivîsandina mijarê.

-- Nivîsandina çîrokeke bi kurdî.

-- Nivîsandina çîrokekê.

Armanca nivîskar çi be çîrok jî ew e. Armanc nivîsandina çîrokekê be, ziman, mijar, teşe, hûnandin û teknîka wêjeyî derdikeve pêş. Heke na, çîrok jî bi armancên din re dimire, bi wan najî.

Dema ku di vê çîrokê de &quot;Ez&quot; çêlî pismamê xwe dike, çîrok dikeve awakî din. Zêde neşikê jî ev kêmasî nivîskar dixirîne û çîrok bi awayekî din diqede. Dîsa jî bi qasî ku em bêjin çîrok e an na, serkeftî ye.

QERO
Piştî çîroka balkêş, çîroka Qero heye. Dema hûn bixwînin, hin bi çîrokeke balkêş î din re rûbirû dimînin. Lê piştî 7 rûpelên çîrokê diqede, çîrok dibe du çîrok. Mijara yekê jin û mêr be, mijara ya din li ser Qero ye. Qero lawê malê ye. Mijara jin û mêr li ser çêkirina zarokan e. Mijara Qero li ser &quot;qirixên&quot; Amedê ye. Di çîrokê de du mijar. Lê ji ber ku mijara yekem nepediyar e û mijara duyem dest pê kiriye, çîroka Qero ne serbixwe ye. Ne ji vê kêmasiyê bûna ev çîrok jî dê bibûya sedema guftûgoyekê. Lewre berî ku mijara yekem biqede mijara duyem dest pê dike, mijara duyem serkeftî be jî ya yekem ne serkeftî ye.

Niha di vê çîrokê de hûn mijarê çawa dibînin. Hûn dikarin bêjin ev yekmijar e. Lê gelo wisa ye, dê, bav, mamoste û du bira, bi taybetî jî Qero. Na. Ev ne rast e. Ev hemû di hundir Qero de hatine nivîsin. Qero çîrokek e.

Lê ji serî û heta ku 7 rûpel diqedin mijareke din heye. Çi ye? Mamoste û jina malê guftûgoya çêkirina zarokan dikin. Jixwe 8 zarokên male jî hene. Di rûpela 8an de çîrok fireh dibe. Kesayetiya lawê mezin tê pesindan, lê hîn mijara çîroka yekem didome. Dema ku kesayetiya Qero tê ziman, evcar nivîskar careke din dixire û mijareke din hêdî hêdî derdikeve holê, çîrokê dagir dike û Qero bi serê xwe dibe çîrokek.

Serlehengê çîrokê heta rûpela 8an dayik e.

Dûvre serleheng Qero ye, mijar qirixên Amedê ne.

Divê em wiha şîrove nekin. &quot;Çîrok li ser guftûgoyekê ye, li gor guftûgoyê zêdebûna zarokan bi mînaka Qero tê rexnekirin û yek çîrok e.&quot; Rast e. Armanc ev e. Lê çîrok ne ev e. Em li vir wêjeyê dinirxînin. Çîrok cureyekî derbirîna wêjeyê ye. Ew jî bi awayan tê nivîsîn. Hûn serbest in di warê avakirina awayekî nû de û armanca nirxandinên me jî jixwe ev e. Lê Qero çîrokeke şikestî ye. Guftûgo naqede, mamoste tiştekî naxe serê xwe û kesî din. Bûyera Qero jî dibe ku hin kesan îkna neke. Hingê wê bê gotin ku &quot;çîrok ne mecbûr e ku guftûgoyê bigihîne encamê û xwendevan îkna bike&quot;. Ev rast in. Lê li dawiyê çi ma?

Di dawiyê de ev dimîne. Teşeyekî xweş zîl daye di vê çîrokê de ku divê bê dîtin.

Armancek û du çîrok,Qero.

Du çîrok û yek mijar Qero.

Du mijar û yek çîrok Qero.

Lê ne serkeftî. Lewre ji bo serkeftina vê teşeyê dîsa zanebûneke teknîkî divê.

== NERÎMANKÊ ==
 
Ev çîrok ji alî mijara lehenga jin ve balkêş e. Çima? Wêje timî bi leheng û dilqên gundî û hwd.nabe. Divê leheng, mijar, teşe, avakarî, ziman û hêmanên çîrokan dewlemend bin. Kes ji me nikare her roj li pey hev çîrokên heman lehengan bixwîne. Ji vî alî ve çîroka kurmancî mîna heman çîrokê ye. Nerîmankê bi xebitandina jineke xwefiroş, dilînî û nêzîkatiya wê ya jiyanê û ramanên wê balkêş e. Hin kêmasiyên di vê lehengê de hatine avakirin ev in: Dema we lehengek anî ziman, rast be an jî nîgaşî be, divê danasîna we ya leheng û kirinên leheng hevûdin bigirin û mirov nebêje “ma ev leheng çawa vî karî dike, çawa van gotinan dibêje?”

Xala duyem jî dikeve nêzîkatiya mirov a [[wêje]]yê. Li gor we wêje divê mijar û lehengan li ser kîjan teoriyan ava bike? Mirov heta ku derê dikare lehengekî nîgaşî ava bike? Lehengê ku mirov ava dike gelo çi dide xwendevên. Heke wêje bi giranî xweşî, xweşkirin, xweşikî û bi vî awayî terbiye be, nexwe divê lehengeke weke Nerîmankê ku xwe difiroşe, an jî li cihên araqvexwaran her roj bi yekî re dide û distîne, dikare kesayeteke çawa mînak bide xwendevan. Heke gotinên Nerîmankê rast bin divê her jin vî karî bike. Lê civaknasî vê napejirîne. Nirxên civakan vê napejirîne. Em dest ji tevan berdin, nêzîkatiya zanistî ya hezkirin û evînê jî vê napejirîne. Gelo ev teorî çiqasî nivîskar bi xwe ve girê dide. Heke na, ma qey nivîskar heta hetayê serbest e. Civak ji bo wêjeyê çi wateyê dinimîne.

Heke mirov li gor teoriyên wêjeyî binirxîne, mirov ê li gor kîjan teoriya wêjeyî binirxîne. Civak û hîn gelek teoriyên sedsala 20 an dibêjin “divê wêje kul, keser û pirsgirêkên civakê, kêf, zewq û şahiyên ku têne jiyandin bi kar bîne.” Ev xalên reel in. Heke wêje xwe bi reelê (di wateya rastî, bi tenê rastî) ve girêde û sînor bike, nexwe qey tu tiştekî ku surrealîzm (sererastî) bide civakê tune? Bi rastî hene. Lewre hin tiştên ku îro ji me re ji rastiyê wêdetir, sererastî tên, dûvre weke rastiyên gelek balkêş derdikevin holê.

Pirsgirêka Nerîmankê ev e. Pirsgirêka “Hey Gewrê Hey” a di Mistek Jiyan a Çiya Mazî de jî ev e. Ev her du leheng divê ji nivîskarên kurdî re, bi taybetî jî ji nirxandêr û nivîskarên ku serê xwe bi teoriyên wêjeyî diêşînin tiştekî bibêjin, “divê hin tişt ji alî me ve bê zelalkin”. Lewre her cikav li gor xwe teşeyekî jî dide wêjeya dinê. Aha ev e pirsgirêkeke wêjeya kurdî.

== TERMÊN BÊXWEDÎ ==
 
Mijareke balkêş e. Çend xortên li pey keçikan , Şindoyê travestî xwe li pey ... xwe didin kuştin. Lê ji çîrokê wisa tê famkirin ku hizbil-qontra ev kuştin pêkaniye. Çîrok kêmasiyeke me jî diyar dike û vê pirsê dertîne holê: Di nava evqas bûyerên kiryar-nediyar de çima çîrokên polîsiye derneketin holê? Bersiva vê pirsê nirxandina çîrokên heyî ji derdixe holê. Nivîskarên me ji % 95 bi wêjeyê re hevnasiyek ava nekirine; bingeha wêjeyê jî bi hevnasiyê ye. Nivîskaran bêyî ku çîrokê baş binasin, romanê baş fam bikin dest bi nivîskariyê kirine. Xwendin kêm e. Nirxandin tune.

Ev çîrok jî nêzîkî sînorên xwe bûye, lê nehatiye nav sînorê çîrokeke din. Dîsa jî polîsiyeyê tîne bîra mirov.

DERIYÊ MÊRDÎN
&quot;Deriyê Mêrdîn&quot; bîranînek e. Bi rastî ev bûyerên zêrîn ên nivîskaran e. Lê hûnandin, teşe, teknîk, qeware, ziman, avakarî gelekî girîng e. Çîrok bi van hêmanên xwe radibe ser lingan. Dema ku di pirtûeke çîrokan de bîranîn, gotar û çîrok tevlihev dibin, çêfa xwe xera dike. Ev pirtûk jî wisa ye. Divê ku di van xalan de zêde baldarî hebe.

RENGÊ DEWRÊ
jixwe gotar e.

TU
Çîroka kesê yekem e ji alî teknîkê ve. Nivîskar xwe dinivîse. Lê nivîskar li vir jin e, an mêr? Aha ev xalên tevliheviyê ne. Dema di çîrokê de çêlî dewlemendiyê bû, ev nayê wateya tevliheviya xetên stûr. Xetên stûr çi ne?

-tiştên ku çîrok û romanê ji hev diqetînin.

-tiştên ku helbest û çîrokê ji hev diqetînin.

-tiştên ku çîrok û gotarên ramanî ji hev diqetînin.

-tiştên ku çîrokên rêbazeke wêjeyî ji rêbazeke din diqetînin.

-tiştên ku cureyan û awayan ji hev diqetînin.

Bi gelemperî;

Dema nivîskar serê xwe bi karê xwe re neêşîne û li pey nûbûn û mezinkirinekê neçe, klasîk bimîne û weke herkesî bike, wê li dawiya hevalên xwe bimîne û tiştekî nû li wêjeyê zêde nake. Pirtûkên wan jî zêde nayên firotin, xwendin û nirxandin. Dilê wan jî dişikê, sar dibin û gel tawanbar dikin.

Na. An nivîskar tawanbar e, an nirxandêr.

== Çavkanî ==
Nivîsa [[Rêzan Tovjîn]] ji www.nirxandin.com hatiye standin.

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>l7nfwuqi7cpwderzlld2gpilaoxejod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qerejdax</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2516</id>
    <revision>
      <id>2069445</id>
      <parentid>2067380</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1487" sha1="pxrbl7pvtv5eea4u3jz5wgzb1bs7s3n" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Qerejdax
| navê_din           = 
| wêne               = Zanga Qerejdaxê.jpg
| wêne_sernav        = Zangeke herêma Qerejdaxê
| bilindayî          = 1.957
| cih                = [[Riha (parêzgeh)|Riha]] û [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekir]], [[Bakurê Kurdistanê]], [[Tirkiye]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Tirkiye
| koordînat          = {{Koord|37|42|41|N|39|49|45|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Volkana mertalê]]
| çalakbûna_dawî     = 
}}
'''Qerejdax''' yek ji çiyayên volkanîk ên vemirî ya Bakurê Kurdistan ye ku deşta Amedê û deşta Rihayê ji hev birî ye. Xala ya herî bilind ê Qerejdaxê 1.952 mêtre ye xwedî cureya volkana mertal e ku ji herikîna lavaya şil çêbûye. Çiya bi qasê 120 km berfireh e û rûbera çiyayê jî 8000 km² ye. Qerejdax xwedî berwariyeke nizm e ku berwariya çiyayê nêzîkî ji %2 ye ku ji lavên bazaltîk pêk hatiye. Çiya di sê qonaxên çalakiyên volkanîk de çêbûye û li ser sinorê Amed, Riha û Mêrdînê de berfireh bûye. Çiyayê Qerejdax ji [[Amed]]ê her ku ber bi navçeya [[Wêranşar]]ê diçe nizim dibe û piştre re bi deşta [[Herran]]ê re dibe yek.
== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Çiya-şitil}}

[[Kategorî:Cihên Teyran ên Muhîm li Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Diyarbekir]]
[[Kategorî:Riha]]</text>
      <sha1>pxrbl7pvtv5eea4u3jz5wgzb1bs7s3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069448</id>
      <parentid>2069445</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1487" sha1="be5q3nd25qqkwlrjtqqu2u5zo74q174" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Qerejdax
| navê_din           = 
| wêne               = Zanga Qerejdaxê.jpg
| wêne_sernav        = Zangeke herêma Qerejdaxê
| bilindayî          = 1.957
| cih                = [[Riha (parêzgeh)|Riha]] û [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekir]], [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê
| koordînat          = {{Koord|37|42|41|N|39|49|45|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Volkana mertalê]]
| çalakbûna_dawî     = 
}}
'''Qerejdax''' yek ji çiyayên volkanîk ên vemirî ya Bakurê Kurdistan ye ku deşta Amedê û deşta Rihayê ji hev birî ye. Xala ya herî bilind ê Qerejdaxê 1.952 mêtre ye xwedî cureya volkana mertal e ku ji herikîna lavaya şil çêbûye. Çiya bi qasê 120 km berfireh e û rûbera çiyayê jî 8000 km² ye. Qerejdax xwedî berwariyeke nizm e ku berwariya çiyayê nêzîkî ji %2 ye ku ji lavên bazaltîk pêk hatiye. Çiya di sê qonaxên çalakiyên volkanîk de çêbûye û li ser sinorê Amed, Riha û Mêrdînê de berfireh bûye. Çiyayê Qerejdax ji [[Amed]]ê her ku ber bi navçeya [[Wêranşar]]ê diçe nizim dibe û piştre re bi deşta [[Herran]]ê re dibe yek.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Çiya-şitil}}

[[Kategorî:Cihên Teyran ên Muhîm li Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Diyarbekir]]
[[Kategorî:Riha]]</text>
      <sha1>be5q3nd25qqkwlrjtqqu2u5zo74q174</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069449</id>
      <parentid>2069448</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1483" sha1="eum3kqqmykf5otcgg7tibgah3orfez4" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Qerejdax
| navê_din           = 
| wêne               = Zanga Qerejdaxê.jpg
| wêne_sernav        = Zangeke herêma Qerejdaxê
| bilindayî          = 1.957
| cih                = [[Riha (parêzgeh)|Riha]] û [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekir]], [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Riha#Diyarbekir
| koordînat          = {{Koord|37|42|41|N|39|49|45|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Volkana mertalê]]
| çalakbûna_dawî     = 
}}
'''Qerejdax''' yek ji çiyayên volkanîk ên vemirî ya Bakurê Kurdistan ye ku deşta Amedê û deşta Rihayê ji hev birî ye. Xala ya herî bilind ê Qerejdaxê 1.952 mêtre ye xwedî cureya volkana mertal e ku ji herikîna lavaya şil çêbûye. Çiya bi qasê 120 km berfireh e û rûbera çiyayê jî 8000 km² ye. Qerejdax xwedî berwariyeke nizm e ku berwariya çiyayê nêzîkî ji %2 ye ku ji lavên bazaltîk pêk hatiye. Çiya di sê qonaxên çalakiyên volkanîk de çêbûye û li ser sinorê Amed, Riha û Mêrdînê de berfireh bûye. Çiyayê Qerejdax ji [[Amed]]ê her ku ber bi navçeya [[Wêranşar]]ê diçe nizim dibe û piştre re bi deşta [[Herran]]ê re dibe yek.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Çiya-şitil}}

[[Kategorî:Cihên Teyran ên Muhîm li Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Diyarbekir]]
[[Kategorî:Riha]]</text>
      <sha1>eum3kqqmykf5otcgg7tibgah3orfez4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069450</id>
      <parentid>2069449</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1492" sha1="c7fxvpoe057mio5js8lh65hs0yni5z0" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Qerejdax
| navê_din           = 
| wêne               = Zanga Qerejdaxê.jpg
| wêne_sernav        = Zangeke herêma Qerejdaxê
| bilindayî          = 1.957
| cih                = [[Riha (parêzgeh)|Riha]] û [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekir]], [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Riha#Diyarbekir#Mêrdîn
| koordînat          = {{Koord|37|42|41|N|39|49|45|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Volkana mertalê]]
| çalakbûna_dawî     = 
}}
'''Qerejdax''' yek ji çiyayên volkanîk ên vemirî ya Bakurê Kurdistan ye ku deşta Amedê û deşta Rihayê ji hev birî ye. Xala ya herî bilind ê Qerejdaxê 1.952 mêtre ye xwedî cureya volkana mertal e ku ji herikîna lavaya şil çêbûye. Çiya bi qasê 120 km berfireh e û rûbera çiyayê jî 8000 km² ye. Qerejdax xwedî berwariyeke nizm e ku berwariya çiyayê nêzîkî ji %2 ye ku ji lavên bazaltîk pêk hatiye. Çiya di sê qonaxên çalakiyên volkanîk de çêbûye û li ser sinorê Amed, Riha û Mêrdînê de berfireh bûye. Çiyayê Qerejdax ji [[Amed]]ê her ku ber bi navçeya [[Wêranşar]]ê diçe nizim dibe û piştre re bi deşta [[Herran]]ê re dibe yek.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Çiya-şitil}}

[[Kategorî:Cihên Teyran ên Muhîm li Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Diyarbekir]]
[[Kategorî:Riha]]</text>
      <sha1>c7fxvpoe057mio5js8lh65hs0yni5z0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069451</id>
      <parentid>2069450</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1491" sha1="t10vj2yicnncgd41mbm4pt0k0hse973" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Qerejdax
| navê_din           = 
| wêne               = Zanga Qerejdaxê.jpg
| wêne_sernav        = Zangeke herêma Qerejdaxê
| bilindayî          = 1.957
| cih                = [[Riha (parêzgeh)|Riha]] û [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekir]], [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Riha#Diyarbekir#Mêrdîn
| koordînat          = {{Koord|37|42|41|N|39|49|45|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Volkana mertalê]]
| çalakbûna_dawî     = 
}}
'''Qerejdax''' yek ji çiyayên volkanîk ên vemirî ya Bakurê Kurdistan ye ku deşta Amedê û deşta Rihayê ji hev birî ye. Xala ya herî bilind ê Qerejdaxê 1.952 mêtre ye xwedî cureya volkana mertal e ku ji herikîna lavaya şil çêbûye. Çiya bi qasê 120 km berfireh e û rûbera çiyayê jî 8000 km² ye. Qerejdax xwedî berwariyeke nizm e ku berwariya çiyayê nêzîkî ji %2 ye ku ji lavên bazaltîk pêk hatiye. Çiya di sê qonaxên çalakiyên volkanîk de çêbûye û li ser sinorê Amed, Riha û Mêrdînê de berfireh bûye. Çiyayê Qerejdax ji [[Amed]]ê her ku ber bi navçeya [[Wêranşar]]ê diçe nizim dibe û piştre re bi [[deşta Heranê]] re dibe yek.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Çiya-şitil}}

[[Kategorî:Cihên Teyran ên Muhîm li Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Diyarbekir]]
[[Kategorî:Riha]]</text>
      <sha1>t10vj2yicnncgd41mbm4pt0k0hse973</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069452</id>
      <parentid>2069451</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1494" sha1="kw8avkugt7wsnmmio7crjibucakbzx7" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Qerejdax
| navê_din           = 
| wêne               = Zanga Qerejdaxê.jpg
| wêne_sernav        = Zangeke herêma Qerejdaxê
| bilindayî          = 1.957
| cih                = [[Riha (parêzgeh)|Riha]] û [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekir]], [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Riha#Diyarbekir#Mêrdîn
| koordînat          = {{Koord|37|42|41|N|39|49|45|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Volkana mertalê]]
| çalakbûna_dawî     = 
}}
'''Qerejdax''' yek ji çiyayên volkanîk ên vemirî ya Bakurê Kurdistan ye ku deşta Amedê û deşta Rihayê ji hev birî ye. Xala ya herî bilind ê Qerejdaxê 1.952 mêtre ye xwedî cureya volkana mertalê ye ku ji herikîna lavaya şil çêbûye. Çiya bi qasê 120 km berfireh e û rûbera çiyayê jî 8000 km² ye. Qerejdax xwedî berwariyeke nizm e ku berwariya çiyayê nêzîkî ji %2 ye ku ji lavên bazaltîk pêk hatiye. Çiya di sê qonaxên çalakiyên volkanîk de çêbûye û li ser sinorê Amed, Riha û Mêrdînê de berfireh bûye. Çiyayê Qerejdax ji [[Amed]]ê her ku ber bi navçeya [[Wêranşar]]ê diçe nizim dibe û piştre re bi [[deşta Heranê]] re dibe yek.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Çiya-şitil}}

[[Kategorî:Cihên Teyran ên Muhîm li Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Diyarbekir]]
[[Kategorî:Riha]]</text>
      <sha1>kw8avkugt7wsnmmio7crjibucakbzx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parastina gelekî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4089</id>
    <revision>
      <id>2069609</id>
      <parentid>2053527</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1123" sha1="cva3ou9agr2xlaqz4t9xbcph8ddwq6c" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| sernavê_xwemalî    = Bir Halkı Savunmak (tirkî)
| wergêr             = [[Rêşad Sorgul]]
| wêne               = Parastina gelekî.jpg
| binwêne            = Berga bi kurdî
| nivîskar           = [[Abdullah Öcalan]]
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2004]]
| weşanxane          = PAJK
| rûpel              = 527
| ISBN               = 978-3931885670
}}
'''''Parastina gelekî''''' pirtûkeke siyasetmedarê kurd [[Abdullah Öcalan]] e. Di sala [[2004]]an de derket. Öcalan tê de îktidar, şîdet û dewlet rexne dike û tezên xwe ser [[civaka demokratîk-ekolojîk]] eşkere dike.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.abdullah-ocalan.com/savunmalar/4/parastinageleki.html Parastina Gelekî di înternetê de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050216181453/http://abdullah-ocalan.com/savunmalar/4/parastinageleki.html |date=2005-02-16 }} ([[html]], dû beş)

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Abdullah Öcalan]]
[[Kategorî:Pirtûk]]
[[Kategorî:Pirtûkên 2004an]]</text>
      <sha1>cva3ou9agr2xlaqz4t9xbcph8ddwq6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şêxê Sen'an</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4494</id>
    <revision>
      <id>2069544</id>
      <parentid>1767906</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3778" sha1="qt65j9xyqeavg8caf5vxn1htfxhse2t" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Şêxê Sen´an
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Feqiyê Teyran]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Helbest]] Berhem
| cih                = [[Kurdistan]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
''''' Şêxê Sen'an ''''' an jî '''''Şêxê Senaniyan''''' yek ji berhemên [[Feqiyê Teyran]] e. Berhem li ser şêxekiye ku wekî Şêxê Sen'an tê danasîn.

== Bi kurtî naveroka Şêxê Sen'an ==
Şêxê Sen'an yê herdem di zikr û taeta Xwedê de serdarê 500 sofiyan e. Kar û xebata Şêx tev ji bo axretê ye. Elaqê wî qet ji xweşî û lezetên vê cîhanê tine. Ew [[ewlîya]]kî [[Xwedê]] ye. Şêt tên ser ji bo ku baş bibin, kor tên cem ji bo ku bi çav bibin, [[Dîn (bêaqil)|dîn]] tên cem ji bo ku saxlem bibin. Feqiyê Teyran kesayetiya Şêxê Sen'an bi van rêzikan tîne ziman&lt;ref&gt;''Feqê Teyran, Şêx Sen'an, Weşanên Roja Nû, Stokholm 1986''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Feqiyê Teyran, Ey Avê Av &amp; Şêxê Sen'anî, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, Stenbol 1999''&lt;/ref&gt;.

Dûr bû ji ev dinya fanî&lt;br&gt;
Pir digrî kêm dikenî&lt;br&gt;
Kul bû ji ber secdê enî&lt;br&gt;
Di karê zewada axretê&lt;br&gt;

Wî her zewade kar dikir&lt;br&gt;
Zikrekî bê hejmar dikir&lt;br&gt;
Ji dinyayê istixfar dikir&lt;br&gt;
Dûr bû ji her ci sibhe tê&lt;br&gt;

Temenê Şêx dibe 77. Sofî li hev dicivin û biryara çûna [[Hec]]ê dikin. Şêxê Sen'an wekî rêberê karwanê 500 [[sofî]] tê hilbijartin û dikevine riya Hecê de.

Karwanê Heciyan li nêzîkê bajarê [[Tîflîs]]ê, ji bo bêhndanê li baxekî rûdinin. Ev bax baxê qîza hukumdarê Gurcan e. Çavên Şêx di vî baxî de bi keça [[Gurcî]] dikeve. Piştî ku ew qîzê dibîne biryar dide ku li vira bimîne û xizmeta keça Gurcî bike. Sofî dikin nakin bisernakevin ku Şêx ji biryara wî vegerînin, ew mecbûr dev ji Şêxê xwe diberdin û bê rêber divegerin warê xwe.

Şêx li xwe nakit sitaran&lt;br&gt;
Eşkere xwe gote yaran&lt;br&gt;
Ax ji destê dohta kufaran&lt;br&gt;
Bimre dînê şirketê&lt;br&gt;

Bê mezheb û bê dîn kirim&lt;br&gt;
Bê xwendin û yasîn kirim&lt;br&gt;
Ji yar û biran şermîn kirim&lt;br&gt;
Werdek xeyala min ne tê&lt;br&gt;

Lew nesîm werdan bixwûnim&lt;br&gt;
Bejnekê nazik dibînim&lt;br&gt;
Dîn dibim wer dimînim&lt;br&gt;
Dil ji min bir qametê&lt;br&gt;
..........&lt;br&gt;
......&lt;br&gt;
Şerm û edeb çû wê demê&lt;br&gt;
Nalî ji tîra sertemê&lt;br&gt;
Bûye kenînê alemê&lt;br&gt;
Avêt kirasê rûmetê&lt;br&gt;

Şêxê 77 salî, yê di riya Hecê de bi hêviya ku keça Îsawî işaretekê bidiyê dev ji her tiştî diberde. Dema Şêx ji keça Gurcî re evîna xwe diyar dike, keç xebera dawî jê re dibêje: Eger Şêx bibe Îsawî ewê mecal bide ku ew hevûdin bibînin. Şêx hemû şertên keça hikûmdarê Gurciyan ya xiristiyan dipejirînin e. Ew Şêxê ewliyayê Xwedê, rêberê karwanê Heciyan di 77 saliya xwe de dest bi vexwarina meyê dike û dibe gavanê berazan. Şêx serpêhatiya xwe wiha tîne ziman:

Hem no kirim, hem bed kirim&lt;br&gt;
Ku ewê ez Îsawî kirim&lt;br&gt;
Ji vê terîqê der kirim&lt;br&gt;
Kafir kirim bê murwetê&lt;br&gt;

Kafir kirim meyxur kirim&lt;br&gt;
Dîwane û epter kirim&lt;br&gt;
Balekê ji pêxember kirim&lt;br&gt;
Ev reng bela li ser min tê&lt;br&gt;

Sofiyên mirîdê Şêx di dawiyê de ji warê xwe cardin tên û Şêx bi xwe re dibin. Keça Gurcî jî li dûv Şêx diçe, lê dema ku ew digihîjin hev [[Azraîl]] ruhê herduyan distîne û ew bi bihiştê tên xelatkirin.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

{{Feqiyê Teyran}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Feqiyê Teyran]]
[[Kategorî:Helbestên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>qt65j9xyqeavg8caf5vxn1htfxhse2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rojhilata Navîn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4820</id>
    <revision>
      <id>2069463</id>
      <parentid>1970830</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12936" sha1="5k9pdfe31og6l88dc6hc1m288avrd6l" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|260px|Nexşeya rojhilata navîn bi Kurdistan]]
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris|Qibrisî]] tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>5k9pdfe31og6l88dc6hc1m288avrd6l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069464</id>
      <parentid>2069463</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13356" sha1="eqqozlsoickoa8aagelulkx3t4u0zqy" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|260px|Nexşeya rojhilata navîn bi Kurdistan]]
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris|Qibrisî]] tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.
== Termînolojî ==
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî Alfred Thayer Mahan vê têgehê bikar aniye ku &quot;herêma di navbera Erebistana Siûdî û Hindistanê de destnîşan bike&quot;.

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>eqqozlsoickoa8aagelulkx3t4u0zqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069465</id>
      <parentid>2069464</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2069465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13988" sha1="h528qq31mqoxhv346gbdbforb9adqwg" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|260px|Nexşeya rojhilata navîn bi Kurdistan]]
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris|Qibrisî]] tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.
== Termînolojî ==
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî Alfred Thayer Mahan vê têgehê bikar aniye ku &quot;herêma di navbera Erebistana Siûdî û Hindistanê de destnîşan bike&quot;. Di vê serdemê de, Keyaniya Yekbûyî di çarçoveya &quot;lîstika mezin&quot; de li dijî Împeratoriya Rûsyayê ku di pêvajoya fetihkirina tevahiya herêmê de bû, li Asyaya Navîn ji bo bandorê pêşbaziyê dikir. Mahan, bi têgihîştina ku &quot;Rojhilata Navîn&quot; herêmeke xwedî nirxeke stratejîk a mezin e ku li dora Kendava Farisî ye, ew bûye xwedî vê nêrînê ku ji xeynî qenala Suwezê li Misira di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, di çarçoveya kontrolkirina her pêşveçûneke gengaz a Rûsyayê ber bi Hindistana di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, Kendava Farsê rêya herî girîng a Keyaniya Yekbûyî bû.

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>h528qq31mqoxhv346gbdbforb9adqwg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069466</id>
      <parentid>2069465</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2069466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14179" sha1="ce8269r4b2rlo3g1xm83pzk8vu3fgb3" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|260px|Nexşeya rojhilata navîn bi Kurdistan]]
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris|Qibrisî]] tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.
== Termînolojî ==
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî Alfred Thayer Mahan vê têgehê bikar aniye ku &quot;herêma di navbera Erebistana Siûdî û Hindistanê de destnîşan bike&quot;. Di vê serdemê de, Keyaniya Yekbûyî di çarçoveya &quot;lîstika mezin&quot; de li dijî Împeratoriya Rûsyayê ku di pêvajoya fetihkirina tevahiya herêmê de bû, li Asyaya Navîn ji bo bandorê pêşbaziyê dikir. Mahan, bi têgihîştina ku &quot;Rojhilata Navîn&quot; herêmeke xwedî nirxeke stratejîk a mezin e ku li dora Kendava Farisî ye, ew bûye xwedî vê nêrînê ku ji xeynî qenala Suwezê li Misira di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, di çarçoveya kontrolkirina her pêşveçûneke gengaz a Rûsyayê ber bi Hindistana di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, Kendava Farsê rêya herî girîng a Keyaniya Yekbûyî bû. Mahan cara yekem vê têgehê di gotara xwe ya di îlona sala 1902an de bi navê &quot;kendava farsê û têkiliyên navneteweyî&quot; ji bo kovara Brîtanî National Review li Londonê bi kar aniye.

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>ce8269r4b2rlo3g1xm83pzk8vu3fgb3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069467</id>
      <parentid>2069466</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Termînolojî */</comment>
      <origin>2069467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14702" sha1="ng6t953rczzasp4w401rnqai1if38sg" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|260px|Nexşeya rojhilata navîn bi Kurdistan]]
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris|Qibrisî]] tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.
== Termînolojî ==
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî Alfred Thayer Mahan vê têgehê bikar aniye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Koppes, CR (1976). &quot;Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term &quot;Middle East&quot;&quot;. Middle East Studies. 12: 95–98. |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-07-04 |doi=10.1080/00263207608700307}}&lt;/ref&gt; ku &quot;herêma di navbera Erebistana Siûdî û Hindistanê de destnîşan bike&quot;.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A peace to end all peace: creating the modern Middle East; 1914 - 1922 |paşnav=Fromkin |pêşnav=David |weşanger=Holt |tarîx=1989 |isbn=978-0-8050-0857-9 |çap=1 |cih=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Di vê serdemê de, Keyaniya Yekbûyî di çarçoveya &quot;lîstika mezin&quot; de li dijî Împeratoriya Rûsyayê ku di pêvajoya fetihkirina tevahiya herêmê de bû, li Asyaya Navîn ji bo bandorê pêşbaziyê dikir. Mahan, bi têgihîştina ku &quot;Rojhilata Navîn&quot; herêmeke xwedî nirxeke stratejîk a mezin e ku li dora Kendava Farisî ye, ew bûye xwedî vê nêrînê ku ji xeynî qenala Suwezê li Misira di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, di çarçoveya kontrolkirina her pêşveçûneke gengaz a Rûsyayê ber bi Hindistana di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, Kendava Farsê rêya herî girîng a Keyaniya Yekbûyî bû. Mahan cara yekem vê têgehê di gotara xwe ya di îlona sala 1902an de bi navê &quot;kendava farsê û têkiliyên navneteweyî&quot; ji bo kovara Brîtanî National Review li Londonê bi kar aniye.

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>ng6t953rczzasp4w401rnqai1if38sg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069468</id>
      <parentid>2069467</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Termînolojî */</comment>
      <origin>2069468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14814" sha1="74ol2kmbbs8kyt0kyas9phodskftred" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|260px|Nexşeya rojhilata navîn bi Kurdistan]]
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris|Qibrisî]] tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.
== Termînolojî ==
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî Alfred Thayer Mahan vê têgehê bikar aniye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Koppes, CR (1976). &quot;Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term &quot;Middle East&quot;&quot;. Middle East Studies. 12: 95–98. |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-07-04 |doi=10.1080/00263207608700307}}&lt;/ref&gt; ku &quot;herêma di navbera [[Erebistana Siûdî]] û [[Hindistan|Hindistanê]] de destnîşan bike&quot;.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A peace to end all peace: creating the modern Middle East; 1914 - 1922 |paşnav=Fromkin |pêşnav=David |weşanger=Holt |tarîx=1989 |isbn=978-0-8050-0857-9 |çap=1 |cih=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Di vê serdemê de, Keyaniya Yekbûyî di çarçoveya &quot;lîstika mezin&quot; de li dijî [[Împeratoriya Rûsî|Împeratoriya Rûsyayê]] ku di pêvajoya fetihkirina tevahiya herêmê de bû, li Asyaya Navîn ji bo bandorê pêşbaziyê dikir. Mahan, bi têgihîştina ku &quot;Rojhilata Navîn&quot; herêmeke xwedî nirxeke stratejîk a mezin e ku li dora [[Kendava Farsê|Kendava Farisî]] ye, ew bûye xwedî vê nêrînê ku ji xeynî [[Kanala Suezê|qenala Suezê]] li [[Misir|Misira]] di bin desthilatdariya [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanyayê]] de, di çarçoveya kontrolkirina her pêşveçûneke gengaz a Rûsyayê ber bi Hindistana di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, Kendava Farsê rêya herî girîng a Keyaniya Yekbûyî bû. Mahan cara yekem vê têgehê di gotara xwe ya di îlona sala 1902an de bi navê &quot;kendava farsê û têkiliyên navneteweyî&quot; ji bo kovara Brîtanî National Review li Londonê bi kar aniye.

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>74ol2kmbbs8kyt0kyas9phodskftred</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069469</id>
      <parentid>2069468</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2069469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14815" sha1="61set3xiwy496je53xlztyg5ztrgzaw" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|260px|Nexşeya rojhilata navîn bi Kurdistan]]
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris|Qibrisî]] tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.
== Termînolojî ==
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî Alfred Thayer Mahan vê têgehê bikar aniye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Koppes, CR (1976). &quot;Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term &quot;Middle East&quot;&quot;. Middle East Studies. 12: 95–98. |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-07-04 |doi=10.1080/00263207608700307}}&lt;/ref&gt; ku &quot;herêma di navbera [[Erebistana Siûdî]] û [[Hindistan|Hindistanê]] de destnîşan bike&quot;.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A peace to end all peace: creating the modern Middle East; 1914 - 1922 |paşnav=Fromkin |pêşnav=David |weşanger=Holt |tarîx=1989 |isbn=978-0-8050-0857-9 |çap=1 |cih=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Di vê serdemê de, Keyaniya Yekbûyî di çarçoveya &quot;lîstika mezin&quot; de li dijî [[Împeratoriya Rûsî|Împeratoriya Rûsyayê]] ku di pêvajoya fetihkirina tevahiya herêmê de bû, li Asyaya Navîn ji bo bandorê pêşbaziyê dikir.

Mahan, bi têgihîştina ku &quot;Rojhilata Navîn&quot; herêmeke xwedî nirxeke stratejîk a mezin e ku li dora [[Kendava Farsê|Kendava Farisî]] ye, ew bûye xwedî vê nêrînê ku ji xeynî [[Kanala Suezê|qenala Suezê]] li [[Misir|Misira]] di bin desthilatdariya [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanyayê]] de, di çarçoveya kontrolkirina her pêşveçûneke gengaz a Rûsyayê ber bi Hindistana di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, Kendava Farsê rêya herî girîng a Keyaniya Yekbûyî bû. Mahan cara yekem vê têgehê di gotara xwe ya di îlona sala 1902an de bi navê &quot;kendava farsê û têkiliyên navneteweyî&quot; ji bo kovara Brîtanî National Review li Londonê bi kar aniye.

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>61set3xiwy496je53xlztyg5ztrgzaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069470</id>
      <parentid>2069469</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Termînolojî */</comment>
      <origin>2069470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15337" sha1="2dhl43leugdu4eavl32mfu98bqmlt8d" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|260px|Nexşeya rojhilata navîn bi Kurdistan]]
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris|Qibrisî]] tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.
== Termînolojî ==
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî Alfred Thayer Mahan vê têgehê bikar aniye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Koppes, CR (1976). &quot;Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term &quot;Middle East&quot;&quot;. Middle East Studies. 12: 95–98. |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-07-04 |doi=10.1080/00263207608700307}}&lt;/ref&gt; ku &quot;herêma di navbera [[Erebistana Siûdî]] û [[Hindistan|Hindistanê]] de destnîşan bike&quot;.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A peace to end all peace: creating the modern Middle East; 1914 - 1922 |paşnav=Fromkin |pêşnav=David |weşanger=Holt |tarîx=1989 |isbn=978-0-8050-0857-9 |çap=1 |cih=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Di vê serdemê de, Keyaniya Yekbûyî di çarçoveya &quot;lîstika mezin&quot; de li dijî [[Împeratoriya Rûsî|Împeratoriya Rûsyayê]] ku di pêvajoya fetihkirina tevahiya herêmê de bû, li Asyaya Navîn ji bo bandorê pêşbaziyê dikir.

Mahan, bi têgihîştina ku &quot;Rojhilata Navîn&quot; herêmeke xwedî nirxeke stratejîk a mezin e ku li dora [[Kendava Farsê|Kendava Farisî]] ye,&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20110725125839/http://cco.cambridge.org/extract?id=ccol052178140x_CCOL052178140XA010 |sernav=Cambridge Collections Online : The Middle East / Arabia: ‘the cradle of Islam’ |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2026-07-04 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; ew bûye xwedî vê nêrînê ku ji xeynî [[Kanala Suezê|qenala Suezê]] li [[Misir|Misira]] di bin desthilatdariya [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanyayê]] de, di çarçoveya kontrolkirina her pêşveçûneke gengaz a Rûsyayê ber bi Hindistana di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, Kendava Farsê rêya herî girîng a Keyaniya Yekbûyî bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.turkishweekly.net/comments.php?id=2117 |sernav=Turkish Weekly  Opinion  - Is There a Place Called the Middle East? |malper=www.turkishweekly.net |roja-gihiştinê=2026-07-04}}&lt;/ref&gt; Mahan cara yekem vê têgehê di gotara xwe ya di îlona sala 1902an de bi navê &quot;kendava farsê û têkiliyên navneteweyî&quot; ji bo kovara Brîtanî National Review li Londonê bi kar aniye.

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>2dhl43leugdu4eavl32mfu98bqmlt8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069471</id>
      <parentid>2069470</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Termînolojî */</comment>
      <origin>2069471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15115" sha1="myytsp4ubzpg6f31pvgohhl9bqtxz8r" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|260px|Nexşeya rojhilata navîn bi Kurdistan]]
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris|Qibrisî]] tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.
== Termînolojî ==
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî Alfred Thayer Mahan vê têgehê bikar aniye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Koppes, CR (1976). &quot;Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term &quot;Middle East&quot;&quot;. Middle East Studies. 12: 95–98. |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-07-04 |doi=10.1080/00263207608700307}}&lt;/ref&gt; ku &quot;herêma di navbera [[Erebistana Siûdî]] û [[Hindistan|Hindistanê]] de destnîşan bike&quot;.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A peace to end all peace: creating the modern Middle East; 1914 - 1922 |paşnav=Fromkin |pêşnav=David |weşanger=Holt |tarîx=1989 |isbn=978-0-8050-0857-9 |çap=1 |cih=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Di vê serdemê de, Keyaniya Yekbûyî di çarçoveya &quot;lîstika mezin&quot; de li dijî [[Împeratoriya Rûsî|Împeratoriya Rûsyayê]] ku di pêvajoya fetihkirina tevahiya herêmê de bû, li Asyaya Navîn ji bo bandorê pêşbaziyê dikir.

Mahan, bi têgihîştina ku &quot;Rojhilata Navîn&quot; herêmeke xwedî nirxeke stratejîk a mezin e ku li dora [[Kendava Farsê|Kendava Farisî]] ye,&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20110725125839/http://cco.cambridge.org/extract?id=ccol052178140x_CCOL052178140XA010 |sernav=Cambridge Collections Online : The Middle East / Arabia: ‘the cradle of Islam’ |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2026-07-04 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; ew bûye xwedî vê nêrînê ku ji xeynî [[Kanala Suezê|qenala Suezê]] li [[Misir|Misira]] di bin desthilatdariya [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanyayê]] de, di çarçoveya kontrolkirina her pêşveçûneke gengaz a Rûsyayê ber bi Hindistana di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, Kendava Farsê rêya herî girîng a Keyaniya Yekbûyî bû. Mahan cara yekem vê têgehê di gotara xwe ya di îlona sala 1902an de bi navê &quot;kendava farsê û têkiliyên navneteweyî&quot; ji bo kovara Brîtanî National Review li Londonê bi kar aniye.

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>myytsp4ubzpg6f31pvgohhl9bqtxz8r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069472</id>
      <parentid>2069471</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15036" sha1="32n0rwcobm6pbr8y1a25u7dy0htngfz" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris|Qibrisî]] tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.

== Termînolojî ==
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî Alfred Thayer Mahan vê têgehê bikar aniye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Koppes, CR (1976). &quot;Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term &quot;Middle East&quot;&quot;. Middle East Studies. 12: 95–98. |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-07-04 |doi=10.1080/00263207608700307}}&lt;/ref&gt; ku &quot;herêma di navbera [[Erebistana Siûdî]] û [[Hindistan|Hindistanê]] de destnîşan bike&quot;.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A peace to end all peace: creating the modern Middle East; 1914 - 1922 |paşnav=Fromkin |pêşnav=David |weşanger=Holt |tarîx=1989 |isbn=978-0-8050-0857-9 |çap=1 |cih=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Di vê serdemê de, Keyaniya Yekbûyî di çarçoveya &quot;lîstika mezin&quot; de li dijî [[Împeratoriya Rûsî|Împeratoriya Rûsyayê]] ku di pêvajoya fetihkirina tevahiya herêmê de bû, li Asyaya Navîn ji bo bandorê pêşbaziyê dikir.

Mahan, bi têgihîştina ku &quot;Rojhilata Navîn&quot; herêmeke xwedî nirxeke stratejîk a mezin e ku li dora [[Kendava Farsê|Kendava Farisî]] ye,&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20110725125839/http://cco.cambridge.org/extract?id=ccol052178140x_CCOL052178140XA010 |sernav=Cambridge Collections Online : The Middle East / Arabia: ‘the cradle of Islam’ |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2026-07-04 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; ew bûye xwedî vê nêrînê ku ji xeynî [[Kanala Suezê|qenala Suezê]] li [[Misir|Misira]] di bin desthilatdariya [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanyayê]] de, di çarçoveya kontrolkirina her pêşveçûneke gengaz a Rûsyayê ber bi Hindistana di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, Kendava Farsê rêya herî girîng a Keyaniya Yekbûyî bû. Mahan cara yekem vê têgehê di gotara xwe ya di îlona sala 1902an de bi navê &quot;kendava farsê û têkiliyên navneteweyî&quot; ji bo kovara Brîtanî National Review li Londonê bi kar aniye.

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>32n0rwcobm6pbr8y1a25u7dy0htngfz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069473</id>
      <parentid>2069472</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* Termînolojî */</comment>
      <origin>2069473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15102" sha1="f9rbshjivfy3it7khnhf7suu5otks3w" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris|Qibrisî]] tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.

== Termînolojî ==
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|çep|Nexşeya Rojhilata Navîn]]
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî Alfred Thayer Mahan vê têgehê bikar aniye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Koppes, CR (1976). &quot;Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term &quot;Middle East&quot;&quot;. Middle East Studies. 12: 95–98. |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-07-04 |doi=10.1080/00263207608700307}}&lt;/ref&gt; ku &quot;herêma di navbera [[Erebistana Siûdî]] û [[Hindistan|Hindistanê]] de destnîşan bike&quot;.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A peace to end all peace: creating the modern Middle East; 1914 - 1922 |paşnav=Fromkin |pêşnav=David |weşanger=Holt |tarîx=1989 |isbn=978-0-8050-0857-9 |çap=1 |cih=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Di vê serdemê de, Keyaniya Yekbûyî di çarçoveya &quot;lîstika mezin&quot; de li dijî [[Împeratoriya Rûsî|Împeratoriya Rûsyayê]] ku di pêvajoya fetihkirina tevahiya herêmê de bû, li Asyaya Navîn ji bo bandorê pêşbaziyê dikir.

Mahan, bi têgihîştina ku &quot;Rojhilata Navîn&quot; herêmeke xwedî nirxeke stratejîk a mezin e ku li dora [[Kendava Farsê|Kendava Farisî]] ye,&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20110725125839/http://cco.cambridge.org/extract?id=ccol052178140x_CCOL052178140XA010 |sernav=Cambridge Collections Online : The Middle East / Arabia: ‘the cradle of Islam’ |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2026-07-04 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; ew bûye xwedî vê nêrînê ku ji xeynî [[Kanala Suezê|qenala Suezê]] li [[Misir|Misira]] di bin desthilatdariya [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanyayê]] de, di çarçoveya kontrolkirina her pêşveçûneke gengaz a Rûsyayê ber bi Hindistana di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, Kendava Farsê rêya herî girîng a Keyaniya Yekbûyî bû. Mahan cara yekem vê têgehê di gotara xwe ya di îlona sala 1902an de bi navê &quot;kendava farsê û têkiliyên navneteweyî&quot; ji bo kovara Brîtanî National Review li Londonê bi kar aniye.

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>f9rbshjivfy3it7khnhf7suu5otks3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069474</id>
      <parentid>2069473</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Termînolojî */</comment>
      <origin>2069474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15130" sha1="j5uv1b47xpas6i9dhs1yvjg57r9mlj5" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris|Qibrisî]] tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.

== Termînolojî ==
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|çep|Nexşeya Rojhilata Navîn]]
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî [[Alfred Thayer Mahan]] vê têgehê bikar aniye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Koppes, CR (1976). &quot;Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term &quot;Middle East&quot;&quot;. Middle East Studies. 12: 95–98. |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-07-04 |doi=10.1080/00263207608700307}}&lt;/ref&gt; ku &quot;herêma di navbera [[Erebistana Siûdî]] û [[Hindistan|Hindistanê]] de destnîşan bike&quot;.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A peace to end all peace: creating the modern Middle East; 1914 - 1922 |paşnav=Fromkin |pêşnav=David |weşanger=Holt |tarîx=1989 |isbn=978-0-8050-0857-9 |çap=1 |cih=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Di vê serdemê de, Keyaniya Yekbûyî di çarçoveya &quot;lîstika mezin&quot; de li dijî [[Împeratoriya Rûsî|Împeratoriya Rûsyayê]] ku di pêvajoya fetihkirina tevahiya herêmê de bû, li Asyaya Navîn ji bo bandorê pêşbaziyê dikir.

Mahan, bi têgihîştina ku &quot;Rojhilata Navîn&quot; herêmeke xwedî nirxeke stratejîk a mezin e ku li dora [[Kendava Farsê|Kendava Farisî]] ye,&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20110725125839/http://cco.cambridge.org/extract?id=ccol052178140x_CCOL052178140XA010 |sernav=Cambridge Collections Online : The Middle East / Arabia: ‘the cradle of Islam’ |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2026-07-04 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; ew bûye xwedî vê nêrînê ku ji xeynî [[Kanala Suezê|qenala Suezê]] li [[Misir|Misira]] di bin desthilatdariya [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanyayê]] de, di çarçoveya kontrolkirina her pêşveçûneke gengaz a Rûsyayê ber bi Hindistana di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, Kendava Farsê rêya herî girîng a [[Keyaniya Yekbûyî]] bû. Mahan cara yekem vê têgehê di gotara xwe ya di îlona sala 1902an de bi navê &quot;kendava farsê û têkiliyên navneteweyî&quot; ji bo kovara brîtanî ya ''National Review'' a li [[London|Londonê]] bi kar aniye.

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>j5uv1b47xpas6i9dhs1yvjg57r9mlj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069477</id>
      <parentid>2069474</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T03:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir.)</comment>
      <origin>2069477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15100" sha1="bdbd7hs215mfr0opewn3h02bu77xu6r" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris]]î tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.

== Termînolojî ==
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|çep|Nexşeya Rojhilata Navîn]]
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî [[Alfred Thayer Mahan]] vê têgehê bikar aniye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Koppes, CR (1976). &quot;Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term &quot;Middle East&quot;&quot;. Middle East Studies. 12: 95–98. |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-07-04 |doi=10.1080/00263207608700307}}&lt;/ref&gt; ku &quot;herêma di navbera [[Erebistana Siûdî]] û [[Hindistan]]ê de destnîşan bike&quot;.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A peace to end all peace: creating the modern Middle East; 1914 - 1922 |paşnav=Fromkin |pêşnav=David |weşanger=Holt |tarîx=1989 |isbn=978-0-8050-0857-9 |çap=1 |cih=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Di vê serdemê de, Keyaniya Yekbûyî di çarçoveya &quot;lîstika mezin&quot; de li dijî [[Împeratoriya Rûsî|Împeratoriya Rûsyayê]] ku di pêvajoya fetihkirina tevahiya herêmê de bû, li Asyaya Navîn ji bo bandorê pêşbaziyê dikir.

Mahan, bi têgihîştina ku &quot;Rojhilata Navîn&quot; herêmeke xwedî nirxeke stratejîk a mezin e ku li dora [[Kendava Farsê|Kendava Farisî]] ye,&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20110725125839/http://cco.cambridge.org/extract?id=ccol052178140x_CCOL052178140XA010 |sernav=Cambridge Collections Online : The Middle East / Arabia: ‘the cradle of Islam’ |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2026-07-04 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; ew bûye xwedî vê nêrînê ku ji xeynî [[Kanala Suezê|qenala Suezê]] li [[Misir]]a di bin desthilatdariya [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanyayê]] de, di çarçoveya kontrolkirina her pêşveçûneke gengaz a Rûsyayê ber bi Hindistana di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, Kendava Farsê rêya herî girîng a [[Keyaniya Yekbûyî]] bû. Mahan cara yekem vê têgehê di gotara xwe ya di îlona sala 1902an de bi navê &quot;kendava farsê û têkiliyên navneteweyî&quot; ji bo kovara brîtanî ya ''National Review'' a li [[London]]ê bi kar aniye.

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>bdbd7hs215mfr0opewn3h02bu77xu6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069496</id>
      <parentid>2069477</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T05:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Termînolojî */</comment>
      <origin>2069496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15357" sha1="lhdcm7xh0zp48qcq7ez6khxl6kds2hj" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              = * {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris]]î tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.

== Termînolojî ==
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|çep|Nexşeya Rojhilata Navîn]]
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî [[Alfred Thayer Mahan]] vê têgehê bikar aniye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Koppes, CR (1976). &quot;Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term &quot;Middle East&quot;&quot;. Middle East Studies. 12: 95–98. |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-07-04 |doi=10.1080/00263207608700307}}&lt;/ref&gt; ku &quot;herêma di navbera [[Erebistana Siûdî]] û [[Hindistan]]ê de destnîşan bike&quot;.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A peace to end all peace: creating the modern Middle East; 1914 - 1922 |paşnav=Fromkin |pêşnav=David |weşanger=Holt |tarîx=1989 |isbn=978-0-8050-0857-9 |çap=1 |cih=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Di vê serdemê de, Keyaniya Yekbûyî di çarçoveya &quot;lîstika mezin&quot; de li dijî [[Împeratoriya Rûsî|Împeratoriya Rûsyayê]] ku di pêvajoya fetihkirina tevahiya herêmê de bû, li Asyaya Navîn ji bo bandorê pêşbaziyê dikir.

Mahan, bi têgihîştina ku &quot;Rojhilata Navîn&quot; herêmeke xwedî nirxeke stratejîk a mezin e ku li dora [[Kendava Farsê|Kendava Farisî]] ye,&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20110725125839/http://cco.cambridge.org/extract?id=ccol052178140x_CCOL052178140XA010 |sernav=Cambridge Collections Online : The Middle East / Arabia: ‘the cradle of Islam’ |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2026-07-04 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; ew bûye xwedî vê nêrînê ku ji xeynî [[Kanala Suezê|qenala Suezê]] li [[Misir]]a di bin desthilatdariya [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanyayê]] de, di çarçoveya kontrolkirina her pêşveçûneke gengaz a Rûsyayê ber bi Hindistana di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, Kendava Farsê rêya herî girîng a [[Keyaniya Yekbûyî]] bû. Mahan cara yekem vê têgehê di gotara xwe ya di îlona sala 1902an de bi navê &quot;kendava farsê û têkiliyên navneteweyî&quot; ji bo kovara brîtanî ya ''National Review'' a li [[London]]ê bi kar aniye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=London and the invention of the Middle East |paşnav=Roger Adelson |weşanger=Yale University Press |tarîx=1995 |isbn=978-0-300-06094-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/londoninventiono00adel}}&lt;/ref&gt;

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>lhdcm7xh0zp48qcq7ez6khxl6kds2hj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069497</id>
      <parentid>2069496</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T05:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15315" sha1="6krsir4e9w9cd1prlyuydasobuf9rwx" xml:space="preserve">{{Agahîdank parzemîn
| sernav             = Rojhilata Navîn
| wêne               = Middle East (orthographic projection).svg
| herêm              = 
| gelhe              = 371 mîlyon (2010)
| tîrbûn             = 
| TBH nomînal        = 
| TBH PHK            = 
| demonîm            = 
| welat              =
* {{Ala| Kurdistan}}
*{{Ala|Behreyn}}
*{{Ala|Erebistana Siyûdî}}
*{{Ala|Iraq}}
*{{Ala|Îran}} (dugel)
*{{Ala|Îsrael}}
*{{Ala|Kuweyt}}
*{{Ala|Libnan}}
*{{Ala|Qeter}}
*{{Ala|Sûriye}} (dugel)
*{{Ala|Yemen}}
*{{Ala|Oman}}
*{{Ala|Urdun}}
*{{Ala|Tirkiye}} (dugel)
*{{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
*{{Ala|Misir}}
*{{Ala|Filistîn}}
| lîsteya welatan    = 
| girêdanên wî       = 
| nenaskirin         = 
| ziman              = * [[Kurdî]]
* [[Farsî]]
* [[Erebî]]
* [[Tirkî]]
* [[Îbranî]]
| saet               = 
| internet           = 
| bajarên mezin      = *[[Stembol]]
* [[Tehran]]
* [[Bexda]]
* [[Qahîre]]
* [[Riyad]]
}}
'''Rojhilata Navîn''' an '''Rohelatê Navîn'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=12-13:1}}&lt;/ref&gt; herêmeke erdnîgarî ye ku di navbera [[Rojavayê Asyayê|Asyaya Rojava]] û [[Afrîkaya Bakur]] de ye û di heman demê de herêmeke [[jeopolîtîk]] e ku tevahiya erdnîgariya [[Kurdistan]]ê, [[Nîvgirava Erebistanê|Nîvgirava Ereban]], [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]], [[Tirkiye]], [[Misir]], [[Îran]] û [[Iraq]]ê vedihewîne. Têgîna ku di destpêka sedsala 20an de dest pê kir, wekî şûna têgîna Rojhilata Nêzîk (berevajî Rojhilata Dûr) bi berfirehî hate bikar anîn. Cihên mirovnişî yên yekemîn li Rojhilata Navîn peyda bûne ku ew jî tê wê wateyê ku ji bo [[Pêşdîrok|destpêkirina dîrokê]] Rojhilata Navîn giring e. Rojhilata Navîn di dîroka baweriyan de xwedî cihekî girîng e. Dînên wekê [[Xiristiyanî|mesîhî]], [[cihûtî]], [[zerdeştî]] û [[Îslam|misilmanî]] li vê herêmê derketiye holê. Ji ber van sedeman jî li Rojhilata Navîn nasnameyeke taybet hatiye afirandin.

Piraniya welatên Rojhilata Navîn (ji 18 de welatan 13) beşek ji welatên ereb in. Welatên herî qelebalix ên herêmê [[Kurdistan]] (Kurdistan niha welatek jeoçandî ye), [[Misir]], [[Tirkiye]] û [[Îran]] in û [[Erebistana Siûdî]] ji aliyê rûberê ve welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e. Dîroka Rojhilata Navîn ji demên kevnar vedigere ku bi hezar salan girîngiya jeopolîtîk a herêmê tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_ukBNxLFNxgC&amp;q=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times |sernav=The Gulf: The Bush Presidencies and the Middle East |paşnav=Cairo |pêşnav=Michael F. |tarîx=2012-10-18 |weşanger=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3672-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=UOgvZdjOsb0C&amp;dq=middle+east+of+high+importance+since+ancient+times&amp;pg=PA177 |sernav=History of the Office of the Secretary of Defense: The formative years, 1947-1950 |weşanger=Government Printing Office |isbn=978-0-16-087640-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=middle+east+of+crucial+importance+since+ancient+times&amp;pg=PR31 |sernav=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence |paşnav=Kahana |pêşnav=Ephraim |paşnav2=Suwaed |pêşnav2=Muhammad |tarîx=2009-04-13 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6302-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Ereb]] komên etnîkî yên sereke li herêmê pêk tînin, li pey van [[Kurd]], [[Gelê Farsê|Fars]], [[Tirk]], [[Azerî (gel)|Azerî]], [[Qiptî]] û Yewnaniyên [[Qibris]]î tên.

Li Rojhilata Navîn bi giştî li avhewa germ û ziwa heye, nemaze li herêmên Ereb û Misrê. Çend çemên mezin ku ji bo avdaniya ji bo piştgirîkirina çandiniyên li deverên sinorkirî yên li vir hene ku wekê Deltaya Nîlê li Misrê, Çenên Dîcle û Feratê ya Mezopotamyayê (Kurdistanê) û hewza Çemê Urdunê ku piraniya Şamê digire. Ev herêman bi hev re wekî Heyva Biadan têne zanîn ku ji aliyê dîroknasan demek dirêj wekî dergûşa şaristaniyê hatiye binav kirin. Berevajî vê, peravên Levantê û piraniya peravên Tirkiyê, beşek ji Kurdistanê xwedan avhewayên bi nermî yên ku bi avhewaya [[Deryaya Navîn]] ve girêdayî ne û beşek jî bi havînan xwedî avhewayek hişk û bi zivistanan jî xwedî avhewayek sar û şil in. Piraniya welatên ku sinorên wan li Kendava Farisî ne, xwedan rezervên neftê yên mezin in ku welatên Nîvgirava Erebî bi taybetî di warê aborî de ji hinardekirina neftê sûd werdigirin. Ji ber avhewaya hişk û girêdayîbûna giran a li ser pîşesaziya sotemeniya fosîlê dibe ku di pêşerojê de ji bo Rojhilata Navîn bibe sedema guhertina avhewayek giran.

== Termînolojî ==
[[Wêne:Rojhilatanavin.jpg|thumb|çep|Nexşeya Rojhilata Navîn]]
Dibe ku peyva &quot;Rojhilata Navîn&quot; di salên 1850an de ji Ofîsa Hindistanê ya Keyaniya Yekbûyî derketibe. Lêbelê herêm bi rêya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zêdetir navdar bûye. Ev têgeh nemaze di sala 1902an de piştî ku stratejîstê deryayî yê amerîkî [[Alfred Thayer Mahan]] vê têgehê bikar aniye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Koppes, CR (1976). &quot;Captain Mahan, General Gordon and the origin of the term &quot;Middle East&quot;&quot;. Middle East Studies. 12: 95–98. |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-07-04 |doi=10.1080/00263207608700307}}&lt;/ref&gt; ku &quot;herêma di navbera [[Erebistana Siûdî]] û [[Hindistan]]ê de destnîşan bike&quot;.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A peace to end all peace: creating the modern Middle East; 1914 - 1922 |paşnav=Fromkin |pêşnav=David |weşanger=Holt |tarîx=1989 |isbn=978-0-8050-0857-9 |çap=1 |cih=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Di vê serdemê de, Keyaniya Yekbûyî di çarçoveya &quot;lîstika mezin&quot; de li dijî [[Împeratoriya Rûsî|Împeratoriya Rûsyayê]] ku di pêvajoya fetihkirina tevahiya herêmê de bû, li Asyaya Navîn ji bo bandorê pêşbaziyê dikir.

Mahan, bi têgihîştina ku &quot;Rojhilata Navîn&quot; herêmeke xwedî nirxeke stratejîk a mezin e ku li dora [[Kendava Farsê|Kendava Farisî]] ye,&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20110725125839/http://cco.cambridge.org/extract?id=ccol052178140x_CCOL052178140XA010 |sernav=Cambridge Collections Online : The Middle East / Arabia: ‘the cradle of Islam’ |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2026-07-04 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; ew bûye xwedî vê nêrînê ku ji xeynî [[Kanala Suezê|qenala Suezê]] li [[Misir]]a di bin desthilatdariya [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanyayê]] de, di çarçoveya kontrolkirina her pêşveçûneke gengaz a Rûsyayê ber bi Hindistana di bin desthilatdariya Brîtanyayê de, Kendava Farsê rêya herî girîng a [[Keyaniya Yekbûyî]] bû. Mahan cara yekem vê têgehê di gotara xwe ya di îlona sala 1902an de bi navê &quot;kendava farsê û têkiliyên navneteweyî&quot; ji bo kovara brîtanî ya ''National Review'' a li [[London]]ê bi kar aniye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=London and the invention of the Middle East |paşnav=Roger Adelson |weşanger=Yale University Press |tarîx=1995 |isbn=978-0-300-06094-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/londoninventiono00adel}}&lt;/ref&gt;

== Dîrok ==
Rojhilata Navîn li ber derûna [[Ewrasya]]yê û [[Afrîka]]yê û [[Deryaya Navîn|Deryaya navîn]] û [[Okyanûsa Hindî]] ye. Ew cih û navenda derketina olên wekî xirîstiyanî, îslam, cihûtî, [[manîçeyî]], [[Êzdîtî|êzîdîtî]], [[durzî]], [[yarsan]] û [[mandeanîzm]] e. Olên wekî [[mîtrasî]], zerdeştî, manîçeyanîzm û baweriya [[behaîtî]] li rojhilatê navîn derketine holê. Di dirêjiya dîroka xwe de Rojhilata Navîn bûye navendeke sereke ya karûbarên cîhanê; meydana stratejîk, aborî, siyasî, çandî û olî de hestiyar e. Herêm yek ji wan herêman e ku di warê çandinî de weku herêmeke serbixwe hate îlan kirin û Çanda, çandiniyê ji Rojhilata Navîn belav bû. Di dema neolîtîkê de ev çand li herêmên cuda yên cîhanê mîna Ewropa, Geliyê Indus ê û Afrîkaya Rojhilat belav bû.

Beriya avabûna şaristaniyan, çandên pêşketî di Serdema Berîn de li tevahiya Rojhilata Navîn ava bûn. Lêgerîna erdên çandiniyê ji hêla cotkaran, û erdên şivaniyê ve ji layê gavanan ve dihat wateya koçberiyên cûda yên li herêmê.

=== Serdema îslamiyetê ===
{{Gotara bingehîn|Dîroka îslamê}}
Piştî belavbûna îslamê, nasnameya bingehîn a Rojhilata Navîn olê îslamê ye. Îslam wek cilekî xwe li Rojhilata Navîn kiriye. Çand, dîrok, siyaset, zanistî û hemû tiştên Rojhilata Navîn guherandine.

Di olê îslamê de piştî mirina [[Muhemmed|Muhemedî]], pêxemberê îslamê, hindek guherîn çêbûn ku heta niha hem bandora xwe li îslamê, li Rojhilata Navîn û li cîhanê jî kiriye. Piştî wefata pêxemberê îslamê, îslam dibe du çiqên sereke; [[Sunîtî]] û [[Şiîtî]]. Jêkvebûna van herdu grûbên siyasî bingeha xwe ji hilbijartina xelifeyê îslamê werdigire. Aligirên Şiîtiyê dibêjin ku mafê xelifetiyê yê îmam [[Elî]] ye û mafê hersê xelîfeyên din nasnakin. Di dewama fikrên xwe de dibêjin ku xelîfetî piştî îmamê Elî jî, mafê zurriyeta îmam Elî ye. Li hemberî van fikran, alîgirên Sunitiyê bi dûçûna nijadî hilbijartina xelîfeyê îslamê qebûl nake. Civaka misliman kê hilbijêre, ew dibe xelîfeyê îslamê. Ehlê Sunet, serokê civaka misliman wek ''xelîfe'' bi nav dike û hemî erkên îslamê di destê xelîfe de ne. Lê alîgirên Şiîtiyê serokê civaka îslamê wek ''îmam'' bi nav dikin. Her wiha alîgirên Şiîtiyê bawer dikin ku îmamê 12emîn berze ye û di axirê zeman de dê vegere dinyayê û wek Mehdî binav dikin. Di Şiîtiyê de jî bi navê ''îsmaîlî'' grûbek heye ku bawer dikin, îmamê 12emîn berze nebûye û îmamên dînê îslamê heta niha berdewam in û hetta serokê wan yê niha Axa Xan e. Heta dîroka modern ya Rojhilata Navîn em tesîra van herdu mezheban dibînin. Xelîfeyên îslamê bi dûçûna xwestina civakê û hêza grûbekê tê hilbijartin lê berevajî vê Îmamê îslamê bi dûçûna sîlsîleya nijadî tê tesbît kirin.

=== Proseya şerê cîhanî yê yekem ===
{{Gotara bingehîn|Şerê cîhanî yê yekem}}
Şerê cîhanî yê yekem li sala 1914ê destpê kir û heta sala 1918ê berdewam kir. Lê heta ev şer xelas bûyî Împeretoriya Osmaniyan perçe perçe bû û ji aliyê dewletên îtilafî hate dagir kirin.

Di 9ê gulana 1916ê de Sir [[Edward Gry|Edward Grey]] û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran&lt;ref&gt;Musul Sorunu, Vladimir F.Minorsky, r:23, Weşanên Avestayê&lt;/ref&gt;;
# Herêmeke bi rengê qehweyî: Quds û Yafayê û Filistînê dihundirîne
# Herêma inglîzan:Besra,Bexdad û Xaneqîn. Brîtanyaya Mezin eger bixwaze dikare li vir rêvebirin û kontrolê bike
# Di navbera Peravên Sûrî(Bêrût, Entekya, Îskenderûn), Kîlîkya(Mêrsîn, Edene) û Dîcleya Jor (Meraş, Dîlok, Riha, Amed) de herêmeke Fransayî
# Di herêmên 4. û 5. de jî Fransa jî, Brîtanya jî amade ne ku li vir dewleteke serbixwe ya ereban biparêzin. Lê ev herêmên han jî ji aliyê van herdu dewletan ve hatin dabeşkirin. Cihê Fransayîyan ku wek herêma A tê zanîn; Şam, Heleb û Mûsilê heta sinorê Îranê dihundirîne. Cihê inglîzan ku wek herêma B tê zanîn; Çola Sûrî, Tîkrît û ji sinorên herêma A heta Xaneqînê dihundirîne.

26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bidlîsê vê planê qebûl dike.

== Serdema modern ==
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Welatên Rojhilata Navîn ==
;Dûgel:
* {{Ala|Behreyn}}
* {{Ala|Erebistana Siyûdî}}
* {{Ala|Iraq}}
* {{Ala|Îran}}
* {{Ala|Îsrael}}
* {{Ala|Kuweyt}}
* {{Ala|Libnan}}
* {{Ala|Qeter}}
* {{Ala|Sûriye}}
* {{Ala|Yemen}}
* {{Ala|Oman}}
* {{Ala|Urdun}}
* {{Ala|Tirkiye}}
* {{Ala|Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî}}
* {{Ala|Misir}}

;Herêmên serxwe:
* {{Ala|Başûrê Kurdistanê}}
* {{Ala|Filistîn}}
* {{Ala|Rojavaya Kurdistanê}}

== Egerên giringiya Rojhilata Navîn ==
* Cografiya/erdnîgarî: Rojhilata Navîn di keve navbera 3 parzemînan de ([[Ewropa]], [[Asya]] û [[Afrîka]]) ji ber vê çendê ew boye pireka çandî û aborî dinêvbera van sinoran de.
* Ayîn: Rojhilata Navîn landika (derguşa) hersê ayînên esmanî ye (Ayînê îslamê, Cuhî û Krîstiyan). Van hersê ayîna çanda xwe li vê deverê bi pêş xistiye.
* Çand: Herweha li Rojhilata Navîn şaristaniyên mezin peyda bûne, û boye egera pêşketinên zanistî. Herwesa salnama Cîhanî ji vêdere destpêkirîye weku ji dayik buna Hezretî [[Îsa]] li Betlehmê ([[Îsraêl]]).
* Mêjo: Rojhilata Navîn peywendiyên mêjoyî yên corbecor li gel gelek deverên cîhanê heye û hebuye. Eve jî ew kawdan û rûdanên weku [[Împeratoriya Romê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Seferên Xaçperestan]], [[Împeratoriya Osmanî]], [[Şerê Cîhanî yê Yekem]], dagîrkeriya Mongoliyan, kolonîyalên Brîtanî û Fransî û herwiha bandorên Amerîka û Sovyeta caran.
* Aborî: Rojhilata Navîn berpirsîyare bi beşekê herî mezin yê neftê ewa ku rojane tê mezaxtin. [[Kanala Suezê]] li Misrê yek ji rêyên herî giring ya deryayî ye li cîhanê.
* Ramyarî (politîk): Rojhilata Navîn devereka pir bi pevçone. Di nava gelên corbecor da pevçon heye weku kurd û ereb, kurd û faris, [[Felestîn|Filistîn]] û Îsraêl û herwiha hêlîna îslama radîkale.
 
Ji layê cografî û siriştî ve Rojhilata Naverast beheşta ser zemîne. Pire ji çiya û deşt û newalan û baniyan.
Keşûbayê vê herêmê bi şêwyekê wesa yê goncay bo, ku bibîte egerê peydabûna jiyara mirovan di serdemên kevin da. Ev çende jî ji rûpelên mêjoyê diyare ku berî 12000 salan bo êkemîm car kiştûkal li vê herêmê hatiye afrandin. Pileya germê di hemî werzan da wesa ya goncay bo ku bibîte egerên destpêka jiyana mirovan li vê deverê.

Herwesa di serdemên [[Sumeriyan]] da yasa hate afirandin. [[Hamurabî]] damezrênerê Împeratoriya [[Sumer]]iyan bo. Hamurabî yê xodan şiyan bo û di şiya bibîte damezrênerê yasa ya bingehîn jî . Bi kurtî mirov di şêt bêjît ku jiyana mirovan li vê herêmê destpêkiriye û di gelek waran de ta radeyekî bi pêşketiye. Di serdemê nû jî da Rojhilata Naverast kariye bibîte cihekê stratîjîk yê aborî di navbera 3 parzemînan da. Mirov di karît bêjît ya bote ye pireka abroî di navbera 3 parzemînan da.

Ji layê ayini ve Rojhilata Naverast ya navdera bi 3 ayinên esmanî (Ayînê îslamê, Cuhî û Xiristîyan). Ev hersê ayin ta roja îro jî têne perêstin. Bawerkerên van ayina evroke di belavin li hemî cîhanê.

== Pirtûk ==
* Modern Ortadoğu Tarihi, James L. Gelvin
* Ortadoğu Tarihi, Youssef M. Choueiri
* 20. Yüzyılda Ortadoğu Ekonomileri Tarihi, Roger Owen/Şevket Pamuk

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Herêmên Asyayê]]
[[Kategorî:Rojhilata Navîn| ]]</text>
      <sha1>6krsir4e9w9cd1prlyuydasobuf9rwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pêşkît û Parkît</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5457</id>
    <revision>
      <id>2069679</id>
      <parentid>2053530</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="m6e0hid8a9hlww2bbz1t3qlxgwgex88" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Pêşkît û Parkît
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 91- 97 35 45- 8- 9
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = Weşanên Medya
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = Stockholm 2001
Nivîskar
| sernavê_xwemalî    = 
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Amed Tîgrîs]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''''Pêşkît û Parkît''''' pirtûkeke [[Amed Tîgrîs]] e.

Ev pirtûk bi tevahî di rûpelên [[b:Pêşkît û Parkît|Wîkîpirtûk]] de amade ye.

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>m6e0hid8a9hlww2bbz1t3qlxgwgex88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Behreyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6338</id>
    <revision>
      <id>2069710</id>
      <parentid>2023439</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1397" sha1="6f2jta2l2nxucc3q9q0sxsw3ep6f3j0" xml:space="preserve">{{Wergerîne|en|ziman2=fi|bijartî=1}}
{{Agahîdank welat2/wîkîdane
| navê rastî         = مملكة البحرين
| konvansiyonel navê dirêj = Behreyn
| nav                = ''Mamlakat al-Bahrayn''
}}
'''Qralîteya Behreynê''' ({{Bi-ar|مملكة البحرين|Mamlakat al-Bahrayn}}) welatekî li [[Kendava Basrayê]] ye. Behreyn ji komeke giravan pêk tê û bi Keyaniya [[Erebistana Siyûdî]] ve ye. Behreyn mîna dewletên herêmê yên din ji aliyê [[petrol]]ê ve gellekî dewlemend e.

== Herêmên Behreynê ==

Behreyn ji 5 herêman pêk tê :
{|
|[[Wêne:Governorates of Bahrain.svg|120px|çep|Nexşeya herêmên Behreynê]]
|
# [[Herêma Paytextê]]
# [[Herêma Navenda Behreynê]]
# [[Herêma Muharraq a Behreynê]]
# [[Herêma Bakurê Behreynê]]
# [[Herêma Başûrê Behreynê]]
|}
[[Wêne:Bahrain Fort March 2015.JPG|thumb|{{Girêdan|Qal'at al-Bahrain|ar|قلعة البحرين|en|Qal'at al-Bahrain}}]]

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Bahrain}}

{{Dewletên Asyayê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Behreyn| ]]
[[Kategorî:Dewletên endamê Neteweyên Yekbûyî]]
[[Kategorî:Dewletên li Asyaya Rojava]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1971ê de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku erebî zimanê resmî ye]]
[[Kategorî:Endamên Rêxistina Kooperasyona Îslamî]]
[[Kategorî:Keyanî]]</text>
      <sha1>6f2jta2l2nxucc3q9q0sxsw3ep6f3j0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069711</id>
      <parentid>2069710</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1395" sha1="if4idcdvqcjjjvw8yc5i7gwmr2myi2d" xml:space="preserve">{{Wergerîne|en|ziman2=fi|bijartî=1}}
{{Agahîdank welat2/wîkîdane
| navê rastî         = مملكة البحرين
| konvansiyonel navê dirêj = Behreyn
| nav                = ''Mamlakat al-Bahrayn''
}}
'''Qralîteya Behreynê''' ({{Bi-ar|مملكة البحرين|Mamlakat al-Bahrayn}}) welatekî li [[Kendava Farsê]] ye. Behreyn ji komeke giravan pêk tê û bi Keyaniya [[Erebistana Siyûdî]] ve ye. Behreyn mîna dewletên herêmê yên din ji aliyê [[petrol]]ê ve gellekî dewlemend e.

== Herêmên Behreynê ==

Behreyn ji 5 herêman pêk tê :
{|
|[[Wêne:Governorates of Bahrain.svg|120px|çep|Nexşeya herêmên Behreynê]]
|
# [[Herêma Paytextê]]
# [[Herêma Navenda Behreynê]]
# [[Herêma Muharraq a Behreynê]]
# [[Herêma Bakurê Behreynê]]
# [[Herêma Başûrê Behreynê]]
|}
[[Wêne:Bahrain Fort March 2015.JPG|thumb|{{Girêdan|Qal'at al-Bahrain|ar|قلعة البحرين|en|Qal'at al-Bahrain}}]]

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Bahrain}}

{{Dewletên Asyayê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Behreyn| ]]
[[Kategorî:Dewletên endamê Neteweyên Yekbûyî]]
[[Kategorî:Dewletên li Asyaya Rojava]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1971ê de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku erebî zimanê resmî ye]]
[[Kategorî:Endamên Rêxistina Kooperasyona Îslamî]]
[[Kategorî:Keyanî]]</text>
      <sha1>if4idcdvqcjjjvw8yc5i7gwmr2myi2d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069712</id>
      <parentid>2069711</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1386" sha1="lm1kse157cas15oxko169j33m2hlhn7" xml:space="preserve">{{Wergerîne|en|ziman2=fi|bijartî=1}}
{{Agahîdank welat2/wîkîdane
| navê rastî         = مملكة البحرين
| konvansiyonel navê dirêj = Behreyn
| nav                = ''Mamlakat al-Bahrayn''
}}
'''Qralîteya Behreynê''' ({{Bi-ar|مملكة البحرين|Mamlakat al-Bahrayn}}) welatekî li [[Kendava Farsê]] ye. Behreyn ji komeke giravan pêk tê û bi [[Erebistana Siyûdî]] ve ye. Behreyn mîna dewletên herêmê yên din ji aliyê [[petrol]]ê ve gellekî dewlemend e.

== Herêmên Behreynê ==

Behreyn ji 5 herêman pêk tê :
{|
|[[Wêne:Governorates of Bahrain.svg|120px|çep|Nexşeya herêmên Behreynê]]
|
# [[Herêma Paytextê]]
# [[Herêma Navenda Behreynê]]
# [[Herêma Muharraq a Behreynê]]
# [[Herêma Bakurê Behreynê]]
# [[Herêma Başûrê Behreynê]]
|}
[[Wêne:Bahrain Fort March 2015.JPG|thumb|{{Girêdan|Qal'at al-Bahrain|ar|قلعة البحرين|en|Qal'at al-Bahrain}}]]

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Bahrain}}

{{Dewletên Asyayê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Behreyn| ]]
[[Kategorî:Dewletên endamê Neteweyên Yekbûyî]]
[[Kategorî:Dewletên li Asyaya Rojava]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1971ê de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku erebî zimanê resmî ye]]
[[Kategorî:Endamên Rêxistina Kooperasyona Îslamî]]
[[Kategorî:Keyanî]]</text>
      <sha1>lm1kse157cas15oxko169j33m2hlhn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sîyên Şikestî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6383</id>
    <revision>
      <id>2069618</id>
      <parentid>1802460</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1220" sha1="lnen68qsuw2vq8iej06jc4t80lq4ugz" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=tebax 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = Siyen sikesti.jpg
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Fevzî Özmen]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = 2005
| weşanxane          = [[Weşanên Pêrî]]
| rûpel              = 128
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 
| pirtûk             = 
}}
'''Sîyên Şikestî''' pirtûkeke çîrokan a [[Fevzî Özmen]] e. Pirtûk di sala 2005an de ji hêla weşanxaneya [[Weşanên Pêrî]] ve hatiye weşandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kitantik.com/product/SIY-N-SIKESTI_0z8kgltjm23jcgn1j6b |sernav=Sîyên Şikestî |malper=kitantik |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-12-10 }}&lt;/ref&gt;
 

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûk]]</text>
      <sha1>lnen68qsuw2vq8iej06jc4t80lq4ugz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurdistan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6657</id>
    <revision>
      <id>2069423</id>
      <parentid>2069392</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>Sererastkirinên hevoksazî</comment>
      <origin>2069423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132387" sha1="li4t1mwh4qcv9is1jppgjh0fbqbstop" xml:space="preserve">{{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}}
{{Agahîdank welat2
| konvansiyonel navê dirêj = Kurdistan&lt;br&gt;{{nobold|{{ziman|ckb|کوردستان}}}}
| wêneyê ala         = Flag of Kurdistan.svg
| sirûda netewî      = ''[[Ey Reqîb]]''&lt;br/&gt;{{Ziman|ckb|ئەی ڕەقیب}}&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;{{Navîn|[[Wêne:Kurdistan (Instrumental).ogg]]}}&lt;/div&gt;
| wêneyê mertal      = Roj emblem.svg
| wêneyê nexşe       = Kurdish inhabited areas.svg
| nexşe sernav       = Herêmên niştecihbûnê yên kurdan (li gorî [[Ajansa Navendî ya Saloxgeriyê|CIA]], 1992)&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |sernav=Kurdish lands |url=https://legacy.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/kurdish_lands_92.jpg |roja-gihiştinê=6 çiriya paşîn 2019 |roja-arşîvê=20 çiriya pêşîn 2019 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20191020110824/https://legacy.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/kurdish_lands_92.jpg |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |sernav=The Kurdish lands. |url=https://www.loc.gov/item/93682579/ |malper=Library of Congress |roja-gihiştinê=6 çiriya paşîn 2019 |roja-arşîvê=15 gulan 2020 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200515013340/https://www.loc.gov/item/93682579/ |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;
| wêneyê nexşe2      = Kurdistan map - NironDarwesh.png
| paytext            = [[Amed]] an [[Hewlêr (paytext)|Hewlêr]] (li gorî perspektîvên herêmî û dîrokî)
| bajarê mezin       = [[Amed]], [[Dîlok]], [[Hewlêr]], [[Silêmanî]], [[Sine]], [[Ûrmiye]], [[Wan]]
| awayê ziman        = Zimanên sereke
| ziman              = [[Zimanê kurdî|Kurdî]] ([[kurmancî]], [[soranî]], [[Zimanên zazakî-goranî|zazakî-goranî]]), [[Zimanê erebî|erebî]], [[Zimanê farisî|farisî]], [[Zimanê tirkî|tirkî]]
| komên etnîkî       = [[Kurd]], [[tirk]], [[ereb]], [[faris]], [[suryanî]], [[tirkmen]]
| demonîm            = [[Kurd]]
| rûerd km2          = 392000
| rûerd jêrenot      = &lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2002 |sernav=Kurds, Kurdistān |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=167&amp;s.start=100 |kovar=Encyclopaedia of Islam |çap=2 |weşanger=[[Brill Publishers|BRILL]] |isbn=9789004161214 |paşnav1=Bois |pêşnav1=Th |paşnav2=Minorsky |pêşnav2=V. |paşnav3=MacKenzie |pêşnav3=D. N. |roja-arşîvê=26 adar 2023 |roja-gihiştinê=20 çiriya pêşîn 2025 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230326022054/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=167&amp;s.start=100 |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;
| nifûs texmînkirin  = 40–45 milyon&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |tarîx=12 nîsan 2023 |sernav=Kurdish People Fast Facts |url=https://edition.cnn.com/2014/08/18/world/kurdish-people-fast-facts/index.html |roja-gihiştinê=24 kanûna pêşîn 2023 |malper=CNN |roja-arşîvê=10 kanûna paşîn 2020 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200110105918/https://edition.cnn.com/2014/08/18/world/kurdish-people-fast-facts/index.html |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;
| hatûçûn            = rast
}}
{{Parastin|small=yes}}
'''Kurdistan'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}&lt;/ref&gt; ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeo-çandî yê [[Rojhilata Navîn]] û [[Rojavayê Asyayê]] ye ku bingeha [[çand]], [[ziman]] û [[nasname]]ya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Herêma jorîn a Bakurê Kurdistanê bi çiyayên bilind û deştên tektonîk ên bilind tê karakterîzekirin. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an vediguhere deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên berfireh ên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ev erdnîgariya çiyayî ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî.

Kurdistan bi awayekî bênavber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]]ên nûjen ê îro kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/257/exploring-kurdish-origins/ |sernav=Exploring Kurdish Origins - Prof. Mehrdad R. Izady - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-26 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatiye nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikaranîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn ji bo destnîşankirina herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro hatiye bikaranîn.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin.

Di [[Serdema Navîn|serdema navîn]] de navê Kurdistanê bi forma îro cara yekem di kronîkên [[Selcûqî|selçûqiyan]] ên sedsala 11an de derbas bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}&lt;/ref&gt; Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek [[Lîsteya xanedan û dewletên kurdan|xanedan û mîrektiyên kurd]] ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikûm kirine.

Parçebûna Kurdistanê yekem car di 17ê gulana 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[peymana Zehabê]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşandina xanedaniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasê yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq|Iraq]] û [[Îran]] heye bi çar parçe an beşan hatiye parçekirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}&lt;/ref&gt;

Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Kurdistanê]] (1946) hatine damezrandin.

Piştî [[peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistanê bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de hatiye parçekirin. Dewletên ku li ser esasên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}&lt;/ref&gt;

Di roja îro de li gorî dabeşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar parçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de parçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin.

== Etîmolojî ==

=== Navê di serdema sumeran de ===
Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}&lt;/ref&gt; Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'' an ''Karda'' hatiye binavkirin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])&lt;ref&gt;N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)&lt;/ref&gt; û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

=== Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê ===
Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin.

=== Navê Kurdistanê ===

Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.&lt;ref&gt;Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran &amp; the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&amp;nbsp;41–74&lt;/ref&gt;

Peyva ''Kurdistan'' ku tê wateya &quot;welatê kurdan&quot; cara yekem di sedsala 11an de ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahara li başûrê [[Hamedan]]ê wekê &quot;Kurdistan&quot; bi nav kiriye. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan hatibû nas kirin.

== Erdnîgarî ==
{{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}}
[[Wêne:Mountains of Kurdistan,.,.jpg|thumb|Dîmenek ji çiyayên Colemêrgê ku yek ji deverên çiyayî yên Bakurê Kurdistanê nîşan dide]]
[[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|Dîmenek ji deşta Hesîçeyê ku yek ji deverên deştî yên Rojavaya Kurdistanê nîşan dide]]
Erdnîgariya Kurdistanê&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan?  {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; xwedî taybetmendiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}&lt;/ref&gt;

Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}&lt;/ref&gt; [[Çiyayê Sîpanê]],&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr }}&lt;/ref&gt; [[Çiyayê Tendûrekê]],&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendûrek Volcano Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}&lt;/ref&gt; [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}&lt;/ref&gt; û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}&lt;/ref&gt; li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. Rêzeçiyayê [[Toros]]ê ku beşek ji sîstema kembera qatkirî ya Alp-Hîmalaya ne li Bakurê Kurdistanê berfireh bûye ku li Bakurê Kurdistanê bûye sedema cihêrengiya taybetmendiyên xwezayî ku erdnîgariya fizîkî, avhewa û cihêrengiya biyolojîk a Bakurê Kurdistanê guhertiye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]] ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}&lt;/ref&gt; Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring û stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/494/the-water/ |sernav=The Water - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-27 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

[[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}&lt;/ref&gt; [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&amp;pg=PA138 }}&lt;/ref&gt; yek golên mezin ên Kurdistanê ye ku li xala herî rojhilatê Kurdistanê cih girtiye. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture &amp; Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

[[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku yek ji deverên çiyayî yên Başûrê Kurdistanê ye û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.&lt;ref name=&quot;Gunter2011&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures }}&lt;/ref&gt; Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê vegirtiye.&lt;ref name=&quot;Gunter2011&quot; /&gt; Ber bi rojava ve deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û ev dever her ku berbi rojava ve diçe vediguhere deştên mezin ên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê erdnîgariyê de xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat ve çiyayî ye û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |tarîx=2022 |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava and North and East Syria |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joac.12449 |kovar=Journal of Agrarian Change |ziman=en |cild=22 |hejmar=3 |rr=592–607 |doi=10.1111/joac.12449 |issn=1471-0358 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/354315946_Autonomy_as_a_third_mode_of_ordering_Agriculture_and_the_Kurdish_movement_in_Rojava_and_North_and_East_Syria |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava }}&lt;/ref&gt;
=== Xweza û jîngeh ===
Erdnîgariya Kurdistanê xwedî ekosîstemeke ku ji aliyê çiyayên bilind ên Torosan û Zagrosan hatiye karakterîze kirin. Xwezaya Kurdistan bi çavkaniyên ava xwe yên zêde, çiyayên bilind, geliyên kûr, zozanên bilind ên kesk û bi deştên berfireh hatiye nas kirin. Topografiya çiyayî ya Kurdistanê û şert û mercên avhewayê yên guherbar herêmê bûye sedem ku Kurdistan bibe xwedî biyocureyeke dewlemend. Çiyayên Zagrosê û çiyayên Torosê ku deverên sereke yên çiyayî yên Kurdistanê ne ji bo ger û geştên xwezayî di nav cihên herî populer ên herêmî de ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://untamedborders.com/itinerary/trek-kurdistan-zagros-mountain/ |sernav=Trek Kurdistan - Zagros Mountain Trail |malper=Untamed Borders - Adventure travel |roja-gihiştinê=2026-06-26 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;Xwezaya Kurdistanê&quot;&gt;
Mount Ararat-3.jpg|Çiyayê Agiriyê
Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Kanyona Rewandizê
Akhtamar Island on Lake Van with the Armenian Cathedral of the Holy Cross.jpg|Gola Wanê
Urmia-Lake-3.jpg|Gola Ûrmiyê
Nemrut Krateri.jpg|Gola Krater a Nemrûdê
&lt;/gallery&gt;
Kurdistan di roja îro de welatekî dagirkirî û parçekirî ye ku di nav dewletên desthilatdar de hatiye perçe kirin. Ji aliyê dewletên serwer ên li ser axa Kurdistanê bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiyên derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armanca bidestxistin û kontrolkirina axa Kurdistanê gelek êlên kurdan ji Kurdistanê hatine durxistin (di nav komên ku ji Kurdistanê hatine dersinor kirin [[kurdên Anatoliya Navîn]], [[kurdên Xoresanê]], [[kurdên Qefqazê]] hene) û li deverên derveyê Kurdistanê hatin bicihkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.nefel.com/articles/article_print.asp?ArticleNr=2111 |sernav=Kurdên Anatoliya Navîn |malper=www.nefel.com |roja-gihiştinê=2026-06-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Ali Madih |pêşnav=&amp;# Abbas-&amp;# |tarîx=2007 |sernav=The Kurds of Khorasan |url=https://brill.com/view/journals/ic/11/1/article-p11_2.xml |kovar=Iran and the Caucasus |cild=11 |hejmar=1 |rr=11–31 |doi=10.1163/157338407X224879 |issn=1609-8498 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schaller2008&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Schaller |pêşnav=Dominik J. |paşnav2=Zimmerer |pêşnav2=Jürgen |tarîx=2008-03-01 |sernav=Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies—introduction |url=https://doi.org/10.1080/14623520801950820 |kovar=Journal of Genocide Research |cild=10 |hejmar=1 |rr=7–14 |doi=10.1080/14623520801950820 |issn=1462-3528 }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û deverên Kurdistanê gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatine bicihkirin ku di nav de erebkirina Başûrê Kurdistanê ji aliyê rejîma Sedam,&lt;ref name=&quot;Long2013&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Point of No Return: Refugees, Rights, and Repatriation |paşnav=Long |pêşnav=Katy |weşanger=OUP Oxford |tarîx=2013-08-29 |isbn=978-0-19-165422-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=K8VoAgAAQBAJ&amp;q=kurdish+refugees+in+turkey+1991&amp;pg=PA107 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Long2013&quot;/&gt; kembera erebî li Rojavayê Kurdistanê ji aliyê rejîma Beşar Esad&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Syria's kurds: history, politics and society |paşnav=Tejel |pêşnav=Jordi |weşanger=Routledge |tarîx=2009 |isbn=978-0-203-89211-4 |cih=London New York |series=Routledge advances in Middle East and Islamic studies }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurdish Spring: A New Map of the Middle East |paşnav=Phillips |pêşnav=David L. |weşanger=Routledge |tarîx=2017-07-05 |isbn=978-1-351-48036-9 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=nh8xDwAAQBAJ&amp;pg=PT150 }}&lt;/ref&gt; û bicihkirina bi milyonan tirk û tirkomanên li Bakurê Kurdistanê ji aliyê Tirkiyeyê ve hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-turklestirmenin-merkez-uslerinden-biri-elazig-7143 |sernav=Yek ji navendên tirkirine: Xarpêt |malper=Yeni Özgür Politika |tarîx=2020-11-18 |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de bi van hewldanan hatiye armanc kirin ku demografiya Kurdistanê were guhertin.

Piştê peymana Zehabê û peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdistan bi çar beşên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Medieval Islamic civilization: an encyclopedia |weşanger=Routledge |tarîx=2006 |isbn=978-0-415-96691-7 |cih=New York |paşnavê-edîtor=Meri |pêşnavê-edîtor=Josef W. |series=Routledge encyclopedias of the Middle Ages |paşnavê-edîtor2=Bacharach |pêşnavê-edîtor2=Jere L. }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |sernav=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |malper=wwi.lib.byu.edu |roja-gihiştinê=2026-06-30 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

=== Beşên Kurdistanê ===

==== Bakurê Kurdistanê ====
{{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}}
{{Multiple image
| align     = right
| direction = vertical
| header    =  
| width     = 330
| image1    = Bakurê Kurdistanê.png
| alt1      = 
| caption1  = Bakurê Kurdistanê.
| image2    = Kurdish majority Turkey-es.svg
| alt2      = 
| caption2  = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê.
}}
Bakurê Kurdistanê yek ji beş û herêmên Kurdistanê ye û beşa herî mezin ê Kurdistanê ye ku di roja îro de di bin desthilatî û zextên pişavtin (asîmîlasyon) [[Tirkiye]]yê de maye ku heta roja îro bi gelek awayan li hemberî ziman û çanda kurdî polîtîkayên astengkirinê û polîtîkayên înkar kirine ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine meşandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/524552/kurtce-yazilar-bakanlik-talimatiyla-siliniyormus |sernav=Li Bakurê Kurdistanê nivîsên bi kurdî bi fermana wezaretê têne jêbirin. |malper=Evrensel.net |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=tr-TR |paşnav=Gazetesi |pêşnav=Evrensel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://artigercek.com/guncel/khk-ile-kapatilan-kurtce-gazete-welat-internet-uzerinden-yayina-basladi-144935h |sernav=Rojnameya Kurdî ya girtî Welat li ser înternetê dest bi weşanê kir |malper=Artı Gerçek |tarîx=2020-11-27 |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=tr |paşnav=Gerçek |pêşnav=Artı }}&lt;/ref&gt;

Beşa Bakurê Kurdistanê ji aliyê rûberê ve herêma herî bilind ku bi gelemperî herêmeke çiyayî ye û herêma herî berfireh ê Kurdistanê ye. Bilindahiya navînî ya Bakurê Kurdistanê di navbera 2000 û 2200 metreyan de ye û xwedî avhewayek parzemînî ya hişk e ku avhewaya hişk hêdî hêdî ji rojava ber bi rojhilat ve zêde dibe. Erdnîgariya fizîkî ya Bakurê Kurdistanê ji aliyê tevgerên plakeyan û çalakiya volkanîk ên giran ve hatiye karakterîze kirin ku herêm veguheriye herêmeke çiyayî û deştên tektonîk ên bilin. Deştên bilind ên wekê [[Deşta Mûşê]], [[Deşta Erzînganê|Deşta Ezirganê]], [[Deşta Erziromê]] û [[Deşta Îdirê]] li herêma jorîn a (bakurê Torosê) Bakurê Kurdistanê ye&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ismailbesikcivakfi.org/ku/calaki/nceyen-der-bare-me-de//erdnigariya-kurdistane-1-agiri-derket |sernav=‘Erdnîgariya Kurdistanê-1: AGIRÎ’ derket |malper=Weqfa Îsmaîl Beşîkcî |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku }}&lt;/ref&gt; û [[Deşta Heranê]] û deştên din berfireh ên nizm li herêma jêrîn ên (başûrê Torosê) Bakurê Kurdistanê ye.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Xala herî bilind a Kurdistanê Çiyayê Agiriyê (5.137 m) li Bakurê Kurdistanê ye û çiyayên volkanîk ên vemirî yên wekê Agiriya Biçûk, Çiyayê Sîpanê Çiyayê Tendûrekê û Çiyayê Nemrud li herêma jorîn a Bakurê Kurdistanê ne. Rêzeçiyayê Torosê ku beşek ji sîstema kembera qatkirî ya Alp-Hîmalaya ne ku ji [[Gurgum]]ê destpê dike ber bi jor ve berfireh dibe û piştre jî ber jêr ve heya [[Colemêrg]]ê nişîv dibe rêzeçiyayeke Kurdistanên ye ku li Bakurê Kurdistanê bûye sedema cihêrengiya erdnîgarî ya fizîkî û bûye sedema guhertina avhewayê. Di heman demê Bakurê Kurdistanê çavkaniya çemên mezin ên Kurdistanê ye ku çemên wekê Çemê Firatê, Çemê Dîcleyê, [[Çemê Mizur|Çemê Mûnzirê]] û [[Çemê Miradê]] ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ku çavkaniyên giring ên ava Kurdistanê ne.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://ansiklopediyakurdistane.com/kategori/erdnigari |sernav=Erdnîgariya Kurdistanê |malper=ansiklopediyakurdistane.com |roja-gihiştinê=2026-06-18 }}&lt;/ref&gt; [[Gola Wanê]] ku ji ber bi bendgirtina lavên volkanên çiyayê [[Nemrûd (volkan)|Nemrûdê]] çêbûye û gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Başûrê Kurdistanê ====
{{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}}
[[Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê]]
[[Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|çep|190px|Sinorê fermî yê Herêma Kurdistanê û herêmên din ên Başûrê Kurdistana derveyî desthilatiya Herêma Kurdistanê]]
Başûrê Kurdistanê wekê herêmên din ên Kurdistanê bi deverên çiyayî, deverên deştî û bi çiyayên bilind û geliyên kûr hatiye karakterîze kirin. Herêm ji aliyê rojhilat ve di nav deverên çiyayên Zagrosê de ye û ber bi rojava ve vediguhere herêmeke nizm ên deştî yên berfireh ku di nav van deştan de deştên wekê Deştê Hewlêrê, Deşta Şarezûrê, Deşta Zaxoyê, Deşta Şingalê, Deşta Herîrê û Deşta Ranyayê hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurds/ywPHEAAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=western+southern+Iraq+Kurdistan+%22rolling+hills%22&amp;pg=PT195&amp;printsec=frontcover }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/kt/geography/1512 |sernav=Deştên mezin yên Kurdistanê |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-03-26 |roja-gihiştinê=2026-06-19 |ziman=ku }}&lt;/ref&gt;

Di dîrokên cihêreng de bi armancên guhertina demografiya Başûrê Kurdistanê û bi armancên berfireh kirina dagirkirina li ser axa Başûrê Kurdistanê ji aliyê rejîma baesê ve bi êrîş û komkujiyan bi sed hezaran kurd hatine kuştin û bi milyonan kurd jî ji cih û warên xwe hatine koçber kirin û erebên hawîrde yên ku ji deverên cihêreng ên Iraqê hatine anîn li gund û deverên Başûrê Kurdistanê hatine bicihkirin.&lt;ref name=&quot;Long2013&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Kurds say Iraq's attacks serve as a warning |url=https://www.csmonitor.com/2002/0513/p08s01-wome.html |roja-gihiştinê=2026-06-19 |xebat=Christian Science Monitor |issn=0882-7729 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdish Refugees Straggle Into Iran, Followed By Tragedy |url=https://apnews.com/2a413a508ec5af132b9cc245172f3f9c |roja-gihiştinê=2026-06-19 |xebat=AP NEWS |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Her çiqas herêm ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] ve were birêvebirin jî ji ber polîtîkayên erebkirina deverên Başûrê Kurdistanê bajar û bajarokên wekê [[Kerkûk]], [[Şingal]], [[Mexmûr]], [[Xaneqîn]] û [[Xurmatû]] heya roja îro neketiye bin rêveberiya rêveberiya xweser a nû yê [[Herêma Kurdistanê]].&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/861150/slug |sernav=KRG Interior Minister Calls for Implementation of Article 140 and Sinjar Agreement |malper=KRG Interior Minister Calls for Implementation of Article 140 and Sinjar Agreement |tarîx=2025-09-01 |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en |paşnav=Kurdistan24 }}&lt;/ref&gt;

Çiyayên Qendîlê ku beşek çiyayên Zagrosê ye yek ji deverên çiyayî yên asê yên Başûrê Kurdistanê ye. Xala herî bilindê Başûrê Kurdistanê bi bilindahiya 3.611 mêtre bilindeya [[Çixî Derê]] ye. Çiyayên din ên Başûrê Kurdistanê [[Çiyayên Şingalê|Çiyayê Şingalê]], [[Çiyayên Hemrîn|Çiyayê Hemrînê]] û [[Çiyayê Nisirê]] ne. Çemên wekê Çemê Zapa Mezin û Çemê Zapa Biçûk li herêmê ye ku ber bi rojhilat û rojava ve diherikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/kt/geography/2225 |sernav=Erdnîgariya Başûrê Kurdistanê, di çend çavkaniyên dîrokî yên cuda de |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-06-19 |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=kt }}&lt;/ref&gt; Çemê Dîcleyê ku ji Bakurê Kurdistanê derdikeve ber bi başûr ve diherike û derbasê Başûrê Kurdistanê dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.naval-history.net/WW1Battle1408Mesopotamia.htm |sernav=Mesopotamia, Tigris-Euphrates, 1914-1917, despatches, killed and died,       medals |malper=www.naval-history.net |roja-gihiştinê=2026-06-19 }}&lt;/ref&gt;

==== Rojhilata Kurdistanê ====
{{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}}
{{Nexşeya Rojhilata Kurdistanê|mezinahî=220px|hêl=right|sernav=Sinorên Rojhilata Kurdistanê}}

Rojhilata Kurdistanê yek herêmên Kurdistanê ye ku wekê hinek deverên herêma bakur û başûrê Kurdistanê xwedî taybetmendiya erdnîgariyeke çiyayî û bilind e ku li seranserê rêzeçiyayê Zagrosê dirêj bûye û ji rojava ber bi rojhilat ve jî berfireh bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Wernert |pêşnavê-edîtor2=Susan J. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.geolsoc.org.uk/science-and-policy/plate-tectonic-stories/zagros-ramge/ |sernav=The Geological Society |malper=www.geolsoc.org.uk |roja-gihiştinê=2026-06-19 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Rojhilata Kurdistanê li seranserê sinorên [[Bakurê Kurdistanê]] û li seranserê sinorê [[Başûrê Kurdistanê]] ji navçeya [[Makû]]yê ku xala herî bakurê Rojhilata Kurdistanê ye destpê dike û li seranserê çiyayên Zagrosê berdewam dike û heya xalên herî başûr ku [[Îlam (parêzgeh)|parêzgeha Îlamê]] û hinek deverên [[Hemedan (parêzgeh)|parêzgeha Hemedanê]] di nav de ye berdewam dike. Di heman demê de Rojhilata Kurdistanê ber bi rojhilat ve jî ji sinorê Başûrê Kurdistanê destpê dike û heya [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] û heya sinorê parêzgeha Zencanê berfireh bûye berdewam dike.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.geolsoc.org.uk/science-and-policy/plate-tectonic-stories/zagros-ramge/ |sernav=The Geological Society |malper=www.geolsoc.org.uk |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=&quot;&quot;Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers&quot;&quot; |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-21 }}&lt;/ref&gt;

[[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] bingeha topografiya Rojhilatê Kurdistanê ava kiriye û hinek çiyayên herî bilind û deverên asê yên Kurdistanê dikeve nav sinorê Rojhilata Kurdistanê. Rêzeçiyayê Zagrosê ji bo dîrok, çand û parastina herêmê bûye stargeh û penageheke stratejîk a giring ê Rojhilata Kurdistanê. Xala herî bilind ê Rojhilata Kurdistanê [[Çiyayê Denayê]] (&lt;small&gt;{{mapframe|30.95,51.4333|zoom=6|type=maplink}}&lt;/small&gt;) ye ku bilindahiya çiyayê heya 4.409 mêtreyê bilind bûye. Xalên din ên bilind ên Rojhilata Kurdistanê ji çiyayên wekê Çiyayê Şaho (3.390 m), Çiyayê Çehl Çeşme / Çalçesme (3.173 m), Çiyayê Elwenê (3.584 m) û Çiyayê Dawoyê (3.487 m) pêk hatine. Li seranserê erdnîgariya çiyayî ya Rojhilatê Kurdistanê (Zagrosê), di navbera çiya û zinarên bilind de deştên çandiniyê yên berfireh hene ku ji bo çandiniyê têne bikaranîn.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Ev deştên Rojhilata Kurdistanê ku di nav çiyayên Zagrosê berfireh bûne ji bo aborî, niştecihbûn û dabînkirina xwarina herêmê deverên giring ên Rojhilata Kurdistanê ne ku di nav de deştên wekê Deşta Ûrmiyeyê, Deşta Şarwêranê, Deşta Mergewerê, Deşta Tîrgeverê, Deşta Xoyê, Deşta Selmasê, Deşta Bêlewarê, Deşta Merîwanê, Deşta Dîwanderê, Deşta Seqizê, Deşta Kirmaşanê, Deşta Şarezûrê (beşa rojhilat), Deşta Dêhloranê û Deşta Mehranê hene. Gola Ûrmiyê, Gola Kaniya Berazan û Gola Zirêwarê golên Rojhilata Kurdistanê ne. Di heman demê de Rojhilata Kurdistanê çavkaniya çemên wekê Çemê Sirwanê, [[Zêyê Biçûk|Çemê Zêyê Biçûk]], [[Zêyê Mezin|Çemê Zêyê Mezin]], Çemê Zelê, Çemê Qizilê û Çemê Gadarê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/1077604 |sernav=Iraq and the Persian Gulf {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-06-19 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Minorsky |pêşnav=V. |tarîx=1957 |sernav=Mongol Place-Names in Mukri Kurdistan (Mongolica, 4) |url=https://www.jstor.org/stable/609632 |kovar=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London |cild=19 |hejmar=1 |rr=58–81 |issn=0041-977X }}&lt;/ref&gt;

==== Rojavaya Kurdistanê ====
{{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}}
[[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|thumb|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]]
Rojavayê Kurdistanê an jî bi kurtasî Rojava herêma herî jêrîn ê Kurdistanê ye&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=We Have No Friends But the Mountains: Transmitting Kurdish Indigenous Knowledge, Culture, and Identity in Changing Contexts |paşnav=Brenneman |pêşnav=Robert Lee |weşanger=University of Minnesota |tarîx=2006 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=hRT-KVhnbi0C }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: A Concise Handbook |paşnav=Izady |pêşnav=Mehrdad R. |weşanger=Taylor &amp; Francis |tarîx=1992 |isbn=978-0-8448-1727-9 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?hl=de&amp;id=I9mr6OgLjBoC&amp;pg=164&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false }}&lt;/ref&gt; û yek ji herêmên dîrokî yê Kurdistanê ye ku di navbera salên 1600 {{bz}} – 1260 {{bz}} malavaniya dewleta [[Mîtanî|mîtaniyan]] kiriye ku yek ji gelên proto-kurd bûn.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2014 |sernav=Levantine Polities under Mittanian Hegemony |url=https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |kovar=Constituent, Confederate, and Conquered Space |roja-gihiştinê=2026-06-19 |roja-arşîvê=2022-09-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220912023757/https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Fournet |pêşnav=Arnaud |tarîx=2010-01-01 |sernav=Journal of Indo-European Studies. 2010. About the Mitanni Aryan gods. (1-2: 26-40) |url=https://www.academia.edu/642020 |kovar=Journal of Indo-European studies |roja-gihiştinê=2026-06-19 |roja-arşîvê=2023-06-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230624124120/https://www.academia.edu/642020 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Rojavayê Kurdistanê bi dirêjahiya 900 kîlometreyan li seranserê Bakurê Kurdistanê dirêj bûye û yek ji herêmên deştî yên Kurdistanê ye.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.geo-ref.net/ph/xks.htm |sernav=Map Rojava - Popultion density by administrative division |malper=www.geo-ref.net |roja-gihiştinê=2026-06-21 }}&lt;/ref&gt;

Erdnîgariya Rojavayê Kurdistanê li gorî erdnîgariya herêmên din ên Kurdistanê erdnigariyeke deştî ye ku herêm xwedî deştên mezin û berfireh e. Herêm ji aliyê rojava ve ji çiyayên [[Efrîn]]ê dest pê dike û heta çemê Dîcle û sinorê Başûrê Kurdistanê ya li rojhilat ([[Dêrika Hemko]]yê) berdewam dike. Rojavayê Kurdistanê li rojhilat deştên berfireh ên Mezopotamyayê vedigire nav xwe û ev deverên deştî heya herêma [[Kobanî|Kobanê]] berdewam dike. Deverên çiyayî yên Rojavayê Kurdistanê bi taybetî li herêma [[Efrîn (herêm)|Efrînê]] ye ku ev herêm xwedî deverên çiyayî û daristanî ye.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Herêma Efrînê deverên herî rojavayî ye ku ji ber cihê xwe yê erdnîgarî xwedî avhewayek [[Deryaya Navîn]] e. Li herêmê din ên ber bi rojhilat ve ku deştên berfireh ên [[Mezopotamya]]yê vedigire nav xwe xwedî avhewaya bejahî ya nîv-hişk ew ku di mehên havinan de germ û ziwa ye û di mehên zivistanan de jî jî sar û şil e. Çemên herî giringên Rojavayê Kurdistanê çemê [[Firat]] û çemê [[Xabûr (Firat)|Xabûrê]] ne ku ji [[Bakurê Kurdistanê]] derdikevin û di nav axa Rojavayê Kurdistanê re ber bi jêr ve diherikin. Li ser çemê Firatê çend bendavên mezin hatine çêkirin ku ji bo enerjî û avdaniyê xwedî giringî yên stratejîk in. Deştên giring ên Rojavayê Kurdistanê Deşta Hesîçeyê, Deşta Qamişloyê, Deşta Kobanê (Deşta Herêma Firatê) û Deşta Girê Spî ye ku ev deşt herêmên giring ên çandiniya li Rojavayê Kurdistanê ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdish-history.com/post/western-kurdistan-rojava |sernav=Western Kurdistan (Rojava) |malper=Kurdish History |tarîx=2026-02-25 |roja-gihiştinê=2026-06-19 |ziman=en |paşnav=Sabir |pêşnav=Sherko }}&lt;/ref&gt;

=== Bîyocure ===
==== Flora ====
[[Wêne:Inverted tulips in the village of kırıkdag - panoramio.jpg|thumb|Guldexwîna Kurdistanê, Colemêrgê, Bakurê Kurdistanê]]
Kurdistanê (Çiyayên Torosê, Çiyayên Zagrosê, Deştên Mezopotamyayê û Hewza Dîcle-Firatê) ji aliyê flora û faunayê ve xwedî biyocureyeke dewlemend e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.florakurdica.com/ |sernav=Flora Kurdica - A project documenting the diverse flora of Kurdistan |malper=www.florakurdica.com |roja-gihiştinê=2026-06-23 }}&lt;/ref&gt; Çiyayên Toros-Zagros û deştên bilind ên ku li seranserê erdnîgariya Kurdistanê dirêj bûne, yek ji navendên herî dewlemend ên cîhanê ye ku xwedî florayeke endemîk e. Ekosîstemên çiyayî yên dijwar ên Kurdistanê ji bo cureyên kevnar ên ku ji [[Serdema qeşayê|serdemên qeşayê]] şîn mane û filitîne bûye penageh û rêjeyeke zêde endemîzma deverî (lokal) (tenê li geliyek an li çiyayekî mezin dibin) pêş ketiye. Yek ji cureyên endemîk ên riwekên Kurdistanê [[Tule|guldexwîna Kurdistanê]] (Tulipa kurdica) ye ku cureyek guldexwîna kovî ya pir kêm e ku li [[Deşta Mûşê]] û li deverên çiyayên Zagrosê bi rengên sor-porteqalî şîn dibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.natureiraq.org/uploads/9/2/7/0/9270858/haji_omran-iq018-sep-25-final.pdf |sernav=&quot;Haji Omran Mountain (IQ018)&quot; }}&lt;/ref&gt;

Gula Kurdistanê (Cousinia kurdistanica / carduchorum) cureyek gulên bi stêrê yê Kurdistanê ye ku ji malbata gulan e ku bi koka xwe ya stûr û bi berxwedana xwe ya li hember şert û mercên dijwar ên avhewayê tê nas kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gbif.org/species/3101721 |sernav=Cousinia Cass. |malper=www.gbif.org |roja-gihiştinê=2026-06-23 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Zengila Zoma|Zengila zoma]] (Fritillaria imperialis) yek ji gulên sembolîk ên Kurdistanê ye ku li Kurdistanê bi awayekê kovî şîn dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Pieroni |pêşnav=Andrea |paşnav2=Zahir |pêşnav2=Hawre |paşnav3=Amin |pêşnav3=Hawraz Ibrahim M. |paşnav4=Sõukand |pêşnav4=Renata |tarîx=2019-11-27 |sernav=Where tulips and crocuses are popular food snacks: Kurdish traditional foraging reveals traces of mobile pastoralism in Southern Iraqi Kurdistan |url=https://doi.org/10.1186/s13002-019-0341-0 |kovar=Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine |ziman=en |cild=15 |hejmar=1 |rr=59 |doi=10.1186/s13002-019-0341-0 |issn=1746-4269 |pmc=6882212 |pmid=31775812 }}&lt;/ref&gt; Ev gul nemaze li deverên bilind ên kevirî yên Colemêrg, Wan, Şirnex û li herêma Çiyayên Zagrosê şîn dibin. Li hinek deveran gul bi navên &quot;bûka digirî&quot; û &quot;taca padîşah&quot; tê zanîn. [[Pizîlaq|bilbizêka Kurdistanê]] (Bellevalia kurdistanica) yek ji riwekeke endemîk e ku di mehên biharê de dema ku berf dihele li zozanên bilind kulîlk şîn dibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000761460 |sernav=Bellevalia kurdistanica }}&lt;/ref&gt; Ji ber ku yekemcar çandinî li ser axa Kurdistan hatiye destpêkirin li deverên cihêreng ên Kurdistanê cureyên genim û cehê kovî têne dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Morrell |pêşnav=Peter L. |paşnav2=Clegg |pêşnav2=Michael T. |tarîx=2007-02-27 |sernav=Genetic evidence for a second domestication of barley (Hordeum vulgare) east of the Fertile Crescent |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1805597/ |kovar=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |cild=104 |hejmar=9 |rr=3289–3294 |doi=10.1073/pnas.0611377104 |issn=0027-8424 |pmc=1805597 |pmid=17360640 }}&lt;/ref&gt;

==== Fauna ====
[[Wêne:Orla the Golden Eagle (7992457847).jpg|thumb|Dîmenek ji Eyloyê Zêrîn ku yek ji balindeyên Kurdistanê ye.]]
Qada faunaya Kurdistanê xwedî ekosîstemeke cihêreng e ku ji aliyê erdnîgariyeke çiyayî ku li seranserê Kurdistanê berfireh û dirêj bûye hatiye karakterîze kirin. Kurdistan warê cureyên endemîk ên guhandarên nêçîrvan ên wek [[hirç]], [[gur]], [[Rûvî|rovî]], [[werşeq]] û [[pilingê Kurdistanê]] ye û her wiha Kurdistanê xwedî biyocureyeke dewlemend ên wekê çûk, perperok û xijendeyan e. [[Pezkovî]] yek ji ajalên kovî yên Kurdistanê ye ku bi taybetî li deverên çiyayiyên [[Dêrsim (herêm)|Dersimê]] û li hinek deverên din ên Kurdistanê têne dîtin. [[Ask|Xezal]], [[pezkovî]] û [[pilingê Kurdistanê]] (Panthera pardus tulliana) di nav cureyên îkonîk de ne ku kêm têne dîtin û li çiyayên bilind, kevirî û asê yên Kurdistanê dijîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/notfound.html |sernav=Li çiyayên Zagrosê pilingên Kurdistanê hate dîtin |malper=www.rudaw.net |roja-gihiştinê=2026-06-24 }}&lt;/ref&gt; Pezkovî yên Kurdistanê û pilingê Kurdistanê hebûna wan di bin metirsiyê de ye. [[pilingê Kurdistanê]] li deverên çiyayî yên Zagrosê û Torosan têne dîtin. Di nav cureya [[balindeyên Kurdistanê]] de gelek cureyên teyran û çûkan hene. Di nav balindeyên Kurdistanê teyrên wekê [[Çirg|bet]], eylo, [[Leglega spî|leylek]], [[kew]], [[teyrê pepûkê]], [[Qiraka bikumik|qirak]], [[quling]], reşêlek, [[Qirika reş|qijik]], [[Silêmanê dunikul|daydok]] û [[qelaşînk]] hene. Bet an jî cirg yek ji cureyên endemîk ên balindeyên Kurdistanê ye ku tenê li Deşta Mûşê dijîn û ji ber ku hebûna wan din metirsiyê de ye, di bin parastinê de ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.aa.com.tr/tr/yasam/mus-ovasi-toy-kuslarina-da-yuva-oluyor/3214290 |sernav=Deşta Mûşê ji bo Betan dibe hêlîn |malper=Anadolu Ajansı |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;Faunaya Kurdistanê&quot;&gt;
Persian Leopard sitting.jpg|Pilingê Kurdistanê
Euroazijski ris Lynx lynx Zagreb 112010 1.jpg|Werşeq
Flickr - Rainbirder - Eurasian Crane (Grus grus) (cropped).jpg|Quling
Дрофа Otis tarda.jpg|Bet/Cirg
Alectoris chukar.jpg|Kew
&lt;/gallery&gt;

=== Avhewa ===
Avhewaya Kurdistanê hem xwedî taybetmendiyên avhewaya parzemînî û hem jî xwedî taybetmendiyên avhewaya çiyayî ye. Rêzeçiyayên Toros û Zagrosê herêmên bilind ên bakur û rojhilatê Kurdistanê faktorên sereke yên guhertina avhewaya Kurdistanê ne. Deverên jêrîn ên Kurdistanê an jî başûrê Torosan û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] ji ber deştên berfireh û ji ber nêzîkatiya [[Deryaya Navîn]] ji avhewaya Deryaya Navîn a germ bi bandor bûye ku di mehên havînan de germ û şil e û di mehên zivistanan de jî bi baran û bi qismî hênik e. Herêmên jorîn ên Kurdistanê û herêma [[Rojhilata Kurdistanê]] ji ber herêmên bilind ên çiyayî xwedî [[Avhewaye parzemînî|avhewayeke parzemînî]] ye ku di mehên havînan de hênik e û di mehên zivistanan de jî sar, bi berf û bi baran e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdistan24.net/kmr/story/907505/slug |sernav=Li Bakurê Kurdistanê ji ber berfa biharê rêyên 170 gundan hatin girtin |malper=Li Bakurê Kurdistanê ji ber berfa biharê rêyên 170 gundan hatin girtin |tarîx=2026-04-12 |roja-gihiştinê=2026-06-24 |paşnav=Kurdistan24 }}&lt;/ref&gt;

Li deverên çiyayî û bilind, an jî li herêmên jorîn ên Kurdistanê germahiya navînî ya havînê li gorî bilindahiyan gelek diguhere ku bi gelemperî ji 16&amp;nbsp;°C heta 19&amp;nbsp;°C û li deştên nizm jî ji 25&amp;nbsp;°C heta 30&amp;nbsp;°C diguhere. Di mehên [[zivistan]]an de ev herêm pir sar in ku berfek zêde dibare û berf demek dirêj li erdê dimîne. Germahiya navînî ya di mehên zivistanan de ji -4&amp;nbsp;°C heta -15&amp;nbsp;°C diguhere. Nemaze li deverên bilind ji ber bilindahî û bandora avhewaya parzemînî germahiya şevê ji -20&amp;nbsp;°C heta -30&amp;nbsp;°C dadikeve. Li gorî daneyên di navbera salên 1991 û 2020an de barîna navînî ya salane ya li herêmên bilind ên Kurdistanê di navbera 500 û 600 mm de ye (bi navînî 537 mm) de bû.

Bi taybetî li herêma jorîn ê Kurdistanê (Bakurê Kurdistanê) cudahiyên germahiyê di navbera şev û rojê de û di navbera demsalên havîn û zivistanê de pir zêde ne.

Li herêmên û deştên jêrîn ên Kurdistanê (deştên berfireh ên Rojavayê Kurdistanê û deştên Başûrê Kurdistanê) di mehên havînan de gelek germ in û di mehên zivistanan de jî bi baran û hênik derbas dibin. [[Havîn]] ên herêmê jêrîn dirêjtir û germ in ku gelî û deştên nizm û germahiya havînê pir caran ji 40&amp;nbsp;°C derbas dibe.

== Dîrok ==
{{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}}
=== Pêşdîrok ===
[[Wêne:Shanidar Cave - overview.jpg|thumb|Dîmenek ji Şikefta Şanederê ku nişteciheke dîrokî ya Kurdistanê ye ku diroka jiyana mirovahiya li vir ji 75.000 salên berê niha vedigere.]]
[[Wêne:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|Dîmenek ji girê arkeolojîk ê Girê Mirazan ku dîroka girê ji 10.000 salên {{bz}} vedigere.]]
Kurdistan yek ji deverên herî kevn ê [[Cîhan]]ê ye ku bi awayekê bê navber malavaniya mirovahiyê kiriye ku bicihbûna mirovahiya li Kurdistanê 75 hezar salên berê niha hatiye despê kirin.&lt;ref name=&quot;Pomeroy2020&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Pomeroy |pêşnav=Emma |paşnav2=Bennett |pêşnav2=Paul |paşnav3=Hunt |pêşnav3=Chris O. |paşnav4=Reynolds |pêşnav4=Tim |paşnav5=Farr |pêşnav5=Lucy |paşnav6=Frouin |pêşnav6=Marine |paşnav7=Holman |pêşnav7=James |paşnav8=Lane |pêşnav8=Ross |paşnav9=French |pêşnav9=Charles |paşnav10=Barker |pêşnav10=Graeme |tarîx=2020 |sernav=New Neanderthal remains associated with the ‘flower burial’ at Shanidar Cave |url=https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/new-neanderthal-remains-associated-with-the-flower-burial-at-shanidar-cave/E7E94F650FF5488680829048FA72E32A |kovar=Antiquity |ziman=en |cild=94 |hejmar=373 |rr=11–26 |doi=10.15184/aqy.2019.207 |issn=0003-598X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://historyofkurd.com/english/category/history-of-kurdistan/ancient-history-of-kurdistan/#:~:text=Ancient%20Kurdistan%20(Kardouchoi)%20Southeastern%20Turkey,(406%20BC)%20caused%20Xenophon%20%E2%80%A6 |sernav=Ancient history of Kurdistan – History of Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-20 }}&lt;/ref&gt; Li gorî delîlên heyî yekem bicihbûna mirovahiya li Kurdistanê Neandertalanên Kurdistanê ne ku li gorî lêkolînên ku li qada arkeolojîk a şikefta [[Şaneder]] a li quntara çiyayên Zagrosê (Başûrê Kurdistanê) hatiye kirin dîroka Neandertalanên ku li Kurdistanê bicih bûne ji 75 hezar salên berê niha vedigere. Di heman demê de Kurdistanê yek ji herêmên cîhanê ye ku malavaniya yekem şaristaniyên kevnar ên mirovahiyê kiriye ku şaristaniyên li herêma [[Mezopotamyaya Jorîn]] û şaristaniyên çiyayên Zagrosê vedihewîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cam.ac.uk/stories/shanidar-z-face-revealed |sernav=Revealed: face of 75,000-year-old female Neanderthal from cave where species buried their dead |malper=University of Cambridge |tarîx=2024-05-02 |roja-gihiştinê=2026-06-20 |ziman=en |paşnav=Lewsey |pêşnav=Published: 2 May 2024Story: Fred }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-shanidar-z-a-75000-year-old-neanderthal-woman-180984284/ |sernav=Meet Shanidar Z, a Neanderthal Woman Who Walked the Earth 75,000 Years Ago |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-06-20 |ziman=en |paşnav=Kuta |pêşnav=Sarah }}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de Kurdistanê navenda [[Şoreşa Neolîtîkê]] (Serdema Kevirî ya Nû) ye ku dîroka mirovahiyê ji jiyana nêçîrvan-berhevkar ber bi jiyana niştecîbûnî, çandinî û ber bi bikaranîna metalan ve veguheriye. Li gorî lêkolînên arkeolojîk ên li [[Girê Kortikê]] hatiye diyar kirin ku ji 10400 û 9250 salên {{bz}} vir ve jiyana mirovî li van deverên arkeolojîk ên Kurdistanê heye. Perestgeha herî kevin ê Cîhanê [[Girê Mirazan]] e (Bakurê Kurdistanê) ku dîroka perestgehê ji sala 9500 berê zayînê vedigere&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav=&quot;Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e&quot; {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-06-20 |ziman=ku |roja-arşîvê=2021-06-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210602214843/https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-06-20 }}&lt;/ref&gt; û wargeha herî kevin ê Cîhanê [[Qota Berçem]]ê ku dîroka wargehê 8000 salên berê zayînê vedigere li Kurdistanê hatine avakirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.dainst.blog/the-tepe-telegrams/2016/05/08/the-current-distribution-of-sites-with-t-shaped-pillars/ |sernav=The current distribution of sites with T-shaped pillars – Tepe Telegrams |tarîx=2019-04-25 |roja-gihiştinê=2026-06-20 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Girê Mirazan: Genesis of the Gods: The Temple of the Watchers and the Discovery of Eden |paşnav=Collins |pêşnav=Andrew |weşanger=Simon and Schuster |tarîx=2014-05-01 |isbn=978-1-59143-835-9 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=q1koDwAAQBAJ&amp;pg=PT93 }}&lt;/ref&gt; Bermahiyên ji serdemên paleolîtîk û mezolîtîkê di [[Şikeftên Hasûnî]] ya li nêzîkê [[Farqîn]]a [[Amed]]ê û [[Şikeftên Hîlarê]] ya li nêzîkî navçeya [[Erxenî]] ya Amedê hatine tespîtkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.sur.bel.tr/tarihce |sernav=Dîroka Bakurê Kurdistanê |malper=www.sur.bel.tr |roja-gihiştinê=2026-06-20 }}&lt;/ref&gt;

Navçeya [[Heskîf]]a kevn ku di roja îro de di bin ava Bendava Heskîfê de maye yek ji qadên arkeolojîk ên Kurdistanê bû ku di lêkolînên arkeolojîk ên ku li [[Girê Heskîfê]] hatibûn kirin de hatiye tespîtkirin ku jiyana mirovî ya li Heskîfê ji 12000 salên berê zayînê vedigere.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ebsco.com/ |sernav=Hasankeyf (town) {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |malper=EBSCO |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://seethis.place/tyrkiet/hasankeyf/en/ |sernav=Hasankeyf — Ruined City, Êlih {{!}} See This Place |malper=seethis.place |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Di vê serdemê de çiyayên Zagrosê cihê destpêka kedîkirina pez, bizin û çandina dexlên wekê genim bû li Kurdistanê hatiye çandin. Gundên destpêkê yên li Rojhilata Kurdistanê (wekê gundên li [[Kirmaşan (parêzgeh)|parêzgeha Kirmaşanê]]) mînakên herî kevn ên şaristaniya mirovahiyê ne. Deverên Zagrosan ku navendeke sereke ya şoreşa neolîtîkê ye li vê herêmê, mirov ji nêçîrvaniyê derbasî çandiniyê û xwedîkirina ajalan bûne. Di vê serdemê de mirovên [[Neandertal|Neanderthal]] û mirovên pêşîn li şikeftên Çiyayên Zagrosê jiyan kirine ku li herêma [[Kirmaşan]]ê û li derdora Silêmaniyê şopên destpêkê yên jiyana şikeftan hatine dîtin&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Smith |pêşnav=Philip E.L. |tarîx=1990 |sernav=Architectural innovation and experimentation at Ganj Dareh, Iran |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00438243.1990.9980111 |kovar=World Archaeology |ziman=en |cild=21 |hejmar=3 |rr=323–335 |doi=10.1080/00438243.1990.9980111 |issn=0043-8243 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Smith |pêşnav=Philip E. L. |tarîx=1974 |sernav=Ganj Dareh Tepe |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_1974_num_2_1_4186 |kovar=Paléorient |ziman=fr |cild=2 |hejmar=1 |rr=207–209 |doi=10.3406/paleo.1974.4186 |issn=0153-9345 }}&lt;/ref&gt;

Li Rojava Kurdistanê ku navenda [[Hîlala Berhemdar|Heyva Berhemdar]] e di vê serdemê de mirov ji jiyana nêçîrvan-berhevkar ber bi jiyana niştecîbûnê ve çûne û gelek bingehên pêşîn ên [[Şaristanî|şaristaniyan]] li vê herêmê hatiye avakirin. Berê ku mirov derbasî jiyana niştecihbûnê bibin di vê serdemê de civakên koçer ên pêşîn li qeraxên çemên [[Firat]]ê, çemê [[Xabûr (Firat)|Xabûrê]] bi nêçîr û berhevkirinê jiyana xwe berdewam kirine. Tewerên destan û amûrên kevnar ên ji kevirê hesteyên ji vê serdemê li Geliyê Firatê hatine dîtin. [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] yek ji van deverên li Cîhanê ye ku di navbera salên 10000 û 5000 berê zayînê de çandinî û xwedîkirina ajalan cara yekem li vir dest pê kiriye. Mirov ji şikeftan derketine, li kêleka çeman gundên mayînde yên pêşîn ava kirine, genim çandine û dest bi çêkirina dîzan kirine.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://historyofkurd.com/english/2022/03/04/complete-guide-on-ancient-mesopotamia/ |sernav=Complete Guide on Ancient Mesopotamia |malper=History of Kurdistan |tarîx=2019-05-09 |roja-gihiştinê=2026-06-21 |paşnav=admin_en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/257/exploring-kurdish-origins/ |sernav=Exploring Kurdish Origins - Prof. Mehrdad R. Izady - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

=== Serdema kevnare ===
[[Wêne:Near East topographic map with toponyms 3000bc-en.svg|thumb|Li dora 3000 salê {{bz}} nexşeya Mezopotamyayê ku deverên gutî û sobartoyan nîşan dide]]
Kurdistanê di serdema kevnare de (berê serdema klasîk û di dema serdema klasîk) ji ber taybetmendiya xwe yê erdnîgarî serdemeke stratejîk derbas dike ku şahidiya gelek xanedaniyên biçûk û şahidiya xanedaniyên mezin ên bihêz kiriye. Ev serdem ku li dora sala 3000ê {{bz}} heta dawiya serdema kevnare ya klasîk berdewam dike, ji bo avakirina nasnameya etnîkî (nîjadî) û siyasî ya Kurdistanê serdemeke giring e. Çavkaniyên Mezopotamyayê ([[sumer]], [[Akadî|akad]], [[Suryanî|asûr]]) pir caran behsa gelên xwemaliyên ku li çiyayên Zagrosê û li derdorê çiyayên Zagrosê dijîn dikin ku ev civak ji aliyê zanayarên nûjen ên îro ve wekê bav û kalên [[ziman]]î û [[çand]]î yên herî kevin ên kurdên nûjen hatine destnîşan kirin. Navê herî kevn ê Kurdistanê Kar-da-ka di vê serdemê de ji aliyê ji aliyê sumeriyan ve ji bo deverên rojhilat û bakurê [[Mezopotamya]]yê (erdnîgariya Kurdistana îro) hatiye bikaranîn ku yekem car di nivîsarên tabletên sumeran de derbas dibe ku dîroka tabletên navê kevn ê Kurdistanê (Kar-da-ka) ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê (~ 2100 b.z.) vedigere.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

[[Wêne:Carte du Mitanni.png|thumb|
Di sala 1490ê {{bz}} de Keyaniya Mîtannî ku di bin rêveberiya Barattarna de deverên berfireh ên Kurdistanê û deverên berfireh ên herêmê vegirtiye]]
Gelên xwemaliyên Kurdistanê [[gutî]],&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Persian Dynasty, Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-06-21 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[subarto]]yî,&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=North Mesopotamia in the third millennium BC |weşanger=Routledge |tarîx=2013-08-29 |rr=486–501 |isbn=978-0-203-09660-4 |çap=0 |ziman=en |paşnavê-edîtor=Crawford |pêşnavê-edîtor=Harriet |url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781136219122/chapters/10.4324/9780203096604-37 |doi=10.4324/9780203096604-37 }}&lt;/ref&gt; [[hurî]],&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Smeets |pêşnav=Rieks |tarîx=1989 |sernav=On Hurro-Urartian as an Eastern Caucasian language |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/315299 |kovar=Bibliotheca Orientalis |cild=XLVI |hejmar=3/4 |rr=260–280 }}&lt;/ref&gt; [[mîtanî]]&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Koppen |pêşnav=Frans Van |sernav=&quot;The Geography of the Slave Trade and Northern Mesopotamia in the Late Old Babylonian Period,&quot; in: H. Hunger and R. Pruzsinszky (ed.), Mesopotamian Dark Age Revisited (Vienna: Österreichische Akademie der Wissenschaften, 2004) 9-33 |url=https://www.academia.edu/2462202/_The_Geography_of_the_Slave_Trade_and_Northern_Mesopotamia_in_the_Late_Old_Babylonian_Period_in_H_Hunger_and_R_Pruzsinszky_ed_Mesopotamian_Dark_Age_Revisited_Vienna_%C3%96sterreichische_Akademie_der_Wissenschaften_2004_9_33 |kovar=academia.edu }}&lt;/ref&gt; û [[lolobî]]&lt;ref name=&quot;Bahrani2008&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Rituals of War: The Body and Violence in Mesopotamia |paşnav=Bahrani |pêşnav=Zainab |weşanger=Zone Books |tarîx=2008-03-06 |isbn=978-1-890951-84-9 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=8FvfAAAAMAAJ }}&lt;/ref&gt; ku ji aliyê zanyarên serdema nûjen ve wekê gelên [[Proto kurdî|proto-kurd]] hatine destnîşan kirin di vê serdemê derketine holê û li deverên berfireh ên Kurdistanê û Mezopotamyayê hikûm kirine. Gûtî yek ji gelên xwemaliyên Kurdistanê bûn ku wekê yek ji gelên proto-kurd hatine destnîşan kirin ku li dora sala 2200ê berê zayînê ji çiyayên Zagrosê daketine û dawî li xanedaniya akadî anîne ku nêzîkî sedsalekê li deverên berfireh ên Kurdistanê û Mezopotamyayê hikum kirine.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Di heman demê de lolobî ku yek ji gelên xwemaliyên Kurdistanê bûn konfederasyoneke bihêz a eşîrî bûn ku li deverên wekê [[Helebce]] û [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] jiyane û bi dewletên Mezopotamyayê re di nav şer û pêvçûnan de bûn.&lt;ref name=&quot;Bahrani2008&quot; /&gt; Di heman demê de [[Kasayî|kasîtî]] ku yek gelên xwemaliyên serdema kevnare ya Kurdistanê bûn dawî li xanedaniya [[Babîl (dewlet)|Babîlê]] anîne û yek ji xanedaniyên herî aram ê Mezopatamyayê ava kirine ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê û li hinek deverên Kurdistanê hikum kirine.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford handbook of ancient Iran |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2013 |isbn=978-0-19-973330-9 |cih=New York, NY |paşnavê-edîtor=Potts |pêşnavê-edîtor=Daniel T. |series=Oxford handbooks }}&lt;/ref&gt;

[[Hurî]] û mîtanî ku yek ji gelên proto-kurd û yek ji gelên xwemaliyên Kurdistanê bûn ku di serdema kevnare de li Bakurê Kurdistanê û li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] keyaniya mezin a [[Mîtanî]] ava kirine ku di navbera salên 1500-1300 berê zayînê de wekê hêzeke giring ê herêmî li Kurdistanê hikum kirine. Keyaniya Mîtanî ku yek ji hêzên giring ên Kurdistanê û herêmê bû, ligel hevalbendê xwe ya [[Misira kevnare|Misirê]] yek ji hêzên super ên serdema kevnare bûn ku navenda keyaniyê li Rojavayê Kurdistanê bû. Paytexta keyaniyê li bajarê [[Waşşûkanî|Waşşûkanniyê]] ([[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]]) bû ku sinorê keyaniyê ji [[Deryaya Navîn]] heta çiyayên Zagrosê û ji [[Gola Wanê]] heta [[Kerkûk]]ê berfireh bibû.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt;

[[Wêne:Median Empire-en.svg|thumb|Di sedsala 6ê a berî zayînê de nexşeya Împeratoriya Med, Misir, Împeratoriya Lîdyayê û Împeratoriya Neo-Babîlê]]
[[Împeratoriya Med|Împaratoriya Medan]], [[Medya (herêm)|Medya]] an jî împeratoriya Medyayê ku yek ji împeratoriyên herî bi hêzên serdema kevnare bû ku di navbera salên 700 û 550 berê zayînê de li seranserê Kurdistanê û li seranserê axa [[Medya (herêm)|Medyayê]] hikum kiriye. Împaratoriya Medan ji aliyê [[med]]an ve hatibû avakirin ku gelekî kurd ên ji deverên Zagrosê bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/455/are-kurds-descended-from-the-medes/ |sernav=Are Kurds Descended From the Medes? - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php |sernav=Who Are the Kurds? |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2026-06-28 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Paytexta împeratoriyê li bajarê [[Ekbatana|Ektabanayê]] ([[Hemedan]]) bû ku li ser sinorê îro yê [[Rojhilata Kurdistanê]] ye. Di sala 612ê berê zayînê medan bi babîlan re hevpeymaniyek çêkiriye û li dijî xanedaniya asûriyan ku gelek caran êrîşê axa Medyayê kiribûn hilweşandiye û li seranserê Kurdistanê, [[Îran]]ê û li Mezopotamyayê bibûn hêzek mezin. Sinorên Împaratoriya Medyayê li rojava ([[Bakurê Kurdistanê]]) ji [[Çemê Sor (çem)|Çemê Sor]] (çemê halîsê) despê kiriye û heya xetên sinor ên ku herêmên partî û baxtriyayê despê dike, li rojhilat dirêj bibû. Berfirehiya împeratoriyê ji bakur ji [[Deryaya Qezwînê]] despê kiriye û li sinorê başûr heya [[Kendava Farsê]] berdewam kiriye. Împaratoriya Medyayê di destpêka sedsala 6ê berî zayînê de, di asta herî berfireh de, qadeke berfirehê bi qasê 2,8 milyon kîlometreçargoşe rûerd vegirtiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Median_dynasty |sernav=Median dynasty |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdish-history.com/post/the-medes-the-forefathers-of-the-kurds |sernav=The Medes - the Forefathers of the Kurds |malper=Kurdish History |tarîx=2026-01-31 |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en |paşnav=R |pêşnav=Daniel }}&lt;/ref&gt;

[[Kardox|Keyaniya Kordyeneyê]] (Gordyene an Kardoxya) keyaniyeke serdema kevnareyê Kurdistanê bû ku di navbera salên 189 berê zayînê û sala 90ê piştê zayînê de li Bakurê Kurdistanê (li deverên [[Şirnex]], [[Cizîr]] û [[Bidlîs]]ê) hikum kiriye. Bi qelsbûna [[Împeratoriya Seleukî]] re Keyaniya Kordyeneyê serxwebûna xwe bi dest xistiye ku ji aliyê kardoxiyan ve hatiye birêvebirin ku yek ji gelên proto-kurd ên Kurdistanê bûn. Kardoxî yek ji gelên proto-kurd ên çiyayî yên Bakurê Kurdistanê bûn ku li hemberê farisan li ber xwe dane û ji aliyê dîroknasê kevnar Xenophon ve di berhema wî ya Anabasis de behsa wan hatiye kirin ku bingeha vê Keyaniya Kordyeneyê danîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.iranicaonline.org/articles/carduchi-latin-form-of-greek-kardokhoi/ |sernav=CARDUCHI |malper=Encyclopaedia Iranica |roja-gihiştinê=2026-06-22 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Michał |pêşnav=Marciak, |sernav=GORDYENE |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/gordyene-COM_336455 |kovar=referenceworks |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di çavkaniyên kevnare de Kordyene wekê herêmeke çiyayî û berhemdar ku bi mêrgên xwe dewlemend hatiye wesifandin. Di heman demê de şopên baweriyên wekê xwedawendê ezman ê hûrî Tešup li deverên Keyaniya Kordyeneyê hatine dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Bulatbiyev |pêşnav=Idris |tarîx=2021-01-01 |sernav=On the Etymology of the Hurrian Theonym Teššub |url=https://www.academia.edu/112462877/On_the_Etymology_of_the_Hurrian_Theonym_Te%C5%A1%C5%A1ub |kovar=CAUCASIOLOGIC PAPERS №11 }}&lt;/ref&gt;

=== Serdema navîn ===
==== Rêveberî û xanedaniyên Kurdistanê ====
Di serdema navîn de di navbera sedsala 8an û sedsala 11an de Kurdistan ji aliyê xanedaniyên kurd ên herêmî ve ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hatine damezrandin hatiye birevebirin. Di vê serdemê de xanedaniyên kurd ên wekê [[Xanedana Şedadî]] (951–1174), [[Xanedana Merwanî]] (990–1085), [[Xanedana Hesnewî]] (959–1015), [[Xanedana Rewadî]] (955–1071), [[Xanedana Enazî]] (990–1117), [[Xanedaniya Zend]] (1750-1794) û [[Xanedana Eyûbî|Dewleta Eyûbiyan]] (1171–1250) li Kurdistanê û li herêmên derve yên Kurdistanê hatine avakirin.

[[Wêne:Rawadids shaddadids nakhchivan1.png|thumb|çep|Nexşeya Xanedana Şedadiyan (bi rengê keskê vekirî û zer) ku bi sê navendan hatiye birêvebirin]]
[[Xanedana Şedadî|Xanedaniya Şedadî]] ku yek ji xanedaniyên kurd ên serdema navîn bû ku li derveyê Kurdistanê hatiye avakirin û di navbera salên 951 û 1174an de li herêmeke berfirehê [[Ermenistan]] û li hinek deverên [[Azerbaycan]]ê hikum kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century |paşnav=Kennedy |pêşnav=Hugh |weşanger=Routledge |tarîx=2015-12-14 |isbn=978-1-317-37639-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=Kak0CwAAQBAJ&amp;dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22&amp;pg=PA215 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Peacock |pêşnav=Andrew |tarîx=2005 |sernav=Nomadic Society and the Seljūq Campaigns in Caucasia |url=https://brill.com/view/journals/ic/9/2/article-p205_1.xml |kovar=Iran and the Caucasus |cild=9 |hejmar=2 |rr=205–230 |doi=10.1163/157338405774829331 |issn=1609-8498 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.iranicaonline.org/articles/shaddadids/ |sernav=SHADDADIDS |malper=Encyclopaedia Iranica |roja-gihiştinê=2026-06-22 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Xanedanî ji aliyê [[Muhemmedê Şedad|Mihemedê Şedadî]] ve hatiye damezrandin ku navenda xanedaniyê li [[Dvîn]] bû û piştre jî sinorê xanedaniyê heya [[Erran]] û [[Ermenistan]]ê berfireh bûye û bajarê [[Gence]]yê wekê paytexta xanedaniyê xizmet kiriye.&lt;ref name=&quot;Kurdistan242018&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdistan24.net/tr/story/431021/slug |sernav=LÊKOLÎN - Şaristaniyeke Kurdî di Serdema Navîn de: Şedadî |malper=Kurdistan24 |tarîx=2018-09-09 |roja-gihiştinê=2026-06-22 |ziman=tr |paşnav=Kurdistan24 }}&lt;/ref&gt; Di serdema xwe yê herî bihêz de xanedanî ji sê navendên cuda ve hatiye birêvebirin.&lt;ref name=&quot;Kurdistan242018&quot; /&gt; Navenda Genceyê ku navenda herî bihêz û navenda herî berfireh ê xanedaniyê bû ku di sala 971ê de ji aliyê Elî Leşkerî ve wekê paytext hatiye ragihandin, bajarê Genceyê di vê serdemê de veguheriye navendeke giring ê çand û zanistê.&lt;ref name=&quot;Kurdistan242018&quot; /&gt; Navenda Aniyê di salên 1040î de ji aliyê qiral Eswar Şavur ve hatiye damezrandin ku li hemberê cîranên (keyaniyên ermenî û gurcî) wekê herêmeke bergirk (herêmên tampon) xizmet kiriye û navenda Dvînê jî wekê yekem navenda niştecîbûnê mabû ku bingeha dewletê pêk anîbû.&lt;ref name=&quot;Kurdistan242018&quot; /&gt;

[[Wêne:Nexşeya Xanedana Merwaniyan.svg|thumb|çep|Nexşeya Xanedana Merwanî]]
Yek ji xanadaniyên bi hêz ên serdema navîn a Kurdistanê [[Xanedana Merwanî]] bû ku di salên 990 û 1085an li herêmeke berfireh ê Bakurê Kurdistanê û li hinek deverên Başûrê Kurdistanê hikum kiriye. Xanedanî ji aliyê [[Bazê Dostikî]] ve hatiye damezrandin û di serdema xwe yê herî berfireh de ji aliyê rojhilat rojava ve ji [[Gola Wanê]] heta Rihayê û ji bakur ber bi başûr ve ji [[Mûş]]ê heya [[Mûsil]]ê berfireh bibû. Paytexta xanedaniyê navçeya [[Farqîn|Meyafarqînê]] bû û bi qasê 95 salan li herêmeke berfireh ê Kurdistanê hikum kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&amp;dq=%22In+the+West+were+the+Marwanids%22&amp;pg=PA382 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurdish national movement: its origins and development |paşnav=Jwaideh |pêşnav=Wadie |weşanger=Syracuse Univ. Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-8156-3093-7 |çap=1. ed., [Nachdr.] |cih=Syracuse, New York |series=Contemporary issues in the Middle East }}&lt;/ref&gt; [[Xanedana Hesnewî]] ku yek ji xanadaniyên bi hêzên Kurdistanê bû li deverên Başûrê Kurdistanê û Rojhilata Kurdistanê hikum kiriye. Xanedana Hesnewiyan di navbera salên 959 û 1015an de li herêma Zagrosê (li bajarên wekê [[Şehrezûr|Şehrîzûr]], Dînewar, [[Hemedan]] û [[Nihawend]]) ku di nav herêma di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de ne hikumdarî kiriye.&lt;ref name=&quot;Alsancakli2023&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Alsancakli |pêşnav=Sacha |tarîx=2023-01-01 |sernav=Tales of Woe, Ruthless Foes, and Patriotic Heroes: A Historical-Literary Study of Kurdish (Dis)unity in the Early Modern Era |url=https://www.academia.edu/106699468/Tales_of_Woe_Ruthless_Foes_and_Patriotic_Heroes_A_Historical_Literary_Study_of_Kurdish_Dis_unity_in_the_Early_Modern_Era |kovar=Alireza Korangy and Mahlagha Mortezaee (eds.), Essays on Modern Kurdish Literature, Berlin: De Gruyter, pp. 39-96 |doi=10.1515/9783110634686-004 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Chinese, Kurds, Iranians and the Silk Road: A Historical Perspective |paşnav=Dadparvar |pêşnav=Shabnam |weşanger=Cambridge Scholars Publishing |tarîx=2025-04-29 |isbn=978-1-0364-4785-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=h5xbEQAAQBAJ |paşnav2=Shams |pêşnav2=Ismail }}&lt;/ref&gt;

[[Xanedana Rewadî]] (955–1071) yek ji xanadaniyên kurd ên serdema navîn e ku li Rojhilata Kurdistanê û li hinek deverên Azerbaycan û Ermenistanê hatiye damezrandin. Di destpêka avabûna xanedaniyê de paytexta xanedaniyê li Erdebîlê bû û piştre jî paytexta xanedaniye derbasê [[Tewrêz]]ê bûye. Di heman demê de yek ji xanadaniyên vê serdemê [[Xanedana Enazî]] (990–1117) ye ku deverên Başûrê Kurdistanê û Rojhilata Kurdistanê wekê berdewamiya Xanedana Hesnewî hatiye damezrandin. Navend û bajarên herî giring ên di bin desthilatdariya xanedaniyê de bûn bajarên [[Qesra Şîrîn]], [[Kirmaşan]], [[Şehrezûr|Şarezûr]], [[Herêma Dînewerê|Dînewer]] û bajarê [[Daqûq|Daquqê]] bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=ʿAnnazid dynasty {{!}} Middle East, Iraq &amp; Iran {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Annazid-dynasty |roja-gihiştinê=2026-06-22 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Alsancakli2023&quot;/&gt;

Yek ji xanadaniyên bihêz û xanedaniyên giring serdema navîn ên Kurdistanê (Lur/Lek) [[Xanedana Zend]] (1750-1794) bû ku li Rojhilata Kurdistanê û li herêmeke berfireh ê Îranê û li hinek deverên [[Qefqasya]]yê hikum kiriye. Rêveber û damezrînerê xanedaniyê [[Kerîm Xanê Zend]] bû ku şerê navxweyî Îranê bi dawî kiriye û bajarê [[Şîraz]]ê wekê paytexta xanedaniyê ava kiriye ku bi vî awayê li herêmê serdemeke dadmend û aştiyane daye destpêkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Karim Khan Zand: A History of Iran, 1747-1779 |paşnav=Perry |pêşnav=John R. |weşanger=University of Chicago Press |tarîx=2015-05-14 |isbn=978-0-226-66102-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=_eaEDwAAQBAJ }}&lt;/ref&gt; Xanedaniya Zend di destpêkê de di sedsala 18an de li Rojhilata Kurdistanê û navenda Îranê hikum kiriye û piştre jî berfireh bûye ku piraniya mayî ya Îrana hemdem (ji xeynê parêzgeha [[Sîstan û Belûçistan (parêzgeh)|Sîstan û Belûçistan]] û herêma [[Xorasane|Xorasanê]] bêyî Sebzewar) û di heman demê de hinek deverên Başûrê Kurdistanê jî di nav xwe de girtibû. Bajarê Şîrazê di vê serdemê de veguherîneke mezin a çandî û mîmarî bidest xistiye ku avahiyên di vê serdemê hatine avakirin heya roja li ser pîyan mane.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/302/origin-of-the-kurds/ |sernav=Origin of The Kurds - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-23 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

==== Xanedaniya Eyûbiyan ====
[[Wêne:Ayyubid Sultanate 1193 AD.jpg|thumb|Nexşeya Xanedana Eyyubiyan (1171 – 1250)]]
[[Xanedana Eyûbî|Xanedana Eyûbiyan]] ku yek ji dewletên kurd bû&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Studies in Caucasian History |paşnav=Vladimir Minorsky |url=http://archive.org/details/Minorsky1953StudiesCaucasianHistory }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Saladin et les Kurdes: perception d'un groupe au temps des croisades |paşnav=James |pêşnav=Boris |weşanger=Harmattan |tarîx=2006 |isbn=978-2-296-00105-3 |ziman=fr |url=https://books.google.iq/books?vid=ISBN9782296001053&amp;redir_esc=y }}&lt;/ref&gt; ku di navbera salên 1171 û 1250an de li devereke berfireh ê [[Rojhilata Navîn]] hikum kiriye ku di nav de Bakurê Kurdistanê, [[Misir]], [[Sûrî|Sûriye]], [[Filistîn (herêm)|Filistîn]], [[Hîcaz]] û [[Yemen]] hebû ku ji aliyê [[Selahedînê Eyûbî]] ve hatibû damezrandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Ayyubid dynasty {{!}} Rulers, History, Founder, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Ayyubid-dynasty |roja-gihiştinê=2026-06-22 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Selahedînê Eyûbî berê ku Dewleta Eyûbiyan ava bike di karûbarên dewletê de xizmeta hikumdar [[Nûredîn Zengî]] kiribû ku li Misira Fatimiyan fermandariya artêşa Nûredîn Zengî kiriye ku li wir ew wekê wezîreke bû. Piştî mirina Nûredîn Zengî di sala 1174an de, Selahedîn Eyûbî ji aliyê [[Xanedana Ebasiyan|Xanedana Ebasî]] ve wekê yekem siltanê Misirê hatiye ragihandin, û bi lez û bez siltanetiya nû yê Misirê ber bi derveyê Misirê be berfireh bûye ku piraniya Sûriyeyê girtiye nav xwe. Seferên leşkerî yên Selahedînê Eyûbî bi qasê 350 sal bandor li sinor û rewşa hebûna giştî ya siltanetiya Misirê kiriye. Piştî mirina Selahedîn di sala 1193an de, ji bo deshilatdariya xanedaniyê di navbera kurên wî ji bo niqaş û pêvçûn derketiye lê birayê Selahedîn, Adil Eyûbî di dawiyê de di sala 1200an de bûye siltanê xanedaniyê. Piştê mirina [[Selahedînê Eyûbî]] hemî sultanên Eyûbî yên Misrê yên paşê neviyên Selahedînê Eyûbî bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.iranicaonline.org/articles/ayyubids/ |sernav=AYYUBIDS |malper=Encyclopaedia Iranica |roja-gihiştinê=2026-06-22 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

Di salên 1230an de, mîrektiyên Sûriyeyê hewl dane li dijî Misirê serxwebûna xwe ragihînin. Di vê serdemê de dewleta Eyûbî parçebûyî dimîne heta ku siltan Salih Eyûbî heta sala 1247an ji xeynî [[Heleb]]ê careke din dîsa yekîtiya xanedaniyê vegerandiye. Piştî mirina Salih Eyûbî di sala 1249an de, kurê wî Muazzem Turanşah li Misrê cihê Salih Eyûb girtiye. Lê heta wê demê, xanedanên ereb ên herêmî yên misliman Eyûbiyan ji Yemen û ji Hîcazê derxistibûn. Piştre di demek kurt de xanedanî ji aliyê generalê memlûk ê xanedaniyê ve hatiye hilweşandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries |paşnav=Ozoglu |pêşnav=Hakan |weşanger=SUNY Press |tarîx=2004-01-01 |isbn=978-0-7914-5994-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=p032TMrEI5oC }}&lt;/ref&gt;
==== Êrîşên mongolan ====
Di dawiya serdema navîn de Kurdistan yek ji van herêman e ku rastê êrîş, talanî û wêraniyên giran ên mongolan hatiye. Di qonaxên dagirkirinên mongol ên di sedsalên 14 û 15an de ku di bin fermandariya Cengîz Xan û piştre jî di fermandariya Hulagû Xan de pêk hatine, li Kurdistanê wêranî û talankirinên mezin qewimîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/hulagu |sernav=HÜLÂGÛ |malper=TDV İslâm Ansiklopedisi |roja-gihiştinê=2026-06-22 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt; Di vê serdemê de piştî dorpêçkirina Bexdayê (1258) herêm ketiye bin desthilatdariya îlxaniyan û mîrektiyên kurd ên li herêmê hem berxwedaneke dijwar nîşan dane û hem jî carinan siyaseteke hevsengiya leşkerî meşandine. Talankirinên mongolan yekem car di salên 1220an de dema ku li pêy Celaledîn Xwarezmşah diçûn ji aliyê fermandarên Cengîz Xan ve pêk hatiye ku Kurdistan bi talanên mezin re rû bi rû maye. Piştê ketina Bexdayê di sala 1258an de û piştê hilweşîna Xîlafeta Ebasiyan, mongolan berê xwe daye Kurdistanê û pirraniya Kurdistanê ji aliyê îlxaniyan ve hatibû dagirkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Introduction to Digital Transformation: and its impact on society |paşnav=Strømmen-Bakhtiar |pêşnav=Abbas |weşanger=Informing Science Press |isbn=978-1-68110-050-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=sEXODwAAQBAJ&amp;pg=PA235&amp;lpg=PA235&amp;dq=Baghdad,+then+the+capital+of+the+Abbasid+Caliphate,+the+Mongols+embarked+on+a+seven-day+killing+spree+that+killed+200,000+to+1,000,000+inhabitants+of+the+city.&amp;source=bl&amp;ots=rPOY_bFydj&amp;sig=ACfU3U0xbMfzorEELyO_pjfON-BhHkixGw&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiVxfXk3-TrAhVuo4sKHYoSC5YQ6AEwAHoECAEQAQ#v=onepage&amp;q=Baghdad,%20then%20the%20capital%20of%20the%20Abbasid%20Caliphate,%20the%20Mongols%20embarked%20on%20a%20seven-day%20killing%20spree%20that%20killed%20200,000%20to%201,000,000%20inhabitants%20of%20the%20city.&amp;f=false }}&lt;/ref&gt;

Li kelehên kurdan ên herêmî (bi taybetî li Colemêrgê û li derdora Colemêrgê) li dijî êrîşên mongolan şer û pêşveçûna bi xwîn û berxwedanên dijwar hatiye meşandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pirtukakurdi.com/urun/kurtler-ve-mogollar |sernav=Li dijî mongolan berxwedana kurdan |malper=www.pirtukakurdi.com |roja-gihiştinê=2026-06-22 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/221/kurdistan-toward-a-cultural-historical-definition/ |sernav=Kurdistan: Toward a Cultural-Historical Definition - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

=== Serdema nûjen ===
[[Wêne:Lausanne 2.jpg|thumb|Şandeya tirk piştî îmzekirina Peymana Lozanê ku serokatiya şandeyê ji aliyê Îsmet Înönü (li navîn) ve dihat kirin ku di encama vê peymanê de Kurdistan hatiye perçe kirin]]
Serdema nûjena Kurdistanê şahidiya gelek bûyer û pêvajoyên dramatîk kiriye ku yekem perçe kirin û parvekirina Kurdistanê, komkujiyên ku bûye sedema mirina bi sedhezaran kurdan û [[guhertinên demografîk]] ên li ser axa Kurdistanê pêk hatiye.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/1988-anfal-campaign-iraqi-kurdistan.html |sernav=The 1988 Anfal Campaign in Iraqi Kurdistan {{!}} Sciences Po Mass Violence and Resistance - Research Network |malper=www.sciencespo.fr |tarîx=2016-01-19 |roja-gihiştinê=2026-06-23 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Dana Taib Menmy ــ Iraq |sernav=Halabja marks 34 years since Saddam Hussein’s gas attack |url=https://www.newarab.com/news/halabja-marks-34-years-saddam-husseins-gas-attack |roja-gihiştinê=2026-06-23 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurmanci.anf-news.com/kurdistan/dewlet-sopen-komkujiya-zilane-ji-hole-radike-116107 |sernav=Dewlet şopên komkujiya Zîlanê ji holê radike! |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-06-23 |ziman=ku }}&lt;/ref&gt; Ev serdem ji sedsala 19an de bi hilweşandina mîrnişînên kevneşopî yên kurd ku ji aliyê xanedaniya osmaniyan ve hatiye hilweşandin dest pê dike û bi perçe kirina Kurdistanê berdewam dike ku piştê [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê yê Yekem]] di navbera çar dewletan de hatiye perçe kirin û heta dînamîkên siyasî yên roja îro berdewam dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yalcin-Heckmann |pêşnav=Lale |paşnav2=van Bruinessen |pêşnav2=Martin |tarîx=1993 |sernav=Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. |url=https://doi.org/10.2307/2803444 |kovar=Man |cild=28 |hejmar=2 |rr=387 |doi=10.2307/2803444 |issn=0025-1496 }}&lt;/ref&gt;

Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17ê gulana sala 1639an de bi [[Peymana Zehabê]] piştê şerê osmanî û safewiyan di navbera [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|safewiyan]] de hatiye perçe kirin. Perçebûna dawî ya Kurdistanê bi [[Peymana Lozanê]] ku di navbera sê dewletên neteweperest ên wekê Tirkiye, Sûriyê û Iraqê hatiye perçe kirin ku piştî perçebûna Kurdistanê,&lt;ref name=&quot;McDowall2021&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A Modern History of the Kurds |paşnav=McDowall |pêşnav=David |weşanger=I.B. Tauris |tarîx=2021 |isbn=978-0-7556-0076-2 |url=https://doi.org/10.5040/9780755600762 }}&lt;/ref&gt; Kurdistanê bi komkujî û qirkirinên giran, guhertinên demografîk, polîtîkayên koçberiyê, [[bişavtin]] (asîmîlasyon) û bi astengî û qedexe bûna li hemberê çand û zimanê kurdî re rû bi rû maye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://doi.org/10.1163/2210-7975_hrd-4502-0033 |sernav=middle-east-watch-reports-the-anfal-campaign-in-iraqi-kurdistan-the-destruction-of-koreme-jan-1993-126-pp |malper=Human Rights Documents online |roja-gihiştinê=2026-06-23 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Settlement Issue in Turkey and the Kurds |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |weşanger=BRILL |tarîx=2007-05-28 |isbn=978-90-474-2011-8 |url=https://doi.org/10.1163/ej.9789004155572.i-355 }}&lt;/ref&gt; Komkujiyên wekê [[Komkujiya Enfalê 1988|Komkujiya Enfalê]] (1988),&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; [[Komkujiya Helebceyê 1988|Komkujiya Helebceyê]] (1988),&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; [[Komkujiya Geliyê Zîlan 1930|Komkujiya Geliyê Zîlan]] (1930)&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; û [[Serhildana Dêrsimê 1937|Komkujiya Dersimê]] (1937)&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Ayata |pêşnav=Bilgin |paşnav2=Hakyemez |pêşnav2=Serra |tarîx=2013-03-01 |sernav=The AKP’s engagement with Turkey’s past crimes: an analysis of PM Erdoğan’s “Dersim apology” |url=https://doi.org/10.1007/s10624-013-9304-3 |kovar=Dialectical Anthropology |ziman=en |cild=37 |hejmar=1 |rr=131–143 |doi=10.1007/s10624-013-9304-3 |issn=1573-0786 }}&lt;/ref&gt; ku di van komkujiyan de çekên kîmyewî û bi bikaranîna şêwazên curbicur ên komkujiyan hebûn, ji aliyê dewletên ku li ser axa Kurdistanê hatine damezrandin pêk hatine. Di encama van komkujiyên ku di dîrokên cihêreng de li Kurdistanê pêk hatine bi sedhezaran kurd jiyana xwe jidest dane.

Bi armanca guhertina demografiya Kurdistanê li çar perçeyên Kurdistanê bi milyonan kurd ji cih û warên xwe hatine derxistin û komên etnîkî yên wekê tirk û ereb li gund û deverên Kurdistanê hatine bicihkirin. Di serdemê de rêveberiyên serbixwe yên wekê [[Komara Agiriyê]] (1927 – 1931) [[Komara Kurdistanê|Komara Mehabadê]] (1946) ku li Kurdistanê hatine avakirin li hemberê êrîşên dewletên ku li ser axa hatine damezrandin rû bi rû mane û ji aliyê van dewletan ve hatine hilweşandin û di encamê de gelek pêşengên kurd hatine sirgûn kirin an jî hatine bidarvekirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Weigert |pêşnav=Gideon |paşnav2=Eagleton |pêşnav2=William |tarîx=1963 |sernav=The Kurdish Republic of 1946 |url=https://doi.org/10.2307/1569911 |kovar=Die Welt des Islams |cild=8 |hejmar=4 |rr=283 |doi=10.2307/1569911 |issn=0043-2539 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McDowall2021&quot; /&gt;
==== Mîrektiyên Kurdistanê ====
[[Wêne:Kurdish states 1835.png|thumb|çep|Nexşeya Mîrektiyên Kurdistanê (1300 - 1900)]]
Di navbera sedsalên 13e 19an de herêmên Kurdistanê ji aliyê gelek mîrektî yên serbixwe yên kurd ve hatiye birêvebirin ku ev mîrektî di karûbarên xwe yên navxweyî de serbixwe mane û avaniya xwe yên leşkerî û îdarî parastine. Mîrektiyên giring ên kurd ku di tomarên dîrokî de derdikevin pêş [[Mîrektiya Soran]] (1399 - 1836), [[Mîrektiya Botan]] (1335–1855), [[Mîrektiya Erdelan]]ê (1400–1868) [[Mîrektiya Baban]] (1649-1850), [[Mîrektiya Hekarî|Mîrektiya Hekariyê]] (1380–1847) û [[Mîrektiya Paloyê]] (1495-1841) ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=01049DD6BFAED3CC91CD1C6113D2014A |sernav=Mîrektiyên Kurdistanê |malper=www.kurdishglobe.net |roja-gihiştinê=2026-06-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries |paşnav=Ozoglu |pêşnav=Hakan |weşanger=SUNY Press |tarîx=2004-02-12 |isbn=978-0-7914-5993-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=CttLWEaTrJUC&amp;pg=PA49 |paşnav2=Özo?lu |pêşnav2=Hakan }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Formation of Ottoman Kurdistan: Social, Economic and Political Developments in Ottoman Kurdistan before the Nineteenth Century (1514–1800) |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2017 |rr=64–92 |isbn=978-1-107-18123-6 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Yadirgi |pêşnavê-edîtor=Veli |url=https://www.cambridge.org/core/books/political-economy-of-the-kurds-of-turkey/formation-of-ottoman-kurdistan-social-economic-and-political-developments-in-ottoman-kurdistan-before-the-nineteenth-century-15141800/382C2DF544D0CFEBB91CA2C0C0D3FD83 }}&lt;/ref&gt;

[[Wêne:Bohtan.png|thumb|çep|Nexşeya Mîrektiya Botan (1335–1855)]]
[[Mîrektiya Botan]] ku serdemeke dirêj li Kurdistanê hikum kiriye yek mîrektiya herî mezin û yek ji mîrektiyên bihêz ên Kurdistanê bû ku li deverên berfireh ên [[Bakurê Kurdistanê]] hikum kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=kurdistanchronicle |sernav=The Emirate of Botan |url=https://kurdistanchronicle.com/babat/3305 |roja-gihiştinê=2026-06-24 |roja-arşîvê=2024-12-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241204082735/https://kurdistanchronicle.com/babat/3305 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Mîrektiya Botan di dema xwe yê herî bi berfireh de deverên bajarên wekê [[Şirnex]], [[Sêrt]], hinek deverên [[Mêrdîn (bajar)|Mêrdînê]], [[Amed]], [[Zaxo]], [[Şingal]] û [[Êlih]]ê a îro vegirtiye. Mîrektî ji aliyê malbata ezîzan ve hatiye birêvebirin ku malbateke bi kok ên Kurdistanê ne. Mîrektiyê navê xwe ji eşîra botiyan wergirtiye ku eşîreke bi şervaniya xwe hatine nas kirin. Mîrê dawî ya mîrektiyê mîrê herî bi navdar ê mîrektiyê [[Bedirxan Beg]] (1821-1847) bû ku bi avakirina artêşeke bihêz, binesaziya pîşesaziyê û rêveberiyeke nîvserbixwe li herêmê ava kiriye.&lt;ref name=&quot;Ates2021&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The End of Kurdish Autonomy: The Destruction of the Kurdish Emirates in the Ottoman Empire |paşnav=Ates |pêşnav=Sabri |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2021 |rr=73–103 |isbn=978-1-108-47335-4 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Gunes |pêşnavê-edîtor=Cengiz |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF |paşnavê-edîtor2=Bozarslan |pêşnavê-edîtor2=Hamit |paşnavê-edîtor3=Yadirgi |pêşnavê-edîtor3=Veli }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Aktürk |pêşnav=Ahmet Serdar |tarîx=2018 |sernav=Family, Empire, and Nation: Kurdish Bedirkhanis and the Politics of Origins in a Changing Era |url=https://journals.upress.ufl.edu/JGSS/article/view/729 |kovar=Journal of Global South Studies |ziman=en |cild=35 |hejmar=2 |rr=390–423 |doi=10.1353/gss.2018.0032 |issn=2476-1419 }}&lt;/ref&gt;

[[Mîrektiya Soran]] yek mîrnişînên Kurditanê bû ku li herêmeke berfireh ê Kurdistanê ku di nav de deverên berfireh ên Bakurê Kurdistanê, Başûrê Kurdistanê û deverên berfireh ên Rojhilata Kurdistanê hikum kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hakan |pêşnav=Sinan |tarîx=2007-01-01 |sernav=Kurd û Berxwedana Kurdan di Belgeyên Arşîvên Osmanî de (1817-1867) |url=https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ |kovar=Doz Yayınları }}&lt;/ref&gt; Mîrektiya Soran ji sala 1514an heya sala 1835an wekê hêzeke girig ê Kurdistanê hebûna xwe parastiye. Mîrektî di dawiya sedsala 12an de ji aliyê [[Îsa Beg]] ve hatiye damezrandin ku dîroka xwe ya bi qasî 650 salî de ji aliyê 24 mîran ve hatiye birêvebirin. Di seranserê dîroka mîrekiyê de bajarên wekê [[Herîr, Hewlêr|Herîr]], [[Şeqlawe|Şeklawe]], [[Xelîfan, Hewlêr|Xelîfan]] û [[Dîvîn]]ê wekê navendên mîrektiyê xizmet kirine û navçeya Rewandizê paytexta dawî û bajarê herî giring ê mîrektiyê bû. Mîrektî demek kurt ji aliyê Xanzad ve ku rêvebereke jin bû hatiye birêvebirin. Mîrektiya Soran di serdema [[Mîr Muhemmed Paşa|Mîr Muhemmed]] de serdema xwe ya zêrîn derbas kiriye ku di sala 1814an de hatiye ser desthilatdariyê. Mîr Muhemmed di artêşê de reformên mezin kiriye, bikaranîna çekên agirîn daye destpêkirin û keleh û bircên leşkerî ava kiriye.&lt;ref name=&quot;Ates2021&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Der kurdische Fürst MĪR MUHAMMAD AL-RAWĀNDIZĪ genannt MĪR-Ī KŌRA |url=https://books.google.com/books?id=hQIxDwAAQBAJ }}&lt;/ref&gt;

==== Komarên Kurdistanê ====
[[Wêne:Republic of Ararat.png|thumb|230px|Nexşeya Komara Agiriyê (1927–1931)]]
[[Komara Agiriyê]] ku yek ji komarên sedsala 19ê Kurdistanê bû di navbera salên 1927 û 1931ê li herêmeke berfireh ê [[Bakurê Kurdistanê]] hatiye damezrandin. Komar rêveberiyeke yekalî bû ku ji aliyê serokên [[Xoybûn|Cemiyeta Xoybûnê]] ve di dema [[Serhildanên Agiriyê]] hatiye ragihandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: crafting of national selves |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Indiana Univ. Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-253-22050-9 |cih=Bloomington, Ind }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the peoples of Africa and the Middle East |weşanger=Facts On File |tarîx=2009 |isbn=978-0-8160-7158-6 |cih=New York |paşnavê-edîtor=Stokes |pêşnavê-edîtor=Jamie |series=Facts on File library of world history }}&lt;/ref&gt; Gundê [[Kurdava]] ku niha gundekî bi ser navçeya [[Bazîd]]ê ve ye wekê paytexta demkî ya komarê hatibû hilbijartin. Komarê li herêma rizgarkirî ala xwe bilind kiriye, rojnameyek bi navê Agirî derxistiye û ji bo naskirina komarê name ji hêzên mezin re şandiye ku di nav de [[Cemiyeta Miletan]] jî hebû daxwaza naskirina navneteweyî ya Komara Agiriyê kiribûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.dengekurdistan.nu/printart.aspx?an=1893 |sernav=Dengê Kurdistan&gt; |malper=www.dengekurdistan.nu |roja-gihiştinê=2026-06-23 |roja-arşîvê=2021-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210305123517/http://www.dengekurdistan.nu/printart.aspx?an=1893 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.ekurds.com/english/republicsofararat.htm |sernav=Republics of Ararat |malper=www.ekurds.com |roja-gihiştinê=2026-06-23 |roja-arşîvê=2020-12-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201217050457/http://www.ekurds.com/english/republicsofararat.htm |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; [[Biroyê Heskî Têlî]] wekê serokê rêveberiya sivîl ê komarê hatiye erkdar kirin û ji bo baskê leşkerî [[Îhsan Nûrî Paşa]] ku efserê berê ya osmanî bû hatibû erkdar kirin. Yek ji komarên sedsala 19an ku li Kurdistanê hatiye damezrandin [[Komara Kurdistanê|Komara Mehabadê]] bû ku ji aliyê [[Qazî Mihemed]] ve di sala 1946an de li Rojhilata Kurdistanê, li bajarê Mehabadê hatiye ragihandin. Komara Mehabadê di dema [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Şerê Cîhanê yê Duyem]] (1941) de dema ku hêzên hevpeymanan ku di nav de hêza [[Brîtanyaya Mezin]] û hêza [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] hebû ji bo ku polîtîkayên alîgirî yên Şah Riza ku aliyê [[Almanyaya Nazî|Almanyayê]] dikir êrîşê Îranê kiribûn hatibû damezrandin. Qazî Mihemed wek serokê komarê hatibû hilbijartin û kabîneyeke hikûmetê ku ji 13 wezîran pêk dihat hatibû damezrandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Weigert |pêşnav=Gideon |tarîx=1963 |sernav=William Eagleton: The Kurdish Republic of 1946, London: Oxford University Press, 1963, VII, 142. Seiten, 30/- |url=https://doi.org/10.1163/157006063x00246 |kovar=Die Welt des Islams |cild=8 |hejmar=4 |rr=283–284 |doi=10.1163/157006063x00246 |issn=0043-2539 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McDowall2021&quot;/&gt;

==== Herêmên otonom ên Kurdistanê ====
Di roja îro de du herêmên xweser an jî herêmên otonom ên Kurdistanê hene. [[Herêma Kurdistanê]] ku yek ji herêmên otonom ên Kurdistanê ye di sala 2005an hatiye avakirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Loft |pêşnav=Philip |tarîx=2026-12-06 |sernav=Kurdistan Region of Iraq: Introductory profile |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10398/ |kovar=commonslibrary.parliament.uk |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Di navbera salên 2006 û 2009an de [[Başûrê Kurdistanê]] di bin desthilatiya [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] de pêşketinên giring ên siyasî û aborî bidestxistiye ku di nav van salên dawî de li bajarên mezin ên Herêma Kurdistanê gelek avahiyên bilind hatine avakirin û herêm pêşketineke aborî ya berbiçav bidest xistiye ku ev salên dawî wekê destpêka &quot;serdema zêrîn&quot; Başûrê Kurdistanê hatine binavkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/info/iraqi-kurdistan-does-independence-beckon--1189163374 |sernav=Iraqi Kurdistan : Does independence beckon ? |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2026-06-23 |ziman=fr }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de di serdema Hikûmeta Herêma Kurdistanê li bajarên wekê [[Hewlêr (paytext)|Hewlêr]] û [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]], projeyên mîmarî yên modern, avahiyên bilind û navendên danûstandinê hatine avakirin û bajaran bi awayekê bilez pêşveçûnên nûjen bidest xistine. Herêma Kurdistanê di sala 2005an statûya xwe yê qanûnî bidest xistiye û ji xeynî hinek deveran Başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] ve tê birêvebirin. Yek herêmên xweser ên Kurdistanê [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] ye piştê ku piştê şerê navxweyî yê Sûriyê herêm bi awayekê defakto xweseriya bidest xistiye. Her çiqas Rojavayê Kurdistanê bi awayekî fermî rêveberiyeke otonom bidest ne xistibe jî herêm ji sala 2013an ve vir ve ji aliyê [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê]] ve tê birêvebirin.&lt;ref name=&quot;Allsopp2019&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds of Northern Syria: Governance, Diversity and Conflicts |paşnav=Allsopp |pêşnav=Harriet |weşanger=Bloomsbury Publishing |tarîx=2019-08-08 |isbn=978-1-78831-598-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=9vWlDwAAQBAJ |paşnav2=Wilgenburg |pêşnav2=Wladimir van }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Allsopp2019&quot;/&gt;

== Demografî ==
[[Wêne:Komên etnîkî yên Kurdistanê2.jpg|thumb|çep|Grafîka komên etnîkî yên Kurdistanê]]
Nifûs serekeyê Kurdistanê ji [[kurd]]an pêk tê ku li tevahiya Kurdistanê di navbera 40-45 milyonan de hatiye texmîn kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 |sernav=The Kurdish population |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=fr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.youngpioneertours.com/ethnicities-in-kurdistan/ |sernav=Ethnicities in Kurdistan - Who Lives In Southern Kurdistan in 2026? |malper=Young Pioneer Tours |tarîx=2025-01-02 |roja-gihiştinê=2026-06-28 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ji xeynê nifûsa heyî ya kurdan komên etnîkî yên wekê [[tirk]], [[ereb]], [[Gelê Farsê|fars]], [[ermenî]] û [[suryanî]] jî li Kurdistanê dijîn. Her çiqas bi awayekê fermî nehatibe diyar kirin, ji xeynê nifûsa kurdên ku koçê bajarên din ên Tirkiyeyê bûne nifûsa kurdên li Bakurê Kurdistanê di navbera 18 û 20 milyon kes de hatiye texmîn kirin. Di heman demê hejmara nifûsa Bakurê Kurdistanê ku koçê bajarên din ên Tirkiyeyê bûne hejmara wan navbera 5 û 6 milyon kes hatiye texmîn kirin. Nifûsa Rojhilata Kurdistanê di navbera 8 û 10 milyonan de ye û nifûsa Başûrê Kurdistanê jî ji 10 milyonan derbas bûye ku li gorî hejmara nifûsa sala 2025an nifûsa herêmê 10 milyon û 496 hezar û 112 kes hatiye tomarkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://rudaw.net/kurmanci/kurdistan/021220257 |sernav=Nifûsa Başûrê Kurdistanê 10 milyon derbas kir |malper=Rudaw |tarîx=2025-12-02 |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=kurmanci |paşnav=RÛDAW }}&lt;/ref&gt; Ji xeynê nifûsa kurdên ku koçê deverên navxweyî yên Sûriyê bûne li Rojavayê Kurdistanê bi qasê 2,5 milyon kurd dijîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.dw.com/en/syrias-ethnic-and-religious-groups-explained/a-71014065 |sernav=Syria's ethnic and religious groups explained |malper=dw.com |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://dckurd.org/kurdistan/ |sernav=KURDISTAN {{!}} Washington Kurdish Institute |tarîx=2015-05-03 |roja-gihiştinê=2026-07-02 |ziman=en-US |paşnav=Institute |pêşnav=Washington Kurdish }}&lt;/ref&gt; Bi nifûsa 1,86 milyon kesan (2026) bajarê herî qelebalix ê Kurdistanê bajarê [[Dîlok]]ê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.nufusu.com/il/gaziantep-nufusu |sernav=Nifûsa Dîlokê |malper=www.nufusu.com |roja-gihiştinê=2026-06-29 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de bi nifûsa 1,58 milyon kes (2026) ku di nav de deverên metropolî jî hene duyem bajarê herî qelebalix ê Kurdistanê [[Hewlêr (paytext)|Hewlêr]] e ku niha paytexta [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.worldometers.info/tr/demografi/irak-demografisi/ |sernav=Hewlêr Demographics 2026 (Population, Age, Sex, Trends) |malper=Worldometer |roja-gihiştinê=2026-06-29 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt; Bi nifûsa 1,18 milyon kes (2026) sêyem bajarê herî qelebalix ê Kurdistanê jî [[Amed]]ê ye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.nufusu.com/il/diyarbakir-nufusu |sernav=Nifûsa Amedê |malper=www.nufusu.com |roja-gihiştinê=2026-06-29 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt; û çarem bajarê herî qerebalix bi nifûsa 871.000 kes (2026) [[Silêmanî (bajar)|Silêmanî]] ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/21540/sulaimaniya/population |sernav=Sulaimaniya, Kurdistan Metro Area Population (1950-2026) {{!}} MacroTrends |malper=www.macrotrends.net |roja-gihiştinê=2026-06-29 }}&lt;/ref&gt;

=== Komên etnîkî yên Kurdistanê ===
Ji xeynê kurdan ku koma etnîkî ya xwemalî ya Kurdistanê ne gelên koçberên wekê tirk û ereb di dîrokên cihêreng koçê bajarên Kurdistanê bûne. Berê perçe bûna Kurdistanê û piştê perçebûna Kurdistanê an jî di sedsala 18an de û di sedsala 19an de bi polîtîkayên guhertina demografiya Kurdistanê gelek kurd ji Kurdistanê hatine sirgûn kirin û komên koçber ên wekê ereb û tirk li Kurdistanê hatine bicihkirin.&lt;ref name=&quot;Schaller2008&quot;/&gt; Di roja îro de li Kurdistanê de komên etnîkî yên wekê kurd, tirk, ereb, ecem, azerî, ermenî û asûrî dijîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdarastirmalari.com/details/zidi-ve-musluman-kurtlerin-ortak-gecmisi |sernav=Dîroka hevbeş a kurdên êzîdî û kurdên misilman |malper=Kürd Araştırmaları |roja-gihiştinê=2026-07-02 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.youngpioneertours.com/ethnicities-in-kurdistan/ |sernav=Ethnicities in Kurdistan - Who Lives In Iraqi Kurdistan in 2026? |malper=Young Pioneer Tours |tarîx=2025-01-02 |roja-gihiştinê=2026-07-02 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

=== Ziman ===
{{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}}
[[Wêne:Kurdish languages map.svg|thumb| Belavbûna zimanê kurdî|{{Unbulleted list|style=text-align:left;padding-top:5px;
|{{legend|#ef6662|[[Kurmancî]]}}
|{{legend|#c63143|[[Soranî]]}}
|{{legend|#a56c24|[[Zazakî]]}}
|{{legend|#c8a65d|[[Xwarîn]] (zimanê [[Goranî]] jî di nav de ye)}}
|{{legend|#b3d423|Herêmên tevlîhev}}
|}}]]
[[Zimanê kurdî]] zimanê sereke yê Kurdistanê ye ku zaravayên cihêreng ên zimanê kurdî li seranserê Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê bikaranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/388/kurdish-language/ |sernav=Kurdish Language - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdish language {{!}} Kurdish Dialects, Writing System &amp; Grammar {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Kurdish-language |roja-gihiştinê=2026-06-24 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Zaravaya [[kurmancî]] (kurdiya bakur) zaravaya herî berbelav ê Kurdistanê ye ku li seranserê Bakurê Kurdistanê, li seranserê Rojavayê Kurdistanê, li deverê [[Behdînan]] a Başûrê Kurdistanê û devereke berfireh ê bakurê [[Rojhilata Kurdistanê]] ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Di heman demê de zaravaya [[zazakî]] ku yek ji zaravayên kurdî ye li herêmeke berfireh ê Bakurê Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê axavtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Standard Alphabet for reducing unwritten languages and foreign graphic systems to a uniform orthography in European letters |paşnav=Lepsius |pêşnav=Carl Richard |weşanger=Seeleys |tarîx=1863 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=9cb_l3NJv-4C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Standard+Alphabet+for+Reducing+Unwritten+Languages+and+Foreign+Graphic&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj5ldHb66HwAhXtoosKHazKBFUQ6AEwAHoECAQQAg#v=snippet&amp;q=zaza&amp;f=false }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Treasury of languages; a rudimentary dictionary of universal philology |paşnav=Bonwick |pêşnav=James |weşanger=London : Hall and Co. |tarîx=1873 |kesên-din=University of California Libraries |url=http://archive.org/details/treasuryoflangua00bonwiala }}&lt;/ref&gt; Zaravaya [[soranî]] (kurdiya navendî) yek ji zaravayên sereke yên zimanê kurdî ye ku li deverên berfireh ên Başûrê Kurdistanê û Rojhilata Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê bikaranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The History and Development of Literary Central Kurdish |paşnav=Sheyholislami |pêşnav=Jaffer |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2021 |rr=633–662 |isbn=978-1-108-47335-4 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Gunes |pêşnavê-edîtor=Cengiz |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/history-and-development-of-literary-central-kurdish/FBF398CC551D62E4C751A9445A5A4E3C |paşnavê-edîtor2=Bozarslan |pêşnavê-edîtor2=Hamit |paşnavê-edîtor3=Yadirgi |pêşnavê-edîtor3=Veli |doi=10.1017/9781108623711.026 }}&lt;/ref&gt;

Zaravaya [[xwarîn]]î (kurdiya başûr) yek ji zaravayên zimanê kurdî ye ku li deverên berfireh ên Başûrê Kurdistanê û Rojhilata Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê axavtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-ii-history-of-kurdish-studies/ |sernav=KURDISH LANGUAGE ii. History of Kurdish Studies |malper=Encyclopaedia Iranica |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Dialectes kurdes méridionaux: étude linguistique et dialectlogique |paşnav=Fattah |pêşnav=Ismaïl Kamandar |weşanger=Peeters |tarîx=2000 |isbn=978-90-429-0918-2 |cih=Leuven |series=Acta iranica }}&lt;/ref&gt; Di heman demê demê zimanê biyanî yên wekê zimanê tirkî, zimanê erebî û zimanê farisî ji aliyê kurdên li herêmên Kurdistanê û aliyê komên etnîkî yên ku koçê herêmên Kurdistanê bûne têne axaftin. Zimanê kurdî ji xeynê Kurdistanê li herêmeke berfireh ê [[Anatolyaya navîn|Anatolyaya Navîn]] ji aliyê [[Kurdên Anatolyayê]] û li herêma Xorasanê jî ji aliyê [[Kurdên Xorasanê]] ve tê axavtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.nefel.com/articles/article_print.asp?ArticleNr=2111 |sernav=Nefel |malper=www.nefel.com |roja-gihiştinê=2026-06-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/391/the-history-of-kurdish-language/ |sernav=The History of Kurdish Language - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

Di roja îro de zimanê kurdî li Başûrê Kurdistanê û li Rojavayê Kurdistanê wekê zimanê fermî û zimanê perwerdehiyê tê bikaranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Duman |pêşnav=Dr Yasin |sernav=Li Rojavayê Kurdistanê Perwerdehiya bi Zimanê Kurdî û Rêveberiya Sêzimanî [Education in Kurdish and Multilingual Administration in Rojava, Western Kurdistan] |url=https://www.academia.edu/16571017/Li_Rojavay%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_Perwerdehiya_bi_Ziman%C3%AA_Kurd%C3%AE_%C3%BB_R%C3%AAveberiya_S%C3%AAziman%C3%AE_Education_in_Kurdish_and_Multilingual_Administration_in_Rojava_Western_Kurdistan_ |kovar=academia.edu }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://archive.gov.krd/dfr/dfr.gov.krd/p/p9728.html |sernav=Zimanên fermî yên Herêma Kurdistanê |malper=archive.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-24 }}&lt;/ref&gt;

Zimanê kurdî yek ji zimanên ji malbata zimanê hind û îranî ye ku bi koda zimanî yên wekê [[ISO 639-1]] ku û bi koda zimanî ya [[ISO 639-2]] kur hatiye destnîşankirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.iso.org/standard/22109.html |sernav=ISO 639-1:2002 |malper=ISO |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/code_list.php |sernav=ISO 639-2 Language Code List - Codes for the representation of names of languages (Library of Congress) |malper=www.loc.gov |roja-gihiştinê=2026-06-24 }}&lt;/ref&gt;

=== Dîn ===
{{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}}
Her çiqas baweriya herî berbelav ê Kurdistanê [[Sunîtî|îslama sunnî]] be jî&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Ali |pêşnav=Othman |tarîx=1997-10-01 |sernav=Southern Kurdistan during the last phase of Ottoman control: 1839–1914 |url=https://doi.org/10.1080/13602009708716377 |kovar=Journal of Muslim Minority Affairs |cild=17 |hejmar=2 |rr=283–291 |doi=10.1080/13602009708716377 |issn=1360-2004 }}&lt;/ref&gt; li Kurdistanê gelek baweriyên cihêreng têne dîtin. Li gel îslama sunî li hinek deverên Bakurê Kurdistanê [[elewîtî]] jî baweriyeke berbelav e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/569/alevism/ |sernav=Alevism - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-27 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Dînê [[zerdeştî]] ku baweriyeke berê îslamê bû û dîneke kevn ê Kurdistanê bû heya roja îro li Kurdistanê hebûna xwe parastiye ku li hinek deverên Kurdistanê kesê xwedî baweriya zerdeştî têne dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Szanto |pêşnav=Edith |tarîx=2018-05-15 |sernav=“Zoroaster was a Kurd!”: Neo-Zoroastrianism among the Iraqi Kurds |url=https://brill.com/view/journals/ic/22/1/article-p96_8.xml |kovar=Iran and the Caucasus |cild=22 |hejmar=1 |rr=96–110 |doi=10.1163/1573384X-20180108 |issn=1609-8498 }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de [[Şiîtî|îslama şîe]] jî yek ji baweriyên Kurdistanê ye ku li Rojhilata Kurdistanê kesên xwedî vê baweriyê hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The balance of truth: essays in honour of Professor Geoffrey Lewis |weşanger=The Isis Press |tarîx=2000 |isbn=978-975-428-162-0 |çap=First printing |cih=Istanbul |paşnavê-edîtor=Balım-Harding |pêşnavê-edîtor=Çiğdem |paşnavê-edîtor2=Lewis |pêşnavê-edîtor2=Geoffrey L. }}&lt;/ref&gt; [[Êzdîtî]] ku baweriyeke sînkretîk û yekxwedayî ye, yek ji dînên kevn ê Kurdistanê ye ku li Başûrê Kurdistanê bi taybetî li [[Şingal]]ê baweriya sereke yê kurdên êzîdî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Yezidism--its Background, Observances, and Textual Tradition |paşnav=Kreyenbroek |pêşnav=Philip G. |weşanger=E. Mellen Press |tarîx=1995 |isbn=978-0-7734-9004-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&amp;q=Ancient+iranian }}&lt;/ref&gt; Li Kurdistanê baweriya [[yarsan]]î baweriyeke berbelav ê Kurdistanê ye ku bi giranî li Başûrê Kurdistanê û li seranserê sinorê Rojhilata Kurdistanê berbelav e û baweriyeke xwedî taybetmendiyên ezoterîk û mîstîk e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.uu.nl/organisatie/faculteit-geesteswetenschappen |sernav=Faculteit Geesteswetenschappen - Universiteit Utrecht |malper=www.uu.nl |tarîx=2026-06-22 |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=nl }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de li Kurdistanê kesên xwedî baweriya xiristiyaniyê jî hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Iraqi Kurdistan: Political Development and Emergent Democracy |paşnav=Stansfield |pêşnav=Gareth R. V. |weşanger=Routledge |tarîx=2003-08-29 |isbn=978-1-134-41416-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=FB4ErXPRRd0C&amp;q=hawraman+kurdistan+assyrians&amp;pg=PA214 }}&lt;/ref&gt;

== Çand ==
{{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}}
Çanda Kurdistanê an jî çanda kurdan mîrateke dewlemend a Kurdistanê ye ku kurd yek ji gelên xwemaliyên yên Rojhilata Navîn ku şopên şaristaniyên kevnar û baweriyên kevin ji erdnîgariya Kurdistanê wergirtine. Çanda Kurdistanê ku li dora Mezopotamya û Çiyayên Zagrosê ava bûye, bi wêje, muzîk, têkiliyên malbatî yên xurt û bi koka xwe yên mîtolojîk derketiye pêş.
=== Çanda gelêrî ===
[[Wêne:Kurdish girl in iran.jpg|thumb|Dîmenek keçên kurd ku di dema şahiyekê de govendê digerînin (Rojhilata Kurdistanê)]]
Yek ji çandên kevneşopî yên Kurdistanê çanda dengbêjiyê ye ku bi gelemperî bê enstrûmanan ji aliyê dengbêjan be tê gotin û bi stranên û helbestên dengbêjan bûyerên giring ên dîrokî yên Kurdistanê hatine tomarkirin. Taybetmendiya çanda dengbêjiyê ev bû ku di serdemên ku çanda nivîskî belav nebûye de bûye sedem ku koçberiyên mezin, şer, pevçûnên eşîrî, çîrokên evînê yên destanî, trajediyên mezin û bûyerên dîrokî nifş bi nifş were veguhastin û neyên jibîrkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Beyter |pêşnav=Önder |tarîx=2024-12-30 |sernav=Şerê Gamêşvanê di Wesîqeyên Dîrokî û Kilamên Dengbêjan da |url=https://doi.org/10.55118/kurdiyat.1555616 |kovar=Kurdiyat |hejmar=10 |rr=67–87 |doi=10.55118/kurdiyat.1555616 |issn=2717-8315 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=DEMİRAL |pêşnav=Serkan |paşnav2=KOÇAK |pêşnav2=Zafer |paşnav3=KOÇAK |pêşnav3=Esmeray |tarîx=2022-03-15 |sernav=Xezîneya Çanda Devkî ya Anatolyayê Dengbejî |url=https://doi.org/10.37154/cudes.2022.48 |kovar=JOURNAL OF CURRENT DEBATES IN SOCIAL SCIENCES |doi=10.37154/cudes.2022.48 |issn=2632-1734 }}&lt;/ref&gt;

[[Wêne:Map of Kurdish vocal styles.png|thumb|Nexşeya zimannasî û etnomuzîkolojî ya Kurdistanê ku belavbûna herêmî ya şêwazên muzîka kevneşopî ya kurdî nîşan dide]]
Di çanda Kurdistanê de muzîk ne tenê çandeke şahiyê ye. Çanda muzîka Kurdistanê di serdema nûjen de jî li ser formata xwe heyî berdewam kiriye ku bûyerên li Kurdistanê qewimî ne tîne ziman ku di nav de koçberî, bûyerên dîrokî, evîn û bûyerên rewşa hemdem ê Kurdistanê hene. Enstrumanên serekeyên muzîka gelêrî ya kurdî bilûr, def/erebane, tembûr, dihol û zirneye. Her çiqas muzîka kurdî şêwaza modal a herêma Rojhilata Navîn nîşan bide jî, bi teknîkên xwe yên vokal, rîtm û melodiyên xwe yên melankolîk ên bêhempa ji muzîka Rojhilata Navîn cuda dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Blum |pêşnav=Stephen |paşnav2=Christensen |pêşnav2=Dieter |paşnav3=Shiloah |pêşnav3=Amnon |tarîx=2001 |sernav=Kurdish music |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.15686 |kovar=Oxford Music Online |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-1-56159-263-0 }}&lt;/ref&gt;

Di çanda kurdî de dans/reqs wekê &quot;govend&quot; hatiye binavkirin. Govend di çanda Kurdistanê de sembola kolektîv, yekîtî û hevgirtinê ye ku di dema gerandina govendê de kesên ku govendê digerînin destê hev digirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://jindergi.com/ceviri/direnis-olarak-kurt-dansi-govendden-baleye/ |sernav=Reqsa Kurdî wek berxwedan: Ji Govendê heta Baletê |malper=Jin dergi |roja-gihiştinê=2026-06-27 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt; Her dem di dema gerandina govendê de keseke pispor serkêşiya govendê dike. Ev kesê serkêş ku li serê govendê dileyize wekê serkêşê govendê tê binavkirin û kesê ku li dawiya govendê dileyize wekê berpêşê govendê tê binavkirin. Serkêşê govendê bi destmala ku digire rîtm, leza û guhertinên fîguran kontrol dike û govendê birêve dibe. Bi gelemperî govend bi rîtmên hêdî û an jî bi govenda sê pê dest pê dikin û her ku rîtm zûtir dibe, ger û rîtma govendê bileztir dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdishlessons.com/kurdish-dance/ |sernav=Kurdish Dance |malper=Kurdish Kurmanji Lessons |tarîx=2023-10-28 |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en-US |paşnav=Lessons |pêşnav=Kurdish }}&lt;/ref&gt; Di serdema nûjen de govenda kurdî wekê nasnameya polîtîk a çanda neteweyî ya Kurdistanê hatiye dîtin ku ji aliyê kurdên ve li qadên civînên polîtîk bigire heya şahî û komcivînên biçûk dikare were lîstin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Karakecili |pêşnav=Fethi |sernav=Kurdish Dance Identity In Contemporary Turkey. |url=https://www.academia.edu/6546183/Kurdish_Dance_Identity_In_Contemporary_Turkey |kovar=academia.edu }}&lt;/ref&gt;

=== Wêje ===
Wêjeya kurdî ji aliyê dîrokî ve li ser kevneşopiyeke devkî ya kûr û mîrateyeke nivîskî ya dewlemend hatiye avakirin ku ji sedsala 15an û vir ve pêşketiye. Berhemên ku bi zaravayên kurmancî û soranî hatine hilberandin ku di çarçoveya medrese û mîrektiyên Kurdistanê de pêş ketiye. Helbestvanên kurd ên herî pêşîn ên naskirî [[Ebdulsemedê Babek|Evdilsemedê Babek]], [[Eliyê Herîrî]], [[Mela Huseynê Bateyî]], [[Melayê Cizîrî]], [[Feqiyê Teyran|Faqiyê Tayran]] û [[Ehmedê Xanî]] ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdistan24.net/kmr/story/533728/slug |sernav=Navdarên Kurd: Evdilsemedê Babek |malper=Navdarên Kurd:  Evdilsemedê Babek |tarîx=2017-02-11 |roja-gihiştinê=2026-06-25 |paşnav=Kurdistan24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://polen.itu.edu.tr/bitstream/11527/18141/1/513167.pdf |sernav=DSpace |malper=polen.itu.edu.tr |roja-gihiştinê=2026-06-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Şaîrên Klasîk ên Kurd |weşanger=Jîna Nû |tarîx=1988 |isbn=978-91-970927-8-4 |çap=Çapa 1 |cih=Uppsala |paşnavê-edîtor=Yûsuf |pêşnavê-edîtor=Abdulreqîb |series=Weşanên Jîna Nû |paşnavê-edîtor2=Sêr |pêşnavê-edîtor2=El ̂ }}&lt;/ref&gt; Evdilsemedê Babek di sedsala 10an de, Elî Herîrî di sedsala 11an de û helbestvanên din jî di navbera sedsalên 15 û 17an de jiyane û bi zaravayê kurmancî ya kurdî berhemên xwe nivîsandine. Di vê serdemê de, navenda wêjeya ya Kurdistanê [[Mîrektiya Botan]]ê bû ku paytexta mîrektiyê li [[Cizîr]]ê bû. Di heman demê de ji xeynê Cizîrê, [[Silêmanî (bajar)|Silêmanî]] û [[Sine]] jî navendên din ên giring ên wêjeyî yên Kurdistanê bûn. Zimanekî din ê giring ê wêjeyî ya Kurdistanê goranî bû ku zaravaya goranî ji aliyê [[Mîrektiya Erdelan]] û Sineyê ve dihat piştgirîkirin. Lê piştre wêjeya goranî hêdî hêdî bandora xwe winda kiriye.

Destanên herî navdar ên Kurdistanê destan ên mîtolojîk ên [[Siyabend û Xecê]] û [[Mem û Zîn]]ê ne. Ev destan û çîrok ên mîtolojîk bi rêya stranên dengbejî û çirokbejan heya roja îro hatine.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Siyabend û Xecê: destan |paşnav=Zinar |pêşnav=Zeynelabidîn |weşanger=Pencînar, Weşanxaneya Çanda Kurdî (Kurdiska kulturförl |tarîx=1992 |isbn=978-91-630-1222-8 |cih=Stockholm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Destpêka edebiyata Kurdî |paşnav=Uzun |pêşnav=Mehmed |weşanger=Ithaki Publishing |tarîx=2011 |isbn=978-975-273-369-5 |ziman=ku |url=https://books.google.fr/books?id=nD1EUhRIms8C&amp;pg=PA38&amp;dq=siyamend+%C3%BB+xec%C3%AA&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwial8CJqvntAhWGy4UKHUN1CPMQ6AEwA3oECAIQAg#v=onepage&amp;q=siyamend%20%C3%BB%20xec%C3%AA&amp;f=false }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-56428/mem-u-zin.html |sernav=Mem u Zin |malper=sirnak.ktb.gov.tr |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt;

== Ala û nîşan ==
{{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}}
=== Alaya Kurdistanê ===
[[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]]
Ala Kurdistanê Alaya Kurdistanê sembola neteweyî ya gelê kurd e ku di roja îro de wekê alaya fermî ya [[Herêma Kurdistanê]] hatiye bilind kirin. Ayala Kurdistanê cara yekem di sala 1920an de ji aliyê Komeleya Tealî ya Kurdistanê ve li [[Stembol]]ê hatiye sêwirandin&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/the_national_flag_of_kurdistan.php |sernav=The National Flag of Kurdistan |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kovarabir.com/8671/seid-veroj-ala-kurdistane-berheme-tekosina-netewi-ya-milete-kurd-e-u-bere-sed-100-sal-hatiye-cekirin/ |sernav=Seîd Veroj/ Ala Kurdistanê; berhemê têkoşîna netewî ya miletê Kurd e û berîya sed (100) salan hatîye çêkirin {{!}} Kovara Bîr |malper=kovarabir.com |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=tr |roja-arşîvê=2024-07-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240717203808/https://kovarabir.com/8671/seid-veroj-ala-kurdistane-berheme-tekosina-netewi-ya-milete-kurd-e-u-bere-sed-100-sal-hatiye-cekirin/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; û piştre jî ji bi guhertoyên cihêreng ji aliyê [[Komara Agiriyê|Komara Agirî]] û [[Komara Kurdistanê|Komara Mehabadê]] ve hatiye bilind kirin. Alaya Kurdistanê ji jor ber bi jêr ve ji sê xetên rasteber pêk hatiye ku bi rengên [[sor]], [[Spî (reng)|spî]] û [[kesk]] hatiye xemilandin û nîşana roja zer bi 21 yek tîrêjan ([[Rojê Kurdî|roja kurdan]]) li navenda alayê cih digire. Rêjeya firehî û dirêjahiya Alaya Kurdistanê 2:3ê ye. Wateya rengê Alaya Kurdistanê wiha hatiye diyarkirin: rengê sor; xwîna şehîd û pakrewanên Kurdistanê rave dike ku ji bo ji bo azadiya Kurdistanê jiyana xwe jidest dane, rengî spî: aramî, aştî, azadî û wekheviyê rave dike, rengê kesk; sirûşt û xwezaya Kurdistanê rave dike û roja kurd jî li dijî tarîtiyê ronahiyê rave dike.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Alaya Kurdistanê di roja îro de wekê alaya fermî yê Herêma Kurdistanê hatiye naskirin û di dema civîn û hevdîtinên dîplomatîk ên rêveberiya Herêma Kurdistanê de ji bo destnîşankirina Herêma Kurdistanê li kêleka alayên cihêreng ên dewletên Cîhanê tê danîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdistan24.net/tr/story/449956/slug |sernav=Neçirvan Barzani ile Trump Davos’ta görüştü |malper=Nêçîrvan Barzanî û Trump li Davosê civiyan. |tarîx=2020-01-22 |roja-gihiştinê=2026-06-29 |ziman=tr |paşnav=Kurdistan24 }}&lt;/ref&gt;

=== Roja kurd ===
[[Wêne:Roj emblem.svg|thumb|200px|Roja kurd ku sembola neteweyî ya Kurdistanê ye]]
[[Rojê Kurdî|Roja kurdî]] ya Kurdistanê yek ji sembolên herî bingehîn ên çand, dîrok û nasnameya neteweyî ya kurdan e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-culture/kurdish-flag/ |sernav=Learn About the Kurdistan Flag |malper=The Kurdish Project |roja-gihiştinê=2026-06-26 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Roja kurdî semboleke ku ji demên kevnar ve li Mezopotamyayê û li Zagrosê hatiye bikar anîn ku di roja îro de sembola sereke yê Kurdistanê ye ku nûnertiya çand, ronakbarî û azadiya Kurdistanê dike. Di heman demê de roja kurd ji şaristaniyên kevnar ên Mezopotamyayê ve xwedî giringiyeke dînî, çandî û dîrokî ye. Di roja îro de jî roja kurd bi fermî li ser alaya Kurdistanê cih digire.

Roj ji 21 tîrêjan pêk hatiye ku di baweriyên kevnar ên Mezopotamya û sembola ji nû ve hebûn û ronakbariyê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://rudaw.net/english/kurdistan/210720171 |sernav=Years before independence talk someone had foresight to standardize the Kurdish flag |malper=Rudaw |tarîx=2017-07-21 |roja-gihiştinê=2026-06-26 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Pîroziya roj û agirê vedigere baweriyên kevnar û mîtolojiyên kevnare yên Kurdistanê. Roja kurdî di serdema Medan de sembola sereke yê padîşahî û desthilatdariyê bû. Di heman demê de ji ber roj ku tariyê têk dibe, di çanda Kurdistanê de nîşana baweriya ku qencî her tim li dijî xirabiyê biser dikeve û edaleta her tim li dijî zilmê biser dikeve. Di heman de di serdema nûjen de hejmara 21 tîrêjên roja kurd bi cejna Newrozê ve hatiye girêdan ku cejneke neteweyî ya Kurdistanê ye ku di her sal di 21ê adarê de ji aliyê kurdan tê pîrozkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=The Christian Science Monitor |tarîx=2004-03-23 |sernav=For Kurds, a day of bonfires, legends, and independence |url=https://www.csmonitor.com/2004/0323/p07s02-woiq.html |roja-gihiştinê=2026-07-01 |xebat=The Christian Science Monitor |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish diasporas: a comparative study of Kurdish refugee communities |paşnav=Wahlbeck |pêşnav=Östen |weşanger=St. Martin's Press in association with Centre for Research in Ethnic Relations, University of Warwick |tarîx=1999 |isbn=978-0-312-22067-9 |cih=New York |series=Migration, minorities, and citizenship }}&lt;/ref&gt;

== Sirûda netewî ==
Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e ku helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn.

Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005 |sernav=Iraq 2005 Constitution - Constitute |malper=www.constituteproject.org |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

== Binêre ==
* [[Rûerdên bajarên kurdistanî]]
* [[Çemên Kurdistanê]]
* [[Çiyayên Kurdistanê]]
* [[Listeya bajarên Kurdistanê]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}}
{{Wîkîferheng|Kurdistan}}
* [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê]

{{Parçeyên Kurdistanê}}
{{Parêzgehên Kurdistanê}}
{{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}}
{{Çiyayên Kurdistanê}}
{{Çemên Kurdistanê}}
{{Golên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Asyaya Rojava]]
[[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Herêmên çandî]]
[[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]]
[[Kategorî:Herêmên dîrokî]]
[[Kategorî:Kurdistan| ]]</text>
      <sha1>li4t1mwh4qcv9is1jppgjh0fbqbstop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069424</id>
      <parentid>2069423</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132398" sha1="cqu4udmcptm9d73b4v6ajqlkgu3t5ni" xml:space="preserve">{{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}}
{{Agahîdank welat2
| konvansiyonel navê dirêj = Kurdistan&lt;br&gt;{{nobold|{{ziman|ckb|کوردستان}}}}
| wêneyê ala         = Flag of Kurdistan.svg
| sirûda netewî      = ''[[Ey Reqîb]]''&lt;br/&gt;{{Ziman|ckb|ئەی ڕەقیب}}&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;{{Navîn|[[Wêne:Kurdistan (Instrumental).ogg]]}}&lt;/div&gt;
| wêneyê mertal      = Roj emblem.svg
| wêneyê nexşe       = Kurdish inhabited areas.svg
| nexşe sernav       = Herêmên niştecihbûnê yên kurdan (li gorî [[Ajansa Navendî ya Saloxgeriyê|CIA]], 1992)&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |sernav=Kurdish lands |url=https://legacy.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/kurdish_lands_92.jpg |roja-gihiştinê=6 çiriya paşîn 2019 |roja-arşîvê=20 çiriya pêşîn 2019 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20191020110824/https://legacy.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/kurdish_lands_92.jpg |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |sernav=The Kurdish lands. |url=https://www.loc.gov/item/93682579/ |malper=Library of Congress |roja-gihiştinê=6 çiriya paşîn 2019 |roja-arşîvê=15 gulan 2020 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200515013340/https://www.loc.gov/item/93682579/ |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;
| wêneyê nexşe2      = Kurdistan map - NironDarwesh.png
| paytext            = [[Amed]] an [[Hewlêr (paytext)|Hewlêr]] (li gorî perspektîvên herêmî û dîrokî)
| bajarê mezin       = [[Amed]], [[Dîlok]], [[Hewlêr]], [[Silêmanî]], [[Sine]], [[Ûrmiye]], [[Wan]]
| awayê ziman        = Zimanên sereke
| ziman              = [[Zimanê kurdî|Kurdî]] ([[kurmancî]], [[soranî]], [[Zimanên zazakî-goranî|zazakî-goranî]]), [[Zimanê erebî|erebî]], [[Zimanê farisî|farisî]], [[Zimanê tirkî|tirkî]]
| komên etnîkî       = [[Kurd]], [[tirk]], [[ereb]], [[faris]], [[suryanî]], [[tirkmen]]
| demonîm            = [[Kurd]]
| rûerd km2          = 392000
| rûerd jêrenot      = &lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2002 |sernav=Kurds, Kurdistān |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=167&amp;s.start=100 |kovar=Encyclopaedia of Islam |çap=2 |weşanger=[[Brill Publishers|BRILL]] |isbn=9789004161214 |paşnav1=Bois |pêşnav1=Th |paşnav2=Minorsky |pêşnav2=V. |paşnav3=MacKenzie |pêşnav3=D. N. |roja-arşîvê=26 adar 2023 |roja-gihiştinê=20 çiriya pêşîn 2025 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230326022054/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=167&amp;s.start=100 |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;
| nifûs texmînkirin  = 40–45 milyon&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |tarîx=12 nîsan 2023 |sernav=Kurdish People Fast Facts |url=https://edition.cnn.com/2014/08/18/world/kurdish-people-fast-facts/index.html |roja-gihiştinê=24 kanûna pêşîn 2023 |malper=CNN |roja-arşîvê=10 kanûna paşîn 2020 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200110105918/https://edition.cnn.com/2014/08/18/world/kurdish-people-fast-facts/index.html |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;
| hatûçûn            = rast
}}
{{Parastin|small=yes}}
'''Kurdistan'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}&lt;/ref&gt; ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeo-çandî yê [[Rojhilata Navîn]] û [[Rojavayê Asyayê]] ye ku bingeha [[çand]], [[ziman]] û [[nasname]]ya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakurê navendî) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Herêma jorîn a Bakurê Kurdistanê bi çiyayên bilind û deştên tektonîk ên bilind tê karakterîzekirin. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an vediguhere deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên berfireh ên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ev erdnîgariya çiyayî ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî.

Kurdistan bi awayekî bênavber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]]ên nûjen ê îro kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/257/exploring-kurdish-origins/ |sernav=Exploring Kurdish Origins - Prof. Mehrdad R. Izady - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-26 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatiye nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikaranîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn ji bo destnîşankirina herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro hatiye bikaranîn.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin.

Di [[Serdema Navîn|serdema navîn]] de navê Kurdistanê bi forma îro cara yekem di kronîkên [[Selcûqî|selçûqiyan]] ên sedsala 11an de derbas bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}&lt;/ref&gt; Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek [[Lîsteya xanedan û dewletên kurdan|xanedan û mîrektiyên kurd]] ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikûm kirine.

Parçebûna Kurdistanê yekem car di 17ê gulana 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[peymana Zehabê]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşandina xanedaniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasê yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq|Iraq]] û [[Îran]] heye bi çar parçe an beşan hatiye parçekirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}&lt;/ref&gt;

Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Kurdistanê]] (1946) hatine damezrandin.

Piştî [[peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistanê bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de hatiye parçekirin. Dewletên ku li ser esasên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}&lt;/ref&gt;

Di roja îro de li gorî dabeşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar parçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de parçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin.

== Etîmolojî ==

=== Navê di serdema sumeran de ===
Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}&lt;/ref&gt; Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'' an ''Karda'' hatiye binavkirin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])&lt;ref&gt;N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)&lt;/ref&gt; û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

=== Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê ===
Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin.

=== Navê Kurdistanê ===

Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.&lt;ref&gt;Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran &amp; the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&amp;nbsp;41–74&lt;/ref&gt;

Peyva ''Kurdistan'' ku tê wateya &quot;welatê kurdan&quot; cara yekem di sedsala 11an de ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahara li başûrê [[Hamedan]]ê wekê &quot;Kurdistan&quot; bi nav kiriye. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan hatibû nas kirin.

== Erdnîgarî ==
{{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}}
[[Wêne:Mountains of Kurdistan,.,.jpg|thumb|Dîmenek ji çiyayên Colemêrgê ku yek ji deverên çiyayî yên Bakurê Kurdistanê nîşan dide]]
[[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|Dîmenek ji deşta Hesîçeyê ku yek ji deverên deştî yên Rojavaya Kurdistanê nîşan dide]]
Erdnîgariya Kurdistanê&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan?  {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; xwedî taybetmendiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}&lt;/ref&gt;

Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}&lt;/ref&gt; [[Çiyayê Sîpanê]],&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr }}&lt;/ref&gt; [[Çiyayê Tendûrekê]],&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendûrek Volcano Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}&lt;/ref&gt; [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}&lt;/ref&gt; û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}&lt;/ref&gt; li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. Rêzeçiyayê [[Toros]]ê ku beşek ji sîstema kembera qatkirî ya Alp-Hîmalaya ne li Bakurê Kurdistanê berfireh bûye ku li Bakurê Kurdistanê bûye sedema cihêrengiya taybetmendiyên xwezayî ku erdnîgariya fizîkî, avhewa û cihêrengiya biyolojîk a Bakurê Kurdistanê guhertiye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]] ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}&lt;/ref&gt; Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring û stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/494/the-water/ |sernav=The Water - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-27 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

[[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}&lt;/ref&gt; [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&amp;pg=PA138 }}&lt;/ref&gt; yek golên mezin ên Kurdistanê ye ku li xala herî rojhilatê Kurdistanê cih girtiye. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture &amp; Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

[[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku yek ji deverên çiyayî yên Başûrê Kurdistanê ye û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.&lt;ref name=&quot;Gunter2011&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures }}&lt;/ref&gt; Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê vegirtiye.&lt;ref name=&quot;Gunter2011&quot; /&gt; Ber bi rojava ve deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û ev dever her ku berbi rojava ve diçe vediguhere deştên mezin ên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê erdnîgariyê de xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat ve çiyayî ye û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |tarîx=2022 |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava and North and East Syria |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joac.12449 |kovar=Journal of Agrarian Change |ziman=en |cild=22 |hejmar=3 |rr=592–607 |doi=10.1111/joac.12449 |issn=1471-0358 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/354315946_Autonomy_as_a_third_mode_of_ordering_Agriculture_and_the_Kurdish_movement_in_Rojava_and_North_and_East_Syria |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava }}&lt;/ref&gt;
=== Xweza û jîngeh ===
Erdnîgariya Kurdistanê xwedî ekosîstemeke ku ji aliyê çiyayên bilind ên Torosan û Zagrosan hatiye karakterîze kirin. Xwezaya Kurdistan bi çavkaniyên ava xwe yên zêde, çiyayên bilind, geliyên kûr, zozanên bilind ên kesk û bi deştên berfireh hatiye nas kirin. Topografiya çiyayî ya Kurdistanê û şert û mercên avhewayê yên guherbar herêmê bûye sedem ku Kurdistan bibe xwedî biyocureyeke dewlemend. Çiyayên Zagrosê û çiyayên Torosê ku deverên sereke yên çiyayî yên Kurdistanê ne ji bo ger û geştên xwezayî di nav cihên herî populer ên herêmî de ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://untamedborders.com/itinerary/trek-kurdistan-zagros-mountain/ |sernav=Trek Kurdistan - Zagros Mountain Trail |malper=Untamed Borders - Adventure travel |roja-gihiştinê=2026-06-26 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;Xwezaya Kurdistanê&quot;&gt;
Mount Ararat-3.jpg|Çiyayê Agiriyê
Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Kanyona Rewandizê
Akhtamar Island on Lake Van with the Armenian Cathedral of the Holy Cross.jpg|Gola Wanê
Urmia-Lake-3.jpg|Gola Ûrmiyê
Nemrut Krateri.jpg|Gola Krater a Nemrûdê
&lt;/gallery&gt;
Kurdistan di roja îro de welatekî dagirkirî û parçekirî ye ku di nav dewletên desthilatdar de hatiye perçe kirin. Ji aliyê dewletên serwer ên li ser axa Kurdistanê bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiyên derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armanca bidestxistin û kontrolkirina axa Kurdistanê gelek êlên kurdan ji Kurdistanê hatine durxistin (di nav komên ku ji Kurdistanê hatine dersinor kirin [[kurdên Anatoliya Navîn]], [[kurdên Xoresanê]], [[kurdên Qefqazê]] hene) û li deverên derveyê Kurdistanê hatin bicihkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.nefel.com/articles/article_print.asp?ArticleNr=2111 |sernav=Kurdên Anatoliya Navîn |malper=www.nefel.com |roja-gihiştinê=2026-06-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Ali Madih |pêşnav=&amp;# Abbas-&amp;# |tarîx=2007 |sernav=The Kurds of Khorasan |url=https://brill.com/view/journals/ic/11/1/article-p11_2.xml |kovar=Iran and the Caucasus |cild=11 |hejmar=1 |rr=11–31 |doi=10.1163/157338407X224879 |issn=1609-8498 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schaller2008&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Schaller |pêşnav=Dominik J. |paşnav2=Zimmerer |pêşnav2=Jürgen |tarîx=2008-03-01 |sernav=Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies—introduction |url=https://doi.org/10.1080/14623520801950820 |kovar=Journal of Genocide Research |cild=10 |hejmar=1 |rr=7–14 |doi=10.1080/14623520801950820 |issn=1462-3528 }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û deverên Kurdistanê gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatine bicihkirin ku di nav de erebkirina Başûrê Kurdistanê ji aliyê rejîma Sedam,&lt;ref name=&quot;Long2013&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Point of No Return: Refugees, Rights, and Repatriation |paşnav=Long |pêşnav=Katy |weşanger=OUP Oxford |tarîx=2013-08-29 |isbn=978-0-19-165422-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=K8VoAgAAQBAJ&amp;q=kurdish+refugees+in+turkey+1991&amp;pg=PA107 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Long2013&quot;/&gt; kembera erebî li Rojavayê Kurdistanê ji aliyê rejîma Beşar Esad&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Syria's kurds: history, politics and society |paşnav=Tejel |pêşnav=Jordi |weşanger=Routledge |tarîx=2009 |isbn=978-0-203-89211-4 |cih=London New York |series=Routledge advances in Middle East and Islamic studies }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurdish Spring: A New Map of the Middle East |paşnav=Phillips |pêşnav=David L. |weşanger=Routledge |tarîx=2017-07-05 |isbn=978-1-351-48036-9 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=nh8xDwAAQBAJ&amp;pg=PT150 }}&lt;/ref&gt; û bicihkirina bi milyonan tirk û tirkomanên li Bakurê Kurdistanê ji aliyê Tirkiyeyê ve hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-turklestirmenin-merkez-uslerinden-biri-elazig-7143 |sernav=Yek ji navendên tirkirine: Xarpêt |malper=Yeni Özgür Politika |tarîx=2020-11-18 |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de bi van hewldanan hatiye armanc kirin ku demografiya Kurdistanê were guhertin.

Piştê peymana Zehabê û peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdistan bi çar beşên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Medieval Islamic civilization: an encyclopedia |weşanger=Routledge |tarîx=2006 |isbn=978-0-415-96691-7 |cih=New York |paşnavê-edîtor=Meri |pêşnavê-edîtor=Josef W. |series=Routledge encyclopedias of the Middle Ages |paşnavê-edîtor2=Bacharach |pêşnavê-edîtor2=Jere L. }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |sernav=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |malper=wwi.lib.byu.edu |roja-gihiştinê=2026-06-30 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

=== Beşên Kurdistanê ===

==== Bakurê Kurdistanê ====
{{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}}
{{Multiple image
| align     = right
| direction = vertical
| header    =  
| width     = 330
| image1    = Bakurê Kurdistanê.png
| alt1      = 
| caption1  = Bakurê Kurdistanê.
| image2    = Kurdish majority Turkey-es.svg
| alt2      = 
| caption2  = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê.
}}
Bakurê Kurdistanê yek ji beş û herêmên Kurdistanê ye û beşa herî mezin ê Kurdistanê ye ku di roja îro de di bin desthilatî û zextên pişavtin (asîmîlasyon) [[Tirkiye]]yê de maye ku heta roja îro bi gelek awayan li hemberî ziman û çanda kurdî polîtîkayên astengkirinê û polîtîkayên înkar kirine ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine meşandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/524552/kurtce-yazilar-bakanlik-talimatiyla-siliniyormus |sernav=Li Bakurê Kurdistanê nivîsên bi kurdî bi fermana wezaretê têne jêbirin. |malper=Evrensel.net |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=tr-TR |paşnav=Gazetesi |pêşnav=Evrensel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://artigercek.com/guncel/khk-ile-kapatilan-kurtce-gazete-welat-internet-uzerinden-yayina-basladi-144935h |sernav=Rojnameya Kurdî ya girtî Welat li ser înternetê dest bi weşanê kir |malper=Artı Gerçek |tarîx=2020-11-27 |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=tr |paşnav=Gerçek |pêşnav=Artı }}&lt;/ref&gt;

Beşa Bakurê Kurdistanê ji aliyê rûberê ve herêma herî bilind ku bi gelemperî herêmeke çiyayî ye û herêma herî berfireh ê Kurdistanê ye. Bilindahiya navînî ya Bakurê Kurdistanê di navbera 2000 û 2200 metreyan de ye û xwedî avhewayek parzemînî ya hişk e ku avhewaya hişk hêdî hêdî ji rojava ber bi rojhilat ve zêde dibe. Erdnîgariya fizîkî ya Bakurê Kurdistanê ji aliyê tevgerên plakeyan û çalakiya volkanîk ên giran ve hatiye karakterîze kirin ku herêm veguheriye herêmeke çiyayî û deştên tektonîk ên bilin. Deştên bilind ên wekê [[Deşta Mûşê]], [[Deşta Erzînganê|Deşta Ezirganê]], [[Deşta Erziromê]] û [[Deşta Îdirê]] li herêma jorîn a (bakurê Torosê) Bakurê Kurdistanê ye&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ismailbesikcivakfi.org/ku/calaki/nceyen-der-bare-me-de//erdnigariya-kurdistane-1-agiri-derket |sernav=‘Erdnîgariya Kurdistanê-1: AGIRÎ’ derket |malper=Weqfa Îsmaîl Beşîkcî |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku }}&lt;/ref&gt; û [[Deşta Heranê]] û deştên din berfireh ên nizm li herêma jêrîn ên (başûrê Torosê) Bakurê Kurdistanê ye.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Xala herî bilind a Kurdistanê Çiyayê Agiriyê (5.137 m) li Bakurê Kurdistanê ye û çiyayên volkanîk ên vemirî yên wekê Agiriya Biçûk, Çiyayê Sîpanê Çiyayê Tendûrekê û Çiyayê Nemrud li herêma jorîn a Bakurê Kurdistanê ne. Rêzeçiyayê Torosê ku beşek ji sîstema kembera qatkirî ya Alp-Hîmalaya ne ku ji [[Gurgum]]ê destpê dike ber bi jor ve berfireh dibe û piştre jî ber jêr ve heya [[Colemêrg]]ê nişîv dibe rêzeçiyayeke Kurdistanên ye ku li Bakurê Kurdistanê bûye sedema cihêrengiya erdnîgarî ya fizîkî û bûye sedema guhertina avhewayê. Di heman demê Bakurê Kurdistanê çavkaniya çemên mezin ên Kurdistanê ye ku çemên wekê Çemê Firatê, Çemê Dîcleyê, [[Çemê Mizur|Çemê Mûnzirê]] û [[Çemê Miradê]] ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ku çavkaniyên giring ên ava Kurdistanê ne.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://ansiklopediyakurdistane.com/kategori/erdnigari |sernav=Erdnîgariya Kurdistanê |malper=ansiklopediyakurdistane.com |roja-gihiştinê=2026-06-18 }}&lt;/ref&gt; [[Gola Wanê]] ku ji ber bi bendgirtina lavên volkanên çiyayê [[Nemrûd (volkan)|Nemrûdê]] çêbûye û gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Başûrê Kurdistanê ====
{{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}}
[[Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê]]
[[Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|çep|190px|Sinorê fermî yê Herêma Kurdistanê û herêmên din ên Başûrê Kurdistana derveyî desthilatiya Herêma Kurdistanê]]
Başûrê Kurdistanê wekê herêmên din ên Kurdistanê bi deverên çiyayî, deverên deştî û bi çiyayên bilind û geliyên kûr hatiye karakterîze kirin. Herêm ji aliyê rojhilat ve di nav deverên çiyayên Zagrosê de ye û ber bi rojava ve vediguhere herêmeke nizm ên deştî yên berfireh ku di nav van deştan de deştên wekê Deştê Hewlêrê, Deşta Şarezûrê, Deşta Zaxoyê, Deşta Şingalê, Deşta Herîrê û Deşta Ranyayê hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurds/ywPHEAAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=western+southern+Iraq+Kurdistan+%22rolling+hills%22&amp;pg=PT195&amp;printsec=frontcover }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/kt/geography/1512 |sernav=Deştên mezin yên Kurdistanê |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-03-26 |roja-gihiştinê=2026-06-19 |ziman=ku }}&lt;/ref&gt;

Di dîrokên cihêreng de bi armancên guhertina demografiya Başûrê Kurdistanê û bi armancên berfireh kirina dagirkirina li ser axa Başûrê Kurdistanê ji aliyê rejîma baesê ve bi êrîş û komkujiyan bi sed hezaran kurd hatine kuştin û bi milyonan kurd jî ji cih û warên xwe hatine koçber kirin û erebên hawîrde yên ku ji deverên cihêreng ên Iraqê hatine anîn li gund û deverên Başûrê Kurdistanê hatine bicihkirin.&lt;ref name=&quot;Long2013&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Kurds say Iraq's attacks serve as a warning |url=https://www.csmonitor.com/2002/0513/p08s01-wome.html |roja-gihiştinê=2026-06-19 |xebat=Christian Science Monitor |issn=0882-7729 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdish Refugees Straggle Into Iran, Followed By Tragedy |url=https://apnews.com/2a413a508ec5af132b9cc245172f3f9c |roja-gihiştinê=2026-06-19 |xebat=AP NEWS |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Her çiqas herêm ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] ve were birêvebirin jî ji ber polîtîkayên erebkirina deverên Başûrê Kurdistanê bajar û bajarokên wekê [[Kerkûk]], [[Şingal]], [[Mexmûr]], [[Xaneqîn]] û [[Xurmatû]] heya roja îro neketiye bin rêveberiya rêveberiya xweser a nû yê [[Herêma Kurdistanê]].&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/861150/slug |sernav=KRG Interior Minister Calls for Implementation of Article 140 and Sinjar Agreement |malper=KRG Interior Minister Calls for Implementation of Article 140 and Sinjar Agreement |tarîx=2025-09-01 |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en |paşnav=Kurdistan24 }}&lt;/ref&gt;

Çiyayên Qendîlê ku beşek çiyayên Zagrosê ye yek ji deverên çiyayî yên asê yên Başûrê Kurdistanê ye. Xala herî bilindê Başûrê Kurdistanê bi bilindahiya 3.611 mêtre bilindeya [[Çixî Derê]] ye. Çiyayên din ên Başûrê Kurdistanê [[Çiyayên Şingalê|Çiyayê Şingalê]], [[Çiyayên Hemrîn|Çiyayê Hemrînê]] û [[Çiyayê Nisirê]] ne. Çemên wekê Çemê Zapa Mezin û Çemê Zapa Biçûk li herêmê ye ku ber bi rojhilat û rojava ve diherikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/kt/geography/2225 |sernav=Erdnîgariya Başûrê Kurdistanê, di çend çavkaniyên dîrokî yên cuda de |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-06-19 |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=kt }}&lt;/ref&gt; Çemê Dîcleyê ku ji Bakurê Kurdistanê derdikeve ber bi başûr ve diherike û derbasê Başûrê Kurdistanê dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.naval-history.net/WW1Battle1408Mesopotamia.htm |sernav=Mesopotamia, Tigris-Euphrates, 1914-1917, despatches, killed and died,       medals |malper=www.naval-history.net |roja-gihiştinê=2026-06-19 }}&lt;/ref&gt;

==== Rojhilata Kurdistanê ====
{{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}}
{{Nexşeya Rojhilata Kurdistanê|mezinahî=220px|hêl=right|sernav=Sinorên Rojhilata Kurdistanê}}

Rojhilata Kurdistanê yek herêmên Kurdistanê ye ku wekê hinek deverên herêma bakur û başûrê Kurdistanê xwedî taybetmendiya erdnîgariyeke çiyayî û bilind e ku li seranserê rêzeçiyayê Zagrosê dirêj bûye û ji rojava ber bi rojhilat ve jî berfireh bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Wernert |pêşnavê-edîtor2=Susan J. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.geolsoc.org.uk/science-and-policy/plate-tectonic-stories/zagros-ramge/ |sernav=The Geological Society |malper=www.geolsoc.org.uk |roja-gihiştinê=2026-06-19 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Rojhilata Kurdistanê li seranserê sinorên [[Bakurê Kurdistanê]] û li seranserê sinorê [[Başûrê Kurdistanê]] ji navçeya [[Makû]]yê ku xala herî bakurê Rojhilata Kurdistanê ye destpê dike û li seranserê çiyayên Zagrosê berdewam dike û heya xalên herî başûr ku [[Îlam (parêzgeh)|parêzgeha Îlamê]] û hinek deverên [[Hemedan (parêzgeh)|parêzgeha Hemedanê]] di nav de ye berdewam dike. Di heman demê de Rojhilata Kurdistanê ber bi rojhilat ve jî ji sinorê Başûrê Kurdistanê destpê dike û heya [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] û heya sinorê parêzgeha Zencanê berfireh bûye berdewam dike.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.geolsoc.org.uk/science-and-policy/plate-tectonic-stories/zagros-ramge/ |sernav=The Geological Society |malper=www.geolsoc.org.uk |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=&quot;&quot;Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers&quot;&quot; |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-21 }}&lt;/ref&gt;

[[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] bingeha topografiya Rojhilatê Kurdistanê ava kiriye û hinek çiyayên herî bilind û deverên asê yên Kurdistanê dikeve nav sinorê Rojhilata Kurdistanê. Rêzeçiyayê Zagrosê ji bo dîrok, çand û parastina herêmê bûye stargeh û penageheke stratejîk a giring ê Rojhilata Kurdistanê. Xala herî bilind ê Rojhilata Kurdistanê [[Çiyayê Denayê]] (&lt;small&gt;{{mapframe|30.95,51.4333|zoom=6|type=maplink}}&lt;/small&gt;) ye ku bilindahiya çiyayê heya 4.409 mêtreyê bilind bûye. Xalên din ên bilind ên Rojhilata Kurdistanê ji çiyayên wekê Çiyayê Şaho (3.390 m), Çiyayê Çehl Çeşme / Çalçesme (3.173 m), Çiyayê Elwenê (3.584 m) û Çiyayê Dawoyê (3.487 m) pêk hatine. Li seranserê erdnîgariya çiyayî ya Rojhilatê Kurdistanê (Zagrosê), di navbera çiya û zinarên bilind de deştên çandiniyê yên berfireh hene ku ji bo çandiniyê têne bikaranîn.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Ev deştên Rojhilata Kurdistanê ku di nav çiyayên Zagrosê berfireh bûne ji bo aborî, niştecihbûn û dabînkirina xwarina herêmê deverên giring ên Rojhilata Kurdistanê ne ku di nav de deştên wekê Deşta Ûrmiyeyê, Deşta Şarwêranê, Deşta Mergewerê, Deşta Tîrgeverê, Deşta Xoyê, Deşta Selmasê, Deşta Bêlewarê, Deşta Merîwanê, Deşta Dîwanderê, Deşta Seqizê, Deşta Kirmaşanê, Deşta Şarezûrê (beşa rojhilat), Deşta Dêhloranê û Deşta Mehranê hene. Gola Ûrmiyê, Gola Kaniya Berazan û Gola Zirêwarê golên Rojhilata Kurdistanê ne. Di heman demê de Rojhilata Kurdistanê çavkaniya çemên wekê Çemê Sirwanê, [[Zêyê Biçûk|Çemê Zêyê Biçûk]], [[Zêyê Mezin|Çemê Zêyê Mezin]], Çemê Zelê, Çemê Qizilê û Çemê Gadarê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/1077604 |sernav=Iraq and the Persian Gulf {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-06-19 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Minorsky |pêşnav=V. |tarîx=1957 |sernav=Mongol Place-Names in Mukri Kurdistan (Mongolica, 4) |url=https://www.jstor.org/stable/609632 |kovar=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London |cild=19 |hejmar=1 |rr=58–81 |issn=0041-977X }}&lt;/ref&gt;

==== Rojavaya Kurdistanê ====
{{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}}
[[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|thumb|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]]
Rojavayê Kurdistanê an jî bi kurtasî Rojava herêma herî jêrîn ê Kurdistanê ye&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=We Have No Friends But the Mountains: Transmitting Kurdish Indigenous Knowledge, Culture, and Identity in Changing Contexts |paşnav=Brenneman |pêşnav=Robert Lee |weşanger=University of Minnesota |tarîx=2006 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=hRT-KVhnbi0C }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: A Concise Handbook |paşnav=Izady |pêşnav=Mehrdad R. |weşanger=Taylor &amp; Francis |tarîx=1992 |isbn=978-0-8448-1727-9 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?hl=de&amp;id=I9mr6OgLjBoC&amp;pg=164&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false }}&lt;/ref&gt; û yek ji herêmên dîrokî yê Kurdistanê ye ku di navbera salên 1600 {{bz}} – 1260 {{bz}} malavaniya dewleta [[Mîtanî|mîtaniyan]] kiriye ku yek ji gelên proto-kurd bûn.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2014 |sernav=Levantine Polities under Mittanian Hegemony |url=https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |kovar=Constituent, Confederate, and Conquered Space |roja-gihiştinê=2026-06-19 |roja-arşîvê=2022-09-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220912023757/https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Fournet |pêşnav=Arnaud |tarîx=2010-01-01 |sernav=Journal of Indo-European Studies. 2010. About the Mitanni Aryan gods. (1-2: 26-40) |url=https://www.academia.edu/642020 |kovar=Journal of Indo-European studies |roja-gihiştinê=2026-06-19 |roja-arşîvê=2023-06-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230624124120/https://www.academia.edu/642020 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Rojavayê Kurdistanê bi dirêjahiya 900 kîlometreyan li seranserê Bakurê Kurdistanê dirêj bûye û yek ji herêmên deştî yên Kurdistanê ye.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.geo-ref.net/ph/xks.htm |sernav=Map Rojava - Popultion density by administrative division |malper=www.geo-ref.net |roja-gihiştinê=2026-06-21 }}&lt;/ref&gt;

Erdnîgariya Rojavayê Kurdistanê li gorî erdnîgariya herêmên din ên Kurdistanê erdnigariyeke deştî ye ku herêm xwedî deştên mezin û berfireh e. Herêm ji aliyê rojava ve ji çiyayên [[Efrîn]]ê dest pê dike û heta çemê Dîcle û sinorê Başûrê Kurdistanê ya li rojhilat ([[Dêrika Hemko]]yê) berdewam dike. Rojavayê Kurdistanê li rojhilat deştên berfireh ên Mezopotamyayê vedigire nav xwe û ev deverên deştî heya herêma [[Kobanî|Kobanê]] berdewam dike. Deverên çiyayî yên Rojavayê Kurdistanê bi taybetî li herêma [[Efrîn (herêm)|Efrînê]] ye ku ev herêm xwedî deverên çiyayî û daristanî ye.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Herêma Efrînê deverên herî rojavayî ye ku ji ber cihê xwe yê erdnîgarî xwedî avhewayek [[Deryaya Navîn]] e. Li herêmê din ên ber bi rojhilat ve ku deştên berfireh ên [[Mezopotamya]]yê vedigire nav xwe xwedî avhewaya bejahî ya nîv-hişk ew ku di mehên havinan de germ û ziwa ye û di mehên zivistanan de jî jî sar û şil e. Çemên herî giringên Rojavayê Kurdistanê çemê [[Firat]] û çemê [[Xabûr (Firat)|Xabûrê]] ne ku ji [[Bakurê Kurdistanê]] derdikevin û di nav axa Rojavayê Kurdistanê re ber bi jêr ve diherikin. Li ser çemê Firatê çend bendavên mezin hatine çêkirin ku ji bo enerjî û avdaniyê xwedî giringî yên stratejîk in. Deştên giring ên Rojavayê Kurdistanê Deşta Hesîçeyê, Deşta Qamişloyê, Deşta Kobanê (Deşta Herêma Firatê) û Deşta Girê Spî ye ku ev deşt herêmên giring ên çandiniya li Rojavayê Kurdistanê ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdish-history.com/post/western-kurdistan-rojava |sernav=Western Kurdistan (Rojava) |malper=Kurdish History |tarîx=2026-02-25 |roja-gihiştinê=2026-06-19 |ziman=en |paşnav=Sabir |pêşnav=Sherko }}&lt;/ref&gt;

=== Bîyocure ===
==== Flora ====
[[Wêne:Inverted tulips in the village of kırıkdag - panoramio.jpg|thumb|Guldexwîna Kurdistanê, Colemêrgê, Bakurê Kurdistanê]]
Kurdistanê (Çiyayên Torosê, Çiyayên Zagrosê, Deştên Mezopotamyayê û Hewza Dîcle-Firatê) ji aliyê flora û faunayê ve xwedî biyocureyeke dewlemend e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.florakurdica.com/ |sernav=Flora Kurdica - A project documenting the diverse flora of Kurdistan |malper=www.florakurdica.com |roja-gihiştinê=2026-06-23 }}&lt;/ref&gt; Çiyayên Toros-Zagros û deştên bilind ên ku li seranserê erdnîgariya Kurdistanê dirêj bûne, yek ji navendên herî dewlemend ên cîhanê ye ku xwedî florayeke endemîk e. Ekosîstemên çiyayî yên dijwar ên Kurdistanê ji bo cureyên kevnar ên ku ji [[Serdema qeşayê|serdemên qeşayê]] şîn mane û filitîne bûye penageh û rêjeyeke zêde endemîzma deverî (lokal) (tenê li geliyek an li çiyayekî mezin dibin) pêş ketiye. Yek ji cureyên endemîk ên riwekên Kurdistanê [[Tule|guldexwîna Kurdistanê]] (Tulipa kurdica) ye ku cureyek guldexwîna kovî ya pir kêm e ku li [[Deşta Mûşê]] û li deverên çiyayên Zagrosê bi rengên sor-porteqalî şîn dibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.natureiraq.org/uploads/9/2/7/0/9270858/haji_omran-iq018-sep-25-final.pdf |sernav=&quot;Haji Omran Mountain (IQ018)&quot; }}&lt;/ref&gt;

Gula Kurdistanê (Cousinia kurdistanica / carduchorum) cureyek gulên bi stêrê yê Kurdistanê ye ku ji malbata gulan e ku bi koka xwe ya stûr û bi berxwedana xwe ya li hember şert û mercên dijwar ên avhewayê tê nas kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gbif.org/species/3101721 |sernav=Cousinia Cass. |malper=www.gbif.org |roja-gihiştinê=2026-06-23 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[Zengila Zoma|Zengila zoma]] (Fritillaria imperialis) yek ji gulên sembolîk ên Kurdistanê ye ku li Kurdistanê bi awayekê kovî şîn dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Pieroni |pêşnav=Andrea |paşnav2=Zahir |pêşnav2=Hawre |paşnav3=Amin |pêşnav3=Hawraz Ibrahim M. |paşnav4=Sõukand |pêşnav4=Renata |tarîx=2019-11-27 |sernav=Where tulips and crocuses are popular food snacks: Kurdish traditional foraging reveals traces of mobile pastoralism in Southern Iraqi Kurdistan |url=https://doi.org/10.1186/s13002-019-0341-0 |kovar=Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine |ziman=en |cild=15 |hejmar=1 |rr=59 |doi=10.1186/s13002-019-0341-0 |issn=1746-4269 |pmc=6882212 |pmid=31775812 }}&lt;/ref&gt; Ev gul nemaze li deverên bilind ên kevirî yên Colemêrg, Wan, Şirnex û li herêma Çiyayên Zagrosê şîn dibin. Li hinek deveran gul bi navên &quot;bûka digirî&quot; û &quot;taca padîşah&quot; tê zanîn. [[Pizîlaq|bilbizêka Kurdistanê]] (Bellevalia kurdistanica) yek ji riwekeke endemîk e ku di mehên biharê de dema ku berf dihele li zozanên bilind kulîlk şîn dibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000761460 |sernav=Bellevalia kurdistanica }}&lt;/ref&gt; Ji ber ku yekemcar çandinî li ser axa Kurdistan hatiye destpêkirin li deverên cihêreng ên Kurdistanê cureyên genim û cehê kovî têne dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Morrell |pêşnav=Peter L. |paşnav2=Clegg |pêşnav2=Michael T. |tarîx=2007-02-27 |sernav=Genetic evidence for a second domestication of barley (Hordeum vulgare) east of the Fertile Crescent |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1805597/ |kovar=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |cild=104 |hejmar=9 |rr=3289–3294 |doi=10.1073/pnas.0611377104 |issn=0027-8424 |pmc=1805597 |pmid=17360640 }}&lt;/ref&gt;

==== Fauna ====
[[Wêne:Orla the Golden Eagle (7992457847).jpg|thumb|Dîmenek ji Eyloyê Zêrîn ku yek ji balindeyên Kurdistanê ye.]]
Qada faunaya Kurdistanê xwedî ekosîstemeke cihêreng e ku ji aliyê erdnîgariyeke çiyayî ku li seranserê Kurdistanê berfireh û dirêj bûye hatiye karakterîze kirin. Kurdistan warê cureyên endemîk ên guhandarên nêçîrvan ên wek [[hirç]], [[gur]], [[Rûvî|rovî]], [[werşeq]] û [[pilingê Kurdistanê]] ye û her wiha Kurdistanê xwedî biyocureyeke dewlemend ên wekê çûk, perperok û xijendeyan e. [[Pezkovî]] yek ji ajalên kovî yên Kurdistanê ye ku bi taybetî li deverên çiyayiyên [[Dêrsim (herêm)|Dersimê]] û li hinek deverên din ên Kurdistanê têne dîtin. [[Ask|Xezal]], [[pezkovî]] û [[pilingê Kurdistanê]] (Panthera pardus tulliana) di nav cureyên îkonîk de ne ku kêm têne dîtin û li çiyayên bilind, kevirî û asê yên Kurdistanê dijîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/notfound.html |sernav=Li çiyayên Zagrosê pilingên Kurdistanê hate dîtin |malper=www.rudaw.net |roja-gihiştinê=2026-06-24 }}&lt;/ref&gt; Pezkovî yên Kurdistanê û pilingê Kurdistanê hebûna wan di bin metirsiyê de ye. [[pilingê Kurdistanê]] li deverên çiyayî yên Zagrosê û Torosan têne dîtin. Di nav cureya [[balindeyên Kurdistanê]] de gelek cureyên teyran û çûkan hene. Di nav balindeyên Kurdistanê teyrên wekê [[Çirg|bet]], eylo, [[Leglega spî|leylek]], [[kew]], [[teyrê pepûkê]], [[Qiraka bikumik|qirak]], [[quling]], reşêlek, [[Qirika reş|qijik]], [[Silêmanê dunikul|daydok]] û [[qelaşînk]] hene. Bet an jî cirg yek ji cureyên endemîk ên balindeyên Kurdistanê ye ku tenê li Deşta Mûşê dijîn û ji ber ku hebûna wan din metirsiyê de ye, di bin parastinê de ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.aa.com.tr/tr/yasam/mus-ovasi-toy-kuslarina-da-yuva-oluyor/3214290 |sernav=Deşta Mûşê ji bo Betan dibe hêlîn |malper=Anadolu Ajansı |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;Faunaya Kurdistanê&quot;&gt;
Persian Leopard sitting.jpg|Pilingê Kurdistanê
Euroazijski ris Lynx lynx Zagreb 112010 1.jpg|Werşeq
Flickr - Rainbirder - Eurasian Crane (Grus grus) (cropped).jpg|Quling
Дрофа Otis tarda.jpg|Bet/Cirg
Alectoris chukar.jpg|Kew
&lt;/gallery&gt;

=== Avhewa ===
Avhewaya Kurdistanê hem xwedî taybetmendiyên avhewaya parzemînî û hem jî xwedî taybetmendiyên avhewaya çiyayî ye. Rêzeçiyayên Toros û Zagrosê herêmên bilind ên bakur û rojhilatê Kurdistanê faktorên sereke yên guhertina avhewaya Kurdistanê ne. Deverên jêrîn ên Kurdistanê an jî başûrê Torosan û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] ji ber deştên berfireh û ji ber nêzîkatiya [[Deryaya Navîn]] ji avhewaya Deryaya Navîn a germ bi bandor bûye ku di mehên havînan de germ û şil e û di mehên zivistanan de jî bi baran û bi qismî hênik e. Herêmên jorîn ên Kurdistanê û herêma [[Rojhilata Kurdistanê]] ji ber herêmên bilind ên çiyayî xwedî [[Avhewaye parzemînî|avhewayeke parzemînî]] ye ku di mehên havînan de hênik e û di mehên zivistanan de jî sar, bi berf û bi baran e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdistan24.net/kmr/story/907505/slug |sernav=Li Bakurê Kurdistanê ji ber berfa biharê rêyên 170 gundan hatin girtin |malper=Li Bakurê Kurdistanê ji ber berfa biharê rêyên 170 gundan hatin girtin |tarîx=2026-04-12 |roja-gihiştinê=2026-06-24 |paşnav=Kurdistan24 }}&lt;/ref&gt;

Li deverên çiyayî û bilind, an jî li herêmên jorîn ên Kurdistanê germahiya navînî ya havînê li gorî bilindahiyan gelek diguhere ku bi gelemperî ji 16&amp;nbsp;°C heta 19&amp;nbsp;°C û li deştên nizm jî ji 25&amp;nbsp;°C heta 30&amp;nbsp;°C diguhere. Di mehên [[zivistan]]an de ev herêm pir sar in ku berfek zêde dibare û berf demek dirêj li erdê dimîne. Germahiya navînî ya di mehên zivistanan de ji -4&amp;nbsp;°C heta -15&amp;nbsp;°C diguhere. Nemaze li deverên bilind ji ber bilindahî û bandora avhewaya parzemînî germahiya şevê ji -20&amp;nbsp;°C heta -30&amp;nbsp;°C dadikeve. Li gorî daneyên di navbera salên 1991 û 2020an de barîna navînî ya salane ya li herêmên bilind ên Kurdistanê di navbera 500 û 600 mm de ye (bi navînî 537 mm) de bû.

Bi taybetî li herêma jorîn ê Kurdistanê (Bakurê Kurdistanê) cudahiyên germahiyê di navbera şev û rojê de û di navbera demsalên havîn û zivistanê de pir zêde ne.

Li herêmên û deştên jêrîn ên Kurdistanê (deştên berfireh ên Rojavayê Kurdistanê û deştên Başûrê Kurdistanê) di mehên havînan de gelek germ in û di mehên zivistanan de jî bi baran û hênik derbas dibin. [[Havîn]] ên herêmê jêrîn dirêjtir û germ in ku gelî û deştên nizm û germahiya havînê pir caran ji 40&amp;nbsp;°C derbas dibe.

== Dîrok ==
{{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}}
=== Pêşdîrok ===
[[Wêne:Shanidar Cave - overview.jpg|thumb|Dîmenek ji Şikefta Şanederê ku nişteciheke dîrokî ya Kurdistanê ye ku diroka jiyana mirovahiya li vir ji 75.000 salên berê niha vedigere.]]
[[Wêne:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|Dîmenek ji girê arkeolojîk ê Girê Mirazan ku dîroka girê ji 10.000 salên {{bz}} vedigere.]]
Kurdistan yek ji deverên herî kevn ê [[Cîhan]]ê ye ku bi awayekê bê navber malavaniya mirovahiyê kiriye ku bicihbûna mirovahiya li Kurdistanê 75 hezar salên berê niha hatiye despê kirin.&lt;ref name=&quot;Pomeroy2020&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Pomeroy |pêşnav=Emma |paşnav2=Bennett |pêşnav2=Paul |paşnav3=Hunt |pêşnav3=Chris O. |paşnav4=Reynolds |pêşnav4=Tim |paşnav5=Farr |pêşnav5=Lucy |paşnav6=Frouin |pêşnav6=Marine |paşnav7=Holman |pêşnav7=James |paşnav8=Lane |pêşnav8=Ross |paşnav9=French |pêşnav9=Charles |paşnav10=Barker |pêşnav10=Graeme |tarîx=2020 |sernav=New Neanderthal remains associated with the ‘flower burial’ at Shanidar Cave |url=https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/new-neanderthal-remains-associated-with-the-flower-burial-at-shanidar-cave/E7E94F650FF5488680829048FA72E32A |kovar=Antiquity |ziman=en |cild=94 |hejmar=373 |rr=11–26 |doi=10.15184/aqy.2019.207 |issn=0003-598X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://historyofkurd.com/english/category/history-of-kurdistan/ancient-history-of-kurdistan/#:~:text=Ancient%20Kurdistan%20(Kardouchoi)%20Southeastern%20Turkey,(406%20BC)%20caused%20Xenophon%20%E2%80%A6 |sernav=Ancient history of Kurdistan – History of Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-20 }}&lt;/ref&gt; Li gorî delîlên heyî yekem bicihbûna mirovahiya li Kurdistanê Neandertalanên Kurdistanê ne ku li gorî lêkolînên ku li qada arkeolojîk a şikefta [[Şaneder]] a li quntara çiyayên Zagrosê (Başûrê Kurdistanê) hatiye kirin dîroka Neandertalanên ku li Kurdistanê bicih bûne ji 75 hezar salên berê niha vedigere. Di heman demê de Kurdistanê yek ji herêmên cîhanê ye ku malavaniya yekem şaristaniyên kevnar ên mirovahiyê kiriye ku şaristaniyên li herêma [[Mezopotamyaya Jorîn]] û şaristaniyên çiyayên Zagrosê vedihewîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cam.ac.uk/stories/shanidar-z-face-revealed |sernav=Revealed: face of 75,000-year-old female Neanderthal from cave where species buried their dead |malper=University of Cambridge |tarîx=2024-05-02 |roja-gihiştinê=2026-06-20 |ziman=en |paşnav=Lewsey |pêşnav=Published: 2 May 2024Story: Fred }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-shanidar-z-a-75000-year-old-neanderthal-woman-180984284/ |sernav=Meet Shanidar Z, a Neanderthal Woman Who Walked the Earth 75,000 Years Ago |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-06-20 |ziman=en |paşnav=Kuta |pêşnav=Sarah }}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de Kurdistanê navenda [[Şoreşa Neolîtîkê]] (Serdema Kevirî ya Nû) ye ku dîroka mirovahiyê ji jiyana nêçîrvan-berhevkar ber bi jiyana niştecîbûnî, çandinî û ber bi bikaranîna metalan ve veguheriye. Li gorî lêkolînên arkeolojîk ên li [[Girê Kortikê]] hatiye diyar kirin ku ji 10400 û 9250 salên {{bz}} vir ve jiyana mirovî li van deverên arkeolojîk ên Kurdistanê heye. Perestgeha herî kevin ê Cîhanê [[Girê Mirazan]] e (Bakurê Kurdistanê) ku dîroka perestgehê ji sala 9500 berê zayînê vedigere&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav=&quot;Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e&quot; {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-06-20 |ziman=ku |roja-arşîvê=2021-06-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210602214843/https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-06-20 }}&lt;/ref&gt; û wargeha herî kevin ê Cîhanê [[Qota Berçem]]ê ku dîroka wargehê 8000 salên berê zayînê vedigere li Kurdistanê hatine avakirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.dainst.blog/the-tepe-telegrams/2016/05/08/the-current-distribution-of-sites-with-t-shaped-pillars/ |sernav=The current distribution of sites with T-shaped pillars – Tepe Telegrams |tarîx=2019-04-25 |roja-gihiştinê=2026-06-20 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Girê Mirazan: Genesis of the Gods: The Temple of the Watchers and the Discovery of Eden |paşnav=Collins |pêşnav=Andrew |weşanger=Simon and Schuster |tarîx=2014-05-01 |isbn=978-1-59143-835-9 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=q1koDwAAQBAJ&amp;pg=PT93 }}&lt;/ref&gt; Bermahiyên ji serdemên paleolîtîk û mezolîtîkê di [[Şikeftên Hasûnî]] ya li nêzîkê [[Farqîn]]a [[Amed]]ê û [[Şikeftên Hîlarê]] ya li nêzîkî navçeya [[Erxenî]] ya Amedê hatine tespîtkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.sur.bel.tr/tarihce |sernav=Dîroka Bakurê Kurdistanê |malper=www.sur.bel.tr |roja-gihiştinê=2026-06-20 }}&lt;/ref&gt;

Navçeya [[Heskîf]]a kevn ku di roja îro de di bin ava Bendava Heskîfê de maye yek ji qadên arkeolojîk ên Kurdistanê bû ku di lêkolînên arkeolojîk ên ku li [[Girê Heskîfê]] hatibûn kirin de hatiye tespîtkirin ku jiyana mirovî ya li Heskîfê ji 12000 salên berê zayînê vedigere.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ebsco.com/ |sernav=Hasankeyf (town) {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |malper=EBSCO |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://seethis.place/tyrkiet/hasankeyf/en/ |sernav=Hasankeyf — Ruined City, Êlih {{!}} See This Place |malper=seethis.place |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Di vê serdemê de çiyayên Zagrosê cihê destpêka kedîkirina pez, bizin û çandina dexlên wekê genim bû li Kurdistanê hatiye çandin. Gundên destpêkê yên li Rojhilata Kurdistanê (wekê gundên li [[Kirmaşan (parêzgeh)|parêzgeha Kirmaşanê]]) mînakên herî kevn ên şaristaniya mirovahiyê ne. Deverên Zagrosan ku navendeke sereke ya şoreşa neolîtîkê ye li vê herêmê, mirov ji nêçîrvaniyê derbasî çandiniyê û xwedîkirina ajalan bûne. Di vê serdemê de mirovên [[Neandertal|Neanderthal]] û mirovên pêşîn li şikeftên Çiyayên Zagrosê jiyan kirine ku li herêma [[Kirmaşan]]ê û li derdora Silêmaniyê şopên destpêkê yên jiyana şikeftan hatine dîtin&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Smith |pêşnav=Philip E.L. |tarîx=1990 |sernav=Architectural innovation and experimentation at Ganj Dareh, Iran |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00438243.1990.9980111 |kovar=World Archaeology |ziman=en |cild=21 |hejmar=3 |rr=323–335 |doi=10.1080/00438243.1990.9980111 |issn=0043-8243 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Smith |pêşnav=Philip E. L. |tarîx=1974 |sernav=Ganj Dareh Tepe |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_1974_num_2_1_4186 |kovar=Paléorient |ziman=fr |cild=2 |hejmar=1 |rr=207–209 |doi=10.3406/paleo.1974.4186 |issn=0153-9345 }}&lt;/ref&gt;

Li Rojava Kurdistanê ku navenda [[Hîlala Berhemdar|Heyva Berhemdar]] e di vê serdemê de mirov ji jiyana nêçîrvan-berhevkar ber bi jiyana niştecîbûnê ve çûne û gelek bingehên pêşîn ên [[Şaristanî|şaristaniyan]] li vê herêmê hatiye avakirin. Berê ku mirov derbasî jiyana niştecihbûnê bibin di vê serdemê de civakên koçer ên pêşîn li qeraxên çemên [[Firat]]ê, çemê [[Xabûr (Firat)|Xabûrê]] bi nêçîr û berhevkirinê jiyana xwe berdewam kirine. Tewerên destan û amûrên kevnar ên ji kevirê hesteyên ji vê serdemê li Geliyê Firatê hatine dîtin. [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] yek ji van deverên li Cîhanê ye ku di navbera salên 10000 û 5000 berê zayînê de çandinî û xwedîkirina ajalan cara yekem li vir dest pê kiriye. Mirov ji şikeftan derketine, li kêleka çeman gundên mayînde yên pêşîn ava kirine, genim çandine û dest bi çêkirina dîzan kirine.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://historyofkurd.com/english/2022/03/04/complete-guide-on-ancient-mesopotamia/ |sernav=Complete Guide on Ancient Mesopotamia |malper=History of Kurdistan |tarîx=2019-05-09 |roja-gihiştinê=2026-06-21 |paşnav=admin_en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/257/exploring-kurdish-origins/ |sernav=Exploring Kurdish Origins - Prof. Mehrdad R. Izady - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

=== Serdema kevnare ===
[[Wêne:Near East topographic map with toponyms 3000bc-en.svg|thumb|Li dora 3000 salê {{bz}} nexşeya Mezopotamyayê ku deverên gutî û sobartoyan nîşan dide]]
Kurdistanê di serdema kevnare de (berê serdema klasîk û di dema serdema klasîk) ji ber taybetmendiya xwe yê erdnîgarî serdemeke stratejîk derbas dike ku şahidiya gelek xanedaniyên biçûk û şahidiya xanedaniyên mezin ên bihêz kiriye. Ev serdem ku li dora sala 3000ê {{bz}} heta dawiya serdema kevnare ya klasîk berdewam dike, ji bo avakirina nasnameya etnîkî (nîjadî) û siyasî ya Kurdistanê serdemeke giring e. Çavkaniyên Mezopotamyayê ([[sumer]], [[Akadî|akad]], [[Suryanî|asûr]]) pir caran behsa gelên xwemaliyên ku li çiyayên Zagrosê û li derdorê çiyayên Zagrosê dijîn dikin ku ev civak ji aliyê zanayarên nûjen ên îro ve wekê bav û kalên [[ziman]]î û [[çand]]î yên herî kevin ên kurdên nûjen hatine destnîşan kirin. Navê herî kevn ê Kurdistanê Kar-da-ka di vê serdemê de ji aliyê ji aliyê sumeriyan ve ji bo deverên rojhilat û bakurê [[Mezopotamya]]yê (erdnîgariya Kurdistana îro) hatiye bikaranîn ku yekem car di nivîsarên tabletên sumeran de derbas dibe ku dîroka tabletên navê kevn ê Kurdistanê (Kar-da-ka) ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê (~ 2100 b.z.) vedigere.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

[[Wêne:Carte du Mitanni.png|thumb|
Di sala 1490ê {{bz}} de Keyaniya Mîtannî ku di bin rêveberiya Barattarna de deverên berfireh ên Kurdistanê û deverên berfireh ên herêmê vegirtiye]]
Gelên xwemaliyên Kurdistanê [[gutî]],&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Persian Dynasty, Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-06-21 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt; [[subarto]]yî,&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=North Mesopotamia in the third millennium BC |weşanger=Routledge |tarîx=2013-08-29 |rr=486–501 |isbn=978-0-203-09660-4 |çap=0 |ziman=en |paşnavê-edîtor=Crawford |pêşnavê-edîtor=Harriet |url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781136219122/chapters/10.4324/9780203096604-37 |doi=10.4324/9780203096604-37 }}&lt;/ref&gt; [[hurî]],&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Smeets |pêşnav=Rieks |tarîx=1989 |sernav=On Hurro-Urartian as an Eastern Caucasian language |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/315299 |kovar=Bibliotheca Orientalis |cild=XLVI |hejmar=3/4 |rr=260–280 }}&lt;/ref&gt; [[mîtanî]]&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Koppen |pêşnav=Frans Van |sernav=&quot;The Geography of the Slave Trade and Northern Mesopotamia in the Late Old Babylonian Period,&quot; in: H. Hunger and R. Pruzsinszky (ed.), Mesopotamian Dark Age Revisited (Vienna: Österreichische Akademie der Wissenschaften, 2004) 9-33 |url=https://www.academia.edu/2462202/_The_Geography_of_the_Slave_Trade_and_Northern_Mesopotamia_in_the_Late_Old_Babylonian_Period_in_H_Hunger_and_R_Pruzsinszky_ed_Mesopotamian_Dark_Age_Revisited_Vienna_%C3%96sterreichische_Akademie_der_Wissenschaften_2004_9_33 |kovar=academia.edu }}&lt;/ref&gt; û [[lolobî]]&lt;ref name=&quot;Bahrani2008&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Rituals of War: The Body and Violence in Mesopotamia |paşnav=Bahrani |pêşnav=Zainab |weşanger=Zone Books |tarîx=2008-03-06 |isbn=978-1-890951-84-9 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=8FvfAAAAMAAJ }}&lt;/ref&gt; ku ji aliyê zanyarên serdema nûjen ve wekê gelên [[Proto kurdî|proto-kurd]] hatine destnîşan kirin di vê serdemê derketine holê û li deverên berfireh ên Kurdistanê û Mezopotamyayê hikûm kirine. Gûtî yek ji gelên xwemaliyên Kurdistanê bûn ku wekê yek ji gelên proto-kurd hatine destnîşan kirin ku li dora sala 2200ê berê zayînê ji çiyayên Zagrosê daketine û dawî li xanedaniya akadî anîne ku nêzîkî sedsalekê li deverên berfireh ên Kurdistanê û Mezopotamyayê hikum kirine.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Di heman demê de lolobî ku yek ji gelên xwemaliyên Kurdistanê bûn konfederasyoneke bihêz a eşîrî bûn ku li deverên wekê [[Helebce]] û [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] jiyane û bi dewletên Mezopotamyayê re di nav şer û pêvçûnan de bûn.&lt;ref name=&quot;Bahrani2008&quot; /&gt; Di heman demê de [[Kasayî|kasîtî]] ku yek gelên xwemaliyên serdema kevnare ya Kurdistanê bûn dawî li xanedaniya [[Babîl (dewlet)|Babîlê]] anîne û yek ji xanedaniyên herî aram ê Mezopatamyayê ava kirine ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê û li hinek deverên Kurdistanê hikum kirine.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford handbook of ancient Iran |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2013 |isbn=978-0-19-973330-9 |cih=New York, NY |paşnavê-edîtor=Potts |pêşnavê-edîtor=Daniel T. |series=Oxford handbooks }}&lt;/ref&gt;

[[Hurî]] û mîtanî ku yek ji gelên proto-kurd û yek ji gelên xwemaliyên Kurdistanê bûn ku di serdema kevnare de li Bakurê Kurdistanê û li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] keyaniya mezin a [[Mîtanî]] ava kirine ku di navbera salên 1500-1300 berê zayînê de wekê hêzeke giring ê herêmî li Kurdistanê hikum kirine. Keyaniya Mîtanî ku yek ji hêzên giring ên Kurdistanê û herêmê bû, ligel hevalbendê xwe ya [[Misira kevnare|Misirê]] yek ji hêzên super ên serdema kevnare bûn ku navenda keyaniyê li Rojavayê Kurdistanê bû. Paytexta keyaniyê li bajarê [[Waşşûkanî|Waşşûkanniyê]] ([[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]]) bû ku sinorê keyaniyê ji [[Deryaya Navîn]] heta çiyayên Zagrosê û ji [[Gola Wanê]] heta [[Kerkûk]]ê berfireh bibû.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt;

[[Wêne:Median Empire-en.svg|thumb|Di sedsala 6ê a berî zayînê de nexşeya Împeratoriya Med, Misir, Împeratoriya Lîdyayê û Împeratoriya Neo-Babîlê]]
[[Împeratoriya Med|Împaratoriya Medan]], [[Medya (herêm)|Medya]] an jî împeratoriya Medyayê ku yek ji împeratoriyên herî bi hêzên serdema kevnare bû ku di navbera salên 700 û 550 berê zayînê de li seranserê Kurdistanê û li seranserê axa [[Medya (herêm)|Medyayê]] hikum kiriye. Împaratoriya Medan ji aliyê [[med]]an ve hatibû avakirin ku gelekî kurd ên ji deverên Zagrosê bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/455/are-kurds-descended-from-the-medes/ |sernav=Are Kurds Descended From the Medes? - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php |sernav=Who Are the Kurds? |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2026-06-28 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Paytexta împeratoriyê li bajarê [[Ekbatana|Ektabanayê]] ([[Hemedan]]) bû ku li ser sinorê îro yê [[Rojhilata Kurdistanê]] ye. Di sala 612ê berê zayînê medan bi babîlan re hevpeymaniyek çêkiriye û li dijî xanedaniya asûriyan ku gelek caran êrîşê axa Medyayê kiribûn hilweşandiye û li seranserê Kurdistanê, [[Îran]]ê û li Mezopotamyayê bibûn hêzek mezin. Sinorên Împaratoriya Medyayê li rojava ([[Bakurê Kurdistanê]]) ji [[Çemê Sor (çem)|Çemê Sor]] (çemê halîsê) despê kiriye û heya xetên sinor ên ku herêmên partî û baxtriyayê despê dike, li rojhilat dirêj bibû. Berfirehiya împeratoriyê ji bakur ji [[Deryaya Qezwînê]] despê kiriye û li sinorê başûr heya [[Kendava Farsê]] berdewam kiriye. Împaratoriya Medyayê di destpêka sedsala 6ê berî zayînê de, di asta herî berfireh de, qadeke berfirehê bi qasê 2,8 milyon kîlometreçargoşe rûerd vegirtiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Median_dynasty |sernav=Median dynasty |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdish-history.com/post/the-medes-the-forefathers-of-the-kurds |sernav=The Medes - the Forefathers of the Kurds |malper=Kurdish History |tarîx=2026-01-31 |roja-gihiştinê=2026-06-21 |ziman=en |paşnav=R |pêşnav=Daniel }}&lt;/ref&gt;

[[Kardox|Keyaniya Kordyeneyê]] (Gordyene an Kardoxya) keyaniyeke serdema kevnareyê Kurdistanê bû ku di navbera salên 189 berê zayînê û sala 90ê piştê zayînê de li Bakurê Kurdistanê (li deverên [[Şirnex]], [[Cizîr]] û [[Bidlîs]]ê) hikum kiriye. Bi qelsbûna [[Împeratoriya Seleukî]] re Keyaniya Kordyeneyê serxwebûna xwe bi dest xistiye ku ji aliyê kardoxiyan ve hatiye birêvebirin ku yek ji gelên proto-kurd ên Kurdistanê bûn. Kardoxî yek ji gelên proto-kurd ên çiyayî yên Bakurê Kurdistanê bûn ku li hemberê farisan li ber xwe dane û ji aliyê dîroknasê kevnar Xenophon ve di berhema wî ya Anabasis de behsa wan hatiye kirin ku bingeha vê Keyaniya Kordyeneyê danîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.iranicaonline.org/articles/carduchi-latin-form-of-greek-kardokhoi/ |sernav=CARDUCHI |malper=Encyclopaedia Iranica |roja-gihiştinê=2026-06-22 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Michał |pêşnav=Marciak, |sernav=GORDYENE |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/gordyene-COM_336455 |kovar=referenceworks |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di çavkaniyên kevnare de Kordyene wekê herêmeke çiyayî û berhemdar ku bi mêrgên xwe dewlemend hatiye wesifandin. Di heman demê de şopên baweriyên wekê xwedawendê ezman ê hûrî Tešup li deverên Keyaniya Kordyeneyê hatine dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Bulatbiyev |pêşnav=Idris |tarîx=2021-01-01 |sernav=On the Etymology of the Hurrian Theonym Teššub |url=https://www.academia.edu/112462877/On_the_Etymology_of_the_Hurrian_Theonym_Te%C5%A1%C5%A1ub |kovar=CAUCASIOLOGIC PAPERS №11 }}&lt;/ref&gt;

=== Serdema navîn ===
==== Rêveberî û xanedaniyên Kurdistanê ====
Di serdema navîn de di navbera sedsala 8an û sedsala 11an de Kurdistan ji aliyê xanedaniyên kurd ên herêmî ve ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hatine damezrandin hatiye birevebirin. Di vê serdemê de xanedaniyên kurd ên wekê [[Xanedana Şedadî]] (951–1174), [[Xanedana Merwanî]] (990–1085), [[Xanedana Hesnewî]] (959–1015), [[Xanedana Rewadî]] (955–1071), [[Xanedana Enazî]] (990–1117), [[Xanedaniya Zend]] (1750-1794) û [[Xanedana Eyûbî|Dewleta Eyûbiyan]] (1171–1250) li Kurdistanê û li herêmên derve yên Kurdistanê hatine avakirin.

[[Wêne:Rawadids shaddadids nakhchivan1.png|thumb|çep|Nexşeya Xanedana Şedadiyan (bi rengê keskê vekirî û zer) ku bi sê navendan hatiye birêvebirin]]
[[Xanedana Şedadî|Xanedaniya Şedadî]] ku yek ji xanedaniyên kurd ên serdema navîn bû ku li derveyê Kurdistanê hatiye avakirin û di navbera salên 951 û 1174an de li herêmeke berfirehê [[Ermenistan]] û li hinek deverên [[Azerbaycan]]ê hikum kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century |paşnav=Kennedy |pêşnav=Hugh |weşanger=Routledge |tarîx=2015-12-14 |isbn=978-1-317-37639-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=Kak0CwAAQBAJ&amp;dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22&amp;pg=PA215 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Peacock |pêşnav=Andrew |tarîx=2005 |sernav=Nomadic Society and the Seljūq Campaigns in Caucasia |url=https://brill.com/view/journals/ic/9/2/article-p205_1.xml |kovar=Iran and the Caucasus |cild=9 |hejmar=2 |rr=205–230 |doi=10.1163/157338405774829331 |issn=1609-8498 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.iranicaonline.org/articles/shaddadids/ |sernav=SHADDADIDS |malper=Encyclopaedia Iranica |roja-gihiştinê=2026-06-22 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Xanedanî ji aliyê [[Muhemmedê Şedad|Mihemedê Şedadî]] ve hatiye damezrandin ku navenda xanedaniyê li [[Dvîn]] bû û piştre jî sinorê xanedaniyê heya [[Erran]] û [[Ermenistan]]ê berfireh bûye û bajarê [[Gence]]yê wekê paytexta xanedaniyê xizmet kiriye.&lt;ref name=&quot;Kurdistan242018&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdistan24.net/tr/story/431021/slug |sernav=LÊKOLÎN - Şaristaniyeke Kurdî di Serdema Navîn de: Şedadî |malper=Kurdistan24 |tarîx=2018-09-09 |roja-gihiştinê=2026-06-22 |ziman=tr |paşnav=Kurdistan24 }}&lt;/ref&gt; Di serdema xwe yê herî bihêz de xanedanî ji sê navendên cuda ve hatiye birêvebirin.&lt;ref name=&quot;Kurdistan242018&quot; /&gt; Navenda Genceyê ku navenda herî bihêz û navenda herî berfireh ê xanedaniyê bû ku di sala 971ê de ji aliyê Elî Leşkerî ve wekê paytext hatiye ragihandin, bajarê Genceyê di vê serdemê de veguheriye navendeke giring ê çand û zanistê.&lt;ref name=&quot;Kurdistan242018&quot; /&gt; Navenda Aniyê di salên 1040î de ji aliyê qiral Eswar Şavur ve hatiye damezrandin ku li hemberê cîranên (keyaniyên ermenî û gurcî) wekê herêmeke bergirk (herêmên tampon) xizmet kiriye û navenda Dvînê jî wekê yekem navenda niştecîbûnê mabû ku bingeha dewletê pêk anîbû.&lt;ref name=&quot;Kurdistan242018&quot; /&gt;

[[Wêne:Nexşeya Xanedana Merwaniyan.svg|thumb|çep|Nexşeya Xanedana Merwanî]]
Yek ji xanadaniyên bi hêz ên serdema navîn a Kurdistanê [[Xanedana Merwanî]] bû ku di salên 990 û 1085an li herêmeke berfireh ê Bakurê Kurdistanê û li hinek deverên Başûrê Kurdistanê hikum kiriye. Xanedanî ji aliyê [[Bazê Dostikî]] ve hatiye damezrandin û di serdema xwe yê herî berfireh de ji aliyê rojhilat rojava ve ji [[Gola Wanê]] heta Rihayê û ji bakur ber bi başûr ve ji [[Mûş]]ê heya [[Mûsil]]ê berfireh bibû. Paytexta xanedaniyê navçeya [[Farqîn|Meyafarqînê]] bû û bi qasê 95 salan li herêmeke berfireh ê Kurdistanê hikum kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&amp;dq=%22In+the+West+were+the+Marwanids%22&amp;pg=PA382 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurdish national movement: its origins and development |paşnav=Jwaideh |pêşnav=Wadie |weşanger=Syracuse Univ. Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-8156-3093-7 |çap=1. ed., [Nachdr.] |cih=Syracuse, New York |series=Contemporary issues in the Middle East }}&lt;/ref&gt; [[Xanedana Hesnewî]] ku yek ji xanadaniyên bi hêzên Kurdistanê bû li deverên Başûrê Kurdistanê û Rojhilata Kurdistanê hikum kiriye. Xanedana Hesnewiyan di navbera salên 959 û 1015an de li herêma Zagrosê (li bajarên wekê [[Şehrezûr|Şehrîzûr]], Dînewar, [[Hemedan]] û [[Nihawend]]) ku di nav herêma di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de ne hikumdarî kiriye.&lt;ref name=&quot;Alsancakli2023&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Alsancakli |pêşnav=Sacha |tarîx=2023-01-01 |sernav=Tales of Woe, Ruthless Foes, and Patriotic Heroes: A Historical-Literary Study of Kurdish (Dis)unity in the Early Modern Era |url=https://www.academia.edu/106699468/Tales_of_Woe_Ruthless_Foes_and_Patriotic_Heroes_A_Historical_Literary_Study_of_Kurdish_Dis_unity_in_the_Early_Modern_Era |kovar=Alireza Korangy and Mahlagha Mortezaee (eds.), Essays on Modern Kurdish Literature, Berlin: De Gruyter, pp. 39-96 |doi=10.1515/9783110634686-004 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Chinese, Kurds, Iranians and the Silk Road: A Historical Perspective |paşnav=Dadparvar |pêşnav=Shabnam |weşanger=Cambridge Scholars Publishing |tarîx=2025-04-29 |isbn=978-1-0364-4785-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=h5xbEQAAQBAJ |paşnav2=Shams |pêşnav2=Ismail }}&lt;/ref&gt;

[[Xanedana Rewadî]] (955–1071) yek ji xanadaniyên kurd ên serdema navîn e ku li Rojhilata Kurdistanê û li hinek deverên Azerbaycan û Ermenistanê hatiye damezrandin. Di destpêka avabûna xanedaniyê de paytexta xanedaniyê li Erdebîlê bû û piştre jî paytexta xanedaniye derbasê [[Tewrêz]]ê bûye. Di heman demê de yek ji xanadaniyên vê serdemê [[Xanedana Enazî]] (990–1117) ye ku deverên Başûrê Kurdistanê û Rojhilata Kurdistanê wekê berdewamiya Xanedana Hesnewî hatiye damezrandin. Navend û bajarên herî giring ên di bin desthilatdariya xanedaniyê de bûn bajarên [[Qesra Şîrîn]], [[Kirmaşan]], [[Şehrezûr|Şarezûr]], [[Herêma Dînewerê|Dînewer]] û bajarê [[Daqûq|Daquqê]] bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=ʿAnnazid dynasty {{!}} Middle East, Iraq &amp; Iran {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Annazid-dynasty |roja-gihiştinê=2026-06-22 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Alsancakli2023&quot;/&gt;

Yek ji xanadaniyên bihêz û xanedaniyên giring serdema navîn ên Kurdistanê (Lur/Lek) [[Xanedana Zend]] (1750-1794) bû ku li Rojhilata Kurdistanê û li herêmeke berfireh ê Îranê û li hinek deverên [[Qefqasya]]yê hikum kiriye. Rêveber û damezrînerê xanedaniyê [[Kerîm Xanê Zend]] bû ku şerê navxweyî Îranê bi dawî kiriye û bajarê [[Şîraz]]ê wekê paytexta xanedaniyê ava kiriye ku bi vî awayê li herêmê serdemeke dadmend û aştiyane daye destpêkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Karim Khan Zand: A History of Iran, 1747-1779 |paşnav=Perry |pêşnav=John R. |weşanger=University of Chicago Press |tarîx=2015-05-14 |isbn=978-0-226-66102-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=_eaEDwAAQBAJ }}&lt;/ref&gt; Xanedaniya Zend di destpêkê de di sedsala 18an de li Rojhilata Kurdistanê û navenda Îranê hikum kiriye û piştre jî berfireh bûye ku piraniya mayî ya Îrana hemdem (ji xeynê parêzgeha [[Sîstan û Belûçistan (parêzgeh)|Sîstan û Belûçistan]] û herêma [[Xorasane|Xorasanê]] bêyî Sebzewar) û di heman demê de hinek deverên Başûrê Kurdistanê jî di nav xwe de girtibû. Bajarê Şîrazê di vê serdemê de veguherîneke mezin a çandî û mîmarî bidest xistiye ku avahiyên di vê serdemê hatine avakirin heya roja li ser pîyan mane.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/302/origin-of-the-kurds/ |sernav=Origin of The Kurds - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-23 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

==== Xanedaniya Eyûbiyan ====
[[Wêne:Ayyubid Sultanate 1193 AD.jpg|thumb|Nexşeya Xanedana Eyyubiyan (1171 – 1250)]]
[[Xanedana Eyûbî|Xanedana Eyûbiyan]] ku yek ji dewletên kurd bû&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Studies in Caucasian History |paşnav=Vladimir Minorsky |url=http://archive.org/details/Minorsky1953StudiesCaucasianHistory }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Saladin et les Kurdes: perception d'un groupe au temps des croisades |paşnav=James |pêşnav=Boris |weşanger=Harmattan |tarîx=2006 |isbn=978-2-296-00105-3 |ziman=fr |url=https://books.google.iq/books?vid=ISBN9782296001053&amp;redir_esc=y }}&lt;/ref&gt; ku di navbera salên 1171 û 1250an de li devereke berfireh ê [[Rojhilata Navîn]] hikum kiriye ku di nav de Bakurê Kurdistanê, [[Misir]], [[Sûrî|Sûriye]], [[Filistîn (herêm)|Filistîn]], [[Hîcaz]] û [[Yemen]] hebû ku ji aliyê [[Selahedînê Eyûbî]] ve hatibû damezrandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Ayyubid dynasty {{!}} Rulers, History, Founder, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Ayyubid-dynasty |roja-gihiştinê=2026-06-22 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Selahedînê Eyûbî berê ku Dewleta Eyûbiyan ava bike di karûbarên dewletê de xizmeta hikumdar [[Nûredîn Zengî]] kiribû ku li Misira Fatimiyan fermandariya artêşa Nûredîn Zengî kiriye ku li wir ew wekê wezîreke bû. Piştî mirina Nûredîn Zengî di sala 1174an de, Selahedîn Eyûbî ji aliyê [[Xanedana Ebasiyan|Xanedana Ebasî]] ve wekê yekem siltanê Misirê hatiye ragihandin, û bi lez û bez siltanetiya nû yê Misirê ber bi derveyê Misirê be berfireh bûye ku piraniya Sûriyeyê girtiye nav xwe. Seferên leşkerî yên Selahedînê Eyûbî bi qasê 350 sal bandor li sinor û rewşa hebûna giştî ya siltanetiya Misirê kiriye. Piştî mirina Selahedîn di sala 1193an de, ji bo deshilatdariya xanedaniyê di navbera kurên wî ji bo niqaş û pêvçûn derketiye lê birayê Selahedîn, Adil Eyûbî di dawiyê de di sala 1200an de bûye siltanê xanedaniyê. Piştê mirina [[Selahedînê Eyûbî]] hemî sultanên Eyûbî yên Misrê yên paşê neviyên Selahedînê Eyûbî bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.iranicaonline.org/articles/ayyubids/ |sernav=AYYUBIDS |malper=Encyclopaedia Iranica |roja-gihiştinê=2026-06-22 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

Di salên 1230an de, mîrektiyên Sûriyeyê hewl dane li dijî Misirê serxwebûna xwe ragihînin. Di vê serdemê de dewleta Eyûbî parçebûyî dimîne heta ku siltan Salih Eyûbî heta sala 1247an ji xeynî [[Heleb]]ê careke din dîsa yekîtiya xanedaniyê vegerandiye. Piştî mirina Salih Eyûbî di sala 1249an de, kurê wî Muazzem Turanşah li Misrê cihê Salih Eyûb girtiye. Lê heta wê demê, xanedanên ereb ên herêmî yên misliman Eyûbiyan ji Yemen û ji Hîcazê derxistibûn. Piştre di demek kurt de xanedanî ji aliyê generalê memlûk ê xanedaniyê ve hatiye hilweşandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries |paşnav=Ozoglu |pêşnav=Hakan |weşanger=SUNY Press |tarîx=2004-01-01 |isbn=978-0-7914-5994-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=p032TMrEI5oC }}&lt;/ref&gt;
==== Êrîşên mongolan ====
Di dawiya serdema navîn de Kurdistan yek ji van herêman e ku rastê êrîş, talanî û wêraniyên giran ên mongolan hatiye. Di qonaxên dagirkirinên mongol ên di sedsalên 14 û 15an de ku di bin fermandariya Cengîz Xan û piştre jî di fermandariya Hulagû Xan de pêk hatine, li Kurdistanê wêranî û talankirinên mezin qewimîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/hulagu |sernav=HÜLÂGÛ |malper=TDV İslâm Ansiklopedisi |roja-gihiştinê=2026-06-22 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt; Di vê serdemê de piştî dorpêçkirina Bexdayê (1258) herêm ketiye bin desthilatdariya îlxaniyan û mîrektiyên kurd ên li herêmê hem berxwedaneke dijwar nîşan dane û hem jî carinan siyaseteke hevsengiya leşkerî meşandine. Talankirinên mongolan yekem car di salên 1220an de dema ku li pêy Celaledîn Xwarezmşah diçûn ji aliyê fermandarên Cengîz Xan ve pêk hatiye ku Kurdistan bi talanên mezin re rû bi rû maye. Piştê ketina Bexdayê di sala 1258an de û piştê hilweşîna Xîlafeta Ebasiyan, mongolan berê xwe daye Kurdistanê û pirraniya Kurdistanê ji aliyê îlxaniyan ve hatibû dagirkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Introduction to Digital Transformation: and its impact on society |paşnav=Strømmen-Bakhtiar |pêşnav=Abbas |weşanger=Informing Science Press |isbn=978-1-68110-050-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=sEXODwAAQBAJ&amp;pg=PA235&amp;lpg=PA235&amp;dq=Baghdad,+then+the+capital+of+the+Abbasid+Caliphate,+the+Mongols+embarked+on+a+seven-day+killing+spree+that+killed+200,000+to+1,000,000+inhabitants+of+the+city.&amp;source=bl&amp;ots=rPOY_bFydj&amp;sig=ACfU3U0xbMfzorEELyO_pjfON-BhHkixGw&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiVxfXk3-TrAhVuo4sKHYoSC5YQ6AEwAHoECAEQAQ#v=onepage&amp;q=Baghdad,%20then%20the%20capital%20of%20the%20Abbasid%20Caliphate,%20the%20Mongols%20embarked%20on%20a%20seven-day%20killing%20spree%20that%20killed%20200,000%20to%201,000,000%20inhabitants%20of%20the%20city.&amp;f=false }}&lt;/ref&gt;

Li kelehên kurdan ên herêmî (bi taybetî li Colemêrgê û li derdora Colemêrgê) li dijî êrîşên mongolan şer û pêşveçûna bi xwîn û berxwedanên dijwar hatiye meşandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pirtukakurdi.com/urun/kurtler-ve-mogollar |sernav=Li dijî mongolan berxwedana kurdan |malper=www.pirtukakurdi.com |roja-gihiştinê=2026-06-22 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/221/kurdistan-toward-a-cultural-historical-definition/ |sernav=Kurdistan: Toward a Cultural-Historical Definition - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

=== Serdema nûjen ===
[[Wêne:Lausanne 2.jpg|thumb|Şandeya tirk piştî îmzekirina Peymana Lozanê ku serokatiya şandeyê ji aliyê Îsmet Înönü (li navîn) ve dihat kirin ku di encama vê peymanê de Kurdistan hatiye perçe kirin]]
Serdema nûjena Kurdistanê şahidiya gelek bûyer û pêvajoyên dramatîk kiriye ku yekem perçe kirin û parvekirina Kurdistanê, komkujiyên ku bûye sedema mirina bi sedhezaran kurdan û [[guhertinên demografîk]] ên li ser axa Kurdistanê pêk hatiye.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/1988-anfal-campaign-iraqi-kurdistan.html |sernav=The 1988 Anfal Campaign in Iraqi Kurdistan {{!}} Sciences Po Mass Violence and Resistance - Research Network |malper=www.sciencespo.fr |tarîx=2016-01-19 |roja-gihiştinê=2026-06-23 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Dana Taib Menmy ــ Iraq |sernav=Halabja marks 34 years since Saddam Hussein’s gas attack |url=https://www.newarab.com/news/halabja-marks-34-years-saddam-husseins-gas-attack |roja-gihiştinê=2026-06-23 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurmanci.anf-news.com/kurdistan/dewlet-sopen-komkujiya-zilane-ji-hole-radike-116107 |sernav=Dewlet şopên komkujiya Zîlanê ji holê radike! |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-06-23 |ziman=ku }}&lt;/ref&gt; Ev serdem ji sedsala 19an de bi hilweşandina mîrnişînên kevneşopî yên kurd ku ji aliyê xanedaniya osmaniyan ve hatiye hilweşandin dest pê dike û bi perçe kirina Kurdistanê berdewam dike ku piştê [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê yê Yekem]] di navbera çar dewletan de hatiye perçe kirin û heta dînamîkên siyasî yên roja îro berdewam dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yalcin-Heckmann |pêşnav=Lale |paşnav2=van Bruinessen |pêşnav2=Martin |tarîx=1993 |sernav=Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. |url=https://doi.org/10.2307/2803444 |kovar=Man |cild=28 |hejmar=2 |rr=387 |doi=10.2307/2803444 |issn=0025-1496 }}&lt;/ref&gt;

Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17ê gulana sala 1639an de bi [[Peymana Zehabê]] piştê şerê osmanî û safewiyan di navbera [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|safewiyan]] de hatiye perçe kirin. Perçebûna dawî ya Kurdistanê bi [[Peymana Lozanê]] ku di navbera sê dewletên neteweperest ên wekê Tirkiye, Sûriyê û Iraqê hatiye perçe kirin ku piştî perçebûna Kurdistanê,&lt;ref name=&quot;McDowall2021&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A Modern History of the Kurds |paşnav=McDowall |pêşnav=David |weşanger=I.B. Tauris |tarîx=2021 |isbn=978-0-7556-0076-2 |url=https://doi.org/10.5040/9780755600762 }}&lt;/ref&gt; Kurdistanê bi komkujî û qirkirinên giran, guhertinên demografîk, polîtîkayên koçberiyê, [[bişavtin]] (asîmîlasyon) û bi astengî û qedexe bûna li hemberê çand û zimanê kurdî re rû bi rû maye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://doi.org/10.1163/2210-7975_hrd-4502-0033 |sernav=middle-east-watch-reports-the-anfal-campaign-in-iraqi-kurdistan-the-destruction-of-koreme-jan-1993-126-pp |malper=Human Rights Documents online |roja-gihiştinê=2026-06-23 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Settlement Issue in Turkey and the Kurds |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |weşanger=BRILL |tarîx=2007-05-28 |isbn=978-90-474-2011-8 |url=https://doi.org/10.1163/ej.9789004155572.i-355 }}&lt;/ref&gt; Komkujiyên wekê [[Komkujiya Enfalê 1988|Komkujiya Enfalê]] (1988),&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; [[Komkujiya Helebceyê 1988|Komkujiya Helebceyê]] (1988),&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; [[Komkujiya Geliyê Zîlan 1930|Komkujiya Geliyê Zîlan]] (1930)&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; û [[Serhildana Dêrsimê 1937|Komkujiya Dersimê]] (1937)&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Ayata |pêşnav=Bilgin |paşnav2=Hakyemez |pêşnav2=Serra |tarîx=2013-03-01 |sernav=The AKP’s engagement with Turkey’s past crimes: an analysis of PM Erdoğan’s “Dersim apology” |url=https://doi.org/10.1007/s10624-013-9304-3 |kovar=Dialectical Anthropology |ziman=en |cild=37 |hejmar=1 |rr=131–143 |doi=10.1007/s10624-013-9304-3 |issn=1573-0786 }}&lt;/ref&gt; ku di van komkujiyan de çekên kîmyewî û bi bikaranîna şêwazên curbicur ên komkujiyan hebûn, ji aliyê dewletên ku li ser axa Kurdistanê hatine damezrandin pêk hatine. Di encama van komkujiyên ku di dîrokên cihêreng de li Kurdistanê pêk hatine bi sedhezaran kurd jiyana xwe jidest dane.

Bi armanca guhertina demografiya Kurdistanê li çar perçeyên Kurdistanê bi milyonan kurd ji cih û warên xwe hatine derxistin û komên etnîkî yên wekê tirk û ereb li gund û deverên Kurdistanê hatine bicihkirin. Di serdemê de rêveberiyên serbixwe yên wekê [[Komara Agiriyê]] (1927 – 1931) [[Komara Kurdistanê|Komara Mehabadê]] (1946) ku li Kurdistanê hatine avakirin li hemberê êrîşên dewletên ku li ser axa hatine damezrandin rû bi rû mane û ji aliyê van dewletan ve hatine hilweşandin û di encamê de gelek pêşengên kurd hatine sirgûn kirin an jî hatine bidarvekirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Weigert |pêşnav=Gideon |paşnav2=Eagleton |pêşnav2=William |tarîx=1963 |sernav=The Kurdish Republic of 1946 |url=https://doi.org/10.2307/1569911 |kovar=Die Welt des Islams |cild=8 |hejmar=4 |rr=283 |doi=10.2307/1569911 |issn=0043-2539 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McDowall2021&quot; /&gt;
==== Mîrektiyên Kurdistanê ====
[[Wêne:Kurdish states 1835.png|thumb|çep|Nexşeya Mîrektiyên Kurdistanê (1300 - 1900)]]
Di navbera sedsalên 13e 19an de herêmên Kurdistanê ji aliyê gelek mîrektî yên serbixwe yên kurd ve hatiye birêvebirin ku ev mîrektî di karûbarên xwe yên navxweyî de serbixwe mane û avaniya xwe yên leşkerî û îdarî parastine. Mîrektiyên giring ên kurd ku di tomarên dîrokî de derdikevin pêş [[Mîrektiya Soran]] (1399 - 1836), [[Mîrektiya Botan]] (1335–1855), [[Mîrektiya Erdelan]]ê (1400–1868) [[Mîrektiya Baban]] (1649-1850), [[Mîrektiya Hekarî|Mîrektiya Hekariyê]] (1380–1847) û [[Mîrektiya Paloyê]] (1495-1841) ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=01049DD6BFAED3CC91CD1C6113D2014A |sernav=Mîrektiyên Kurdistanê |malper=www.kurdishglobe.net |roja-gihiştinê=2026-06-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries |paşnav=Ozoglu |pêşnav=Hakan |weşanger=SUNY Press |tarîx=2004-02-12 |isbn=978-0-7914-5993-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=CttLWEaTrJUC&amp;pg=PA49 |paşnav2=Özo?lu |pêşnav2=Hakan }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Formation of Ottoman Kurdistan: Social, Economic and Political Developments in Ottoman Kurdistan before the Nineteenth Century (1514–1800) |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2017 |rr=64–92 |isbn=978-1-107-18123-6 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Yadirgi |pêşnavê-edîtor=Veli |url=https://www.cambridge.org/core/books/political-economy-of-the-kurds-of-turkey/formation-of-ottoman-kurdistan-social-economic-and-political-developments-in-ottoman-kurdistan-before-the-nineteenth-century-15141800/382C2DF544D0CFEBB91CA2C0C0D3FD83 }}&lt;/ref&gt;

[[Wêne:Bohtan.png|thumb|çep|Nexşeya Mîrektiya Botan (1335–1855)]]
[[Mîrektiya Botan]] ku serdemeke dirêj li Kurdistanê hikum kiriye yek mîrektiya herî mezin û yek ji mîrektiyên bihêz ên Kurdistanê bû ku li deverên berfireh ên [[Bakurê Kurdistanê]] hikum kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=kurdistanchronicle |sernav=The Emirate of Botan |url=https://kurdistanchronicle.com/babat/3305 |roja-gihiştinê=2026-06-24 |roja-arşîvê=2024-12-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241204082735/https://kurdistanchronicle.com/babat/3305 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Mîrektiya Botan di dema xwe yê herî bi berfireh de deverên bajarên wekê [[Şirnex]], [[Sêrt]], hinek deverên [[Mêrdîn (bajar)|Mêrdînê]], [[Amed]], [[Zaxo]], [[Şingal]] û [[Êlih]]ê a îro vegirtiye. Mîrektî ji aliyê malbata ezîzan ve hatiye birêvebirin ku malbateke bi kok ên Kurdistanê ne. Mîrektiyê navê xwe ji eşîra botiyan wergirtiye ku eşîreke bi şervaniya xwe hatine nas kirin. Mîrê dawî ya mîrektiyê mîrê herî bi navdar ê mîrektiyê [[Bedirxan Beg]] (1821-1847) bû ku bi avakirina artêşeke bihêz, binesaziya pîşesaziyê û rêveberiyeke nîvserbixwe li herêmê ava kiriye.&lt;ref name=&quot;Ates2021&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The End of Kurdish Autonomy: The Destruction of the Kurdish Emirates in the Ottoman Empire |paşnav=Ates |pêşnav=Sabri |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2021 |rr=73–103 |isbn=978-1-108-47335-4 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Gunes |pêşnavê-edîtor=Cengiz |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF |paşnavê-edîtor2=Bozarslan |pêşnavê-edîtor2=Hamit |paşnavê-edîtor3=Yadirgi |pêşnavê-edîtor3=Veli }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Aktürk |pêşnav=Ahmet Serdar |tarîx=2018 |sernav=Family, Empire, and Nation: Kurdish Bedirkhanis and the Politics of Origins in a Changing Era |url=https://journals.upress.ufl.edu/JGSS/article/view/729 |kovar=Journal of Global South Studies |ziman=en |cild=35 |hejmar=2 |rr=390–423 |doi=10.1353/gss.2018.0032 |issn=2476-1419 }}&lt;/ref&gt;

[[Mîrektiya Soran]] yek mîrnişînên Kurditanê bû ku li herêmeke berfireh ê Kurdistanê ku di nav de deverên berfireh ên Bakurê Kurdistanê, Başûrê Kurdistanê û deverên berfireh ên Rojhilata Kurdistanê hikum kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hakan |pêşnav=Sinan |tarîx=2007-01-01 |sernav=Kurd û Berxwedana Kurdan di Belgeyên Arşîvên Osmanî de (1817-1867) |url=https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ |kovar=Doz Yayınları }}&lt;/ref&gt; Mîrektiya Soran ji sala 1514an heya sala 1835an wekê hêzeke girig ê Kurdistanê hebûna xwe parastiye. Mîrektî di dawiya sedsala 12an de ji aliyê [[Îsa Beg]] ve hatiye damezrandin ku dîroka xwe ya bi qasî 650 salî de ji aliyê 24 mîran ve hatiye birêvebirin. Di seranserê dîroka mîrekiyê de bajarên wekê [[Herîr, Hewlêr|Herîr]], [[Şeqlawe|Şeklawe]], [[Xelîfan, Hewlêr|Xelîfan]] û [[Dîvîn]]ê wekê navendên mîrektiyê xizmet kirine û navçeya Rewandizê paytexta dawî û bajarê herî giring ê mîrektiyê bû. Mîrektî demek kurt ji aliyê Xanzad ve ku rêvebereke jin bû hatiye birêvebirin. Mîrektiya Soran di serdema [[Mîr Muhemmed Paşa|Mîr Muhemmed]] de serdema xwe ya zêrîn derbas kiriye ku di sala 1814an de hatiye ser desthilatdariyê. Mîr Muhemmed di artêşê de reformên mezin kiriye, bikaranîna çekên agirîn daye destpêkirin û keleh û bircên leşkerî ava kiriye.&lt;ref name=&quot;Ates2021&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Der kurdische Fürst MĪR MUHAMMAD AL-RAWĀNDIZĪ genannt MĪR-Ī KŌRA |url=https://books.google.com/books?id=hQIxDwAAQBAJ }}&lt;/ref&gt;

==== Komarên Kurdistanê ====
[[Wêne:Republic of Ararat.png|thumb|230px|Nexşeya Komara Agiriyê (1927–1931)]]
[[Komara Agiriyê]] ku yek ji komarên sedsala 19ê Kurdistanê bû di navbera salên 1927 û 1931ê li herêmeke berfireh ê [[Bakurê Kurdistanê]] hatiye damezrandin. Komar rêveberiyeke yekalî bû ku ji aliyê serokên [[Xoybûn|Cemiyeta Xoybûnê]] ve di dema [[Serhildanên Agiriyê]] hatiye ragihandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: crafting of national selves |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Indiana Univ. Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-253-22050-9 |cih=Bloomington, Ind }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the peoples of Africa and the Middle East |weşanger=Facts On File |tarîx=2009 |isbn=978-0-8160-7158-6 |cih=New York |paşnavê-edîtor=Stokes |pêşnavê-edîtor=Jamie |series=Facts on File library of world history }}&lt;/ref&gt; Gundê [[Kurdava]] ku niha gundekî bi ser navçeya [[Bazîd]]ê ve ye wekê paytexta demkî ya komarê hatibû hilbijartin. Komarê li herêma rizgarkirî ala xwe bilind kiriye, rojnameyek bi navê Agirî derxistiye û ji bo naskirina komarê name ji hêzên mezin re şandiye ku di nav de [[Cemiyeta Miletan]] jî hebû daxwaza naskirina navneteweyî ya Komara Agiriyê kiribûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.dengekurdistan.nu/printart.aspx?an=1893 |sernav=Dengê Kurdistan&gt; |malper=www.dengekurdistan.nu |roja-gihiştinê=2026-06-23 |roja-arşîvê=2021-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210305123517/http://www.dengekurdistan.nu/printart.aspx?an=1893 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.ekurds.com/english/republicsofararat.htm |sernav=Republics of Ararat |malper=www.ekurds.com |roja-gihiştinê=2026-06-23 |roja-arşîvê=2020-12-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201217050457/http://www.ekurds.com/english/republicsofararat.htm |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; [[Biroyê Heskî Têlî]] wekê serokê rêveberiya sivîl ê komarê hatiye erkdar kirin û ji bo baskê leşkerî [[Îhsan Nûrî Paşa]] ku efserê berê ya osmanî bû hatibû erkdar kirin. Yek ji komarên sedsala 19an ku li Kurdistanê hatiye damezrandin [[Komara Kurdistanê|Komara Mehabadê]] bû ku ji aliyê [[Qazî Mihemed]] ve di sala 1946an de li Rojhilata Kurdistanê, li bajarê Mehabadê hatiye ragihandin. Komara Mehabadê di dema [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Şerê Cîhanê yê Duyem]] (1941) de dema ku hêzên hevpeymanan ku di nav de hêza [[Brîtanyaya Mezin]] û hêza [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtiya Sovyetê]] hebû ji bo ku polîtîkayên alîgirî yên Şah Riza ku aliyê [[Almanyaya Nazî|Almanyayê]] dikir êrîşê Îranê kiribûn hatibû damezrandin. Qazî Mihemed wek serokê komarê hatibû hilbijartin û kabîneyeke hikûmetê ku ji 13 wezîran pêk dihat hatibû damezrandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Weigert |pêşnav=Gideon |tarîx=1963 |sernav=William Eagleton: The Kurdish Republic of 1946, London: Oxford University Press, 1963, VII, 142. Seiten, 30/- |url=https://doi.org/10.1163/157006063x00246 |kovar=Die Welt des Islams |cild=8 |hejmar=4 |rr=283–284 |doi=10.1163/157006063x00246 |issn=0043-2539 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McDowall2021&quot;/&gt;

==== Herêmên otonom ên Kurdistanê ====
Di roja îro de du herêmên xweser an jî herêmên otonom ên Kurdistanê hene. [[Herêma Kurdistanê]] ku yek ji herêmên otonom ên Kurdistanê ye di sala 2005an hatiye avakirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Loft |pêşnav=Philip |tarîx=2026-12-06 |sernav=Kurdistan Region of Iraq: Introductory profile |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10398/ |kovar=commonslibrary.parliament.uk |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Di navbera salên 2006 û 2009an de [[Başûrê Kurdistanê]] di bin desthilatiya [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] de pêşketinên giring ên siyasî û aborî bidestxistiye ku di nav van salên dawî de li bajarên mezin ên Herêma Kurdistanê gelek avahiyên bilind hatine avakirin û herêm pêşketineke aborî ya berbiçav bidest xistiye ku ev salên dawî wekê destpêka &quot;serdema zêrîn&quot; Başûrê Kurdistanê hatine binavkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/info/iraqi-kurdistan-does-independence-beckon--1189163374 |sernav=Iraqi Kurdistan : Does independence beckon ? |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2026-06-23 |ziman=fr }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de di serdema Hikûmeta Herêma Kurdistanê li bajarên wekê [[Hewlêr (paytext)|Hewlêr]] û [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]], projeyên mîmarî yên modern, avahiyên bilind û navendên danûstandinê hatine avakirin û bajaran bi awayekê bilez pêşveçûnên nûjen bidest xistine. Herêma Kurdistanê di sala 2005an statûya xwe yê qanûnî bidest xistiye û ji xeynî hinek deveran Başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] ve tê birêvebirin. Yek herêmên xweser ên Kurdistanê [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] ye piştê ku piştê şerê navxweyî yê Sûriyê herêm bi awayekê defakto xweseriya bidest xistiye. Her çiqas Rojavayê Kurdistanê bi awayekî fermî rêveberiyeke otonom bidest ne xistibe jî herêm ji sala 2013an ve vir ve ji aliyê [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê]] ve tê birêvebirin.&lt;ref name=&quot;Allsopp2019&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds of Northern Syria: Governance, Diversity and Conflicts |paşnav=Allsopp |pêşnav=Harriet |weşanger=Bloomsbury Publishing |tarîx=2019-08-08 |isbn=978-1-78831-598-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=9vWlDwAAQBAJ |paşnav2=Wilgenburg |pêşnav2=Wladimir van }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Allsopp2019&quot;/&gt;

== Demografî ==
[[Wêne:Komên etnîkî yên Kurdistanê2.jpg|thumb|çep|Grafîka komên etnîkî yên Kurdistanê]]
Nifûs serekeyê Kurdistanê ji [[kurd]]an pêk tê ku li tevahiya Kurdistanê di navbera 40-45 milyonan de hatiye texmîn kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 |sernav=The Kurdish population |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=fr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.youngpioneertours.com/ethnicities-in-kurdistan/ |sernav=Ethnicities in Kurdistan - Who Lives In Southern Kurdistan in 2026? |malper=Young Pioneer Tours |tarîx=2025-01-02 |roja-gihiştinê=2026-06-28 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ji xeynê nifûsa heyî ya kurdan komên etnîkî yên wekê [[tirk]], [[ereb]], [[Gelê Farsê|fars]], [[ermenî]] û [[suryanî]] jî li Kurdistanê dijîn. Her çiqas bi awayekê fermî nehatibe diyar kirin, ji xeynê nifûsa kurdên ku koçê bajarên din ên Tirkiyeyê bûne nifûsa kurdên li Bakurê Kurdistanê di navbera 18 û 20 milyon kes de hatiye texmîn kirin. Di heman demê hejmara nifûsa Bakurê Kurdistanê ku koçê bajarên din ên Tirkiyeyê bûne hejmara wan navbera 5 û 6 milyon kes hatiye texmîn kirin. Nifûsa Rojhilata Kurdistanê di navbera 8 û 10 milyonan de ye û nifûsa Başûrê Kurdistanê jî ji 10 milyonan derbas bûye ku li gorî hejmara nifûsa sala 2025an nifûsa herêmê 10 milyon û 496 hezar û 112 kes hatiye tomarkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://rudaw.net/kurmanci/kurdistan/021220257 |sernav=Nifûsa Başûrê Kurdistanê 10 milyon derbas kir |malper=Rudaw |tarîx=2025-12-02 |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=kurmanci |paşnav=RÛDAW }}&lt;/ref&gt; Ji xeynê nifûsa kurdên ku koçê deverên navxweyî yên Sûriyê bûne li Rojavayê Kurdistanê bi qasê 2,5 milyon kurd dijîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.dw.com/en/syrias-ethnic-and-religious-groups-explained/a-71014065 |sernav=Syria's ethnic and religious groups explained |malper=dw.com |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://dckurd.org/kurdistan/ |sernav=KURDISTAN {{!}} Washington Kurdish Institute |tarîx=2015-05-03 |roja-gihiştinê=2026-07-02 |ziman=en-US |paşnav=Institute |pêşnav=Washington Kurdish }}&lt;/ref&gt; Bi nifûsa 1,86 milyon kesan (2026) bajarê herî qelebalix ê Kurdistanê bajarê [[Dîlok]]ê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.nufusu.com/il/gaziantep-nufusu |sernav=Nifûsa Dîlokê |malper=www.nufusu.com |roja-gihiştinê=2026-06-29 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de bi nifûsa 1,58 milyon kes (2026) ku di nav de deverên metropolî jî hene duyem bajarê herî qelebalix ê Kurdistanê [[Hewlêr (paytext)|Hewlêr]] e ku niha paytexta [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.worldometers.info/tr/demografi/irak-demografisi/ |sernav=Hewlêr Demographics 2026 (Population, Age, Sex, Trends) |malper=Worldometer |roja-gihiştinê=2026-06-29 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt; Bi nifûsa 1,18 milyon kes (2026) sêyem bajarê herî qelebalix ê Kurdistanê jî [[Amed]]ê ye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.nufusu.com/il/diyarbakir-nufusu |sernav=Nifûsa Amedê |malper=www.nufusu.com |roja-gihiştinê=2026-06-29 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt; û çarem bajarê herî qerebalix bi nifûsa 871.000 kes (2026) [[Silêmanî (bajar)|Silêmanî]] ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/21540/sulaimaniya/population |sernav=Sulaimaniya, Kurdistan Metro Area Population (1950-2026) {{!}} MacroTrends |malper=www.macrotrends.net |roja-gihiştinê=2026-06-29 }}&lt;/ref&gt;

=== Komên etnîkî yên Kurdistanê ===
Ji xeynê kurdan ku koma etnîkî ya xwemalî ya Kurdistanê ne gelên koçberên wekê tirk û ereb di dîrokên cihêreng koçê bajarên Kurdistanê bûne. Berê perçe bûna Kurdistanê û piştê perçebûna Kurdistanê an jî di sedsala 18an de û di sedsala 19an de bi polîtîkayên guhertina demografiya Kurdistanê gelek kurd ji Kurdistanê hatine sirgûn kirin û komên koçber ên wekê ereb û tirk li Kurdistanê hatine bicihkirin.&lt;ref name=&quot;Schaller2008&quot;/&gt; Di roja îro de li Kurdistanê de komên etnîkî yên wekê kurd, tirk, ereb, ecem, azerî, ermenî û asûrî dijîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdarastirmalari.com/details/zidi-ve-musluman-kurtlerin-ortak-gecmisi |sernav=Dîroka hevbeş a kurdên êzîdî û kurdên misilman |malper=Kürd Araştırmaları |roja-gihiştinê=2026-07-02 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.youngpioneertours.com/ethnicities-in-kurdistan/ |sernav=Ethnicities in Kurdistan - Who Lives In Iraqi Kurdistan in 2026? |malper=Young Pioneer Tours |tarîx=2025-01-02 |roja-gihiştinê=2026-07-02 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

=== Ziman ===
{{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}}
[[Wêne:Kurdish languages map.svg|thumb| Belavbûna zimanê kurdî|{{Unbulleted list|style=text-align:left;padding-top:5px;
|{{legend|#ef6662|[[Kurmancî]]}}
|{{legend|#c63143|[[Soranî]]}}
|{{legend|#a56c24|[[Zazakî]]}}
|{{legend|#c8a65d|[[Xwarîn]] (zimanê [[Goranî]] jî di nav de ye)}}
|{{legend|#b3d423|Herêmên tevlîhev}}
|}}]]
[[Zimanê kurdî]] zimanê sereke yê Kurdistanê ye ku zaravayên cihêreng ên zimanê kurdî li seranserê Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê bikaranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/388/kurdish-language/ |sernav=Kurdish Language - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdish language {{!}} Kurdish Dialects, Writing System &amp; Grammar {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Kurdish-language |roja-gihiştinê=2026-06-24 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Zaravaya [[kurmancî]] (kurdiya bakur) zaravaya herî berbelav ê Kurdistanê ye ku li seranserê Bakurê Kurdistanê, li seranserê Rojavayê Kurdistanê, li deverê [[Behdînan]] a Başûrê Kurdistanê û devereke berfireh ê bakurê [[Rojhilata Kurdistanê]] ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Di heman demê de zaravaya [[zazakî]] ku yek ji zaravayên kurdî ye li herêmeke berfireh ê Bakurê Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê axavtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Standard Alphabet for reducing unwritten languages and foreign graphic systems to a uniform orthography in European letters |paşnav=Lepsius |pêşnav=Carl Richard |weşanger=Seeleys |tarîx=1863 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=9cb_l3NJv-4C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Standard+Alphabet+for+Reducing+Unwritten+Languages+and+Foreign+Graphic&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj5ldHb66HwAhXtoosKHazKBFUQ6AEwAHoECAQQAg#v=snippet&amp;q=zaza&amp;f=false }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Treasury of languages; a rudimentary dictionary of universal philology |paşnav=Bonwick |pêşnav=James |weşanger=London : Hall and Co. |tarîx=1873 |kesên-din=University of California Libraries |url=http://archive.org/details/treasuryoflangua00bonwiala }}&lt;/ref&gt; Zaravaya [[soranî]] (kurdiya navendî) yek ji zaravayên sereke yên zimanê kurdî ye ku li deverên berfireh ên Başûrê Kurdistanê û Rojhilata Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê bikaranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The History and Development of Literary Central Kurdish |paşnav=Sheyholislami |pêşnav=Jaffer |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2021 |rr=633–662 |isbn=978-1-108-47335-4 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Gunes |pêşnavê-edîtor=Cengiz |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/history-and-development-of-literary-central-kurdish/FBF398CC551D62E4C751A9445A5A4E3C |paşnavê-edîtor2=Bozarslan |pêşnavê-edîtor2=Hamit |paşnavê-edîtor3=Yadirgi |pêşnavê-edîtor3=Veli |doi=10.1017/9781108623711.026 }}&lt;/ref&gt;

Zaravaya [[xwarîn]]î (kurdiya başûr) yek ji zaravayên zimanê kurdî ye ku li deverên berfireh ên Başûrê Kurdistanê û Rojhilata Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê axavtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-ii-history-of-kurdish-studies/ |sernav=KURDISH LANGUAGE ii. History of Kurdish Studies |malper=Encyclopaedia Iranica |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Dialectes kurdes méridionaux: étude linguistique et dialectlogique |paşnav=Fattah |pêşnav=Ismaïl Kamandar |weşanger=Peeters |tarîx=2000 |isbn=978-90-429-0918-2 |cih=Leuven |series=Acta iranica }}&lt;/ref&gt; Di heman demê demê zimanê biyanî yên wekê zimanê tirkî, zimanê erebî û zimanê farisî ji aliyê kurdên li herêmên Kurdistanê û aliyê komên etnîkî yên ku koçê herêmên Kurdistanê bûne têne axaftin. Zimanê kurdî ji xeynê Kurdistanê li herêmeke berfireh ê [[Anatolyaya navîn|Anatolyaya Navîn]] ji aliyê [[Kurdên Anatolyayê]] û li herêma Xorasanê jî ji aliyê [[Kurdên Xorasanê]] ve tê axavtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.nefel.com/articles/article_print.asp?ArticleNr=2111 |sernav=Nefel |malper=www.nefel.com |roja-gihiştinê=2026-06-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/391/the-history-of-kurdish-language/ |sernav=The History of Kurdish Language - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

Di roja îro de zimanê kurdî li Başûrê Kurdistanê û li Rojavayê Kurdistanê wekê zimanê fermî û zimanê perwerdehiyê tê bikaranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Duman |pêşnav=Dr Yasin |sernav=Li Rojavayê Kurdistanê Perwerdehiya bi Zimanê Kurdî û Rêveberiya Sêzimanî [Education in Kurdish and Multilingual Administration in Rojava, Western Kurdistan] |url=https://www.academia.edu/16571017/Li_Rojavay%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_Perwerdehiya_bi_Ziman%C3%AA_Kurd%C3%AE_%C3%BB_R%C3%AAveberiya_S%C3%AAziman%C3%AE_Education_in_Kurdish_and_Multilingual_Administration_in_Rojava_Western_Kurdistan_ |kovar=academia.edu }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://archive.gov.krd/dfr/dfr.gov.krd/p/p9728.html |sernav=Zimanên fermî yên Herêma Kurdistanê |malper=archive.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-24 }}&lt;/ref&gt;

Zimanê kurdî yek ji zimanên ji malbata zimanê hind û îranî ye ku bi koda zimanî yên wekê [[ISO 639-1]] ku û bi koda zimanî ya [[ISO 639-2]] kur hatiye destnîşankirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.iso.org/standard/22109.html |sernav=ISO 639-1:2002 |malper=ISO |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/code_list.php |sernav=ISO 639-2 Language Code List - Codes for the representation of names of languages (Library of Congress) |malper=www.loc.gov |roja-gihiştinê=2026-06-24 }}&lt;/ref&gt;

=== Dîn ===
{{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}}
Her çiqas baweriya herî berbelav ê Kurdistanê [[Sunîtî|îslama sunnî]] be jî&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Ali |pêşnav=Othman |tarîx=1997-10-01 |sernav=Southern Kurdistan during the last phase of Ottoman control: 1839–1914 |url=https://doi.org/10.1080/13602009708716377 |kovar=Journal of Muslim Minority Affairs |cild=17 |hejmar=2 |rr=283–291 |doi=10.1080/13602009708716377 |issn=1360-2004 }}&lt;/ref&gt; li Kurdistanê gelek baweriyên cihêreng têne dîtin. Li gel îslama sunî li hinek deverên Bakurê Kurdistanê [[elewîtî]] jî baweriyeke berbelav e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/569/alevism/ |sernav=Alevism - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-27 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Dînê [[zerdeştî]] ku baweriyeke berê îslamê bû û dîneke kevn ê Kurdistanê bû heya roja îro li Kurdistanê hebûna xwe parastiye ku li hinek deverên Kurdistanê kesê xwedî baweriya zerdeştî têne dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Szanto |pêşnav=Edith |tarîx=2018-05-15 |sernav=“Zoroaster was a Kurd!”: Neo-Zoroastrianism among the Iraqi Kurds |url=https://brill.com/view/journals/ic/22/1/article-p96_8.xml |kovar=Iran and the Caucasus |cild=22 |hejmar=1 |rr=96–110 |doi=10.1163/1573384X-20180108 |issn=1609-8498 }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de [[Şiîtî|îslama şîe]] jî yek ji baweriyên Kurdistanê ye ku li Rojhilata Kurdistanê kesên xwedî vê baweriyê hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The balance of truth: essays in honour of Professor Geoffrey Lewis |weşanger=The Isis Press |tarîx=2000 |isbn=978-975-428-162-0 |çap=First printing |cih=Istanbul |paşnavê-edîtor=Balım-Harding |pêşnavê-edîtor=Çiğdem |paşnavê-edîtor2=Lewis |pêşnavê-edîtor2=Geoffrey L. }}&lt;/ref&gt; [[Êzdîtî]] ku baweriyeke sînkretîk û yekxwedayî ye, yek ji dînên kevn ê Kurdistanê ye ku li Başûrê Kurdistanê bi taybetî li [[Şingal]]ê baweriya sereke yê kurdên êzîdî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Yezidism--its Background, Observances, and Textual Tradition |paşnav=Kreyenbroek |pêşnav=Philip G. |weşanger=E. Mellen Press |tarîx=1995 |isbn=978-0-7734-9004-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&amp;q=Ancient+iranian }}&lt;/ref&gt; Li Kurdistanê baweriya [[yarsan]]î baweriyeke berbelav ê Kurdistanê ye ku bi giranî li Başûrê Kurdistanê û li seranserê sinorê Rojhilata Kurdistanê berbelav e û baweriyeke xwedî taybetmendiyên ezoterîk û mîstîk e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.uu.nl/organisatie/faculteit-geesteswetenschappen |sernav=Faculteit Geesteswetenschappen - Universiteit Utrecht |malper=www.uu.nl |tarîx=2026-06-22 |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=nl }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de li Kurdistanê kesên xwedî baweriya xiristiyaniyê jî hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Iraqi Kurdistan: Political Development and Emergent Democracy |paşnav=Stansfield |pêşnav=Gareth R. V. |weşanger=Routledge |tarîx=2003-08-29 |isbn=978-1-134-41416-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=FB4ErXPRRd0C&amp;q=hawraman+kurdistan+assyrians&amp;pg=PA214 }}&lt;/ref&gt;

== Çand ==
{{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}}
Çanda Kurdistanê an jî çanda kurdan mîrateke dewlemend a Kurdistanê ye ku kurd yek ji gelên xwemaliyên yên Rojhilata Navîn ku şopên şaristaniyên kevnar û baweriyên kevin ji erdnîgariya Kurdistanê wergirtine. Çanda Kurdistanê ku li dora Mezopotamya û Çiyayên Zagrosê ava bûye, bi wêje, muzîk, têkiliyên malbatî yên xurt û bi koka xwe yên mîtolojîk derketiye pêş.
=== Çanda gelêrî ===
[[Wêne:Kurdish girl in iran.jpg|thumb|Dîmenek keçên kurd ku di dema şahiyekê de govendê digerînin (Rojhilata Kurdistanê)]]
Yek ji çandên kevneşopî yên Kurdistanê çanda dengbêjiyê ye ku bi gelemperî bê enstrûmanan ji aliyê dengbêjan be tê gotin û bi stranên û helbestên dengbêjan bûyerên giring ên dîrokî yên Kurdistanê hatine tomarkirin. Taybetmendiya çanda dengbêjiyê ev bû ku di serdemên ku çanda nivîskî belav nebûye de bûye sedem ku koçberiyên mezin, şer, pevçûnên eşîrî, çîrokên evînê yên destanî, trajediyên mezin û bûyerên dîrokî nifş bi nifş were veguhastin û neyên jibîrkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Beyter |pêşnav=Önder |tarîx=2024-12-30 |sernav=Şerê Gamêşvanê di Wesîqeyên Dîrokî û Kilamên Dengbêjan da |url=https://doi.org/10.55118/kurdiyat.1555616 |kovar=Kurdiyat |hejmar=10 |rr=67–87 |doi=10.55118/kurdiyat.1555616 |issn=2717-8315 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=DEMİRAL |pêşnav=Serkan |paşnav2=KOÇAK |pêşnav2=Zafer |paşnav3=KOÇAK |pêşnav3=Esmeray |tarîx=2022-03-15 |sernav=Xezîneya Çanda Devkî ya Anatolyayê Dengbejî |url=https://doi.org/10.37154/cudes.2022.48 |kovar=JOURNAL OF CURRENT DEBATES IN SOCIAL SCIENCES |doi=10.37154/cudes.2022.48 |issn=2632-1734 }}&lt;/ref&gt;

[[Wêne:Map of Kurdish vocal styles.png|thumb|Nexşeya zimannasî û etnomuzîkolojî ya Kurdistanê ku belavbûna herêmî ya şêwazên muzîka kevneşopî ya kurdî nîşan dide]]
Di çanda Kurdistanê de muzîk ne tenê çandeke şahiyê ye. Çanda muzîka Kurdistanê di serdema nûjen de jî li ser formata xwe heyî berdewam kiriye ku bûyerên li Kurdistanê qewimî ne tîne ziman ku di nav de koçberî, bûyerên dîrokî, evîn û bûyerên rewşa hemdem ê Kurdistanê hene. Enstrumanên serekeyên muzîka gelêrî ya kurdî bilûr, def/erebane, tembûr, dihol û zirneye. Her çiqas muzîka kurdî şêwaza modal a herêma Rojhilata Navîn nîşan bide jî, bi teknîkên xwe yên vokal, rîtm û melodiyên xwe yên melankolîk ên bêhempa ji muzîka Rojhilata Navîn cuda dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Blum |pêşnav=Stephen |paşnav2=Christensen |pêşnav2=Dieter |paşnav3=Shiloah |pêşnav3=Amnon |tarîx=2001 |sernav=Kurdish music |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.15686 |kovar=Oxford Music Online |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-1-56159-263-0 }}&lt;/ref&gt;

Di çanda kurdî de dans/reqs wekê &quot;govend&quot; hatiye binavkirin. Govend di çanda Kurdistanê de sembola kolektîv, yekîtî û hevgirtinê ye ku di dema gerandina govendê de kesên ku govendê digerînin destê hev digirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://jindergi.com/ceviri/direnis-olarak-kurt-dansi-govendden-baleye/ |sernav=Reqsa Kurdî wek berxwedan: Ji Govendê heta Baletê |malper=Jin dergi |roja-gihiştinê=2026-06-27 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt; Her dem di dema gerandina govendê de keseke pispor serkêşiya govendê dike. Ev kesê serkêş ku li serê govendê dileyize wekê serkêşê govendê tê binavkirin û kesê ku li dawiya govendê dileyize wekê berpêşê govendê tê binavkirin. Serkêşê govendê bi destmala ku digire rîtm, leza û guhertinên fîguran kontrol dike û govendê birêve dibe. Bi gelemperî govend bi rîtmên hêdî û an jî bi govenda sê pê dest pê dikin û her ku rîtm zûtir dibe, ger û rîtma govendê bileztir dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kurdishlessons.com/kurdish-dance/ |sernav=Kurdish Dance |malper=Kurdish Kurmanji Lessons |tarîx=2023-10-28 |roja-gihiştinê=2026-06-24 |ziman=en-US |paşnav=Lessons |pêşnav=Kurdish }}&lt;/ref&gt; Di serdema nûjen de govenda kurdî wekê nasnameya polîtîk a çanda neteweyî ya Kurdistanê hatiye dîtin ku ji aliyê kurdên ve li qadên civînên polîtîk bigire heya şahî û komcivînên biçûk dikare were lîstin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Karakecili |pêşnav=Fethi |sernav=Kurdish Dance Identity In Contemporary Turkey. |url=https://www.academia.edu/6546183/Kurdish_Dance_Identity_In_Contemporary_Turkey |kovar=academia.edu }}&lt;/ref&gt;

=== Wêje ===
Wêjeya kurdî ji aliyê dîrokî ve li ser kevneşopiyeke devkî ya kûr û mîrateyeke nivîskî ya dewlemend hatiye avakirin ku ji sedsala 15an û vir ve pêşketiye. Berhemên ku bi zaravayên kurmancî û soranî hatine hilberandin ku di çarçoveya medrese û mîrektiyên Kurdistanê de pêş ketiye. Helbestvanên kurd ên herî pêşîn ên naskirî [[Ebdulsemedê Babek|Evdilsemedê Babek]], [[Eliyê Herîrî]], [[Mela Huseynê Bateyî]], [[Melayê Cizîrî]], [[Feqiyê Teyran|Faqiyê Tayran]] û [[Ehmedê Xanî]] ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdistan24.net/kmr/story/533728/slug |sernav=Navdarên Kurd: Evdilsemedê Babek |malper=Navdarên Kurd:  Evdilsemedê Babek |tarîx=2017-02-11 |roja-gihiştinê=2026-06-25 |paşnav=Kurdistan24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://polen.itu.edu.tr/bitstream/11527/18141/1/513167.pdf |sernav=DSpace |malper=polen.itu.edu.tr |roja-gihiştinê=2026-06-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Şaîrên Klasîk ên Kurd |weşanger=Jîna Nû |tarîx=1988 |isbn=978-91-970927-8-4 |çap=Çapa 1 |cih=Uppsala |paşnavê-edîtor=Yûsuf |pêşnavê-edîtor=Abdulreqîb |series=Weşanên Jîna Nû |paşnavê-edîtor2=Sêr |pêşnavê-edîtor2=El ̂ }}&lt;/ref&gt; Evdilsemedê Babek di sedsala 10an de, Elî Herîrî di sedsala 11an de û helbestvanên din jî di navbera sedsalên 15 û 17an de jiyane û bi zaravayê kurmancî ya kurdî berhemên xwe nivîsandine. Di vê serdemê de, navenda wêjeya ya Kurdistanê [[Mîrektiya Botan]]ê bû ku paytexta mîrektiyê li [[Cizîr]]ê bû. Di heman demê de ji xeynê Cizîrê, [[Silêmanî (bajar)|Silêmanî]] û [[Sine]] jî navendên din ên giring ên wêjeyî yên Kurdistanê bûn. Zimanekî din ê giring ê wêjeyî ya Kurdistanê goranî bû ku zaravaya goranî ji aliyê [[Mîrektiya Erdelan]] û Sineyê ve dihat piştgirîkirin. Lê piştre wêjeya goranî hêdî hêdî bandora xwe winda kiriye.

Destanên herî navdar ên Kurdistanê destan ên mîtolojîk ên [[Siyabend û Xecê]] û [[Mem û Zîn]]ê ne. Ev destan û çîrok ên mîtolojîk bi rêya stranên dengbejî û çirokbejan heya roja îro hatine.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Siyabend û Xecê: destan |paşnav=Zinar |pêşnav=Zeynelabidîn |weşanger=Pencînar, Weşanxaneya Çanda Kurdî (Kurdiska kulturförl |tarîx=1992 |isbn=978-91-630-1222-8 |cih=Stockholm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Destpêka edebiyata Kurdî |paşnav=Uzun |pêşnav=Mehmed |weşanger=Ithaki Publishing |tarîx=2011 |isbn=978-975-273-369-5 |ziman=ku |url=https://books.google.fr/books?id=nD1EUhRIms8C&amp;pg=PA38&amp;dq=siyamend+%C3%BB+xec%C3%AA&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwial8CJqvntAhWGy4UKHUN1CPMQ6AEwA3oECAIQAg#v=onepage&amp;q=siyamend%20%C3%BB%20xec%C3%AA&amp;f=false }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-56428/mem-u-zin.html |sernav=Mem u Zin |malper=sirnak.ktb.gov.tr |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt;

== Ala û nîşan ==
{{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}}
=== Alaya Kurdistanê ===
[[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]]
Ala Kurdistanê Alaya Kurdistanê sembola neteweyî ya gelê kurd e ku di roja îro de wekê alaya fermî ya [[Herêma Kurdistanê]] hatiye bilind kirin. Ayala Kurdistanê cara yekem di sala 1920an de ji aliyê Komeleya Tealî ya Kurdistanê ve li [[Stembol]]ê hatiye sêwirandin&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/the_national_flag_of_kurdistan.php |sernav=The National Flag of Kurdistan |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://kovarabir.com/8671/seid-veroj-ala-kurdistane-berheme-tekosina-netewi-ya-milete-kurd-e-u-bere-sed-100-sal-hatiye-cekirin/ |sernav=Seîd Veroj/ Ala Kurdistanê; berhemê têkoşîna netewî ya miletê Kurd e û berîya sed (100) salan hatîye çêkirin {{!}} Kovara Bîr |malper=kovarabir.com |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=tr |roja-arşîvê=2024-07-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240717203808/https://kovarabir.com/8671/seid-veroj-ala-kurdistane-berheme-tekosina-netewi-ya-milete-kurd-e-u-bere-sed-100-sal-hatiye-cekirin/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; û piştre jî ji bi guhertoyên cihêreng ji aliyê [[Komara Agiriyê|Komara Agirî]] û [[Komara Kurdistanê|Komara Mehabadê]] ve hatiye bilind kirin. Alaya Kurdistanê ji jor ber bi jêr ve ji sê xetên rasteber pêk hatiye ku bi rengên [[sor]], [[Spî (reng)|spî]] û [[kesk]] hatiye xemilandin û nîşana roja zer bi 21 yek tîrêjan ([[Rojê Kurdî|roja kurdan]]) li navenda alayê cih digire. Rêjeya firehî û dirêjahiya Alaya Kurdistanê 2:3ê ye. Wateya rengê Alaya Kurdistanê wiha hatiye diyarkirin: rengê sor; xwîna şehîd û pakrewanên Kurdistanê rave dike ku ji bo ji bo azadiya Kurdistanê jiyana xwe jidest dane, rengî spî: aramî, aştî, azadî û wekheviyê rave dike, rengê kesk; sirûşt û xwezaya Kurdistanê rave dike û roja kurd jî li dijî tarîtiyê ronahiyê rave dike.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Alaya Kurdistanê di roja îro de wekê alaya fermî yê Herêma Kurdistanê hatiye naskirin û di dema civîn û hevdîtinên dîplomatîk ên rêveberiya Herêma Kurdistanê de ji bo destnîşankirina Herêma Kurdistanê li kêleka alayên cihêreng ên dewletên Cîhanê tê danîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kurdistan24.net/tr/story/449956/slug |sernav=Neçirvan Barzani ile Trump Davos’ta görüştü |malper=Nêçîrvan Barzanî û Trump li Davosê civiyan. |tarîx=2020-01-22 |roja-gihiştinê=2026-06-29 |ziman=tr |paşnav=Kurdistan24 }}&lt;/ref&gt;

=== Roja kurd ===
[[Wêne:Roj emblem.svg|thumb|200px|Roja kurd ku sembola neteweyî ya Kurdistanê ye]]
[[Rojê Kurdî|Roja kurdî]] ya Kurdistanê yek ji sembolên herî bingehîn ên çand, dîrok û nasnameya neteweyî ya kurdan e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-culture/kurdish-flag/ |sernav=Learn About the Kurdistan Flag |malper=The Kurdish Project |roja-gihiştinê=2026-06-26 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Roja kurdî semboleke ku ji demên kevnar ve li Mezopotamyayê û li Zagrosê hatiye bikar anîn ku di roja îro de sembola sereke yê Kurdistanê ye ku nûnertiya çand, ronakbarî û azadiya Kurdistanê dike. Di heman demê de roja kurd ji şaristaniyên kevnar ên Mezopotamyayê ve xwedî giringiyeke dînî, çandî û dîrokî ye. Di roja îro de jî roja kurd bi fermî li ser alaya Kurdistanê cih digire.

Roj ji 21 tîrêjan pêk hatiye ku di baweriyên kevnar ên Mezopotamya û sembola ji nû ve hebûn û ronakbariyê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://rudaw.net/english/kurdistan/210720171 |sernav=Years before independence talk someone had foresight to standardize the Kurdish flag |malper=Rudaw |tarîx=2017-07-21 |roja-gihiştinê=2026-06-26 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Pîroziya roj û agirê vedigere baweriyên kevnar û mîtolojiyên kevnare yên Kurdistanê. Roja kurdî di serdema Medan de sembola sereke yê padîşahî û desthilatdariyê bû. Di heman demê de ji ber roj ku tariyê têk dibe, di çanda Kurdistanê de nîşana baweriya ku qencî her tim li dijî xirabiyê biser dikeve û edaleta her tim li dijî zilmê biser dikeve. Di heman de di serdema nûjen de hejmara 21 tîrêjên roja kurd bi cejna Newrozê ve hatiye girêdan ku cejneke neteweyî ya Kurdistanê ye ku di her sal di 21ê adarê de ji aliyê kurdan tê pîrozkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=The Christian Science Monitor |tarîx=2004-03-23 |sernav=For Kurds, a day of bonfires, legends, and independence |url=https://www.csmonitor.com/2004/0323/p07s02-woiq.html |roja-gihiştinê=2026-07-01 |xebat=The Christian Science Monitor |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish diasporas: a comparative study of Kurdish refugee communities |paşnav=Wahlbeck |pêşnav=Östen |weşanger=St. Martin's Press in association with Centre for Research in Ethnic Relations, University of Warwick |tarîx=1999 |isbn=978-0-312-22067-9 |cih=New York |series=Migration, minorities, and citizenship }}&lt;/ref&gt;

== Sirûda netewî ==
Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e ku helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn.

Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005 |sernav=Iraq 2005 Constitution - Constitute |malper=www.constituteproject.org |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

== Binêre ==
* [[Rûerdên bajarên kurdistanî]]
* [[Çemên Kurdistanê]]
* [[Çiyayên Kurdistanê]]
* [[Listeya bajarên Kurdistanê]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}}
{{Wîkîferheng|Kurdistan}}
* [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê]

{{Parçeyên Kurdistanê}}
{{Parêzgehên Kurdistanê}}
{{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}}
{{Çiyayên Kurdistanê}}
{{Çemên Kurdistanê}}
{{Golên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Asyaya Rojava]]
[[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Herêmên çandî]]
[[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]]
[[Kategorî:Herêmên dîrokî]]
[[Kategorî:Kurdistan| ]]</text>
      <sha1>cqu4udmcptm9d73b4v6ajqlkgu3t5ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şerefname</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6892</id>
    <revision>
      <id>2069620</id>
      <parentid>2053573</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9124" sha1="lbp9w5rp4h8l0x144tcyr763em6o7aa" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Bêçavkanî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Paqij bike|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Şerefname
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Şerefxanê Bedlîsî]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Tarîxa Kurd û Kurdistanê]], [[Lîsteya xanedan û dûgelên kurdan|Dewletên Kurdan]], [[Dînên kurdan]] û [[Eşîrên Kurdan]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Farisî]] (wergerên kurmancî û soranî hene)
| dîroka_weşanê      = Derdorê 1597
| weşanxane          = Avesta, 2007 (kurmancî)
| rûpel              = 662
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 978-9944-382- 28-1
}}
'''''Şerefname''''' kitêbeke ku di sala 1597an de ji aliyê [[Şerefxanê Bedlîsî]] bi [[zimanê farisî]] hatiye nivîsandin. Kitêba Şerefname di sala 1858-1859an de, cara pêşîn wergera wê ya [[zimanê kurdî]] ji hêla [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] hate kirin&lt;ref&gt;Şerefname, Şerefxanê Bedlîsî, werger [[Ziya Avcı]], 1998, [[APEC]], Stockholm&lt;/ref&gt;. Ev kitêb carinan wekî &quot;Tarîxa Kurdistanê&quot; jî tê naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://journals.upress.ufl.edu/JGSS/article/view/729 |sernav=Family, Empire, and Nation: Kurdish Bedirkhanis and the Politics of Origins in a Changing Era |malper=UF PRESS, University of Florida |tarîx=14 Jan 2019 |roja-gihiştinê= |rewşa-urlyê=zindî |roja-arşîvê= |paşnav=Aktürk |pêşnav=Ahmet Serdar }}&lt;/ref&gt;

== Wergeran ==
Di salên 1873-1875an de, François Charmoy, alimekî fransî, Şerefname ji farisî wergerand fransî. Ev pirtûk li bajarê Saint Petersburg a Rûsyayê hatibû çapkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Cheref-Nameh: Ou, Fastes De La Nation Kourde (1873) |tercimeya-sernav=Şerefname: Dîroka Neteweya Kurd (1873) |paşnav=Charmoy |pêşnav=Francois-Bernard Charmoy |weşanger=Pranava Books; Classic Edition |sal=1 January 2022 |rr=717 |ziman=fr |asin=B0CM16QMT7 }}&lt;/ref&gt; Di sala 2009an de Celal Kabadayı va çapa ji fransî wergerand tirkî.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://archive.org/details/serefnamekurtulu0001bidl/page/n1/mode/2up |sernav=Şerefname: Kürt ulusunun tarihi, Bidlīsī, Sharaf Khān, 1543 |malper=Archive.org |tarîx=2009 |paşnav=Kabadayı |pêşnav=Celal }}&lt;/ref&gt;

Roja îro wergerên kurdî yên nûtir jî hene. Di 1998an de wergera [[Ziya Avcı]] ji nav çapên weşanên [[APEC]] ve li Swêdê hate der û dîsan di 2007an de ji aliyê [[Avesta]] ve li Stembolê hate weşankirin. Di 1970î de jî wergera soranî ya Mam [[Hejar]] hate weşandin.

Berhema ku di 2007an de derketiye, dest bi nivîsareke [[Emîr Hesenpûr]] dike, paşî pêşgotina Ziya Avci heye li ser wergera kurmancî. Kitêb pêşgotina Mam Hejar a wergera soranî jî pêşkêş dike. Pêşgotinên din jî tê de hene: [[Muhemmed Elî Ewnî]] li ser Şarefnameya farisî û [[Kemal Mezher]] li ser ''Şerefnameya'' di kurdiya Sovyetê de û [[Vladîmîr Zîrnov]] li ser çapa fransî ya ''Şerefnameyê''&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://kurdistanica.com/the-sharafnama-of-bitlisi-manuscript-copies-translations-and-appendixes/ |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2020-06-13 |roja-arşîvê=2020-11-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201121060458/http://kurdistanica.com/the-sharafnama-of-bitlisi-manuscript-copies-translations-and-appendixes/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;.

Wergera kurmancî ya ''Şerefnameyê'' ji 662 rûpelan pêk tê û di kitêbê de hin tabloyên bi reng jî hene.

== Destnivîsên ''Şerefnameyê'' ==

''Şerefname'' bi giringiya xwe bi zû bala xwendevan, tarîxnas û tarîxhezan kişandiye. Yên ku ew bidest xistine ketine jibernivîsîna wê ya bi destxet a her du cildan jî.
Bi vî awayî hê gellekî berî çapbûna wê ew di navbera zana, [[alim]], [[tarîx]]nivîs, [[mîr]], [[beg]], [[şah]] û paşayan de belav bûye û ketiye nav kutubxanên miletên [[Rojhilata Navîn]].

== Xebatên tarîxnasan li ser ''Şerefnameyê'' ==
[[Mele Mehmûdê Bazîdî]] kurdê herî pêşîn e ku ''Şerefname'' wergerandiye ser [[zimanê kurdî]]. Wî ev kar di sala 1858, an 1859ê de temam kiriye ku Aleksandre Jaba; Konsolosê [[Rûsya]]yê yê wê demê yê [[Erzîrom]]ê yekser ev werger şandiye Peterburgê. Ev karê ku bi destxeta Mele Mehmûdê Bazîdî bi xwe hatiye nivîsîn îro li Kitêbxaneya Giştî ya Saltikof Şêdrîn li Peterburgê tê parastin. Di van salên dawiyê de kurdnasê hêja J. S Mûsaelian lêkolînek li ser vê wergerê kiriye û bi pêşgotineka xwe û ya K. K. Kurdoev a muşterek orîjînala wê ya kurdî daye çapkirin. Ev çap di 1986ê de li [[Moskova]]yê pêk hatiye.

[[Muhemmed Elî Ewnî]] (1897- 11ê temmûza 1952yê li Qahîreyê) cara pêşîn di sala 1931ê de çapa farisî ya cildê pêşîn ê ''Şerefnameyê'' daye weşandin.

Pişt re Şêx Muhyedîn Sebriyê Kurdî (bavê wî Zekeriyya Muhyedîn e ku destê rastê yê Cemal Ebdulnasir bû) ji ber ku baş farisî dizanî û di edebiyata farisî de şareza bû xwe gîhand wan û her siyan bi hev re dest bi karê amadekirina çapa farisî kirin (14: 1981, r. 77). Hersê nusxe dan ber hev lê çapa Rûsyayê kirin esas û di xebata salekê de ew amade kirin. Ev nusxe di 1931ê de li Qahîreyê hatin weşandin.

Muhemmed Elî Ewnî, her du cildên ''Şerefnameyê'' kirine erebî û Yehya Xeşab ji her cildekê re pêşgotinek nivîsîye. Piştî mirina Muhammed Elî Ewnî wergera cildê yekê di sala 1958ê de, ya cildê duduyê jî di 1962yê de li Qahîrê hatiye weşandin (15: 1991, r. 5-6). Ew pêşgotina ku Zernov li Rûsyayê ji bo çapa pêşîn a farisî nivîsiye di van wergeran de jî heye.

Mela [[Cemîl Bendî Rojbeyanî]] (1912) ji bo wê wergera xwe ya erebî pêşgotinek nivîsiye, li berhemên Huseyn Mukriyanî û Muhemmed Emîn Zekî Beg û gellek kitêbên tir bi hûrî nihêrtiye û agahdariyên ku bi dest xistine wekî şerhan di wergera xwe de bicih kirine. Ev wergera han di sala 1953yê de li [[Bexdad]]ê weşiyaye (14: 1981, r. 45 û 54).

Mamoste [[Hejar Mukriyanî]] cara pêşîn cildê pêşîn ê ''Şerefnameyê'' wergerandiye ser zimanê kurdiya başûr(soranî) û ev çap di 1972yê de li Necefê ji bal Korrî Zanyarîy Kurdî ve hatiye weşandin. Her ev çapa han bêyî dest lêdan cara duduyan di sala 1981ê de li Tahranê hatiye weşandin. Di pêşiya vê wergerê de pêşgotin û sipasnameyeka Mamosta Hejar, agahdariyek li ser wan kurdên tarîxnas ên ku di amadekirina ''Şerefnameyê'' de bi kêrî Hejar hatine; her wekî Husên Huznî Mukriyanî, [[Mihemed Emîn Zekî]], Muhemmed Elî Ewnî, Mela Cemîl Bendî Rojbeyanî hene. Pişt re hin bîr û baweriyên wan zanayan tên ku li ser wergera ''Şerefnameyê'' ya bi ser zimanê kurdî nivîsên xwe pêşkêş kirine. Nivîsara Mesûd Muhammed, Elaedîn Secadî, Hêmin Mukriyanî û Dr. Kemal Mezher Ahmed ev nirxandin in. Pişt re pêşgotina ku Muhemmed Elî Ewnî ji bo çapa farisî a 1931ê nivîsiye û di pey wê re ew pêşgotina lêkolînî ya hêja ku ji bal Zernov ve ji bo çapa pêşîn a farisî hatiye nivîsîn jî di wê wergera kurdî ya Hejarî de cih digrin.

[[Mehmed Emîn Bozarslan]] cildê yekê yê çapa Qahîrê ya weregera erebiya Muhemmed Elî Ewnî kiriye tirkî û cara pêşîn Tirkiya wê di sala 1971ê de li Stembolê hatiye weşandin. Her vê wergera han cara duduyan di 1976ê û ya sisiyan jî di 1990ê de li Stembolê hatiye weşandin.

[[Qanatê Kurdo]] jî di sala 1972yê de di wê gotara xwe de ya bi navê ''Kurdnasî'' weşandiye, behsa ''Şerefnameyê'' kiriye. Di vê gotarê de Qanatê Kurdo, bi taybetî bal kêşaye ser destnivîsên kevn ên ''Şerefnameyê''.

Em ji bîr nekin ku karên wiha yên hunerî, di qesra xanedaniya mîrên Bedlîsê de gellek belav bûn. Gava Ewliya Çelebiyê tirk li gel Melîk Ahmet Paşa çû Bedlîsê wê gavê neviyê Şeref Xanî Mîr Evdal Xan li ser hukum bû. [[Ewliya Çelebî]] gava behsa Mîr dike bahsa bi dehan huneran dike ku Mîr di wan de bikêrhatî û zîrek bûye. Ressamî û neqqaşî jî di nava van huneran de ye. Lewra jî mesela zanîna van huneran ne xas e bi Şeref Xanî tenê ve, diçe digihîje mîrên din jî (binêre, 19: 1991).

[[Elîşêr]] ev demek e li ser ''Şerefnameya'' wergêra mamoste Hejarî radiweste ku wê wergerîne ser kurmanciya bakur. Wergera wê temam bûye. Di dema ku ev nivîsar tê nivîsîn ev werger ji bo ku bi munasebeta 400 saliya ''Şerefnameyê'' bigihîje ber destê xwendevanên kurmancîaxêv di çapxanê de bû.

== Binere herwiha ==
* [[Minyatûrên Şerefnameyê]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [https://muradciwan.com/2013/10/30/serefname-pencereya-kurdan-a-ber-li-mejuye/ Ji bloga [[Mûrad Ciwan]]: Şerefname; pencereya kurdan a ber li mêjûyê]
* {{Ansîklopediya Kurdistanê|serefname-pirtuk-pdf}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Dîroka Kurdistanê]]
[[Kategorî:Pirtûkên farisî]]
[[Kategorî:Pirtûkên li ser dîroka kurdan]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 16an]]
[[Kategorî:Wêjeya sefewî]]</text>
      <sha1>lbp9w5rp4h8l0x144tcyr763em6o7aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çiyayê Sîpanê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7013</id>
    <revision>
      <id>2069426</id>
      <parentid>2062564</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Cîh */</comment>
      <origin>2069426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3322" sha1="d3q0v4guszfg2wzkwwb083a914fruwb" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Sîpanê Xelatê
| nav1               = 
| wêne               = Suphan 01.jpg
| wêne_sernav        = 
| bilindayî          = 4.058
| cih                = [[Elcewaz]],[[Xelat]], [[Milazgir]], [[Panos]]a [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê#Bidlîs
| koordînat          = {{Koord|38|55|00|N|42|49|00|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Stratovolkan]]
| çalakbûna_dawî     = Holosen
}}
'''Çiyayê Sîpanê''' yan jî bi navkirineke din '''Sîpanê Xelatê''' yek ji [[stratovolkan]]ên [[Bakurê Kurdistanê]] ye ku bi bilindahiya 4.058 mêtreyê piştî [[Çiyayê Agiriyê]] û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] sêyem çiyayê herî bilind ê [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr}}&lt;/ref&gt; Çiyayê Sîpanê li perava bakurê [[Gola Wanê]] bilind bûye û di çîroka mîtolojîk a [[Siyabend û Xecê]] derbas dibe ku li gorî mîtolojiyê her du evîndar li vî çiyayê jiyana xwe jidest dane. Ji ber çîroka Siyabend û Xecê Çiyayê Sîpanê di wêjeya kurdî de ciheke girîng girtiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çiyayê Sîpanê ji du bilindeyên bi navê bilindeya rojhilat û bilindeya rojava pêk hatiye ku ji hev bi navberek 1,5 km fireh ji hev cuda ne û di vê navberê de du golên piçûk hene. Bilindeya rojhilat ji aliyê rûberê ve pir mezintir e û ji &quot;platformek fireh a qeşagirtî ya ji kevirên tazî yên li ser hev&quot; pêk hatiye. Bilindahiya rojava ya biçûktir ji kevirên lavê pêk hatiye û navbereke teng her du bilindeyan bi hev ve girêdaye.

== Erdnîgarî ==
Çiyayê Sîpanê li bakurê [[Gola Wanê]] ye û di navbera navçeyên [[Panos]] û [[Elcewaz]]ê de bilind dibe. Jibo rapelîna Çiyayê Sîpanê destûr ji aliyê rayedarên navçeya [[Elcewaz]] ve tê dayîn.
== Taybetmendî ==
Li Çiyayê Sîpanê herî dawî di sala 8050yê {{pz}} de çalakiya volkanîkî pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=213021 |sernav=Global Volcanism Program {{!}} Süphan Dagi |malper=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2022-12-10 }}&lt;/ref&gt; Piştî [[Çiyayê Agirî]] yê duyemîn çiyayê herî bilind a li [[Bakurê Kurdistanê]] ye û [[stratovolkan]]a herî demdirêja razayî ya li [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 Wêneyine Sîpanê Xelatê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419063402/http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 |date=2010-04-19 }}
* [https://www.dengeamerika.com/a/sipane/4640143.html?withmediaplayer=1 Çîyayê Sîpanê: Warê Sîyabend û Xecê]

[[Wêne:Suphan peak.jpg|thumb|700px|çep|Panoramaya Çiyayê Sîpanê Xelatê]]

{{Çiyayên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çiyayên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Elcewaz]]
[[Kategorî:Erdîş]]
[[Kategorî:Patnos]]
[[Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê]]</text>
      <sha1>d3q0v4guszfg2wzkwwb083a914fruwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069427</id>
      <parentid>2069426</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* Erdnîgarî */</comment>
      <origin>2069427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3462" sha1="0xpvbnuw5ywmc9nj8193xzdejp7scu8" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Sîpanê Xelatê
| nav1               = 
| wêne               = Suphan 01.jpg
| wêne_sernav        = 
| bilindayî          = 4.058
| cih                = [[Elcewaz]],[[Xelat]], [[Milazgir]], [[Panos]]a [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê#Bidlîs
| koordînat          = {{Koord|38|55|00|N|42|49|00|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Stratovolkan]]
| çalakbûna_dawî     = Holosen
}}
'''Çiyayê Sîpanê''' yan jî bi navkirineke din '''Sîpanê Xelatê''' yek ji [[stratovolkan]]ên [[Bakurê Kurdistanê]] ye ku bi bilindahiya 4.058 mêtreyê piştî [[Çiyayê Agiriyê]] û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] sêyem çiyayê herî bilind ê [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr}}&lt;/ref&gt; Çiyayê Sîpanê li perava bakurê [[Gola Wanê]] bilind bûye û di çîroka mîtolojîk a [[Siyabend û Xecê]] derbas dibe ku li gorî mîtolojiyê her du evîndar li vî çiyayê jiyana xwe jidest dane. Ji ber çîroka Siyabend û Xecê Çiyayê Sîpanê di wêjeya kurdî de ciheke girîng girtiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çiyayê Sîpanê ji du bilindeyên bi navê bilindeya rojhilat û bilindeya rojava pêk hatiye ku ji hev bi navberek 1,5 km fireh ji hev cuda ne û di vê navberê de du golên piçûk hene. Bilindeya rojhilat ji aliyê rûberê ve pir mezintir e û ji &quot;platformek fireh a qeşagirtî ya ji kevirên tazî yên li ser hev&quot; pêk hatiye. Bilindahiya rojava ya biçûktir ji kevirên lavê pêk hatiye û navbereke teng her du bilindeyan bi hev ve girêdaye.

== Erdnîgarî ==
Çiyayê Sîpanê li ser xaçerêya navçeyên [[Elcewaz]] û Xelat a Bidlîsê, navçeya Panosê a Agiriyê û navçeya Melazgir a Mûşê bilind bûye. Kar û barên fermî yê Çiyayê Sîpanê ji aliyê rayedarên navçeya Elcewazê be tê kirin ku Ji bo rapelîna Çiyayê Sîpanê destûr ji aliyê rayedarên navçeya [[Elcewaz]] ve tê dayîn.

== Taybetmendî ==
Li Çiyayê Sîpanê herî dawî di sala 8050yê {{pz}} de çalakiya volkanîkî pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=213021 |sernav=Global Volcanism Program {{!}} Süphan Dagi |malper=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2022-12-10 }}&lt;/ref&gt; Piştî [[Çiyayê Agirî]] yê duyemîn çiyayê herî bilind a li [[Bakurê Kurdistanê]] ye û [[stratovolkan]]a herî demdirêja razayî ya li [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 Wêneyine Sîpanê Xelatê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419063402/http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 |date=2010-04-19 }}
* [https://www.dengeamerika.com/a/sipane/4640143.html?withmediaplayer=1 Çîyayê Sîpanê: Warê Sîyabend û Xecê]

[[Wêne:Suphan peak.jpg|thumb|700px|çep|Panoramaya Çiyayê Sîpanê Xelatê]]

{{Çiyayên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çiyayên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Elcewaz]]
[[Kategorî:Erdîş]]
[[Kategorî:Patnos]]
[[Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê]]</text>
      <sha1>0xpvbnuw5ywmc9nj8193xzdejp7scu8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069428</id>
      <parentid>2069427</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* Erdnîgarî */</comment>
      <origin>2069428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3484" sha1="1aeyouzbod91612n8ivauguxdjffdy2" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Sîpanê Xelatê
| nav1               = 
| wêne               = Suphan 01.jpg
| wêne_sernav        = 
| bilindayî          = 4.058
| cih                = [[Elcewaz]],[[Xelat]], [[Milazgir]], [[Panos]]a [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê#Bidlîs
| koordînat          = {{Koord|38|55|00|N|42|49|00|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Stratovolkan]]
| çalakbûna_dawî     = Holosen
}}
'''Çiyayê Sîpanê''' yan jî bi navkirineke din '''Sîpanê Xelatê''' yek ji [[stratovolkan]]ên [[Bakurê Kurdistanê]] ye ku bi bilindahiya 4.058 mêtreyê piştî [[Çiyayê Agiriyê]] û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] sêyem çiyayê herî bilind ê [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr}}&lt;/ref&gt; Çiyayê Sîpanê li perava bakurê [[Gola Wanê]] bilind bûye û di çîroka mîtolojîk a [[Siyabend û Xecê]] derbas dibe ku li gorî mîtolojiyê her du evîndar li vî çiyayê jiyana xwe jidest dane. Ji ber çîroka Siyabend û Xecê Çiyayê Sîpanê di wêjeya kurdî de ciheke girîng girtiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çiyayê Sîpanê ji du bilindeyên bi navê bilindeya rojhilat û bilindeya rojava pêk hatiye ku ji hev bi navberek 1,5 km fireh ji hev cuda ne û di vê navberê de du golên piçûk hene. Bilindeya rojhilat ji aliyê rûberê ve pir mezintir e û ji &quot;platformek fireh a qeşagirtî ya ji kevirên tazî yên li ser hev&quot; pêk hatiye. Bilindahiya rojava ya biçûktir ji kevirên lavê pêk hatiye û navbereke teng her du bilindeyan bi hev ve girêdaye.

== Erdnîgarî ==
Çiyayê Sîpanê bakurê Gola Wanê û li ser xaçerêya navçeyên [[Elcewaz]] û Xelat a Bidlîsê, navçeya Panosê a Agiriyê û navçeya Melazgir a Mûşê bilind bûye. Kar û barên fermî yê Çiyayê Sîpanê ji aliyê rayedarên navçeya Elcewazê be tê kirin ku Ji bo rapelîna Çiyayê Sîpanê destûr ji aliyê rayedarên navçeya [[Elcewaz]] ve tê dayîn.

== Taybetmendî ==
Li Çiyayê Sîpanê herî dawî di sala 8050yê {{pz}} de çalakiya volkanîkî pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=213021 |sernav=Global Volcanism Program {{!}} Süphan Dagi |malper=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2022-12-10 }}&lt;/ref&gt; Piştî [[Çiyayê Agirî]] yê duyemîn çiyayê herî bilind a li [[Bakurê Kurdistanê]] ye û [[stratovolkan]]a herî demdirêja razayî ya li [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 Wêneyine Sîpanê Xelatê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419063402/http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 |date=2010-04-19 }}
* [https://www.dengeamerika.com/a/sipane/4640143.html?withmediaplayer=1 Çîyayê Sîpanê: Warê Sîyabend û Xecê]

[[Wêne:Suphan peak.jpg|thumb|700px|çep|Panoramaya Çiyayê Sîpanê Xelatê]]

{{Çiyayên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çiyayên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Elcewaz]]
[[Kategorî:Erdîş]]
[[Kategorî:Patnos]]
[[Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê]]</text>
      <sha1>1aeyouzbod91612n8ivauguxdjffdy2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069429</id>
      <parentid>2069428</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Erdnîgarî */</comment>
      <origin>2069429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3516" sha1="9mm0qnavpk8127bkssl70v5v664vs28" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Sîpanê Xelatê
| nav1               = 
| wêne               = Suphan 01.jpg
| wêne_sernav        = 
| bilindayî          = 4.058
| cih                = [[Elcewaz]],[[Xelat]], [[Milazgir]], [[Panos]]a [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê#Bidlîs
| koordînat          = {{Koord|38|55|00|N|42|49|00|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Stratovolkan]]
| çalakbûna_dawî     = Holosen
}}
'''Çiyayê Sîpanê''' yan jî bi navkirineke din '''Sîpanê Xelatê''' yek ji [[stratovolkan]]ên [[Bakurê Kurdistanê]] ye ku bi bilindahiya 4.058 mêtreyê piştî [[Çiyayê Agiriyê]] û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] sêyem çiyayê herî bilind ê [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr}}&lt;/ref&gt; Çiyayê Sîpanê li perava bakurê [[Gola Wanê]] bilind bûye û di çîroka mîtolojîk a [[Siyabend û Xecê]] derbas dibe ku li gorî mîtolojiyê her du evîndar li vî çiyayê jiyana xwe jidest dane. Ji ber çîroka Siyabend û Xecê Çiyayê Sîpanê di wêjeya kurdî de ciheke girîng girtiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çiyayê Sîpanê ji du bilindeyên bi navê bilindeya rojhilat û bilindeya rojava pêk hatiye ku ji hev bi navberek 1,5 km fireh ji hev cuda ne û di vê navberê de du golên piçûk hene. Bilindeya rojhilat ji aliyê rûberê ve pir mezintir e û ji &quot;platformek fireh a qeşagirtî ya ji kevirên tazî yên li ser hev&quot; pêk hatiye. Bilindahiya rojava ya biçûktir ji kevirên lavê pêk hatiye û navbereke teng her du bilindeyan bi hev ve girêdaye.

== Erdnîgarî ==
Çiyayê Sîpanê bakurê [[Gola Wanê]] û li ser xaçerêya navçeyên [[Elcewaz]] û [[Xelat]] a Bidlîsê, navçeya [[Panos|Panosê]] a Agiriyê û navçeya [[Milazgir]] a [[Mûş|Mûşê]] bilind bûye. Kar û barên fermî yê Çiyayê Sîpanê ji aliyê rayedarên navçeya Elcewazê be tê kirin ku Ji bo rapelîna Çiyayê Sîpanê destûr ji aliyê rayedarên navçeya [[Elcewaz]] ve tê dayîn.

== Taybetmendî ==
Li Çiyayê Sîpanê herî dawî di sala 8050yê {{pz}} de çalakiya volkanîkî pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=213021 |sernav=Global Volcanism Program {{!}} Süphan Dagi |malper=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2022-12-10 }}&lt;/ref&gt; Piştî [[Çiyayê Agirî]] yê duyemîn çiyayê herî bilind a li [[Bakurê Kurdistanê]] ye û [[stratovolkan]]a herî demdirêja razayî ya li [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 Wêneyine Sîpanê Xelatê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419063402/http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 |date=2010-04-19 }}
* [https://www.dengeamerika.com/a/sipane/4640143.html?withmediaplayer=1 Çîyayê Sîpanê: Warê Sîyabend û Xecê]

[[Wêne:Suphan peak.jpg|thumb|700px|çep|Panoramaya Çiyayê Sîpanê Xelatê]]

{{Çiyayên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çiyayên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Elcewaz]]
[[Kategorî:Erdîş]]
[[Kategorî:Patnos]]
[[Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê]]</text>
      <sha1>9mm0qnavpk8127bkssl70v5v664vs28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069430</id>
      <parentid>2069429</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Taybetmendî */</comment>
      <origin>2069430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3525" sha1="64bddh8pv2ls6fqictwi5cxjpimc51a" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Sîpanê Xelatê
| nav1               = 
| wêne               = Suphan 01.jpg
| wêne_sernav        = 
| bilindayî          = 4.058
| cih                = [[Elcewaz]],[[Xelat]], [[Milazgir]], [[Panos]]a [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê#Bidlîs
| koordînat          = {{Koord|38|55|00|N|42|49|00|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Stratovolkan]]
| çalakbûna_dawî     = Holosen
}}
'''Çiyayê Sîpanê''' yan jî bi navkirineke din '''Sîpanê Xelatê''' yek ji [[stratovolkan]]ên [[Bakurê Kurdistanê]] ye ku bi bilindahiya 4.058 mêtreyê piştî [[Çiyayê Agiriyê]] û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] sêyem çiyayê herî bilind ê [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr}}&lt;/ref&gt; Çiyayê Sîpanê li perava bakurê [[Gola Wanê]] bilind bûye û di çîroka mîtolojîk a [[Siyabend û Xecê]] derbas dibe ku li gorî mîtolojiyê her du evîndar li vî çiyayê jiyana xwe jidest dane. Ji ber çîroka Siyabend û Xecê Çiyayê Sîpanê di wêjeya kurdî de ciheke girîng girtiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çiyayê Sîpanê ji du bilindeyên bi navê bilindeya rojhilat û bilindeya rojava pêk hatiye ku ji hev bi navberek 1,5 km fireh ji hev cuda ne û di vê navberê de du golên piçûk hene. Bilindeya rojhilat ji aliyê rûberê ve pir mezintir e û ji &quot;platformek fireh a qeşagirtî ya ji kevirên tazî yên li ser hev&quot; pêk hatiye. Bilindahiya rojava ya biçûktir ji kevirên lavê pêk hatiye û navbereke teng her du bilindeyan bi hev ve girêdaye.

== Erdnîgarî ==
Çiyayê Sîpanê bakurê [[Gola Wanê]] û li ser xaçerêya navçeyên [[Elcewaz]] û [[Xelat]] a Bidlîsê, navçeya [[Panos|Panosê]] a Agiriyê û navçeya [[Milazgir]] a [[Mûş|Mûşê]] bilind bûye. Kar û barên fermî yê Çiyayê Sîpanê ji aliyê rayedarên navçeya Elcewazê be tê kirin ku Ji bo rapelîna Çiyayê Sîpanê destûr ji aliyê rayedarên navçeya [[Elcewaz]] ve tê dayîn.

== Çalakiyên volkanîk ==
Li Çiyayê Sîpanê herî dawî di sala 8050yê {{pz}} de çalakiya volkanîkî pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=213021 |sernav=Global Volcanism Program {{!}} Süphan Dagi |malper=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2022-12-10 }}&lt;/ref&gt; Piştî [[Çiyayê Agirî]] yê duyemîn çiyayê herî bilind a li [[Bakurê Kurdistanê]] ye û [[stratovolkan]]a herî demdirêja razayî ya li [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 Wêneyine Sîpanê Xelatê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419063402/http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 |date=2010-04-19 }}
* [https://www.dengeamerika.com/a/sipane/4640143.html?withmediaplayer=1 Çîyayê Sîpanê: Warê Sîyabend û Xecê]

[[Wêne:Suphan peak.jpg|thumb|700px|çep|Panoramaya Çiyayê Sîpanê Xelatê]]

{{Çiyayên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çiyayên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Elcewaz]]
[[Kategorî:Erdîş]]
[[Kategorî:Patnos]]
[[Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê]]</text>
      <sha1>64bddh8pv2ls6fqictwi5cxjpimc51a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069431</id>
      <parentid>2069430</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Çalakiyên volkanîk */</comment>
      <origin>2069431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3522" sha1="grvyxt2ip97htjnvtsuoqfaigqhbn9m" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Sîpanê Xelatê
| nav1               = 
| wêne               = Suphan 01.jpg
| wêne_sernav        = 
| bilindayî          = 4.058
| cih                = [[Elcewaz]],[[Xelat]], [[Milazgir]], [[Panos]]a [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê#Bidlîs
| koordînat          = {{Koord|38|55|00|N|42|49|00|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Stratovolkan]]
| çalakbûna_dawî     = Holosen
}}
'''Çiyayê Sîpanê''' yan jî bi navkirineke din '''Sîpanê Xelatê''' yek ji [[stratovolkan]]ên [[Bakurê Kurdistanê]] ye ku bi bilindahiya 4.058 mêtreyê piştî [[Çiyayê Agiriyê]] û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] sêyem çiyayê herî bilind ê [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr}}&lt;/ref&gt; Çiyayê Sîpanê li perava bakurê [[Gola Wanê]] bilind bûye û di çîroka mîtolojîk a [[Siyabend û Xecê]] derbas dibe ku li gorî mîtolojiyê her du evîndar li vî çiyayê jiyana xwe jidest dane. Ji ber çîroka Siyabend û Xecê Çiyayê Sîpanê di wêjeya kurdî de ciheke girîng girtiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çiyayê Sîpanê ji du bilindeyên bi navê bilindeya rojhilat û bilindeya rojava pêk hatiye ku ji hev bi navberek 1,5 km fireh ji hev cuda ne û di vê navberê de du golên piçûk hene. Bilindeya rojhilat ji aliyê rûberê ve pir mezintir e û ji &quot;platformek fireh a qeşagirtî ya ji kevirên tazî yên li ser hev&quot; pêk hatiye. Bilindahiya rojava ya biçûktir ji kevirên lavê pêk hatiye û navbereke teng her du bilindeyan bi hev ve girêdaye.

== Erdnîgarî ==
Çiyayê Sîpanê bakurê [[Gola Wanê]] û li ser xaçerêya navçeyên [[Elcewaz]] û [[Xelat]] a Bidlîsê, navçeya [[Panos|Panosê]] a Agiriyê û navçeya [[Milazgir]] a [[Mûş|Mûşê]] bilind bûye. Kar û barên fermî yê Çiyayê Sîpanê ji aliyê rayedarên navçeya Elcewazê be tê kirin ku Ji bo rapelîna Çiyayê Sîpanê destûr ji aliyê rayedarên navçeya [[Elcewaz]] ve tê dayîn.

== Çalakiyên volkanîk ==
Li Çiyayê Sîpanê herî dawî di sala 8050yê {{pz}} de çalakiya volkanîkî pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=213021 |sernav=Global Volcanism Program {{!}} Süphan Dagi |malper=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2022-12-10 }}&lt;/ref&gt; Piştî [[Çiyayê Agirî]] yê duyem çiyayê herî bilind a li [[Bakurê Kurdistanê]] ye û [[stratovolkan]]a herî demdirêja razayî ya li [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 Wêneyine Sîpanê Xelatê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419063402/http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 |date=2010-04-19 }}
* [https://www.dengeamerika.com/a/sipane/4640143.html?withmediaplayer=1 Çîyayê Sîpanê: Warê Sîyabend û Xecê]

[[Wêne:Suphan peak.jpg|thumb|700px|çep|Panoramaya Çiyayê Sîpanê Xelatê]]

{{Çiyayên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çiyayên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Elcewaz]]
[[Kategorî:Erdîş]]
[[Kategorî:Patnos]]
[[Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê]]</text>
      <sha1>grvyxt2ip97htjnvtsuoqfaigqhbn9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069434</id>
      <parentid>2069431</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3472" sha1="bzkgqm81zhg4q7etsehqbl40awvsxs4" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Sîpanê Xelatê
| nav1               = 
| wêne               = Suphan 01.jpg
| wêne_sernav        = 
| bilindayî          = 4.058
| cih                = [[Elcewaz]],[[Xelat]], [[Milazgir]], [[Panos]]a [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê#Bidlîs
| koordînat          = {{Koord|38|55|00|N|42|49|00|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Stratovolkan]]
| çalakbûna_dawî     = Holosen
}}
'''Çiyayê Sîpanê''' yek ji [[stratovolkan]]ên [[Bakurê Kurdistanê]] ye ku bi bilindahiya 4.058 mêtreyê piştî [[Çiyayê Agiriyê]] û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] sêyem çiyayê herî bilind ê [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr}}&lt;/ref&gt; Çiyayê Sîpanê li perava bakurê [[Gola Wanê]] bilind bûye û di çîroka mîtolojîk a [[Siyabend û Xecê]] derbas dibe ku li gorî mîtolojiyê her du evîndar li vî çiyayê jiyana xwe jidest dane. Ji ber çîroka Siyabend û Xecê Çiyayê Sîpanê di wêjeya kurdî de ciheke girîng girtiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çiyayê Sîpanê ji du bilindeyên bi navê bilindeya rojhilat û bilindeya rojava pêk hatiye ku ji hev bi navberek 1,5 km fireh ji hev cuda ne û di vê navberê de du golên piçûk hene. Bilindeya rojhilat ji aliyê rûberê ve pir mezintir e û ji &quot;platformek fireh a qeşagirtî ya ji kevirên tazî yên li ser hev&quot; pêk hatiye. Bilindahiya rojava ya biçûktir ji kevirên lavê pêk hatiye û navbereke teng her du bilindeyan bi hev ve girêdaye.

== Erdnîgarî ==
Çiyayê Sîpanê bakurê [[Gola Wanê]] û li ser xaçerêya navçeyên [[Elcewaz]] û [[Xelat]] a Bidlîsê, navçeya [[Panos|Panosê]] a Agiriyê û navçeya [[Milazgir]] a [[Mûş|Mûşê]] bilind bûye. Kar û barên fermî yê Çiyayê Sîpanê ji aliyê rayedarên navçeya Elcewazê be tê kirin ku Ji bo rapelîna Çiyayê Sîpanê destûr ji aliyê rayedarên navçeya [[Elcewaz]] ve tê dayîn.

== Çalakiyên volkanîk ==
Li Çiyayê Sîpanê herî dawî di sala 8050yê {{pz}} de çalakiya volkanîkî pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=213021 |sernav=Global Volcanism Program {{!}} Süphan Dagi |malper=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2022-12-10 }}&lt;/ref&gt; Piştî [[Çiyayê Agirî]] yê duyem çiyayê herî bilind a li [[Bakurê Kurdistanê]] ye û [[stratovolkan]]a herî demdirêja razayî ya li [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 Wêneyine Sîpanê Xelatê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419063402/http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 |date=2010-04-19 }}
* [https://www.dengeamerika.com/a/sipane/4640143.html?withmediaplayer=1 Çîyayê Sîpanê: Warê Sîyabend û Xecê]

[[Wêne:Suphan peak.jpg|thumb|700px|çep|Panoramaya Çiyayê Sîpanê Xelatê]]

{{Çiyayên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çiyayên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Elcewaz]]
[[Kategorî:Erdîş]]
[[Kategorî:Patnos]]
[[Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê]]</text>
      <sha1>bzkgqm81zhg4q7etsehqbl40awvsxs4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069435</id>
      <parentid>2069434</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T17:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2069435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3745" sha1="kearr4qjjmqk2x1z0hxsvwzcuwmgsuj" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Sîpanê Xelatê
| nav1               = 
| wêne               = Suphan 01.jpg
| wêne_sernav        = 
| bilindayî          = 4.058
| cih                = [[Elcewaz]],[[Xelat]], [[Milazgir]], [[Panos]]a [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê#Bidlîs
| koordînat          = {{Koord|38|55|00|N|42|49|00|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Stratovolkan]]
| çalakbûna_dawî     = Holosen
}}
'''Çiyayê Sîpanê''' yek ji [[stratovolkan]]ên [[Bakurê Kurdistanê]] ye ku bi bilindahiya 4.058 mêtreyê piştî [[Çiyayê Agiriyê]] û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] sêyem çiyayê herî bilind ê [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr}}&lt;/ref&gt; Çiyayê Sîpanê li perava bakurê [[Gola Wanê]] bilind bûye û di çîroka mîtolojîk a [[Siyabend û Xecê]] derbas dibe ku li gorî mîtolojiyê her du evîndar li vî çiyayê jiyana xwe jidest dane. Ji ber çîroka Siyabend û Xecê Çiyayê Sîpanê di wêjeya kurdî de ciheke girîng girtiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çiyayê Sîpanê ji du bilindeyên bi navê bilindeya rojhilat û bilindeya rojava pêk hatiye ku ji hev bi navberek 1,5 km fireh ji hev cuda ne û di vê navberê de du golên piçûk hene. Bilindeya rojhilat ji aliyê rûberê ve pir mezintir e û ji &quot;platformek fireh a qeşagirtî ya ji kevirên tazî yên li ser hev&quot; pêk hatiye. Bilindahiya rojava ya biçûktir ji kevirên lavê pêk hatiye û navbereke teng her du bilindeyan bi hev ve girêdaye.

== Erdnîgarî ==
Çiyayê Sîpanê bakurê [[Gola Wanê]] û li ser xaçerêya navçeyên [[Elcewaz]] û [[Xelat]] a Bidlîsê, navçeya [[Panos|Panosê]] a Agiriyê û navçeya [[Milazgir]] a [[Mûş|Mûşê]] bilind bûye. Kar û barên fermî yê Çiyayê Sîpanê ji aliyê rayedarên navçeya Elcewazê be tê kirin ku Ji bo rapelîna Çiyayê Sîpanê destûr ji aliyê rayedarên navçeya [[Elcewaz]] ve tê dayîn.

== Çalakiyên volkanîk ==
Li ser bilindeya konê stratovolkana sereke korteke mezin heye ku bi qasî kîlometreyekî berfireh e ku golên kraterî yên piçûk vedihewîne. Bilindeyên rîolîtîk ku di encama çalakiyên volkanîk ên Sîpanê de pêş ketine, li seranserê Sîpanê têne dîtin. Li Çiyayê Sîpanê herî dawî di sala 8050yê {{pz}} de çalakiya volkanîkî pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=213021 |sernav=Global Volcanism Program {{!}} Süphan Dagi |malper=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2022-12-10 }}&lt;/ref&gt; Piştî [[Çiyayê Agirî]] yê duyem çiyayê herî bilind a li [[Bakurê Kurdistanê]] ye û [[stratovolkan]]a herî demdirêja razayî ya li [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 Wêneyine Sîpanê Xelatê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419063402/http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 |date=2010-04-19 }}
* [https://www.dengeamerika.com/a/sipane/4640143.html?withmediaplayer=1 Çîyayê Sîpanê: Warê Sîyabend û Xecê]

[[Wêne:Suphan peak.jpg|thumb|700px|çep|Panoramaya Çiyayê Sîpanê Xelatê]]

{{Çiyayên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çiyayên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Elcewaz]]
[[Kategorî:Erdîş]]
[[Kategorî:Patnos]]
[[Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê]]</text>
      <sha1>kearr4qjjmqk2x1z0hxsvwzcuwmgsuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069436</id>
      <parentid>2069435</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T17:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2069436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="p9ga999owz40omxncrhv7rvjkigk70p" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Sîpanê Xelatê
| nav1               = 
| wêne               = Suphan 01.jpg
| wêne_sernav        = 
| bilindayî          = 4.058
| cih                = [[Elcewaz]],[[Xelat]], [[Milazgir]], [[Panos]]a [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê#Bidlîs
| koordînat          = {{Koord|38|55|00|N|42|49|00|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Stratovolkan]]
| çalakbûna_dawî     = Holosen
}}
'''Çiyayê Sîpanê''' yek ji [[stratovolkan]]ên [[Bakurê Kurdistanê]] ye ku bi bilindahiya 4.058 mêtreyê piştî [[Çiyayê Agiriyê]] û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] sêyem çiyayê herî bilind ê [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr}}&lt;/ref&gt; Çiyayê Sîpanê li perava bakurê [[Gola Wanê]] bilind bûye û di çîroka mîtolojîk a [[Siyabend û Xecê]] derbas dibe ku li gorî mîtolojiyê her du evîndar li vî çiyayê jiyana xwe jidest dane. Ji ber çîroka Siyabend û Xecê Çiyayê Sîpanê di wêjeya kurdî de ciheke girîng girtiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çiyayê Sîpanê ji du bilindeyên bi navê bilindeya rojhilat û bilindeya rojava pêk hatiye ku ji hev bi navberek 1,5 km fireh ji hev cuda ne û di vê navberê de du golên piçûk hene. Bilindeya rojhilat ji aliyê rûberê ve pir mezintir e û ji &quot;platformek fireh a qeşagirtî ya ji kevirên tazî yên li ser hev&quot; pêk hatiye. Bilindahiya rojava ya biçûktir ji kevirên lavê pêk hatiye û navbereke teng her du bilindeyan bi hev ve girêdaye.

== Erdnîgarî ==
Çiyayê Sîpanê bakurê [[Gola Wanê]] û li ser xaçerêya navçeyên [[Elcewaz]] û [[Xelat]] a Bidlîsê, navçeya [[Panos|Panosê]] a Agiriyê û navçeya [[Milazgir]] a [[Mûş|Mûşê]] bilind bûye. Kar û barên fermî yê Çiyayê Sîpanê ji aliyê rayedarên navçeya Elcewazê be tê kirin ku Ji bo rapelîna Çiyayê Sîpanê destûr ji aliyê rayedarên navçeya [[Elcewaz]] ve tê dayîn.

== Çalakiyên volkanîk ==
Li ser bilindeya konê stratovolkana sereke korteke mezin heye ku bi qasî kîlometreyekî berfireh e ku golên kraterî yên piçûk vedihewîne. Bilindeyên rîolîtîk ku di encama çalakiyên volkanîk ên Sîpanê de pêş ketine, li seranserê Sîpanê têne dîtin. Li Çiyayê Sîpanê herî dawî di sala 8050yê {{pz}} de çalakiya volkanîkî pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=213021 |sernav=Global Volcanism Program {{!}} Süphan Dagi |malper=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2022-12-10 }}&lt;/ref&gt; 

Çiyayê Sîpanê piştî [[Çiyayê Agirî]]yê duyem çiyayê herî bilind ê li [[Bakurê Kurdistanê]] ye û [[stratovolkan]]a herî demdirêja razayî ya [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 Wêneyine Sîpanê Xelatê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419063402/http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 |date=2010-04-19 }}
* [https://www.dengeamerika.com/a/sipane/4640143.html?withmediaplayer=1 Çîyayê Sîpanê: Warê Sîyabend û Xecê]

[[Wêne:Suphan peak.jpg|thumb|700px|çep|Panoramaya Çiyayê Sîpanê Xelatê]]

{{Çiyayên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çiyayên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Elcewaz]]
[[Kategorî:Erdîş]]
[[Kategorî:Patnos]]
[[Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê]]</text>
      <sha1>p9ga999owz40omxncrhv7rvjkigk70p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069437</id>
      <parentid>2069436</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T17:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2069437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3968" sha1="bp6d15mm925nrfwr6jk97qmrsb7gstp" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Sîpanê Xelatê
| nav1               = 
| wêne               = Suphan 01.jpg
| wêne_sernav        = 
| bilindayî          = 4.058
| cih                = [[Elcewaz]],[[Xelat]], [[Milazgir]], [[Panos]]a [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê#Bidlîs
| koordînat          = {{Koord|38|55|00|N|42|49|00|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Stratovolkan]]
| çalakbûna_dawî     = Holosen
}}
'''Çiyayê Sîpanê''' yek ji [[stratovolkan]]ên [[Bakurê Kurdistanê]] ye ku bi bilindahiya 4.058 mêtreyê piştî [[Çiyayê Agiriyê]] û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] sêyem çiyayê herî bilind ê [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr}}&lt;/ref&gt; Çiyayê Sîpanê li perava bakurê [[Gola Wanê]] bilind bûye û di çîroka mîtolojîk a [[Siyabend û Xecê]] derbas dibe ku li gorî mîtolojiyê her du evîndar li vî çiyayê jiyana xwe jidest dane. Ji ber çîroka Siyabend û Xecê Çiyayê Sîpanê di wêjeya kurdî de ciheke girîng girtiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çiyayê Sîpanê ji du bilindeyên bi navê bilindeya rojhilat û bilindeya rojava pêk hatiye ku ji hev bi navberek 1,5 km fireh ji hev cuda ne û di vê navberê de du golên piçûk hene. Bilindeya rojhilat ji aliyê rûberê ve pir mezintir e û ji &quot;platformek fireh a qeşagirtî ya ji kevirên tazî yên li ser hev&quot; pêk hatiye. Bilindahiya rojava ya biçûktir ji kevirên lavê pêk hatiye û navbereke teng her du bilindeyan bi hev ve girêdaye.

== Erdnîgarî ==
Çiyayê Sîpanê bakurê [[Gola Wanê]] û li ser xaçerêya navçeyên [[Elcewaz]] û [[Xelat]] a Bidlîsê, navçeya [[Panos|Panosê]] a Agiriyê û navçeya [[Milazgir]] a [[Mûş|Mûşê]] bilind bûye. Kar û barên fermî yê Çiyayê Sîpanê ji aliyê rayedarên navçeya Elcewazê be tê kirin ku Ji bo rapelîna Çiyayê Sîpanê destûr ji aliyê rayedarên navçeya [[Elcewaz]] ve tê dayîn.

== Çalakiyên volkanîk ==
Li ser bilindeya konê stratovolkana sereke korteke mezin heye ku bi qasî kîlometreyekî berfireh e ku golên kraterî yên piçûk vedihewîne. Volkanîzm û her wiha qeşagirtin di serdema Kuaternarê de, di çêbûna jeolojîk a çiyê de roleke sereke lîstine. Qeşagirtinên li ser û golên qeşagirtî yên piçûk li herêma bilindeyê hene. Bilindeyên rîolîtîk ku di encama çalakiyên volkanîk ên Sîpanê de pêş ketine, li seranserê Sîpanê têne dîtin. Li Çiyayê Sîpanê herî dawî di sala 8050yê {{pz}} de çalakiya volkanîkî pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=213021 |sernav=Global Volcanism Program {{!}} Süphan Dagi |malper=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2022-12-10 }}&lt;/ref&gt; 

Çiyayê Sîpanê piştî [[Çiyayê Agirî]]yê duyem çiyayê herî bilind ê li [[Bakurê Kurdistanê]] ye û [[stratovolkan]]a herî demdirêja razayî ya [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 Wêneyine Sîpanê Xelatê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419063402/http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 |date=2010-04-19 }}
* [https://www.dengeamerika.com/a/sipane/4640143.html?withmediaplayer=1 Çîyayê Sîpanê: Warê Sîyabend û Xecê]

[[Wêne:Suphan peak.jpg|thumb|700px|çep|Panoramaya Çiyayê Sîpanê Xelatê]]

{{Çiyayên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çiyayên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Elcewaz]]
[[Kategorî:Erdîş]]
[[Kategorî:Patnos]]
[[Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê]]</text>
      <sha1>bp6d15mm925nrfwr6jk97qmrsb7gstp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069438</id>
      <parentid>2069437</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T17:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2069438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3887" sha1="8g7loahyntyamdnpgwsqurjvo4w9mvt" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Sîpanê Xelatê
| nav1               = 
| wêne               = Suphan 01.jpg
| wêne_sernav        = 
| bilindayî          = 4.058
| cih                = [[Elcewaz]],[[Xelat]], [[Milazgir]], [[Panos]]a [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê#Bidlîs
| koordînat          = {{Koord|38|55|00|N|42|49|00|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Stratovolkan]]
| çalakbûna_dawî     = Holosen
}}
'''Çiyayê Sîpanê''' yek ji [[stratovolkan]]ên [[Bakurê Kurdistanê]] ye ku bi bilindahiya 4.058 mêtreyê piştî [[Çiyayê Agiriyê]] û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] sêyem çiyayê herî bilind ê [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr}}&lt;/ref&gt; Çiyayê Sîpanê li perava bakurê [[Gola Wanê]] bilind bûye û di çîroka mîtolojîk a [[Siyabend û Xecê]] derbas dibe ku li gorî mîtolojiyê her du evîndar li vî çiyayê jiyana xwe jidest dane. Ji ber çîroka Siyabend û Xecê Çiyayê Sîpanê di wêjeya kurdî de ciheke girîng girtiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çiyayê Sîpanê ji du bilindeyên bi navê bilindeya rojhilat û bilindeya rojava pêk hatiye ku ji hev bi navberek 1,5 km fireh ji hev cuda ne û di vê navberê de du golên piçûk hene. Bilindeya rojhilat ji aliyê rûberê ve pir mezintir e û ji &quot;platformek fireh a qeşagirtî ya ji kevirên tazî yên li ser hev&quot; pêk hatiye. Bilindahiya rojava ya biçûktir ji kevirên lavê pêk hatiye û navbereke teng her du bilindeyan bi hev ve girêdaye.

== Erdnîgarî ==
Çiyayê Sîpanê bakurê [[Gola Wanê]] û li ser xaçerêya navçeyên [[Elcewaz]] û [[Xelat]] a Bidlîsê, navçeya [[Panos|Panosê]] a Agiriyê û navçeya [[Milazgir]] a [[Mûş|Mûşê]] bilind bûye. Kar û barên fermî yê Çiyayê Sîpanê ji aliyê rayedarên navçeya Elcewazê be tê kirin ku Ji bo rapelîna Çiyayê Sîpanê destûr ji aliyê rayedarên navçeya [[Elcewaz]] ve tê dayîn.

== Çalakiyên volkanîk ==
Li ser bilindeya konê stratovolkana sereke korteke mezin heye ku bi qasî kîlometreyekî berfireh e ku golên kraterî yên piçûk vedihewîne. Volkanîzm û her wiha qeşagirtin di serdema Kuaternarê de, di çêbûna jeolojîk a çiyê de roleke sereke lîstine. Qeşagirtinên li ser û golên qeşagirtî yên piçûk li herêma bilindeyê hene. Bilindeyên rîolîtîk ku di encama çalakiyên volkanîk ên Sîpanê de pêş ketine, li seranserê Sîpanê têne dîtin. Li Çiyayê Sîpanê herî dawî di sala 8050yê {{pz}} de çalakiya volkanîkî pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=213021 |sernav=Global Volcanism Program {{!}} Süphan Dagi |malper=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2022-12-10 }}&lt;/ref&gt; 

Çiyayê Sîpanê piştî [[Çiyayê Agirî]]yê duyem çiyayê herî bilind ê li [[Bakurê Kurdistanê]] ye û [[stratovolkan]]a herî demdirêja razayî ya [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 Wêneyine Sîpanê Xelatê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419063402/http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 |date=2010-04-19 }}
* [https://www.dengeamerika.com/a/sipane/4640143.html?withmediaplayer=1 Çîyayê Sîpanê: Warê Sîyabend û Xecê]

{{Çiyayên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çiyayên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Elcewaz]]
[[Kategorî:Erdîş]]
[[Kategorî:Patnos]]
[[Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê]]</text>
      <sha1>8g7loahyntyamdnpgwsqurjvo4w9mvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069440</id>
      <parentid>2069438</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T17:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2069440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3910" sha1="rw0raex84whwjynsxqr1cc1t5wiczkf" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Sîpanê Xelatê
| nav1               = 
| wêne               = Suphan 01.jpg
| wêne_sernav        = 
| bilindayî          = 4.058
| cih                = [[Elcewaz]],[[Xelat]], [[Milazgir]], [[Panos]]a [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê#Bidlîs
| koordînat          = {{Koord|38|55|00|N|42|49|00|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Stratovolkan]]
| çalakbûna_dawî     = Holosen
}}
'''Çiyayê Sîpanê''' yek ji [[stratovolkan]]ên [[Bakurê Kurdistanê]] ye ku bi bilindahiya 4.058 mêtreyê piştî [[Çiyayê Agiriyê]] û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] sêyem çiyayê herî bilind ê [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr}}&lt;/ref&gt; Çiyayê Sîpanê li perava bakurê [[Gola Wanê]] bilind bûye û di çîroka mîtolojîk a [[Siyabend û Xecê]] derbas dibe ku li gorî mîtolojiyê her du evîndar li vî çiyayê jiyana xwe jidest dane. Ji ber çîroka Siyabend û Xecê Çiyayê Sîpanê di wêjeya kurdî de ciheke girîng girtiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çiyayê Sîpanê ji du bilindeyên bi navê bilindeya rojhilat û bilindeya rojava pêk hatiye ku ji hev bi navberek 1,5 km fireh ji hev cuda ne û di vê navberê de du golên piçûk hene. Bilindeya rojhilat ji aliyê rûberê ve pir mezintir e û ji &quot;platformek fireh a qeşagirtî ya ji kevirên tazî yên li ser hev&quot; pêk hatiye. Bilindahiya rojava ya biçûktir ji kevirên lavê pêk hatiye û navbereke teng her du bilindeyan bi hev ve girêdaye.

== Erdnîgarî ==
Çiyayê Sîpanê bakurê [[Gola Wanê]] û li ser xaçerêya navçeyên [[Elcewaz]] û [[Xelat]] a Bidlîsê, navçeya [[Panos|Panosê]] a Agiriyê û navçeya [[Milazgir]] a [[Mûş|Mûşê]] bilind bûye. Kar û barên fermî yê Çiyayê Sîpanê ji aliyê rayedarên navçeya Elcewazê be tê kirin ku Ji bo rapelîna Çiyayê Sîpanê destûr ji aliyê rayedarên navçeya [[Elcewaz]] ve tê dayîn.

== Çalakiyên volkanîk ==
Li ser bilindeya konê stratovolkana sereke korteke mezin heye ku bi qasî kîlometreyekî berfireh e ku golên kraterî yên piçûk vedihewîne. Volkanîzm û her wiha qeşagirtin di serdema Kuaternarê de, di çêbûna jeolojîk a çiyê de roleke sereke lîstine. Qeşagirtinên li deverên jorîn a çiyayê û golên qeşagirtî yên piçûk li herêma bilindeyê hene. Bilindeyên rîolîtîk ku di encama çalakiyên volkanîk ên Sîpanê de pêş ketine, li seranserê Sîpanê têne dîtin. Li Çiyayê Sîpanê herî dawî di sala 8050yê {{pz}} de çalakiya volkanîkî pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=213021 |sernav=Global Volcanism Program {{!}} Süphan Dagi |malper=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2022-12-10 }}&lt;/ref&gt; 

Çiyayê Sîpanê piştî [[Çiyayê Agirî]]yê duyem çiyayê herî bilind ê li [[Bakurê Kurdistanê]] ye û [[stratovolkan]]a herî demdirêja razayî ya [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 Wêneyine Sîpanê Xelatê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419063402/http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 |date=2010-04-19 }}
* [https://www.dengeamerika.com/a/sipane/4640143.html?withmediaplayer=1 Çîyayê Sîpanê: Warê Sîyabend û Xecê]

{{Çiyayên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çiyayên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Elcewaz]]
[[Kategorî:Erdîş]]
[[Kategorî:Patnos]]
[[Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê]]</text>
      <sha1>rw0raex84whwjynsxqr1cc1t5wiczkf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069446</id>
      <parentid>2069440</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (--{{Şitil}}, Binê standard kir, Lînk paqij kir, --Valahiyên nehewce.)</comment>
      <origin>2069446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3886" sha1="d51x3ytj7rvs6w8m4kyzu4zxhklc8co" xml:space="preserve">{{Agahîdank çiya
| nav                = Sîpanê Xelatê
| nav1               = 
| wêne               = Suphan 01.jpg
| wêne_sernav        = 
| bilindayî          = 4.058
| cih                = [[Elcewaz]],[[Xelat]], [[Milazgir]], [[Panos]]a [[Bakurê Kurdistanê]]
| zincîreçiya        = 
| nexşeya_cihan      = Bakurê Kurdistanê#Bidlîs
| koordînat          = {{Koord|38|55|00|N|42|49|00|E|type:mountain|display=inline, title}}
| cure               = [[Stratovolkan]]
| çalakbûna_dawî     = Holosen
}}
'''Çiyayê Sîpanê''' yek ji [[stratovolkan]]ên [[Bakurê Kurdistanê]] ye ku bi bilindahiya 4.058 mêtreyê piştî [[Çiyayê Agiriyê]] û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] sêyem çiyayê herî bilind ê [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://candname.com/ciyaye-sipan-sipane-xelate/ |sernav=Çîyayê Sîpan (Sîpanê Xelatê) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-06-18 |ziman=ku-kmr}}&lt;/ref&gt; Çiyayê Sîpanê li perava bakurê [[Gola Wanê]] bilind bûye û di çîroka mîtolojîk a [[Siyabend û Xecê]] derbas dibe ku li gorî mîtolojiyê her du evîndar li vî çiyayê jiyana xwe jidest dane. Ji ber çîroka Siyabend û Xecê Çiyayê Sîpanê di wêjeya kurdî de ciheke girîng girtiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çiyayê Sîpanê ji du bilindeyên bi navê bilindeya rojhilat û bilindeya rojava pêk hatiye ku ji hev bi navberek 1,5 km fireh ji hev cuda ne û di vê navberê de du golên piçûk hene. Bilindeya rojhilat ji aliyê rûberê ve pir mezintir e û ji &quot;platformek fireh a qeşagirtî ya ji kevirên tazî yên li ser hev&quot; pêk hatiye. Bilindahiya rojava ya biçûktir ji kevirên lavê pêk hatiye û navbereke teng her du bilindeyan bi hev ve girêdaye.

== Erdnîgarî ==
Çiyayê Sîpanê bakurê [[Gola Wanê]] û li ser xaçerêya navçeyên [[Elcewaz]] û [[Xelat]] a Bidlîsê, navçeya [[Panos]]ê a Agiriyê û navçeya [[Milazgir]] a [[Mûş]]ê bilind bûye. Kar û barên fermî yê Çiyayê Sîpanê ji aliyê rayedarên navçeya Elcewazê be tê kirin ku Ji bo rapelîna Çiyayê Sîpanê destûr ji aliyê rayedarên navçeya [[Elcewaz]] ve tê dayîn.

== Çalakiyên volkanîk ==
Li ser bilindeya konê stratovolkana sereke korteke mezin heye ku bi qasî kîlometreyekî berfireh e ku golên kraterî yên piçûk vedihewîne. Volkanîzm û her wiha qeşagirtin di serdema Kuaternarê de, di çêbûna jeolojîk a çiyê de roleke sereke lîstine. Qeşagirtinên li deverên jorîn a çiyayê û golên qeşagirtî yên piçûk li herêma bilindeyê hene. Bilindeyên rîolîtîk ku di encama çalakiyên volkanîk ên Sîpanê de pêş ketine, li seranserê Sîpanê têne dîtin. Li Çiyayê Sîpanê herî dawî di sala 8050yê {{pz}} de çalakiya volkanîkî pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=213021 |sernav=Global Volcanism Program {{!}} Süphan Dagi |malper=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2022-12-10 }}&lt;/ref&gt;

Çiyayê Sîpanê piştî [[Çiyayê Agirî]]yê duyem çiyayê herî bilind ê li [[Bakurê Kurdistanê]] ye û [[stratovolkan]]a herî demdirêja razayî ya [[Bakurê Kurdistan]]ê ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 Wêneyine Sîpanê Xelatê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419063402/http://www.osmansoysal.com/photos/view/1.html#5281502142882747713/1 |date=2010-04-19 }}
* [https://www.dengeamerika.com/a/sipane/4640143.html?withmediaplayer=1 Çîyayê Sîpanê: Warê Sîyabend û Xecê]

{{Çiyayên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Çiyayên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Kurdistanê]]
[[Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Elcewaz]]
[[Kategorî:Erdîş]]
[[Kategorî:Patnos]]
[[Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê]]</text>
      <sha1>d51x3ytj7rvs6w8m4kyzu4zxhklc8co</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>London</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7331</id>
    <revision>
      <id>2069475</id>
      <parentid>1968770</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:37:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Dîrok */</comment>
      <origin>2069475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10994" sha1="t992lzc0yac1upmatp1hunlw6zbdr6f" xml:space="preserve">{{Agahîdank wargeh/wîkîdane
| nav                = London
| statû              = Bajarên paytext - Ewropa
| sernavê_wêne       = Dîmenek ji Londonê
}}
'''London''' (bi navê '''Londre'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Ronahî (kovar)|Ronahî Hejmar 1-28 (1942-1945)]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Celadet Alî|weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1985 |rûpel=303}}&lt;/ref&gt; jî tê nasîn), [[paytext]] û bajarê herî mezin ê [[Înglistan]] û [[Keyaniya Yekbûyî]] ye ku nifûsa bajêr ji 9 milyonê zêdetir e. Bajarê Londonê li ser [[Çemê Thames]]ê li başûrê rojhilatê [[Înglistan]]ê, 80 kîlomêtre berbi [[Deryaya Bakur]] ve radiweste û ji du hezar salan ve wargeheke sereke ye. Bajêr bingeh û navenda darayî ya kevnar e ku ji aliyê [[Romaya Kevnare|romayiyan]] ve bi navê Londinium hatiye damezrandin. Ji sedsala 19an vir ve navê &quot;London&quot; di heman demê de behsa metropola li dora vê bingehê jî dike ku bi awayekî dîrokî di navbera wîlayetên [[Middlesex]], [[Essex]], [[Surrey]], [[Kent]] û [[Hertfordshire]] de hatiye dabeş kirin û bi giranî ji Londona Mezin pêk tên. Ev beşên wîlayetan ji aliyê Desthilata Londonê ya Mezin ve têne birêvebirin. Bajarê [[Westminster]], li rojavayê bajarê Londonê ye ku bi sedsalan e hikûmet û parlamena neteweyî li vî bajarê ye.

== Dîrok ==
=== Pêşdîrok ===
Di sala 1993an de, bermahiyên pira Çaxa Bronz li berava başûr li jora pira Vauxhall hatin dîtin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.britarch.ac.uk/ba/ba46/ba46news.html |sernav=British Archaeology, no 46, July 1999: News |tarîx=2011-04-27 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 |tarîxa-arşîvê=2011-04-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110427021948/http://www.britarch.ac.uk/ba/ba46/ba46news.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Ev yan ji Thames derbas bû yan jî gihîşt giravek ku niha di avê de winda bûye. Du ji darên radyokarbonê yên 1750-1285 {{bz}}ê bûn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Di sala 2010an de, bingehên avahiyek darî ya mezin ku di navbera 4800 û 4500 salên {{bz}}ê de ye, li qeraxa başûrê Thamesê li jêrzemîna Pira Vauxhall hate dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.bajrfed.co.uk/bajrpress/londons-oldest-prehistoric-structure/ |sernav=London’s Oldest Prehistoric Structure? {{!}} BAJR Archaeology News |tarîx=2018-07-07 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 |tarîxa-arşîvê=2018-07-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180707053946/http://www.bajrfed.co.uk/bajrpress/londons-oldest-prehistoric-structure/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.thamesdiscovery.org/frog-blog/london-s-oldest-find-discovered-at-vauxhall |sernav=Thames Discovery Programme - London's Oldest Foreshore Structure! |tarîx=2011-04-30 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 |tarîxa-arşîvê=2011-04-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110430002236/http://www.thamesdiscovery.org/frog-blog/london-s-oldest-find-discovered-at-vauxhall |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Fonksiyona vî avahiya mezolîtîk ne diyar e. Her du avahî li perava başûrê Thamesê ne ku niha Çemê Effrayê di bin erdê de diherike Thames.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
=== Londona Roma ===
Tevî delîlên niştecihiyên Brîtonîk ên belavbûyî yên li herêmê, rûniştina yekem a mezin ji aliyê Romayiyan ve bi qasî çar salan piştî dagirkirina 43 salên {{pz}}ê de hatiye damezrandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://archaeologydataservice.ac.uk/archives/view/no1poultry_molas_2007/ |sernav=Number 1 Poultry (ONE 94) |malper=Archaeology Data Service |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 }}&lt;/ref&gt; Ev yek heta dema ku eşîra Iceni bi serokatiya keybanû [[Boudîka]] ew avêtin û ew bi erdê re şewitandin, heya 61 salên {{pz}}ê dewam kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.bbc.co.uk/history/british/timeline/romanbritain_timeline_noflash.shtml |sernav=BBC - History : British History Timeline |tarîx=2011-04-30 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 |tarîxa-arşîvê=2022-06-15 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220615070328/https://www.bbc.co.uk/history/british/timeline/romanbritain_timeline_noflash.shtml |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Tecrûbeya plankirî ya paşîn a Londinium serkevtî bû û di sala 100an de
li cihê bajarê Colchester, dibe paytexta parêzgeha Romayê ya Brîtanyayê. Di dema xwe yê her serkevtî yê di sedsala 2an de, li Londona Romayî bi qasî 60.000 jiyan dikir.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=QajvxgbH59QC&amp;pg=PA19 |sernav=London Civic Theatre: City Drama and Pageantry from Roman Times to 1558 |paşnav=Lancashire |pêşnav=Anne |paşnav2=Lancashire |pêşnav2=Professor Anne |tarîx=2002-10-24 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-63278-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
=== Londona Anglo-Sakson û Víkîngan ===
Bi hilweşîna destpêka sedsala 5an a serweriya Romayê re, bajarê Londonê statûya xwe yê paytextiyê windakir û bajarê dîwarkirî yê Londinium hate terikandin, lê şaristaniya Romayê li dora St Martin-in-the-Fields heya sala 450an berdewam kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2022-05-07 |sernav=Museum of London |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Museum_of_London&amp;oldid=1086680741 |kovar=Wikipedia |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Li dora sala 500an de, rûniştgehek Anglo-Saxon ku wekî Lundenwic tê zanîn li rojavayê bajarê Romaya kevn e, pêşve çû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.museumoflondon.org.uk/museum-london |sernav=Museum of London {{!}} Free museum in London |malper=www.museumoflondon.org.uk |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 }}&lt;/ref&gt; Dora sala 680an de bajar dîsa bû benderek sereke, lê delîlên hindik di derbarê hilberîn ên mezin de hene. Ji sala 820an ve bi êrîşên dubare yên Vikingan re pêşveçûyina bajêr ket.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://web.cn.edu/kwheeler/viking_attacklist.html?showall=1 |sernav=Viking Attacks |malper=web.cn.edu |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 }}&lt;/ref&gt;

Vîkîngan Danelaw li piraniya rojhilata Înglistanê bicih anî. Sinorê wê ji Londonê heya Chesterê wekî herêmek kontrola siyasî û erdnîgarî ya ku ji hêla êrişên Vîkîngan ve bi fermî ji hêla şerkerê Danîmarkî, Guthrum û keyê Saksona rojava Alfredê Mezin ve hatiye pejirandin, heta sala 886an dewam dike. Anglo-Saxon Chronicle tomar dike ku Alfred di sala 886an de Londonê &quot;ji nû ve ava dike&quot;. Lêkolînên arkeolojîk nîşan didin ku ev yek bi terikandina Lundenwic careke din vejandina jiyan û bazirganiyê di nav dîwarên kevnar ên Romayê de ji nûve çêdibin. Piştre London bi mezinbûyinek hêdî heta sala 950an dewam dike.

=== Serdema navîn ===

=== Dîroka nûjên a destpêkê ===

=== Dîroka dereng û hemdem ===

== Erdnîgarî ==
Londona Mezin bi tevahî 1.583&amp;nbsp;km² vedihewîne, deverek ku di sala 2001an de nifûsa wê 7.172.036 kes bû û li bajêr 11.760 niştecîh li ser 4.542/km² yê de dijîn. Devera berfireh a ku wekî Herêma Metropolîtan a Londonê an Agglomerasyona Metropolîtan a Londonê tê zanîn, bi tevahî ji 8.382&amp;nbsp;km² yê pêk tê. nifûsa wê 13.709.000 kes e û nifûsê deverê 3.900 niştecih li ser [[rûerd]] 1.510/km² yê dijîn.

Londona nûjen li ser [[Çemê Thames]] radiweste, taybetmendiya wê ya bingehîn a erdnîgarî, xwedî çemek navgînî ye ku ji başûrê rojava ve ber bi rojhilat ve diherike. Geliyê Thames deştekî lehiyê ye ku ji hêla girên biçûk ve tê dorpêç kirin, di nav giran de girên Parlamenê Hill, Addington Hill û Primrose Hill, hene. Di dîrokê de London li xala pira herî nizm a li ser Thamesê mezin bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=M9qvtYYhRtAC&amp;pg=PR11 |sernav=London: A History |paşnav=Sheppard |pêşnav=Francis |tarîx=2000 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-285369-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

London, ku wekî Londona Mezin jî tê zanîn, yek ji neh herêmên Înglistanê ye û beşa herî jorîn e ku piraniya metropolên bajêr vedigire. Bajarê Londonê di bingehê xwe de carekê tevaya niştecihbûnê pêk dianî, lê her ku qada wê ya bajarî mezin bû, Pargîdaniya London li dijî hewildanên yekkirina Bajar bi derûdora wê re li ber xwe da û bû sedem ku &quot;London&quot; bi çend awayan were destnîşan kirin.&lt;ref name=&quot;Great1840&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://archive.org/details/reportscasesinc14romigoog |sernav=Reports of cases in Chancery, argued and determined in the Rolls court during the time of Lord Langdale, master of the rolls. [1838-1866] |paşnav=Great Britain. Court of Chancery |tarîx=1840 |weşanger=London, Saunders and Benning |kesên-din=Oxford University }}&lt;/ref&gt;

Ji sedî 40ê Londona Mezin ji aliyê bajarokê posta Londonê ve tê vegirtin ku tê de 'LONDON' beşek ji navnîşanên postê ye. Sînorê Londonê ya Mezin li hinek cihan bi [[Otobana M25]] ve hatiye sinor kirin. Zêdetir berfirehbûna bajarî naha ji hêla Kembera [[Kesk]] a Metropolitan ve tê asteng kirin. Her çend qadek Bajarê Mezin a Londonê ya ku ji hev veqetandî hatiye destnîşan kirin zêde bike Jî, devera çêkirî li hinek cihan ji sinorên wî dirêj dibin. Londona Mezin ji bo hin armancan di hundurê London û Londonê ya Derve de ye û ji aliyê [[Çemê Thames]] ve li Bakur û Başûr, bi navçeyek navendî ya Londonê ve tê dabeş kirin.&lt;ref name=&quot;Great1840&quot;/&gt;

== Nifûs ==
{{Nifûsa tarîxî/wd}}

== Avhewa ==
London xwediyê avhewayê okyanûsî ya nerm e. Qeydên baranê ji kêmasî ve ji sala 1697an vir ve, ku tomar li Kew dest pê kir, li bajêr têne tomar kirin. Li Kew, barana herî zêde di mehekê de 7.4 inç (189&amp;nbsp;mm) di mijdara sala 1755an de ye û ya herî kêm 0 inç (0&amp;nbsp;mm) di kanûna sala 1788an de û di tîrmeha sala 1800an de ye. Sala herî bi baran a ku di tomarê de hatiye tomar kirin, di sala 1903an de ye ku bi tevahî daketina baranê 38.1 înç (969&amp;nbsp;mm) û sala herî ziwa di sala 1921ê ye ku bi tevahî barîna baranê 12.1 înç (308&amp;nbsp;mm) e. Barîna salane ya navîn bi qasî 600&amp;nbsp;mm ye ku nîvê barana salane ya bajarê [[New York City]]yê ye lê ji barana salane ya bajarên [[Roma]], [[Lîzbon]] û [[Sîdney]]ê jî kêmtir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://old.wetterzentrale.de/klima/pkewgar.html |sernav=Niederschlagsmonatssummen KEW GARDENS 1697- 1987 |tarîx=2021-02-24 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 |tarîxa-arşîvê=2021-02-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210224100657/http://old.wetterzentrale.de/klima/pkewgar.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== Binêre ==

* [[Agirê Mezin ê Londonê]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê ya biçûk|London}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Koord|51|30|26|N|0|7|39|W|type:city(8173194)|display=title}}

[[Kategorî:Bajar]]
[[Kategorî:Înglistan]]
[[Kategorî:London| ]]
[[Kategorî:Paytextên Ewropayê]]</text>
      <sha1>t992lzc0yac1upmatp1hunlw6zbdr6f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069476</id>
      <parentid>2069475</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2069476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11016" sha1="sz1a36luubtjjgncq4ohbn7fhnjv90j" xml:space="preserve">{{Agahîdank wargeh/wîkîdane
| nav                = London
| statû              = Bajarên paytext - Ewropa
| sernavê_wêne       = Dîmenek ji Londonê
}}
'''London''' (bi navê '''Londre'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Ronahî (kovar)|Ronahî Hejmar 1-28 (1942-1945)]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Celadet Alî|weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1985 |rûpel=303}}&lt;/ref&gt; jî tê nasîn), [[paytext]] û bajarê herî mezin ê [[Înglistan]] û [[Keyaniya Yekbûyî]] ye ku nifûsa bajêr ji 9 milyonê zêdetir e. Bajarê Londonê li ser [[Çemê Thames]]ê li başûrê rojhilatê [[Înglistan]]ê, 80 kîlomêtre berbi [[Deryaya Bakur]] ve radiweste û ji du hezar salan ve wargeheke sereke ye. Bajêr bingeh û navenda darayî ya kevnar e ku ji aliyê [[Romaya Kevnare|romayiyan]] ve bi navê Londinium hatiye damezrandin. Ji sedsala 19an vir ve navê &quot;London&quot; di heman demê de behsa metropola li dora vê bingehê jî dike ku bi awayekî dîrokî di navbera wîlayetên [[Middlesex]], [[Essex]], [[Surrey]], [[Kent]] û [[Hertfordshire]] de hatiye dabeş kirin û bi giranî ji Londona Mezin pêk tên. Ev beşên wîlayetan ji aliyê Desthilata Londonê ya Mezin ve têne birêvebirin. Bajarê [[Westminster]], li rojavayê bajarê Londonê ye ku bi sedsalan e hikûmet û parlamena neteweyî li vî bajarê ye.

== Dîrok ==
=== Pêşdîrok ===
Di sala 1993an de, bermahiyên pira Çaxa Bronz li berava başûr li jora pira Vauxhall hatin dîtin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.britarch.ac.uk/ba/ba46/ba46news.html |sernav=British Archaeology, no 46, July 1999: News |tarîx=2011-04-27 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 |tarîxa-arşîvê=2011-04-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110427021948/http://www.britarch.ac.uk/ba/ba46/ba46news.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Ev yan ji Thames derbas bû yan jî gihîşt giravek ku niha di avê de winda bûye. Du ji darên radyokarbonê yên 1750-1285 {{bz}}ê bûn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Di sala 2010an de, bingehên avahiyek darî ya mezin ku di navbera 4800 û 4500 salên {{bz}}ê de ye, li qeraxa başûrê Thamesê li jêrzemîna Pira Vauxhall hate dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.bajrfed.co.uk/bajrpress/londons-oldest-prehistoric-structure/ |sernav=London’s Oldest Prehistoric Structure? {{!}} BAJR Archaeology News |tarîx=2018-07-07 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 |tarîxa-arşîvê=2018-07-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180707053946/http://www.bajrfed.co.uk/bajrpress/londons-oldest-prehistoric-structure/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.thamesdiscovery.org/frog-blog/london-s-oldest-find-discovered-at-vauxhall |sernav=Thames Discovery Programme - London's Oldest Foreshore Structure! |tarîx=2011-04-30 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 |tarîxa-arşîvê=2011-04-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110430002236/http://www.thamesdiscovery.org/frog-blog/london-s-oldest-find-discovered-at-vauxhall |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Fonksiyona vî avahiya mezolîtîk ne diyar e. Her du avahî li perava başûrê Thamesê ne ku niha Çemê Effrayê di bin erdê de diherike Thames.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
=== Londona Roma ===
Tevî delîlên niştecihiyên Brîtonîk ên belavbûyî yên li herêmê, rûniştina yekem a mezin ji aliyê Romayiyan ve bi qasî çar salan piştî dagirkirina 43 salên {{pz}}ê de hatiye damezrandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://archaeologydataservice.ac.uk/archives/view/no1poultry_molas_2007/ |sernav=Number 1 Poultry (ONE 94) |malper=Archaeology Data Service |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 }}&lt;/ref&gt; Ev yek heta dema ku eşîra Iceni bi serokatiya keybanû [[Boudîka]] ew avêtin û ew bi erdê re şewitandin, heya 61 salên {{pz}}ê dewam kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.bbc.co.uk/history/british/timeline/romanbritain_timeline_noflash.shtml |sernav=BBC - History : British History Timeline |tarîx=2011-04-30 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 |tarîxa-arşîvê=2022-06-15 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220615070328/https://www.bbc.co.uk/history/british/timeline/romanbritain_timeline_noflash.shtml |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Tecrûbeya plankirî ya paşîn a Londinium serkevtî bû û di sala 100an de
li cihê bajarê Colchester, dibe paytexta parêzgeha Romayê ya Brîtanyayê. Di dema xwe yê her serkevtî yê di sedsala 2an de, li Londona Romayî bi qasî 60.000 jiyan dikir.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=QajvxgbH59QC&amp;pg=PA19 |sernav=London Civic Theatre: City Drama and Pageantry from Roman Times to 1558 |paşnav=Lancashire |pêşnav=Anne |paşnav2=Lancashire |pêşnav2=Professor Anne |tarîx=2002-10-24 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-63278-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
=== Londona Anglo-Sakson û Víkîngan ===
Bi hilweşîna destpêka sedsala 5an a serweriya Romayê re, bajarê Londonê statûya xwe yê paytextiyê windakir û bajarê dîwarkirî yê Londinium hate terikandin, lê şaristaniya Romayê li dora St Martin-in-the-Fields heya sala 450an berdewam kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2022-05-07 |sernav=Museum of London |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Museum_of_London&amp;oldid=1086680741 |kovar=Wikipedia |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Li dora sala 500an de, rûniştgehek Anglo-Saxon ku wekî Lundenwic tê zanîn li rojavayê bajarê Romaya kevn e, pêşve çû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.museumoflondon.org.uk/museum-london |sernav=Museum of London {{!}} Free museum in London |malper=www.museumoflondon.org.uk |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 }}&lt;/ref&gt; Dora sala 680an de bajar dîsa bû benderek sereke, lê delîlên hindik di derbarê hilberîn ên mezin de hene. Ji sala 820an ve bi êrîşên dubare yên Vikingan re pêşveçûyina bajêr ket.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://web.cn.edu/kwheeler/viking_attacklist.html?showall=1 |sernav=Viking Attacks |malper=web.cn.edu |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 }}&lt;/ref&gt;

Vîkîngan Danelaw li piraniya rojhilata Înglistanê bicih anî. Sinorê wê ji Londonê heya Chesterê wekî herêmek kontrola siyasî û erdnîgarî ya ku ji hêla êrişên Vîkîngan ve bi fermî ji hêla şerkerê Danîmarkî, Guthrum û keyê Saksona rojava Alfredê Mezin ve hatiye pejirandin, heta sala 886an dewam dike. Anglo-Saxon Chronicle tomar dike ku Alfred di sala 886an de Londonê &quot;ji nû ve ava dike&quot;. Lêkolînên arkeolojîk nîşan didin ku ev yek bi terikandina Lundenwic careke din vejandina jiyan û bazirganiyê di nav dîwarên kevnar ên Romayê de ji nûve çêdibin. Piştre London bi mezinbûyinek hêdî heta sala 950an dewam dike.

=== Serdema navîn ===

=== Dîroka nûjên a destpêkê ===

=== Dîroka dereng û hemdem ===

== Erdnîgarî ==
Londona Mezin bi tevahî 1.583&amp;nbsp;km² vedihewîne, deverek ku di sala 2001an de nifûsa wê 7.172.036 kes bû û li bajêr 11.760 niştecîh li ser 4.542/km² yê de dijîn. Devera berfireh a ku wekî Herêma Metropolîtan a Londonê an Agglomerasyona Metropolîtan a Londonê tê zanîn, bi tevahî ji 8.382&amp;nbsp;km² yê pêk tê. nifûsa wê 13.709.000 kes e û nifûsê deverê 3.900 niştecih li ser [[rûerd]] 1.510/km² yê dijîn.

Londona nûjen li ser [[Çemê Thames]] radiweste, taybetmendiya wê ya bingehîn a erdnîgarî, xwedî çemek navgînî ye ku ji başûrê rojava ve ber bi rojhilat ve diherike. Geliyê Thames deştekî lehiyê ye ku ji hêla girên biçûk ve tê dorpêç kirin, di nav giran de girên Parlamenê Hill, Addington Hill û Primrose Hill, hene. Di dîrokê de London li xala pira herî nizm a li ser Thamesê mezin bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=M9qvtYYhRtAC&amp;pg=PR11 |sernav=London: A History |paşnav=Sheppard |pêşnav=Francis |tarîx=2000 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-285369-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

London, ku wekî Londona Mezin jî tê zanîn, yek ji neh herêmên Înglistanê ye û beşa herî jorîn e ku piraniya metropolên bajêr vedigire. Bajarê Londonê di bingehê xwe de carekê tevaya niştecihbûnê pêk dianî, lê her ku qada wê ya bajarî mezin bû, Pargîdaniya London li dijî hewildanên yekkirina Bajar bi derûdora wê re li ber xwe da û bû sedem ku &quot;London&quot; bi çend awayan were destnîşan kirin.&lt;ref name=&quot;Great1840&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://archive.org/details/reportscasesinc14romigoog |sernav=Reports of cases in Chancery, argued and determined in the Rolls court during the time of Lord Langdale, master of the rolls. [1838-1866] |paşnav=Great Britain. Court of Chancery |tarîx=1840 |weşanger=London, Saunders and Benning |kesên-din=Oxford University }}&lt;/ref&gt;

Ji sedî 40ê Londona Mezin ji aliyê bajarokê posta Londonê ve tê vegirtin ku tê de 'LONDON' beşek ji navnîşanên postê ye. Sînorê Londonê ya Mezin li hinek cihan bi [[Otobana M25]] ve hatiye sinor kirin. Zêdetir berfirehbûna bajarî naha ji hêla Kembera [[Kesk]] a Metropolitan ve tê asteng kirin. Her çend qadek Bajarê Mezin a Londonê ya ku ji hev veqetandî hatiye destnîşan kirin zêde bike Jî, devera çêkirî li hinek cihan ji sinorên wî dirêj dibin. Londona Mezin ji bo hin armancan di hundurê London û Londonê ya Derve de ye û ji aliyê [[Çemê Thames]] ve li Bakur û Başûr, bi navçeyek navendî ya Londonê ve tê dabeş kirin.&lt;ref name=&quot;Great1840&quot;/&gt;

== Nifûs ==
{{Nifûsa tarîxî/wd}}
{{Çepê paqij bike}}

== Avhewa ==
London xwediyê avhewayê okyanûsî ya nerm e. Qeydên baranê ji kêmasî ve ji sala 1697an vir ve, ku tomar li Kew dest pê kir, li bajêr têne tomar kirin. Li Kew, barana herî zêde di mehekê de 7.4 inç (189&amp;nbsp;mm) di mijdara sala 1755an de ye û ya herî kêm 0 inç (0&amp;nbsp;mm) di kanûna sala 1788an de û di tîrmeha sala 1800an de ye. Sala herî bi baran a ku di tomarê de hatiye tomar kirin, di sala 1903an de ye ku bi tevahî daketina baranê 38.1 înç (969&amp;nbsp;mm) û sala herî ziwa di sala 1921ê ye ku bi tevahî barîna baranê 12.1 înç (308&amp;nbsp;mm) e. Barîna salane ya navîn bi qasî 600&amp;nbsp;mm ye ku nîvê barana salane ya bajarê [[New York City]]yê ye lê ji barana salane ya bajarên [[Roma]], [[Lîzbon]] û [[Sîdney]]ê jî kêmtir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://old.wetterzentrale.de/klima/pkewgar.html |sernav=Niederschlagsmonatssummen KEW GARDENS 1697- 1987 |tarîx=2021-02-24 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2022-06-28 |tarîxa-arşîvê=2021-02-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210224100657/http://old.wetterzentrale.de/klima/pkewgar.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== Binêre ==

* [[Agirê Mezin ê Londonê]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê ya biçûk|London}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Koord|51|30|26|N|0|7|39|W|type:city(8173194)|display=title}}

[[Kategorî:Bajar]]
[[Kategorî:Înglistan]]
[[Kategorî:London| ]]
[[Kategorî:Paytextên Ewropayê]]</text>
      <sha1>sz1a36luubtjjgncq4ohbn7fhnjv90j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polonya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7401</id>
    <revision>
      <id>2069439</id>
      <parentid>2047502</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T17:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>45060</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2069439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138255" sha1="chwloqhq7g86txf35tshgoz94uyialh" xml:space="preserve">{{Agahîdank welat2/wîkîdane
}}
'''Polonya''',&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=19:1 }}&lt;/ref&gt; yan jî bi fermî '''Komara Polonyayê''' (bi [[polonî]]: ''Polska''; bi fermî: ''Rzeczpospolita Polska''), welatekî [[Ewropaya Navendî]] ye ku li 16 parêzgehên îdarî yên bi navê ''voivodeships'' hatiye dabeşkirin. Polonya bi giştî 313.931 km² rûerd vedigire. Nifûsa Polonyayê li dora 38 milyon kes e û Polonya welatê pêncem e ku bûye endamê [[Yekîtiya Ewropayê]]. [[Warşova]] paytexta netewe û metropola herî mezin ê Polonyayê ye. Bajarên din ên mezinên welêt [[Kraków]], [[Gdańsk]], [[Wrocław]], [[Katowice]], [[Łódź]], [[Poznań]], [[Szczecin]] û [[Lublîn]] e.

Polonya xwedî avhewa veguhêzeka nerm e û axa welêt di deşta ewropî ya navîn cih girtiye ku ji [[Deryaya Baltîk]]ê li bakur heya Çiyayên Sudeten û li başûr jî heya [[Çiyayên Karpatanan]]ê dirêj dibe. Çemê polonî yê herî dirêj [[Çemê Vistulayê]] ye û xala herî bilind a Polonyayê Çiyayê Rysy ye ku yek ji çiyayên Çiyayê Tatraya Karpatanê ye. Welêt li aliyê bakurê rojhilat ve bi [[Lîtvanya]] û [[Rûsya]], li rojhilat ve bi [[Belarûs]] û [[Ûkrayna]], li başûr bi [[Slovakya]] û [[Çekya]] û li rojava ve bi [[Almanya]]yê re sinorê bejayî parvedike. Di heman demê Polonya sinorên deryayî bi [[Danîmarka]] û [[Swêd]]ê re parve dike.

Jiyana mirovî yên pêşdîrokî ya li ser axa Polonyayê heya 10.000 salên {{bz}} diçe. Ji aliyê çandî ve li seranserê kevnariya paşîn ê cihêreng, eşîrên polon li herêmê bicih bûne ku navê wan di serdema navîn a destpêkê de li Polonyayê hatiye danîn. Dewleta polonî di sala 966an de hatiye damezrandin ku di dema serwerekî pagan ê polonî de, di bin banê [[Dêra Romayê]] de dibe xiristiyan hatiye avakirin. [[Keyaniya Polonyayê]] di sala 1025an de derdikeve holê û di sala 1569an de pêwendiyên xwe ya dirêj bi [[Lîtvanya]] re bi hêz dike ku bi vî rengê Hevpeymaniya Polonî-Lîtvanî hatiye avakirin. Polonya di wê demê de yek ji hêzên mezin ên [[Ewropa]]yê bû ku bi pergalek siyasî ya bêhempa ya lîberal di sala 1791ê de yekem destûra nûjen a Ewropayê pejirandiye.

Bi derbasbûna Serdemek Zêrîn a Polonî ya dewlemend, welat di dawiya sedsala 18an de ji hêla dewletên cîran ve hate dabeş kirin û carek din dîsa di sala 1918an de serxwebûna xwe wekî Komara Duyem a Polonî bi dest dixe. Di îlona sala 1939an de dagirkirina Polonya ji hêla [[Almanya]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dibe sedema [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Şerê Cîhanê yê Duyem]] û Şerê Cîhanê yê Duyem dibe sedema bi milyonan qurbaniyên polonî. Weke endamek Bloka Komunîst a di dema [[Şerê Sar]] a cîhanî de, Komara Gel a Polonyayê damezrînerê [[Peymana Warşovayê]] bû. Bi derketin û tevkariya Tevgera Hevgirtinê (Sendîkaya Polonî), hikûmeta komunîst hate hilweşandin û Polonya di sala 1989an de carek din dîsa wekî dewletek demokratîk ji nû ve hatiye avakirin.

Polonya komarek parlamenî ye ku du meclîsên sejm û senatoyê pêk tê. Welêt xwedî bazarek pêşketî û aborîyek bilind e. Polonya di warê aboriyê de wekê hêza navîn tê hesibandin ku welêt ji hêla Dahata Berhemên Kesane ya Neteweyî ve di [[Yekîtiya Ewropayê]] de şeşem aboriya herî mezin û ji hêla (PPP) ve welatê pêncemê [[Ewropa]]yê ye. Welêt standardek pir bilind a jiyanê, ewlehî û azadiya aborî peyda dike welat xwedî perwerdehiya zanîngehê ya belaş û xwedî sîstema lênerîna tenduristiyê ya gerdûnî ye. Li welêt 17 mîrateyên cîhanî yên [[UNESCO]]yê hene ku 15 ji wan mîrateyên çandî ne. Polonya dewletek endamek damezrîner a [[Neteweyên Yekbûyî]], endamê [[Rêxistina Bazirganiya Cîhanî]], [[NATO]], [[Yekîtiya Ewropayê]] û endamê [[Herêma Schengen]] e.

== Dîrok ==
=== Pêşdîrok û protodîrok ===
[[Wêne:Biskupin brama od zewnatrz.jpg|thumb|çep|Cihwarek li Biskupinê ji Serdema Bronzî ye ku Çanda Lusatiyan destnîşan dike (sedsala 8ê {{bz}}).]]
Her çiqas avhewaya dijwar ku pê re çêdibe rê nade ku mirovên pêşîn cihwarên mayînde avabikin, mirovên arkaîk ên [[Serdema kevirî]] û celebên [[Homo erectus|''Homo erectus'']] ên pêşîn bi qasê 500 hezar sal berê li Polonyayê bi cih bûne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=g_8jAQAAIAAJ&amp;q=500%2520000%2520lat%2520temu%2520polska%2520homo%2520erectus |sernav=Dzieje powiatu wrocławskiego |tarîx=2002 |weşanger=Starostwo Powiatowe |isbn=978-83-913985-3-1 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Hatina [[Homo sapiens|''Homo sapiens'']] û mirovên nûjen ên anatomîkî di dawiya serdema qeşaya dawî (10.000 {{bz}}) de li Polonyayê bicih dibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Poznać przeszłość 1: karty pracy ucznia do historii dla liceum ogólnokształcącego i technikum: zakres podstawowy |paşnav=Jurek |pêşnav=Krzysztof |paşnav2=Mrozowski |pêşnav2=Krzysztof |paşnav3=Adamczak |pêşnav3=Joanna |paşnav4=Duchnowski |pêşnav4=Tomasz Marcin |tarîx=2019 |weşanger=Nowa Era |isbn=978-83-267-3653-7 |cih=Warszawa }}&lt;/ref&gt; Vekolînên neolîtîk di vê serdemê de pêşketineke berfireh nîşan didin ku delîlên herî pêşîn ên çêkirina penîr a ewropî (5500 {{bz}}) li Kuyavyaya polonî hatiye dîtin&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Subbaraman |pêşnav=Nidhi |tarîx=2012-12-12 |sernav=Art of cheese-making is 7,500 years old |url=https://www.nature.com/articles/nature.2012.12020 |kovar=Nature |ziman=en |doi=10.1038/nature.2012.12020 |issn=1476-4687 }}&lt;/ref&gt; û teswîra li ser dîzika Bronosîse teswîra herî zû ya naskirî ya ku wesayitek bi teker (3400 BZ) destnîşan dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Brandes |pêşnav=Axel |paşnav2=Smit |pêşnav2=Marcelle D |paşnav3=Nguyen |pêşnav3=Bao Oanh |paşnav4=Rienstra |pêşnav4=Michiel |paşnav5=Van Gelder |pêşnav5=Isabelle C |tarîx=2018 |sernav=Risk Factor Management in Atrial Fibrillation |url=http://dx.doi.org/10.15420/aer.2018.18.2 |kovar=Arrhythmia &amp;amp; Electrophysiology Review |cild=7 |hejmar=2 |rr=118 |doi=10.15420/aer.2018.18.2 |issn=2050-3369 }}&lt;/ref&gt;

Serdemên ku [[Serdema bronzî|serdema bronzê]] û [[serdema hesinî]] ya destpêkê (1300 {{bz}}–500 {{bz}}) vedihewîne bi zêdebûna nifûsê, damezrandina cihwarbûnên dorgirtî (gords) û berfirehbûna [[çanda lusatiyanê]] destnîşan dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=XoxoAgAAQBAJ&amp;pg=PA772&amp;dq=bronze+age+poland+lusatian |sernav=The Oxford Handbook of the European Bronze Age |paşnav=Harding |pêşnav=Anthony |paşnav2=Fokkens |pêşnav2=Harry |tarîx=2013-06-27 |weşanger=OUP Oxford |isbn=978-0-19-100732-3 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=IZ_KBwAAQBAJ&amp;pg=PA212&amp;dq=lusatian+culture+1300+BC+%25E2%2580%2593+500+BC |sernav=Ancient Scandinavia: An Archaeological History from the First Humans to the Vikings |paşnav=Price |pêşnav=T. Douglas |tarîx=2015-06-12 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-023198-9 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Vedîtinek girîng a arkeolojîk a ji protodîroka Polonyayê, runiştgehek li Biskupin e ku wek Çanda Lusatiyan a Serdema Bronz a Dereng (navenda sedsala 8an a {{bz}}) tê dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=yfPYAQAAQBAJ&amp;pg=PA96&amp;q=biskupin |sernav=Northern Europe: International Dictionary of Historic Places |paşnav=Ring |pêşnav=Trudy |paşnav2=Watson |pêşnav2=Noelle |paşnav3=Schellinger |pêşnav3=Paul |tarîx=2013-10-28 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-136-63944-9 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Li seranserê kevnariyê (400 {{bz}} – 500 {{bz}}) gelek nifûsên kevnar ên cihêreng li ser axa Polonyaya îro jiyan kirine nemaze eşîrên [[kelt]], [[Sikîtyan|skît]], [[german]], sarmatî, baltîk û slavî li Polonyaya îro jiyan kirine.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=mkcSDAAAQBAJ |sernav=Heart of Europe: The Past in Poland's Present |paşnav=Davies |pêşnav=Norman |tarîx=2001-05-31 |weşanger=OUP Oxford |isbn=978-0-19-280126-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Wekî din vedîtinên arkeolojîk hebûna lejyonên romayî yên ku ji bo parastina bazirganiya kehrîbarê hatine şandin, piştrast dikin. Eşîrên polon piştî pêla duyem a [[koça qewman]] li dora sedsala 6ê {{pz}} derketine holê ku ew slavî bûn û dibe ku bermahiyên asîmîlebûyî yên gelên ku berê li herêmê rûdiniştin jî di nav wan de hebin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Mielnik-Sikorska |pêşnav=Marta |paşnav2=Daca |pêşnav2=Patrycja |paşnav3=Malyarchuk |pêşnav3=Boris |paşnav4=Derenko |pêşnav4=Miroslava |paşnav5=Skonieczna |pêşnav5=Katarzyna |paşnav6=Perkova |pêşnav6=Maria |paşnav7=Dobosz |pêşnav7=Tadeusz |paşnav8=Grzybowski |pêşnav8=Tomasz |tarîx=2013 |sernav=The History of Slavs Inferred from Complete Mitochondrial Genome Sequences |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0054360 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=8 |hejmar=1 |rr=e54360 |doi=10.1371/journal.pone.0054360 |issn=1932-6203 |pmc=PMC3544712 |pmid=23342138 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Brather |pêşnav=Sebastian |tarîx=2004-01-01 |sernav=The Archaeology of the Northwestern Slavs (Seventh To Ninth Centuries) |url=https://brill.com/view/journals/eceu/31/1/article-p77_7.xml |kovar=East Central Europe |ziman=en |cild=31 |hejmar=1 |rr=77–97 |doi=10.1163/187633004X00116 |issn=1876-3308 }}&lt;/ref&gt; Di destpêka sedsala 10an de polon li herêmê serweriya eşîrên din ên lekîtîk dikin û di destpêkê de federasyonek eşîrî û piştre jî dewletek keyaniya navendî ava dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Ef2cAAAAQBAJ&amp;pg=PA132&amp;dq=polanie+tribal+monarchy |sernav=Estonia, Latvia, Lithuania, and Poland |paşnav=Publishing |pêşnav=Britannica Educational |tarîx=2013-06-01 |weşanger=Britanncia Educational Publishing |isbn=978-1-61530-991-7 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

=== Keyaniya Polonyayê ===
[[Wêne:Poland960.png|çep|thumb|Nexşeya Polonyayayê di bin serweriya Mieszko I de ku bi qebûlkirina xiristiyantiya di bin banê Dêra Romayê de û vaftîzma Polonyayê ku di sala 966an de bûye destpêka dewletbûna polonî.]]
Polonya di nîvê sedsala 10an de di bin serweriya xanedana Piast de bûye yekitiyek yekbûyî û yekitiyek herêmî ya naskirî. Di sala 966an de serwerê polonan Mieszko I bi vaftîzma Polonya di bin banê Dêra Romayê de xiristiyaniyê qebûl kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=D2gpDwAAQBAJ |sernav=The Catholic Church in Polish History: From 966 to the Present |paşnav=Ramet |pêşnav=Sabrina P. |tarîx=2017-06-22 |weşanger=Springer |isbn=978-1-137-40281-3 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Destpêkek bi navê Dagome iudex yekem car sinorên erdnîgarî yên Polonyayê bi paytext û metranên Polonyayê li bajarê Gniezno diyar kiriye û teqez kiriye ku monarşiya wî di bin parastina serokatîya papayan de ye.&lt;ref name=&quot;Curta2016&quot;/&gt; Destpêka koka gelên welêt ji aliyê [[Gallus Anonymus]] ve di [[Gesta principum Polonorum]] de ku kevnartirîn kronika polonî ye, hatiye vegotin. Bûyerek girîng a neteweyî ya serdemê şehadeta ezîz Adalbert bû ku di sala 997an de ji aliyê paganên [[Prûsya]]yê ve hatibû kuştin û bermayiyên wî bi giraniya zêr ji aliyê cîgirê wî Mieszko, Bolesław I ve hatiye kirîn.&lt;ref name=&quot;Curta2016&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=dgF9DQAAQBAJ&amp;pg=PA468&amp;dq=dagome+iudex+gniezno+poland |sernav=Great Events in Religion: An Encyclopedia of Pivotal Events in Religious History [3 volumes] |paşnav=Curta |pêşnav=Florin |paşnav2=Holt |pêşnav2=Andrew |tarîx=2016-11-28 |weşanger=ABC-CLIO |isbn=978-1-61069-566-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1000an de di Kongreya Gniezno de, Bolesław mafê veberhênanê ji Otto III ku împeratorê [[Împeratoriya Romayê ya Pîroz|Roma yê Pîroz]] bû ku ji bo afirandina piskoposên din razî dibe, distîne.&lt;ref name=&quot;Curta2016&quot; /&gt; Piştre li Kraków, Kołobrzeg û Wrocław sê piskoposên nû hatine damezrandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=VbouAQAAIAAJ&amp;q=gniezno%2520krakow%2520wroclaw%2520ko%25C5%2582obrzeg |sernav=The Role of Poland in the Intellectual Development of Europe in the Middle Ages |paşnav=Ożóg |pêşnav=Krzysztof |tarîx=2009 |weşanger=Societas Vistulana |isbn=978-83-61033-36-3 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de Otto cilûbergên key û kopiyek [[rima pîroz]] diyariyê Bolesław dike ku ev paşe ji aliyê Papa Benedict XIX ve ji Bolesław re hatine pêşkêş kirin. Dema ku wî destûr ji John ji bo erkdarkirina xwe wergirtiye, ev cilûberg di dema erkdarkirina wî de wekê keyê yekem ê Polonyayê di sala 1025an de hatiye bikar anîn. Bolesław bi desteserkirina beşên Luzatyaya Alman, Moravyaya Çek, Mecaristana Jorîn û herêmên başûrê rojavayê Rûsyayê Kîevê ve qada deshilatdariya gelek berfireh dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=3LrYAAAAMAAJ&amp;q=boles%25C5%2582aw%2520morawy%2520%25C5%2582u%25C5%25BCyce%2520w%25C4%2599gry |sernav=Historia Kościoła w Polsce |tarîx=1974 |weşanger=Pallottinum |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;

Derketina ji paganiya li Polonyayê ne ji nişka ve pêk nayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Gb8gAAAAIAAJ&amp;q=1032 |sernav=Mieszko II król Polski: 1025-1034 : czasy przełomu w dziejach państwa polskiego |paşnav=Labuda |pêşnav=Gerard |tarîx=1992 |weşanger=Secesja |isbn=978-83-85483-46-5 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Polonya ji ber sedema bertekên li hemberî paganiya di salên 1030an de ji paganiyê derdikeve.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=BnlGAQAAIAAJ&amp;q=mieszko%2520II%2520w%25201031%2520utraci%25C5%2582%25201032%2520ksi%25C4%2585%25C5%25BC%25C4%2599 |sernav=Integracja i dezintegracja państwa Piastów w kronikach polskich Marcina Kromera oraz Marcina i Joachima Bielskich |paşnav=Krajewska |pêşnav=Monika |tarîx=2010 |weşanger=Wydawnictwo &quot;Neriton&quot; |isbn=978-83-7543-157-5 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Di sala 1031an de Mieszko II Lambert keyîtiya xwe winda dike û jiber tûndûtûjiya li Polonyayê direve.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC |sernav=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations [2 volumes]: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |paşnav=Melton |pêşnav=J. Gordon |tarîx=2011-09-13 |weşanger=ABC-CLIO |isbn=978-1-59884-206-7 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1038an jiber bûyeran paytexta welêt ji aliyê [[Kazimierz I]] ve derbasê bajarê Krakovê dibe. Di sala 1076an de Bolesław II ji nû ve meqama xwe yê padişahiyê saz dike lê ji ber di sala 1079an de dijberê xwe Stanislaus dikuje hatiye sirgûn kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&amp;pg=RA4-PA14&amp;dq=1138+%2522five%2522+silesia+mazovia+sandomierz+pomerania |sernav=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture |paşnav=Hourihane |pêşnav=Colum |tarîx=2012 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-539536-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1138an de, dema ku Bolesław III Wrymouth erdên xwe di nav kurên xwe de parve dike ku welat bi pênc mîrektiyên serwer ve perçe dibe. Ev mêrektî ji Polonyaya Biçûk, Polonyaya Mezin, Silesiya, Masoviya û Sandomiyerz pêk hatiye ku Pomeraniya jî di navberê de di destê xwe de girtine. Di sala 1226an de Konrad I yê Masoviyayê şahsiwariyên Teutonîk (Şovalyeyên Teutonîk) vexwend ku di şerê li dijî Prûsiyên Baltîkê de bibin alîkar. Piştre ev biryar dibe sedema şerê sedsalên di navbera siwariyan de.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=AbYjAQAAIAAJ&amp;q=konrad%2520mazowiecki%2520krzy%25C5%25BCacy%2520sprowadzi%25C5%2582 |sernav=Encyklopedia Polska 2000: poczet władców |paşnav=Biber |pêşnav=Tomasz |tarîx=2000 |weşanger=Podsiedlik-Raniowski i Spółka |isbn=978-83-7212-307-7 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;
[[Wêne:Casimir the Great by Leopold Löffler.PNG|thumb|240px|[[Kazimierz III]] yê mezin ku yekane keyê polonî ye ku sernavê &quot;mezin&quot; wergirtiye]]
Di nîvê sedsala 13an de, [[Henryk I Brodaty]] û [[Henryk II]] armanc dikirin ku dukên perçebûyî bikin yek lê jiber êrişên mongolan û mirina Henryk II di şer de yekitî pêk nayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=vBcsAQAAMAAJ&amp;q=henryk%2520pobo%25C5%25BCny%2520zjednoczenie |sernav=Polska--Niemcy: stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze |paşnav=Krasuski |pêşnav=Jerzy |tarîx=2009 |weşanger=Zakł. Narodowy im. Ossolińskich |isbn=978-83-04-04985-7 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=CASkn7zoJj8C |sernav=Legnica 1241 |paşnav=Maroń |pêşnav=Jerzy |tarîx=1996 |weşanger=Bellona |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Ji ber wêran bûna ku li pey vê yekê diqewime, kêmbûn û daxwaza keda zenaetî dibe sedema koçberiya rûniştvanên alman û flaman ber bi Polonyayê ve ku ji hêla dûkên polonî ve hatine teşwîq kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=vD7SWb5lXBAC&amp;pg=PA366&amp;dq=germans+flemish+into+poland+mongol+invasion |sernav=Europe: A History |paşnav=Davies |pêşnav=Norman |tarîx=2010-09-30 |weşanger=Random House |isbn=978-1-4070-9179-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1264an de, Statuya Kalisz ku ji bo cihûyên polonî ku ji ber çewisandinên li deverên din ên [[Ewropa]]yê direviyan Polonya, otonomiyek bêhempa ji wan re bidest xistiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=svAaAAAAMAAJ&amp;q=poland+lithuania+1588+slavery |sernav=The Union of Lublin, Polish Federalism in the Golden Age |paşnav=Dembkowski |pêşnav=Harry E. |tarîx=1982 |weşanger=East European Monographs |isbn=978-0-88033-009-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Piştî [[Przemysł II]] yê ku di sala 1296an de bibû keyê Polonyayê, [[Wladysław I]] a kurt di sala 1320an de dibe yekem keyê Polonyaya Yekbûyî û yekem key bû ku li [[Katedrala Wawel]] a li bajarê [[Kraków]]ê derketiye ser textê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=unEWAQAAIAAJ&amp;q=%25C5%2582okietek%25201320%2520szczerbiec |sernav=Jaki znak twój? Orzeł Biały |paşnav=Wróblewski |pêşnav=Bohdan |tarîx=2006 |weşanger=Wydawn. &quot;Z.P. Poligrafia&quot; |isbn=978-83-922944-3-6 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;

Di destpêka sala 1333an de, desthilatdariya [[Kazimierz III yê Mezin]] bi pêşveçûnên binesaziya kelehê, artêş, dadwerî û dîplomasiyê ve hate naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://archive.org/details/polishbiographic00soko |sernav=The Polish biographical dictionary : profiles of nearly 900 Poles who have made lasting contributions to world civilization |paşnav=Sokol |pêşnav=Stanley S. |paşnav2=Kissane |pêşnav2=Sharon F. Mrotek |paşnav3=Abramowicz |pêşnav3=Alfred L. |tarîx=1992 |weşanger=Wauconda, Ill. : Bolchazy-Carducci Publishers |kesên-din=Internet Archive |isbn=978-0-86516-245-7 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=aBHSc2hTfeUC |sernav=The Middle Ages: Dictionary of World Biography, Volume 2 |paşnav=Magill |pêşnav=Frank N. |tarîx=2012-11-12 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-136-59313-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di bin desthilatdariya wî de Polonya veduguhere hêzek mezin a ewropî.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=yfPYAQAAQBAJ |sernav=Northern Europe: International Dictionary of Historic Places |paşnav=Ring |pêşnav=Trudy |paşnav2=Watson |pêşnav2=Noelle |paşnav3=Schellinger |pêşnav3=Paul |tarîx=2013-10-28 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-136-63944-9 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Wî di sala 1340an de desthilatdariya polonî li ser Rutenyayê saz kir û qerentînekî da destpêkirin ku pêşî li belavbûna [[Mirina reş|Mirina Reş]] bigire.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.4324/9780203058527 |sernav=The Middle Ages |tarîx=2012-11-12 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-136-59306-2 |paşnavê-edîtor=Magill |pêşnavê-edîtor=Frank N. }}&lt;/ref&gt; Di sala 1364an de, [[Kazimierz]] [[Zanîngeha Krakówê]] vekiri ye ku zanîngeh yek ji kevintirîn saziyên xwendina bilindê li [[Ewropa]]yê ye. Piştî mirina wî di sala 1370an de, xanedana Piast bi dawî dibe. Li cihê wî xizmê wî yê herî nêzîk, Louis a Anjou hate ser textê ku Polonya, Mecaristan û Kroatya di bin yekîtiyek de birêve biriye. Keça Louis ya piçûk Jadwiga di sala 1384an de bûye yekem keybanûya (yekem rêvebera jin) Polonyayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2023-09-21 |sernav=Poland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Poland&amp;oldid=1176381502 |kovar=Wikipedia |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
[[Wêne:Jadwiga by Bacciarelli.jpg|thumb|çep|Keça Luis a biçûk, Keybanû Jadwiga yekem keybanû ye ku Poloniyanyê birêve biriye.]]
Di 1386an de, [[Jadwiga]] ya Polonya bi Wladysław II Jagiełło, Dûka Mezin a Lîtvanya re zewacek pêk tîne ku bi vî rengî xanedana Jagiyeloniyan û yekîtiya Polonî-Lîtvanya ku di dawiya [[Serdema Navîn]] û destpêka [[Serdema Nûjen]] de derbas dibe tê ava kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Jadwiga of Anjou and the rise of East Central Europe |paşnav=Halecki |pêşnav=Oskar |tarîx=1991 |weşanger=Columbia Univ. Pr |isbn=978-0-88033-206-4 |series=Atlantic studies on society in change |cih=New York }}&lt;/ref&gt; Hevkariya di navbera polonî û lîtvaniyan de herêmên lîtvanyayî yên pir-etnîkî yên berfireh anîn qada bandora Polonyayê û ji bo rûniştvanên polonî yên ku di yek ji mezintirîn pêkhateyên siyasî yên ewropî yên wê demê de bi hev re jiyan dikirin, bi fayde dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=inb4DwAAQBAJ |sernav=The Visegrad Four and the Western Balkans: Framing Regional Identities |paşnav=Balazs |pêşnav=Adam Bence |paşnav2=Griessler |pêşnav2=Christina |tarîx=2020-08-13 |weşanger=Nomos Verlag |isbn=978-3-7489-0113-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Li herêma [[Deryaya Baltîk]] têkoşîna Polonya û [[Lîtvanya]] li dîjî Siwariyên Teutonî berdewam dike û di [[Şerê Grunwaldê 1410|Şerê Grunwaldê]] a sala 1410an de artêşa polonî-lîtvanî ya hevbeş biserketinek diyar li dijî wan bi dest dixin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Historia Polski. 1: do roku 1505 |paşnav=Wyrozumski |pêşnav=Jerzy |tarîx=1985 |weşanger=Państw. Wydawn. Naukowe |isbn=978-83-01-03732-1 |çap=Wyd. 8 |cih=Warszawa }}&lt;/ref&gt; Di sala 1466an de, piştî Şerê Sêzdeh Salan, key Kazimierz IV Jagiellon pejirandina qiraliyetê da Aştiya Thorn ku Duka [[Prûsya]] ya pêşerojê di bin serweriya polonî de damezrand û hikûmdarên [[Prûsya]]yê neçar dike ku bacê bidin qiraliyetê.&lt;ref name=&quot;Dabrowski2014&quot;/&gt; Xanedaniya Jagiyeloniyan jî kontrola xanedaniyê li ser qiraliyeta Bohemya (1471 û pê ve) û [[Mecaristan]]ê saz kir. Li başûrê welêt Polonya di bin xetereya dagirkirina Împeratoriya Osmanî û [[Teterên Krîmê|Teterên Kirimê]] dimîne û li rojhilat jî alîkariya [[Lîtvanya]] dike ku li dijî şerê [[Rûsya]]yê biser bikevin.&lt;ref name=&quot;Dabrowski2014&quot;/&gt;

Polonya wek dewleteke feodal bi pêş diçû ku aborîya welêt bi giranî bi çandiniyê birêve diçû û esilzadeyên xwedî erd ku her diçû bi hêztir dibûn ku nifûsa welêt ji ber mecbûriyê di nav zozanên mîrîtî yên taybet yan jî di nav folwarkan de jiyan dikirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=245lDwAAQBAJ&amp;pg=PA242&amp;dq=poland+feudal+agricultural+folwark+nobility |sernav=The Making of the Polish-Lithuanian Union 1385-1569: Volume I |paşnav=Frost |pêşnav=Robert I. |tarîx=2018-07-16 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-256814-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1493an de [[Jan I Olbracht]] pejirandina avakirina parlamenek du-meclîsî ku ji meclîsa jêrîn, Sejm û ji meclîsek jorîn, Senatoyê pêk tê dipejirîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=R2rJAwAAQBAJ |sernav=The Parliaments of Early Modern Europe: 1400 - 1700 |paşnav=Graves |pêşnav=M. A. R. |tarîx=2014-06-06 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-317-88433-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Qanûna Nihil novi ji hêla general Sejm ve di sala 1505an de hate pejirandin ku piraniya hêza qanûndanînê ji keyaniya derbasî parlamenê dibe û dema ku dewlet ji hêla esilzadeyên polonî yên ku azad û wekhev dixuyiyan ve dihate birêvebirin, ev bûyera destpêka heyama ku bi navê Azadiya Zêrîn tê zanîn hatiye destnîşan kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.5005/jp/books/12179_68 |sernav=Graves Disease (Thyroid Eye Disease, Graves Ophthalmopathy) (242.0) |paşnav=Yanoff |pêşnav=Myron |tarîx=2014 |weşanger=Jaypee Brothers Medical Publishers (P) Ltd. |rr=230–230 }}&lt;/ref&gt;

Di sedsala 16an de tevgerên Reformasyona Protestan di nav xirîstiyantiya polonî de kûr dibe ku di encamê de polîtîkayên ku tolerasyona dînî tê pêşxistin ku di wê demê de li [[Ewropa]]yê nehatibû dîtin. Ev tolerans poloniyan ji aloziya dînî û şerên dînî yên ku Ewropayê dorpêç kiribû dûr dixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=KuzLNXpa-hYC&amp;pg=PA30 |sernav=Diversity and Dissent: Negotiating Religious Difference in Central Europe, 1500-1800 |paşnav=Louthan |pêşnav=Howard |paşnav2=Cohen |pêşnav2=Gary B. |paşnav3=Szabo |pêşnav3=Franz A. J. |tarîx=2011-03-01 |weşanger=Berghahn Books |isbn=978-0-85745-109-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Li Polonyayê, xiristiyaniya nontrinitarian dibe doktrîna bi navê Birayên Polonî yên ku ji mezheba xwe ya kalvînîst veqetiyan û dibin hev-damezrînerên unitarianîzma cîhanî.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=mf7WCQAAQBAJ |sernav=Jesus in History, Legend, Scripture, and Tradition: A World Encyclopedia [2 volumes]: A World Encyclopedia |paşnav=Houlden |pêşnav=Leslie |paşnav2=Minard |pêşnav2=Antone |tarîx=2015-06-23 |weşanger=ABC-CLIO |isbn=978-1-61069-804-7 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Ronesansa Ewropî di bin serweriya [[Zygmunt I]] û Zygmunt II Augustus de di hewcedariya pêşvebirina şiyarbûnek çandî de hestek lezgîn derdixe holê.&lt;ref name=&quot;Dabrowski2014&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=X__-DwAAQBAJ |sernav=Poland: The First Thousand Years |paşnav=Dabrowski |pêşnav=Patrice M. |tarîx=2014-10-01 |weşanger=Cornell University Press |isbn=978-1-5017-5740-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di Serdema Zêrîn a Polonî de, aborî û çanda neteweyî geş dibe.&lt;ref name=&quot;Dabrowski2014&quot; /&gt; [[Bona Sforza]] ku bi eslê xwe îtalî ye ku keça dûkê Mîlanoyê , keybanû û hevjîna Zygmunt I , beşdariyên girîng di mîmariyê de pêk tîne.&lt;ref name=&quot;Dabrowski2014&quot; /&gt;

=== Yekîtiya polonî-lîtvanî ===
[[Wêne:Polish-Lithuanian Commonwealth in 1619.PNG|thumb|Hevpeymaniya Polonî-Lîtvanî ku di sala 1619an de gihîştiye asta xwe ya herî mezin.]]
Yekîtiya Lûblîn a sala 1569an, Hevbendiya Polonî-Lîtvanî ava dike ku wekî dewletek federal a yekbûyî bi keyanek hilbijartî hatibû damezrandin lê bi piranî ji hêla esilzadeyan ve hatibû birêvebirin.&lt;ref name=&quot;Butterwick2021&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=g2cOEAAAQBAJ |sernav=The Polish-Lithuanian Commonwealth, 1733-1795 |paşnav=Butterwick |pêşnav=Richard |tarîx=2021-01-05 |weşanger=Yale University Press |isbn=978-0-300-25220-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Keyaniya paşîn bi serdemek dewlemend re hevdem bû ku di vê serdemê de Yekitiya Polonyayê serdest dibe û piştre jî dibe hêzek pêşeng û hebûnek çandî ya sereke ku kontrola siyasî li ser beşên [[Ewropaya Navendî]], [[Ewropaya Rojhilat]], başûrê rojhilata [[Ewropa]]yê û bakurê [[Ewropa]]yê pêk tîne. Yekîtiya Polon-Lîtvanî di lûtkeya xwe ya herî bilind de bi qasî 1 milyon km² erd bidest dixe û dibe dewleta herî mezinê Ewropayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=1GMlDwAAQBAJ |sernav=Global Crisis: War, Climate Change and Catastrophe in the Seventeenth Century |paşnav=Parker |pêşnav=Geoffrey |tarîx=2017-06-02 |weşanger=Yale University Press |isbn=978-0-300-21936-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de, Polonya polîtîkayên polonîzasyonê li herêmên ku nû bi dest dixistin pêk dianî, rastî berxwedanên hindikahiyên etnîkî û dînî hatine.&lt;ref name=&quot;Butterwick2021&quot;/&gt;

Di sala 1573an de, Henry de Valois ê [[Fransa]]yê ku yekem keyê hilbijartî bû Bendên Henrician dipejirîne ku padîşahên paşerojê mecbûr dimînin ku rêzê li mafên mîran bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=nrJ4DwAAQBAJ |sernav=The Wars of Religion in Europe |paşnav=Ward |pêşnav=Adolphus |paşnav2=Hume |pêşnav2=Martin |tarîx=2018-03-04 |weşanger=Perennial Press |isbn=978-1-5312-6318-8 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Piştre Stephen Báthory di Şerê Lîvoniyan de kampanyayek serketî bi rê ve dibe û li ser peravên rojhilatê [[Deryaya Baltîk]]ê erdên heyî yê Polonyayê winda dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=OOdjCAAAQBAJ |sernav=The History of the Baltic States, 2nd Edition |paşnav=Ph.D |pêşnav=Kevin C. O'Connor |tarîx=2015-06-04 |weşanger=ABC-CLIO |isbn=978-1-61069-916-7 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Pişî vê şerê karên dewletê ji aliyê Jan Zamoyskî ve ku serokwezîrê Krownê ye hatiye birêvebirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=luRry4Y5NIYC&amp;pg=PA678 |sernav=Historical Dictionary of Poland, 966-1945 |paşnav=Lerski |pêşnav=Halina |tarîx=1996-01-19 |weşanger=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-03456-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1592an de Zygmunt III yê ku bi eslê xwe polonî bû li sêwîdî li şûna bavê xwe John Vasa dibe rêveber.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=JlAFSS-12xwC |sernav=Dzieła Józefa Szujskiego: Dzieje Polski |paşnav=Szujski |pêşnav=Józef |tarîx=1894 |weşanger=nakładem rodziny Józefa Szujskiego |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Heya ku ew ji alîyê swêdiyan ve ji welat hate derxistin, yekîtiya polonî-swêdî heya sala 1599an dewam dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=FtFDthqmB2wC |sernav=Warrior Kings of Sweden: The Rise of an Empire in the Sixteenth and Seventeenth Centuries |paşnav=Peterson |pêşnav=Gary Dean |tarîx=2014-08-21 |weşanger=McFarland |isbn=978-1-4766-0411-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1609an de, Zygmunt êrîşî Rûsyayê dike ku ew dem Rûsya di nav şerekî navxweyî de bû û salek şûnda yekîneyên hussar ên baskê polonî yên di bin serokatiya Stanisław Żółkiewski de, heya ku rûsan wî li Klûşînoyê têk dibin, du salan [[Mosko]]yê dagir dike.&lt;ref name=&quot;Dabrowski2014&quot;/&gt; Zygmunt jî li başûrê rojhilat li hember Împeratoriya Osmanî, li Xotînê di sala 1621an de Jan Karol Chodkiewicz biserketinek girîng bi dest dixe ku ev serketin dibe sedema hilweşîna siltan Osmanê duyem.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=kQZOAAAAcAAJ |sernav=The History of Modern Europe, from the Fall of Constantinople in 1453 to the War in the Crimea in 1857 |paşnav=Dyer |pêşnav=Thomas Henry |tarîx=1861 |weşanger=J. Murray |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Serweriya dirêj a Zygmunt li Polonyayê rastî hevdema Serdema Zîvîn a Polonî tê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=p7JFAAAAIAAJ&amp;q=srebrn%2520wiek%2520%2520z%25C5%2582oty%2520waz%25C3%25B3w |sernav=Kryzys Oświecenia a początki konserwatyzmu polskiego |paşnav=Kizwalter |pêşnav=Tomasz |tarîx=1987 |weşanger=Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Lîberal Władysław IV bi awayekî bandor axa Polonyayê diparêze lê piştî mirina wî Yekîtiya Polonyayê ya berfireh dest bi tevliheviya navxweyî û bi şerê domdar dest bi paşveçûyinê dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Jb4DCgAAQBAJ |sernav=The Oxford Handbook of Early Modern European History, 1350-1750: Volume II: Cultures and Power |paşnav=Scott |pêşnav=Hamish |tarîx=2015-07-23 |weşanger=OUP Oxford |isbn=978-0-19-102000-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1648an de hegemonyaya polonî ya li ser [[Ûkrayna]] dibe sedema Serhildana Kmelnîtskî û piştî re jî Tofana Swêdî di dema Şerê Bakur ê Duyem de têk diçe û serxwebûna [[Prûsya]]yê di sala 1657an de tê ragihandin. Di sala 1683an de, John III Sobieski dema ku wî pêşveçûna Artêşa Osmanî ya li Ewropayê di Şerê Viyanayê de radiwestîne ji nû ve hêza xwe yê leşkerî saz dike.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2015 |paşnavê-edîtor=Riewald |pêşnavê-edîtor=Scott |paşnavê-edîtor2=Rodeo |pêşnavê-edîtor2=Scott |sernav=Science of Swimming Faster |url=http://dx.doi.org/10.5040/9781492595854 |doi=10.5040/9781492595854 |kovar=doi.org }}&lt;/ref&gt; Serdema paşîn a Saxon, di dema desthilatdariya Augustus II û Augustus III de, di encama Şerê Mezin ê Bakur (1700) û Şerê Serkeftina Polonî (1733) de bilinbûna welatên cîran dibîne.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
=== Beşên Polonyayê ===
[[Wêne:Stanisław II August Poniatowski in coronation clothes.PNG|thumb|rast|Stanisław II Augustus ku keyê paşîn ê Polonyayê ye ku ji sala 1764an heya 25ê mijdara sala 1795an de serwerî kiriye.]]
Hilbijartina key a di sala 1764an dibe sedema bilindbûna Stanisław II Augustus Poniyatowskî wek key .&lt;ref name=&quot;Boen2021&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.1159/000491852 |sernav=Specific Use: Cosmeceuticals for the Treatment of Scars, Hypertrophic Scars, and Keloids |paşnav=Boen |pêşnav=Monica |paşnav2=Alhaddad |pêşnav2=Marwan |paşnav3=Butterwick |pêşnav3=Kimberly |tarîx=2021 |weşanger=S. Karger AG |rr=121–131 }}&lt;/ref&gt; Namzediya wî bi berfirehî ji aliyê evîndara wî ya berê, împeratorbanû Yekaterîna ''II'' ku şahjina Rûsyayê bû, hate fînanse kirin.&lt;ref name=&quot;Boen2021&quot;/&gt; Keyê nû di navbera daxwaza xwe ya pêkanîna reformên nûjen ên pêwîst û hewcedariya ku bi dewletên derdorê re di aştiyê de bimîne, polîtîkayên xwe diguherîne.&lt;ref name=&quot;Boen2021&quot;/&gt; Îdealên wî dibin sedema damezrandina Konfederasyona Barê ya 1768an ku serhildanek li dijî Poniatowski û hemî bandora derveyî hate rêve kirin ku bi neheqî armanc kir ku serwerî û îmtiyazên Polonyayê yên ku ji aliyê esilzadeyan ve hatine girtin, biparêzin.&lt;ref name=&quot;Butterwick1993&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198207016.001.0001 |sernav=Poland’s Last King and English Culture |paşnav=Butterwick |pêşnav=Richard |tarîx=1993-07-29 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-820701-6 }}&lt;/ref&gt; Hewldanên têkçûyî yên ji nû veavakirina hikûmetê û her weha tevliheviya navxweyî cîranên wê provoke dikin ku sedema destekariya (mudaxile) Polonyayê.&lt;ref name=&quot;Butterwick1993&quot;/&gt;

Parvekirina Yekem a Yekîtiyê ku di sala 1772an de ji aliyê Prûsya, Rûsya û Awistiryayê ve tê parvekirin; kiryareke ku Sejm dabeşkirinê, di bin zordestiyek mezin de û di dawiyê de wekî bûyerek pêkhat dipejirîne. Ji xeynî windahiyên axê, di sala 1773an de planek reformên krîtîk hate damezrandin ku tê de Komîsyona Perwerdehiya Neteweyî, yekem desthilatdariya perwerdehiyê ya hikûmetê li Ewropayê, hatiye vekirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=riv0UCM90AMC&amp;pg=RA2-PA140 |sernav=Understanding Mass Higher Education: Comparative Perspectives on Access |paşnav=Tapper |pêşnav=Ted |paşnav2=Palfreyman |pêşnav2=David |tarîx=2005 |weşanger=Psychology Press |isbn=978-0-415-35491-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1783an de bi awayekî fermî cezakirina zarokên dibistanê hate qedexekirin. Poniyatowskî fîgurê sereke yê ronakbariyê bû ku teşwîqê pêşketina pîşesaziyê dide destpêkirin û neoklasîsîzma komarî qebûl dike.&lt;ref name=&quot;Butterwick1993&quot;/&gt; Ji bo tevkariyên wî yên di warê hûner û zanistê de, xelata Endamê Civata Qraliyetê wergirtiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Bfs5AQAAIAAJ |sernav=Nauka polska |tarîx=1973 |weşanger=Polska Akademia Nauk. |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1791an de parlamena Sejm a Mezin, Destûra Bingehîn a 3ê gulanê ku yekem koma qanûnên neteweyî yên bilind e dipejirîne û monarşiyek destûrî destnîşan dike. Konfederasyona Targowîka ku rêxistinek esilzade û parlamenterên ku li dijî vê kiryarê bûn, gazî Yekaterînayê dike û ev bûyer dibe sedema Şerê Polonî-Rûsî ya sala 1792an.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2023-09-29 |sernav=Poland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Poland&amp;oldid=1177695956 |kovar=Wikipedia |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ji ber tirsa vegerandina hegemonyaya Polonya, [[Rûsya]] û [[Prûsya]] di sala 1793an de ku Parvekirina duyem pêk hatiye Polonyayê ji axê û ji serxwebûnê bêpar dihêlin. Di 24ê cotmeha sala 1795an de, Yekîtiya Polonyayê cara sêyem hat dabeşkirin ku wekî pêkhateyek herêmî dimîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.slatkine.com/fr/editions-slatkine/75250-book-05077807-3600120175625.html |sernav=ANNALES BENJAMIN CONSTANT 46 - ANNALES BENJAMIN CONSTANT |malper=EDITIONS SLATKINE |ziman=fr |tarîxa-gihiştinê=2023-09-30 }}&lt;/ref&gt; Stanisław Augustus ku keyê paşîn ê Polonyayê bû di 25ê mijdara sala 1795an de dest ji textê berdide.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/90-5201-235-0 |sernav=Unravelling civilisation: European travel and travel writing |paşnav=Schulz-Forberg |pêşnav=Hagen |tarîx=2005 |weşanger=P.I.E.-P. Lang |isbn=978-90-5201-235-3 |series=Multiple Europes |cih=Bruxelles }}&lt;/ref&gt;

=== Serdema serhildanan ===
[[Wêne:Rzeczpospolita Rozbiory 3.png|thumb|çep|Nexşeya dabeşkirina Polonyayê ku ji aliyê [[Keyaniya Prûsyayê]] (şîn), Împeratoriya Rûsyayê (qehweyî) û Monarşiya Habsburgê ya Awistiryayê (kesk) ku di salên 1772, 1793 û 1795an de hatiye dabeşkirin.]]
Gelên polonî heya niha çend caran li dijî parçeker û artêşên dagirkerên li ser erdên Polonyayê serhildanan pêk anîne. Di [[Serhildana Kościuszko 1794]]an de hewldanek neserkevtî ya parastina serweriya Polonyayê pêk hat ku tê de generalê binavûdeng [[Tadeusz Kościuszko]] ku çend sal berê di [[Şoreşa Amerîkayê|Şerê Şoreşgerî yê Amerîkî]] de di bin serokatiya [[George Washington]] de xizmet kiribû, pêşengî kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=wVqnlTbsdXcC |sernav=The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution |paşnav=Storozynski |pêşnav=Alex |tarîx=2009-04-28 |weşanger=Macmillan |isbn=978-1-4299-6607-8 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Tevî biserketina di [[Şerê Racławice]] de têkçûna wî ya dawî hebûna serbixwebûna Polonyayê ji bo 123 salan bi dawî dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gutenberg.org/files/27882/27882-h/27882-h.htm |sernav=The Project Gutenberg eBook of Kościuszko: A Biography, by Monika M. Gardner |malper=www.gutenberg.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1806an de serhildaneke ku ji aliyê [[Jan Henryk Dąbrowskî]] ve hatiye organîze kirin, rojavayê Polonyayê berî pêşveçûyina [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] a ber bi [[Prûsya]]yê ya di dema Şerê Hevbendiya Çarem de, azad dike. Li gorî [[Peymana Tilsitê]] ya sala 1807an, Napoleon Duka Warşovayê ku berê dewletek mişterek bû û ji aliyê hevalbendê wî [[Frederick Augustus I]] ê saksonyayî ve dihate birêvebirin, îlan dike. Polonî di Şerên Napoleon de bi awayekî çalak alîkariya leşkerên fransî dikirin, nemaze alîkariya leşkerên di bin desthilatdariya [[Józef Poniyatowskî]] de ku berî mirina wî li Leipzig di sala 1813an de bibû mareşalê Fransayê. Piştî sirgûnkirina Napolyon Duka Warşovayê di Kongreya Viyanayê ya di sala 1815an de hatiye betalkirin û axa dukê di nav Qiraliyeta Kongreya Rûsyayê ya Polonya, Dûkaya Mezin a Prûsya ya Posenê û Galîsiya Awistiryayê ya bajarê azad a [[Krakówê]] de hatiye dabeş kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=NpMxTvBuWHYC&amp;pg=PA115&amp;q=1807 |sernav=A Concise History of Poland |paşnav=Lukowski |pêşnav=Jerzy |paşnav2=Zawadzki |pêşnav2=Hubert |tarîx=2001-09-20 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-55917-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1830an de efserên nefermî li Dibistana Karmendên Kadet a Warşovayê di [[Serhildana Mijdarê]] de dest bi serhildanê dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=A4hJDAAAQBAJ |sernav=Historicising the French Revolution |paşnav=Armenteros |pêşnav=Carolina |paşnav2=Blanning |pêşnav2=Tim |paşnav3=Noronha-DiVanna |pêşnav3=Isabel |tarîx=2009-05-27 |weşanger=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-4438-1157-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Piştî hilweşîna Polonyaya Kongreyî Polonya, xweseriya qanunî, artêş û meclîsa zagonsaz winda dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=JZ9eBAAAQBAJ&amp;pg=PA249&amp;q=congress+poland+integration+paskevich |sernav=The Russian Empire: A Multi-ethnic History |paşnav=Kappeler |pêşnav=Andreas |tarîx=2014-08-27 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-317-56810-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di dema Bihara Miletan a Ewropî de, Polonan di Serhildana Polonyaya Mezin a sala 1848an de çek hilgirtin ku li dijî almanibûnê bisekinin lê ev serhildan têk diçe ku statûya dukayê vedigere rêveberiya parêzgehekê û di sala 1871an de heman parêzgeh entegreyê Împeratoriya Almanan dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=8YUuGSKXsFUC&amp;pg=PA140&amp;q=1848+prussia+uprising+posen |sernav=Paths of Integration: Migrants in Western Europe (1880-2004) |paşnav=Lucassen |pêşnav=Leo |paşnav2=Feldman |pêşnav2=David |paşnav3=Oltmer |pêşnav3=Jochen |tarîx=2006 |weşanger=Amsterdam University Press |isbn=978-90-5356-883-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Li Rûsyayê, hilweşîna Serhildana Çileyê (1863–1864) dibe sedema tolhildanên giran ên siyasî, civakî û çandî ki li piştre jî sirgûn û kuştina (Pogrom) nifûsa polonî û cihûyan destpêdike. Di dawiya sedsala 19an de, Polonyaya Kongreyî bi giranî dibe ciheke pîşesaziyê ku hinardeya (îxracat) wê ya sereke komir, zinc, hesin û tekstîl bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=4_tQEAAAQBAJ&amp;pg=PA613&amp;dq=%22economy+of+Russian+poland+zinc+textiles%22 |sernav=Science, Technology, and Society: An Encyclopedia |paşnav=Restivo |pêşnav=Sal |tarîx=2005-05-19 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-977153-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=kKR8DwAAQBAJ&amp;pg=PA181&amp;q=january+uprising+economic |sernav=Poland From Partitions to EU Accession: A Modern Economic History, 1772–2004 |paşnav=Koryś |pêşnav=Piotr |tarîx=2018-11-29 |weşanger=Springer |isbn=978-3-319-97126-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

=== Komara Polonyaya Duyem ===
[[Wêne:Józef Piłsudski (-1930).jpg|thumb|rast|Serokê dewletê mareşal [[Józef Piłsudski]] ku lehengê kampanyaya serxwebûna Polonyayê bû û ji sala 1918an heya mirina xwe di 12ê gulana sala 1935an de, dewletparêzê neteweyî ya polonî bû.]]
Di encama [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] de, hevalbendan li ser ji nû ve avakirina Polonya li hev dikin ku bi [[Peymana Versayê]] ya hezîrana 1919an hatiye pejirandin. Bi tevahî 2 milyon leşkerên polonî bi artêşên sê dewletên dagirker re şer dikin û zêdetirî 450.000 lêşkerên polonî di şer de dimirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Poland: a country study |tarîx=1994 |weşanger=U.S. Government Printing Office |isbn=978-0-8444-0827-9 |paşnavê-edîtor=Curtis |pêşnavê-edîtor=Glenn E. |çap=Research completed October 1992, 3. ed., 1. print |series=Pamphlet / Department of the Army |cih=Washington, DC |paşnavê-edîtor2=Library of Congress }}&lt;/ref&gt; Piştî agirbesta bi Almanyayê re di mijdara sala 1918an de, Polonya serxwebûna xwe wekî Komara Duyem a Polonî bi dest dixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wandycz |pêşnav=Piotr S. |tarîx=2009 |sernav=The Second Republic, 1921-1939 |url=https://www.jstor.org/stable/25779809 |kovar=The Polish Review |cild=54 |hejmar=2 |rr=159–171 |issn=0032-2970 }}&lt;/ref&gt;

Komara Polonya ya Duyem piştî çend pevçûnên leşkerî, bi taybetî jî di Şerê Polonî-Sovyetê, dema ku Polonya di Şerê Warşovayê de derbekê giran li Artêşa Sor dide, serweriya xwe dubare dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Kukiel |pêşnav=Marjan |tarîx=1929 |sernav=The Polish-Soviet Campaign of 1920 |url=https://www.jstor.org/stable/4202361 |kovar=The Slavonic and East European Review |cild=8 |hejmar=22 |rr=48–65 |issn=0037-6795 }}&lt;/ref&gt;

Serdemên navbera şer de mizgîniya serdemek nû yê siyaseta polonî desnîşan dike. Digel ku çalakvanên siyasî yên polonî di dehsalan de heya [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] bi sensûrek giran re rû bi rû mabûn, kevneşopiyek siyasî ya nû li welêt tê destpêkirin. Gelek çalakvanên polonî yên sirgûnkiriyên wekê Ignacy Jan Paderewskî ku paşê dibe serokwezîr, vedigerin welatê xwe. Piştre hejmareke girîng ji sirgûnan di nav pêkhateyên nû yên siyasî û hikûmetê de cih girtine. Di sala 1922an de dema ku Gabriel Narutowicz ku xwediyê desteya serokatiyê ye, li Galeriya Zachęta ya Warşovayê ji hêla wênesaz û neteweperestek rastgir Eligiusz Niewiadomski ve hate kuştin, trajediyek di sala 1922an de rû dide.

Di sala 1926an de, Derbeya Gulanê ku ji aliyê lehengê kampanyaya serxwebûna Polonyayê Mareşal [[Józef Piłsudski]] ve tê rêvebirin, desthilatdariya Komara Polonya ya Duyem radestî tevgera Sanacja (Healing) ya nepartî dike ku rê li rêxistinên siyasî yên radîkal ên li ser çep û rast bigire ku li welat bêîstiqrarî dernekeve.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Machray |pêşnav=Robert |tarîx=1930-11-01 |sernav=Pilsudski, the Strong Man of Poland |url=https://doi.org/10.1525/curh.1930.33.2.195 |kovar=Current History |cild=33 |hejmar=2 |rr=195–199 |doi=10.1525/curh.1930.33.2.195 |issn=0011-3530 }}&lt;/ref&gt; Di dawiya salên 1930an de ji ber zêdebûna metirsiyên tundrewiya siyasî ya li hindurê welêt, hikûmeta polonî her ku diçe radîkal dibe ku hêjmarek rêxistinên radîkal qedexe dike ku di nav de partiyên siyasî yên komunîst û ultra-neteweperest ku îstîqrara welêt dixistin xetereyê.

=== Dema Şerê Cîhanê yê Duyem ===
[[Wêne:7TP Polish Tank.png|thumb|rast|Demek kurt berî dagirkirina Polonyayê ya 1939an de, tankên Artêşa Polonî 7TP li ser manevrayên leşkerî.]]
[[Şerê Cîhanî yê Duyem]] di 1ê îlona sala 1939an de bi êrîşa [[Almanyaya Nazî|Almanyaya Naziyan]] a li ser Polonyayê dest pê dike û piştre jî di 17ê îlonê de Sovyet dest bi dagirkirina Polonyayê dike û di 28ê îlona 1939an de Warşova dikeve. Di salên 1939 û 1941an de Sovyetê bi sed hezaran polonî ji Polonyayê sirgûn kirin. Sovyetê beriya Operasyona Barbarossa bi hezaran girtiyên şer ên polonî (ji xeynî bûyerên din ên di Komkujiya Katynê de) kuştin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-11845315 |sernav=Russian parliament condemns Stalin for Katyn massacre |tarîx=2010-11-26 |malper=BBC News |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Plansazên alman di mijdara sala 1939an de banga &quot;hilweşandina tevahî polonan&quot; û çarenûsa wan a ku di ''Generalplan Ost'' ya jenosîdê de hatibû destnîşan kirin, kiribûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=IcB3oASHnkAC&amp;pg=PA152 |sernav=Beyond Totalitarianism: Stalinism and Nazism Compared |paşnav=Geyer |pêşnav=Michael |paşnav2=Fitzpatrick |pêşnav2=Sheila |tarîx=2009 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-89796-9 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Polonya çaremîn beşdariya herî mezin a leşkerî ya li Ewropayê pêk tîne û leşkerên polonî hem ji bo hikûmeta polonî ya li sirgûnê re, li rojava û hem jî ji serokatiya [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Sovyetê]] re, li rojhilat xizmet dikirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=QTUTqE2difgC&amp;pg=PA18 |sernav=Historical Dictionary of Poland, 966-1945 |paşnav=Lerski |pêşnav=Jerzy Jan |tarîx=1996 |weşanger=Bloomsbury Academic |isbn=978-0-313-26007-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=64VpSBd7xUcC&amp;pg=PA276 |sernav=The Other Europe: Eastern Europe to 1945 |paşnav=Walters |pêşnav=E. Garrison |tarîx=1988-06-01 |weşanger=Syracuse University Press |isbn=978-0-8156-2440-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Leşkerên polonî di Kampanyayên Normandî, Îtalya û Afrîkaya Bakur de rolek girîng dilîzin û bi taybetî ji bo [[Şerê Monte Cassino]] têne bîranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.4324/9781003212140-7 |sernav=Under Siege |paşnav=Hall |pêşnav=Timothy |tarîx=2021-09-27 |weşanger=Routledge |cih=London |rr=123–156 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.1007/978-94-017-1550-8_19 |sernav=The Geology of the Battle of Monte Cassino, 1944 |paşnav=Ciciarelli |pêşnav=John A. |tarîx=2002 |weşanger=Springer Netherlands |isbn=978-90-481-5940-6 |cih=Dordrecht |rr=325–343 }}&lt;/ref&gt; Sixurên îstîxbarata polonî ji hevalbendan re agahiyên pir bi qîmet peyda dikirin ku gelek îstîxbaratên ji Ewropa û ji derveyî wê peyda dikirin ku şîfre şikestkarên polonî ji bo şikandina şîfreya Enigma wekî berpirsiyar dihatin dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=EJ5vIyDBpLcC&amp;pg=PA234&amp;q=22%252C047+Polish |sernav=The Eagle Unbowed: Poland and the Poles in the Second World War |paşnav=Kochanski |pêşnav=Halik |tarîx=2012-11-13 |weşanger=Harvard University Press |isbn=978-0-674-06816-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Li rojhilat, Artêşa Yekemîn a Polonî ya bi piştgirîya Sovyetê di şerên Warşovayê û Berlînê di warê şerê biserketî de derketine pêş.&lt;ref name=&quot;Lerski1996&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=S6aUBuWPqywC&amp;pg=PA34 |sernav=Historical Dictionary of Poland, 966-1945 |paşnav=Lerski |pêşnav=Jerzy Jan |tarîx=1996 |weşanger=Bloomsbury Academic |isbn=978-0-313-26007-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Tevgera berxwedanê ya dema şer û Armia Krajowa (Artêşa Malê), li dijî dagirkeriya almanan şer kirine. Ev yek ji sê tevgerên berxwedanê yên herî mezinê di tevahiya şer de bû û di nav rêzek çalakiyên nepenî de tevdigeriyan ku wekî dewletek nepenî bi tevahî zanîngehên lîsans û bi pergala dadgehê tevdigeriya. Berxwedan ji hikûmeta li sirgûnê re dilsoz bû û bi gelemperî ji ramana polonyayek komunîstî aciz bû ku ji ber vê sedemê, di havîna sala 1944an de wê [[Operasyona Bahozê]] da destpêkirin ku [[Serhildana Warşovayê]] ku di 1ê tebaxa sala 1944an de dest pê kiriye, operasyona herî naskirî ye.&lt;ref name=&quot;Lerski1996&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.polandinexile.com/rising.htm |sernav=Poland in Exile - The Warsaw Rising |malper=www.polandinexile.com |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

Hêzên Alman ên Nazî bi fermana [[Adolf Hitler]] şeş kampên qirkirinê yên Alman li Polonyaya dagirkirî ava kirin ku di nav de kampên Treblinka, Majdanek û Auschwitz hebûn. Di dema vê şerê de almanan bi milyonan cihû ji seranserê Ewropaya dagirkirî veguhestin ku di van kampan de bêne kuştin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The origins of the final solution: the evolution of Nazi Jewish policy, September 1939 - March 1942 |url=https://archive.org/details/originsoffinalso00brow |paşnav=Browning |pêşnav=Christopher R. |paşnav2=Matthäus |pêşnav2=Jürgen |tarîx=2004 |weşanger=Univ. of Nebraska Press |isbn=978-0-8032-1327-2 |series=Comprehensive history of the Holocaust |cih=Lincoln }}&lt;/ref&gt; Bi tevayî, 3 milyon cihûyên polonî - nêzîkê %90ê cihûyên berî şer ên Polonyayê û di navbera 1.8 û 2.8 milyon poloniyên etnîkî di dema Dagirkeriya Alman a Polonyayê de hatin kuştin ku di nav de di navbera 50.000 û 100.000 endamên rewşenbîrên polonî ku di nav wan de akademîsyen, doktor, parêzer, esilzade û kahîn hebûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/polish-victims |sernav=Polish Victims |malper=encyclopedia.ushmm.org |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm |sernav=Project InPosterum: Poland WWII Casualties |malper=projectinposterum.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 |roja-arşîvê=2023-10-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20231001181719/https://projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Materski2021&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Materski |pêşnav=Wojciech |tarîx=2021-05-09 |sernav=Łotewska droga do niepodległości 1917–1921 |url=http://dx.doi.org/10.12775/dn.2021.1.01 |kovar=Dzieje Najnowsze |cild=53 |hejmar=1 |rr=5 |doi=10.12775/dn.2021.1.01 |issn=0419-8824 }}&lt;/ref&gt; Tenê di [[Serhildana Warşovayê]] de zêdetirî 150.000 sivîlên polonî hatin kuştin ku piraniya wan di dema komkujiyên Wola û Ochota de ji aliyê almanan ve hatin qetilkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/documenting-numbers-of-victims-of-the-holocaust-and-nazi-persecution |sernav=Documenting Numbers of Victims of the Holocaust and Nazi Persecution |malper=encyclopedia.ushmm.org |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://pamiec.pl/download/49/34737/BYLROK1939.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 |tarîxa-arşîvê=2014-11-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141129035451/http://pamiec.pl/download/49/34737/BYLROK1939.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Nêzîkî 150.000 sivîlên polonî di navbera salên 1939 û 1941an de di dema dagirkirina Sovyetê ya rojhilatê Polonya (Kresy) de ji aliyê Sovyetê ve hatin kuştin û tê texmîn kirin ku 100.000 polonî ji aliyê Artêşa Serhildêr a Ûkrayna (UPA) ve di navbera salên 1943 û 1944 de ku wekî Komkujiya Wołyê tê zanîn, hatin kuştin.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://volhyniamassacre.eu/ |sernav=Volhynia Massacre |paşnav=Massacre |pêşnav=Volhynia |malper=Volhynia Massacre |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt; Ji hemî welatên di şer de, Polonya xwedî rêjeya herî zêde ya ku hemwelatiyên xwe winda kiriye ku derdora 6 milyon kes mirin. Ji şeşan yek nifûsa Polonyayê ya berî şer ku nîvî ji wan cihûyên polonî ne hatine kuştin.&lt;ref name=&quot;Materski2021&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://remember.org/forgotten |sernav=Holocaust Victims: Five Million Forgotten - Non Jewish Victims of the Shoah |malper=The Holocaust History - A People's and Survivor History - Remember.org |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.expatica.com/de/polish-experts-lower-nations-wwii-death-toll/ |sernav=Polish experts lower nation's WWII death toll - Expat Guide to Germany {{!}} Expatica |tarîx=2019-08-18 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 |tarîxa-arşîvê=2019-08-18 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190818035613/https://www.expatica.com/de/polish-experts-lower-nations-wwii-death-toll/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Nêzîkî %90 ji qurbaniyan gelên sivîlên polonî bûn.

Di sala 1945an de sinorên Polonya ber bi rojava ve hatin guhertin. Zêdetirî du milyon xwemaliyên polonî yên Kresy ji hêla Stalîn ve li seranserê [[Xeta Kûrzonê]] hatin dersinorkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Poland in the geographical centre of Europe: political, social and economic consequences |tarîx=2006 |weşanger=Nova Science Publ |isbn=978-1-59454-603-7 |paşnavê-edîtor=Czerny |pêşnavê-edîtor=Miroslawa |cih=New York }}&lt;/ref&gt; Sinorê rojava dibe Xeta Oder-Neisse. Di encama şer de, axa Polonya ji sedî 20 yan jî 77.500 kîlomêtre çargoşe kêm dibe. Ev guherîn dibe sedema neçariyê ku bi milyonan mirovan ku piraniya wan [[polonî]], [[alman]]î, [[ûkraynî]] û [[Cihûtî|cihû]] bûn, koçber dibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://rcin.org.pl/Content/15652/WA51_13607_r2011-nr12_Monografie.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 |tarîxa-arşîvê=2014-05-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140520220409/http://rcin.org.pl/Content/15652/WA51_13607_r2011-nr12_Monografie.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/refugees_01.shtml |sernav=BBC - History - World Wars: European Refugee Movements After World War Two |malper=www.bbc.co.uk |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

=== Komunîzma piştî şer ===
Li ser xwesteka [[Yosîf Stalîn]], [[Konferansa Yaltayê]] avakirina hikumetek nû ya demkî ya hevpeymaniya prokomûnîst li Moskoyê hate pejirandin ku hikûmeta Polonya ya li sirgûnê ku li Londonê bû vê yekê qebûl nedikirin. Vê kiryarê gelek polonyan hêrs dike ku ev yek ji hêla hevalbendan ve wekî îxanet hate dîtin. Di sala 1944an de Stalîn garantî dabû Churchill û Roosevelt ku ewê serweriya Polonyayê biparêze û destûrê bide hilbijartinên demokratîk. Lêbelê piştî ku di sala 1945an de serketî dibe, di hilbijartinên ku ji hêla desthilatdarên Sovyetê yên dagirker ve hatiye organîze kirin hîlekariyê dikin û ev hilbijartin ji bo meşrûiyeta hegemonyaya Sovyetê ya li ser Polonyayê hate bikar anîn. Yekîtiya Sovyetê ku li piranîya Bloka Rojhilat demazirandibû, li Polonyayê jî hikumetek nû yê komunîst damezrandiye. Mîna li cîhên din ên Ewropaya Komunîst, bandora Sovyetê ya li ser Polonya ji destpêkê ve bi berxwedana çekdarî re rûbirû dimîne ku heya sala 1950an berdewam dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://ipn.gov.pl/en/news/9332,ARTICLE-by-Karol-Nawrocki-PhD-The-soldiers-of-Polish-freedom.html |sernav=ARTICLE by Karol Nawrocki, Ph.D. &quot;The soldiers of Polish freedom&quot; |paşnav=Remembrance |pêşnav=Institute of National |malper=Institute of National Remembrance |ziman=pl |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

Tevî îtîrazên berbelav, hikûmeta nû ya Polonyayê desteserkirina Sovyetê ya herêmên rojhilatê yên beriya şer ên Polonyayê (bi taybetî bajarên Wilno û Lwów) qebûl dike ku yekîneyên Artêşa Sor li ser axa Polonyayê bi cih bike. Hevbendiya leşkerî di nava Pakta Warşovayê de li seranserê Şerê Sar wekî encama rasterast a vê guherîna di çanda siyasî ya Polonyayê de pêk hat. Di qada ewropî de ev yek, yekbûna tamî ya Polonya di nav biratiya neteweyên komunîst de diyar dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.thoughtco.com/warsaw-pact-4178983 |sernav=What Was the Warsaw Pact During the Cold War? |malper=ThoughtCo |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

Hikûmeta nû ya komunîst bi pejirandina Destûra Biçûkê di 19ê sibata sala 1947an de Polonyayê dixe bin kontrola xwe. Komara Gel a Polonya (Polska Rzeczpospolita Ludowa) di sala 1952an de bi fermî hate ragihandin. Di sala 1956an de, piştî mirina Bolesław Bierut, rejîma Wladysław Gomułka demkî lîberaltir dibe ku gelek kes ji zindanê têne berdan û hinek azadîyên kesane têne berfireh kirin. Kolektîfîzasyon li Komara Gel a Polonyayê têk diçe. Di salên 1970an de di dema Edward Gierek de rewşek bi heman rengî dubare dibe lê pir caran çewsandina komên dijberên antî-komunîst berdewam dike. Tevî vê yekê, Polonya di wê demê de wekî yek ji dewletên herî kêm zordar ên Bloka Rojhilat dihat naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4575043 |sernav=Encyklopedia PWN |tarîx=2006-10-01 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 |tarîxa-arşîvê=2006-10-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20061001084717/http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4575043 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1980an de aloziya karkeran dibe sedema damezrandina sendîkaya serbixwe &quot;Solidarity&quot; (&quot;Solidarność&quot;) ku bi demê re ev sendîka dibe hêzek siyasî. Tevî ku di sala 1981an de ji aliyê general Wojciech Jaruzelski ve çewisandin û ferzkirina qanûna leşkerî ku serdestiya Partiya Karkerên Yekbûyî ya Polonyayê ji holê radike, Partiya Karkerên Yekbûyî ya Polonyayê di hilbijartina sala 1989an de ku yekem hilbijartinên parlamena Polonyayê bu bi qismî azad û demokratîk bû, ji dawiya [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Şerê Cîhanê yê Duyem]] ve bi awayekî serketî ji hilbijartinê derdikeve. Lech Wałęsa ku berendamê Tevgera Hevgirtinê bû di dawiyê de di sala 1990an de dibe serokkomarê Polonyayê. Piştre Tevgera Hevgirtinê mizgîniya hilweşîna rejîm û partiyên komunîst li seranserê [[Ewropa]]yê belav dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://argumentum.al/lajmi/2020/09/solidarity-movement-or-the-beginning-of-the-end-of-communism/ |sernav=Solidarity Movement– or the Beginning of the End of Communism |tarîx=2022-03-28 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 |tarîxa-arşîvê=2022-03-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220328012855/https://argumentum.al/lajmi/2020/09/solidarity-movement-or-the-beginning-of-the-end-of-communism/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

=== Komara Polonyaya Sêyem ===
[[Wêne:Flowers in front of the Presidential Palace in Warsaw.jpg|thumb|240px|Kulîlkên li ber Qesra Serokomariyê piştî mirina rayedarên payebilind ên hikûmeta Polonyayê di qezaya balafirê ya di 10ê nîsana sala 2010an de.]]
Bernameyek terapiya şokê ku ji hêla Leszek Balcerowicz ve di destpêka salên 1990an de hate destpêkirin, hişt ku welat aboriya xwe ya plansazkirî ya şêwaza sosyalîst veguherîne aboriya bazarê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hunter |pêşnav=Richard J. |paşnav2=Ryan |pêşnav2=Leo V. |tarîx=2006 |sernav=A RETROSPECTIVE ANALYSIS AND FUTURE PERSPECTIVE: &quot;Why Was Poland's Transition So Difficult?&quot; |url=https://www.jstor.org/stable/25779611 |kovar=The Polish Review |cild=51 |hejmar=2 |rr=147–171 |issn=0032-2970 }}&lt;/ref&gt; Wekî welatên din ên post-komûnîst, Polonya rastî kêmbûna demkî ya standardên civakî, aborî û jiyanê hat lê Polonya dibe yekem welatê piştî komunîzmê ku di destpêka sala 1995an de gihîşt asta Dahata Berhemên Kesane ya Neteweyî ya berî sala 1989an de ku xwedî aboriyek geş bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Spieser |pêşnav=Catherine |tarîx=2007-03-01 |sernav=Labour market policies in post-communist Poland : explaining the peaceful institutionalisation of unemployment: |url=https://www.cairn.info/revue-politique-europeenne-2007-1-page-97.htm?ref=doi |kovar=Politique européenne |cild=n° 21 |hejmar=1 |rr=97–132 |doi=10.3917/poeu.021.0097 |issn=1623-6297 }}&lt;/ref&gt; Polonya di sala 1991am de dibe endamê Koma Vîzegradê û di sala 1999 de tevlî [[NATO]]yê bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.dw.com/en/after-20-years-in-nato-poland-still-eager-to-please/a-47862839 |sernav=Poland: 20 years in NATO – DW – 03/12/2019 |malper=dw.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Polonî paşê di giştpirsiya di hezîrana sala 2003an de deng dan ku beşdarî Yekîtiya Ewropayê bibin û Polonya di 1ê gulana sala 2004an de dibe endamê [[Yekîtiya Ewropayê|Yekitîya Ewropayê]].&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Szczerbiak |pêşnav=Aleks |tarîx=2004-09-01 |sernav=History Trumps Government Unpopularity: The June 2003 Polish EU Accession Referendum |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/0140238042000249876 |kovar=West European Politics |ziman=en |cild=27 |hejmar=4 |rr=671–690 |doi=10.1080/0140238042000249876 |issn=0140-2382 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Kundera |pêşnav=Jaroslaw |tarîx=2014 |sernav=Poland in the European Union. The economic effects of ten years of membership |url=https://www.jstor.org/stable/43580712 |kovar=Rivista di Studi Politici Internazionali |cild=81 |hejmar=3 (323) |rr=377–396 |issn=0035-6611 }}&lt;/ref&gt;

Polonya di sala 2007an de tevlî Herêma Şengenê dibe ku ji ber vê yekê sinorên welat bi dewletên din ên endamên [[Yekîtiya Ewropayê]] re hatin rakirin ku rê dide azadiya tevgerê ya berfirehê di nav piraniya [[Yekîtiya Ewropayê]] de.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7153490.stm |sernav=Europe's border-free zone expands |tarîx=2007-12-21 |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Di 10ê nîsana sala 2010an de serokê Polonyayê [[Lech Kaczyński]], tevî 89 rayedarên din ên payebilind ên polonî di qezayeke balafirê de li nêzîkî [[Smolensk]], [[Rûsya]], mirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/world/2016/feb/07/smolensk-plane-crash-lech-kaczynski-poland-russia |sernav=Will Poland ever uncover the truth about the plane crash that killed its president? |paşnav=Smith |pêşnav=Alex Duval |tarîx=2016-02-07 |malper=The Guardian |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

Di sala 2011an de, Platforma Sivîl a Desthilatdar di hilbijartinên parlamenê de qezenc dike. Di sala 2014an de serokwezîrê Polonyayê [[Donald Tusk]] ji bo Serokê Konseya Ewropayê hat hilbijartin û ji serokwezîrtiyê îstifa dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.irishtimes.com/news/politics/donald-tusk-named-next-president-of-european-council-1.1913164 |sernav=Donald Tusk named next president of European Council |malper=The Irish Times |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Hilbijartinên salên 2015 û 2019an ji hêla Partiya Hiqûq û Dadmendiyê (PiS) ya muhafezekar a bi serokatiya Jarosław Kaczyński, bi ser dikeve ku di encamê de ewrûskeptîsîzm zêde dibe û nakokiyên bi Yekîtiya Ewropayê re zêde bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/home/en |sernav=Press corner |malper=European Commission - European Commission |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Morijn |pêşnav=John |tarîx=2020 |sernav=Commission v Poland: What Happened, What it Means, What it Will Take |url=https://verfassungsblog.de/commission-v-poland-what-happened-what-it-means-what-it-will-take/ |kovar=Verfassungsblog |ziman=de-DE |doi=10.17176/20200310-215105-0 }}&lt;/ref&gt; Beata Szydlo, ji sala 2015an heya sala 2017an dibe serokwezîrê Polonyayê. Di kanûna pêşîn a sala 2017an de Mateusz Morawiecki wekî serokwezîrê nû sond dixwe. Serok [[Andrzej Duda]] ku ji hêla Partiya Hiqûq û Dadmendiyê ve tê piştgirî kirin, di hilbijartinên serokatiyê yên sala 2020an de ji nû ve hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53385021 |sernav=Poland's Duda narrowly beats Trzaskowski in presidential vote |tarîx=2020-07-12 |malper=BBC News |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Di sala 2022an de ji ber dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 6.9 milyon penaberên ûkraynî derbasê Polonyayê dibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.statista.com/statistics/1293564/ukrainian-refugees-in-poland/ |sernav=Ukrainian refugees in Poland 2023 |malper=Statista |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Ji mijdara sala 2022an vir ve zêdetirî 1.5 milyon ji wan penaberên ûkraynî ji destpêka şer ve, bi kêmanî demkî, li Polonyayê dimînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.eib.org/en/stories/ukrainian-poland-infrastructure-refugees |sernav=A solidarity package helps Poland integrate Ukrainian refugees |malper=European Investment Bank |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Lêbelê di îlona sala 2023an de, Polonya got ku ew ê dayîna çekan ji Ûkraynayê re rawestîne û li şûna wê giraniyê bide ser parastina xwe. Biryara Polonya ya qedexekirina derhanîna genimê [[Ûkrayna]]yê, ji bo parastina cotkarên xwe, di navbera her du welatan de dibe sedema aloziyê.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230920-poland-no-longer-arming-ukraine-polish-pm |sernav=Poland no longer arming Ukraine: Polish PM |tarîx=2023-09-20 |malper=France 24 |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

== Erdnîgarî ==
[[Wêne:Poland topo.jpg|thumb|çep|Nexşeya topografîk a Polonyayê]]
Polonya ji herêmek îdarî ya ji 312.722 km² pêk tê û nehem welatê herî mezinê Ewropayê ye. 311.895 km² ji rûbera welat ji axê pêk tê, 2.041 km² ji avên navxweyî pêk tê û 8.783 km² ji rûava deryayê pêk tê. Ji aliyê topografîk ve, erdê Polonyayê bi cûrbecûr erdê û avê ku bi ekosîstemên cihêreng hatiye katakterîze kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://geografia.gozych.edu.pl/cechy-krajobrazow-polski/ |sernav=Cechy krajobrazów Polski – Notatki geografia |paşnav=admin |ziman=pl-PL |tarîxa-gihiştinê=2023-10-02 |roja-arşîvê=2020-10-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201029163433/https://geografia.gozych.edu.pl/cechy-krajobrazow-polski/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Herêma navend û bakur ku sinorê [[Deryaya Baltîk]]ê ye, di nav [[Deşta Ewropaya Navendî]] de ye lê başûrê welat çiyayî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Grochowski |pêşnav=Mirosław |tarîx=1997 |sernav=Poland Under Transition and Its New Geography |url=http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.1997.11092140 |kovar=Canadian Slavonic Papers |ziman=en |cild=39 |hejmar=1-2 |rr=1–26 |doi=10.1080/00085006.1997.11092140 |issn=0008-5006 }}&lt;/ref&gt; Bilindahiya navînî bejahiyê ji asta deryayê, 173 mêtre ye.

Welat xwedan xeteke peravê ye ku bi dirêjiya 770 kîlomêtreyan li ser peravên [[Deryaya Baltîk]]ê ye. Dirêjahiya peravê ji [[Kendava Pomeranyayê]] ji rojava despêdike heya [[Kendava Gdańskê]] li rojhilat dirêj dibe. Xeta peravê di nav qadên qûmê an zozanên peravê de pir zêde ye û bi tîx û golan ve dirêj dibe, bi taybetî [[Nîvgirava Hel]] û Lagûna Vistulayê ku bi Rûsyayê re parvekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Second assessment of climate change for the Baltic Sea Basin |tarîx=2015 |weşanger=Springer Open [u.a.] |isbn=978-3-319-16005-4 |paşnavê-edîtor=Baltex Assessment of Climate Change for the Baltic Sea Basin |series=Regional Climate Studies |cih=Cham }}&lt;/ref&gt; Girava polonî ya herî mezin li ser Deryaya Baltîk Wolin e ku di nav Parka Neteweyî ya Wolin de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Interdisciplinary approaches for sustainable development goals: economic groth, social inclusion and environmental protection |tarîx=2018 |weşanger=Springer |isbn=978-3-319-71788-3 |paşnavê-edîtor=Zielinski |pêşnavê-edîtor=Tymon |series=GeoPlanet: earth and planetary sciences |cih=Cham, Switzerland |paşnavê-edîtor2=Sagan |pêşnavê-edîtor2=Iwona |paşnavê-edîtor3=Surosz |pêşnavê-edîtor3=Waldemar }}&lt;/ref&gt; Di heman demê Polonya [[Gola Szczecinê]] û [[Girava Usedomê]] bi [[Almanya]]yê re parve dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Islandology: geography, rhetoric, politics |paşnav=Shell |pêşnav=Marc |tarîx=2014 |weşanger=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-8926-4 |cih=Stanford, California }}&lt;/ref&gt;

Kembera çiyayî ya li başûrê rojhilata Polonyayê di du rêzên çiyayên mezin de tê dabeş kirin ku li rojava Çiyayên Sûdetê cih digirin û li rojhilat jî Çiyayên Karpatiyê cih digirin. Beşa herî bilind a girseya Karpatan Çiyayên Tatrayê ne ku li ser sinorê başûrê Polonyayê dirêj dibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.polskie-gory.pl/najwyzsze-szczyty-tatr.php |sernav=Najwyższe szczyty w Tatrach Polskich i Słowackich |tarîx=2021-12-12 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-02 |tarîxa-arşîvê=2021-12-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211212223121/https://www.polskie-gory.pl/najwyzsze-szczyty-tatr.php |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Xala herî bilind a Polonyayê [[Çiyayê Rysyê]] ye ku bi bilindahiya 2.501 mêtre bilind e ku yek ji çiyayê Zincîreçiyayê Tatrayê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://geoforum.pl/news/29549/nowe-ustalenia-dotyczace-wysokosci-szczytow-w-tatrach%20Nowe%20ustalenia%20dotycz%C4%85ce%20wysoko%C5%9Bci%20szczyt%C3%B3w%20w%20Tatrach |sernav=GEOFORUM - Nowe ustalenia dotyczące wysokości szczytów w Tatrach |tarîx=2021-10-09 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-02 |tarîxa-arşîvê=2021-10-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211009034150/https://geoforum.pl/news/29549/nowe-ustalenia-dotyczace-wysokosci-szczytow-w-tatrach%20Nowe%20ustalenia%20dotycz%C4%85ce%20wysoko%C5%9Bci%20szczyt%C3%B3w%20w%20Tatrach |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Bilindtirîn lûtkeya girseya Zincîreçiyayê Sûdetê Çiyayê Śnieżka ye ku bilindahiya çiyayê 1.603,3 mêtre ye û nîvê çiyayê di erdê Komara Çek de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Czetwertynski-Sytnik |pêşnav=Lesław |paşnav2=Kozioł |pêşnav2=Edward |paşnav3=Mazurski |pêşnav3=Krzysztof R. |tarîx=2000-02-01 |sernav=Settlement and sustainability in the Polish Sudetes |url=https://doi.org/10.1023/A:1007165901891 |kovar=GeoJournal |ziman=en |cild=50 |hejmar=2 |rr=273–284 |doi=10.1023/A:1007165901891 |issn=1572-9893 }}&lt;/ref&gt; Xala herî nizim a li Polonyayê li Raczki Elbląskie ku li Deltaya Vistulayê de ye û 1.8 mêtre di bin asta deryayê de ye.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.worldcat.org/search?q=n2:1506-0632 |sernav=n2:1506-0632 - Search Results |malper=www.worldcat.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt;

Çemên herî dirêjên Polonyayê Çemê Vistula, Çemê Oderê, Çemê Wartayê û Çemê Bugê nin.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Welat di heman demê de xwedan yek ji hêjmara zêdeyê golên li cîhanê ye ku hejmara wan derdora deh hezarî ye û bi piranî li herêma bakurê rojhilatê Masûriyê, di nav devera Gola Masûriyê de ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=9dx2AgAAQBAJ&amp;q=%2522a+higher+density+of+lakes+than+Poland%2522 |sernav=Poland |paşnav=Zuchora-Walske |pêşnav=Christine |tarîx=2013-01-01 |weşanger=ABDO Publishing Company |isbn=978-1-61480-877-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Golên herî mezin ku zêdetirî 100 kîlometre çargoşe vedigirin ku golên Śniardwy û Mamry ne û gola herî kûr Gola Hańcza ye bi kûrahiya 108,5 mêtre kûr e.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
=== Avhewa ===
Avhewa Polonya xwedan guhertinek nerm e ku ji okyanûsa li bakurê rojava heta parzemîna li başûrê rojhilat diguhere. Peravên başûr ên çiyayî di nav avhewa alpinî de cih digirin.&lt;ref name=&quot;Korzeniewska2019&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=KGydDwAAQBAJ&amp;pg=PA4&amp;dq=%22%2522poland%2522+oceanic+continental+temperate+climate%22 |sernav=Polish River Basins and Lakes – Part I: Hydrology and Hydrochemistry |paşnav=Korzeniewska |pêşnav=Ewa |paşnav2=Harnisz |pêşnav2=Monika |tarîx=2019-06-13 |weşanger=Springer |isbn=978-3-030-12123-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Polonya bi havînên germ, bi germahiya navînî di meha tîrmehê de li dora 20&amp;nbsp;°C e û zivistanên bi nermî hewaya sar bi navînî -1&amp;nbsp;°C e ku di meha kanûnê de pêk tê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=9OgGEAAAQBAJ&amp;pg=PA6&amp;dq=%22annual+seasonal+mean+temperature+poland%22 |sernav=Bioenergy Resources and Technologies |paşnav=Azad |pêşnav=Abul Kalam |paşnav2=Khan |pêşnav2=Mohammad Masud Kamal |tarîx=2021-03-11 |weşanger=Academic Press |isbn=978-0-12-822526-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Deverê herî germ û bi tav a Polonyayê li başûrêrojavayê Sîlesyaya Jêrîn e û devera herî sar jî quncikê bakurêrojhilatê ye ku li derdora Suwałki li parêzgeha Podlaskie ku avhewa ji hêla eniyên sar ên Skandînavya û Sîbîryayê ve bi bandor dibe. Baran di mehên havînê de pirtir e ku barana herî zêde ji hezîranê heya îlonê tê tomar kirin.

Di hewaya rojane de guheztinek berbiçav heye û awayê hatina demsalan dikare her sal cûda bibe. Guherîna avhewa û faktorên din bûne sedema anomaliyên germî yên navsalane û germahiya zêde ku germahiya hewayê ya salane ya navîn di navbera salên 2011 û 2020an de 9,33&amp;nbsp;°C bû ku li gorî serdema 2001-2010 dora 1,11&amp;nbsp;°C bilindtir e. Di demsala zivistan de jî hewa her ku diçe zuwa dibe, şilope û berf kêm dibare.&lt;ref name=&quot;Korzeniewska2019&quot;/&gt;

=== Biyopirrengî ===
Ji aliyê fîtogeografî ve Polonya girêdayî parêzgeha Ewropaya Navendî ya Herêma Circumboreal ku di nav Qiraliyeta Borealê de ye. Li welêt çar ekoherêmên Palearktîk hene ku di nav herêman de Navend, Bakur, Ewropî ya Rojavayî, daristana berbelav û tevlihev û daristana çiyayê Karpatê heye. Qada daristanî %31 ji rûerda Polonyayê digire ku daristana herî mezin Daristana Silesiyaya Jêrîn e.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.worldbank.org/ |sernav=World Bank Open Data |malper=World Bank Open Data |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt; Cureya darên herî berbelav ên ku li seranserê welêt têne dîtin darê berû, Darazerî (bi îngilîzî ''Maple'') û Narewan in. Darên pelderzî yên herî berbelav darên çam, çama ladîn û çama fîr in. Tê texmîn kirin ku ji %69 ji hemî daristanan konîfer in.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=9UpUEAAAQBAJ&amp;pg=PA245&amp;dq=%22most+common+trees++oak+beech+pine++%2522poland%2522%22 |sernav=Applied Ecology: How agriculture, forestry and fisheries shape our planet |paşnav=Frouz |pêşnav=Jan |paşnav2=Frouzová |pêşnav2=Jaroslava |tarîx=2021-12-10 |weşanger=Springer Nature |isbn=978-3-030-83225-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Flora û faunaya li Polonyayê ya Parzemîna Ewropayê ye ku bi ajelên kovî, leyleka spî û eyloyê poçik spî ku wekî heywanên neteweyî têne binav kirin û gulebûka a sor (xecxecok) kulîlka amblem a nefermî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://culture.pl/en/article/thats-polish-exploring-the-history-of-polands-national-emblems |sernav=That’s Polish: Exploring the History of Poland’s National Emblems |malper=Culture.pl |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt; Di nav cureyên herî parastî de bîzonê ewropî ku heywanê herî giran ê bejahiyê ya Ewropayê ye û her weha Darbira Ewrasyayê (Segavî), Werşek, Gurê gewr û Pezkoviya Çiyayê Tatrayê hene. Herêm di heman demê de malavaniya Gakoviyên windabûyî kiriye ku herî dawî di 1627an de li Polonyayê hatiye dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://agtr.ilri.cgiar.org/agtrweb/Documents/Library/docs/agri16_95.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 |tarîxa-arşîvê=2013-01-14 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130114152435/http://agtr.ilri.cgiar.org/agtrweb/Documents/Library/docs/agri16_95.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Ajalên nêçîrî yên wekî pezkoviya sor (''Red deer''), rovî û berazê kovî li piraniya daristanên polonî têne dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=-ycg5PtQPugC&amp;pg=PA225&amp;dq=%22boar+deer+poland%22 |sernav=European Ungulates and Their Management in the 21st Century |paşnav=Apollonio |pêşnav=Marco |paşnav2=Andersen |pêşnav2=Reidar |paşnav3=Putman |pêşnav3=Rory |tarîx=2010-02-04 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-76061-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Polonya di heman demê de ji bo teyrên koçber û ji bo malavaniya çaryeka nifûsa gerdûnî ya leyleka spî jî cihekî girîng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=dMexywMD_okC&amp;q=%252240%252C000+breeding+pairs%2522 |sernav=Europe: A Continental Overview of Environmental Issues |paşnav=Hillstrom |pêşnav=Kevin |paşnav2=Hillstrom |pêşnav2=Laurie Collier |tarîx=2003-08-13 |weşanger=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-57607-686-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Nêzîkî 315.100 hektar, bi qasî %1 ji axa Polonyayê di nav 23 parkên neteweyî yên polonî de têne parastin ku didu ji wan, Białowieża û Bieszczady cihên mîrateyên cîhanê yên [[UNESCO]]yê ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=jt-GDwAAQBAJ&amp;pg=PA115&amp;dq=%2223+national+parks+poland%22 |sernav=Cross-Border Tourism in Protected Areas: Potentials, Pitfalls and Perspectives |paşnav=Mayer |pêşnav=Marius |paşnav2=Zbaraszewski |pêşnav2=Wojciech |paşnav3=Pieńkowski |pêşnav3=Dariusz |paşnav4=Gach |pêşnav4=Gabriel |paşnav5=Gernert |pêşnav5=Johanna |tarîx=2019-02-06 |weşanger=Springer |isbn=978-3-030-05961-3 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; 123 dever wekî parkên peyzajê hatine destnîşankirin ku ligel gelek rezervên xwezayê û deverên din ên parastî yên ku di bin tora Natura 2000an de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=eo6WDwAAQBAJ&amp;pg=PT202&amp;dq=%22%2522123%2522+landscape+parks+poland%22 |sernav=Environmental law in Poland |paşnav=Kowalczyk |pêşnav=Barbara |paşnav2=Mikowski |pêşnav2=Rafał |paşnav3=Mikowski |pêşnav3=Łukasz |tarîx=2019-03-26 |weşanger=Kluwer Law International B.V. |isbn=978-94-035-1000-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

== Rêveberî ==
[[Wêne:Zgromadzenie posłów i senatorów 22 grudnia 2015 01.JPG|thumb|Wêneyek di dema civîna meclîsa Sejmê de.]]
[[Wêne:I posiedzenie Senatu IX kadencji 01.JPG|thumb|Dîmenek di dema civîna senatoyê.]]
Polonya komareke unîter a parlemanî û demokrasiyeke temsîlî ye ku serokkomar wekê serokê dewletê ye. Desthilata cîbicîkar zêdetir ji aliyê Encumena Wezîran û serokwezîrê ku wek serokê hikûmetê kar dike tê bikaranîn. Endamên takekesî yên encumenê ji aliyê serokwezîr ve têne hilbijartin ku ji hêla serokkomar ve têne destnîşankirin û ji hêla parlamenê ve têne pejirandin.&lt;ref name=&quot;Stanisz2020&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=e4MSEAAAQBAJ&amp;pg=PT14&amp;q=duda |sernav=Religion and Law in Poland |paşnav=Stanisz |pêşnav=Piotr |tarîx=2020-12-20 |weşanger=Kluwer Law International B.V. |isbn=978-94-035-2973-8 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Serokê dewletê ji bo 5 salan di hilbijartinan de ji aliyê gel tê hilbijartin.&lt;ref name=&quot;Stanisz2020&quot;/&gt;

Meclisa qanûndanîn a Polonyayê parlamanek du deme ye ku ji meclîsa jêrîn (Sejm) ji 460 endaman û meclîsa jorîn (Senate) ji 100 endaman pêk tê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=zJROEAAAQBAJ&amp;pg=PA127&amp;dq=%22sejm+460++senate+100%22 |sernav=Foundations of Law: The Polish Perspective |paşnav=Smolak |pêşnav=Marek |paşnav2=Walasik |pêşnav2=Marcin |paşnav3=Piątek |pêşnav3=Wojciech |paşnav4=Mataczyński |pêşnav4=Maciej |paşnav5=Sójka |pêşnav5=Tomasz |paşnav6=Kępiński |pêşnav6=Marian |paşnav7=Mączyński |pêşnav7=Dominik |paşnav8=Skoczylas |pêşnav8=Andrzej |paşnav9=Sokołowski |pêşnav9=Tomasz |tarîx=2021-06-09 |weşanger=Wolters Kluwer |isbn=978-83-8246-298-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Sejm ji bo veguherîn a endam û dengan li gorî rêbaza d'Hondt bi nûnertiya rêjeyî ve tê hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=VBk-CgAAQBAJ&amp;pg=PA67&amp;dq=%22sejm++d%2527Hondt%22 |sernav=Democracy in Poland: Representation, participation, competition and accountability since 1989 |paşnav=Gwiazda |pêşnav=Anna |tarîx=2015-07-24 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-317-39621-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Senato li gorî sîstema hilbijartinê ya dawîn tê hilbijartin ku ji bo sed herêmên hilbijartinê, ji bo her herêmek senatorek tê hilbijartin.&lt;ref name=&quot;Granat2019&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=AJzGDwAAQBAJ&amp;pg=PA52&amp;dq=%22poland+senate+first-past-the-post+100%22 |sernav=The Constitution of Poland: A Contextual Analysis |paşnav=Granat |pêşnav=Miroslaw |paşnav2=Granat |pêşnav2=Katarzyna |tarîx=2019-11-28 |weşanger=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-5099-1396-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Mafê Senatoyê heye ku qanûna ji aliyê Sejm ve hatiye pejirandin biguherîne yan red bike lê Sejm dikare bi piraniya dengan biryara Senatoyê betal bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=OI2WDwAAQBAJ&amp;pg=PT19&amp;dq=%22poland+voting+age+eighteen%22 |sernav=Contract Law in Poland |paşnav=Machnikowski |pêşnav=Piotr |paşnav2=Balcarczyk |pêşnav2=Justyna |paşnav3=Drela |pêşnav3=Monika |tarîx=2017-06-15 |weşanger=Kluwer Law International B.V. |isbn=978-90-411-8933-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Ji xeynî partiyên hindikayiyên etnîkî, tenê namzedên partiyên siyasî ku herî kêm %5 ji tevahiya dengên neteweyî werdigirin dikarin bikevin Sejmê.&lt;ref name=&quot;Granat2019&quot;/&gt; Li Polonyayê her du meclîsên jêrîn û jorîn ên parlamenê ji bo heyamek çar salan têne hilbijartin û her endamek parlamena Polonyayê bi parêzbendiya parlamenê tê garantî kirin. Li gorî qanûnên heyî, divê kesek ji 21 salî an zêdetir be ku bibe wekîl. Ji bo kesek bibe senator divê ji 30 salî mezintir be û ji bo kesek bibe namzedê serokatiyê divê ji 35 salan mezintir be.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=DSysDwAAQBAJ&amp;pg=PT21&amp;dq=%22sejm+poland+four+year%22 |sernav=Criminal Law in Poland |paşnav=Jasiński |pêşnav=Wojciech |paşnav2=Kremens |pêşnav2=Karolina |tarîx=2019-07-10 |weşanger=Kluwer Law International B.V. |isbn=978-94-035-1360-7 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Endamên Sejm û Senatoyê bi hev re Meclîsa Neteweyî ya Komara Polonyayê ava dikin. Meclîsa Neteweyî, bi serokatiya Sejm Mareşal jiber van sê sedeman civîn lidardixe; dema ku serokek nû sond dixwe, dema ku ji aliyê Dadgeha Dewletê ve îdianame li dijî serok tê derxistin û dema ku serokek ji ber rewşa tendirustiya wî nekaribe hertimî karibe erka xwe bike, civîn lidardixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=lNstEAAAQBAJ&amp;pg=PT126&amp;dq=%22national+assembly+poland++president+oath%22 |sernav=Constitutional Law in Poland |paşnav=Bień-Kacała |pêşnav=Agnieszka |paşnav2=Młynarska-Sobaczewska |pêşnav2=Anna |tarîx=2021-04-20 |weşanger=Kluwer Law International B.V. |isbn=978-94-035-3301-8 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
=== Herêmên îdarî ===
Polonya di nav 16 parêzgeh an eyaletên ku bi navê ''voivodeships'' têne zanîn hatiye dabeş kirin. Ji sala 2022an ve, ''voivodeship'' li 380 wîlayetan (''powiats'') têne dabeş kirin, ku li 2.477 şaredarî (''gminas'') têne dabeş kirin. Bajarên mezin bi gelemperî hem xwedî statuya ''gmina'' hem jî xwedî statuya ''powiat'' in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://eteryt.stat.gov.pl/eteryt/raporty/WebRaportZestawienie.aspx |sernav=Raport: Liczba jednostek podziału terytorialnego |malper=eteryt.stat.gov.pl |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt; Parêzgeh bi giranî li ser tixûbên herêmên dîrokî hatine damezrandin, yan jî bi navê bajarên yekemê li parêzgehê hatine binavkirin. Desthilatdariya îdarî li ser asta voivodetiyê di navbera parêzgarek ku ji hêla hikûmetê ve hatiye tayîn kirin (voivode), meclîsek herêmî ya hilbijartî (sejmik) û marşalek voivodeship ku rêveberek e ku ji hêla meclîsê ve hatiye hilbijartin ve tê parve kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=itM-EAAAQBAJ&amp;pg=PA271&amp;dq=%22voivodeships+cities+based+on+historic+regions+of+Poland%22 |sernav=European Regions, 1870 – 2020: A Geographic and Historical Insight into the Process of European Integration |paşnav=Martí-Henneberg |pêşnav=Jordi |tarîx=2021-08-20 |weşanger=Springer Nature |isbn=978-3-030-61537-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:85%;&quot;
|- style=&quot;font-size:100%; text-align:right;&quot;
!Herêmên îdarî (''Voivodeship)''!! rowspan=&quot;2&quot; | Serbajar|| Qad || Nifûs
|-
! Bi polonî !! km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Voivodeships&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5468/7/18/1/powierzchnia_i_ludnosc_w_przekroju_terytorialnym_w_2021_roku_tablice.xlsx |sernav=Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2021 roku |nivîskar=Government of Poland |tarîx=2021 |malper=stat.gov.pl |weşanger=Statistics Poland (Główny Urząd Statystyczny GUS) |tarîxa-gihiştinê=23 adar 2022 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; !! 2021&lt;ref name=&quot;Voivodeships&quot; /&gt;
|-
| ''Wielkopolskie''|| [[Poznań]]|| 29.826||3.496.450
|-
| ''Kujawsko-Pomorskie''|| [[Bydgoszcz]] &amp; [[Toruń]]|| 17.971||2.061.942
|-
| ''Małopolskie''|| [[Kraków]]|| 15.183||3.410.441
|-
| ''Łódzkie''|| [[Łódź]] || 18.219||2.437.970
|-
| ''Dolnośląskie''|| [[Wrocław]]|| 19.947||2.891.321
|-
| ''Lubelskie''|| [[Lublin]]|| 25.123||2.095.258
|-
| ''Lubuskie''|| [[Gorzów Wielkopolski]] &amp;&lt;br /&gt;[[Zielona Góra]]|| 13.988||1.007.145
|-
| ''Mazowieckie''|| [[Warsaw]]|| 35.559||5.425.028
|-
| ''Opolskie''|| [[Opole]]|| 9.412||976.774
|-
| ''Podlaskie''|| [[Białystok]]|| 20.187||1.173.286
|-
| ''Pomorskie''|| [[Gdańsk]]|| 18.323||2.346.671
|-
| ''Śląskie''|| [[Katowice]]|| 12.333||4.492.330
|-
| ''Podkarpackie''|| [[Rzeszów]]|| 17.846||2.121.229
|-
| ''Świętokrzyskie''|| [[Kielce]]|| 11.710||1.224.626
|-
| ''Warmińsko-Mazurskie''|| [[Olsztyn]]|| 24.173||1.416.495
|-
| ''Zachodniopomorskie''|| [[Szczecin]]|| 22.905||1.688.047
|}
=== Qanûn ===
Destûra Polonyayê qanûna herî bilind a pejirandî ye û dadweriya Polonyayê li ser prensîba mafên sivîl ava bûye ku ji aliyê qanûna sivîl ve tê rêvebirin.&lt;ref name=&quot;Lemmens2020&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Medical Law in Canada |paşnav=Lemmens |pêşnav=Trudo |weşanger=Wolters Kluwer Law International |tarîx=2020 |isbn=978-94-035-2961-5 |çap=2 |cih=Alphen aan den Rijn |kesên-din=Jennifer Bergman, Kanksha Mahadevia Ghimire, Maryam Shahid }}&lt;/ref&gt; Destûra demokratîk a heyî di 2ê nîsana 1997an de ji aliyê Meclîsa Neteweyî ya Polonyayê ve hatiye pejirandin ku destûr dewletek pir-partî yên bi azadiyên dînî, axavtina azad û kombûnê mîsoger dike, pratîkên ceribandinên bijîşkî yên bi zorê, îşkence an cezayê laşî qedexe dike û destnedana malê, mafê damezrandina sendîkayan û mafê destjikarbedanê nas dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/angielski/kon1.htm |sernav=National Judges As EU Law Judges: The Polish Civil Law System |malper=www.sejm.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-12 }}&lt;/ref&gt;

Dadwerî li Polonyayê ji dadgeha bilind ku wekê dezgeha dadwerî ya herî bilind a welat e, dadgeha îdarî ya bilind ji bo kontrola dadwerî ya rêveberiya giştî, dadgehên hevpar (Navçe, Herêmî, Îstînaf) û ji dadgeha leşkerî pêk tê.&lt;ref name=&quot;Lemmens2020&quot;/&gt; Dadgehên destûrî û dadgehên dewletê dezgehên dadwerî yên cuda ne ku berpirsiyariya destûrî ya kesên ku xwedî meqamên herî bilind ên dewletê ne biryar didin û çavdêriya pabendbûnên qanûnê dikin ku bi vî awayî destûra bingehîn diparêzin.&lt;ref name=&quot;Jaremba2013&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=National Judges As EU Law Judges: The Polish Civil Law System |paşnav=Jaremba |pêşnav=Urszula |weşanger=Martinus Nijhoff Publishers |tarîx=2013-10-17 |isbn=978-90-04-26147-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=CcXMAQAAQBAJ&amp;dq=%22judges+appointed+by+president+of+poland%22&amp;pg=PA129 }}&lt;/ref&gt; Dadwer ji aliyê konseya neteweyî ya dadweriyê ve têne destnîşankirin û ji aliyê serokkomar ve têne erkdarkirin.&lt;ref name=&quot;Jaremba2013&quot;/&gt; Bi pejirandina Senatoyê ve ''Sejm'' ji bo heyama pênc salan ''ombudsman'' tê erkdarkirin ku çavdêriya pabendbûna edaleta civakî bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Constitution of Poland: A Contextual Analysis |paşnav=Granat |pêşnav=Miroslaw |weşanger=Bloomsbury Publishing |tarîx=2019-11-28 |isbn=978-1-5099-1396-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=AJzGDwAAQBAJ&amp;dq=%22poland+senate+first-past-the-post+100%22&amp;pg=PA52 |paşnav2=Granat |pêşnav2=Katarzyna }}&lt;/ref&gt;
=== Pêwendiyên derve ===
[[Wêne:Ministerstwo Spraw Zagraniczych al. Szucha 23.JPG|thumb|çep|Navenda wezareta karên derve ku li ser kolana Szuchayê ye]]
Polonya xwedî hêzek bi rêjeya navendî û hêzek herêmî ye li Ewropayê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Glazebrook |pêşnav=G. Det |tarîx=1947 |sernav=The Middle Powers in the United Nations System |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/middle-powers-in-the-united-nations-system/351A913639969929261F443F7AD778B6 |kovar=International Organization |ziman=en |cild=1 |hejmar=2 |rr=307–318 |doi=10.1017/S0020818300006081 |issn=1531-5088 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Europe and America: the end of the transatlantic relationship? |weşanger=Brookings Institution Press |tarîx=2019 |isbn=978-0-8157-3281-5 |cih=Washington, D.C |paşnavê-edîtor=Bindi |pêşnavê-edîtor=Federiga }}&lt;/ref&gt; Di sala 2024an de bi tevahî 53 nûnerên Polonyayê di parlamentoya Ewropayê de hebû. Warşova wekê baregeha Frontexê ku ajansa Yekîtiya Ewropayê ya ewlehiya sinorên derve ye û her wiha baregeha ODIHRê ku yek ji saziyên sereke yên OSCEyê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The impact, legitimacy and effectiveness of EU counter-terrorism |weşanger=Routledge |tarîx=2017 |isbn=978-1-138-09795-7 |çap=First issued in paperback |cih=London |paşnavê-edîtor=De Londras |pêşnavê-edîtor=Fiona |series=Routledge research in terrorism and the law |paşnavê-edîtor2=Doody |pêşnavê-edîtor2=Josephine }}&lt;/ref&gt; Ji xeynî Yekîtiya Ewropayê, Polonya endamê NATO, Neteweyên Yekbûyî, Rêxistina Bazirganiya Cîhanê û hevpeymanên herêmî yên wekê Koma Vîsegrád, Sêgoşeya Weimar û endamê Înîsiyatîfa Sê Deryayan e ku bi serokatiya Polonyayê ava bûye.

Di salên dawî de Polonya pêwendiyên xwe bi Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê re bi girîngî xurt kiriye ku bûye yek ji hevalbend û hevkarên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ya stratejîk ên herî nêzîk ê li Ewropayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Coalition of the unWilling and unAble: European Realignment and the Future of American Geopolitics |paşnav=Deni |pêşnav=John R. |weşanger=University of Michigan Press |tarîx=2021-01-12 |isbn=978-0-472-13249-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=B6QQEAAAQBAJ&amp;dq=%22decades+closest+allies+us+poland%22&amp;pg=PA148 }}&lt;/ref&gt; Di dîrokê de Polonya pêwendiyên çandî û siyasî yên bi hêz bi Mecaristan û Fransayê re berdewam kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Nationalism in Contemporary Europe: Concept, Boundaries and Forms |paşnav=Suszycki |pêşnav=Andrzej Marcin |weşanger=LIT Verlag Münster |tarîx=2021 |isbn=978-3-643-91102-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=DDQxEAAAQBAJ&amp;dq=%22poland+hungary+friendship+march+23%22&amp;pg=PA193 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gov.pl/web/primeminister/poland-and-france-sign-historic-security-and-cooperation-treaty-in-nancy |sernav=Poland and France Sign Historic Security and Cooperation Treaty in Nancy - The Chancellery of the Prime Minister - Gov.pl website |malper=The Chancellery of the Prime Minister |roja-gihiştinê=2026-05-13 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;

=== Hêz ===
[[Wêne:F-16 Jastrząb (48).jpg|thumb|Dîmenek ji balafirên F-16 yên hêza hewayî ya Polonyayê]]
[[Wêne:BWP Borsuk - 221114-Z-YU201-1007.jpg|thumb|Wesayîta şer a piyade ya amfîbî ya Borsuk]]
Hêzên çekdar ên Polonya ji pênc hêzan wekê hêzên bejayî, hêzên deryayî, hêzên hewayî, hêzên taybet û hêzên parastina herêmî pêk hatiye ku bi tevahî girêdayî wezareta parastina neteweyî ya komara Polonyayê ye.&lt;ref name=&quot;Mihalčová2018&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Production Management and Business Development: Proceedings of the 6th Annual International Scientific Conference on Marketing Management, Trade, Financial and Social Aspects of Business (MTS 2018), May 17-19, 2018, Košice, Slovak Republic and Uzhhorod, Ukraine |paşnav=Mihalčová |pêşnav=Bohuslava |weşanger=CRC Press |tarîx=2018-12-07 |isbn=978-0-429-88837-3 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=goqADwAAQBAJ&amp;dq=%22poland+armed+forces+territorial+defense+navy+land+forces%252C+air+force%22&amp;pg=PA174 |paşnav2=Szaryszová |pêşnav2=Petra |paşnav3=Štofová |pêşnav3=Lenka |paşnav4=Pružinský |pêşnav4=Michal |paşnav5=Gontkovičová |pêşnav5=Barbora }}&lt;/ref&gt; Lêbelê fermandarê giştî artêşê di dema aştiyê de serokkomar e ku efserên artêşê, wezîrê parastina neteweyî û serokê fermandariyê ji aliyê wî ve têne erkdarkirin.&lt;ref name=&quot;Mihalčová2018&quot; /&gt; Kevneşopiya leşkerî ya polonî bi gelemperî bi roja hêzên çekdar tê bîranîn ku her sal di 15ê tebaxê de ji aliyê poloniyan ve tê pîrozkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Wojsko Polskie w przemianach ustrojowych 1989-2001 |paşnav=Zalewski |pêşnav=Jerzy |weşanger=Elipsa |tarîx=2002 |isbn=978-83-7151-494-4 |ziman=pl |url=https://books.google.com/books?id=ML4hAQAAIAAJ&amp;q=%25C5%259Bwi%25C4%2599to%2520wojska%2520polskiego%252015%2520sierpnia%2520sejm }}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha sala 2024an de hêzên çekdar ên Polonyayê bi tevahî xwedî 216.100 şervanên çalak bû ku bi vê awayê artêşa Polonyayê bûye artêşa herî mezin a Yekîtiya Ewropiyayê û sêyem artêşa herî mezin ê NATOyê.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/kraj/artykuly/9547402,raport-polska-armia-trzecia-w-nato-i-najwieksza-w-unii-europejskiej.html |sernav=Polska armia trzecia w NATO i największa w Unii Europejskiej |malper=www.gazetaprawna.pl |tarîx=2024-07-16 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=pl |paşnav=Celej |pêşnav=Piotr }}&lt;/ref&gt;

Polonya di warê lêçûnên leşkerî de di rêza 14em a cîhanê de ye ku welat ji %4.12ê GDPya xwe ya giştî ji bo lêçûnên leşkerî veqetandiye ku ev lêçûn di sala 2024an de bi qasê 35 milyar dolarê amerîkî bû. Ji sala 2022an vir ve, Polonyayê bernameyeke modernîzasyona girseyî ya hêzên xwe yên çekdar bi hevkariyeke nêzîk ê bi hilberînerên parastinên amerîkî, Koreya Başûr û herêmî yên polonî re ku di koma çekên polonî de ne, daye destpêkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.msn.com/pl-pl/wiadomosci/other/europa-%C5%9Brodkowa-i-wschodnia-nie-kupuje-niemieckiej-broni/ar-AA11azUo |sernav=MSN |malper=www.msn.com |roja-gihiştinê=2026-05-14 }}&lt;/ref&gt; Her wiha tê payîn ku artêşa Polonyayê hewl dide ku hejmara leşkerên xwe bigihîne 250.000 şervan û 50.000 şervanên ji bo erkdarkirina hêzên parastina herêmî.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.overtdefense.com/2022/03/29/quick-and-bold-polands-plan-to-modernize-its-army/ |sernav=Quick and Bold: Poland's Plan To Modernize its Army |malper=Overt Defense |tarîx=2022-03-29 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-CA |paşnav=L |pêşnav=Wojciech }}&lt;/ref&gt; Polonya di warê lêçûnên leşkerî de di rêza 14em a cîhanê de ye ku welat ji %4.12ê GDPya xwe ya giştî ji bo lêçûnên leşkerî veqetandiye ku ev rêje di sala 2024an de bi qasî 35 milyar dolarê amerîkî bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2020-07/poland_2018.pdf |sernav=Eksport uzbrojenia i sprzętu wojskowego Polski |malper=www.sipri.org |roja-gihiştinê=2026-05-14 }}&lt;/ref&gt;

Li gorî SIPRI, welat di sala 2020an de bi qasê 487 milyon euro çek û teqemenî ji welatên biyanî hinarde kiriye.

Xizmeta leşkerî ya mecbûrî ji bo mêran di sala 2008an de hatiye bidawîkirin. Doktrîna leşkerî ya Polonyayê heman çawaniya xwe parastinê bi hevkarên xwe yên NATOyê re parve dike û welat bi awayekê çalak malavaniya tetbîqatên leşkerî yên NATOyê dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Military Balance 2022 |paşnav=Studies (IISS) |pêşnav=The International Institute for Strategic |weşanger=Routledge |tarîx=2022-02-14 |isbn=978-1-000-61972-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=ENljEAAAQBAJ&amp;dq=%22The+Military+Balance+2021+poland%22&amp;pg=PA134 }}&lt;/ref&gt;
== Aborî ==
[[Wêne:Plac Narutowicza Warsaw 2023 skyline aerial (cropped).jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Warşovayê ku bajarê herî mezin ê Polonyayê ye û navendeke aborî ya Polonyayê ye]]
Polonya xwedî aboriyeke bazara civakî ye û li Ewropaya Rojhilat û li Ewropaya Navendî hêzeke aborî ya herêmî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.kochanski.pl/en/ |sernav=Kochański &amp; Partners |malper=Kochański &amp; Partners |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Ji sala 2025an vir ve nirxa hilberîna navxweyî ya giştî (GDP) ya welat li gorî pîvanên nomînal a li Yekîtiya Ewropayê di rêza şeşem de ye, li gorî hêza kirînê di rêza pêncem de ye û li cîhanê jî li gorî hêza kirînê di rêza 20em de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |sernav=Data Explorer |malper=data.imf.org |roja-gihiştinê=2026-05-14 }}&lt;/ref&gt; Polonya yek ji wan welatên Yekîtîya Ewropayê ye ku herî zû mezin dibe û di sala 2018an de gihîştiye statuya bazara xwe yê pêşketî.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://emerging-europe.com/poland-promoted-to-developed-market-status-by-ftse-russell/ |sernav=Poland promoted to developed market status by FTSE Russell |malper=Emerging Europe |tarîx=2018-09-24 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-GB |paşnav=Insight |pêşnav=Emerging Europe }}&lt;/ref&gt; Rêjeya bêkariyê ya ku di sala 2023an de ji aliyê Eurostat ve hatiye weşandin, ji sedî 2,8 bû ku ev rêjeya duyemê nizmtirîn ê li Yekîtiya Ewropayê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gov.pl/web/family/lowest-unemployment-in-the-eu-poland-on-the-podium |sernav=Lowest unemployment in the EU. Poland on the podium - Ministry of Family, Labour and Social Policy - Gov.pl website |malper=Ministry of Family, Labour and Social Policy |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Ji sala 2023an pê ve, nêzîkî ji %62ê nifûsa karmend di sektora xizmetguzariyê de, ni %29 di pîşesaziyê de û ji %8 jî di sektora çandiniyê de dixebitin ku bi vê awayê li welat aboriyeke pir cihêreng derketiye holê.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://rynekpracy.org/statystyki/pracujacy-w-rolnictwie-przemysle-i-uslugach/ |sernav=Pracujący w rolnictwie, przemyśle i usługach {{!}} RynekPracy.org |malper=rynekpracy.org |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=pl-PL |roja-arşîvê=2020-04-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200425100036/https://rynekpracy.org/statystyki/pracujacy-w-rolnictwie-przemysle-i-uslugach/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Her çiqas Polonya endamek bazara yekgirtî ya Ewropayê be jî, welat Euro wekê pereyê qanûnî qebûl nekiriye û pereyê xwe zlotiya polonî (zł, PLN) diparêze.&lt;ref name=&quot;Monetary2023&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Annual Report on Exchange Arrangements and Exchange Restrictions 2022 |paşnav=Monetary |pêşnav=International |weşanger=International Monetary Fund |tarîx=2023-07-26 |isbn=979-8-4002-3526-9 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KQLOEAAAQBAJ |paşnav2=Department |pêşnav2=International Monetary Fund Monetary and Capital Markets }}&lt;/ref&gt;

Polonya di warê veberhênana rasterast a biyanî de pêşengek herêmî ya Ewropayê ye&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.worldbank.org/ |sernav=World Bank Open Data |malper=World Bank Open Data |roja-gihiştinê=2026-05-14 }}&lt;/ref&gt; û li gorî dahatê nêzîkî ji sedê 40ê ji 500 pargîdaniyên herî mezin ên herêmê vedigire û di heman demê de rêjeyek bilind a globalîzasyonê û pêşbaziya aboriyeke biçûk a bilind diparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.wbj.pl/article-51029-polish-economy-seen-as-stable-and-competitive.html |sernav=Polish economy seen as stable and competitive - Warsaw Business Journal - Online Portal - wbj.pl |malper=www.wbj.pl |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.imd.org/centers/wcc/world-competitiveness-center/rankings/world-competitiveness-ranking/rankings/wcr-rankings/ |sernav=WCR-Rankings - IMD business school for management and leadership courses |tarîx=2024-06-10 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Pargîdaniyên herî mezin ên welat endeksên wekê WIG20 û WIG30 pêk tînin ku li Borsaya Warşovayê têne bikarvedanîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Understanding the Polish Capital Market: From Emerging to Developed |paşnav=Dietl |pêşnav=Marek |weşanger=Taylor &amp; Francis |tarîx=2022-12-30 |isbn=978-1-000-81775-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=L-GgEAAAQBAJ |paşnav2=Zarzecki |pêşnav2=Dariusz }}&lt;/ref&gt; Ofîsa navendî ya statîstîkê texmîn kiriye ku di sala 2014an de 1.437 pargîdaniyên polonî hebûn ku di nav 3.194 saziyên biyanî de xwedîpar bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.financialobserver.eu/poland/hundreds-of-foreign-companies-taken-over-by-polish-firms-over-the-last-decade/ |sernav=Hundreds of foreign companies taken over by Polish firms over the last decade {{!}} {{!}} Central European Financial Observer |malper=www.financialobserver.eu |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-US |archive-date=2016-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413020602/http://www.financialobserver.eu/poland/hundreds-of-foreign-companies-taken-over-by-polish-firms-over-the-last-decade/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de Polonya xwediyê sektora bankeya ya herî mezin li Ewropaya Rojhilat û Ewropaya Navendî ye ku ji bo her 100.000 kesên mezin 32,3 banke dikeve.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Polish Banking Sector in Consolidation Mode |url=http://www.thomaswhite.com/global-perspectives/banking-sector-in-poland/ |roja-gihiştinê=2026-05-14 |xebat=Thomas White International |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Siyaseta diravî ji aliyê Banka Neteweyî ya Polonyayê (NBP) ve tê destnîşankirin ku derxandina diravê neteweyî ya welat kontrol dike.&lt;ref name=&quot;Monetary2023&quot;/&gt; Polonya tenê aboriya ewropî bû ku ji krîza aborî ya 2008an bi bandor nebûye. Ji sala 2019an vir ve karkerên di bin 26 salî ji dayîna baca dahatê azad in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2019/07/30/europe/poland-income-tax-youths-intl |sernav=Brain drain claimed 1.7 million youths. So this country is scrapping its income tax |malper=CNN |tarîx=2019-07-30 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en |paşnav=Kottasová |pêşnav=Ivana }}&lt;/ref&gt;

Polonya di cîhanê de di rêza 19em de ye ku herî zêde kelûpel û xizmetguzarî tê firotin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/exports/country-comparison/ |sernav=Exports Comparison - The World Factbook |malper=www.cia.gov |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-11-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241111145512/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/exports/country-comparison/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Nirxa hinardekirina kelûpel û xizmetguzariyan ji sala 2023an vir ve bi qasê ji %58ê GDP ya welat e.&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; Şirîkên bazirganî yên herî mezin ên Polonyayê Almanya, Keyaniya Yekbûyî, Komara Çek, Fransa, Îtalya, Hollenda û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://oec.world/en/profile/country/pol |sernav=Poland (POL) Exports, Imports, and Trade Partners {{!}} The Observatory of Economic Complexity |malper=The Observatory of Economic Complexity |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Di nav berhemên sereke yên hinardekirinê de otomobîl, otobus û aksesûarên wesayîtan, makîne, elektronîk, bataryayên elektrîkê, alavên malê, mobîlya, kozmetîk, alavên leşkerî û titûn û her weha materyalên wekî zîv, sifir, pola, komir, çînko û qatran hene.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Di sala 2023an de Polonya 1300 ton zîv hilberandiye û bûye 5em hilberînerê herî mezin ê cîhanê.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2024/mcs2024.pdf |sernav=USGS Silver Production Statistics |malper=pubs.usgs.gov |roja-gihiştinê=2026-05-14 }}&lt;/ref&gt; Li gorî daneyên sala 2025an Polonya xwediyê 12em rezerva zêr a herî mezin a cîhanê ye ku hatiye texmînkirin ku rezerva zêrê li welat bi qasê 509 ton e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gold.org/goldhub/data/gold-reserves-by-country |sernav=Gold Reserves by Country |malper=World Gold Council |tarîx=2026-05-05 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
=== Veguhêzî ===
[[Wêne:WK15 Wrocław Główny (2) Lichen99.jpg|thumb|Dîmenek ji Pendolino li stasyona trêna Wrocławê]]
[[Wêne:Terminal A Warsaw Chopin Airport.JPG|thumb|Dîmenek ji termînala A Balafirgeha Chopin a Warşovayê]]
Rêwîtiya li Polonyayê bi rêyên rêhesin, asfalt, rêya deryayî û bi rêya hewayî pêk tê. Polonya beşek ji herêma Schengen a [[Yekîtiya Ewropayê]] ye û ji ber cihê xwe ya erdnîgarî ya stratejîk li Ewropaya Navîn navendeke girîng ê veguhastinê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.paih.gov.pl/poland_in_figures/transport |sernav=Transport |malper=www.paih.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-US |paşnav=www.internetart.pl |pêşnav=internet ART; |roja-arşîvê=2022-05-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220512144011/https://www.paih.gov.pl/poland_in_figures/transport |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Hinek ji rêyên herî dirêj ên Ewropayê ku di nav de E30 û E40 heye di nav Polonyayê re derbas dibin. Welat xwedî toreke baş ê otobanan e ku ji rêyên ekspres û otobanan pêk tê. Ji tebaxa sala 2023an vir ve Polonya xwediyê 21em tora rê ya herî mezin ê Cîhanê ye ku zêdetirî 5.000 km otoban niha di xizmeta welat de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gov.pl/web/gddkia |sernav=Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad - Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad - Portal Gov.pl |malper=Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=pl-PL }}&lt;/ref&gt; Li bajarên mezin veguhastina giştî bi giranî tê bikar anîn ku Polonya xwedî yek ji mezintirîn hilberînerên otobus û tramvayên li Ewropayê ye û xwedî yek ji mezintirîn pergalên veguhastina tramvay û trênên sivik e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Transport and Climate Change: New Mitigation and Adaptation Strategies |paşnav=Dulebenets |pêşnav=Maxim A. |weşanger=Springer Nature |tarîx=2025-11-19 |isbn=978-3-032-00563-2 |ziman=en |url=https://www.google.pl/books/edition/Transport_and_Climate_Change/YVaZEQAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=0 |paşnav2=Wiśniewski |pêşnav2=Szymon |paşnav3=Borowska-Stefańska |pêşnav3=Marta }}&lt;/ref&gt;

Di sala 2022an de li Polonyayê 19.393 kîlometre rêya hesinê hebû ku piştî Almanya û Fransayê xwedî sêyem tora herî dirêj ê rêya hesin a li [[Ewropa]]ya bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Kolejowego |pêşnav=Urząd Transportu |sernav=Linie kolejowe w Polsce |url=https://utk.gov.pl/pl/aktualnosci/20336,Linie-kolejowe-w-Polsce.html?search=6784142599555 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |xebat=Urząd Transportu Kolejowego |ziman=pl |roja-arşîvê=2023-08-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230827100942/https://utk.gov.pl/pl/aktualnosci/20336,Linie-kolejowe-w-Polsce.html?search=6784142599555 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Pargîdaniya rêya hesin a dewleta Polonyayê (PKP) pargîdaniya rêhesina serdest e û hinek wîlodiyên mezin an deverên bajarî xwedî rêhesinên xwe yên rêwiyan û herêmî ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Sustainable Rail Transport 4: Innovate Rail Research and Education |paşnav=Marinov |pêşnav=Marin |weşanger=Springer Nature |tarîx=2021-12-16 |isbn=978-3-030-82095-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=t2ZXEAAAQBAJ&amp;dq=polish+state+railways+largest+railway+regional&amp;pg=PA280 |paşnav2=Piip |pêşnav2=Janene }}&lt;/ref&gt; Polonya xwedî hejmarek balafirgehên navneteweyî ye û balafirgeha herî mezin Balafirgeha Chopin a Warşovayê ye ku ev balafirgeh navenda sereke pargîdaniya LOT Polish Airlinesê ye ku pargîdaniyeke mezin ê veguhastina polonî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Three Decades of Polish Socio-Economic Transformations: Geographical Perspectives |paşnav=Churski |pêşnav=Paweł |weşanger=Springer Nature |tarîx=2022-08-27 |isbn=978-3-031-06108-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=ZIuFEAAAQBAJ&amp;dq=largest+airport+chopin&amp;pg=PA321 |paşnav2=Kaczmarek |pêşnav2=Tomasz }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Air Transport and Regional Development Case Studies |paşnav=Graham |pêşnav=Anne |weşanger=Routledge |tarîx=2020-12-28 |isbn=978-1-000-32654-3 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=XzkLEAAAQBAJ&amp;dq=lot+polish+airlines+flag+carrier&amp;pg=PT118 |paşnav2=Adler |pêşnav2=Nicole |paşnav3=Niemeier |pêşnav3=Hans-Martin |paşnav4=Betancor |pêşnav4=Ofelia |paşnav5=Antunes |pêşnav5=António Pais |paşnav6=Bilotkach |pêşnav6=Volodymyr |paşnav7=Calderón |pêşnav7=Enrique J. |paşnav8=Martini |pêşnav8=Gianmaria }}&lt;/ref&gt;

Bendergehên deryayî li seranserê peravên Baltîk ên Polonyayê hene û piraniya operasyonên barkêşiyê Świnoujście, Police, Szczecin, Kołobrzeg, Gdynia, Gdańsk û Elbląg wekê baregeh bikar tînin. Bendergeha Gdańsk tekane bendergeha li Deryaya Baltîk e ku ji bo wergirtina keştîyên okyanûsî hatiye adaptekirin. Polferries û Unity Line pargîdaniyên herî mezinê ferîbotên polonî ne û pargîdaniya paşîn xizmetên ferîbotên roll-on/roll-off û trênê ji bo Skandînavyayê peyda dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Baltic Region—The Region of Cooperation |paşnav=Fedorov |pêşnav=Gennady |weşanger=Springer Nature |tarîx=2019-10-26 |isbn=978-3-030-14519-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=VEa5DwAAQBAJ&amp;dq=%22polferries%22+unity+line+poland&amp;pg=PA203 |paşnav2=Druzhinin |pêşnav2=Alexander |paşnav3=Golubeva |pêşnav3=Elena |paşnav4=Subetto |pêşnav4=Dmitry |paşnav5=Palmowski |pêşnav5=Tadeusz }}&lt;/ref&gt;

== Demografî ==
[[Wêne:Aleja Niepdleglosci Warsaw 2022 aerial (cropped).jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Warşovayê ku bajarê herî mezin û paytexta Polonyayê ye]]
Ji sala 2021ê vir ve nifûsa Polonyayê bi qasî 38,2 milyon e û Polonya nehem welatê herî qerebalixê Ewropayê ye û pêncem dewleta endamê herî populer ê [[Yekîtiya Ewropayê]] ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://stat.gov.pl/en/national-census/national-population-and-housing-census-2021/national-population-and-housing-census-2021/preliminary-results-of-the-national-population-and-housing-census-2021,1,1.html |sernav=Preliminary results of the National Population and Housing Census 2021 |paşnav=GUS |malper=stat.gov.pl |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt; Rêjeya belavbûna nifûsa Polonyayê bi rêjeya 122kes/km² belav dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://stat.gov.pl/en/topics/population/population/area-and-population-in-the-territorial-profile-in-2021,4,15.html |sernav=Area and population in the territorial profile in 2021 |paşnav=GUS |malper=stat.gov.pl |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt; Rêjeya jidayîkbûnê ya giştî di sala 2019an de serê dayikek 1,42 zarok dikeve ku di nav rêjeya herî kêm ê cîhanê de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/median-age/country-comparison |sernav=Median age |malper=www.cia.gov |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 |roja-arşîvê=2021-05-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210523225144/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/median-age/country-comparison/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

Nêzîkî %60 ji nifûsa welêt li deverên bajarî an bajarên mezin dijîn û %40 li deverên gundewarî dijîn.&lt;ref name=&quot;:9&quot;/&gt; Li gorî daneyên sala 2020an %50,2 polonî li xaniyên veqetandî û %44,3 di avahiyên pirqatî de jiyan dikin. Parêzgeha îdarî yan jî eyaleta herî qerebalix Voivodeship Masovian e û bajarê herî qerebalix paytexta welat bajarê Warşovayê ye ku 1.8 milyon niştecîh li devera bajarî û 2-3 milyon kes jî li herêma metropolê dijîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.mrr.gov.pl/polityka_regionalna/SRPW_2020/Dokumenty%20i%20ekspertyzy/Documents/17d0ccd2c3f14ed3893369e56d59849cMarkowski.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 |tarîxa-arşîvê=2009-03-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090327120341/http://www.mrr.gov.pl/polityka_regionalna/SRPW_2020/Dokumenty%20i%20ekspertyzy/Documents/17d0ccd2c3f14ed3893369e56d59849cMarkowski.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.urbanaudit.org/DataAccessed.aspx |sernav=Urban Audit - Data that can be accessed |tarîx=2011-04-06 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 |tarîxa-arşîvê=2011-04-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110406130058/http://www.urbanaudit.org/DataAccessed.aspx |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Qada metropolê ya Katowice bi nifûsa di navbera 2.7 milyon û 5.3 milyon niştecîh ve mezintirîn devera bajarî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.espon.eu/export/sites/default/Documents/Projects/ESPON2006Projects/StudiesScientificSupportProjects/UrbanFunctions/fr-1.4.3_April2007-final.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 |tarîxa-arşîvê=2015-09-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150924002318/http://www.espon.eu/export/sites/default/Documents/Projects/ESPON2006Projects/StudiesScientificSupportProjects/UrbanFunctions/fr-1.4.3_April2007-final.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.newgeography.com/content/003879-major-metropolitan-areas-europe |sernav=Major Metropolitan Areas in Europe {{!}} Newgeography.com |malper=www.newgeography.com |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt; Rêjeya nifûsê li başûrê Polonya bilindtir e û bi piranî di navbera bajarên Wrocław û Kraków de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Jażdżewska |pêşnav=Iwona |tarîx=2017-09-01 |sernav=density of the urban population in southern Poland in the period 1950-2011 against the background of political and economic transformation |url=https://sciendo.com/article/10.1515/mgrsd-2017-0017 |kovar=Miscellanea Geographica |ziman=en |cild=21 |hejmar=3 |rr=107–113 |doi=10.1515/mgrsd-2017-0017 }}&lt;/ref&gt;

Di hêjmara nifûsê Polonyaya sala 2011an de, 37.310.341 kesan nasnameya polonî, 846.719 kes sîlesî, 232.547 kaşubî û 147.814 kesan jî nasnameya almanî ragihandine. Nasnameyên din ji hêla 163,363 kesan (%0,41) ve hatine ragihandin û 521,470 kesan (%1,35) ti neteweyek diyar nekirine. Statîstîkên fermî yên nifûsê karkerên koçber ên ku xwediyê destûra rûniştina daîmî an Karta Polaka ne di nav xwe de nagirin. Zêdetirî 1.7 milyon hemwelatiyên Ûkraynayê di sala 2017an de li Polonyayê bi awayekî qanûnî bicih bûne û xebitîne. Hejmara koçberan her ku diçe zêde dibe; welat tenê di sala 2021an de ji bo biyaniyan 504.172 destûrên xebatê pejirandiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://psz.praca.gov.pl/-/8180075-zezwolenia-na-prace-cudzoziemcow |sernav=Statystyka {{!}} WORTAL |paşnav=S.A |pêşnav=eo Networks |malper=psz.praca.gov.pl |ziman=pl |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt;
=== Ziman ===
{{Gotara bingehîn|Zimanê polonî}}
Polonî zimanê fermî û zimanê herî zêde ye ku li Polonyayê tê axavtin û yek ji zimanên fermî yên Yekîtiya Ewropayê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Observing Eurolects: Corpus analysis of linguistic variation in EU law |paşnav=Mori |pêşnav=Laura |weşanger=John Benjamins Publishing Company |tarîx=2018-12-15 |isbn=978-90-272-6331-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=upF5DwAAQBAJ&amp;dq=%22polish+official+language+poland+and+European+Union%22&amp;pg=PA295 }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de zimanê polonî li hinek deverên [[Lîtvanya]] yên cîran zimanekî duyem e ku li wir li dibistanên ku deverên polonî lê dijîn tê hînkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Multilingualism in the Baltic States: Societal Discourses and Contact Phenomena |paşnav=Lazdiņa |pêşnav=Sanita |weşanger=Springer |tarîx=2018-11-03 |isbn=978-1-137-56914-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=LQ92DwAAQBAJ&amp;q=polish+taught+in+schools+in+lithuania&amp;pg=PA164 |paşnav2=Marten |pêşnav2=Heiko F. }}&lt;/ref&gt; Polonyaya hemdem ji aliyê zimanî ve neteweyek homojen e ku ji %97ê beşdaran zimanê polonî wekê zimanê xwe yê dayikê ragihandine.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Routledge International Handbook of Early Literacy Education: A Contemporary Guide to Literacy Teaching and Interventions in a Global Context |paşnav=Kucirkova |pêşnav=Natalia |weşanger=Taylor &amp; Francis |tarîx=2017-03-31 |isbn=978-1-317-65920-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=sUAlDwAAQBAJ&amp;dq=%22polish+mother+tongue+97+percent%22&amp;pg=PA139 |paşnav2=Snow |pêşnav2=Catherine E. |paşnav3=Grøver |pêşnav3=Vibeke |paşnav4=McBride |pêşnav4=Catherine }}&lt;/ref&gt; Niha li Polonyayê 15 zimanên kêmneteweyan hene ku di nav de zimanekî herêmî yê naskirî, kaşubî heye ku rojane ji aliyê nêzîkî 100.000 kesan ve li herêmên bakurê Kaşûbyayê û li Pomeranyayê tê axavtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Identity Strategies of Stateless Ethnic Minority Groups in Contemporary Poland |paşnav=Michna |pêşnav=Ewa |weşanger=Springer Nature |tarîx=2020-04-29 |isbn=978-3-030-41575-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=kIvgDwAAQBAJ&amp;dq=%22kashubian+regional+language+kashubia+pomerania%22&amp;pg=PA16 |paşnav2=Warmińska |pêşnav2=Katarzyna }}&lt;/ref&gt; Di heman de Polonya zimanên îdarî yên duyem an zimanên alîkar di şaredariyên duzimanî de nas dike ku li wir nîşane û navên cihên duzimanî gelemperî ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170000823 |sernav=Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym |malper=isap.sejm.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Li gorî navenda kêkolînên raya giştî, di sala 2015an de nêzîkî ji %32ê welatiyên polonî diyar kirine ku ew dikarin bi zimanê îngilîzî biaxivin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://cbos.pl/SPISKOM.POL/2016/K_005_16.PDF |sernav=O wyjazdach zagranicznych i znajomości języków obcych |malper=cbos.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt;

=== Dîn ===
[[Wêne:Praga, Warsaw, Poland - panoramio - Roman Eugeniusz (34).jpg|thumb|Dîmenek ji katedrala katolîk a romayî ya Ezîz Florian ku li Warşovayê ye]] Piraniya mezin a poloniyên etnîkî peyrewên şaxa katolîk a xiristiyaniyê ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/6536/10/1/1/wyniki_ostateczne_nsp2021_nar_jezyk_wyznanie_29_09_202.xlsx |sernav=Final results of the National Population and Housing Census 2021 |malper=stat.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt;
Li gorî hêjmara sala 2021ê ji %71,3ê hemî welatiyên polonî girêdayî dêra katolîk in, ji %6,9 xwe bê bawerî nîşan didin û ji %20,6 jî ti bersiveke ne dane.&lt;ref name=&quot;Ojewska2022&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.wsj.com/world/europe/in-old-school-catholic-poland-youth-are-leaving-the-church-11645263383 |sernav=In Traditionally Catholic Poland, the Young Are Leaving the Church |malper=The Wall Street Journal |tarîx=2022-02-19 |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en-US |paşnav=Ojewska |pêşnav=Francis X. Rocca and Natalia }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Religious Communities and Civil Society in Europe: Analyses and Perspectives on a Complex Interplay, Volume II |paşnav=Strachwitz |pêşnav=Rupert Graf |weşanger=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG |tarîx=2020-06-08 |isbn=978-3-11-067308-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=ykj2DwAAQBAJ&amp;dq=%22poland+one+of+most+religious+Catholic+national+identity%22&amp;pg=PT184 }}&lt;/ref&gt; Polonya yek ji welatên herî dîndarên Ewropayê ye ku katolîsîzm beşek ji nasnameya neteweyî dimîne û Papa John Paul II li Polonyayê ji dayik bûye ku li Polonyayê kesayeteke girîng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://stat.gov.pl/en/infographics-and-widgets/infographics/infographic-religiousness-of-polish-inhabitiants,4,1.html |sernav=Infographic - Religiousness of Polish inhabitiants |malper=stat.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en |paşnav=GUS }}&lt;/ref&gt; Di sala 2015an de ji %61,6ê beşdaran diyar kirine ku dîn xwedî girîngiyeke mezin an jî pir mezin e.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pillarcatholic.com/p/how-steep-is-polands-drop-in-mass-attendance |sernav=How steep is Poland’s drop in Mass attendance? |malper=www.pillarcatholic.com |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en |paşnav=Coppen |pêşnav=Luke }}&lt;/ref&gt; Lêbelê di salên dawî de beşdarbûna dêran pir kêm bûye ku di sala 2021ê de tenê ji %28ê katolîkan heftane beşdarî ayînan bûne ku ji nîvê sala beşdarên sala 2000an kêmtir e.&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt; Li gorî The Wall Street Journal, &quot;Ji zêdetirî 100 welatên ku ji aliyê navenda lêkolînê ya Pew ve di sala 2018an de hatiye lêkolîn kirin, Polonya welatê herî bilez e ku ber bi sekuleriyê ve diçe.&lt;ref name=&quot;Ojewska2022&quot;/&gt;

Azadiya baweriyê li Polonyayê ji aliyê destûra bingehîn ve hatiye misoger kirin û peymana Polonyaya bi Vatîkanê re rê dide ku li dibistanên dewletê perwerdeya dînî were dayîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Religion, Politics, and Values in Poland: Continuity and Change Since 1989 |paşnav=Ramet |pêşnav=Sabrina P. |weşanger=Springer |tarîx=2016-10-26 |isbn=978-1-137-43751-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=hopjDQAAQBAJ&amp;dq=%22religion+in+school+poland+constitution%22&amp;pg=PA147 |paşnav2=Borowik |pêşnav2=Irena }}&lt;/ref&gt; Di dîrokê de, dewleta Polonyayê xweşbînî ya dînî di asteke bilind parastiye û mafê daye penaberên ku ji ber zordestiyên dînî yên li deverên din ên Ewropayê direvin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Beyond the Persecuting Society: Religious Toleration Before the Enlightenment |paşnav=Laursen |pêşnav=John Christian |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=2011-07-18 |isbn=978-0-8122-0586-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=AnYSxFMq48gC&amp;dq=%22poland+safe+haven+religious+persecution+refugees%22&amp;pg=PA103 |paşnav2=Nederman |pêşnav2=Cary J. }}&lt;/ref&gt; Polonya malavaniya dîyasporaya herî mezin ê cihûyên Ewropayê dike û welat heta Holokostê navendeke çand û fêrbûna kevneşopî ya cihûyên aşkenazî bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Social and Political History of the Jews in Poland 1919-1939 |paşnav=Marcus |pêşnav=Joseph |weşanger=Walter de Gruyter |tarîx=2011-10-18 |isbn=978-3-11-083868-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=oEfDKjjX5AEC&amp;dq=%22Poland+centre+of+jewish+culture%22&amp;pg=PR7 }}&lt;/ref&gt;

Kêmneteweyên dînî yên hemdem a li Polonyayê dêra ortodoks a rojhilat, protestan ku di nav de lûterîyên dêra evanjelîk-augsburg hebûn, Pentekostalên di Dêra Pentekostal a li Polonyayê û Adventîstên dêra adventist a roja heftem in. Mezhebên din ên biçûktir ên xiristiyan katolîkên rojhilat, mariavît û evanjelîkîzmê ne. Dinê din şahidên yehowa, cihû, misilman (Teter) û neopagan in ku hinek ji wan endamên dêra xwemalî ya polonî ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_maly_rocznik_statystyczny_2008.pdf |sernav=Concise Statistical Yearbook of Poland, 2008 |malper=www.stat.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt;
=== Tenduristî ===
[[Wêne:Szpitak Inflancka 2015.jpg|thumb|Dîmenek ji Nexweşxaneya kolana Inflancka li Warşovayê]]
Pêşkêşkerên karûbarên bijîşkî û nexweşxaneyên li Polonyayê di bin çavdêriya wezareta tenduristiyê de ne ku wezaret çavdêriya îdarî û lêkolîna pratîka bijîşkî ya giştî peyda dike û dav hewldanekê de ye ku standardek bilind a paqijiyê û lênêrîna nexweşan biparêze. Polonya xwedî sîstemeke tenduristiyê ya gerdûnî ye ku li ser bingeha sîstemeke sîgorteyê ye ku lênêrîna tenduristiya ku ji aliyê dewletê ve tê piştgirîkirin ji bo hemî welatiyên ku di bin bernameya sîgorteya tenduristiyê ya giştî ya fona tenduristiya neteweyî de ne, peyda dibe. Kompleksên bijîşkî yên taybet li seranserê welêt hene ku zêdetirî ji %50 ji nifûsê polonî hem sektorên giştî û hem jî yên taybet bikar tînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.termedia.pl/mz/Niecierpliwi,34562.html |sernav=Niecierpliwi |malper=www.termedia.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.money.pl/gospodarka/wiadomosci/artykul/prywatnie-leczy-sie-juz-ponad-polowa-polakow,218,0,2416090.html |sernav=Prywatnie leczy się już ponad połowa Polaków |malper=Money.pl - portal finansowy |tarîx=2018-09-16 |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl |paşnav=Polska |pêşnav=Grupa Wirtualna }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=The Polish health care system |url=https://www.justlanded.com/english/Poland/Poland-Guide/Health/The-Polish-health-care-system |roja-gihiştinê=2026-05-15 |xebat=Just Landed |ziman=en |roja-arşîvê=2026-02-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260220161750/https://www.justlanded.com/english/Poland/Poland-Guide/Health/The-Polish-health-care-system |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

Li gorî rapora geşepêdana nirovan a sala 2020an, temenê jiyanê yê navînî di dema jidayikbûnê de 79 sal e û rêjeya mirina dergûşan li welêt kêm e (ji her 1.000 jidayikbûnan 4 e).&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Nations |pêşnav=United |sernav=Specific country data |url=https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data |kovar=undp.org |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.worldbank.org/ |sernav=World Bank Open Data |malper=World Bank Open Data |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt; Di sala 2019an de sedema sereke ya mirinê nexweşiya dil a îskemîk bû ku nexweşiyên pergala gera xwînê ji sedê 45ê hemî mirinan pêk dianîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=OECD |paşnav2=Policies |pêşnav2=European Observatory on Health Systems and |tarîx=2019-11-28 |sernav=Poland: Country Health Profile 2019 |url=https://www.oecd.org/en/publications/poland-country-health-profile-2019_297e4b92-en.html |kovar=State of Health in the EU |ziman=en |doi=10.1787/297e4b92-en }}&lt;/ref&gt; Di heman salê de Polonya 15emîn welatê herî mezin ê derman û berhemên dermanan bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.worldstopexports.com/international-markets-for-imported-drugs-by-country/ |sernav=Imports of Drugs and Medicines by Country 2024 |malper=www.worldstopexports.com |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt;
=== Perwerdehî ===
[[Wêne:Jagiellonian University Collegium Maius, courtyard, 15 Jagiellońska Street, Old Town, Kraków, Poland.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Zanîngeha Jagiellon a li Krakówê ku yek ji kevintirîn saziyên xwendina bilind ên cîhanê ye]]
Zanîngeha Jagiellonê di sala 1364an de ji aliyê Casimir III ve li bajarê Krakówê hatiye damezrandin ku yekem saziya xwendina bilind bû ku li Polonyayê hatiye damezrandin û yek ji zanîngehên herî kevin e ku hê jî bi berdewamî xwendevan li zanîngehê perwerdeh werdigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.uj.edu.pl/en_GB/about-university/history |sernav=History - Jagiellonian University - Jagiellonian University |malper=en.uj.edu.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt; Komîsyona perwerdehiya neteweyî ya Polonyayê (Komisja Edukacji Narodowej) ku di sala 1773an de hatiye damezrandin, yekem wezareta perwerdehiyê ya cîhanê bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Literary Activities and Attitudes in the Stanislavian Age in Poland (1764-1795): A Social System? |paşnav=Meer |pêşnav=Jan IJ van der |weşanger=Rodopi |tarîx=2002 |isbn=978-90-420-0933-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=-98Z_F7SWroC&amp;pg=PA233 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=God's playground: a history of Poland: in two volumes |paşnav=Davies |pêşnav=Norman |weşanger=Columbia University Press |tarîx=2005 |isbn=978-0-231-12816-2 |çap= |cih=New York }}&lt;/ref&gt; Di sala 2018an de bernameya nirxandina xwendekarên navneteweyî ku ji aliyê rêxistina hevkariya aborî û geşepêdanê ve tê koordînekirin, perwerdehiyê ya Polonyayê wekê yek ji perwerdehî ya herî bilind ê OECD yê de bi nav kiriye ku di sala 2022an de ji aliyê serketina xwendekaran ve di rêza 5em û ji aliyê performansa xwendekaran ve jî di rêza 6em de cih girtiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.oecd.org/en/data/tools/well-being-data-monitor.html |sernav=OECD Well-being Data Monitor |malper=OECD |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.oecd.org/en/about/programmes/pisa/pisa-publications.html |sernav=PISA publications |malper=OECD |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Çarçoveya perwerdehiya seretayî, navîn û perwerdehiya bilind ji aliyê wezareta perwerde û zanistê ve tê destnîşankirin. Ji bo zarokên şeş salî salek perwerdehî ya pêş dibistan a zarokan mecbûrî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.dlaprzedszkolaka.info/s/4146/77362-Informacje/4080018-Zmiany-w-wychowaniu-przedszkolnym.htm |sernav=Zmiany w wychowaniu przedszkolnym - Informacje - Wychowanie przedszkolne w Polsce - wiek, obowiązek, miejsce, opłaty - dlaprzedszkolaka.info |malper=www.dlaprzedszkolaka.info |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl |roja-arşîvê=2020-11-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201125190653/https://www.dlaprzedszkolaka.info/s/4146/77362-Informacje/4080018-Zmiany-w-wychowaniu-przedszkolnym.htm |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20170000059/T/D20170059L.pdf |sernav=Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 |malper=isap.sejm.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt; Her çiqas zarokên şeş salî jî dikarin li ser daxwaza dêûbav ên xwe dest bi perwerdehiya seretayî bikin jî, perwerdehiya seretayî ya Polonyayê di temenê heft salî de dest pê dike.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Dibistana seretayî heşt polan digire nav xwe û dibistana navîn jî li gorî daxwaza xwendekaran e ku xwendekar dikarin dibistaneke lîse ya çar salî (liceum), dibistanek teknîkî ya pênc salî (technikum) an jî gelek xwendinên pîşeyî (szkoła branżowa) bixwînin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Lîse an jî dibistana teknîkî bi ezmûneke mezûniyetê (matura) bi dawî dibe ku ji bo serlêdana zanîngehê an jî saziyên din ên xwendina bilind divê xwendekar pêşî ji vê ezmûnê derbas bibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.otouczelnie.pl/matura |sernav=MATURA 2026 {{!}} harmonogram, arkusze, przedmioty, wyniki oraz zmiany |malper=otouczelnie.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;

Li Polonyayê zêdetirî 500 saziyên ku di asta zanîngehê de ne hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_E_szkoly_wyzsze_2008.pdf |sernav=GUS - Główny Urząd Statystyczny - Błąd 404. Strona o podanym adresie nie istnieje |malper=www.stat.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://studies.info/en/country/poland |sernav=Study in Poland |malper=studies.info |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en-gb |roja-arşîvê=2019-03-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190327090036/https://studies.info/en/country/poland |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Zanîngeha Warşovayê û Polîteknolojiya Warşovayê, Zanîngeha Wrocławê, Zanîngeha Adam Mickiewiczê li Poznań û Zanîngeha Teknolojiyê li Gdańskê di nav saziyan de zanîngehên herî berbiçav in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://ranking.perspektywy.pl/2019/ranking-uczelni-akademickich |sernav=Ranking Uczelni Akademickich - Ranking Szkół Wyższych PERSPEKTYWY 2019 |malper=ranking.perspektywy.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl-pl }}&lt;/ref&gt; Li Polonyayê sê pileya akademîk a kevneşopî hene ku ev pile licencjat an inżynier (radeya yekem), magister (radeya duyem) û doktor (kalîfîkasyona radeya sêyem) in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.oecd.org/en/about/programmes/pisa.html |sernav=PISA: Programme for International Student Assessment |malper=OECD |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
== Çand ==
Çanda Polonyayê bi dîroka wê ya 1000 salî ya aloz ve girêdayî ye û pêkhateyeke girîng a şaristaniya rojavayî pêk tîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Polish way: a thousand-year history of the Poles and their culture |paşnav=Zamoyski |pêşnav=Adam |weşanger=Hippocrene Books |tarîx=2010 |isbn=978-0-7818-0200-0 |çap=12. pr |cih=New York }}&lt;/ref&gt; Polonî bi nasnameya xwe ya neteweyî serbilind in ku pir caran bi rengên spî û sor ve hatiye girêdan û bi peyva biało-czerwoni (&quot;sorên spî&quot;) hatiye girêdan.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://sjp.pwn.pl/slowniki/Bia%C5%82o-Czerwoni.html |sernav=Biało-Czerwoni - co znaczy? {{!}} definicja słowa {{!}} Słownik PWN |malper=sjp.pwn.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt; Sembolên neteweyî, bi taybetî eyloyê poçikspî yê bi tac e ku pir caran li ser cil û berg, nîşan û sembolan têne dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Jakubowska |pêşnav=Longina |tarîx=1990 |sernav=Political Drama in Poland: The Use of National Symbols |url=https://www.jstor.org/stable/3032734 |kovar=Anthropology Today |cild=6 |hejmar=4 |rr=10–13 |doi=10.2307/3032734 |issn=0268-540X }}&lt;/ref&gt; Abîdeyên mîmarî yên girîng ji aliyê lijneya mîrata neteweyî ya Polonyayê ve têne parastin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.nid.pl/pl/Dla_specjalistow/Badania_i_dokumentacja/zabytki-nieruchome/ |sernav=Zabytki nieruchome |malper=www.nid.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt; Zêdetirî 100 ji abîdeyên berbiçav ên herî girîng ên welat di lîsteya abîdeyên dîrokî de hatine tomar kirin û 17 abîdeyên din ji aliyê [[UNESCO]] yê ve wekê cihên mîrata cîhanê hatiye diyarkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.nid.pl/pl/Dla_wlascicieli_i_zarzadcow/Aktualnosci/news.php?ID=4114 |sernav=Album &quot;100 pomników historii&quot; |malper=www.nid.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/pl |sernav=Poland - UNESCO World Heritage Convention |malper=UNESCO World Heritage Centre |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en |paşnav=Centre |pêşnav=UNESCO World Heritage }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Polonya}}

{{YE}}
{{Dewletên Ewropayê}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Avabûnên 1918an li Polonyayê]]
[[Kategorî:Dewletên endamê NATOyê]]
[[Kategorî:Dewletên endamê Neteweyên Yekbûyî]]
[[Kategorî:Dewletên komarî]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1918an de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Endamên Konseya Ewropayê]]
[[Kategorî:Endamên Yekîtiya ji bo Behra Spî]]
[[Kategorî:Polonya| ]]</text>
      <sha1>chwloqhq7g86txf35tshgoz94uyialh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069444</id>
      <parentid>2069439</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan</comment>
      <origin>2069444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138265" sha1="5c6hl7hb37yqmed2um5q6c695tsva1a" xml:space="preserve">{{Agahîdank welat2/wîkîdane
}}
'''Polonya''',&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=19:1 }}&lt;/ref&gt; yan jî bi fermî '''Komara Polonyayê''' (bi [[polonî]]: ''Polska''; bi fermî: ''Rzeczpospolita Polska''), welatekî [[Ewropaya Navendî]] ye ku li 16 parêzgehên îdarî yên bi navê ''voivodeships'' hatiye dabeşkirin. Polonya bi giştî 313.931 km² rûerd vedigire. Nifûsa Polonyayê li dora 38 milyon kes e û Polonya welatê pêncem e ku bûye endamê [[Yekîtiya Ewropayê]]. [[Warşova]] paytexta netewe û metropola herî mezin ê Polonyayê ye. Bajarên din ên mezinên welêt [[Kraków]], [[Gdańsk]], [[Wrocław]], [[Katowice]], [[Łódź]], [[Poznań]], [[Szczecin]] û [[Lublîn]] e.

Polonya xwedî avhewa veguhêzeka nerm e û axa welêt di deşta ewropî ya navîn cih girtiye ku ji [[Deryaya Baltîk]]ê li bakur heya Çiyayên Sudeten û li başûr jî heya [[Çiyayên Karpatanan]]ê dirêj dibe. Çemê polonî yê herî dirêj [[Çemê Vistulayê]] ye û xala herî bilind a Polonyayê Çiyayê Rysy ye ku yek ji çiyayên Çiyayê Tatraya Karpatanê ye. Welêt li aliyê bakurê rojhilat ve bi [[Lîtvanya]] û [[Rûsya]], li rojhilat ve bi [[Belarûs]] û [[Ûkrayna]], li başûr bi [[Slovakya]] û [[Çekya]] û li rojava ve bi [[Almanya]]yê re sinorê bejayî parvedike. Di heman demê Polonya sinorên deryayî bi [[Danîmarka]] û [[Swêd]]ê re parve dike.

Jiyana mirovî yên pêşdîrokî ya li ser axa Polonyayê heya 10.000 salên {{bz}} diçe. Ji aliyê çandî ve li seranserê kevnariya paşîn ê cihêreng, eşîrên polon li herêmê bicih bûne ku navê wan di serdema navîn a destpêkê de li Polonyayê hatiye danîn. Dewleta polonî di sala 966an de hatiye damezrandin ku di dema serwerekî pagan ê polonî de, di bin banê [[Dêra Romayê]] de dibe xiristiyan hatiye avakirin. [[Keyaniya Polonyayê]] di sala 1025an de derdikeve holê û di sala 1569an de pêwendiyên xwe ya dirêj bi [[Lîtvanya]] re bi hêz dike ku bi vî rengê Hevpeymaniya Polonî-Lîtvanî hatiye avakirin. Polonya di wê demê de yek ji hêzên mezin ên [[Ewropa]]yê bû ku bi pergalek siyasî ya bêhempa ya lîberal di sala 1791ê de yekem destûra nûjen a Ewropayê pejirandiye.

Bi derbasbûna Serdemek Zêrîn a Polonî ya dewlemend, welat di dawiya sedsala 18an de ji hêla dewletên cîran ve hate dabeş kirin û carek din dîsa di sala 1918an de serxwebûna xwe wekî Komara Duyem a Polonî bi dest dixe. Di îlona sala 1939an de dagirkirina Polonya ji hêla [[Almanya]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dibe sedema [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Şerê Cîhanê yê Duyem]] û Şerê Cîhanê yê Duyem dibe sedema bi milyonan qurbaniyên polonî. Weke endamek Bloka Komunîst a di dema [[Şerê Sar]] a cîhanî de, Komara Gel a Polonyayê damezrînerê [[Peymana Warşovayê]] bû. Bi derketin û tevkariya Tevgera Hevgirtinê (Sendîkaya Polonî), hikûmeta komunîst hate hilweşandin û Polonya di sala 1989an de carek din dîsa wekî dewletek demokratîk ji nû ve hatiye avakirin.

Polonya komarek parlamenî ye ku du meclîsên sejm û senatoyê pêk tê. Welêt xwedî bazarek pêşketî û aborîyek bilind e. Polonya di warê aboriyê de wekê hêza navîn tê hesibandin ku welêt ji hêla Dahata Berhemên Kesane ya Neteweyî ve di [[Yekîtiya Ewropayê]] de şeşem aboriya herî mezin û ji hêla (PPP) ve welatê pêncemê [[Ewropa]]yê ye. Welêt standardek pir bilind a jiyanê, ewlehî û azadiya aborî peyda dike welat xwedî perwerdehiya zanîngehê ya belaş û xwedî sîstema lênerîna tenduristiyê ya gerdûnî ye. Li welêt 17 mîrateyên cîhanî yên [[UNESCO]]yê hene ku 15 ji wan mîrateyên çandî ne. Polonya dewletek endamek damezrîner a [[Neteweyên Yekbûyî]], endamê [[Rêxistina Bazirganiya Cîhanî]], [[NATO]], [[Yekîtiya Ewropayê]] û endamê [[Herêma Schengen]] e.

== Dîrok ==
=== Pêşdîrok û protodîrok ===
[[Wêne:Biskupin brama od zewnatrz.jpg|thumb|çep|Cihwarek li Biskupinê ji Serdema Bronzî ye ku Çanda Lusatiyan destnîşan dike (sedsala 8ê {{bz}}).]]
Her çiqas avhewaya dijwar ku pê re çêdibe rê nade ku mirovên pêşîn cihwarên mayînde avabikin, mirovên arkaîk ên [[Serdema kevirî]] û celebên [[Homo erectus|''Homo erectus'']] ên pêşîn bi qasê 500 hezar sal berê li Polonyayê bi cih bûne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=g_8jAQAAIAAJ&amp;q=500%2520000%2520lat%2520temu%2520polska%2520homo%2520erectus |sernav=Dzieje powiatu wrocławskiego |tarîx=2002 |weşanger=Starostwo Powiatowe |isbn=978-83-913985-3-1 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Hatina [[Homo sapiens|''Homo sapiens'']] û mirovên nûjen ên anatomîkî di dawiya serdema qeşaya dawî (10.000 {{bz}}) de li Polonyayê bicih dibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Poznać przeszłość 1: karty pracy ucznia do historii dla liceum ogólnokształcącego i technikum: zakres podstawowy |paşnav=Jurek |pêşnav=Krzysztof |paşnav2=Mrozowski |pêşnav2=Krzysztof |paşnav3=Adamczak |pêşnav3=Joanna |paşnav4=Duchnowski |pêşnav4=Tomasz Marcin |tarîx=2019 |weşanger=Nowa Era |isbn=978-83-267-3653-7 |cih=Warszawa }}&lt;/ref&gt; Vekolînên neolîtîk di vê serdemê de pêşketineke berfireh nîşan didin ku delîlên herî pêşîn ên çêkirina penîr a ewropî (5500 {{bz}}) li Kuyavyaya polonî hatiye dîtin&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Subbaraman |pêşnav=Nidhi |tarîx=2012-12-12 |sernav=Art of cheese-making is 7,500 years old |url=https://www.nature.com/articles/nature.2012.12020 |kovar=Nature |ziman=en |doi=10.1038/nature.2012.12020 |issn=1476-4687 }}&lt;/ref&gt; û teswîra li ser dîzika Bronosîse teswîra herî zû ya naskirî ya ku wesayitek bi teker (3400 BZ) destnîşan dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Brandes |pêşnav=Axel |paşnav2=Smit |pêşnav2=Marcelle D |paşnav3=Nguyen |pêşnav3=Bao Oanh |paşnav4=Rienstra |pêşnav4=Michiel |paşnav5=Van Gelder |pêşnav5=Isabelle C |tarîx=2018 |sernav=Risk Factor Management in Atrial Fibrillation |url=http://dx.doi.org/10.15420/aer.2018.18.2 |kovar=Arrhythmia &amp;amp; Electrophysiology Review |cild=7 |hejmar=2 |rr=118 |doi=10.15420/aer.2018.18.2 |issn=2050-3369 }}&lt;/ref&gt;

Serdemên ku [[Serdema bronzî|serdema bronzê]] û [[serdema hesinî]] ya destpêkê (1300 {{bz}}–500 {{bz}}) vedihewîne bi zêdebûna nifûsê, damezrandina cihwarbûnên dorgirtî (gords) û berfirehbûna [[çanda lusatiyanê]] destnîşan dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=XoxoAgAAQBAJ&amp;pg=PA772&amp;dq=bronze+age+poland+lusatian |sernav=The Oxford Handbook of the European Bronze Age |paşnav=Harding |pêşnav=Anthony |paşnav2=Fokkens |pêşnav2=Harry |tarîx=2013-06-27 |weşanger=OUP Oxford |isbn=978-0-19-100732-3 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=IZ_KBwAAQBAJ&amp;pg=PA212&amp;dq=lusatian+culture+1300+BC+%25E2%2580%2593+500+BC |sernav=Ancient Scandinavia: An Archaeological History from the First Humans to the Vikings |paşnav=Price |pêşnav=T. Douglas |tarîx=2015-06-12 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-023198-9 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Vedîtinek girîng a arkeolojîk a ji protodîroka Polonyayê, runiştgehek li Biskupin e ku wek Çanda Lusatiyan a Serdema Bronz a Dereng (navenda sedsala 8an a {{bz}}) tê dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=yfPYAQAAQBAJ&amp;pg=PA96&amp;q=biskupin |sernav=Northern Europe: International Dictionary of Historic Places |paşnav=Ring |pêşnav=Trudy |paşnav2=Watson |pêşnav2=Noelle |paşnav3=Schellinger |pêşnav3=Paul |tarîx=2013-10-28 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-136-63944-9 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Li seranserê kevnariyê (400 {{bz}} – 500 {{bz}}) gelek nifûsên kevnar ên cihêreng li ser axa Polonyaya îro jiyan kirine nemaze eşîrên [[kelt]], [[Sikîtyan|skît]], [[german]], sarmatî, baltîk û slavî li Polonyaya îro jiyan kirine.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=mkcSDAAAQBAJ |sernav=Heart of Europe: The Past in Poland's Present |paşnav=Davies |pêşnav=Norman |tarîx=2001-05-31 |weşanger=OUP Oxford |isbn=978-0-19-280126-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Wekî din vedîtinên arkeolojîk hebûna lejyonên romayî yên ku ji bo parastina bazirganiya kehrîbarê hatine şandin, piştrast dikin. Eşîrên polon piştî pêla duyem a [[koça qewman]] li dora sedsala 6ê {{pz}} derketine holê ku ew slavî bûn û dibe ku bermahiyên asîmîlebûyî yên gelên ku berê li herêmê rûdiniştin jî di nav wan de hebin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Mielnik-Sikorska |pêşnav=Marta |paşnav2=Daca |pêşnav2=Patrycja |paşnav3=Malyarchuk |pêşnav3=Boris |paşnav4=Derenko |pêşnav4=Miroslava |paşnav5=Skonieczna |pêşnav5=Katarzyna |paşnav6=Perkova |pêşnav6=Maria |paşnav7=Dobosz |pêşnav7=Tadeusz |paşnav8=Grzybowski |pêşnav8=Tomasz |tarîx=2013 |sernav=The History of Slavs Inferred from Complete Mitochondrial Genome Sequences |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0054360 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=8 |hejmar=1 |rr=e54360 |doi=10.1371/journal.pone.0054360 |issn=1932-6203 |pmc=PMC3544712 |pmid=23342138 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Brather |pêşnav=Sebastian |tarîx=2004-01-01 |sernav=The Archaeology of the Northwestern Slavs (Seventh To Ninth Centuries) |url=https://brill.com/view/journals/eceu/31/1/article-p77_7.xml |kovar=East Central Europe |ziman=en |cild=31 |hejmar=1 |rr=77–97 |doi=10.1163/187633004X00116 |issn=1876-3308 }}&lt;/ref&gt; Di destpêka sedsala 10an de polon li herêmê serweriya eşîrên din ên lekîtîk dikin û di destpêkê de federasyonek eşîrî û piştre jî dewletek keyaniya navendî ava dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Ef2cAAAAQBAJ&amp;pg=PA132&amp;dq=polanie+tribal+monarchy |sernav=Estonia, Latvia, Lithuania, and Poland |paşnav=Publishing |pêşnav=Britannica Educational |tarîx=2013-06-01 |weşanger=Britanncia Educational Publishing |isbn=978-1-61530-991-7 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

=== Keyaniya Polonyayê ===
[[Wêne:Poland960.png|çep|thumb|Nexşeya Polonyayayê di bin serweriya Mieszko I de ku bi qebûlkirina xiristiyantiya di bin banê Dêra Romayê de û vaftîzma Polonyayê ku di sala 966an de bûye destpêka dewletbûna polonî.]]
Polonya di nîvê sedsala 10an de di bin serweriya xanedana Piast de bûye yekitiyek yekbûyî û yekitiyek herêmî ya naskirî. Di sala 966an de serwerê polonan Mieszko I bi vaftîzma Polonya di bin banê Dêra Romayê de xiristiyaniyê qebûl kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=D2gpDwAAQBAJ |sernav=The Catholic Church in Polish History: From 966 to the Present |paşnav=Ramet |pêşnav=Sabrina P. |tarîx=2017-06-22 |weşanger=Springer |isbn=978-1-137-40281-3 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Destpêkek bi navê Dagome iudex yekem car sinorên erdnîgarî yên Polonyayê bi paytext û metranên Polonyayê li bajarê Gniezno diyar kiriye û teqez kiriye ku monarşiya wî di bin parastina serokatîya papayan de ye.&lt;ref name=&quot;Curta2016&quot;/&gt; Destpêka koka gelên welêt ji aliyê [[Gallus Anonymus]] ve di [[Gesta principum Polonorum]] de ku kevnartirîn kronika polonî ye, hatiye vegotin. Bûyerek girîng a neteweyî ya serdemê şehadeta ezîz Adalbert bû ku di sala 997an de ji aliyê paganên [[Prûsya]]yê ve hatibû kuştin û bermayiyên wî bi giraniya zêr ji aliyê cîgirê wî Mieszko, Bolesław I ve hatiye kirîn.&lt;ref name=&quot;Curta2016&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=dgF9DQAAQBAJ&amp;pg=PA468&amp;dq=dagome+iudex+gniezno+poland |sernav=Great Events in Religion: An Encyclopedia of Pivotal Events in Religious History [3 volumes] |paşnav=Curta |pêşnav=Florin |paşnav2=Holt |pêşnav2=Andrew |tarîx=2016-11-28 |weşanger=ABC-CLIO |isbn=978-1-61069-566-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1000an de di Kongreya Gniezno de, Bolesław mafê veberhênanê ji Otto III ku împeratorê [[Împeratoriya Romayê ya Pîroz|Roma yê Pîroz]] bû ku ji bo afirandina piskoposên din razî dibe, distîne.&lt;ref name=&quot;Curta2016&quot; /&gt; Piştre li Kraków, Kołobrzeg û Wrocław sê piskoposên nû hatine damezrandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=VbouAQAAIAAJ&amp;q=gniezno%2520krakow%2520wroclaw%2520ko%25C5%2582obrzeg |sernav=The Role of Poland in the Intellectual Development of Europe in the Middle Ages |paşnav=Ożóg |pêşnav=Krzysztof |tarîx=2009 |weşanger=Societas Vistulana |isbn=978-83-61033-36-3 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de Otto cilûbergên key û kopiyek [[rima pîroz]] diyariyê Bolesław dike ku ev paşe ji aliyê Papa Benedict XIX ve ji Bolesław re hatine pêşkêş kirin. Dema ku wî destûr ji John ji bo erkdarkirina xwe wergirtiye, ev cilûberg di dema erkdarkirina wî de wekê keyê yekem ê Polonyayê di sala 1025an de hatiye bikar anîn. Bolesław bi desteserkirina beşên Luzatyaya Alman, Moravyaya Çek, Mecaristana Jorîn û herêmên başûrê rojavayê Rûsyayê Kîevê ve qada deshilatdariya gelek berfireh dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=3LrYAAAAMAAJ&amp;q=boles%25C5%2582aw%2520morawy%2520%25C5%2582u%25C5%25BCyce%2520w%25C4%2599gry |sernav=Historia Kościoła w Polsce |tarîx=1974 |weşanger=Pallottinum |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;

Derketina ji paganiya li Polonyayê ne ji nişka ve pêk nayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Gb8gAAAAIAAJ&amp;q=1032 |sernav=Mieszko II król Polski: 1025-1034 : czasy przełomu w dziejach państwa polskiego |paşnav=Labuda |pêşnav=Gerard |tarîx=1992 |weşanger=Secesja |isbn=978-83-85483-46-5 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Polonya ji ber sedema bertekên li hemberî paganiya di salên 1030an de ji paganiyê derdikeve.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=BnlGAQAAIAAJ&amp;q=mieszko%2520II%2520w%25201031%2520utraci%25C5%2582%25201032%2520ksi%25C4%2585%25C5%25BC%25C4%2599 |sernav=Integracja i dezintegracja państwa Piastów w kronikach polskich Marcina Kromera oraz Marcina i Joachima Bielskich |paşnav=Krajewska |pêşnav=Monika |tarîx=2010 |weşanger=Wydawnictwo &quot;Neriton&quot; |isbn=978-83-7543-157-5 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Di sala 1031an de Mieszko II Lambert keyîtiya xwe winda dike û jiber tûndûtûjiya li Polonyayê direve.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC |sernav=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations [2 volumes]: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |paşnav=Melton |pêşnav=J. Gordon |tarîx=2011-09-13 |weşanger=ABC-CLIO |isbn=978-1-59884-206-7 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1038an jiber bûyeran paytexta welêt ji aliyê [[Kazimierz I]] ve derbasê bajarê Krakovê dibe. Di sala 1076an de Bolesław II ji nû ve meqama xwe yê padişahiyê saz dike lê ji ber di sala 1079an de dijberê xwe Stanislaus dikuje hatiye sirgûn kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&amp;pg=RA4-PA14&amp;dq=1138+%2522five%2522+silesia+mazovia+sandomierz+pomerania |sernav=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture |paşnav=Hourihane |pêşnav=Colum |tarîx=2012 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-539536-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1138an de, dema ku Bolesław III Wrymouth erdên xwe di nav kurên xwe de parve dike ku welat bi pênc mîrektiyên serwer ve perçe dibe. Ev mêrektî ji Polonyaya Biçûk, Polonyaya Mezin, Silesiya, Masoviya û Sandomiyerz pêk hatiye ku Pomeraniya jî di navberê de di destê xwe de girtine. Di sala 1226an de Konrad I yê Masoviyayê şahsiwariyên Teutonîk (Şovalyeyên Teutonîk) vexwend ku di şerê li dijî Prûsiyên Baltîkê de bibin alîkar. Piştre ev biryar dibe sedema şerê sedsalên di navbera siwariyan de.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=AbYjAQAAIAAJ&amp;q=konrad%2520mazowiecki%2520krzy%25C5%25BCacy%2520sprowadzi%25C5%2582 |sernav=Encyklopedia Polska 2000: poczet władców |paşnav=Biber |pêşnav=Tomasz |tarîx=2000 |weşanger=Podsiedlik-Raniowski i Spółka |isbn=978-83-7212-307-7 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;
[[Wêne:Casimir the Great by Leopold Löffler.PNG|thumb|240px|[[Kazimierz III]] yê mezin ku yekane keyê polonî ye ku sernavê &quot;mezin&quot; wergirtiye]]
Di nîvê sedsala 13an de, [[Henryk I Brodaty]] û [[Henryk II]] armanc dikirin ku dukên perçebûyî bikin yek lê jiber êrişên mongolan û mirina Henryk II di şer de yekitî pêk nayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=vBcsAQAAMAAJ&amp;q=henryk%2520pobo%25C5%25BCny%2520zjednoczenie |sernav=Polska--Niemcy: stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze |paşnav=Krasuski |pêşnav=Jerzy |tarîx=2009 |weşanger=Zakł. Narodowy im. Ossolińskich |isbn=978-83-04-04985-7 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=CASkn7zoJj8C |sernav=Legnica 1241 |paşnav=Maroń |pêşnav=Jerzy |tarîx=1996 |weşanger=Bellona |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Ji ber wêran bûna ku li pey vê yekê diqewime, kêmbûn û daxwaza keda zenaetî dibe sedema koçberiya rûniştvanên alman û flaman ber bi Polonyayê ve ku ji hêla dûkên polonî ve hatine teşwîq kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=vD7SWb5lXBAC&amp;pg=PA366&amp;dq=germans+flemish+into+poland+mongol+invasion |sernav=Europe: A History |paşnav=Davies |pêşnav=Norman |tarîx=2010-09-30 |weşanger=Random House |isbn=978-1-4070-9179-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1264an de, Statuya Kalisz ku ji bo cihûyên polonî ku ji ber çewisandinên li deverên din ên [[Ewropa]]yê direviyan Polonya, otonomiyek bêhempa ji wan re bidest xistiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=svAaAAAAMAAJ&amp;q=poland+lithuania+1588+slavery |sernav=The Union of Lublin, Polish Federalism in the Golden Age |paşnav=Dembkowski |pêşnav=Harry E. |tarîx=1982 |weşanger=East European Monographs |isbn=978-0-88033-009-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Piştî [[Przemysł II]] yê ku di sala 1296an de bibû keyê Polonyayê, [[Wladysław I]] a kurt di sala 1320an de dibe yekem keyê Polonyaya Yekbûyî û yekem key bû ku li [[Katedrala Wawel]] a li bajarê [[Kraków]]ê derketiye ser textê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=unEWAQAAIAAJ&amp;q=%25C5%2582okietek%25201320%2520szczerbiec |sernav=Jaki znak twój? Orzeł Biały |paşnav=Wróblewski |pêşnav=Bohdan |tarîx=2006 |weşanger=Wydawn. &quot;Z.P. Poligrafia&quot; |isbn=978-83-922944-3-6 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;

Di destpêka sala 1333an de, desthilatdariya [[Kazimierz III yê Mezin]] bi pêşveçûnên binesaziya kelehê, artêş, dadwerî û dîplomasiyê ve hate naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://archive.org/details/polishbiographic00soko |sernav=The Polish biographical dictionary : profiles of nearly 900 Poles who have made lasting contributions to world civilization |paşnav=Sokol |pêşnav=Stanley S. |paşnav2=Kissane |pêşnav2=Sharon F. Mrotek |paşnav3=Abramowicz |pêşnav3=Alfred L. |tarîx=1992 |weşanger=Wauconda, Ill. : Bolchazy-Carducci Publishers |kesên-din=Internet Archive |isbn=978-0-86516-245-7 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=aBHSc2hTfeUC |sernav=The Middle Ages: Dictionary of World Biography, Volume 2 |paşnav=Magill |pêşnav=Frank N. |tarîx=2012-11-12 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-136-59313-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di bin desthilatdariya wî de Polonya veduguhere hêzek mezin a ewropî.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=yfPYAQAAQBAJ |sernav=Northern Europe: International Dictionary of Historic Places |paşnav=Ring |pêşnav=Trudy |paşnav2=Watson |pêşnav2=Noelle |paşnav3=Schellinger |pêşnav3=Paul |tarîx=2013-10-28 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-136-63944-9 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Wî di sala 1340an de desthilatdariya polonî li ser Rutenyayê saz kir û qerentînekî da destpêkirin ku pêşî li belavbûna [[Mirina reş|Mirina Reş]] bigire.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.4324/9780203058527 |sernav=The Middle Ages |tarîx=2012-11-12 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-136-59306-2 |paşnavê-edîtor=Magill |pêşnavê-edîtor=Frank N. }}&lt;/ref&gt; Di sala 1364an de, [[Kazimierz]] [[Zanîngeha Krakówê]] vekiri ye ku zanîngeh yek ji kevintirîn saziyên xwendina bilindê li [[Ewropa]]yê ye. Piştî mirina wî di sala 1370an de, xanedana Piast bi dawî dibe. Li cihê wî xizmê wî yê herî nêzîk, Louis a Anjou hate ser textê ku Polonya, Mecaristan û Kroatya di bin yekîtiyek de birêve biriye. Keça Louis ya piçûk Jadwiga di sala 1384an de bûye yekem keybanûya (yekem rêvebera jin) Polonyayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2023-09-21 |sernav=Poland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Poland&amp;oldid=1176381502 |kovar=Wikipedia |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
[[Wêne:Jadwiga by Bacciarelli.jpg|thumb|çep|Keça Luis a biçûk, Keybanû Jadwiga yekem keybanû ye ku Poloniyanyê birêve biriye.]]
Di 1386an de, [[Jadwiga]] ya Polonya bi Wladysław II Jagiełło, Dûka Mezin a Lîtvanya re zewacek pêk tîne ku bi vî rengî xanedana Jagiyeloniyan û yekîtiya Polonî-Lîtvanya ku di dawiya [[Serdema Navîn]] û destpêka [[Serdema Nûjen]] de derbas dibe tê ava kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Jadwiga of Anjou and the rise of East Central Europe |paşnav=Halecki |pêşnav=Oskar |tarîx=1991 |weşanger=Columbia Univ. Pr |isbn=978-0-88033-206-4 |series=Atlantic studies on society in change |cih=New York }}&lt;/ref&gt; Hevkariya di navbera polonî û lîtvaniyan de herêmên lîtvanyayî yên pir-etnîkî yên berfireh anîn qada bandora Polonyayê û ji bo rûniştvanên polonî yên ku di yek ji mezintirîn pêkhateyên siyasî yên ewropî yên wê demê de bi hev re jiyan dikirin, bi fayde dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=inb4DwAAQBAJ |sernav=The Visegrad Four and the Western Balkans: Framing Regional Identities |paşnav=Balazs |pêşnav=Adam Bence |paşnav2=Griessler |pêşnav2=Christina |tarîx=2020-08-13 |weşanger=Nomos Verlag |isbn=978-3-7489-0113-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Li herêma [[Deryaya Baltîk]] têkoşîna Polonya û [[Lîtvanya]] li dîjî Siwariyên Teutonî berdewam dike û di [[Şerê Grunwaldê 1410|Şerê Grunwaldê]] a sala 1410an de artêşa polonî-lîtvanî ya hevbeş biserketinek diyar li dijî wan bi dest dixin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Historia Polski. 1: do roku 1505 |paşnav=Wyrozumski |pêşnav=Jerzy |tarîx=1985 |weşanger=Państw. Wydawn. Naukowe |isbn=978-83-01-03732-1 |çap=Wyd. 8 |cih=Warszawa }}&lt;/ref&gt; Di sala 1466an de, piştî Şerê Sêzdeh Salan, key Kazimierz IV Jagiellon pejirandina qiraliyetê da Aştiya Thorn ku Duka [[Prûsya]] ya pêşerojê di bin serweriya polonî de damezrand û hikûmdarên [[Prûsya]]yê neçar dike ku bacê bidin qiraliyetê.&lt;ref name=&quot;Dabrowski2014&quot;/&gt; Xanedaniya Jagiyeloniyan jî kontrola xanedaniyê li ser qiraliyeta Bohemya (1471 û pê ve) û [[Mecaristan]]ê saz kir. Li başûrê welêt Polonya di bin xetereya dagirkirina Împeratoriya Osmanî û [[Teterên Krîmê|Teterên Kirimê]] dimîne û li rojhilat jî alîkariya [[Lîtvanya]] dike ku li dijî şerê [[Rûsya]]yê biser bikevin.&lt;ref name=&quot;Dabrowski2014&quot;/&gt;

Polonya wek dewleteke feodal bi pêş diçû ku aborîya welêt bi giranî bi çandiniyê birêve diçû û esilzadeyên xwedî erd ku her diçû bi hêztir dibûn ku nifûsa welêt ji ber mecbûriyê di nav zozanên mîrîtî yên taybet yan jî di nav folwarkan de jiyan dikirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=245lDwAAQBAJ&amp;pg=PA242&amp;dq=poland+feudal+agricultural+folwark+nobility |sernav=The Making of the Polish-Lithuanian Union 1385-1569: Volume I |paşnav=Frost |pêşnav=Robert I. |tarîx=2018-07-16 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-256814-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1493an de [[Jan I Olbracht]] pejirandina avakirina parlamenek du-meclîsî ku ji meclîsa jêrîn, Sejm û ji meclîsek jorîn, Senatoyê pêk tê dipejirîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=R2rJAwAAQBAJ |sernav=The Parliaments of Early Modern Europe: 1400 - 1700 |paşnav=Graves |pêşnav=M. A. R. |tarîx=2014-06-06 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-317-88433-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Qanûna Nihil novi ji hêla general Sejm ve di sala 1505an de hate pejirandin ku piraniya hêza qanûndanînê ji keyaniya derbasî parlamenê dibe û dema ku dewlet ji hêla esilzadeyên polonî yên ku azad û wekhev dixuyiyan ve dihate birêvebirin, ev bûyera destpêka heyama ku bi navê Azadiya Zêrîn tê zanîn hatiye destnîşan kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.5005/jp/books/12179_68 |sernav=Graves Disease (Thyroid Eye Disease, Graves Ophthalmopathy) (242.0) |paşnav=Yanoff |pêşnav=Myron |tarîx=2014 |weşanger=Jaypee Brothers Medical Publishers (P) Ltd. |rr=230–230 }}&lt;/ref&gt;

Di sedsala 16an de tevgerên Reformasyona Protestan di nav xirîstiyantiya polonî de kûr dibe ku di encamê de polîtîkayên ku tolerasyona dînî tê pêşxistin ku di wê demê de li [[Ewropa]]yê nehatibû dîtin. Ev tolerans poloniyan ji aloziya dînî û şerên dînî yên ku Ewropayê dorpêç kiribû dûr dixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=KuzLNXpa-hYC&amp;pg=PA30 |sernav=Diversity and Dissent: Negotiating Religious Difference in Central Europe, 1500-1800 |paşnav=Louthan |pêşnav=Howard |paşnav2=Cohen |pêşnav2=Gary B. |paşnav3=Szabo |pêşnav3=Franz A. J. |tarîx=2011-03-01 |weşanger=Berghahn Books |isbn=978-0-85745-109-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Li Polonyayê, xiristiyaniya nontrinitarian dibe doktrîna bi navê Birayên Polonî yên ku ji mezheba xwe ya kalvînîst veqetiyan û dibin hev-damezrînerên unitarianîzma cîhanî.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=mf7WCQAAQBAJ |sernav=Jesus in History, Legend, Scripture, and Tradition: A World Encyclopedia [2 volumes]: A World Encyclopedia |paşnav=Houlden |pêşnav=Leslie |paşnav2=Minard |pêşnav2=Antone |tarîx=2015-06-23 |weşanger=ABC-CLIO |isbn=978-1-61069-804-7 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Ronesansa Ewropî di bin serweriya [[Zygmunt I]] û Zygmunt II Augustus de di hewcedariya pêşvebirina şiyarbûnek çandî de hestek lezgîn derdixe holê.&lt;ref name=&quot;Dabrowski2014&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=X__-DwAAQBAJ |sernav=Poland: The First Thousand Years |paşnav=Dabrowski |pêşnav=Patrice M. |tarîx=2014-10-01 |weşanger=Cornell University Press |isbn=978-1-5017-5740-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di Serdema Zêrîn a Polonî de, aborî û çanda neteweyî geş dibe.&lt;ref name=&quot;Dabrowski2014&quot; /&gt; [[Bona Sforza]] ku bi eslê xwe îtalî ye ku keça dûkê Mîlanoyê , keybanû û hevjîna Zygmunt I , beşdariyên girîng di mîmariyê de pêk tîne.&lt;ref name=&quot;Dabrowski2014&quot; /&gt;

=== Yekîtiya polonî-lîtvanî ===
[[Wêne:Polish-Lithuanian Commonwealth in 1619.PNG|thumb|Hevpeymaniya Polonî-Lîtvanî ku di sala 1619an de gihîştiye asta xwe ya herî mezin.]]
Yekîtiya Lûblîn a sala 1569an, Hevbendiya Polonî-Lîtvanî ava dike ku wekî dewletek federal a yekbûyî bi keyanek hilbijartî hatibû damezrandin lê bi piranî ji hêla esilzadeyan ve hatibû birêvebirin.&lt;ref name=&quot;Butterwick2021&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=g2cOEAAAQBAJ |sernav=The Polish-Lithuanian Commonwealth, 1733-1795 |paşnav=Butterwick |pêşnav=Richard |tarîx=2021-01-05 |weşanger=Yale University Press |isbn=978-0-300-25220-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Keyaniya paşîn bi serdemek dewlemend re hevdem bû ku di vê serdemê de Yekitiya Polonyayê serdest dibe û piştre jî dibe hêzek pêşeng û hebûnek çandî ya sereke ku kontrola siyasî li ser beşên [[Ewropaya Navendî]], [[Ewropaya Rojhilat]], başûrê rojhilata [[Ewropa]]yê û bakurê [[Ewropa]]yê pêk tîne. Yekîtiya Polon-Lîtvanî di lûtkeya xwe ya herî bilind de bi qasî 1 milyon km² erd bidest dixe û dibe dewleta herî mezinê Ewropayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=1GMlDwAAQBAJ |sernav=Global Crisis: War, Climate Change and Catastrophe in the Seventeenth Century |paşnav=Parker |pêşnav=Geoffrey |tarîx=2017-06-02 |weşanger=Yale University Press |isbn=978-0-300-21936-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de, Polonya polîtîkayên polonîzasyonê li herêmên ku nû bi dest dixistin pêk dianî, rastî berxwedanên hindikahiyên etnîkî û dînî hatine.&lt;ref name=&quot;Butterwick2021&quot;/&gt;

Di sala 1573an de, Henry de Valois ê [[Fransa]]yê ku yekem keyê hilbijartî bû Bendên Henrician dipejirîne ku padîşahên paşerojê mecbûr dimînin ku rêzê li mafên mîran bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=nrJ4DwAAQBAJ |sernav=The Wars of Religion in Europe |paşnav=Ward |pêşnav=Adolphus |paşnav2=Hume |pêşnav2=Martin |tarîx=2018-03-04 |weşanger=Perennial Press |isbn=978-1-5312-6318-8 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Piştre Stephen Báthory di Şerê Lîvoniyan de kampanyayek serketî bi rê ve dibe û li ser peravên rojhilatê [[Deryaya Baltîk]]ê erdên heyî yê Polonyayê winda dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=OOdjCAAAQBAJ |sernav=The History of the Baltic States, 2nd Edition |paşnav=Ph.D |pêşnav=Kevin C. O'Connor |tarîx=2015-06-04 |weşanger=ABC-CLIO |isbn=978-1-61069-916-7 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Pişî vê şerê karên dewletê ji aliyê Jan Zamoyskî ve ku serokwezîrê Krownê ye hatiye birêvebirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=luRry4Y5NIYC&amp;pg=PA678 |sernav=Historical Dictionary of Poland, 966-1945 |paşnav=Lerski |pêşnav=Halina |tarîx=1996-01-19 |weşanger=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-03456-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1592an de Zygmunt III yê ku bi eslê xwe polonî bû li sêwîdî li şûna bavê xwe John Vasa dibe rêveber.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=JlAFSS-12xwC |sernav=Dzieła Józefa Szujskiego: Dzieje Polski |paşnav=Szujski |pêşnav=Józef |tarîx=1894 |weşanger=nakładem rodziny Józefa Szujskiego |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Heya ku ew ji alîyê swêdiyan ve ji welat hate derxistin, yekîtiya polonî-swêdî heya sala 1599an dewam dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=FtFDthqmB2wC |sernav=Warrior Kings of Sweden: The Rise of an Empire in the Sixteenth and Seventeenth Centuries |paşnav=Peterson |pêşnav=Gary Dean |tarîx=2014-08-21 |weşanger=McFarland |isbn=978-1-4766-0411-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1609an de, Zygmunt êrîşî Rûsyayê dike ku ew dem Rûsya di nav şerekî navxweyî de bû û salek şûnda yekîneyên hussar ên baskê polonî yên di bin serokatiya Stanisław Żółkiewski de, heya ku rûsan wî li Klûşînoyê têk dibin, du salan [[Mosko]]yê dagir dike.&lt;ref name=&quot;Dabrowski2014&quot;/&gt; Zygmunt jî li başûrê rojhilat li hember Împeratoriya Osmanî, li Xotînê di sala 1621an de Jan Karol Chodkiewicz biserketinek girîng bi dest dixe ku ev serketin dibe sedema hilweşîna siltan Osmanê duyem.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=kQZOAAAAcAAJ |sernav=The History of Modern Europe, from the Fall of Constantinople in 1453 to the War in the Crimea in 1857 |paşnav=Dyer |pêşnav=Thomas Henry |tarîx=1861 |weşanger=J. Murray |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Serweriya dirêj a Zygmunt li Polonyayê rastî hevdema Serdema Zîvîn a Polonî tê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=p7JFAAAAIAAJ&amp;q=srebrn%2520wiek%2520%2520z%25C5%2582oty%2520waz%25C3%25B3w |sernav=Kryzys Oświecenia a początki konserwatyzmu polskiego |paşnav=Kizwalter |pêşnav=Tomasz |tarîx=1987 |weşanger=Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Lîberal Władysław IV bi awayekî bandor axa Polonyayê diparêze lê piştî mirina wî Yekîtiya Polonyayê ya berfireh dest bi tevliheviya navxweyî û bi şerê domdar dest bi paşveçûyinê dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Jb4DCgAAQBAJ |sernav=The Oxford Handbook of Early Modern European History, 1350-1750: Volume II: Cultures and Power |paşnav=Scott |pêşnav=Hamish |tarîx=2015-07-23 |weşanger=OUP Oxford |isbn=978-0-19-102000-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1648an de hegemonyaya polonî ya li ser [[Ûkrayna]] dibe sedema Serhildana Kmelnîtskî û piştî re jî Tofana Swêdî di dema Şerê Bakur ê Duyem de têk diçe û serxwebûna [[Prûsya]]yê di sala 1657an de tê ragihandin. Di sala 1683an de, John III Sobieski dema ku wî pêşveçûna Artêşa Osmanî ya li Ewropayê di Şerê Viyanayê de radiwestîne ji nû ve hêza xwe yê leşkerî saz dike.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2015 |paşnavê-edîtor=Riewald |pêşnavê-edîtor=Scott |paşnavê-edîtor2=Rodeo |pêşnavê-edîtor2=Scott |sernav=Science of Swimming Faster |url=http://dx.doi.org/10.5040/9781492595854 |doi=10.5040/9781492595854 |kovar=doi.org }}&lt;/ref&gt; Serdema paşîn a Saxon, di dema desthilatdariya Augustus II û Augustus III de, di encama Şerê Mezin ê Bakur (1700) û Şerê Serkeftina Polonî (1733) de bilinbûna welatên cîran dibîne.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
=== Beşên Polonyayê ===
[[Wêne:Stanisław II August Poniatowski in coronation clothes.PNG|thumb|rast|Stanisław II Augustus ku keyê paşîn ê Polonyayê ye ku ji sala 1764an heya 25ê mijdara sala 1795an de serwerî kiriye.]]
Hilbijartina key a di sala 1764an dibe sedema bilindbûna Stanisław II Augustus Poniyatowskî wek key .&lt;ref name=&quot;Boen2021&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.1159/000491852 |sernav=Specific Use: Cosmeceuticals for the Treatment of Scars, Hypertrophic Scars, and Keloids |paşnav=Boen |pêşnav=Monica |paşnav2=Alhaddad |pêşnav2=Marwan |paşnav3=Butterwick |pêşnav3=Kimberly |tarîx=2021 |weşanger=S. Karger AG |rr=121–131 }}&lt;/ref&gt; Namzediya wî bi berfirehî ji aliyê evîndara wî ya berê, împeratorbanû Yekaterîna ''II'' ku şahjina Rûsyayê bû, hate fînanse kirin.&lt;ref name=&quot;Boen2021&quot;/&gt; Keyê nû di navbera daxwaza xwe ya pêkanîna reformên nûjen ên pêwîst û hewcedariya ku bi dewletên derdorê re di aştiyê de bimîne, polîtîkayên xwe diguherîne.&lt;ref name=&quot;Boen2021&quot;/&gt; Îdealên wî dibin sedema damezrandina Konfederasyona Barê ya 1768an ku serhildanek li dijî Poniatowski û hemî bandora derveyî hate rêve kirin ku bi neheqî armanc kir ku serwerî û îmtiyazên Polonyayê yên ku ji aliyê esilzadeyan ve hatine girtin, biparêzin.&lt;ref name=&quot;Butterwick1993&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198207016.001.0001 |sernav=Poland’s Last King and English Culture |paşnav=Butterwick |pêşnav=Richard |tarîx=1993-07-29 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-820701-6 }}&lt;/ref&gt; Hewldanên têkçûyî yên ji nû veavakirina hikûmetê û her weha tevliheviya navxweyî cîranên wê provoke dikin ku sedema destekariya (mudaxile) Polonyayê.&lt;ref name=&quot;Butterwick1993&quot;/&gt;

Parvekirina Yekem a Yekîtiyê ku di sala 1772an de ji aliyê Prûsya, Rûsya û Awistiryayê ve tê parvekirin; kiryareke ku Sejm dabeşkirinê, di bin zordestiyek mezin de û di dawiyê de wekî bûyerek pêkhat dipejirîne. Ji xeynî windahiyên axê, di sala 1773an de planek reformên krîtîk hate damezrandin ku tê de Komîsyona Perwerdehiya Neteweyî, yekem desthilatdariya perwerdehiyê ya hikûmetê li Ewropayê, hatiye vekirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=riv0UCM90AMC&amp;pg=RA2-PA140 |sernav=Understanding Mass Higher Education: Comparative Perspectives on Access |paşnav=Tapper |pêşnav=Ted |paşnav2=Palfreyman |pêşnav2=David |tarîx=2005 |weşanger=Psychology Press |isbn=978-0-415-35491-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 1783an de bi awayekî fermî cezakirina zarokên dibistanê hate qedexekirin. Poniyatowskî fîgurê sereke yê ronakbariyê bû ku teşwîqê pêşketina pîşesaziyê dide destpêkirin û neoklasîsîzma komarî qebûl dike.&lt;ref name=&quot;Butterwick1993&quot;/&gt; Ji bo tevkariyên wî yên di warê hûner û zanistê de, xelata Endamê Civata Qraliyetê wergirtiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=Bfs5AQAAIAAJ |sernav=Nauka polska |tarîx=1973 |weşanger=Polska Akademia Nauk. |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1791an de parlamena Sejm a Mezin, Destûra Bingehîn a 3ê gulanê ku yekem koma qanûnên neteweyî yên bilind e dipejirîne û monarşiyek destûrî destnîşan dike. Konfederasyona Targowîka ku rêxistinek esilzade û parlamenterên ku li dijî vê kiryarê bûn, gazî Yekaterînayê dike û ev bûyer dibe sedema Şerê Polonî-Rûsî ya sala 1792an.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2023-09-29 |sernav=Poland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Poland&amp;oldid=1177695956 |kovar=Wikipedia |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ji ber tirsa vegerandina hegemonyaya Polonya, [[Rûsya]] û [[Prûsya]] di sala 1793an de ku Parvekirina duyem pêk hatiye Polonyayê ji axê û ji serxwebûnê bêpar dihêlin. Di 24ê cotmeha sala 1795an de, Yekîtiya Polonyayê cara sêyem hat dabeşkirin ku wekî pêkhateyek herêmî dimîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.slatkine.com/fr/editions-slatkine/75250-book-05077807-3600120175625.html |sernav=ANNALES BENJAMIN CONSTANT 46 - ANNALES BENJAMIN CONSTANT |malper=EDITIONS SLATKINE |ziman=fr |tarîxa-gihiştinê=2023-09-30 }}&lt;/ref&gt; Stanisław Augustus ku keyê paşîn ê Polonyayê bû di 25ê mijdara sala 1795an de dest ji textê berdide.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/90-5201-235-0 |sernav=Unravelling civilisation: European travel and travel writing |paşnav=Schulz-Forberg |pêşnav=Hagen |tarîx=2005 |weşanger=P.I.E.-P. Lang |isbn=978-90-5201-235-3 |series=Multiple Europes |cih=Bruxelles }}&lt;/ref&gt;

=== Serdema serhildanan ===
[[Wêne:Rzeczpospolita Rozbiory 3.png|thumb|çep|Nexşeya dabeşkirina Polonyayê ku ji aliyê [[Keyaniya Prûsyayê]] (şîn), Împeratoriya Rûsyayê (qehweyî) û Monarşiya Habsburgê ya Awistiryayê (kesk) ku di salên 1772, 1793 û 1795an de hatiye dabeşkirin.]]
Gelên polonî heya niha çend caran li dijî parçeker û artêşên dagirkerên li ser erdên Polonyayê serhildanan pêk anîne. Di [[Serhildana Kościuszko 1794]]an de hewldanek neserkevtî ya parastina serweriya Polonyayê pêk hat ku tê de generalê binavûdeng [[Tadeusz Kościuszko]] ku çend sal berê di [[Şoreşa Amerîkayê|Şerê Şoreşgerî yê Amerîkî]] de di bin serokatiya [[George Washington]] de xizmet kiribû, pêşengî kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=wVqnlTbsdXcC |sernav=The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution |paşnav=Storozynski |pêşnav=Alex |tarîx=2009-04-28 |weşanger=Macmillan |isbn=978-1-4299-6607-8 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Tevî biserketina di [[Şerê Racławice]] de têkçûna wî ya dawî hebûna serbixwebûna Polonyayê ji bo 123 salan bi dawî dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gutenberg.org/files/27882/27882-h/27882-h.htm |sernav=The Project Gutenberg eBook of Kościuszko: A Biography, by Monika M. Gardner |malper=www.gutenberg.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1806an de serhildaneke ku ji aliyê [[Jan Henryk Dąbrowskî]] ve hatiye organîze kirin, rojavayê Polonyayê berî pêşveçûyina [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] a ber bi [[Prûsya]]yê ya di dema Şerê Hevbendiya Çarem de, azad dike. Li gorî [[Peymana Tilsitê]] ya sala 1807an, Napoleon Duka Warşovayê ku berê dewletek mişterek bû û ji aliyê hevalbendê wî [[Frederick Augustus I]] ê saksonyayî ve dihate birêvebirin, îlan dike. Polonî di Şerên Napoleon de bi awayekî çalak alîkariya leşkerên fransî dikirin, nemaze alîkariya leşkerên di bin desthilatdariya [[Józef Poniyatowskî]] de ku berî mirina wî li Leipzig di sala 1813an de bibû mareşalê Fransayê. Piştî sirgûnkirina Napolyon Duka Warşovayê di Kongreya Viyanayê ya di sala 1815an de hatiye betalkirin û axa dukê di nav Qiraliyeta Kongreya Rûsyayê ya Polonya, Dûkaya Mezin a Prûsya ya Posenê û Galîsiya Awistiryayê ya bajarê azad a [[Krakówê]] de hatiye dabeş kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=NpMxTvBuWHYC&amp;pg=PA115&amp;q=1807 |sernav=A Concise History of Poland |paşnav=Lukowski |pêşnav=Jerzy |paşnav2=Zawadzki |pêşnav2=Hubert |tarîx=2001-09-20 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-55917-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1830an de efserên nefermî li Dibistana Karmendên Kadet a Warşovayê di [[Serhildana Mijdarê]] de dest bi serhildanê dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=A4hJDAAAQBAJ |sernav=Historicising the French Revolution |paşnav=Armenteros |pêşnav=Carolina |paşnav2=Blanning |pêşnav2=Tim |paşnav3=Noronha-DiVanna |pêşnav3=Isabel |tarîx=2009-05-27 |weşanger=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-4438-1157-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Piştî hilweşîna Polonyaya Kongreyî Polonya, xweseriya qanunî, artêş û meclîsa zagonsaz winda dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=JZ9eBAAAQBAJ&amp;pg=PA249&amp;q=congress+poland+integration+paskevich |sernav=The Russian Empire: A Multi-ethnic History |paşnav=Kappeler |pêşnav=Andreas |tarîx=2014-08-27 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-317-56810-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di dema Bihara Miletan a Ewropî de, Polonan di Serhildana Polonyaya Mezin a sala 1848an de çek hilgirtin ku li dijî almanibûnê bisekinin lê ev serhildan têk diçe ku statûya dukayê vedigere rêveberiya parêzgehekê û di sala 1871an de heman parêzgeh entegreyê Împeratoriya Almanan dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=8YUuGSKXsFUC&amp;pg=PA140&amp;q=1848+prussia+uprising+posen |sernav=Paths of Integration: Migrants in Western Europe (1880-2004) |paşnav=Lucassen |pêşnav=Leo |paşnav2=Feldman |pêşnav2=David |paşnav3=Oltmer |pêşnav3=Jochen |tarîx=2006 |weşanger=Amsterdam University Press |isbn=978-90-5356-883-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Li Rûsyayê, hilweşîna Serhildana Çileyê (1863–1864) dibe sedema tolhildanên giran ên siyasî, civakî û çandî ki li piştre jî sirgûn û kuştina (Pogrom) nifûsa polonî û cihûyan destpêdike. Di dawiya sedsala 19an de, Polonyaya Kongreyî bi giranî dibe ciheke pîşesaziyê ku hinardeya (îxracat) wê ya sereke komir, zinc, hesin û tekstîl bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=4_tQEAAAQBAJ&amp;pg=PA613&amp;dq=%22economy+of+Russian+poland+zinc+textiles%22 |sernav=Science, Technology, and Society: An Encyclopedia |paşnav=Restivo |pêşnav=Sal |tarîx=2005-05-19 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-977153-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=kKR8DwAAQBAJ&amp;pg=PA181&amp;q=january+uprising+economic |sernav=Poland From Partitions to EU Accession: A Modern Economic History, 1772–2004 |paşnav=Koryś |pêşnav=Piotr |tarîx=2018-11-29 |weşanger=Springer |isbn=978-3-319-97126-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

=== Komara Polonyaya Duyem ===
[[Wêne:Józef Piłsudski (-1930).jpg|thumb|rast|Serokê dewletê mareşal [[Józef Piłsudski]] ku lehengê kampanyaya serxwebûna Polonyayê bû û ji sala 1918an heya mirina xwe di 12ê gulana sala 1935an de, dewletparêzê neteweyî ya polonî bû.]]
Di encama [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] de, hevalbendan li ser ji nû ve avakirina Polonya li hev dikin ku bi [[Peymana Versayê]] ya hezîrana 1919an hatiye pejirandin. Bi tevahî 2 milyon leşkerên polonî bi artêşên sê dewletên dagirker re şer dikin û zêdetirî 450.000 lêşkerên polonî di şer de dimirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Poland: a country study |tarîx=1994 |weşanger=U.S. Government Printing Office |isbn=978-0-8444-0827-9 |paşnavê-edîtor=Curtis |pêşnavê-edîtor=Glenn E. |çap=Research completed October 1992, 3. ed., 1. print |series=Pamphlet / Department of the Army |cih=Washington, DC |paşnavê-edîtor2=Library of Congress }}&lt;/ref&gt; Piştî agirbesta bi Almanyayê re di mijdara sala 1918an de, Polonya serxwebûna xwe wekî Komara Duyem a Polonî bi dest dixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wandycz |pêşnav=Piotr S. |tarîx=2009 |sernav=The Second Republic, 1921-1939 |url=https://www.jstor.org/stable/25779809 |kovar=The Polish Review |cild=54 |hejmar=2 |rr=159–171 |issn=0032-2970 }}&lt;/ref&gt;

Komara Polonya ya Duyem piştî çend pevçûnên leşkerî, bi taybetî jî di Şerê Polonî-Sovyetê, dema ku Polonya di Şerê Warşovayê de derbekê giran li Artêşa Sor dide, serweriya xwe dubare dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Kukiel |pêşnav=Marjan |tarîx=1929 |sernav=The Polish-Soviet Campaign of 1920 |url=https://www.jstor.org/stable/4202361 |kovar=The Slavonic and East European Review |cild=8 |hejmar=22 |rr=48–65 |issn=0037-6795 }}&lt;/ref&gt;

Serdemên navbera şer de mizgîniya serdemek nû yê siyaseta polonî desnîşan dike. Digel ku çalakvanên siyasî yên polonî di dehsalan de heya [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] bi sensûrek giran re rû bi rû mabûn, kevneşopiyek siyasî ya nû li welêt tê destpêkirin. Gelek çalakvanên polonî yên sirgûnkiriyên wekê Ignacy Jan Paderewskî ku paşê dibe serokwezîr, vedigerin welatê xwe. Piştre hejmareke girîng ji sirgûnan di nav pêkhateyên nû yên siyasî û hikûmetê de cih girtine. Di sala 1922an de dema ku Gabriel Narutowicz ku xwediyê desteya serokatiyê ye, li Galeriya Zachęta ya Warşovayê ji hêla wênesaz û neteweperestek rastgir Eligiusz Niewiadomski ve hate kuştin, trajediyek di sala 1922an de rû dide.

Di sala 1926an de, Derbeya Gulanê ku ji aliyê lehengê kampanyaya serxwebûna Polonyayê Mareşal [[Józef Piłsudski]] ve tê rêvebirin, desthilatdariya Komara Polonya ya Duyem radestî tevgera Sanacja (Healing) ya nepartî dike ku rê li rêxistinên siyasî yên radîkal ên li ser çep û rast bigire ku li welat bêîstiqrarî dernekeve.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Machray |pêşnav=Robert |tarîx=1930-11-01 |sernav=Pilsudski, the Strong Man of Poland |url=https://doi.org/10.1525/curh.1930.33.2.195 |kovar=Current History |cild=33 |hejmar=2 |rr=195–199 |doi=10.1525/curh.1930.33.2.195 |issn=0011-3530 }}&lt;/ref&gt; Di dawiya salên 1930an de ji ber zêdebûna metirsiyên tundrewiya siyasî ya li hindurê welêt, hikûmeta polonî her ku diçe radîkal dibe ku hêjmarek rêxistinên radîkal qedexe dike ku di nav de partiyên siyasî yên komunîst û ultra-neteweperest ku îstîqrara welêt dixistin xetereyê.

=== Dema Şerê Cîhanê yê Duyem ===
[[Wêne:7TP Polish Tank.png|thumb|rast|Demek kurt berî dagirkirina Polonyayê ya 1939an de, tankên Artêşa Polonî 7TP li ser manevrayên leşkerî.]]
[[Şerê Cîhanî yê Duyem]] di 1ê îlona sala 1939an de bi êrîşa [[Almanyaya Nazî|Almanyaya Naziyan]] a li ser Polonyayê dest pê dike û piştre jî di 17ê îlonê de Sovyet dest bi dagirkirina Polonyayê dike û di 28ê îlona 1939an de Warşova dikeve. Di salên 1939 û 1941an de Sovyetê bi sed hezaran polonî ji Polonyayê sirgûn kirin. Sovyetê beriya Operasyona Barbarossa bi hezaran girtiyên şer ên polonî (ji xeynî bûyerên din ên di Komkujiya Katynê de) kuştin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-11845315 |sernav=Russian parliament condemns Stalin for Katyn massacre |tarîx=2010-11-26 |malper=BBC News |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Plansazên alman di mijdara sala 1939an de banga &quot;hilweşandina tevahî polonan&quot; û çarenûsa wan a ku di ''Generalplan Ost'' ya jenosîdê de hatibû destnîşan kirin, kiribûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=IcB3oASHnkAC&amp;pg=PA152 |sernav=Beyond Totalitarianism: Stalinism and Nazism Compared |paşnav=Geyer |pêşnav=Michael |paşnav2=Fitzpatrick |pêşnav2=Sheila |tarîx=2009 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-89796-9 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Polonya çaremîn beşdariya herî mezin a leşkerî ya li Ewropayê pêk tîne û leşkerên polonî hem ji bo hikûmeta polonî ya li sirgûnê re, li rojava û hem jî ji serokatiya [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Sovyetê]] re, li rojhilat xizmet dikirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=QTUTqE2difgC&amp;pg=PA18 |sernav=Historical Dictionary of Poland, 966-1945 |paşnav=Lerski |pêşnav=Jerzy Jan |tarîx=1996 |weşanger=Bloomsbury Academic |isbn=978-0-313-26007-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=64VpSBd7xUcC&amp;pg=PA276 |sernav=The Other Europe: Eastern Europe to 1945 |paşnav=Walters |pêşnav=E. Garrison |tarîx=1988-06-01 |weşanger=Syracuse University Press |isbn=978-0-8156-2440-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Leşkerên polonî di Kampanyayên Normandî, Îtalya û Afrîkaya Bakur de rolek girîng dilîzin û bi taybetî ji bo [[Şerê Monte Cassino]] têne bîranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.4324/9781003212140-7 |sernav=Under Siege |paşnav=Hall |pêşnav=Timothy |tarîx=2021-09-27 |weşanger=Routledge |cih=London |rr=123–156 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.1007/978-94-017-1550-8_19 |sernav=The Geology of the Battle of Monte Cassino, 1944 |paşnav=Ciciarelli |pêşnav=John A. |tarîx=2002 |weşanger=Springer Netherlands |isbn=978-90-481-5940-6 |cih=Dordrecht |rr=325–343 }}&lt;/ref&gt; Sixurên îstîxbarata polonî ji hevalbendan re agahiyên pir bi qîmet peyda dikirin ku gelek îstîxbaratên ji Ewropa û ji derveyî wê peyda dikirin ku şîfre şikestkarên polonî ji bo şikandina şîfreya Enigma wekî berpirsiyar dihatin dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=EJ5vIyDBpLcC&amp;pg=PA234&amp;q=22%252C047+Polish |sernav=The Eagle Unbowed: Poland and the Poles in the Second World War |paşnav=Kochanski |pêşnav=Halik |tarîx=2012-11-13 |weşanger=Harvard University Press |isbn=978-0-674-06816-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Li rojhilat, Artêşa Yekemîn a Polonî ya bi piştgirîya Sovyetê di şerên Warşovayê û Berlînê di warê şerê biserketî de derketine pêş.&lt;ref name=&quot;Lerski1996&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=S6aUBuWPqywC&amp;pg=PA34 |sernav=Historical Dictionary of Poland, 966-1945 |paşnav=Lerski |pêşnav=Jerzy Jan |tarîx=1996 |weşanger=Bloomsbury Academic |isbn=978-0-313-26007-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Tevgera berxwedanê ya dema şer û Armia Krajowa (Artêşa Malê), li dijî dagirkeriya almanan şer kirine. Ev yek ji sê tevgerên berxwedanê yên herî mezinê di tevahiya şer de bû û di nav rêzek çalakiyên nepenî de tevdigeriyan ku wekî dewletek nepenî bi tevahî zanîngehên lîsans û bi pergala dadgehê tevdigeriya. Berxwedan ji hikûmeta li sirgûnê re dilsoz bû û bi gelemperî ji ramana polonyayek komunîstî aciz bû ku ji ber vê sedemê, di havîna sala 1944an de wê [[Operasyona Bahozê]] da destpêkirin ku [[Serhildana Warşovayê]] ku di 1ê tebaxa sala 1944an de dest pê kiriye, operasyona herî naskirî ye.&lt;ref name=&quot;Lerski1996&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.polandinexile.com/rising.htm |sernav=Poland in Exile - The Warsaw Rising |malper=www.polandinexile.com |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

Hêzên Alman ên Nazî bi fermana [[Adolf Hitler]] şeş kampên qirkirinê yên Alman li Polonyaya dagirkirî ava kirin ku di nav de kampên Treblinka, Majdanek û Auschwitz hebûn. Di dema vê şerê de almanan bi milyonan cihû ji seranserê Ewropaya dagirkirî veguhestin ku di van kampan de bêne kuştin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The origins of the final solution: the evolution of Nazi Jewish policy, September 1939 - March 1942 |url=https://archive.org/details/originsoffinalso00brow |paşnav=Browning |pêşnav=Christopher R. |paşnav2=Matthäus |pêşnav2=Jürgen |tarîx=2004 |weşanger=Univ. of Nebraska Press |isbn=978-0-8032-1327-2 |series=Comprehensive history of the Holocaust |cih=Lincoln }}&lt;/ref&gt; Bi tevayî, 3 milyon cihûyên polonî - nêzîkê %90ê cihûyên berî şer ên Polonyayê û di navbera 1.8 û 2.8 milyon poloniyên etnîkî di dema Dagirkeriya Alman a Polonyayê de hatin kuştin ku di nav de di navbera 50.000 û 100.000 endamên rewşenbîrên polonî ku di nav wan de akademîsyen, doktor, parêzer, esilzade û kahîn hebûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/polish-victims |sernav=Polish Victims |malper=encyclopedia.ushmm.org |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm |sernav=Project InPosterum: Poland WWII Casualties |malper=projectinposterum.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 |roja-arşîvê=2023-10-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20231001181719/https://projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Materski2021&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Materski |pêşnav=Wojciech |tarîx=2021-05-09 |sernav=Łotewska droga do niepodległości 1917–1921 |url=http://dx.doi.org/10.12775/dn.2021.1.01 |kovar=Dzieje Najnowsze |cild=53 |hejmar=1 |rr=5 |doi=10.12775/dn.2021.1.01 |issn=0419-8824 }}&lt;/ref&gt; Tenê di [[Serhildana Warşovayê]] de zêdetirî 150.000 sivîlên polonî hatin kuştin ku piraniya wan di dema komkujiyên Wola û Ochota de ji aliyê almanan ve hatin qetilkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/documenting-numbers-of-victims-of-the-holocaust-and-nazi-persecution |sernav=Documenting Numbers of Victims of the Holocaust and Nazi Persecution |malper=encyclopedia.ushmm.org |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://pamiec.pl/download/49/34737/BYLROK1939.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 |tarîxa-arşîvê=2014-11-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141129035451/http://pamiec.pl/download/49/34737/BYLROK1939.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Nêzîkî 150.000 sivîlên polonî di navbera salên 1939 û 1941an de di dema dagirkirina Sovyetê ya rojhilatê Polonya (Kresy) de ji aliyê Sovyetê ve hatin kuştin û tê texmîn kirin ku 100.000 polonî ji aliyê Artêşa Serhildêr a Ûkrayna (UPA) ve di navbera salên 1943 û 1944 de ku wekî Komkujiya Wołyê tê zanîn, hatin kuştin.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://volhyniamassacre.eu/ |sernav=Volhynia Massacre |paşnav=Massacre |pêşnav=Volhynia |malper=Volhynia Massacre |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt; Ji hemî welatên di şer de, Polonya xwedî rêjeya herî zêde ya ku hemwelatiyên xwe winda kiriye ku derdora 6 milyon kes mirin. Ji şeşan yek nifûsa Polonyayê ya berî şer ku nîvî ji wan cihûyên polonî ne hatine kuştin.&lt;ref name=&quot;Materski2021&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://remember.org/forgotten |sernav=Holocaust Victims: Five Million Forgotten - Non Jewish Victims of the Shoah |malper=The Holocaust History - A People's and Survivor History - Remember.org |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.expatica.com/de/polish-experts-lower-nations-wwii-death-toll/ |sernav=Polish experts lower nation's WWII death toll - Expat Guide to Germany {{!}} Expatica |tarîx=2019-08-18 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 |tarîxa-arşîvê=2019-08-18 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190818035613/https://www.expatica.com/de/polish-experts-lower-nations-wwii-death-toll/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Nêzîkî %90 ji qurbaniyan gelên sivîlên polonî bûn.

Di sala 1945an de sinorên Polonya ber bi rojava ve hatin guhertin. Zêdetirî du milyon xwemaliyên polonî yên Kresy ji hêla Stalîn ve li seranserê [[Xeta Kûrzonê]] hatin dersinorkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Poland in the geographical centre of Europe: political, social and economic consequences |tarîx=2006 |weşanger=Nova Science Publ |isbn=978-1-59454-603-7 |paşnavê-edîtor=Czerny |pêşnavê-edîtor=Miroslawa |cih=New York }}&lt;/ref&gt; Sinorê rojava dibe Xeta Oder-Neisse. Di encama şer de, axa Polonya ji sedî 20 yan jî 77.500 kîlomêtre çargoşe kêm dibe. Ev guherîn dibe sedema neçariyê ku bi milyonan mirovan ku piraniya wan [[polonî]], [[alman]]î, [[ûkraynî]] û [[Cihûtî|cihû]] bûn, koçber dibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://rcin.org.pl/Content/15652/WA51_13607_r2011-nr12_Monografie.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 |tarîxa-arşîvê=2014-05-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140520220409/http://rcin.org.pl/Content/15652/WA51_13607_r2011-nr12_Monografie.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/refugees_01.shtml |sernav=BBC - History - World Wars: European Refugee Movements After World War Two |malper=www.bbc.co.uk |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

=== Komunîzma piştî şer ===
Li ser xwesteka [[Yosîf Stalîn]], [[Konferansa Yaltayê]] avakirina hikumetek nû ya demkî ya hevpeymaniya prokomûnîst li Moskoyê hate pejirandin ku hikûmeta Polonya ya li sirgûnê ku li Londonê bû vê yekê qebûl nedikirin. Vê kiryarê gelek polonyan hêrs dike ku ev yek ji hêla hevalbendan ve wekî îxanet hate dîtin. Di sala 1944an de Stalîn garantî dabû Churchill û Roosevelt ku ewê serweriya Polonyayê biparêze û destûrê bide hilbijartinên demokratîk. Lêbelê piştî ku di sala 1945an de serketî dibe, di hilbijartinên ku ji hêla desthilatdarên Sovyetê yên dagirker ve hatiye organîze kirin hîlekariyê dikin û ev hilbijartin ji bo meşrûiyeta hegemonyaya Sovyetê ya li ser Polonyayê hate bikar anîn. Yekîtiya Sovyetê ku li piranîya Bloka Rojhilat demazirandibû, li Polonyayê jî hikumetek nû yê komunîst damezrandiye. Mîna li cîhên din ên Ewropaya Komunîst, bandora Sovyetê ya li ser Polonya ji destpêkê ve bi berxwedana çekdarî re rûbirû dimîne ku heya sala 1950an berdewam dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://ipn.gov.pl/en/news/9332,ARTICLE-by-Karol-Nawrocki-PhD-The-soldiers-of-Polish-freedom.html |sernav=ARTICLE by Karol Nawrocki, Ph.D. &quot;The soldiers of Polish freedom&quot; |paşnav=Remembrance |pêşnav=Institute of National |malper=Institute of National Remembrance |ziman=pl |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

Tevî îtîrazên berbelav, hikûmeta nû ya Polonyayê desteserkirina Sovyetê ya herêmên rojhilatê yên beriya şer ên Polonyayê (bi taybetî bajarên Wilno û Lwów) qebûl dike ku yekîneyên Artêşa Sor li ser axa Polonyayê bi cih bike. Hevbendiya leşkerî di nava Pakta Warşovayê de li seranserê Şerê Sar wekî encama rasterast a vê guherîna di çanda siyasî ya Polonyayê de pêk hat. Di qada ewropî de ev yek, yekbûna tamî ya Polonya di nav biratiya neteweyên komunîst de diyar dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.thoughtco.com/warsaw-pact-4178983 |sernav=What Was the Warsaw Pact During the Cold War? |malper=ThoughtCo |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

Hikûmeta nû ya komunîst bi pejirandina Destûra Biçûkê di 19ê sibata sala 1947an de Polonyayê dixe bin kontrola xwe. Komara Gel a Polonya (Polska Rzeczpospolita Ludowa) di sala 1952an de bi fermî hate ragihandin. Di sala 1956an de, piştî mirina Bolesław Bierut, rejîma Wladysław Gomułka demkî lîberaltir dibe ku gelek kes ji zindanê têne berdan û hinek azadîyên kesane têne berfireh kirin. Kolektîfîzasyon li Komara Gel a Polonyayê têk diçe. Di salên 1970an de di dema Edward Gierek de rewşek bi heman rengî dubare dibe lê pir caran çewsandina komên dijberên antî-komunîst berdewam dike. Tevî vê yekê, Polonya di wê demê de wekî yek ji dewletên herî kêm zordar ên Bloka Rojhilat dihat naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4575043 |sernav=Encyklopedia PWN |tarîx=2006-10-01 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 |tarîxa-arşîvê=2006-10-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20061001084717/http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4575043 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

Di sala 1980an de aloziya karkeran dibe sedema damezrandina sendîkaya serbixwe &quot;Solidarity&quot; (&quot;Solidarność&quot;) ku bi demê re ev sendîka dibe hêzek siyasî. Tevî ku di sala 1981an de ji aliyê general Wojciech Jaruzelski ve çewisandin û ferzkirina qanûna leşkerî ku serdestiya Partiya Karkerên Yekbûyî ya Polonyayê ji holê radike, Partiya Karkerên Yekbûyî ya Polonyayê di hilbijartina sala 1989an de ku yekem hilbijartinên parlamena Polonyayê bu bi qismî azad û demokratîk bû, ji dawiya [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Şerê Cîhanê yê Duyem]] ve bi awayekî serketî ji hilbijartinê derdikeve. Lech Wałęsa ku berendamê Tevgera Hevgirtinê bû di dawiyê de di sala 1990an de dibe serokkomarê Polonyayê. Piştre Tevgera Hevgirtinê mizgîniya hilweşîna rejîm û partiyên komunîst li seranserê [[Ewropa]]yê belav dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://argumentum.al/lajmi/2020/09/solidarity-movement-or-the-beginning-of-the-end-of-communism/ |sernav=Solidarity Movement– or the Beginning of the End of Communism |tarîx=2022-03-28 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 |tarîxa-arşîvê=2022-03-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220328012855/https://argumentum.al/lajmi/2020/09/solidarity-movement-or-the-beginning-of-the-end-of-communism/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

=== Komara Polonyaya Sêyem ===
[[Wêne:Flowers in front of the Presidential Palace in Warsaw.jpg|thumb|240px|Kulîlkên li ber Qesra Serokomariyê piştî mirina rayedarên payebilind ên hikûmeta Polonyayê di qezaya balafirê ya di 10ê nîsana sala 2010an de.]]
Bernameyek terapiya şokê ku ji hêla Leszek Balcerowicz ve di destpêka salên 1990an de hate destpêkirin, hişt ku welat aboriya xwe ya plansazkirî ya şêwaza sosyalîst veguherîne aboriya bazarê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hunter |pêşnav=Richard J. |paşnav2=Ryan |pêşnav2=Leo V. |tarîx=2006 |sernav=A RETROSPECTIVE ANALYSIS AND FUTURE PERSPECTIVE: &quot;Why Was Poland's Transition So Difficult?&quot; |url=https://www.jstor.org/stable/25779611 |kovar=The Polish Review |cild=51 |hejmar=2 |rr=147–171 |issn=0032-2970 }}&lt;/ref&gt; Wekî welatên din ên post-komûnîst, Polonya rastî kêmbûna demkî ya standardên civakî, aborî û jiyanê hat lê Polonya dibe yekem welatê piştî komunîzmê ku di destpêka sala 1995an de gihîşt asta Dahata Berhemên Kesane ya Neteweyî ya berî sala 1989an de ku xwedî aboriyek geş bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Spieser |pêşnav=Catherine |tarîx=2007-03-01 |sernav=Labour market policies in post-communist Poland : explaining the peaceful institutionalisation of unemployment: |url=https://www.cairn.info/revue-politique-europeenne-2007-1-page-97.htm?ref=doi |kovar=Politique européenne |cild=n° 21 |hejmar=1 |rr=97–132 |doi=10.3917/poeu.021.0097 |issn=1623-6297 }}&lt;/ref&gt; Polonya di sala 1991am de dibe endamê Koma Vîzegradê û di sala 1999 de tevlî [[NATO]]yê bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.dw.com/en/after-20-years-in-nato-poland-still-eager-to-please/a-47862839 |sernav=Poland: 20 years in NATO – DW – 03/12/2019 |malper=dw.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Polonî paşê di giştpirsiya di hezîrana sala 2003an de deng dan ku beşdarî Yekîtiya Ewropayê bibin û Polonya di 1ê gulana sala 2004an de dibe endamê [[Yekîtiya Ewropayê|Yekitîya Ewropayê]].&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Szczerbiak |pêşnav=Aleks |tarîx=2004-09-01 |sernav=History Trumps Government Unpopularity: The June 2003 Polish EU Accession Referendum |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/0140238042000249876 |kovar=West European Politics |ziman=en |cild=27 |hejmar=4 |rr=671–690 |doi=10.1080/0140238042000249876 |issn=0140-2382 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Kundera |pêşnav=Jaroslaw |tarîx=2014 |sernav=Poland in the European Union. The economic effects of ten years of membership |url=https://www.jstor.org/stable/43580712 |kovar=Rivista di Studi Politici Internazionali |cild=81 |hejmar=3 (323) |rr=377–396 |issn=0035-6611 }}&lt;/ref&gt;

Polonya di sala 2007an de tevlî Herêma Şengenê dibe ku ji ber vê yekê sinorên welat bi dewletên din ên endamên [[Yekîtiya Ewropayê]] re hatin rakirin ku rê dide azadiya tevgerê ya berfirehê di nav piraniya [[Yekîtiya Ewropayê]] de.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7153490.stm |sernav=Europe's border-free zone expands |tarîx=2007-12-21 |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Di 10ê nîsana sala 2010an de serokê Polonyayê [[Lech Kaczyński]], tevî 89 rayedarên din ên payebilind ên polonî di qezayeke balafirê de li nêzîkî [[Smolensk]], [[Rûsya]], mirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/world/2016/feb/07/smolensk-plane-crash-lech-kaczynski-poland-russia |sernav=Will Poland ever uncover the truth about the plane crash that killed its president? |paşnav=Smith |pêşnav=Alex Duval |tarîx=2016-02-07 |malper=The Guardian |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

Di sala 2011an de, Platforma Sivîl a Desthilatdar di hilbijartinên parlamenê de qezenc dike. Di sala 2014an de serokwezîrê Polonyayê [[Donald Tusk]] ji bo Serokê Konseya Ewropayê hat hilbijartin û ji serokwezîrtiyê îstifa dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.irishtimes.com/news/politics/donald-tusk-named-next-president-of-european-council-1.1913164 |sernav=Donald Tusk named next president of European Council |malper=The Irish Times |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Hilbijartinên salên 2015 û 2019an ji hêla Partiya Hiqûq û Dadmendiyê (PiS) ya muhafezekar a bi serokatiya Jarosław Kaczyński, bi ser dikeve ku di encamê de ewrûskeptîsîzm zêde dibe û nakokiyên bi Yekîtiya Ewropayê re zêde bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/home/en |sernav=Press corner |malper=European Commission - European Commission |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Morijn |pêşnav=John |tarîx=2020 |sernav=Commission v Poland: What Happened, What it Means, What it Will Take |url=https://verfassungsblog.de/commission-v-poland-what-happened-what-it-means-what-it-will-take/ |kovar=Verfassungsblog |ziman=de-DE |doi=10.17176/20200310-215105-0 }}&lt;/ref&gt; Beata Szydlo, ji sala 2015an heya sala 2017an dibe serokwezîrê Polonyayê. Di kanûna pêşîn a sala 2017an de Mateusz Morawiecki wekî serokwezîrê nû sond dixwe. Serok [[Andrzej Duda]] ku ji hêla Partiya Hiqûq û Dadmendiyê ve tê piştgirî kirin, di hilbijartinên serokatiyê yên sala 2020an de ji nû ve hate hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53385021 |sernav=Poland's Duda narrowly beats Trzaskowski in presidential vote |tarîx=2020-07-12 |malper=BBC News |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Di sala 2022an de ji ber dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 6.9 milyon penaberên ûkraynî derbasê Polonyayê dibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.statista.com/statistics/1293564/ukrainian-refugees-in-poland/ |sernav=Ukrainian refugees in Poland 2023 |malper=Statista |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Ji mijdara sala 2022an vir ve zêdetirî 1.5 milyon ji wan penaberên ûkraynî ji destpêka şer ve, bi kêmanî demkî, li Polonyayê dimînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.eib.org/en/stories/ukrainian-poland-infrastructure-refugees |sernav=A solidarity package helps Poland integrate Ukrainian refugees |malper=European Investment Bank |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt; Lêbelê di îlona sala 2023an de, Polonya got ku ew ê dayîna çekan ji Ûkraynayê re rawestîne û li şûna wê giraniyê bide ser parastina xwe. Biryara Polonya ya qedexekirina derhanîna genimê [[Ûkrayna]]yê, ji bo parastina cotkarên xwe, di navbera her du welatan de dibe sedema aloziyê.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230920-poland-no-longer-arming-ukraine-polish-pm |sernav=Poland no longer arming Ukraine: Polish PM |tarîx=2023-09-20 |malper=France 24 |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-01 }}&lt;/ref&gt;

== Erdnîgarî ==
[[Wêne:Poland topo.jpg|thumb|çep|Nexşeya topografîk a Polonyayê]]
Polonya ji herêmek îdarî ya ji 312.722 km² pêk tê û nehem welatê herî mezinê Ewropayê ye. 311.895 km² ji rûbera welat ji axê pêk tê, 2.041 km² ji avên navxweyî pêk tê û 8.783 km² ji rûava deryayê pêk tê. Ji aliyê topografîk ve, erdê Polonyayê bi cûrbecûr erdê û avê ku bi ekosîstemên cihêreng hatiye katakterîze kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://geografia.gozych.edu.pl/cechy-krajobrazow-polski/ |sernav=Cechy krajobrazów Polski – Notatki geografia |paşnav=admin |ziman=pl-PL |tarîxa-gihiştinê=2023-10-02 |roja-arşîvê=2020-10-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201029163433/https://geografia.gozych.edu.pl/cechy-krajobrazow-polski/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Herêma navend û bakur ku sinorê [[Deryaya Baltîk]]ê ye, di nav [[Deşta Ewropaya Navendî]] de ye lê başûrê welat çiyayî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Grochowski |pêşnav=Mirosław |tarîx=1997 |sernav=Poland Under Transition and Its New Geography |url=http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.1997.11092140 |kovar=Canadian Slavonic Papers |ziman=en |cild=39 |hejmar=1-2 |rr=1–26 |doi=10.1080/00085006.1997.11092140 |issn=0008-5006 }}&lt;/ref&gt; Bilindahiya navînî bejahiyê ji asta deryayê, 173 mêtre ye.

Welat xwedan xeteke peravê ye ku bi dirêjiya 770 kîlomêtreyan li ser peravên [[Deryaya Baltîk]]ê ye. Dirêjahiya peravê ji [[Kendava Pomeranyayê]] ji rojava despêdike heya [[Kendava Gdańskê]] li rojhilat dirêj dibe. Xeta peravê di nav qadên qûmê an zozanên peravê de pir zêde ye û bi tîx û golan ve dirêj dibe, bi taybetî [[Nîvgirava Hel]] û Lagûna Vistulayê ku bi Rûsyayê re parvekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Second assessment of climate change for the Baltic Sea Basin |tarîx=2015 |weşanger=Springer Open [u.a.] |isbn=978-3-319-16005-4 |paşnavê-edîtor=Baltex Assessment of Climate Change for the Baltic Sea Basin |series=Regional Climate Studies |cih=Cham }}&lt;/ref&gt; Girava polonî ya herî mezin li ser Deryaya Baltîk Wolin e ku di nav Parka Neteweyî ya Wolin de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Interdisciplinary approaches for sustainable development goals: economic groth, social inclusion and environmental protection |tarîx=2018 |weşanger=Springer |isbn=978-3-319-71788-3 |paşnavê-edîtor=Zielinski |pêşnavê-edîtor=Tymon |series=GeoPlanet: earth and planetary sciences |cih=Cham, Switzerland |paşnavê-edîtor2=Sagan |pêşnavê-edîtor2=Iwona |paşnavê-edîtor3=Surosz |pêşnavê-edîtor3=Waldemar }}&lt;/ref&gt; Di heman demê Polonya [[Gola Szczecinê]] û [[Girava Usedomê]] bi [[Almanya]]yê re parve dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Islandology: geography, rhetoric, politics |paşnav=Shell |pêşnav=Marc |tarîx=2014 |weşanger=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-8926-4 |cih=Stanford, California }}&lt;/ref&gt;

Kembera çiyayî ya li başûrê rojhilata Polonyayê di du rêzên çiyayên mezin de tê dabeş kirin ku li rojava Çiyayên Sûdetê cih digirin û li rojhilat jî Çiyayên Karpatiyê cih digirin. Beşa herî bilind a girseya Karpatan Çiyayên Tatrayê ne ku li ser sinorê başûrê Polonyayê dirêj dibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.polskie-gory.pl/najwyzsze-szczyty-tatr.php |sernav=Najwyższe szczyty w Tatrach Polskich i Słowackich |tarîx=2021-12-12 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-02 |tarîxa-arşîvê=2021-12-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211212223121/https://www.polskie-gory.pl/najwyzsze-szczyty-tatr.php |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Xala herî bilind a Polonyayê [[Çiyayê Rysyê]] ye ku bi bilindahiya 2.501 mêtre bilind e ku yek ji çiyayê Zincîreçiyayê Tatrayê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://geoforum.pl/news/29549/nowe-ustalenia-dotyczace-wysokosci-szczytow-w-tatrach%20Nowe%20ustalenia%20dotycz%C4%85ce%20wysoko%C5%9Bci%20szczyt%C3%B3w%20w%20Tatrach |sernav=GEOFORUM - Nowe ustalenia dotyczące wysokości szczytów w Tatrach |tarîx=2021-10-09 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-02 |tarîxa-arşîvê=2021-10-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211009034150/https://geoforum.pl/news/29549/nowe-ustalenia-dotyczace-wysokosci-szczytow-w-tatrach%20Nowe%20ustalenia%20dotycz%C4%85ce%20wysoko%C5%9Bci%20szczyt%C3%B3w%20w%20Tatrach |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Bilindtirîn lûtkeya girseya Zincîreçiyayê Sûdetê Çiyayê Śnieżka ye ku bilindahiya çiyayê 1.603,3 mêtre ye û nîvê çiyayê di erdê Komara Çek de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Czetwertynski-Sytnik |pêşnav=Lesław |paşnav2=Kozioł |pêşnav2=Edward |paşnav3=Mazurski |pêşnav3=Krzysztof R. |tarîx=2000-02-01 |sernav=Settlement and sustainability in the Polish Sudetes |url=https://doi.org/10.1023/A:1007165901891 |kovar=GeoJournal |ziman=en |cild=50 |hejmar=2 |rr=273–284 |doi=10.1023/A:1007165901891 |issn=1572-9893 }}&lt;/ref&gt; Xala herî nizim a li Polonyayê li Raczki Elbląskie ku li Deltaya Vistulayê de ye û 1.8 mêtre di bin asta deryayê de ye.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.worldcat.org/search?q=n2:1506-0632 |sernav=n2:1506-0632 - Search Results |malper=www.worldcat.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt;

Çemên herî dirêjên Polonyayê Çemê Vistula, Çemê Oderê, Çemê Wartayê û Çemê Bugê nin.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Welat di heman demê de xwedan yek ji hêjmara zêdeyê golên li cîhanê ye ku hejmara wan derdora deh hezarî ye û bi piranî li herêma bakurê rojhilatê Masûriyê, di nav devera Gola Masûriyê de ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=9dx2AgAAQBAJ&amp;q=%2522a+higher+density+of+lakes+than+Poland%2522 |sernav=Poland |paşnav=Zuchora-Walske |pêşnav=Christine |tarîx=2013-01-01 |weşanger=ABDO Publishing Company |isbn=978-1-61480-877-0 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Golên herî mezin ku zêdetirî 100 kîlometre çargoşe vedigirin ku golên Śniardwy û Mamry ne û gola herî kûr Gola Hańcza ye bi kûrahiya 108,5 mêtre kûr e.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
=== Avhewa ===
Avhewa Polonya xwedan guhertinek nerm e ku ji okyanûsa li bakurê rojava heta parzemîna li başûrê rojhilat diguhere. Peravên başûr ên çiyayî di nav avhewa alpinî de cih digirin.&lt;ref name=&quot;Korzeniewska2019&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=KGydDwAAQBAJ&amp;pg=PA4&amp;dq=%22%2522poland%2522+oceanic+continental+temperate+climate%22 |sernav=Polish River Basins and Lakes – Part I: Hydrology and Hydrochemistry |paşnav=Korzeniewska |pêşnav=Ewa |paşnav2=Harnisz |pêşnav2=Monika |tarîx=2019-06-13 |weşanger=Springer |isbn=978-3-030-12123-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Polonya bi havînên germ, bi germahiya navînî di meha tîrmehê de li dora 20&amp;nbsp;°C e û zivistanên bi nermî hewaya sar bi navînî -1&amp;nbsp;°C e ku di meha kanûnê de pêk tê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=9OgGEAAAQBAJ&amp;pg=PA6&amp;dq=%22annual+seasonal+mean+temperature+poland%22 |sernav=Bioenergy Resources and Technologies |paşnav=Azad |pêşnav=Abul Kalam |paşnav2=Khan |pêşnav2=Mohammad Masud Kamal |tarîx=2021-03-11 |weşanger=Academic Press |isbn=978-0-12-822526-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Deverê herî germ û bi tav a Polonyayê li başûrêrojavayê Sîlesyaya Jêrîn e û devera herî sar jî quncikê bakurêrojhilatê ye ku li derdora Suwałki li parêzgeha Podlaskie ku avhewa ji hêla eniyên sar ên Skandînavya û Sîbîryayê ve bi bandor dibe. Baran di mehên havînê de pirtir e ku barana herî zêde ji hezîranê heya îlonê tê tomar kirin.

Di hewaya rojane de guheztinek berbiçav heye û awayê hatina demsalan dikare her sal cûda bibe. Guherîna avhewa û faktorên din bûne sedema anomaliyên germî yên navsalane û germahiya zêde ku germahiya hewayê ya salane ya navîn di navbera salên 2011 û 2020an de 9,33&amp;nbsp;°C bû ku li gorî serdema 2001-2010 dora 1,11&amp;nbsp;°C bilindtir e. Di demsala zivistan de jî hewa her ku diçe zuwa dibe, şilope û berf kêm dibare.&lt;ref name=&quot;Korzeniewska2019&quot;/&gt;

=== Biyopirrengî ===
Ji aliyê fîtogeografî ve Polonya girêdayî parêzgeha Ewropaya Navendî ya Herêma Circumboreal ku di nav Qiraliyeta Borealê de ye. Li welêt çar ekoherêmên Palearktîk hene ku di nav herêman de Navend, Bakur, Ewropî ya Rojavayî, daristana berbelav û tevlihev û daristana çiyayê Karpatê heye. Qada daristanî %31 ji rûerda Polonyayê digire ku daristana herî mezin Daristana Silesiyaya Jêrîn e.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.worldbank.org/ |sernav=World Bank Open Data |malper=World Bank Open Data |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt; Cureya darên herî berbelav ên ku li seranserê welêt têne dîtin darê berû, Darazerî (bi îngilîzî ''Maple'') û Narewan in. Darên pelderzî yên herî berbelav darên çam, çama ladîn û çama fîr in. Tê texmîn kirin ku ji %69 ji hemî daristanan konîfer in.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=9UpUEAAAQBAJ&amp;pg=PA245&amp;dq=%22most+common+trees++oak+beech+pine++%2522poland%2522%22 |sernav=Applied Ecology: How agriculture, forestry and fisheries shape our planet |paşnav=Frouz |pêşnav=Jan |paşnav2=Frouzová |pêşnav2=Jaroslava |tarîx=2021-12-10 |weşanger=Springer Nature |isbn=978-3-030-83225-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Flora û faunaya li Polonyayê ya Parzemîna Ewropayê ye ku bi ajelên kovî, leyleka spî û eyloyê poçik spî ku wekî heywanên neteweyî têne binav kirin û gulebûka a sor (xecxecok) kulîlka amblem a nefermî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://culture.pl/en/article/thats-polish-exploring-the-history-of-polands-national-emblems |sernav=That’s Polish: Exploring the History of Poland’s National Emblems |malper=Culture.pl |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt; Di nav cureyên herî parastî de bîzonê ewropî ku heywanê herî giran ê bejahiyê ya Ewropayê ye û her weha Darbira Ewrasyayê (Segavî), Werşek, Gurê gewr û Pezkoviya Çiyayê Tatrayê hene. Herêm di heman demê de malavaniya Gakoviyên windabûyî kiriye ku herî dawî di 1627an de li Polonyayê hatiye dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://agtr.ilri.cgiar.org/agtrweb/Documents/Library/docs/agri16_95.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 |tarîxa-arşîvê=2013-01-14 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130114152435/http://agtr.ilri.cgiar.org/agtrweb/Documents/Library/docs/agri16_95.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Ajalên nêçîrî yên wekî pezkoviya sor (''Red deer''), rovî û berazê kovî li piraniya daristanên polonî têne dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=-ycg5PtQPugC&amp;pg=PA225&amp;dq=%22boar+deer+poland%22 |sernav=European Ungulates and Their Management in the 21st Century |paşnav=Apollonio |pêşnav=Marco |paşnav2=Andersen |pêşnav2=Reidar |paşnav3=Putman |pêşnav3=Rory |tarîx=2010-02-04 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-76061-4 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Polonya di heman demê de ji bo teyrên koçber û ji bo malavaniya çaryeka nifûsa gerdûnî ya leyleka spî jî cihekî girîng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=dMexywMD_okC&amp;q=%252240%252C000+breeding+pairs%2522 |sernav=Europe: A Continental Overview of Environmental Issues |paşnav=Hillstrom |pêşnav=Kevin |paşnav2=Hillstrom |pêşnav2=Laurie Collier |tarîx=2003-08-13 |weşanger=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-57607-686-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Nêzîkî 315.100 hektar, bi qasî %1 ji axa Polonyayê di nav 23 parkên neteweyî yên polonî de têne parastin ku didu ji wan, Białowieża û Bieszczady cihên mîrateyên cîhanê yên [[UNESCO]]yê ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=jt-GDwAAQBAJ&amp;pg=PA115&amp;dq=%2223+national+parks+poland%22 |sernav=Cross-Border Tourism in Protected Areas: Potentials, Pitfalls and Perspectives |paşnav=Mayer |pêşnav=Marius |paşnav2=Zbaraszewski |pêşnav2=Wojciech |paşnav3=Pieńkowski |pêşnav3=Dariusz |paşnav4=Gach |pêşnav4=Gabriel |paşnav5=Gernert |pêşnav5=Johanna |tarîx=2019-02-06 |weşanger=Springer |isbn=978-3-030-05961-3 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; 123 dever wekî parkên peyzajê hatine destnîşankirin ku ligel gelek rezervên xwezayê û deverên din ên parastî yên ku di bin tora Natura 2000an de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=eo6WDwAAQBAJ&amp;pg=PT202&amp;dq=%22%2522123%2522+landscape+parks+poland%22 |sernav=Environmental law in Poland |paşnav=Kowalczyk |pêşnav=Barbara |paşnav2=Mikowski |pêşnav2=Rafał |paşnav3=Mikowski |pêşnav3=Łukasz |tarîx=2019-03-26 |weşanger=Kluwer Law International B.V. |isbn=978-94-035-1000-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

== Rêveberî ==
[[Wêne:Zgromadzenie posłów i senatorów 22 grudnia 2015 01.JPG|thumb|Wêneyek di dema civîna meclîsa Sejmê de.]]
[[Wêne:I posiedzenie Senatu IX kadencji 01.JPG|thumb|Dîmenek di dema civîna senatoyê.]]
Polonya komareke unîter a parlemanî û demokrasiyeke temsîlî ye ku serokkomar wekê serokê dewletê ye. Desthilata cîbicîkar zêdetir ji aliyê Encumena Wezîran û serokwezîrê ku wek serokê hikûmetê kar dike tê bikaranîn. Endamên takekesî yên encumenê ji aliyê serokwezîr ve têne hilbijartin ku ji hêla serokkomar ve têne destnîşankirin û ji hêla parlamenê ve têne pejirandin.&lt;ref name=&quot;Stanisz2020&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=e4MSEAAAQBAJ&amp;pg=PT14&amp;q=duda |sernav=Religion and Law in Poland |paşnav=Stanisz |pêşnav=Piotr |tarîx=2020-12-20 |weşanger=Kluwer Law International B.V. |isbn=978-94-035-2973-8 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Serokê dewletê ji bo 5 salan di hilbijartinan de ji aliyê gel tê hilbijartin.&lt;ref name=&quot;Stanisz2020&quot;/&gt;

Meclisa qanûndanîn a Polonyayê parlamanek du deme ye ku ji meclîsa jêrîn (Sejm) ji 460 endaman û meclîsa jorîn (Senate) ji 100 endaman pêk tê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=zJROEAAAQBAJ&amp;pg=PA127&amp;dq=%22sejm+460++senate+100%22 |sernav=Foundations of Law: The Polish Perspective |paşnav=Smolak |pêşnav=Marek |paşnav2=Walasik |pêşnav2=Marcin |paşnav3=Piątek |pêşnav3=Wojciech |paşnav4=Mataczyński |pêşnav4=Maciej |paşnav5=Sójka |pêşnav5=Tomasz |paşnav6=Kępiński |pêşnav6=Marian |paşnav7=Mączyński |pêşnav7=Dominik |paşnav8=Skoczylas |pêşnav8=Andrzej |paşnav9=Sokołowski |pêşnav9=Tomasz |tarîx=2021-06-09 |weşanger=Wolters Kluwer |isbn=978-83-8246-298-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Sejm ji bo veguherîn a endam û dengan li gorî rêbaza d'Hondt bi nûnertiya rêjeyî ve tê hilbijartin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=VBk-CgAAQBAJ&amp;pg=PA67&amp;dq=%22sejm++d%2527Hondt%22 |sernav=Democracy in Poland: Representation, participation, competition and accountability since 1989 |paşnav=Gwiazda |pêşnav=Anna |tarîx=2015-07-24 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-317-39621-5 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Senato li gorî sîstema hilbijartinê ya dawîn tê hilbijartin ku ji bo sed herêmên hilbijartinê, ji bo her herêmek senatorek tê hilbijartin.&lt;ref name=&quot;Granat2019&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=AJzGDwAAQBAJ&amp;pg=PA52&amp;dq=%22poland+senate+first-past-the-post+100%22 |sernav=The Constitution of Poland: A Contextual Analysis |paşnav=Granat |pêşnav=Miroslaw |paşnav2=Granat |pêşnav2=Katarzyna |tarîx=2019-11-28 |weşanger=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-5099-1396-1 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Mafê Senatoyê heye ku qanûna ji aliyê Sejm ve hatiye pejirandin biguherîne yan red bike lê Sejm dikare bi piraniya dengan biryara Senatoyê betal bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=OI2WDwAAQBAJ&amp;pg=PT19&amp;dq=%22poland+voting+age+eighteen%22 |sernav=Contract Law in Poland |paşnav=Machnikowski |pêşnav=Piotr |paşnav2=Balcarczyk |pêşnav2=Justyna |paşnav3=Drela |pêşnav3=Monika |tarîx=2017-06-15 |weşanger=Kluwer Law International B.V. |isbn=978-90-411-8933-2 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Ji xeynî partiyên hindikayiyên etnîkî, tenê namzedên partiyên siyasî ku herî kêm %5 ji tevahiya dengên neteweyî werdigirin dikarin bikevin Sejmê.&lt;ref name=&quot;Granat2019&quot;/&gt; Li Polonyayê her du meclîsên jêrîn û jorîn ên parlamenê ji bo heyamek çar salan têne hilbijartin û her endamek parlamena Polonyayê bi parêzbendiya parlamenê tê garantî kirin. Li gorî qanûnên heyî, divê kesek ji 21 salî an zêdetir be ku bibe wekîl. Ji bo kesek bibe senator divê ji 30 salî mezintir be û ji bo kesek bibe namzedê serokatiyê divê ji 35 salan mezintir be.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=DSysDwAAQBAJ&amp;pg=PT21&amp;dq=%22sejm+poland+four+year%22 |sernav=Criminal Law in Poland |paşnav=Jasiński |pêşnav=Wojciech |paşnav2=Kremens |pêşnav2=Karolina |tarîx=2019-07-10 |weşanger=Kluwer Law International B.V. |isbn=978-94-035-1360-7 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Endamên Sejm û Senatoyê bi hev re Meclîsa Neteweyî ya Komara Polonyayê ava dikin. Meclîsa Neteweyî, bi serokatiya Sejm Mareşal jiber van sê sedeman civîn lidardixe; dema ku serokek nû sond dixwe, dema ku ji aliyê Dadgeha Dewletê ve îdianame li dijî serok tê derxistin û dema ku serokek ji ber rewşa tendirustiya wî nekaribe hertimî karibe erka xwe bike, civîn lidardixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=lNstEAAAQBAJ&amp;pg=PT126&amp;dq=%22national+assembly+poland++president+oath%22 |sernav=Constitutional Law in Poland |paşnav=Bień-Kacała |pêşnav=Agnieszka |paşnav2=Młynarska-Sobaczewska |pêşnav2=Anna |tarîx=2021-04-20 |weşanger=Kluwer Law International B.V. |isbn=978-94-035-3301-8 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
=== Herêmên îdarî ===
Polonya di nav 16 parêzgeh an eyaletên ku bi navê ''voivodeships'' têne zanîn hatiye dabeş kirin. Ji sala 2022an ve, ''voivodeship'' li 380 wîlayetan (''powiats'') têne dabeş kirin, ku li 2.477 şaredarî (''gminas'') têne dabeş kirin. Bajarên mezin bi gelemperî hem xwedî statuya ''gmina'' hem jî xwedî statuya ''powiat'' in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://eteryt.stat.gov.pl/eteryt/raporty/WebRaportZestawienie.aspx |sernav=Raport: Liczba jednostek podziału terytorialnego |malper=eteryt.stat.gov.pl |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt; Parêzgeh bi giranî li ser tixûbên herêmên dîrokî hatine damezrandin, yan jî bi navê bajarên yekemê li parêzgehê hatine binavkirin. Desthilatdariya îdarî li ser asta voivodetiyê di navbera parêzgarek ku ji hêla hikûmetê ve hatiye tayîn kirin (voivode), meclîsek herêmî ya hilbijartî (sejmik) û marşalek voivodeship ku rêveberek e ku ji hêla meclîsê ve hatiye hilbijartin ve tê parve kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=itM-EAAAQBAJ&amp;pg=PA271&amp;dq=%22voivodeships+cities+based+on+historic+regions+of+Poland%22 |sernav=European Regions, 1870 – 2020: A Geographic and Historical Insight into the Process of European Integration |paşnav=Martí-Henneberg |pêşnav=Jordi |tarîx=2021-08-20 |weşanger=Springer Nature |isbn=978-3-030-61537-6 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:85%;&quot;
|- style=&quot;font-size:100%; text-align:right;&quot;
!Herêmên îdarî (''Voivodeship)''!! rowspan=&quot;2&quot; | Serbajar|| Qad || Nifûs
|-
! Bi polonî !! km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Voivodeships&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5468/7/18/1/powierzchnia_i_ludnosc_w_przekroju_terytorialnym_w_2021_roku_tablice.xlsx |sernav=Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2021 roku |nivîskar=Government of Poland |tarîx=2021 |malper=stat.gov.pl |weşanger=Statistics Poland (Główny Urząd Statystyczny GUS) |tarîxa-gihiştinê=23 adar 2022 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; !! 2021&lt;ref name=&quot;Voivodeships&quot; /&gt;
|-
| ''Wielkopolskie''|| [[Poznań]]|| 29.826||3.496.450
|-
| ''Kujawsko-Pomorskie''|| [[Bydgoszcz]] &amp; [[Toruń]]|| 17.971||2.061.942
|-
| ''Małopolskie''|| [[Kraków]]|| 15.183||3.410.441
|-
| ''Łódzkie''|| [[Łódź]] || 18.219||2.437.970
|-
| ''Dolnośląskie''|| [[Wrocław]]|| 19.947||2.891.321
|-
| ''Lubelskie''|| [[Lublin]]|| 25.123||2.095.258
|-
| ''Lubuskie''|| [[Gorzów Wielkopolski]] &amp;&lt;br /&gt;[[Zielona Góra]]|| 13.988||1.007.145
|-
| ''Mazowieckie''|| [[Warsaw]]|| 35.559||5.425.028
|-
| ''Opolskie''|| [[Opole]]|| 9.412||976.774
|-
| ''Podlaskie''|| [[Białystok]]|| 20.187||1.173.286
|-
| ''Pomorskie''|| [[Gdańsk]]|| 18.323||2.346.671
|-
| ''Śląskie''|| [[Katowice]]|| 12.333||4.492.330
|-
| ''Podkarpackie''|| [[Rzeszów]]|| 17.846||2.121.229
|-
| ''Świętokrzyskie''|| [[Kielce]]|| 11.710||1.224.626
|-
| ''Warmińsko-Mazurskie''|| [[Olsztyn]]|| 24.173||1.416.495
|-
| ''Zachodniopomorskie''|| [[Szczecin]]|| 22.905||1.688.047
|}
=== Qanûn ===
Destûra Polonyayê qanûna herî bilind a pejirandî ye û dadweriya Polonyayê li ser prensîba mafên sivîl ava bûye ku ji aliyê qanûna sivîl ve tê rêvebirin.&lt;ref name=&quot;Lemmens2020&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Medical Law in Canada |paşnav=Lemmens |pêşnav=Trudo |weşanger=Wolters Kluwer Law International |tarîx=2020 |isbn=978-94-035-2961-5 |çap=2 |cih=Alphen aan den Rijn |kesên-din=Jennifer Bergman, Kanksha Mahadevia Ghimire, Maryam Shahid }}&lt;/ref&gt; Destûra demokratîk a heyî di 2ê nîsana 1997an de ji aliyê Meclîsa Neteweyî ya Polonyayê ve hatiye pejirandin ku destûr dewletek pir-partî yên bi azadiyên dînî, axavtina azad û kombûnê mîsoger dike, pratîkên ceribandinên bijîşkî yên bi zorê, îşkence an cezayê laşî qedexe dike û destnedana malê, mafê damezrandina sendîkayan û mafê destjikarbedanê nas dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/angielski/kon1.htm |sernav=National Judges As EU Law Judges: The Polish Civil Law System |malper=www.sejm.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-12 }}&lt;/ref&gt;

Dadwerî li Polonyayê ji dadgeha bilind ku wekê dezgeha dadwerî ya herî bilind a welat e, dadgeha îdarî ya bilind ji bo kontrola dadwerî ya rêveberiya giştî, dadgehên hevpar (Navçe, Herêmî, Îstînaf) û ji dadgeha leşkerî pêk tê.&lt;ref name=&quot;Lemmens2020&quot;/&gt; Dadgehên destûrî û dadgehên dewletê dezgehên dadwerî yên cuda ne ku berpirsiyariya destûrî ya kesên ku xwedî meqamên herî bilind ên dewletê ne biryar didin û çavdêriya pabendbûnên qanûnê dikin ku bi vî awayî destûra bingehîn diparêzin.&lt;ref name=&quot;Jaremba2013&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=National Judges As EU Law Judges: The Polish Civil Law System |paşnav=Jaremba |pêşnav=Urszula |weşanger=Martinus Nijhoff Publishers |tarîx=2013-10-17 |isbn=978-90-04-26147-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=CcXMAQAAQBAJ&amp;dq=%22judges+appointed+by+president+of+poland%22&amp;pg=PA129 }}&lt;/ref&gt; Dadwer ji aliyê konseya neteweyî ya dadweriyê ve têne destnîşankirin û ji aliyê serokkomar ve têne erkdarkirin.&lt;ref name=&quot;Jaremba2013&quot;/&gt; Bi pejirandina Senatoyê ve ''Sejm'' ji bo heyama pênc salan ''ombudsman'' tê erkdarkirin ku çavdêriya pabendbûna edaleta civakî bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Constitution of Poland: A Contextual Analysis |paşnav=Granat |pêşnav=Miroslaw |weşanger=Bloomsbury Publishing |tarîx=2019-11-28 |isbn=978-1-5099-1396-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=AJzGDwAAQBAJ&amp;dq=%22poland+senate+first-past-the-post+100%22&amp;pg=PA52 |paşnav2=Granat |pêşnav2=Katarzyna }}&lt;/ref&gt;
=== Pêwendiyên derve ===
[[Wêne:Ministerstwo Spraw Zagraniczych al. Szucha 23.JPG|thumb|çep|Navenda wezareta karên derve ku li ser kolana Szuchayê ye]]
Polonya xwedî hêzek bi rêjeya navendî û hêzek herêmî ye li Ewropayê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Glazebrook |pêşnav=G. Det |tarîx=1947 |sernav=The Middle Powers in the United Nations System |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/middle-powers-in-the-united-nations-system/351A913639969929261F443F7AD778B6 |kovar=International Organization |ziman=en |cild=1 |hejmar=2 |rr=307–318 |doi=10.1017/S0020818300006081 |issn=1531-5088 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Europe and America: the end of the transatlantic relationship? |weşanger=Brookings Institution Press |tarîx=2019 |isbn=978-0-8157-3281-5 |cih=Washington, D.C |paşnavê-edîtor=Bindi |pêşnavê-edîtor=Federiga }}&lt;/ref&gt; Di sala 2024an de bi tevahî 53 nûnerên Polonyayê di parlamentoya Ewropayê de hebû. Warşova wekê baregeha Frontexê ku ajansa Yekîtiya Ewropayê ya ewlehiya sinorên derve ye û her wiha baregeha ODIHRê ku yek ji saziyên sereke yên OSCEyê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The impact, legitimacy and effectiveness of EU counter-terrorism |weşanger=Routledge |tarîx=2017 |isbn=978-1-138-09795-7 |çap=First issued in paperback |cih=London |paşnavê-edîtor=De Londras |pêşnavê-edîtor=Fiona |series=Routledge research in terrorism and the law |paşnavê-edîtor2=Doody |pêşnavê-edîtor2=Josephine }}&lt;/ref&gt; Ji xeynî Yekîtiya Ewropayê, Polonya endamê NATO, Neteweyên Yekbûyî, Rêxistina Bazirganiya Cîhanê û hevpeymanên herêmî yên wekê Koma Vîsegrád, Sêgoşeya Weimar û endamê Înîsiyatîfa Sê Deryayan e ku bi serokatiya Polonyayê ava bûye.

Di salên dawî de Polonya pêwendiyên xwe bi Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê re bi girîngî xurt kiriye ku bûye yek ji hevalbend û hevkarên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ya stratejîk ên herî nêzîk ê li Ewropayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Coalition of the unWilling and unAble: European Realignment and the Future of American Geopolitics |paşnav=Deni |pêşnav=John R. |weşanger=University of Michigan Press |tarîx=2021-01-12 |isbn=978-0-472-13249-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=B6QQEAAAQBAJ&amp;dq=%22decades+closest+allies+us+poland%22&amp;pg=PA148 }}&lt;/ref&gt; Di dîrokê de Polonya pêwendiyên çandî û siyasî yên bi hêz bi Mecaristan û Fransayê re berdewam kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Nationalism in Contemporary Europe: Concept, Boundaries and Forms |paşnav=Suszycki |pêşnav=Andrzej Marcin |weşanger=LIT Verlag Münster |tarîx=2021 |isbn=978-3-643-91102-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=DDQxEAAAQBAJ&amp;dq=%22poland+hungary+friendship+march+23%22&amp;pg=PA193 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gov.pl/web/primeminister/poland-and-france-sign-historic-security-and-cooperation-treaty-in-nancy |sernav=Poland and France Sign Historic Security and Cooperation Treaty in Nancy - The Chancellery of the Prime Minister - Gov.pl website |malper=The Chancellery of the Prime Minister |roja-gihiştinê=2026-05-13 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;

=== Hêz ===
[[Wêne:F-16 Jastrząb (48).jpg|thumb|Dîmenek ji balafirên F-16 yên hêza hewayî ya Polonyayê]]
[[Wêne:BWP Borsuk - 221114-Z-YU201-1007.jpg|thumb|Wesayîta şer a piyade ya amfîbî ya Borsuk]]
Hêzên çekdar ên Polonya ji pênc hêzan wekê hêzên bejayî, hêzên deryayî, hêzên hewayî, hêzên taybet û hêzên parastina herêmî pêk hatiye ku bi tevahî girêdayî wezareta parastina neteweyî ya komara Polonyayê ye.&lt;ref name=&quot;Mihalčová2018&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Production Management and Business Development: Proceedings of the 6th Annual International Scientific Conference on Marketing Management, Trade, Financial and Social Aspects of Business (MTS 2018), May 17-19, 2018, Košice, Slovak Republic and Uzhhorod, Ukraine |paşnav=Mihalčová |pêşnav=Bohuslava |weşanger=CRC Press |tarîx=2018-12-07 |isbn=978-0-429-88837-3 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=goqADwAAQBAJ&amp;dq=%22poland+armed+forces+territorial+defense+navy+land+forces%252C+air+force%22&amp;pg=PA174 |paşnav2=Szaryszová |pêşnav2=Petra |paşnav3=Štofová |pêşnav3=Lenka |paşnav4=Pružinský |pêşnav4=Michal |paşnav5=Gontkovičová |pêşnav5=Barbora }}&lt;/ref&gt; Lêbelê fermandarê giştî artêşê di dema aştiyê de serokkomar e ku efserên artêşê, wezîrê parastina neteweyî û serokê fermandariyê ji aliyê wî ve têne erkdarkirin.&lt;ref name=&quot;Mihalčová2018&quot; /&gt; Kevneşopiya leşkerî ya polonî bi gelemperî bi roja hêzên çekdar tê bîranîn ku her sal di 15ê tebaxê de ji aliyê poloniyan ve tê pîrozkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Wojsko Polskie w przemianach ustrojowych 1989-2001 |paşnav=Zalewski |pêşnav=Jerzy |weşanger=Elipsa |tarîx=2002 |isbn=978-83-7151-494-4 |ziman=pl |url=https://books.google.com/books?id=ML4hAQAAIAAJ&amp;q=%25C5%259Bwi%25C4%2599to%2520wojska%2520polskiego%252015%2520sierpnia%2520sejm }}&lt;/ref&gt; Di tîrmeha sala 2024an de hêzên çekdar ên Polonyayê bi tevahî xwedî 216.100 şervanên çalak bû ku bi vê awayê artêşa Polonyayê bûye artêşa herî mezin a Yekîtiya Ewropiyayê û sêyem artêşa herî mezin ê NATOyê.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/kraj/artykuly/9547402,raport-polska-armia-trzecia-w-nato-i-najwieksza-w-unii-europejskiej.html |sernav=Polska armia trzecia w NATO i największa w Unii Europejskiej |malper=www.gazetaprawna.pl |tarîx=2024-07-16 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=pl |paşnav=Celej |pêşnav=Piotr }}&lt;/ref&gt;

Polonya di warê lêçûnên leşkerî de di rêza 14em a cîhanê de ye ku welat ji %4.12ê GDPya xwe ya giştî ji bo lêçûnên leşkerî veqetandiye ku ev lêçûn di sala 2024an de bi qasê 35 milyar dolarê amerîkî bû. Ji sala 2022an vir ve, Polonyayê bernameyeke modernîzasyona girseyî ya hêzên xwe yên çekdar bi hevkariyeke nêzîk ê bi hilberînerên parastinên amerîkî, Koreya Başûr û herêmî yên polonî re ku di koma çekên polonî de ne, daye destpêkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.msn.com/pl-pl/wiadomosci/other/europa-%C5%9Brodkowa-i-wschodnia-nie-kupuje-niemieckiej-broni/ar-AA11azUo |sernav=MSN |malper=www.msn.com |roja-gihiştinê=2026-05-14 }}&lt;/ref&gt; Her wiha tê payîn ku artêşa Polonyayê hewl dide ku hejmara leşkerên xwe bigihîne 250.000 şervan û 50.000 şervanên ji bo erkdarkirina hêzên parastina herêmî.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.overtdefense.com/2022/03/29/quick-and-bold-polands-plan-to-modernize-its-army/ |sernav=Quick and Bold: Poland's Plan To Modernize its Army |malper=Overt Defense |tarîx=2022-03-29 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-CA |paşnav=L |pêşnav=Wojciech }}&lt;/ref&gt; Polonya di warê lêçûnên leşkerî de di rêza 14em a cîhanê de ye ku welat ji %4.12ê GDPya xwe ya giştî ji bo lêçûnên leşkerî veqetandiye ku ev rêje di sala 2024an de bi qasî 35 milyar dolarê amerîkî bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2020-07/poland_2018.pdf |sernav=Eksport uzbrojenia i sprzętu wojskowego Polski |malper=www.sipri.org |roja-gihiştinê=2026-05-14 }}&lt;/ref&gt;

Li gorî SIPRI, welat di sala 2020an de bi qasê 487 milyon euro çek û teqemenî ji welatên biyanî hinarde kiriye.

Xizmeta leşkerî ya mecbûrî ji bo mêran di sala 2008an de hatiye bidawîkirin. Doktrîna leşkerî ya Polonyayê heman çawaniya xwe parastinê bi hevkarên xwe yên NATOyê re parve dike û welat bi awayekê çalak malavaniya tetbîqatên leşkerî yên NATOyê dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Military Balance 2022 |paşnav=Studies (IISS) |pêşnav=The International Institute for Strategic |weşanger=Routledge |tarîx=2022-02-14 |isbn=978-1-000-61972-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=ENljEAAAQBAJ&amp;dq=%22The+Military+Balance+2021+poland%22&amp;pg=PA134 }}&lt;/ref&gt;
== Aborî ==
[[Wêne:Plac Narutowicza Warsaw 2023 skyline aerial (cropped).jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Warşovayê ku bajarê herî mezin ê Polonyayê ye û navendeke aborî ya Polonyayê ye]]
Polonya xwedî aboriyeke bazara civakî ye û li Ewropaya Rojhilat û li Ewropaya Navendî hêzeke aborî ya herêmî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.kochanski.pl/en/ |sernav=Kochański &amp; Partners |malper=Kochański &amp; Partners |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Ji sala 2025an vir ve nirxa hilberîna navxweyî ya giştî (GDP) ya welat li gorî pîvanên nomînal a li Yekîtiya Ewropayê di rêza şeşem de ye, li gorî hêza kirînê di rêza pêncem de ye û li cîhanê jî li gorî hêza kirînê di rêza 20em de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |sernav=Data Explorer |malper=data.imf.org |roja-gihiştinê=2026-05-14 }}&lt;/ref&gt; Polonya yek ji wan welatên Yekîtîya Ewropayê ye ku herî zû mezin dibe û di sala 2018an de gihîştiye statuya bazara xwe yê pêşketî.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://emerging-europe.com/poland-promoted-to-developed-market-status-by-ftse-russell/ |sernav=Poland promoted to developed market status by FTSE Russell |malper=Emerging Europe |tarîx=2018-09-24 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-GB |paşnav=Insight |pêşnav=Emerging Europe }}&lt;/ref&gt; Rêjeya bêkariyê ya ku di sala 2023an de ji aliyê Eurostat ve hatiye weşandin, ji sedî 2,8 bû ku ev rêjeya duyemê nizmtirîn ê li Yekîtiya Ewropayê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gov.pl/web/family/lowest-unemployment-in-the-eu-poland-on-the-podium |sernav=Lowest unemployment in the EU. Poland on the podium - Ministry of Family, Labour and Social Policy - Gov.pl website |malper=Ministry of Family, Labour and Social Policy |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Ji sala 2023an pê ve, nêzîkî ji %62ê nifûsa karmend di sektora xizmetguzariyê de, ni %29 di pîşesaziyê de û ji %8 jî di sektora çandiniyê de dixebitin ku bi vê awayê li welat aboriyeke pir cihêreng derketiye holê.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://rynekpracy.org/statystyki/pracujacy-w-rolnictwie-przemysle-i-uslugach/ |sernav=Pracujący w rolnictwie, przemyśle i usługach {{!}} RynekPracy.org |malper=rynekpracy.org |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=pl-PL |roja-arşîvê=2020-04-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200425100036/https://rynekpracy.org/statystyki/pracujacy-w-rolnictwie-przemysle-i-uslugach/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Her çiqas Polonya endamek bazara yekgirtî ya Ewropayê be jî, welat Euro wekê pereyê qanûnî qebûl nekiriye û pereyê xwe zlotiya polonî (zł, PLN) diparêze.&lt;ref name=&quot;Monetary2023&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Annual Report on Exchange Arrangements and Exchange Restrictions 2022 |paşnav=Monetary |pêşnav=International |weşanger=International Monetary Fund |tarîx=2023-07-26 |isbn=979-8-4002-3526-9 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KQLOEAAAQBAJ |paşnav2=Department |pêşnav2=International Monetary Fund Monetary and Capital Markets }}&lt;/ref&gt;

Polonya di warê veberhênana rasterast a biyanî de pêşengek herêmî ya Ewropayê ye&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.worldbank.org/ |sernav=World Bank Open Data |malper=World Bank Open Data |roja-gihiştinê=2026-05-14 }}&lt;/ref&gt; û li gorî dahatê nêzîkî ji sedê 40ê ji 500 pargîdaniyên herî mezin ên herêmê vedigire û di heman demê de rêjeyek bilind a globalîzasyonê û pêşbaziya aboriyeke biçûk a bilind diparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.wbj.pl/article-51029-polish-economy-seen-as-stable-and-competitive.html |sernav=Polish economy seen as stable and competitive - Warsaw Business Journal - Online Portal - wbj.pl |malper=www.wbj.pl |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.imd.org/centers/wcc/world-competitiveness-center/rankings/world-competitiveness-ranking/rankings/wcr-rankings/ |sernav=WCR-Rankings - IMD business school for management and leadership courses |tarîx=2024-06-10 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Pargîdaniyên herî mezin ên welat endeksên wekê WIG20 û WIG30 pêk tînin ku li Borsaya Warşovayê têne bikarvedanîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Understanding the Polish Capital Market: From Emerging to Developed |paşnav=Dietl |pêşnav=Marek |weşanger=Taylor &amp; Francis |tarîx=2022-12-30 |isbn=978-1-000-81775-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=L-GgEAAAQBAJ |paşnav2=Zarzecki |pêşnav2=Dariusz }}&lt;/ref&gt; Ofîsa navendî ya statîstîkê texmîn kiriye ku di sala 2014an de 1.437 pargîdaniyên polonî hebûn ku di nav 3.194 saziyên biyanî de xwedîpar bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.financialobserver.eu/poland/hundreds-of-foreign-companies-taken-over-by-polish-firms-over-the-last-decade/ |sernav=Hundreds of foreign companies taken over by Polish firms over the last decade {{!}} {{!}} Central European Financial Observer |malper=www.financialobserver.eu |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-US |roja-arşîvê=2016-04-13 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160413020602/http://www.financialobserver.eu/poland/hundreds-of-foreign-companies-taken-over-by-polish-firms-over-the-last-decade/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de Polonya xwediyê sektora bankeya ya herî mezin li Ewropaya Rojhilat û Ewropaya Navendî ye ku ji bo her 100.000 kesên mezin 32,3 banke dikeve.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Polish Banking Sector in Consolidation Mode |url=http://www.thomaswhite.com/global-perspectives/banking-sector-in-poland/ |roja-gihiştinê=2026-05-14 |xebat=Thomas White International |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Siyaseta diravî ji aliyê Banka Neteweyî ya Polonyayê (NBP) ve tê destnîşankirin ku derxandina diravê neteweyî ya welat kontrol dike.&lt;ref name=&quot;Monetary2023&quot;/&gt; Polonya tenê aboriya ewropî bû ku ji krîza aborî ya 2008an bi bandor nebûye. Ji sala 2019an vir ve karkerên di bin 26 salî ji dayîna baca dahatê azad in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2019/07/30/europe/poland-income-tax-youths-intl |sernav=Brain drain claimed 1.7 million youths. So this country is scrapping its income tax |malper=CNN |tarîx=2019-07-30 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en |paşnav=Kottasová |pêşnav=Ivana }}&lt;/ref&gt;

Polonya di cîhanê de di rêza 19em de ye ku herî zêde kelûpel û xizmetguzarî tê firotin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/exports/country-comparison/ |sernav=Exports Comparison - The World Factbook |malper=www.cia.gov |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-11-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241111145512/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/exports/country-comparison/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Nirxa hinardekirina kelûpel û xizmetguzariyan ji sala 2023an vir ve bi qasê ji %58ê GDP ya welat e.&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; Şirîkên bazirganî yên herî mezin ên Polonyayê Almanya, Keyaniya Yekbûyî, Komara Çek, Fransa, Îtalya, Hollenda û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://oec.world/en/profile/country/pol |sernav=Poland (POL) Exports, Imports, and Trade Partners {{!}} The Observatory of Economic Complexity |malper=The Observatory of Economic Complexity |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Di nav berhemên sereke yên hinardekirinê de otomobîl, otobus û aksesûarên wesayîtan, makîne, elektronîk, bataryayên elektrîkê, alavên malê, mobîlya, kozmetîk, alavên leşkerî û titûn û her weha materyalên wekî zîv, sifir, pola, komir, çînko û qatran hene.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Di sala 2023an de Polonya 1300 ton zîv hilberandiye û bûye 5em hilberînerê herî mezin ê cîhanê.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2024/mcs2024.pdf |sernav=USGS Silver Production Statistics |malper=pubs.usgs.gov |roja-gihiştinê=2026-05-14 }}&lt;/ref&gt; Li gorî daneyên sala 2025an Polonya xwediyê 12em rezerva zêr a herî mezin a cîhanê ye ku hatiye texmînkirin ku rezerva zêrê li welat bi qasê 509 ton e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gold.org/goldhub/data/gold-reserves-by-country |sernav=Gold Reserves by Country |malper=World Gold Council |tarîx=2026-05-05 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
=== Veguhêzî ===
[[Wêne:WK15 Wrocław Główny (2) Lichen99.jpg|thumb|Dîmenek ji Pendolino li stasyona trêna Wrocławê]]
[[Wêne:Terminal A Warsaw Chopin Airport.JPG|thumb|Dîmenek ji termînala A Balafirgeha Chopin a Warşovayê]]
Rêwîtiya li Polonyayê bi rêyên rêhesin, asfalt, rêya deryayî û bi rêya hewayî pêk tê. Polonya beşek ji herêma Schengen a [[Yekîtiya Ewropayê]] ye û ji ber cihê xwe ya erdnîgarî ya stratejîk li Ewropaya Navîn navendeke girîng ê veguhastinê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.paih.gov.pl/poland_in_figures/transport |sernav=Transport |malper=www.paih.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=en-US |paşnav=www.internetart.pl |pêşnav=internet ART; |roja-arşîvê=2022-05-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220512144011/https://www.paih.gov.pl/poland_in_figures/transport |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Hinek ji rêyên herî dirêj ên Ewropayê ku di nav de E30 û E40 heye di nav Polonyayê re derbas dibin. Welat xwedî toreke baş ê otobanan e ku ji rêyên ekspres û otobanan pêk tê. Ji tebaxa sala 2023an vir ve Polonya xwediyê 21em tora rê ya herî mezin ê Cîhanê ye ku zêdetirî 5.000 km otoban niha di xizmeta welat de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.gov.pl/web/gddkia |sernav=Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad - Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad - Portal Gov.pl |malper=Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad |roja-gihiştinê=2026-05-14 |ziman=pl-PL }}&lt;/ref&gt; Li bajarên mezin veguhastina giştî bi giranî tê bikar anîn ku Polonya xwedî yek ji mezintirîn hilberînerên otobus û tramvayên li Ewropayê ye û xwedî yek ji mezintirîn pergalên veguhastina tramvay û trênên sivik e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Transport and Climate Change: New Mitigation and Adaptation Strategies |paşnav=Dulebenets |pêşnav=Maxim A. |weşanger=Springer Nature |tarîx=2025-11-19 |isbn=978-3-032-00563-2 |ziman=en |url=https://www.google.pl/books/edition/Transport_and_Climate_Change/YVaZEQAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=0 |paşnav2=Wiśniewski |pêşnav2=Szymon |paşnav3=Borowska-Stefańska |pêşnav3=Marta }}&lt;/ref&gt;

Di sala 2022an de li Polonyayê 19.393 kîlometre rêya hesinê hebû ku piştî Almanya û Fransayê xwedî sêyem tora herî dirêj ê rêya hesin a li [[Ewropa]]ya bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Kolejowego |pêşnav=Urząd Transportu |sernav=Linie kolejowe w Polsce |url=https://utk.gov.pl/pl/aktualnosci/20336,Linie-kolejowe-w-Polsce.html?search=6784142599555 |roja-gihiştinê=2026-05-14 |xebat=Urząd Transportu Kolejowego |ziman=pl |roja-arşîvê=2023-08-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230827100942/https://utk.gov.pl/pl/aktualnosci/20336,Linie-kolejowe-w-Polsce.html?search=6784142599555 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Pargîdaniya rêya hesin a dewleta Polonyayê (PKP) pargîdaniya rêhesina serdest e û hinek wîlodiyên mezin an deverên bajarî xwedî rêhesinên xwe yên rêwiyan û herêmî ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Sustainable Rail Transport 4: Innovate Rail Research and Education |paşnav=Marinov |pêşnav=Marin |weşanger=Springer Nature |tarîx=2021-12-16 |isbn=978-3-030-82095-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=t2ZXEAAAQBAJ&amp;dq=polish+state+railways+largest+railway+regional&amp;pg=PA280 |paşnav2=Piip |pêşnav2=Janene }}&lt;/ref&gt; Polonya xwedî hejmarek balafirgehên navneteweyî ye û balafirgeha herî mezin Balafirgeha Chopin a Warşovayê ye ku ev balafirgeh navenda sereke pargîdaniya LOT Polish Airlinesê ye ku pargîdaniyeke mezin ê veguhastina polonî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Three Decades of Polish Socio-Economic Transformations: Geographical Perspectives |paşnav=Churski |pêşnav=Paweł |weşanger=Springer Nature |tarîx=2022-08-27 |isbn=978-3-031-06108-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=ZIuFEAAAQBAJ&amp;dq=largest+airport+chopin&amp;pg=PA321 |paşnav2=Kaczmarek |pêşnav2=Tomasz }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Air Transport and Regional Development Case Studies |paşnav=Graham |pêşnav=Anne |weşanger=Routledge |tarîx=2020-12-28 |isbn=978-1-000-32654-3 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=XzkLEAAAQBAJ&amp;dq=lot+polish+airlines+flag+carrier&amp;pg=PT118 |paşnav2=Adler |pêşnav2=Nicole |paşnav3=Niemeier |pêşnav3=Hans-Martin |paşnav4=Betancor |pêşnav4=Ofelia |paşnav5=Antunes |pêşnav5=António Pais |paşnav6=Bilotkach |pêşnav6=Volodymyr |paşnav7=Calderón |pêşnav7=Enrique J. |paşnav8=Martini |pêşnav8=Gianmaria }}&lt;/ref&gt;

Bendergehên deryayî li seranserê peravên Baltîk ên Polonyayê hene û piraniya operasyonên barkêşiyê Świnoujście, Police, Szczecin, Kołobrzeg, Gdynia, Gdańsk û Elbląg wekê baregeh bikar tînin. Bendergeha Gdańsk tekane bendergeha li Deryaya Baltîk e ku ji bo wergirtina keştîyên okyanûsî hatiye adaptekirin. Polferries û Unity Line pargîdaniyên herî mezinê ferîbotên polonî ne û pargîdaniya paşîn xizmetên ferîbotên roll-on/roll-off û trênê ji bo Skandînavyayê peyda dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Baltic Region—The Region of Cooperation |paşnav=Fedorov |pêşnav=Gennady |weşanger=Springer Nature |tarîx=2019-10-26 |isbn=978-3-030-14519-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=VEa5DwAAQBAJ&amp;dq=%22polferries%22+unity+line+poland&amp;pg=PA203 |paşnav2=Druzhinin |pêşnav2=Alexander |paşnav3=Golubeva |pêşnav3=Elena |paşnav4=Subetto |pêşnav4=Dmitry |paşnav5=Palmowski |pêşnav5=Tadeusz }}&lt;/ref&gt;

== Demografî ==
[[Wêne:Aleja Niepdleglosci Warsaw 2022 aerial (cropped).jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Warşovayê ku bajarê herî mezin û paytexta Polonyayê ye]]
Ji sala 2021ê vir ve nifûsa Polonyayê bi qasî 38,2 milyon e û Polonya nehem welatê herî qerebalixê Ewropayê ye û pêncem dewleta endamê herî populer ê [[Yekîtiya Ewropayê]] ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://stat.gov.pl/en/national-census/national-population-and-housing-census-2021/national-population-and-housing-census-2021/preliminary-results-of-the-national-population-and-housing-census-2021,1,1.html |sernav=Preliminary results of the National Population and Housing Census 2021 |paşnav=GUS |malper=stat.gov.pl |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt; Rêjeya belavbûna nifûsa Polonyayê bi rêjeya 122kes/km² belav dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://stat.gov.pl/en/topics/population/population/area-and-population-in-the-territorial-profile-in-2021,4,15.html |sernav=Area and population in the territorial profile in 2021 |paşnav=GUS |malper=stat.gov.pl |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt; Rêjeya jidayîkbûnê ya giştî di sala 2019an de serê dayikek 1,42 zarok dikeve ku di nav rêjeya herî kêm ê cîhanê de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/median-age/country-comparison |sernav=Median age |malper=www.cia.gov |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 |roja-arşîvê=2021-05-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210523225144/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/median-age/country-comparison/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

Nêzîkî %60 ji nifûsa welêt li deverên bajarî an bajarên mezin dijîn û %40 li deverên gundewarî dijîn.&lt;ref name=&quot;:9&quot;/&gt; Li gorî daneyên sala 2020an %50,2 polonî li xaniyên veqetandî û %44,3 di avahiyên pirqatî de jiyan dikin. Parêzgeha îdarî yan jî eyaleta herî qerebalix Voivodeship Masovian e û bajarê herî qerebalix paytexta welat bajarê Warşovayê ye ku 1.8 milyon niştecîh li devera bajarî û 2-3 milyon kes jî li herêma metropolê dijîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.mrr.gov.pl/polityka_regionalna/SRPW_2020/Dokumenty%20i%20ekspertyzy/Documents/17d0ccd2c3f14ed3893369e56d59849cMarkowski.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 |tarîxa-arşîvê=2009-03-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090327120341/http://www.mrr.gov.pl/polityka_regionalna/SRPW_2020/Dokumenty%20i%20ekspertyzy/Documents/17d0ccd2c3f14ed3893369e56d59849cMarkowski.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.urbanaudit.org/DataAccessed.aspx |sernav=Urban Audit - Data that can be accessed |tarîx=2011-04-06 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 |tarîxa-arşîvê=2011-04-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110406130058/http://www.urbanaudit.org/DataAccessed.aspx |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Qada metropolê ya Katowice bi nifûsa di navbera 2.7 milyon û 5.3 milyon niştecîh ve mezintirîn devera bajarî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.espon.eu/export/sites/default/Documents/Projects/ESPON2006Projects/StudiesScientificSupportProjects/UrbanFunctions/fr-1.4.3_April2007-final.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 |tarîxa-arşîvê=2015-09-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150924002318/http://www.espon.eu/export/sites/default/Documents/Projects/ESPON2006Projects/StudiesScientificSupportProjects/UrbanFunctions/fr-1.4.3_April2007-final.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.newgeography.com/content/003879-major-metropolitan-areas-europe |sernav=Major Metropolitan Areas in Europe {{!}} Newgeography.com |malper=www.newgeography.com |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt; Rêjeya nifûsê li başûrê Polonya bilindtir e û bi piranî di navbera bajarên Wrocław û Kraków de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Jażdżewska |pêşnav=Iwona |tarîx=2017-09-01 |sernav=density of the urban population in southern Poland in the period 1950-2011 against the background of political and economic transformation |url=https://sciendo.com/article/10.1515/mgrsd-2017-0017 |kovar=Miscellanea Geographica |ziman=en |cild=21 |hejmar=3 |rr=107–113 |doi=10.1515/mgrsd-2017-0017 }}&lt;/ref&gt;

Di hêjmara nifûsê Polonyaya sala 2011an de, 37.310.341 kesan nasnameya polonî, 846.719 kes sîlesî, 232.547 kaşubî û 147.814 kesan jî nasnameya almanî ragihandine. Nasnameyên din ji hêla 163,363 kesan (%0,41) ve hatine ragihandin û 521,470 kesan (%1,35) ti neteweyek diyar nekirine. Statîstîkên fermî yên nifûsê karkerên koçber ên ku xwediyê destûra rûniştina daîmî an Karta Polaka ne di nav xwe de nagirin. Zêdetirî 1.7 milyon hemwelatiyên Ûkraynayê di sala 2017an de li Polonyayê bi awayekî qanûnî bicih bûne û xebitîne. Hejmara koçberan her ku diçe zêde dibe; welat tenê di sala 2021an de ji bo biyaniyan 504.172 destûrên xebatê pejirandiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://psz.praca.gov.pl/-/8180075-zezwolenia-na-prace-cudzoziemcow |sernav=Statystyka {{!}} WORTAL |paşnav=S.A |pêşnav=eo Networks |malper=psz.praca.gov.pl |ziman=pl |tarîxa-gihiştinê=2023-10-03 }}&lt;/ref&gt;
=== Ziman ===
{{Gotara bingehîn|Zimanê polonî}}
Polonî zimanê fermî û zimanê herî zêde ye ku li Polonyayê tê axavtin û yek ji zimanên fermî yên Yekîtiya Ewropayê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Observing Eurolects: Corpus analysis of linguistic variation in EU law |paşnav=Mori |pêşnav=Laura |weşanger=John Benjamins Publishing Company |tarîx=2018-12-15 |isbn=978-90-272-6331-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=upF5DwAAQBAJ&amp;dq=%22polish+official+language+poland+and+European+Union%22&amp;pg=PA295 }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de zimanê polonî li hinek deverên [[Lîtvanya]] yên cîran zimanekî duyem e ku li wir li dibistanên ku deverên polonî lê dijîn tê hînkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Multilingualism in the Baltic States: Societal Discourses and Contact Phenomena |paşnav=Lazdiņa |pêşnav=Sanita |weşanger=Springer |tarîx=2018-11-03 |isbn=978-1-137-56914-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=LQ92DwAAQBAJ&amp;q=polish+taught+in+schools+in+lithuania&amp;pg=PA164 |paşnav2=Marten |pêşnav2=Heiko F. }}&lt;/ref&gt; Polonyaya hemdem ji aliyê zimanî ve neteweyek homojen e ku ji %97ê beşdaran zimanê polonî wekê zimanê xwe yê dayikê ragihandine.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Routledge International Handbook of Early Literacy Education: A Contemporary Guide to Literacy Teaching and Interventions in a Global Context |paşnav=Kucirkova |pêşnav=Natalia |weşanger=Taylor &amp; Francis |tarîx=2017-03-31 |isbn=978-1-317-65920-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=sUAlDwAAQBAJ&amp;dq=%22polish+mother+tongue+97+percent%22&amp;pg=PA139 |paşnav2=Snow |pêşnav2=Catherine E. |paşnav3=Grøver |pêşnav3=Vibeke |paşnav4=McBride |pêşnav4=Catherine }}&lt;/ref&gt; Niha li Polonyayê 15 zimanên kêmneteweyan hene ku di nav de zimanekî herêmî yê naskirî, kaşubî heye ku rojane ji aliyê nêzîkî 100.000 kesan ve li herêmên bakurê Kaşûbyayê û li Pomeranyayê tê axavtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Identity Strategies of Stateless Ethnic Minority Groups in Contemporary Poland |paşnav=Michna |pêşnav=Ewa |weşanger=Springer Nature |tarîx=2020-04-29 |isbn=978-3-030-41575-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=kIvgDwAAQBAJ&amp;dq=%22kashubian+regional+language+kashubia+pomerania%22&amp;pg=PA16 |paşnav2=Warmińska |pêşnav2=Katarzyna }}&lt;/ref&gt; Di heman de Polonya zimanên îdarî yên duyem an zimanên alîkar di şaredariyên duzimanî de nas dike ku li wir nîşane û navên cihên duzimanî gelemperî ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170000823 |sernav=Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym |malper=isap.sejm.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt; Li gorî navenda kêkolînên raya giştî, di sala 2015an de nêzîkî ji %32ê welatiyên polonî diyar kirine ku ew dikarin bi zimanê îngilîzî biaxivin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://cbos.pl/SPISKOM.POL/2016/K_005_16.PDF |sernav=O wyjazdach zagranicznych i znajomości języków obcych |malper=cbos.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt;

=== Dîn ===
[[Wêne:Praga, Warsaw, Poland - panoramio - Roman Eugeniusz (34).jpg|thumb|Dîmenek ji katedrala katolîk a romayî ya Ezîz Florian ku li Warşovayê ye]] Piraniya mezin a poloniyên etnîkî peyrewên şaxa katolîk a xiristiyaniyê ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/6536/10/1/1/wyniki_ostateczne_nsp2021_nar_jezyk_wyznanie_29_09_202.xlsx |sernav=Final results of the National Population and Housing Census 2021 |malper=stat.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt;
Li gorî hêjmara sala 2021ê ji %71,3ê hemî welatiyên polonî girêdayî dêra katolîk in, ji %6,9 xwe bê bawerî nîşan didin û ji %20,6 jî ti bersiveke ne dane.&lt;ref name=&quot;Ojewska2022&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.wsj.com/world/europe/in-old-school-catholic-poland-youth-are-leaving-the-church-11645263383 |sernav=In Traditionally Catholic Poland, the Young Are Leaving the Church |malper=The Wall Street Journal |tarîx=2022-02-19 |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en-US |paşnav=Ojewska |pêşnav=Francis X. Rocca and Natalia }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Religious Communities and Civil Society in Europe: Analyses and Perspectives on a Complex Interplay, Volume II |paşnav=Strachwitz |pêşnav=Rupert Graf |weşanger=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG |tarîx=2020-06-08 |isbn=978-3-11-067308-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=ykj2DwAAQBAJ&amp;dq=%22poland+one+of+most+religious+Catholic+national+identity%22&amp;pg=PT184 }}&lt;/ref&gt; Polonya yek ji welatên herî dîndarên Ewropayê ye ku katolîsîzm beşek ji nasnameya neteweyî dimîne û Papa John Paul II li Polonyayê ji dayik bûye ku li Polonyayê kesayeteke girîng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://stat.gov.pl/en/infographics-and-widgets/infographics/infographic-religiousness-of-polish-inhabitiants,4,1.html |sernav=Infographic - Religiousness of Polish inhabitiants |malper=stat.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en |paşnav=GUS }}&lt;/ref&gt; Di sala 2015an de ji %61,6ê beşdaran diyar kirine ku dîn xwedî girîngiyeke mezin an jî pir mezin e.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pillarcatholic.com/p/how-steep-is-polands-drop-in-mass-attendance |sernav=How steep is Poland’s drop in Mass attendance? |malper=www.pillarcatholic.com |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en |paşnav=Coppen |pêşnav=Luke }}&lt;/ref&gt; Lêbelê di salên dawî de beşdarbûna dêran pir kêm bûye ku di sala 2021ê de tenê ji %28ê katolîkan heftane beşdarî ayînan bûne ku ji nîvê sala beşdarên sala 2000an kêmtir e.&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt; Li gorî The Wall Street Journal, &quot;Ji zêdetirî 100 welatên ku ji aliyê navenda lêkolînê ya Pew ve di sala 2018an de hatiye lêkolîn kirin, Polonya welatê herî bilez e ku ber bi sekuleriyê ve diçe.&lt;ref name=&quot;Ojewska2022&quot;/&gt;

Azadiya baweriyê li Polonyayê ji aliyê destûra bingehîn ve hatiye misoger kirin û peymana Polonyaya bi Vatîkanê re rê dide ku li dibistanên dewletê perwerdeya dînî were dayîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Religion, Politics, and Values in Poland: Continuity and Change Since 1989 |paşnav=Ramet |pêşnav=Sabrina P. |weşanger=Springer |tarîx=2016-10-26 |isbn=978-1-137-43751-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=hopjDQAAQBAJ&amp;dq=%22religion+in+school+poland+constitution%22&amp;pg=PA147 |paşnav2=Borowik |pêşnav2=Irena }}&lt;/ref&gt; Di dîrokê de, dewleta Polonyayê xweşbînî ya dînî di asteke bilind parastiye û mafê daye penaberên ku ji ber zordestiyên dînî yên li deverên din ên Ewropayê direvin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Beyond the Persecuting Society: Religious Toleration Before the Enlightenment |paşnav=Laursen |pêşnav=John Christian |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=2011-07-18 |isbn=978-0-8122-0586-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=AnYSxFMq48gC&amp;dq=%22poland+safe+haven+religious+persecution+refugees%22&amp;pg=PA103 |paşnav2=Nederman |pêşnav2=Cary J. }}&lt;/ref&gt; Polonya malavaniya dîyasporaya herî mezin ê cihûyên Ewropayê dike û welat heta Holokostê navendeke çand û fêrbûna kevneşopî ya cihûyên aşkenazî bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Social and Political History of the Jews in Poland 1919-1939 |paşnav=Marcus |pêşnav=Joseph |weşanger=Walter de Gruyter |tarîx=2011-10-18 |isbn=978-3-11-083868-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=oEfDKjjX5AEC&amp;dq=%22Poland+centre+of+jewish+culture%22&amp;pg=PR7 }}&lt;/ref&gt;

Kêmneteweyên dînî yên hemdem a li Polonyayê dêra ortodoks a rojhilat, protestan ku di nav de lûterîyên dêra evanjelîk-augsburg hebûn, Pentekostalên di Dêra Pentekostal a li Polonyayê û Adventîstên dêra adventist a roja heftem in. Mezhebên din ên biçûktir ên xiristiyan katolîkên rojhilat, mariavît û evanjelîkîzmê ne. Dinê din şahidên yehowa, cihû, misilman (Teter) û neopagan in ku hinek ji wan endamên dêra xwemalî ya polonî ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_maly_rocznik_statystyczny_2008.pdf |sernav=Concise Statistical Yearbook of Poland, 2008 |malper=www.stat.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt;
=== Tenduristî ===
[[Wêne:Szpitak Inflancka 2015.jpg|thumb|Dîmenek ji Nexweşxaneya kolana Inflancka li Warşovayê]]
Pêşkêşkerên karûbarên bijîşkî û nexweşxaneyên li Polonyayê di bin çavdêriya wezareta tenduristiyê de ne ku wezaret çavdêriya îdarî û lêkolîna pratîka bijîşkî ya giştî peyda dike û dav hewldanekê de ye ku standardek bilind a paqijiyê û lênêrîna nexweşan biparêze. Polonya xwedî sîstemeke tenduristiyê ya gerdûnî ye ku li ser bingeha sîstemeke sîgorteyê ye ku lênêrîna tenduristiya ku ji aliyê dewletê ve tê piştgirîkirin ji bo hemî welatiyên ku di bin bernameya sîgorteya tenduristiyê ya giştî ya fona tenduristiya neteweyî de ne, peyda dibe. Kompleksên bijîşkî yên taybet li seranserê welêt hene ku zêdetirî ji %50 ji nifûsê polonî hem sektorên giştî û hem jî yên taybet bikar tînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.termedia.pl/mz/Niecierpliwi,34562.html |sernav=Niecierpliwi |malper=www.termedia.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.money.pl/gospodarka/wiadomosci/artykul/prywatnie-leczy-sie-juz-ponad-polowa-polakow,218,0,2416090.html |sernav=Prywatnie leczy się już ponad połowa Polaków |malper=Money.pl - portal finansowy |tarîx=2018-09-16 |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl |paşnav=Polska |pêşnav=Grupa Wirtualna }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=The Polish health care system |url=https://www.justlanded.com/english/Poland/Poland-Guide/Health/The-Polish-health-care-system |roja-gihiştinê=2026-05-15 |xebat=Just Landed |ziman=en |roja-arşîvê=2026-02-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260220161750/https://www.justlanded.com/english/Poland/Poland-Guide/Health/The-Polish-health-care-system |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

Li gorî rapora geşepêdana nirovan a sala 2020an, temenê jiyanê yê navînî di dema jidayikbûnê de 79 sal e û rêjeya mirina dergûşan li welêt kêm e (ji her 1.000 jidayikbûnan 4 e).&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Nations |pêşnav=United |sernav=Specific country data |url=https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data |kovar=undp.org |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.worldbank.org/ |sernav=World Bank Open Data |malper=World Bank Open Data |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt; Di sala 2019an de sedema sereke ya mirinê nexweşiya dil a îskemîk bû ku nexweşiyên pergala gera xwînê ji sedê 45ê hemî mirinan pêk dianîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=OECD |paşnav2=Policies |pêşnav2=European Observatory on Health Systems and |tarîx=2019-11-28 |sernav=Poland: Country Health Profile 2019 |url=https://www.oecd.org/en/publications/poland-country-health-profile-2019_297e4b92-en.html |kovar=State of Health in the EU |ziman=en |doi=10.1787/297e4b92-en }}&lt;/ref&gt; Di heman salê de Polonya 15emîn welatê herî mezin ê derman û berhemên dermanan bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.worldstopexports.com/international-markets-for-imported-drugs-by-country/ |sernav=Imports of Drugs and Medicines by Country 2024 |malper=www.worldstopexports.com |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt;
=== Perwerdehî ===
[[Wêne:Jagiellonian University Collegium Maius, courtyard, 15 Jagiellońska Street, Old Town, Kraków, Poland.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Zanîngeha Jagiellon a li Krakówê ku yek ji kevintirîn saziyên xwendina bilind ên cîhanê ye]]
Zanîngeha Jagiellonê di sala 1364an de ji aliyê Casimir III ve li bajarê Krakówê hatiye damezrandin ku yekem saziya xwendina bilind bû ku li Polonyayê hatiye damezrandin û yek ji zanîngehên herî kevin e ku hê jî bi berdewamî xwendevan li zanîngehê perwerdeh werdigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.uj.edu.pl/en_GB/about-university/history |sernav=History - Jagiellonian University - Jagiellonian University |malper=en.uj.edu.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt; Komîsyona perwerdehiya neteweyî ya Polonyayê (Komisja Edukacji Narodowej) ku di sala 1773an de hatiye damezrandin, yekem wezareta perwerdehiyê ya cîhanê bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Literary Activities and Attitudes in the Stanislavian Age in Poland (1764-1795): A Social System? |paşnav=Meer |pêşnav=Jan IJ van der |weşanger=Rodopi |tarîx=2002 |isbn=978-90-420-0933-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=-98Z_F7SWroC&amp;pg=PA233 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=God's playground: a history of Poland: in two volumes |paşnav=Davies |pêşnav=Norman |weşanger=Columbia University Press |tarîx=2005 |isbn=978-0-231-12816-2 |çap= |cih=New York }}&lt;/ref&gt; Di sala 2018an de bernameya nirxandina xwendekarên navneteweyî ku ji aliyê rêxistina hevkariya aborî û geşepêdanê ve tê koordînekirin, perwerdehiyê ya Polonyayê wekê yek ji perwerdehî ya herî bilind ê OECD yê de bi nav kiriye ku di sala 2022an de ji aliyê serketina xwendekaran ve di rêza 5em û ji aliyê performansa xwendekaran ve jî di rêza 6em de cih girtiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.oecd.org/en/data/tools/well-being-data-monitor.html |sernav=OECD Well-being Data Monitor |malper=OECD |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.oecd.org/en/about/programmes/pisa/pisa-publications.html |sernav=PISA publications |malper=OECD |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Çarçoveya perwerdehiya seretayî, navîn û perwerdehiya bilind ji aliyê wezareta perwerde û zanistê ve tê destnîşankirin. Ji bo zarokên şeş salî salek perwerdehî ya pêş dibistan a zarokan mecbûrî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.dlaprzedszkolaka.info/s/4146/77362-Informacje/4080018-Zmiany-w-wychowaniu-przedszkolnym.htm |sernav=Zmiany w wychowaniu przedszkolnym - Informacje - Wychowanie przedszkolne w Polsce - wiek, obowiązek, miejsce, opłaty - dlaprzedszkolaka.info |malper=www.dlaprzedszkolaka.info |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl |roja-arşîvê=2020-11-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201125190653/https://www.dlaprzedszkolaka.info/s/4146/77362-Informacje/4080018-Zmiany-w-wychowaniu-przedszkolnym.htm |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20170000059/T/D20170059L.pdf |sernav=Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 |malper=isap.sejm.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt; Her çiqas zarokên şeş salî jî dikarin li ser daxwaza dêûbav ên xwe dest bi perwerdehiya seretayî bikin jî, perwerdehiya seretayî ya Polonyayê di temenê heft salî de dest pê dike.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Dibistana seretayî heşt polan digire nav xwe û dibistana navîn jî li gorî daxwaza xwendekaran e ku xwendekar dikarin dibistaneke lîse ya çar salî (liceum), dibistanek teknîkî ya pênc salî (technikum) an jî gelek xwendinên pîşeyî (szkoła branżowa) bixwînin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Lîse an jî dibistana teknîkî bi ezmûneke mezûniyetê (matura) bi dawî dibe ku ji bo serlêdana zanîngehê an jî saziyên din ên xwendina bilind divê xwendekar pêşî ji vê ezmûnê derbas bibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.otouczelnie.pl/matura |sernav=MATURA 2026 {{!}} harmonogram, arkusze, przedmioty, wyniki oraz zmiany |malper=otouczelnie.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;

Li Polonyayê zêdetirî 500 saziyên ku di asta zanîngehê de ne hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_E_szkoly_wyzsze_2008.pdf |sernav=GUS - Główny Urząd Statystyczny - Błąd 404. Strona o podanym adresie nie istnieje |malper=www.stat.gov.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://studies.info/en/country/poland |sernav=Study in Poland |malper=studies.info |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en-gb |roja-arşîvê=2019-03-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190327090036/https://studies.info/en/country/poland |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Zanîngeha Warşovayê û Polîteknolojiya Warşovayê, Zanîngeha Wrocławê, Zanîngeha Adam Mickiewiczê li Poznań û Zanîngeha Teknolojiyê li Gdańskê di nav saziyan de zanîngehên herî berbiçav in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://ranking.perspektywy.pl/2019/ranking-uczelni-akademickich |sernav=Ranking Uczelni Akademickich - Ranking Szkół Wyższych PERSPEKTYWY 2019 |malper=ranking.perspektywy.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=pl-pl }}&lt;/ref&gt; Li Polonyayê sê pileya akademîk a kevneşopî hene ku ev pile licencjat an inżynier (radeya yekem), magister (radeya duyem) û doktor (kalîfîkasyona radeya sêyem) in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.oecd.org/en/about/programmes/pisa.html |sernav=PISA: Programme for International Student Assessment |malper=OECD |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
== Çand ==
Çanda Polonyayê bi dîroka wê ya 1000 salî ya aloz ve girêdayî ye û pêkhateyeke girîng a şaristaniya rojavayî pêk tîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Polish way: a thousand-year history of the Poles and their culture |paşnav=Zamoyski |pêşnav=Adam |weşanger=Hippocrene Books |tarîx=2010 |isbn=978-0-7818-0200-0 |çap=12. pr |cih=New York }}&lt;/ref&gt; Polonî bi nasnameya xwe ya neteweyî serbilind in ku pir caran bi rengên spî û sor ve hatiye girêdan û bi peyva biało-czerwoni (&quot;sorên spî&quot;) hatiye girêdan.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://sjp.pwn.pl/slowniki/Bia%C5%82o-Czerwoni.html |sernav=Biało-Czerwoni - co znaczy? {{!}} definicja słowa {{!}} Słownik PWN |malper=sjp.pwn.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt; Sembolên neteweyî, bi taybetî eyloyê poçikspî yê bi tac e ku pir caran li ser cil û berg, nîşan û sembolan têne dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Jakubowska |pêşnav=Longina |tarîx=1990 |sernav=Political Drama in Poland: The Use of National Symbols |url=https://www.jstor.org/stable/3032734 |kovar=Anthropology Today |cild=6 |hejmar=4 |rr=10–13 |doi=10.2307/3032734 |issn=0268-540X }}&lt;/ref&gt; Abîdeyên mîmarî yên girîng ji aliyê lijneya mîrata neteweyî ya Polonyayê ve têne parastin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.nid.pl/pl/Dla_specjalistow/Badania_i_dokumentacja/zabytki-nieruchome/ |sernav=Zabytki nieruchome |malper=www.nid.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt; Zêdetirî 100 ji abîdeyên berbiçav ên herî girîng ên welat di lîsteya abîdeyên dîrokî de hatine tomar kirin û 17 abîdeyên din ji aliyê [[UNESCO]] yê ve wekê cihên mîrata cîhanê hatiye diyarkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.nid.pl/pl/Dla_wlascicieli_i_zarzadcow/Aktualnosci/news.php?ID=4114 |sernav=Album &quot;100 pomników historii&quot; |malper=www.nid.pl |roja-gihiştinê=2026-05-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/pl |sernav=Poland - UNESCO World Heritage Convention |malper=UNESCO World Heritage Centre |roja-gihiştinê=2026-05-15 |ziman=en |paşnav=Centre |pêşnav=UNESCO World Heritage }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Polonya}}

{{YE}}
{{Dewletên Ewropayê}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Avabûnên 1918an li Polonyayê]]
[[Kategorî:Dewletên endamê NATOyê]]
[[Kategorî:Dewletên endamê Neteweyên Yekbûyî]]
[[Kategorî:Dewletên komarî]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1918an de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Endamên Konseya Ewropayê]]
[[Kategorî:Endamên Yekîtiya ji bo Behra Spî]]
[[Kategorî:Polonya| ]]</text>
      <sha1>5c6hl7hb37yqmed2um5q6c695tsva1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şivanê Kurmanca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7497</id>
    <revision>
      <id>2069621</id>
      <parentid>1940730</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="h9qds4ojwp46gerzqj9lf86wbxjqf7i" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Şivanê Kurmanca
| wêne               = Şivané_Kurmanca.jpg
| binwêne            = 1935
| nivîskar           = [[Erebê Şemo]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| cih                = [[Stenbol]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 1929
| weşanxane          = Neşra
| rûpel              = 384
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Şivanê Kurmanca''''' an jî '''Şivanê Kurd''', di dîroka wêjeya Kurdî de romanê yekemîn bi zimanê [[Kurdî]] ye. Ev roman ji aliyê [[Erebê Şemo]] hatiye nivîsandin.

Roman bi [[Alfabeya Marogûlov|alfabeya latînî ya Marogûlov]] - ya ku di 1929an de ji aliyê [[Îsahak Marogûlov]] û Erebê Şemo ve hatibû amadekirin - di sala 1935an de ji aliyê Neşra [[Hikûmetê Rewanê]] ve hatibû çapkirin. Piştre ji bo zimanê rûsî hatiye wergerandin. [[Basil Nikitin]] di sala 1946an de ev pirtûk ji rûsî wergerandiye fransî û [[Nûredîn Zaza]] jî ew ji fransî wergerandiye kurmancî û bi navê ''Şivanê Kurd û Kurdên Alagoz'' di 1947an de li Beyrûtê çap kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds and Kurdistan: a selective and annotated bibliography |paşnav=Meho |pêşnav=Lokman I. |weşanger=Greenwood Press |tarîx=1997 |rûpel=266 |isbn=978-0-313-30397-5 |cih=Westport, Conn |url=https://kurdshop.net/content/upload/1/books/english/lokman-i-meho-the-kurds-and-kurdistan-a-selective-and-annotated-bibliography-bibliographies-and-indexes-in-world-history-1997-libgenli.pdf |series=Bibliographies and indexes in world history}}&lt;/ref&gt; Di encama wergera wergera wergerê de, navê pirtûkê jî dibe ''Şivanê Kurd''.&lt;ref&gt;[http://www.avestakurd.net/news_detail.php?id=5066 Romana Kurdî ya yekemîm “Şivanê Kurmanca” derket ]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}&lt;/ref&gt; Roman di gulana 2009'a de bi navê xwe ê orîjînal ''Şivanê Kurmanca'' wek pirtûka [[weşanxaneya Lîsê]] ya 75em û wek pirtûka rêza [[Pirtûkxaneya Ehmedê Xanî]] ya 21em disa hete çap kirin.

== Naverok ==
Pirtûk sereboriyên niviskar ya dewra zarokatî û xortaniya wî û koçerên Kurd ên [[Çiyayên Qefqasê|Qefqasê]] ye. [[Ereb Şemo]] li dora biraninên dewra zarotî û xortaniya xwe, rewşa civati ya [[Kurdên Qefqasyayê]] ji bihûrbilî û bi hosteyî dihone û weke berr û mafêreke rengîn a destkariya keçeke Kurd a bengî radixe ber çavên xwendevanan. Di beşên dawîn ên romana xwe de jî, nivîskar bahsa bûyerên dema [[şoreşa mezin]] a 17an, şerê li dijî emperyalîstan û şerê navxweyî jî dike. Her wiha roman, zehmetî û dijwariyên parastina destketiyên piştî şoreşê jî dike û bi awayekî serketî wêneyê demê teswîr dike.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Romanên kurdî]]</text>
      <sha1>h9qds4ojwp46gerzqj9lf86wbxjqf7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurmanc</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7522</id>
    <revision>
      <id>2069531</id>
      <parentid>1805846</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37978-68</username>
        <id>167341</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5281" sha1="2aaluxc4uoho1exbigahr955ajqry4w" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 20 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} ([[Bakurê Kurdistanê]])
| gelhe1             = 15.000.000
| sal1               = 
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} ([[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2.800.000
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 938,000
| sal4               = 1993
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''', kurdên ku bi zaravaya serekî ya [[kurdî]] anku [[kurmancî]] diaxivin.jk

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>2aaluxc4uoho1exbigahr955ajqry4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069532</id>
      <parentid>2069531</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37978-68</username>
        <id>167341</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5253" sha1="t3ipdgq36y4vucktcieb47otsg0vrk3" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 20 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}}
| gelhe1             = 5.000.000
| sal1               = 
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} ([[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2.800.000
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 938,000
| sal4               = 1993
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''', kurdên ku bi zaravaya serekî ya [[kurdî]] anku [[kurmancî]] diaxivin.jk

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>t3ipdgq36y4vucktcieb47otsg0vrk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069545</id>
      <parentid>2069532</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37978-68</username>
        <id>167341</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5251" sha1="1lfzjl577hdl1kqcj68d1e73u38z08u" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 20 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}}
| gelhe1             = 5.000.000
| sal1               = 
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} ([[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2.800.000
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 938,000
| sal4               = 1993
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''', kurdên ku bi zaravaya serekî ya [[kurdî]] anku [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>1lfzjl577hdl1kqcj68d1e73u38z08u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069600</id>
      <parentid>2069545</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37978-68</username>
        <id>167341</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5167" sha1="2gw7wwn8ea3qjftn8u9oicw2to0hqzj" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 20 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}}
| gelhe1             = 5.000.000
| sal1               = 
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}}
| gelhe2             = 1.800.000
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}}
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}}
| gelhe4             = 938,000
| sal4               = 1993
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''', kurdên ku bi zaravaya serekî ya [[kurdî]] anku [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>2gw7wwn8ea3qjftn8u9oicw2to0hqzj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069639</id>
      <parentid>2069600</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37978-68</username>
        <id>167341</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5168" sha1="lx71y0r79aljgzhfum299iu5s7ysnuh" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 8.5 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}}
| gelhe1             = 5.000.000
| sal1               = 
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}}
| gelhe2             = 1.800.000
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}}
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}}
| gelhe4             = 938,000
| sal4               = 1993
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''', kurdên ku bi zaravaya serekî ya [[kurdî]] anku [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>lx71y0r79aljgzhfum299iu5s7ysnuh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069684</id>
      <parentid>2069639</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:32:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikihez</username>
        <id>39702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Restored revision 1805846 by [[Special:Contributions/Balyozbot|Balyozbot]] ([[User talk:Balyozbot|talk]]) ([[:m:User:Xiplus/TwinkleGlobal|TwinkleGlobal]])</comment>
      <origin>2069684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5321" sha1="99xbk0opuvc5yx1jcypz87828v5igv7" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Bêçavkanî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 20 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} ([[Bakurê Kurdistanê]])
| gelhe1             = 15.000.000
| sal1               = 
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} ([[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2.800.000
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 938,000
| sal4               = 1993
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''', kurdên ku bi [[zarava]]ya serekî ya [[kurdî]] anku [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>99xbk0opuvc5yx1jcypz87828v5igv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069704</id>
      <parentid>2069684</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5339" sha1="88dgoy4za7awvro9iy937omw8c62dkv" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Bêçavkanî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 20 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} ([[Bakurê Kurdistanê]])
| gelhe1             = 20–22 milyon 
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} ([[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon 
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''', kurdên ku bi [[zarava]]ya serekî ya [[kurdî]] anku [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>88dgoy4za7awvro9iy937omw8c62dkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069705</id>
      <parentid>2069704</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5340" sha1="p96eoxcxue1m5ioktnjsel6tx6fbufv" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Bêçavkanî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 20 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon 
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} ([[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon 
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''', kurdên ku bi [[zarava]]ya serekî ya [[kurdî]] anku [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>p96eoxcxue1m5ioktnjsel6tx6fbufv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069706</id>
      <parentid>2069705</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5342" sha1="dwdu5dc4khqvy6njkrxb8m0vglgkm03" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Bêçavkanî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 20 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon 
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon 
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''', kurdên ku bi [[zarava]]ya serekî ya [[kurdî]] anku [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>dwdu5dc4khqvy6njkrxb8m0vglgkm03</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069707</id>
      <parentid>2069706</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5345" sha1="dg7s0dnbod2nhcsqvxe3e7is8el5zhv" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Bêçavkanî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 25-30 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon 
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon 
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''', kurdên ku bi [[zarava]]ya serekî ya [[kurdî]] anku [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>dg7s0dnbod2nhcsqvxe3e7is8el5zhv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069709</id>
      <parentid>2069707</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5335" sha1="2m7ulnhfni2rcn3dm5ievfcfflc13ub" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Bêçavkanî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 25-30 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon 
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon 
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya kurd e ku bi [[zarava]]ya [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>2m7ulnhfni2rcn3dm5ievfcfflc13ub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069713</id>
      <parentid>2069709</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5376" sha1="17f4ukvowklbsubcmxw5zo9e55gwkob" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Bêçavkanî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 25-30 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon 
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon 
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya kurd e û koma herî berbelav ê Kurdistanê ye ku bi [[zarava]]ya [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>17f4ukvowklbsubcmxw5zo9e55gwkob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069714</id>
      <parentid>2069713</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5389" sha1="c03f9k5c2h3cbrxe4kcnbdrqf5e9jvz" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Bêçavkanî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 25-30 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon 
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon 
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya kurd e û koma herî berbelavê [[Kurdistan|Kurdistanê]] ye ku bi [[zarava]]ya [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>c03f9k5c2h3cbrxe4kcnbdrqf5e9jvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069715</id>
      <parentid>2069714</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5369" sha1="7ianf1ik6lhaar3rur8l151mspkwndc" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 25-30 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon 
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon 
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya [[kurd]] e û koma herî berbelavê [[Kurdistan|Kurdistanê]] ye ku bi [[Zimanê kurdî|kurdiya]] [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>7ianf1ik6lhaar3rur8l151mspkwndc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069716</id>
      <parentid>2069715</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5357" sha1="kq61hjtb3xfbd3w9ku1ep36bas7rwgm" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 25-30 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya [[kurd]] e û koma herî berbelavê [[Kurdistan]]ê ye ku bi [[Zimanê kurdî|kurdiya]] [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>kq61hjtb3xfbd3w9ku1ep36bas7rwgm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069718</id>
      <parentid>2069716</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5525" sha1="19y4ltvam9cuj59wdgqs5l348k6s5uk" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 25-30 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya [[kurd]] e û koma herî berbelavê [[Kurdistan]]ê ye ku bi [[Zimanê kurdî|kurdiya]] [[kurmancî]] diaxivin.

Kurmanc bi taybetî li [[Bakurê Kurdistanê|Bakur]] û [[Başûr-Rojavayê Kurdistanê]] dijîn. Kurdên kurmanc nifûsa serekeyê Bakurê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistanê pêk tînin ku nifûsa her du herêman di navbera 25-27 milyon kes hatiye texmîn kirin.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>19y4ltvam9cuj59wdgqs5l348k6s5uk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069719</id>
      <parentid>2069718</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5602" sha1="28ahoncn1bcg9fbz63o6fokpys0ytyn" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 25-30 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya [[kurd]] e û koma herî berbelavê [[Kurdistan]]ê ye ku bi [[Zimanê kurdî|kurdiya]] [[kurmancî]] diaxivin.

Kurdên kurmanc nifûsa serekeyê Bakurê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistanê pêk tînin ku nifûsa her du herêman di navbera 25-27 milyon kes hatiye texmîn kirin. Li herêmên din Kurdistanê li Başûrê Kurdistanê li herêma Behdînanê û Rojhilata Kurdistanê jî li bajarê Ûrmiye û deverên bakurê Rojhilata Kurdistanê dijîn.

Lê kurmanc her wiha li [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî hene. Li başûr ji [[Behdînan]]ra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê [[Urmiye]]yê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>28ahoncn1bcg9fbz63o6fokpys0ytyn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069724</id>
      <parentid>2069719</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5461" sha1="8sz3j7rrvll0f6bp4rqzc48kiu0ikox" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 25-30 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya [[kurd]] e û koma herî berbelavê [[Kurdistan]]ê ye ku bi [[Zimanê kurdî|kurdiya]] [[kurmancî]] diaxivin.

Kurdên kurmanc nifûsa serekeyê Bakurê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistanê pêk tînin ku nifûsa her du herêman di navbera 25-27 milyon kes hatiye texmîn kirin. Li herêmên din ên Kurdistanê li Başûrê Kurdistanê li herêma Behdînanê û Rojhilata Kurdistanê jî li bajarê Ûrmiye û li deverên ber bi bakurê Rojhilata Kurdistanê dijîn.

Di roja îro de ji xeynî herêmên Kurdistanê li Anatolyaya Navîn û Xorasanê hêjmareke muhim ên kurdên kurmanc dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>8sz3j7rrvll0f6bp4rqzc48kiu0ikox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069726</id>
      <parentid>2069724</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5461" sha1="h3wimg02kvdvaenglgidw1qm6mdalq4" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 30-35 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya [[kurd]] e û koma herî berbelavê [[Kurdistan]]ê ye ku bi [[Zimanê kurdî|kurdiya]] [[kurmancî]] diaxivin.

Kurdên kurmanc nifûsa serekeyê Bakurê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistanê pêk tînin ku nifûsa her du herêman di navbera 25-27 milyon kes hatiye texmîn kirin. Li herêmên din ên Kurdistanê li Başûrê Kurdistanê li herêma Behdînanê û Rojhilata Kurdistanê jî li bajarê Ûrmiye û li deverên ber bi bakurê Rojhilata Kurdistanê dijîn.

Di roja îro de ji xeynî herêmên Kurdistanê li Anatolyaya Navîn û Xorasanê hêjmareke muhim ên kurdên kurmanc dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>h3wimg02kvdvaenglgidw1qm6mdalq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069728</id>
      <parentid>2069726</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5558" sha1="0i2y8zje6i0bxisqja6bj90nengnt8t" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 30-35 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya [[kurd]] e û koma herî berbelavê [[Kurdistan]]ê ye ku bi [[Zimanê kurdî|kurdiya]] [[kurmancî]] diaxivin.

Kurdên kurmanc nifûsa serekeyê [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] pêk tînin ku nifûsa her du herêman di navbera 25-27 milyon kes hatiye texmîn kirin. Li herêmên din ên Kurdistanê li [[Başûrê Kurdistanê]] li herêma [[Behdînan|Behdînanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî li bajarê [[Ûrmiye]] û li deverên ber bi bakurê Rojhilata Kurdistanê dijîn.

Di roja îro de ji xeynî herêmên Kurdistanê li [[Anatolyaya navîn|Anatolyaya Navîn]] û [[Xorasan (Îran)|Xorasanê]] hêjmareke muhim ên kurdên kurmanc dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>0i2y8zje6i0bxisqja6bj90nengnt8t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069730</id>
      <parentid>2069728</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5611" sha1="6trlakh9ugy3bggi3uxyj33pv08k6qs" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 30-35 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya [[kurd]] e û koma herî berbelavê [[Kurdistan]]ê ye ku bi [[Zimanê kurdî|kurdiya]] [[kurmancî]] diaxivin.

Kurdên kurmanc nifûsa serekeyê [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] pêk tînin ku nifûsa her du herêman di navbera 25-27 milyon kes hatiye texmîn kirin. Li herêmên din ên Kurdistanê li [[Başûrê Kurdistanê]] li herêma [[Behdînan|Behdînanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî li bajarê [[Ûrmiye]] û li deverên ber bi bakurê Rojhilata Kurdistanê dijîn.

Di roja îro de ji xeynî herêmên Kurdistanê li [[Anatolyaya navîn|Anatolyaya Navîn]] (kurdên Anatolyayê) û [[Xorasan (Îran)|Xorasanê]] (kurdên Xorasanê) hêjmareke giring ê ji nifûsa kurdên kurmanc dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>6trlakh9ugy3bggi3uxyj33pv08k6qs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069732</id>
      <parentid>2069730</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5619" sha1="dhr2womrx8yjfdqjdd81h05sibbjlgp" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 30-35 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya [[kurd]] e û koma herî berbelavê [[Kurdistan]]ê ye ku bi [[Zimanê kurdî|kurdiya]] [[kurmancî]] diaxivin.

Kurdên kurmanc nifûsa serekeyê [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] pêk tînin ku nifûsa her du herêman di navbera 25-27 milyon kes hatiye texmîn kirin. Li herêmên din ên Kurdistanê li [[Başûrê Kurdistanê]] li herêma [[Behdînan|Behdînanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî li bajarê [[Ûrmiye]] û li deverên ber bi bakurê Rojhilata Kurdistanê dijîn.

Di roja îro de ji xeynî herêmên Kurdistanê li [[Anatolyaya navîn|Anatolyaya Navîn]] ([[kurdên Anatolyayê]]) û [[Xorasan (Îran)|Xorasanê]] ([[kurdên Xorasanê]]) hêjmareke giring ê ji nifûsa kurdên kurmanc dijîn.

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>dhr2womrx8yjfdqjdd81h05sibbjlgp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069734</id>
      <parentid>2069732</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5780" sha1="0wl3oliwzya2k4yeaixz9uls55degc7" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 30-35 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya [[kurd]] e û koma herî berbelavê [[Kurdistan]]ê ye ku bi [[Zimanê kurdî|kurdiya]] [[kurmancî]] diaxivin.

Kurdên kurmanc nifûsa serekeyê [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] pêk tînin ku nifûsa her du herêman di navbera 25-27 milyon kes hatiye texmîn kirin. Li herêmên din ên Kurdistanê li [[Başûrê Kurdistanê]] li herêma [[Behdînan|Behdînanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî li bajarê [[Ûrmiye]] û li deverên ber bi bakurê Rojhilata Kurdistanê dijîn.

Di roja îro de ji xeynî herêmên Kurdistanê li [[Anatolyaya navîn|Anatolyaya Navîn]] ([[kurdên Anatolyayê]]) û [[Xorasan (Îran)|Xorasanê]] ([[kurdên Xorasanê]]) hêjmareke giring ê ji nifûsa kurdên kurmanc dijîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.nefel.com/articles/article_print.asp?ArticleNr=2111 |sernav=Nefel |malper=www.nefel.com |roja-gihiştinê=2026-07-04}}&lt;/ref&gt;

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>0wl3oliwzya2k4yeaixz9uls55degc7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069741</id>
      <parentid>2069734</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6060" sha1="sragqujg9qbmzbx51e8zng37abccerz" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 30-35 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon
| sal1               = 2026
| çavk1              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon
| sal2               = 2004
| çavk2              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = &lt;ref name=&quot;Kurmanj&quot;/&gt;
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya [[kurd]] e û koma herî berbelavê [[Kurdistan]]ê ye ku bi [[Zimanê kurdî|kurdiya]] [[kurmancî]] diaxivin.

Kurdên kurmanc nifûsa serekeyê [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] pêk tînin ku nifûsa her du herêman di navbera 25-27 milyon kes hatiye texmîn kirin. Li herêmên din ên Kurdistanê li [[Başûrê Kurdistanê]] li herêma [[Behdînan|Behdînanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî li bajarê [[Ûrmiye]] û li deverên ber bi bakurê Rojhilata Kurdistanê dijîn.

Di roja îro de ji xeynî herêmên Kurdistanê li [[Anatolyaya navîn|Anatolyaya Navîn]] ([[kurdên Anatolyayê]]) û [[Xorasan (Îran)|Xorasanê]] ([[kurdên Xorasanê]]) hêjmareke giring ê ji nifûsa kurdên kurmanc dijîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.nefel.com/articles/article_print.asp?ArticleNr=2111 |sernav=Nefel |malper=www.nefel.com |roja-gihiştinê=2026-07-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Ali Madih |pêşnav=&amp;# Abbas-&amp;# |tarîx=2007 |sernav=The Kurds of Khorasan |url=https://brill.com/view/journals/ic/11/1/article-p11_2.xml |kovar=Iran and the Caucasus |cild=11 |hejmar=1 |rr=11–31 |doi=10.1163/157338407X224879 |issn=1609-8498}}&lt;/ref&gt;

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>sragqujg9qbmzbx51e8zng37abccerz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069744</id>
      <parentid>2069741</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5871" sha1="8ksbpt9pnyqihfx6mmm5bp49bpscfxs" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 30-35 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon
| sal1               = 2026
| çavk1              = 
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]])
| gelhe2             = 2,8 milyon
| sal2               = 2004
| çavk2              = 
| herêm3             = {{Ala|Îran}} ([[Rojhilata Kurdistanê]])
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = 
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} ([[Rojavayê Kurdistanê]])
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = 
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = 
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = 
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = 
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = 
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = 
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya [[kurd]] e û koma herî berbelavê [[Kurdistan]]ê ye ku bi [[Zimanê kurdî|kurdiya]] [[kurmancî]] diaxivin.

Kurdên kurmanc nifûsa serekeyê [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] pêk tînin ku nifûsa her du herêman di navbera 25-27 milyon kes hatiye texmîn kirin. Li herêmên din ên Kurdistanê li [[Başûrê Kurdistanê]] li herêma [[Behdînan|Behdînanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî li bajarê [[Ûrmiye]] û li deverên ber bi bakurê Rojhilata Kurdistanê dijîn.

Di roja îro de ji xeynî herêmên Kurdistanê li [[Anatolyaya navîn|Anatolyaya Navîn]] ([[kurdên Anatolyayê]]) û [[Xorasan (Îran)|Xorasanê]] ([[kurdên Xorasanê]]) hêjmareke giring ê ji nifûsa kurdên kurmanc dijîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.nefel.com/articles/article_print.asp?ArticleNr=2111 |sernav=Nefel |malper=www.nefel.com |roja-gihiştinê=2026-07-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Ali Madih |pêşnav=&amp;# Abbas-&amp;# |tarîx=2007 |sernav=The Kurds of Khorasan |url=https://brill.com/view/journals/ic/11/1/article-p11_2.xml |kovar=Iran and the Caucasus |cild=11 |hejmar=1 |rr=11–31 |doi=10.1163/157338407X224879 |issn=1609-8498}}&lt;/ref&gt;

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>8ksbpt9pnyqihfx6mmm5bp49bpscfxs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069745</id>
      <parentid>2069744</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5873" sha1="12bj3spccjq4n79yjaz4bimcneda4j4" xml:space="preserve">{{Ev gotar| li ser Kurdên [[Kurmancî]]axiv e. [[Kurd|Kurmanc]] her wiha bi wateya [[Kurd]] jî tê bikaranîn.}}
{{Agahîdank komên etnîkî
| nav                = Kurmanc
| wêne               = 
| wêne firehî        = 
| ravek              = &lt;!----------------Gelhe (kom)------------&gt;
| gelheKom           = 30-35 milyon
| salKom             = 
| çavkKom            = &lt;!----------------Gelhe li gor herêman---&gt;
| herêm1             = {{ala|Tirkiye}} û [[Bakurê Kurdistanê]]
| gelhe1             = 20–23 milyon
| sal1               = 2026
| çavk1              = 
| herêm2             = {{ala|Îraq}} û [[Başûrê Kurdistanê]]
| gelhe2             = 2,8 milyon
| sal2               = 2004
| çavk2              = 
| herêm3             = {{Ala|Îran}} û [[Rojhilata Kurdistanê]]
| gelhe3             = 350,000
| sal3               = 1988
| çavk3              = 
| herêm4             = {{ala|Sûrî}} û  [[Rojavayê Kurdistanê]]
| gelhe4             = 2,5–3 milyon
| sal4               = 2026
| çavk4              = 
| herêm5             = {{ala|Ermenistan}}
| gelhe5             = 45,000
| sal5               = 2002
| çavk5              = 
| herêm6             = {{ala|Azerbaycan}}
| gelhe6             = 20,000
| sal6               = 1989
| çavk6              = 
| herêm7             = {{ala|Gurcistan}}
| gelhe7             = 40,000
| sal7               = 1991
| çavk7              = 
| herêm8             = {{ala|Libnan}}
| gelhe8             = 215,000
| sal8               = 
| çavk8              = 
| herêm9             = {{ala|Tirkmenistan}}
| gelhe9             = 20,000
| sal9               = 1962
| çavk9              = 
| herên10            = {{ala|Qazaxistan}}
| gelhe10            = 38,325&lt;br&gt;(2011 census)&lt;ref name=&quot;kazakhstan&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups |url=http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |xebat=Government of Kazakhstan |weşanger=stat.kz |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130228140007/http://www.eng.stat.kz/publishing/DocLib/2011/%D0%90%D0%9E%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC.pdf |roja-arşîvê=28 sibat 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;46,000&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=Kazakhstan: Ethnic Minorities Guaranteed Seats In Parliament |url=http://www.rferl.org/content/article/1077396.html |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |rojname=Radio Free Europe Radio Liberty |tarîx=27 hezîran 2007 }}&lt;/ref&gt;–150,000&lt;ref name=&quot;paradise&quot;&gt;{{Jêder-malper|sernav=Kazakhstan: A paradise for ethnic minorities |url=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |weşanger=Kurdish Media |roja-gihiştinê=2 kanûna pêşîn 2012 |roja-arşîvê=25 adar 2012 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120325002104/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7861 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;
| sal10              = 
| çavk10             = &lt;!---------------- Ziman û ol------------&gt;
| ziman              = [[Kurdî]] &lt;br&gt; ([[Kurmancî]])
| ol                 = [[Îslam]] &lt;br&gt; [[Êzîdîtî]]
| nîşan              = 
| nîşanSernav        = &lt;!---------------- Gelên têkildar ------------------&gt;
| têkildar           = '''[[Kurd]]''' &lt;br&gt; [[Soran]], [[Zaza]], [[Goran]], [[Kurdên Başûrê]] &lt;br&gt; [[Kurdên Anatolyayê]], [[Kurdên Xorasanê]]
 &lt;!---------------- Cih ------------------&gt;
| nexşe              = Kurdish languages map.svg
| nîşe               = 
| nexşeyaCihan       = 
| nexşeSernav        = Sorê ronahî
| nexşeyaCihanNav    = 
| hêlîpan            = 
| hêlîlar            = 
}}
'''Kurmanc''' komeke etnîkî ya [[kurd]] e û koma herî berbelavê [[Kurdistan]]ê ye ku bi [[Zimanê kurdî|kurdiya]] [[kurmancî]] diaxivin.

Kurdên kurmanc nifûsa serekeyê [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] pêk tînin ku nifûsa her du herêman di navbera 25-27 milyon kes hatiye texmîn kirin. Li herêmên din ên Kurdistanê li [[Başûrê Kurdistanê]] li herêma [[Behdînan|Behdînanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] jî li bajarê [[Ûrmiye]] û li deverên ber bi bakurê Rojhilata Kurdistanê dijîn.

Di roja îro de ji xeynî herêmên Kurdistanê li [[Anatolyaya navîn|Anatolyaya Navîn]] ([[kurdên Anatolyayê]]) û [[Xorasan (Îran)|Xorasanê]] ([[kurdên Xorasanê]]) hêjmareke giring ê ji nifûsa kurdên kurmanc dijîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.nefel.com/articles/article_print.asp?ArticleNr=2111 |sernav=Nefel |malper=www.nefel.com |roja-gihiştinê=2026-07-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Ali Madih |pêşnav=&amp;# Abbas-&amp;# |tarîx=2007 |sernav=The Kurds of Khorasan |url=https://brill.com/view/journals/ic/11/1/article-p11_2.xml |kovar=Iran and the Caucasus |cild=11 |hejmar=1 |rr=11–31 |doi=10.1163/157338407X224879 |issn=1609-8498}}&lt;/ref&gt;

== Etîmolojî ==
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan){{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Wateya peyva din jî:
'''Kur'''('''d''')+'''Man'''+'''Cîh''' = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

teoriya din jî: ''Kur'' a [[Sumerî]] û ''mannu'' a [[Avesti]]yê tê yane ''Kur'' (Çiya) û ''Mannu'' (Mêr, Mîrov) &quot;Mêrên çiyayê&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

Peyva ''kurmanc'' di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên [[kurdiya bakur]] tê bikaranîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}

== Mijarên têkildar ==
* [[Dîroka Kurdistanê]]
* [[Goran]]
* [[Soran]]
* [[Kelhûr]]
* [[Zaza]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurd]]</text>
      <sha1>12bj3spccjq4n79yjaz4bimcneda4j4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hawara Dîcleyê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8402</id>
    <revision>
      <id>2069582</id>
      <parentid>2058978</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="s4no2uuqzrk505qurmcpup53sxwsrxa" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Hawara Dicleyê
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Mehmed Uzun]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = Cîld I, 2001&lt;br&gt;Cîld II, 2003
| weşanxane          = [[Avesta]]
| rûpel              = Cîld I, 304&lt;br&gt;Cîld  II, 436
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Hawara Dîcleyê''''', [[roman (wêje)|romaneke]] [[Mehmed Uzun]] e ku ji du cîldan pêk tê.

== Mijar ==
Kitêb li ser serpêhatiyên [[Mîr Bedirxan]] hatiye nivîsandin. Mehmet Uzun serboriyên Mîr bi vegotina dengbêjê wî Biro digihîne me.

== Wergerên li zimanên din ==
Roman di 2014an de hatiye wergerandin zimanê tirkî.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Mehmed Uzun]]
[[Kategorî:Romanên kurdî]]</text>
      <sha1>s4no2uuqzrk505qurmcpup53sxwsrxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epîlog (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8689</id>
    <revision>
      <id>2069572</id>
      <parentid>1799540</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="814" sha1="e8as8pa2s1jmlrcx1ope56bqlrc2lxv" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Epîlog
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hesenê Metê]]
| şêwe               = Çîrok
| cih                = [[Stockholm]]
| ziman              = Kurdî
| dîroka_weşanê      = [[1998]]
| weşanxane          = [[Nûdem]]
| rûpel              = 128
| ISBN               = 975-7112-82-8
}}
'''''Epîlog''''', navê kitêbeke [[Hesenê Metê]] ye. Kitêb bi tevayî ji 128 rûpelan pêk tê û tê da 9 çîrok henin.

== Sernavên çîrokan ==
* Êş
* Nakokî
* Xoce Xizir
* Monsieur et Madame
* Panorama
* Welle
* Evîneke melodramîk
* Kubarname
* Ya star

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên 1998an]]</text>
      <sha1>e8as8pa2s1jmlrcx1ope56bqlrc2lxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maxmûr Dişewite</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8895</id>
    <revision>
      <id>2069539</id>
      <parentid>2053495</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="4a3yu18zu3hbun1r0vjkwyavi8jkryw" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 978-9759010423
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = [[Weşanên Pêrî]]
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = Kadıköy, Stembol
| sernavê_xwemalî    = 
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Nîzamettin Akkurt]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''Maxmûr Dişewite''' ya [[Nîzamettin Akkurt]] di meha Adara sala 2006an de di nav [[weşanên Pêrî]] de li [[Stenbol]]ê çap bû.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên 2006an]]</text>
      <sha1>4a3yu18zu3hbun1r0vjkwyavi8jkryw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tu (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9174</id>
    <revision>
      <id>2069628</id>
      <parentid>1705225</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="1d2t4mry0dusanweoopye6basvetk3w" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Tu
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Mehmed Uzun]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| cih                = [[Stockholm]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 1984
| weşanxane          = 
| rûpel              = 220
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Tu''''', navê romaneke [[Mehmed Uzun]] e ku di sala 1984an de li Swedê hat weşandin.

== Mijar ==
{{Beşa vala|tarîx=gulan 2024}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Mehmed Uzun]]
[[Kategorî:Romanên kurdî]]</text>
      <sha1>1d2t4mry0dusanweoopye6basvetk3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bîra Qederê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9175</id>
    <revision>
      <id>2069558</id>
      <parentid>2054026</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3841" sha1="ebvyiu4fcm3ph5hwxgo7ss7rpabt25j" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Bîra qederê
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Mehmed Uzun]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = çiriya paşîn 1995
| weşanxane          = [[Avesta]]
| rûpel              = 260
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Bîra qederê''''' navê romaneke nivîskarê kurd [[Mehmed Uzun]] e. Ev roman di meha [[çiriya paşîn]]a 1995an de derket û li ser jiyana malbata kurdî ya [[Bedirxan]]iyan e. Roman ji 260 rûpelan pêk dihê.

Bira Qederê mêweya hostetiye ya Uzun e û bûye klasîkekê wêjeya cihanê.

Roman bi mirinê dest pê dikê. Roman ji şazdeh wenêyan pêk tê, piştî mirinê êdi wenê dipeyivin. Wenêyên Celadet, malbata Bedirxaniyan li Stembola destpêka sedsalê, herdû şerên cîhanê, rojên surgûnê li welatê xerîbiyê, Xoybûn, Hawara Kurdî ku ji Şamê bilind dibe, jiyan û evînî li Elmanya pîșt șerê yekemîn… Ev tev bi hostayetiyeke wêjeyî û hunerî, bi hevre hatine girêdan. Mehmed Uzun di “Bîra Qederê”’de jiyana Celadet kû ji her alî ve bi xebat, êvin, têkilî, war û her tiştê xwê ve trajîk bû û dîroka malbata Bedirxaniyan, ya bi hesret û keser, bi ax û nalîn dide nîşan.

Şazdeh wenê û şazdeh bêș. Her bêș wêneyê xwe bi geșî û berfirehî șayesar dike. Di destpêka her bêșî de ew wêne bi dîrokên wan ê dema ku tê de hatine girtin û bûyerên wî çaxî bikekit cih digrin.Bi taybetî bûyerên dîrokî nakevine pêșiya jiyana Celadet Bedirxan le belê bergeheke cuda û fireh didine nivîsarê.

Roman ji dayikbûna Celadet Bedirxan û danasîna Bedirxaniyan dest pê dike.Celadet mirî ji dayika xwe dibe û li ser anișka birêke di hewșa kesra wande li Stembolê șiyar dibe û çaven xwe di veke Gerdûnê. Jiyana xwe jî li Surî di birekî de dide. Bi wî awayî roman li ser hevêrkekî ye jiber kû di destpêk û dawiya jiyana Bedirxan de bir heye. Ew bûye metaforek di romanê de. Bir li pey Celadet dice û hukm li qedera Mîr dike. Ji alîye din ve bir bi kurdî sînonîma xêw(memory) e. Bi ve bêje alegorîyek tê naskirin.

Mehmed Uzun di vê romanê de bi çar zimanan kar tîne; zimanekî rewşenbîrî û zimanekî xelqê ji alîyen karaktêran ve jî ew carna bi zimanê xwe dinivîse û carna jî dihele kû Celadet binivise. Gotinê Bedirxan bi nivîseke îtalîk cih digrin û bi vî warî ji cudatir in û xwe bi hesanî didine naskirin. Her çar ziman jî herikbar, zelal û xweş in. Di warê honandinê de, bilind e, di warê bihevxistina hevokan de, bilind e. Ji ber vê yekê, “Bîra Qederê” radeyeke nûye, berhemeke nûjen e, forma wê ya wêjeyî bilind e û bi zimanê xwe ve dewlemend e. Heger em gotinê bihînin ser hizir û temaya vê romanê, em tiştekî nûh, kûr û fireh dibînin, rewşa rewşenbîrên kurd yên berê, bi rengekî berfireh û piralî hatiye honandin û xemilandin. çanda kevnar û hawayê jiyanê li Mezopotamiya, herêmên cuda yên Kurdistanê û sirgûnê mîna rêzefîlmekê bi bîr tîne. Em bi vê romanê, civat û dîroka xwe, derd û êşên rewşenbîrên kurd yên berê û tekoşîna wan ji bo bidestxistina mafê çarenûsî hîn dibin.

Nefî bûn û êșa wêna, biteniya xwe di welatekî cuda û durî axa Kurdistanê, bêçaretiya bo gelen kurd e kû qedereke bêyom li ser aniya wan niviskîri bû, bandore xwe ne bi tenê li ser Celadet Bedirxan heliștiye, Mehmet Uzun kulên dile xwe jî bi zimanê wiya diveguhesê.

== Çavkanî ==

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Mehmed Uzun]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Romanên kurdî]]</text>
      <sha1>ebvyiu4fcm3ph5hwxgo7ss7rpabt25j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ey avê av (helbest)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10039</id>
    <revision>
      <id>2069534</id>
      <parentid>1836029</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1052" sha1="lh515q6jts0d6aisnkd00imycwvar7q" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Ey avê av
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Feqiyê Teyran]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Helbest]]
| cih                = [[Kurdistan]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''Ey avê av''' navê [[helbest]]eke [[Feqiyê Teyran]] e.

== Çend rêze ji helbestê ==

Ey av û av ey av û av

Ma tu bê eşq û muhbetê

Mewc û pêlan tavêy belav

Be sekne û bê rahetê

	Ji işqa kê her têy û têy

	Heta kengê her bêy û bêy

	Bo min bêjê heyranê kêy

	Da ez bizanim qissetê

		Lazim te mehbûbek heye

		Yan dost û metlûbek heye

		Yan meyl û mensûbek heye

		Lew bê libas û kîswetê

{{Feqiyê Teyran}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Feqiyê Teyran]]
[[Kategorî:Helbestên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>lh515q6jts0d6aisnkd00imycwvar7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kela Dimdimê (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10254</id>
    <revision>
      <id>2069675</id>
      <parentid>2054543</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1733" sha1="c3h0ns0y9m17q7yexsmw6d1wk8v6m50" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Bêçavkanî|tarîx=tebax 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Kela Dimdim
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = &lt;!-- +  Berhevkirin &amp; Verisandin --&gt;
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''''Kela Dimdimê''''' ango '''Keleha Dimdimê''' pirtûka pêşîn a nivîskarê kurd [[Jan Dost]] e, wî ev dastan sala 1985an nivîsiye,{{Çavkanî hewce ye|tarîx=tebax 2024}} ango temenê wî wê demê bîst û yek sal bûn. Sala 1991 an ji hêla [[Weşanxaneya Rewşen]] li [[Bonn]] hate wesandin. Di eynî salê de jî li [[Stembol]]ê ji alî Weşanxaneya [[Melsa]] yê ve dûbare hate weşandin.

Vê pirtûkê roleke pir giring di [[edebiyata kurdî]] ya li [[bakurê Kurdistanê]] lîst. Ew pirtûka yekem bû ku bi firehî li bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê hate belav kirin û xwendin.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=tebax 2024}} Gelek nivîskar û xwendevan li bin bandora wê mabûn. Ew çîroka [[Keleha Dimdimê]] ya [[Emîrxan Lepzêrîn]] ve dibêje. Bi rengekî helbestî û bi xeyaleke nazik û trajediyeke dilêş.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Romanên kurdî]]</text>
      <sha1>c3h0ns0y9m17q7yexsmw6d1wk8v6m50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Siya Evînê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13006</id>
    <revision>
      <id>2069680</id>
      <parentid>2055606</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Destpêkê standard kir, Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1368" sha1="11lyggzkhvzokv513jv1c8bn7ti2d8c" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Siya evînê
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Mehmed Uzun]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Siya evînê''''' romana sêyê ya [[Mehmet Uzun]], nivîskarê herî binavûbangê hevdemê kurd e. Roman romaneke dîrokî ye. Parek ji jiyan û xebata rewşenhizrê kurd Memdûh Selîm Begî ye. Roman behsa rewşa siyasî, civakî û kulturî ya [[Kurdistan]]ê piştî [[Şerê Cîhanî yê Duyê]] dike. [[Memduh Selîm|Memdûh Selîm Beg]] ji endamên [[Xoybûn]]ê bû û pişikdarî [[Serhildana Agiriyê ya yekem|Şoreşa Agirî]] bi serokatiya General [[Îhsan Nûrî Paşa|Ihsan Nûrî Paşayî]] bû.

Roman bi awayekê gelek balkêş behsa rewşa rewşenhizrên kurdan li wan salan dike û mirovî dibe jiyana wan salan.

Weşanxaneya Orfeusê li Swêdê ji bo cara pêşîn ev roman çap û belav kir. Paşî çend carekan li [[Stembol]]ê jî hatiye çapkirin.

== Çavkanî ==

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên Mehmed Uzun]]
[[Kategorî:Romanên kurdî]]</text>
      <sha1>11lyggzkhvzokv513jv1c8bn7ti2d8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Îbn Sîna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13598</id>
    <revision>
      <id>2069696</id>
      <parentid>2013498</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T10:51:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <origin>2069696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3690" sha1="hd87wircxw2p0gb8bz5lppwijw4nad9" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov
| nav                = Ebû Elî el-Huseyn ibn Ebdullah ibn Sîna
| navê_rastî         = ابو علی الحسین ابن عبدالله ابن سینا
| zimanê_navê_rastî  = ar
| wêne               = Persian Scholar pavilion in Viena UN (Avicenna).jpg
| sernavê_wêne       = Peykerê Îbn Sîna
| roja_jidayikbûnê   = 980
| cihê_jidayikbûnê   = [[Xorasan]]
| roja_mirinê        = {{Dîrok|21|hezîran|1037}}
| cihê_mirinê        = {{Ala|Îran}} / [[Hamedan]]
| netewe             = [[Faris]]
| bandorbar          = [[Arîstoteles]], [[Hîpokrat]], [[Dînewerî]], [[Bîrûnî]], [[Kîndî]]
| serdem             = [[Serdema Zêrîn a Îslamê]]
| pîşe               = [[felsefe]], [[matematîk]], [[astronomî]], [[fizîk]], [[kîmya]], [[bijîşkî]] û [[muzîk]]
| bandorker          = [[Şihabedînê Suhrewerdî]], [[Omer Xeyam]], [[Nesîredînê Tûsî]], [[Albertus Magnus]]
}}
'''Îbn Sîna''' an jî '''Ebû Elî el-Huseyn ibn Ebdullah ibn Sîna''' (bi latînî: ''Avicenna'', bi farisî û erebî: ابو علی الحسین ابن عبدالله ابن سینا ''Abū Alī al-Husayn ibn Abdullāh ibn Sīnā'') fîlozofekî navdar di beşên, [[felsefe]], [[matematîk]], [[astronomî]], [[fizîk]], [[kîmya]], [[bijîşkî]] û [[muzîk]]ê de xebatên girîng kiriye. Wî hewl daye ku felsefeya [[Arîstotelês]] di çarçoveya [[misilman]]tiyê de şîrove bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/biography/Avicenna |sernav=Avicenna {{!}} Biography, Books, &amp; Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-12-22 }}&lt;/ref&gt;

Li [[Ewropa]]yê bi navê ''Avicenna'' (Avîsena) tê naskirin.

Îbn Sîna di tirmiha 980an de li [[Afşena]] gundekî Herîsa, li herêma [[Xorasan]]ê hatiyê dinê û li 21 hezîranê sala 1037an de li Hamedanê çûye ber dilovaniya xwedê. Bavê wî ji bajarê [[Belx]]ê bû ye û di dema Keyetiya [[Nûh Mansûr]] çûye [[Buxara]]yê.
 
Îbn Sîna, pêşî ji bavê xwe û şûnde jî ji zanistên navdar [[Natîlî]] û [[Îsmaîl]] dersên [[mentiq]], [[matematîk]] û [[Astrolojî|astrolojiyê]] girtine. Wî di 7 saliya xwe de, pirtûka [[misilman]] an [[Quran]]ê ji ber kiriye. Ew demekê di beşa bijîjkiyêde li ser sedemên belavbûna naxweşiyan xwebitî û li ser tedawiya wan sekinî.

== Berhem ==
* ''[[Elqanûn fî't-tib]]''
* ''Kîtabu'l-Necat''
* ''Risale fî Ilmî'l-exlaq''
* ''İşarat we'l-Tembihat''
* ''[[Kitabu'ş-şîfa]]''

Pirtûkên Îbn Sîna yên dinê jî li ser metafizîk, matematîk û astronomiyê ne.&lt;ref&gt;http://thenewmedicine.org/timeline/persian_medicine&lt;/ref&gt;

== Galerî ==
&lt;gallery&gt;
Wêne:Islamic MedText c1500.jpg|Destnivisa Îbnî Sîna a ''Elqanûn fî't-tib''
&lt;/gallery&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Avicenna}}
* [http://www.felsefevan.org/ibni-sina-u-spinoza.html Gotara Îbnî Sîna û Spînoza - Ji Malpera Felsefevan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314085327/http://www.felsefevan.org/ibni-sina-u-spinoza.html |date=2016-03-14 }}
* [http://www.felsefevan.org/ibni-sina-980-1037.html Îbnî Sîna – 980-1037 - Ji Malpera Felsefevan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313043854/http://www.felsefevan.org/ibni-sina-980-1037.html |date=2016-03-13 }}

{{Astronomên misilman}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Fizîknasên faris]]
[[Kategorî:Fîlozofên faris]]
[[Kategorî:Fîlozofên misilman]]
[[Kategorî:Îbn Sîna| ]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 980]]
[[Kategorî:Karekterên di Divina Commedia de]]
[[Kategorî:Mirin 1037]]
[[Kategorî:Rexnegirên ateîzmê]]
[[Kategorî:Zanyarên misilman]]</text>
      <sha1>hd87wircxw2p0gb8bz5lppwijw4nad9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eren Keskin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22954</id>
    <revision>
      <id>2069394</id>
      <parentid>1796834</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T13:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37957-97</username>
        <id>167174</id>
      </contributor>
      <origin>2069394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1085" sha1="h4057ic4u6aqd99g0dzyndy00nx2oda" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = dadwerî
| wêne               = Eren Keskin.jpg
| sernavê_wêne       = Dadwer Eren Keskin (2021)
}}
'''Eren Keskin''' ({{Jidayikbûn|24|05|1959|j=1}} [[Bursa]], [[Tirkiye]]), [[dadwer]] û çalakvaneke kurd a ji bo mafên mirovan e û cîgira seroka [[Komeleya Mafên Mirovan]] ([[IHD]]) ye û seroka berê ya liqa [[Stembol]]ê ye.

Li Eren Keskin gelek doz hatine vekirin ji ber çalakiya wê ya li dijî binpêkirina mafên mirovan a dewlet û artêşa tirkî. Ew nemaze ji bo mafên jinan li girtîgehên Tirkiyê jî gelek dixebite.

Wê ji bo xebat û çalakiya xwe çend xelat wergirtine, wek xelatên aştiyê yên [[Aachener Friedenspreises]] 2004 û [[Theodor-Haecker-Preis 2005]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Jinên kurd]]
[[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Parêzerên kurd]]
[[Kategorî:Mezunên Fakulteya Hiqûqê ya Unîversîteya Stembolê]]</text>
      <sha1>h4057ic4u6aqd99g0dzyndy00nx2oda</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069395</id>
      <parentid>2069394</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.)</comment>
      <origin>2069395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1085" sha1="ptidgamvtgz2h00i3jcpwxtq1ctknnm" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = dadwerî
| wêne               = Eren Keskin.jpg
| sernavê_wêne       = Dadwer Eren Keskin (2021)
}}
'''Eren Keskin''' ({{Jidayikbûn|24|05|1959|j=1}} [[Bursa]], [[Tirkiye]]), [[dadwer]] û çalakvaneke kurd a ji bo mafên mirovan e û cîgira seroka [[Komeleya Mafên Mirovan]] ([[IHD]]) ye û seroka berê ya liqa [[Stembol]]ê ye.

Li Eren Keskin gelek doz hatine vekirin ji ber çalakiya wê ya li dijî binpêkirina mafên mirovan a dewlet û artêşa tirkî. Ew nemaze ji bo mafên jinan li girtîgehên Tirkiyê jî gelek dixebite.

Wê ji bo xebat û çalakiya xwe çend xelat wergirtine, wek xelatên aştiyê yên [[Aachener Friedenspreises]] 2004 û [[Theodor-Haecker-Preis 2005]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Jinên kurd]]
[[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Mezunên Fakulteya Hiqûqê ya Unîversîteya Stembolê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Parêzerên kurd]]</text>
      <sha1>ptidgamvtgz2h00i3jcpwxtq1ctknnm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069478</id>
      <parentid>2069395</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T04:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>54179</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin</comment>
      <origin>2069478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1136" sha1="m68por8ltnwlc3s7b11jky0433s2sfi" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = dadwerî
| wêne               = Eren Keskin.jpg
| sernavê_wêne       = Dadwer Eren Keskin (2021)
}}
'''Eren Keskin''' ({{Jidayikbûn|24|05|1959|j=1}} [[Bursa]], [[Tirkiye]]), [[dadwer]] û çalakvaneke kurd a ji bo mafên mirovan e û cîgira seroka [[Komeleya Mafên Mirovan]] ([[IHD]]) ye û seroka berê ya liqa [[Stembol]]ê ye.

Li Eren Keskin gelek doz hatine vekirin ji ber çalakiya wê ya li dijî binpêkirina mafên mirovan a dewlet û artêşa tirkî. Ew nemaze ji bo mafên jinan li girtîgehên Tirkiyê jî gelek dixebite.

Wê ji bo xebat û çalakiya xwe çend xelat wergirtine, wek xelatên aştiyê yên [[Aachener Friedenspreises]] 2004 û [[Theodor-Haecker-Preis 2005]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Jinên kurd]]
[[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Mezunên Fakulteya Hiqûqê ya Unîversîteya Stembolê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Parêzerên kurd]]
[[Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên tirk]]</text>
      <sha1>m68por8ltnwlc3s7b11jky0433s2sfi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069523</id>
      <parentid>2069478</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.)</comment>
      <origin>2069523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1136" sha1="jws1a0ldmatmmo53xtprv29476dl9ep" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = dadwerî
| wêne               = Eren Keskin.jpg
| sernavê_wêne       = Dadwer Eren Keskin (2021)
}}
'''Eren Keskin''' ({{Jidayikbûn|24|05|1959|j=1}} [[Bursa]], [[Tirkiye]]), [[dadwer]] û çalakvaneke kurd a ji bo mafên mirovan e û cîgira seroka [[Komeleya Mafên Mirovan]] ([[IHD]]) ye û seroka berê ya liqa [[Stembol]]ê ye.

Li Eren Keskin gelek doz hatine vekirin ji ber çalakiya wê ya li dijî binpêkirina mafên mirovan a dewlet û artêşa tirkî. Ew nemaze ji bo mafên jinan li girtîgehên Tirkiyê jî gelek dixebite.

Wê ji bo xebat û çalakiya xwe çend xelat wergirtine, wek xelatên aştiyê yên [[Aachener Friedenspreises]] 2004 û [[Theodor-Haecker-Preis 2005]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên tirk]]
[[Kategorî:Jinên kurd]]
[[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Mezunên Fakulteya Hiqûqê ya Unîversîteya Stembolê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Parêzerên kurd]]</text>
      <sha1>jws1a0ldmatmmo53xtprv29476dl9ep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qurtek Evîn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24340</id>
    <revision>
      <id>2069611</id>
      <parentid>2053532</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="b1c9x3cm56mpto5itsunmg26rtaefli" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Qurtek Evîn
| nivîskar           = [[Cemil Oğuz]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = 2005&lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| weşanxane          = Weşanên Pêrî
| rûpel              = 96
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 9789759010058
| pirtûk             = 
}}
'''Qurtek Evîn''' kitêba [[Cemil Oguz]] e ku tê de 26 kurteçîrok cih digirin. Hemû çîrokên di pirtûkê de çîrokên evînî ne. Pirtûk ji [[Weşanên Pêrî]] di reşemiya 2005an de hatiye çapkirin.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên 2005an]]</text>
      <sha1>b1c9x3cm56mpto5itsunmg26rtaefli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wafayat al-Ayan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25350</id>
    <revision>
      <id>2069630</id>
      <parentid>2054946</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1180" sha1="hq5hd2jb0aw7dflp27ub31ri6xqt9i1" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Mirina Zadegan
(Wafayat al-Ayan)
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Îbn Xelikan]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = Jiyana 865 kesî
| cih                = [[Kurdistan]] û [[Sûrî]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Erebî]]
| dîroka_weşanê      = ji 1256'an heta 1274an
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Wafayat al-Ayan''''' (bi [[kurdî]]: ''Mirina Zadegan''), kitêbeke navdar a [[Îbn Xelikan]]ê [[dîroknas]] û zane yê ku di [[sedsala 13an]] de jiyabû ye. Ew di kitêba xwe de qala jiyana 865 kesan dike.

Jiyana gelekî zanyarên kurd jî têde heye [[Ebdulsemedê Babek]], [[Fexrûlnîsa Dîneweriye]] û wekî din.

== Girêdanên derve ==
* [http://books.google.com/books?id=XeMtAAAAIAAJ&amp;dq=Ibn+Khallikan%27s+Biographical+Dictionary&amp;as_brr=1 Kitêba Ibn Xelikan di Googlebooks de]

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Ensîklopedî]]
[[Kategorî:Pirtûkên erebî]]
[[Kategorî:Pirtûkên jînenîgariyê]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 13an]]</text>
      <sha1>hq5hd2jb0aw7dflp27ub31ri6xqt9i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pirtûka puxteyê li ser hesaba cebîr û beramberiyê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26262</id>
    <revision>
      <id>2069670</id>
      <parentid>1758815</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4632" sha1="krfum9g3ps8ee75axk2jupbjrv7kwfe" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = el-Kitab el-muxteser fî hisab el-cebr we'l-muqabele
| sernavê_xwemalî    = {{ziman|ar|المختصر في حساب الجبر و المقابلة}}&lt;br/&gt;al-Kitāb al-mukhtaṣar fī hisāb al-jabr wa’l-muqābala
| wêne               = Image-Al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala.jpg
| thumb
| &lt;nowiki&gt;Rûpeleke ji pirtûka Xwarezmî]]&lt;/nowiki&gt;
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Xwarezmî]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Stêrnasî]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Erebî]]
| dîroka_weşanê      = Sala 820an
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Pirtûka puxteyê li ser hesaba cebîr û beramberiyê''''', anku '''''el-Kitab el-muxteser fî hisab el-cebr we'l-muqabele''''' ({{bi-ar|المختصر في حساب الجبر و المقابلة|al-Kitāb al-mukhtaṣar fī hisāb al-jabr wa’l-muqābala}}) an jî bi kurtî ''Hisab el-cebr we'l-muqabele'' pirtûka [[matematîk]]ê ko ji hêla [[Xwarezmî]] di salên dora 820an de hatibû nivisîn.

Gelek zanyaran wek [[Dînewerî]] û [[Şerafedîn Tusî]] jî pirtûkên bi navên ''Kitab el-cebr we'l-muqabele'' nivîsîbûn.

== Pirtûk û naveroka wî ==
Pirtûk li ser jihevderxistinê ango çareserkirina [[hevkêşeyên kuadratîk]] ([[hevkêşeyên çarkunc]]) û hin problemên din bû û ew wek sazdara [[cebîr]]ê tê pejirandin. Navê ''algebra'' di zimanên rojava de bo cebîrê ji navê Xwarezmî hatibû afirandin. Xwarêzmî bixwe çiqas [[faris]] bû (her çiqas tê gotin jî ku [[kurd]] be) jî, ew pirtûka bi zimanê [[erebî]] nivisîbû. Ew pirtûk wek ''Liber algebrae et almucabala'' di [[sedsala 12'an]] de ji layê Robertê Chester (navê wî bi latînî: ''Robertus Castrensis'') ve hatibû wergerandin [[latînî]] û ev wûşeya wiha derbaza latînî û zimanên din bû.

Xwarezmî di pirtûka xwe de şeş cûreyên hevkêşeyan bingeh dide û li ser çareser kirinên wan metodên cebîrî û [[geometrî]]k dide. Wî di xebata xwe de hejmar, wek sembolan ne bi nivisê salixdidan. Bi vê avayê wî hevkêşe bi biwêjên wek ''kare'' (bi îngilîzî: &quot;squares&quot;, ya ko îroj bûyî x&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;); ''kok'' (bi îngilîzî: &quot;roots&quot;, ya ko îroj bûyî x) û ''hejmar'' (hejmarên ko wek 'çil û du' bilêv dikirin).

Pirtûk ji sê beşan pêk dihat:

* Çareserkirin û lêkolînên ser wekheviyên bi yek û du dereceyan;
* Çareserkirina problemên pîvaneyên pratîk;
* Çareserkirina problemên mîratan.

Ew şeş cûreyên ku, ew di pirtûkê xwe de bi lênêzbûnên xwe lêdikolî wiha bûn:

&lt;!--Nivîsên Îngîlîzî bo ku ez neyî bitunî emîn ewleyî me man, tu dikarî wergerê kontrol û rast bikî û wan jêbî--&gt;
* Kokên wekheviyên kareyî &lt;!--(squares equal roots)--&gt; (ax&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = bx)
* Kokên hevkêşeyên kareyî yên wekheva hejmêran&lt;!--( squares equal number)--&gt; (ax&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = c)
* Kokên wekheva hejmêran &lt;!--(roots equal number)--&gt; (bx = c)
* Kok û kareyên wekheva hejmêran&lt;!-- (squares and roots equal number)--&gt; (ax&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; + bx = c)
* Kok û hejmêrên wekheva kokan&lt;!--( squares and number equal roots)--&gt; (ax&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; + c = bx)
* Kok û hejmêrên wekheva kareyan &lt;!--(roots and number equal squares)--&gt; (bx + c = ax&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)

Wateya erebî ya ''el-Cebr'' (bi erebî الجبر, &quot;tunî kirin&quot;) ew kirariyê birina elemanekî negatîvî ji hêlekê wekheviyê de hêla dinê wekheviyê û guhertina nîşanê wê ye. Mînakê Xwarezmî ya bi nîşanên îroj wiha bû &quot;x&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = 40x - 4x&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&quot; bi kirariyê ''el-cebr'' tê halî &quot;5x&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = 40x&quot; û pê re tê çareser kirin. Bo ko dema Xwarezmî de hejmarên negatîv tunebûn û wî di çareserên xwe de kokên negatîv bi kar nedianîn bi vê kirariyê elemanên negatîv ji wekheviyê dihatin derxistin.

''El-Muqabele'' (bi erebî: المقابله, &quot;beramberî&quot;) tê maneya derxistin an îhmalkirina hejmerên pozîtîvên ji herdu hêlên wekheviyê bû. Minakê Xwarezmî yê bi nîşandinê îroj wiha bû: &quot;x&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; + 5 = 40x + 4x&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&quot; bi ''el-muqabele'' tê vî halî &quot;5 = 40x + 3x&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&quot; û pê re tê çareserkirin.

== Çavkanî ==

== Girêdanên derve ==
* [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Mathematicians/Al-Khwarizmi.html Xwarezmî]

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Matematîk]]
[[Kategorî:Pirtûk]]
[[Kategorî:Pirtûkên matematîkê]]
[[Kategorî:Pirtûkên stêrnasiyê]]
[[Kategorî:Pirtûkên zanistê]]</text>
      <sha1>krfum9g3ps8ee75axk2jupbjrv7kwfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Asûs (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27547</id>
    <revision>
      <id>2069643</id>
      <parentid>1751794</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1830" sha1="tqnf6azw6u2h5pc3we3wf2f9tynngfy" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Bêçavkanî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Asûs
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Mehmet Dicle|Mehmed Dîcle]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
Ev berhema Mehmed Dîcle ya yekane yî bi navê &quot;Asûs&quot; amaje bi daxwaza nivîskêr a Gabriel Garcia Marquezbûna wêjeya Kurdî dike. Mehmed Dîcle &quot;Asûs&quot;a xwe ya ku jiyaneke xwe ya wekî gûzekê hişk heye bi her çîrokekê bi şax û perrtir kiriye, ji wan çîrokan û pê de ji me re salix û sûlix daye, ku ew ê hemû wêjeya xwe li ser heman xakê biafirîne, ji me re qala takeçîrokeke gumreh bike. Çîrokeke ku dê li xwe bikole, ne li avê...

Mehmed Dîcle, bê şik û guman, yek ji wan behreyên wêjeya Kurdî yên nûhatî ye û xwedî zerengiyeke balkêş e.

Xwezî berhema wî bi wî awayî, ji aliyê weşanxaneyeke bi wî rengî nehata çapkirin, ku heyf û mixabin ji ber wê sedemê berhemê kiriye nekiriye nekariye têkeve rojeva çîroknûsiya Kurdî ya hevçerx.

Ji nirxandina Kawa Nemir, helbestvan, nivîskar, edîtor û wergêr, berpirs û berpirsiyarê mîrateya kovarên Jiyana Rewşenê û Rewşen-Nameyê

== Çavkanî ==

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>tqnf6azw6u2h5pc3we3wf2f9tynngfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alfabeyên kurdî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27579</id>
    <revision>
      <id>2069393</id>
      <parentid>1942863</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T12:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <origin>2069393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35404" sha1="is5k4tka6odoj30hduhzrq2l4k22yyt" xml:space="preserve">{{Kurd}}
[[Wêne:Masî soratî.PNG|thumb|Alfabeya kurdî ya kevn e ku ji pirtûka Şewq el-Musteham fî marîfet rumuz el-alqlam, di sala 856an de ji aliyê Îbn Wehşiya, hatiye bikaranîn.]]
'''Alfabeyên kurdî''', tevahiya sîstemên alfabeyan e ku bi alfabeyên cîhereng ji aliyê [[kurd]]an ve li herêmên [[Kurdistan]]ê û li welatên din ên ku [[kurd]] lê dijîn, bi [[zimanê kurdî]] hatine bikaranîn. Di nav van alfabeyan de [[Alfabeya Kurdî ya Latînî|alfabeya latînî]], [[Alfabeya Kurdî ya Erebî|erebî]] û alfabeya [[Alfabeya Kurdî ya Kirîlî|kirîlî]] hene. Li [[Kurdistana Bakur]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] [[alfabeya Kurdî ya Latînî|alfabeya latînî]], li [[Rojhilata Kurdistanê]] û Başûr [[alfabeya Kurdî ya Erebî|alfabeya erebî]], li Komarên Sovyetistana kevn jî alfabeya kirîlî ji aliyê kurdan ve di demên cûda de hatiye bikaranîn û di roja îro de jî alafabeya latînî ya kurdî bi awayekî berfireh tê bikar anîn. Piştî belavbûna sîstema sovyetî, hinek kurdên Sovyetistana kevn jî dest bi bikaranîna alfabeya latînî kirine.

Alfabeyeke kurdî ya herî kevin ji aliyê nivîskarê navdar [[Îbn Wehşiye]] ve di pirtûka wî yê bi navê [[Şewq el-Musteham]] ku di sala 856an a {{pz}} de hatiye nivîsandin, hatiye belgekirin.

[[Zimanê kurdî]] herî zêde bi du alfabeyan têne nivîsandin. Yek ji van alfabeya latînî ya ku ji aliyê [[Celadet Alî Bedirxan]] ve ku di sala 1932an de bi navê alfabeya Bedirxan yan jî alfabeya [[Hawar (kovar)|Hawarê]] (li pey kovara Hawarê), alafabeya duyem jî alfabeya farisî-erebî bi navê alfabeya [[Zimanê kurdî|kurdî]] ya [[soranî]] ye.

Alfabeya latînî yan jî alafabeya Hawar di roja îro de wekî alfabeya standard a kurdî ya latînî tê bikaranîn.

Alfabeyên ji ku aliyê kurdan ve hatine bikar anîn ev in:
* [[Alfabeya kurdî ya ber îslamê]]
* [[Xetên avestayî|Alfabeya Avestî]]
* [[Alfabeya Masî Soratî]]
* [[Alfabeya kurdî ya erebî]]
* [[Alfabeya kurdên êzîdî]]
* [[Alfabeya Şemo-Marogûlov]]
* [[Alfabeya kurdî ya latînî]]
* [[Alfabeya kurdî ya kîrîlî]]
* [[Alfabeya kurdî ya ermenî]]
* {{Lînka gotara zaravayê|kirmaşanî|Elifbay Kermaşanî}}

== Herfên nû ji bo dengên enfatîk ==
Celadet û Kamûran Alî Berdixan alfabeya kurdî ya bi tipên latînî, ya bi navê [[alfabeya kurdî ya latînî|alfabeya Hawarê]], amade kiriye. Ev alfabe alfabeyeke rihet/hêsan e,&lt;ref&gt;{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.avestakurd.net/arshiv/avesta67/a%20tigris67.htm |roja-gihiştinê=2011-11-17 |roja-arşîvê=2012-05-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120525071616/http://www.avestakurd.net/arshiv/avesta67/a%20tigris67.htm |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; ji ber ku herkes bikaribe bi hêsanî hînî nivîsandina kurdî bibe. Lêbelê zimanê kurdan gelek dewlemend e &lt;ref&gt;{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.pen-kurd.org/2011/2012/EzizeeCewo_pirsgirekaZimani.html |roja-gihiştinê=2013-02-23 |roja-arşîvê=2013-06-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130623061515/http://www.pen-kurd.org/2011/2012/EzizeeCewo_pirsgirekaZimani.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amidakurd.net&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.amidakurd.net/qunciknivis/d%C3%AEsa_li_ser_pirsa_alfab%C3%AA |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2013-02-23 |roja-arşîvê=2016-03-13 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160313062651/http://www.amidakurd.net/qunciknivis/d%c3%aesa_li_ser_pirsa_alfab%c3%aa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;scribd.com&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.scribd.com/document/71798599/pernav |sernav=Client Challenge |malper=www.scribd.com |roja-gihiştinê=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.rizgari.com/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=29488 |roja-gihiştinê=2011-11-17 |roja-arşîvê=2012-06-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120607070716/http://rizgari.com/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=29488 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.shewirazimanekurdi.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=54&amp;Itemid=59 |roja-gihiştinê=2011-11-17 |roja-arşîvê=2011-11-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111122010921/http://www.shewirazimanekurdi.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=54&amp;Itemid=59 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;, ji ber ku pirr deng/fonem hene. Lewma li gor çend zimannasan &lt;ref&gt;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}}http://www.ellahmezar.ir/wp-content/uploads/2012/09/zare-zerin-www.EllahMezar.ir_.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130901024742/http://www.ellahmezar.ir/wp-content/uploads/2012/09/zare-zerin-www.EllahMezar.ir_.pdf |date=2013-09-01 }} (li ser rûpela 29)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.welateme.info/doc/Pirs-49.doc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220530092846/http://www.welateme.info/doc/Pirs-49.doc |date=2022-05-30 }} (Rozad Elî got **Lê mîna ku em dizanin, ji bilî tîpa '' r '' çar tîpên Kurdî yên ''çêwîdeng '' ên din jî hene, ew jî du dengan didin, ew jî ev in: (ç, p, t, k). Û dema ku tîpa '' r '' dubare bibe, gerek em her çar tîpên din jî ji bîr nekin, ew jî bi wê pîvanê werin birin û di bêjeyan de werin dûbarekirin** di besa &quot;Çend Têbîn li Derbarê Hin Mijarên Rêzmanî&quot; de; li ser rûpela 15em, li &quot;Kovara PIRS&quot;)&lt;/ref&gt; wek Dr. [[Bahîzê Omerî]] (di gotarên wî li kovarên [[Peyv (kovar)|Peyv]] û [[Karwan]]ê) ev tîpên nû, yên ku heta îro (2011) bi giştî nehatin pejirandin, pêşniyaz kirine:

* &quot;Ḉ&quot; (çh)&lt;ref&gt;http://books.google.fr/books?id=qXqmfIBJaAoC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=joyce+blau&amp;hl=fr&amp;ei=B4TGTojSLcXh4QTm-bA7&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false (li ser pirtûka &quot;manuel de la langue kurde&quot;, rûpel 23-24)&lt;/ref&gt;. Mînak : ew koḉa bar dikin, ḉiya,
* &quot;Ḱ&quot; (kh)&lt;ref&gt;http://books.google.fr/books?id=qXqmfIBJaAoC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=joyce+blau&amp;hl=fr&amp;ei=B4TGTojSLcXh4QTm-bA7&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false (li ser pirtûka &quot;manuel de la langue kurde&quot;, rûpel 24)&lt;/ref&gt;. Mînak : şiḱandin, weḱ, nêzîḱ, ḱar, desteḱ, ḱurdî, Ḱurdistan.
* &quot;Ṕ&quot; (ph)&lt;ref&gt;http://books.google.fr/books?id=qXqmfIBJaAoC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=joyce+blau&amp;hl=fr&amp;ei=B4TGTojSLcXh4QTm-bA7&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false (li ser pirtûka &quot;manuel de la langue kurde&quot;, rûpel 24-25)&lt;/ref&gt;. Mînak : ṕêrnav.
* &quot;T́&quot; (th)&lt;ref name=&quot;books.google.fr&quot;&gt;http://books.google.fr/books?id=qXqmfIBJaAoC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=joyce+blau&amp;hl=fr&amp;ei=B4TGTojSLcXh4QTm-bA7&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false (li ser pirtûka &quot;manuel de la langue kurde&quot;, rûpel 25)&lt;/ref&gt;. Mînak : ket́in, tişt́, kuşt́in, hat́in.
* &quot;Ŕ&quot; (rh) yan jî &quot;RR&quot; (rr)&lt;ref name=&quot;books.google.fr&quot;/&gt;. Mînak : ji te ŕa, jêŕ, ew ŕabûbûn, ew ŕêwîne. Mînak : pirr, kirr.

Jixwe Celadet Alî Bedirxan jî di kovara [[Hawar]]ê da qala van dengên ç, k, p, t&lt;ref&gt;http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/cmr_0008-0160_1960_num_1_3_1441# (li ser rûpela 9'ê)&lt;/ref&gt; yên cuda dike, lê wisan dibêje ku hewce nîne ku ji bo her dengekî tîpek di alfabeyê da hebe. Ji bilî van çar dengan dîsa behsa dengên ku di alfabeya klasîk a Kurdî da derbas dibin (û di alfabeya erebî ya soranî de jî hene) herfên hê ح, 'eyn ع û xeyn غ dike. Bona van dengan jî pêşniyar dike ku işareta ¨ bikarbînin, her wiha ev wek ḧ, ë (ä, ï) û ẍ werin nivîsandin.&lt;ref&gt;Hawar, hejmar 1, rûpel 3, Elfabêya Kurdî&lt;/ref&gt;

Di alfabeya kurdî ya bi tîpên erebî (alfabeya soranî) da, ji bilî dengên ḧê ح, 'eyn/ëyn ع, ẍeyn غ du deng dîsa hene ku di alfabeya kurdî ya bi tîpên latînî da nîn in. Ew jî tîpên ڕ û ڵ ne ku em dikarin bi '''rr''' û '''ll''' binivîsin.

Tîpên &quot;Ḉ, Ḱ, Ṕ, Ṙ, Ṫ&quot;, yânî dengên &quot;çh, kh, ph, rh, th&quot; ji hemû zimanên îranî ango hindû-îranî tenê di kurmancî û dimilî/kirmanckî de hene.

Helbestvan û zanyarê kurd Şêx Evdirehmanê Aqtepi, di pirtûka xwe ya bi navê Dîwan, behsa van tîpan dike û dibêje kafa kurdî cuda ye ji kafa erebî û tîpên p, ç, t, k bi du u sê cûran nîşan dide.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}}
=== Alfabeyên kurmancî, ''yekgirtú'' û soranî ===
{|class=wikitable
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| Latînî || rowspan=&quot;2&quot;| Yekgirtú || rowspan=&quot;2&quot;| Kirîlî || colspan=&quot;4&quot;| Soranî || rowspan=&quot;2&quot;| [[Alfabeya Fonetîk a Navneteweyî|IPA]]
|- style=&quot;font-size:90%&quot;
!  tîpa tenê || tîpa destpêkê || tîpa naverastê || tîpa dawiyê
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;A a&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;A a&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;A a&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;ا&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;ئا&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;1&quot; | —
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;ـا&lt;/span&gt;
| {{IPA|[aː]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;B b&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;B b&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Б б&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;ﺏ&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;ﺑ&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;ـبـ&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;ـب&lt;/span&gt;
| {{IPA|[b]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;C c&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;J j&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Щ щ&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺝ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺟ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـجـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـج}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[d͡ʒ]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Ç ç&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;C c&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Ч ч&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|چ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﭼ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـچـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـچ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[t͡ʃ]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;D d&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;D d&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Д д&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺩ}}&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | —
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ــد}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[d]}}
|- align=&quot;center&quot;  ﮫﺋﮫ ﮦ
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;E e&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;E e&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Ә ә&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﮦ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺋﮫ}}&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;1&quot; | —
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﮫ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[ɛ]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Ê ê&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;É é&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;E e&lt;br /&gt;(Э э)&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ێ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ئێـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـێـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـێ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[eː]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;F f&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;F f&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Ф ф&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻑ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻓ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـفـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻒ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[f]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;G g&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;G g&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Г г&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﮒ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﮔ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـگـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـگ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[ɡ]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;H h&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;H h&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;h h&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻫ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻫ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـهـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـهـ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[h]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt; (Ḧ ḧ)&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;H' h'&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;h’ h’&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ح}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|حـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـحـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـح}}&lt;/span&gt;
| [[ħ|{{IPA|[ħ]}}]]
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt; (')&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt; '&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt; —&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ع}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|عـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـعـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـع}}&lt;/span&gt;
| [[ʕ|{{IPA|[ʕ]}}]]
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;I i&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;I i&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Ь ь&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;4&quot; | —
| [[ɯ|{{IPA|[ɯ]}}]]
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Î î&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Í í&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;И и&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﯼ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺋﯾ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـيـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﯽ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[iː]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;J j&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Jh jh&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Ж ж&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﮊ}}&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | —
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـژ }}&lt;/span&gt;
| [[ʒ|{{IPA|[ʒ]}}]]
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;K k&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;K k&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;K k&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﮎ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﮐ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـکـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﮏ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[k]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;L l&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;L l&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Л л&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻝ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻟ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـلـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـل}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[l]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;(ll)&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;ll&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Л’ л’&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ڵ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ڵــ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـڵـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـڵ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[lˁ]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;M m&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;M m&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;M m&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻡ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻣ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـمـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـم}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|[m]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;N n&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;N n&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Н н&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻥ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻧ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـنـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـن}}&lt;/span&gt;
|{{IPA|[n]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;O o&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;O o&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;O o&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ۆ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ئۆ}}&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;1&quot; | -
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـۆ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[oː]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;P p&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;P p&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;П п&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|پ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|پــ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـپـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـپ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[p]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Q q&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Q q&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Q q&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻕ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻗ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـقـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـق}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[q]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;R r&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;R r&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;P p&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺭ}}&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | —
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـر}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[ɾ]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;(rr)&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt; rr&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Р’ р’&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ڕ}}&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | —
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـڕ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[r]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;S s&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;S s&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;C c&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺱ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺳ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـسـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـس}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[s]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Ş ş&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Sh sh&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Ш ш&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺵ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺷ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـشـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـش}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[ʃ]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;T t&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;T t&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;T т&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺕ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺗ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـتـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـت}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[t]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;U u&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;U u&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Ö ö&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻭ}}&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | —
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـو}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[œ]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Û û&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Ú ú&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;У у&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻭﻭ}}&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | —
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـوﻭ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[uː]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Ù ù&lt;/span&gt;
| —
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ۊ}}&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | —
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـۊ}}&lt;/span&gt;
| [[ʉ|{{IPA|[ʉː]}}]]
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;V v&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;V v&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;B в&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ڤ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ڤـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـڤـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـڤ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[v]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;W w&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;W w&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;W w&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻭ}}&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | —
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـو}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[w]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;X x&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;X x&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;X x&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺥ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺧ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـخـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـخ}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[x]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;(Ẍ ẍ)&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;X' x'&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Ѓ ѓ&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻍ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﻏ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـغـ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـغ}}&lt;/span&gt;
| [[ʁ|{{IPA|[ʁ]}}]]
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Y y&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Y y&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Й й&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﯼ}}&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|يـ}}&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |  —
| {{IPA|[j]}}
|- align=&quot;center&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Z z&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;Z z&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;З з&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ﺯ}}&lt;/span&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | —
| &lt;span style=&quot;font-size:medium;&quot;&gt;{{ziman|ar|ـز}}&lt;/span&gt;
| {{IPA|[z]}}
|}

== Alfabeya latînî ==
=== Alfabeya Hawar ===
Alfabeya kurdî ya latînî bi giranî ji aliyê [[Celadet Alî Bedirxan|Celadet Bedirxan]] ve hatiye çêkirin ku di destpêkê de hevkariya [[Tewfîq Wehbî]] ku di sala 1931ê de li Iraqê jiyan kiriye, xwestibû. Lê piştî ku ev çend meh bûn tu bersiv ji Wehbî nehat, wî û birayê xwe [[Kamiran Alî Bedirxan|Kamuran Alî Bedirxan]] di sala 1932an de biryar dan ku alfabeya [[Hawar (kovar)|Hawarê]] bidin destpêkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://www.worldcat.org/oclc/266073591 |sernav=Le mouvement kurde de Turquie en exil : continuités et discontinuités du nationalisme kurde sous le mandat français en Syrie et au Liban (1925-1946) |paşnav=Tejel |pêşnav=Jordi |tarîx=2007 |weşanger=Peter Lang |isbn=978-3-03911-209-8 |cih=Bern |oclc=266073591 }}&lt;/ref&gt; [[Celadet Alî Bedirxan|Celadet Bedirxan]] armanc dikir ku alfabeyeke ku du tîpan ji bo temsîlkirina yek dengî bi kar neanîne biafirîne. Ji ber ku kurdên li [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Tirkiye]]yê berê xwe da alfabeya tirkî ya latînî, wî alfabeyek çêkir ku bi taybetî ji bo kurdên [[Bakurê Kurdistanê]] bigihêje. Hinek lêkolîneran pêşniyar kirine ku li ser alfabeya [[Hawar (kovar)|Hawarê]] ya Bedirxan zêdekirinên hindik bên kirin ku ew ji bikarhêneran re xweştir bibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Bahadur |pêşnav=Muhamadreza |sernav=Kirmaşanî Alphabet and Pronunciation Guide |url=https://www.academia.edu/12911202/Kirma%C5%9Fan%C3%AE_Alphabet_and_Pronunciation_Guide }}&lt;/ref&gt; Zêdekirin bi dengên ku di alfabeya kurdiya soranî de tên nimandin, di alfabeya [[Hawar (kovar)|Hawarê]] de hene. Lêkolîneran pêşniyar kirin ku ev alfabeya berfireh bibe alfabeya kurdî ya latînî. Karakterên din ên pêşniyarkirî tîpên Ł, Ň, Ř û Ü ne.

Kurdiya [[kurmancî]] yê zimanê kurdî bi alfabeya latînî ya berfireh hatiye nivîsandin ku ji 26 tîpên [[Alfabeya latînî|Alfabeya Latînî]] ya bingehîn ya ISO û ji 5 tîpên bi diyakrîtîk pêk tê ku bi giştî bi 31 tîpan (her yek tîpek mezin û piçûk hene) tê nivîsandin.
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;border-collapse:collapse; text-align: center; font-size: 90%; width: 100%;&quot;
|+ style=&quot;font-size: 110%;&quot; |Alfabeya Hawar
|-
|1||2||3||4||5||6||7||8||9||10||11||12||13||14||15||16||17||18||19||20
|21||22||23||24||25||26||27||28||29||30||31
|-
|bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot; colspan=&quot;31&quot; |'''Formên mezin (tîpên mezin jî tê gotin)'''
|-
|A||B||C||Ç||D||E||Ê||F||G||H||I||Î||J||K||L||M||N||O||P||Q||R||S||Ş||T
|U||Û||V||W||X||Y||Z
|-
|bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot; colspan=&quot;31&quot; |'''Formên biçûk (tîpên biçûk jî tê gotin)
|-
|a||b||c||ç||d||e||ê||f||g||h||i||î||j||k||l||m||n||o||p||q||r||s||ş||t
|u||û||v||w||x||y||z
|}

== Alfabeya latînî (zazakî) ==
Herweha di zaravayên zazakî &lt;ref&gt;http://members.tripod.com/~zaza_kirmanc/dil/okumayazma.htm#2-1&lt;/ref&gt; de ev dengên [[enfatîk]] jî hene ''çh'', ''kh'', ''ph'' û ''th'' û dengên ''rr'' û ''é''. Lê ev deng li hêmû zimanên îranî tune ne, bes tenê bi kurmanjkî û dimilî hene &lt;ref&gt;http://www.omniglot.com/writing/persian.htm (bi farsî enfatîk nîne)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.omniglot.com/writing/dari.htm (bi darî enfatikên kurdî tune ye)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.omniglot.com/writing/dari.htm ( bi peshtûnî dengê enfatîk nin e)&lt;/ref&gt;

Ev dengên cuda ku di Zazakî/Kirmanckî da hinek bi çh, kh, ph, th nîşan didin mîna dengên Kurmancî têne bilêvkirin. Ev nivîsandina bi du herfan jî hinekî bi pirsgrêke. Lewma gava ku tîpa h tê ber tîpeke din ew jibo ku dengekî hişk bide tê bikarhanîn û di sîstema [[Alfabeya Fonetîk a Navneteweyî|Alfabeya Fonetîk]] da jî dengên hişk bi lêzêdekirina tîpa h têne nîşandan. Mînak: [t͡ʃʰ], [kʰ], [pʰ], [tʰ]. Lêbelê hinek vê di zazakî de jibo dengên ç, k, p, t, yên nerm bikartînin ku ev jî pirsgirêkekî jibo başfehmkirina xebitandina van tîpan dertîne holê.
== Alfabeya erebî (soranî) ==
[[Wêne:Kurdish Food - Alder Street - geograph.org.uk - 1717250.jpg|thumb|Tabelaya xwaringeha kurdî li Îngilîstanê ku bi tîpên erebî, bi kurdî û bi tîpên latînî, bi inglîzî hatiye nivîsandin.]]
Alfabeya [[soranî]] bi piranî bi [[alfabeya farisî]] ya guhertî ya ku ji 33 tîpan pêk tê, ji aliyê Seîd [[Kaban Sedqî]] ve hatiye nivîsandin. Berevajî [[alfabeya farisî]] ku abced e, kurdiya navendî hema bêje alfabeyeke rast e ku tê de dengdêran wek konsonantan dihesibînin. Di kurdiya [[soranî]] de dengên kurdiya [[kurmancî]] bi temamî tine. Kurdiya [[soranî]] ya nivîskî jî xwe dispêre konteksa dengdêr û konsonantê ji bo ku fonemên u/w û î/y ji hev cuda bi kar bîne. Di wê de du konsonantên farîngeal û her weha frîqatîfeke dengbêjî ya ku di [[Zimanê kurdî|kurdî]] de tê bikaranîn nîşan dide. Di kurdiya [[soranî]] ya reformkirî de tîpên &quot;i&quot;-ya ⟨ٮ⟩-yê hene û bi jimarekirina &quot;w&quot;-ê bi ⟨ڡ⟩-ya bi serketî di navbera konsonanta &quot;w&quot; û dengdêra kurt &quot;u&quot; de ji hev cihê dike. Di heman demê de ew dikare bi serfirazî di navbera konsonanta &quot;y&quot; û dengdêra dirêj &quot;î&quot; de bi jimreya &quot;î&quot;-ya ⟨ٽ⟩-yê û dengdêra dirêj &quot;û&quot; bi ⟨ۉ⟩ an jî ⟨ۇ⟩-ya bi ⟨ۉ⟩ an jî ⟨ۇ⟩ bi awayekî serkeftî cuda bike ya ducarî ⟨و⟩.
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;border-collapse:collapse; text-align: center; font-size: 90%; width: 100%;&quot;
|+ style=&quot;font-size: 110%;&quot; |Alfabeya soranî 
|-
| {{ziman|ku-Arab|ع}}
| {{ziman|ku-Arab|ش}}
| {{ziman|ku-Arab|س}}
| {{ziman|ku-Arab|ژ}}
| {{ziman|ku-Arab|ز}}
| {{ziman|ku-Arab|ڕ}}
| {{ziman|ku-Arab|ر}}
| {{ziman|ku-Arab|د}}
| {{ziman|ku-Arab|خ}}
| {{ziman|ku-Arab|ح}}
| {{ziman|ku-Arab|چ}}
| {{ziman|ku-Arab|ج}}
| {{ziman|ku-Arab|ت}}
| {{ziman|ku-Arab|پ}}
| {{ziman|ku-Arab|ب}}
| {{ziman|ku-Arab|ا}}
| {{ziman|ku-Arab|ئـ}}
|-
| 17 || 16 || 15 || 14 || 13 || 12 || 11 || 10 || 9 || 8 || 7 || 6 || 5 || 4 || 3 || 2 || 1
|-
| {{ziman|ku-Arab|ێ}}
| {{ziman|ku-Arab|ی}}
| {{ziman|ku-Arab|وو}}
| {{ziman|ku-Arab|ۆ}}
| {{ziman|ku-Arab|و}}
| {{ziman|ku-Arab|ە}}
| {{ziman|ku-Arab|ھ}}
| {{ziman|ku-Arab|ن}}
| {{ziman|ku-Arab|م}}
| {{ziman|ku-Arab|ڵ}}
| {{ziman|ku-Arab|ل}}
| {{ziman|ku-Arab|گ}}
| {{ziman|ku-Arab|ک}}
| {{ziman|ku-Arab|ق}}
| {{ziman|ku-Arab|ڤ}}
| {{ziman|ku-Arab|ف}}
| {{ziman|ku-Arab|غ}}
|-
| 34 || 33 || 32 || 31 || 30 || 29 || 28 || 27 || 26 || 25 || 24 || 23 || 22 || 21 || 20 || 19 || 18
|}

== Alfabeya latînî (kirmaşanî) ==
Kirmaşanî zarava sereke ya [[Kurdiya Başûrî]] ye. Kirmaşanî ji bilî çend guhertinek heman alfabeya Hawarê bi kar tîne. Di alfabeya Kirmaşanî de 33 deng hene. Sedema cudahiya navbera tîpên alfbaya Hawar û Kirmaşanî ew e ku li zarava Kirmaşanî dengên ł, ň, ř, ü weke fonem hene lê dengên ê&amp;o nîne.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=6lgFBgAAQBAJ&amp;dq=kurdish+phrasebook&amp;source=gbs_navlinks_s Kirmaşanî Kurdish Phrasebook]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=0LnEVsancAE&amp;feature=youtu.be kurdî kirmaşanî]&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;border-collapse:collapse; text-align: center; font-size: 90%; width: 100%; margin:auto;&quot;
|-      
|bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot; colspan=&quot;37&quot; | &lt;span style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;'''Tîpên girek'''&lt;/span&gt;
|-
|width=3%|[[A]]
|width=3%|[[B]]
|width=3%|[[C]]
|width=3%|[[Ç]]
|width=3%|[[D]]
|width=3%|[[E]]
|width=3%|[[F]]
|width=3%|[[G]]
|width=3%|[[H]]
|width=3%|[[I]]
|width=3%|[[Î]]
|width=3%|[[J]]
|width=3%|[[K]]
|width=3%|[[L]]
|width=3%|[[Ł]]
|width=3%|[[M]]
|width=3%|[[N]]
|width=3%|[[Ň]]
|width=3%|[[P]]
|width=3%|[[Q]]
|width=3%|[[R]]
|width=3%|[[Ř]]
|width=3%|[[S]]
|width=3%|[[Ş]]
|width=3%|[[T]]
|width=3%|[[U]]
|width=3%|[[Û]]
|width=3%|[[Ü]]
|width=3%|[[V]]
|width=3%|[[W]]
|width=3%|[[X]]
|width=3%|[[Y]]
|width=3%|[[Z]]
|-    
| colspan=&quot;37&quot; | &lt;span style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;'''Tîpên hûrek'''&lt;/span&gt;
|-
|width=3%|[[a]]
|width=3%|[[b]]
|width=3%|[[c]]
|width=3%|[[ç]]
|width=3%|[[d]]
|width=3%|[[e]]
|width=3%|[[f]]
|width=3%|[[g]]
|width=3%|[[h]]
|width=3%|[[i]]
|width=3%|[[î]]
|width=3%|[[j]]
|width=3%|[[k]]
|width=3%|[[l]]
|width=3%|[[ł]]
|width=3%|[[m]]
|width=3%|[[n]]
|width=3%|[[ň]]
|width=3%|[[p]]
|width=3%|[[q]]
|width=3%|[[r]]
|width=3%|[[ř]]
|width=3%|[[s]]
|width=3%|[[ş]]
|width=3%|[[t]]
|width=3%|[[u]]
|width=3%|[[û]]
|width=3%|[[ü]]
|width=3%|[[v]]
|width=3%|[[w]]
|width=3%|[[x]]
|width=3%|[[y]]
|width=3%|[[z]]
|}

== Alfabeyên dîrokî ==
=== Nivîsa kurdî ya kevn ===
Elfabeya kurdî ya kevin ji aliyê nivîskarê navdar ê misilman Îbnî Wehşiye di pirtûka xwe ya bi navê [[Şewq el-Musteham]] ku di sala 856an de hatiye nivîsandin de hatiye belgekirin. Her wiha hatiye îdiakirin ku tîpên kurdî yên kevin jî mîna çend tîpên din ên ku di pirtûka [[Îbn Waşiye]] de hatine dîtin, dahênanên fantastîk in.
=== Alafabeya kîrîlî ===
Sîstema sêyem e ku ji bo (kurmancîaxivê) kurdên [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Yekîtîya Sovyeta]] berê, bi taybetî li [[Ermenistan|Ermenîstanê]], tê bikaranîn, alfabeya kîrîlî ye ku ji 40 tîpan pêk tê, hatiye bikaranîn. Tîpên [[Alfabeya kirîlî]] ku di sala 1946an de ji aliyê nivîskarê [[kurd]] [[Heciyê Cindî]] ve hatiye amadekirin li jêr in:
{| class=standard cellpadding=5 style=&quot;font-size: 1.3em; line-height: 2.5em; text-align: center;&quot;
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|А а}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Б б}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|В в}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Г г}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Г’ г’}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Д д}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Е е}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Ә ә}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Ә’ ә’}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Ж ж}}
|-
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|З з}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|И и}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Й й}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|К к}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|К’ к’}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Л л}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|М м}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Н н}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|О о}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Ӧ ӧ}}
|-
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|П п}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|П’ п’}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Р р}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Р’ р’}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|С с}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Т т}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Т’ т’}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|У у}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Ф ф}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Х х}}
|-
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Һ һ}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Һ’ һ’}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Ч ч}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Ч’ ч’}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Ш ш}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Щ щ}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Ь ь}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|Э э}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|[[Ԛ]] ԛ}}
| style=&quot;width:3em;&quot; | {{ziman|ku-Cyrl|[[Ԝ]] ԝ}}
|}

== Nivîsên bi hemû dengên kurdî ==
* Lêvegera rêzimana Kurdî&quot;&lt;ref&gt;http://www.ellahmezar.ir/wp-content/uploads/2012/09/zare-zerin-www.EllahMezar.ir_.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130901024742/http://www.ellahmezar.ir/wp-content/uploads/2012/09/zare-zerin-www.EllahMezar.ir_.pdf |date=2013-09-01 }} (rêzimana Kurdî li ser malpera fermî ya &quot;Kurmancên bakurê Xorasanê)&lt;/ref&gt;, nivîskar &quot;Arşek BARAVÎ.
* Pêrnavên Kurdî, Kurdish studies&lt;ref name=&quot;scribd.com&quot;/&gt;.
* Li ser pirsa alfabê&lt;ref name=&quot;amidakurd.net&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.mezopotamya.gen.tr/p%C3%8Adiv%C3%8Eya-me-bi-rastaxavtin-rastniv%C3%8Es%C3%8En-%C3%9B-rastxwedin%C3%8A-heye-makale,270.html |roja-gihiştinê=2013-02-23 |roja-arşîvê=2012-11-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20121122003246/http://www.mezopotamya.gen.tr/p%C3%8Adiv%C3%8Eya-me-bi-rastaxavtin-rastniv%C3%8Es%C3%8En-%C3%9B-rastxwedin%C3%8A-heye-makale,270.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.tirej.net/index668.Celadet.celiker.htm Kurtedîroka alfabên ku kurdan bikaranîne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919114438/http://www.tirej.net/index668.Celadet.celiker.htm |date=2008-09-19 }}
* [https://web.archive.org/web/20090531071803/http://landofkarda.blogspot.com/2009/02/kurdish-avestan-alphabet.html Alfabeya Kurdî ya Avestayî]
* [https://www.academia.edu/12911202/Kirma%C5%9Fan%C3%AE_Alphabet_and_Pronunciation_Guide Kirmaşanî Alphabet and Pronunciation Guide]
{{Zaravayên zimanê kurdî}}
{{Alfabeya kurdî ya latînî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Alfabe]]
[[Kategorî:Zimanê kurdî]]</text>
      <sha1>is5k4tka6odoj30hduhzrq2l4k22yyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zerdeşt wiha ferman kir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29147</id>
    <revision>
      <id>2069673</id>
      <parentid>2055891</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1408" sha1="bpe1lozgstep57qnivtghsg0dzpzahc" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Zerdeşt wiha ferman kir
| sernavê_xwemalî    = Also sprach Zarathustra
| wergêr             = [[Muhammed Înal]]
| wêne               = Also sprach Zarathustra (1883).gif
| thumb
| Zerdeşt Wiha Ferman Kir (pirtûk)
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Friedrich Wilhelm Nietzsche]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stenbol]]
| sernivîser         = Huseyn Siyabend
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 2007
| weşanxane          = [[Hivda İletişim|Weşanên Hîvda]]
| rûpel              = 360
| wêneçêker          = Semih Celali
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 
}}
'''''Zerdeşt wiha ferman kir''''' (bi [[almanî]]: ''Also sprach Zarathustra'') navê pirtûka bi nav û deng a [[fîlozof]] û nivîskarê mezin ê [[Almanya]]yê [[Friedrich Wilhelm Nietzsche]] ye. Pirtûk ji çar beşan pêk tê û di navbera salên [[1883]] û [[1885]]'an de hat nivîsandin.

== Girêdanên derve ==
* [http://www.gutenberg.org/etext/7205 ''Also sprach Zarathustra''] (Projeya Gutenberg)

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên Friedrich Nietzsche]]
[[Kategorî:Zerdeşt wiha ferman kir| ]]</text>
      <sha1>bpe1lozgstep57qnivtghsg0dzpzahc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Salnameya julianî</title>
    <ns>1</ns>
    <id>29218</id>
    <revision>
      <id>2069481</id>
      <parentid>2068190</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Dîn|Wîkîproje Dîn]]</comment>
      <origin>2069481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="342" sha1="efa9dzvqisg32as4jc97on6ky3pc5f9" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê |sinif=Destpêkî |bingehîn=erê |1=
{{Wîkîproje Dîn|muhîmî=Zêde}}

}}

==Salnameya Julianî, Juliyanî, Jûliyanî?==
Rojbaş! Gelo em nikarin bibêjin Salnameya Juliyanî, an jî Salnameya Jûliyanî? Hûn çi dibêjin? silav --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] 18:15, 24 rezber 2008 (UTC)</text>
      <sha1>efa9dzvqisg32as4jc97on6ky3pc5f9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mewlida Nebî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29538</id>
    <revision>
      <id>2069604</id>
      <parentid>2007191</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1780" sha1="9xmyha85b08r31hrudwjxec28t9rp5c" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Mewlida Nebî
| wêne               = Mewlıd (Ehmedê Xasi) Peni.jpg
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Mela Ehmedê Xasî|Ehmedê Xasî]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = Kitêba dînî
| cih                = [[Amed]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Zazakî|Kurdiya kirmancî]]
| dîroka_weşanê      = 1899
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Mewlida Nebî''''' (bi kurdiya zazakî: ''Mewlidê Nebî''), mewlidek di sala 1899an de ji aliyê [[Mela Ehmedê Xasî]] ve li bajarê [[Amed]]ê hatîye nivîsandin e. Cara pêşîn li Diyarbekirê li çapxaneya Lîtografyayê li çapê ketiye. Paşê ''Firat yayinlari'' di 1994an de bi tîpên latînî li [[Stembol]]ê ji nû ve çap dike. Mewlida Xasî nivîsandî yekemîn kitêba bi zaravayê [[Zazakî|kirmancî]] hatîye nivîsandin e. Herwiha ev berhem kitêba kurdî a ewil e ku di çapxaneyên nûjen de li çapê ketîye.

== Mewlida Nebî ==
&lt;poem&gt;
''Bîsmîllahîrrehmanîrrehîm''

Ez bi bismillahî îbtida kena,
Raziqê 'aman û xasan pîya kena.

Rebî, hemed û şukrî ancax to rê bê,
Kibr û medh û fexrî pêro to rê bê.

Çende rey bê ma sewa bê hemdê ma,
La belê nêrê hisaban çendê ma.

Hemd û şukrê to eda qet nêbenê,
Ma sera Rebbî, ti zanê vînenê.

Halê miskîn û feqir û naqisan,
Rûreş (Rışa u zer şiyahê) û zer sîyahê zey hesan.
    ...
&lt;/poem&gt;

== Pêşangeh ==
&lt;gallery&gt;
Wêne:Mewlıd (Ehmedê Xasi) Peni.jpg|
Wêne:Mewlıd (Ehmedê Xasi) Seyfa.jpg|
Wêne:Mewlıd (Ehmedê Xasi) Ver.jpg|
&lt;/gallery&gt;
== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûk]]</text>
      <sha1>9xmyha85b08r31hrudwjxec28t9rp5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eqîdeya Îmanê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29541</id>
    <revision>
      <id>2069573</id>
      <parentid>2054190</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6695" sha1="3r3s4gee5ot2i43hve0l7tpkxh56x4e" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Eqîda îmanê
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Ehmedê Xanî]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Berhem]]
| cih                = [[Bakûrê Kurdistan]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]] / ([[Kurmancî]])
| dîroka_weşanê      = Sersala 17'an
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Eqîda Îmanê''''', berhemek ji wan berhemên [[Ehmedê Xanî]] ê ku wî nivîsandîya. Ev berhemea wî, li ser Îmanê û aqil bi hev re disekinê. Rêya biaqil, di îmanê re dide nîşandin li pêşîya mirov.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.timeturk.com/tr/2009/07/31/islam-alimi-hani-kurt-acilimina-kopru-oldu.html |sernav=Kopîkirina arşîvê |tarîxa-gihiştinê=2015-11-15 |tarîxa-arşîvê=2016-06-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160601163405/http://www.timeturk.com/tr/2009/07/31/islam-alimi-hani-kurt-acilimina-kopru-oldu.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

== Berhem ==
Li bate muheqqeq bitin ev cewab &lt;br&gt;
Diho gote min hatifê bê hîcab

Sa [[Ehmedê Xanî|Ehmed]] senake bi qewlê sehîh &lt;br&gt;
Li tewhîda Barî bi lefzê fesîh

Xwedê yêke bê hevrê û bê heval &lt;br&gt;
Ne me’zulîye ne mirin ne zewal

Ne esl û ne fesl û ne da û ne bab &lt;br&gt;
Heyîn wî heyîna wî nabit hîsab

Ji bo wî çunîn e, cîhat û mekan &lt;br&gt;
Ne ma nend û misl û ne hemta nîşan

Li wîra nebûrîne weqt û zeman &lt;br&gt;
Ne sal û ne mah û ne hîn û ne an

Ebed dê hebitin ezel her heye &lt;br&gt;
Di dunya û ‘uqba Xwedayê me ye

Ewî afirandin em û cumle xelq &lt;br&gt;
Nihin xeyrê wî qet çu xaliq bi heq

Resûlê di wî cumle heqqin temam &lt;br&gt;
Xusûsen Mûhemmed ‘eleyhisselam

Ku ser defterê cumle ‘alem ew e &lt;br&gt;
Nubuwwet xwe mektûb e xatem ew e

Xwedê afirandin ji bo wî felek &lt;br&gt;
Ji bo xidmeta wî şihandin melek

Ku quran ji ‘erşan di gel wan hinar &lt;br&gt;
Ji bo wî hebîbê xweyî bextiyar

Ji bal xwe bûraqek ji bo ra şihand &lt;br&gt;
Lê zînek muresse’ ewî rûnihand

Bûraqê di gel refrefê dest bi dest &lt;br&gt;
Bi emrê Xwedê ew birin pêşê dest

Di heft asîmanan ewî êwerand &lt;br&gt;
Biqasî du qewsan vibal xwe gihand

Hilanî Xwedê perde rakir nîqab &lt;br&gt;
Cemala Xwedê dît ewî bê hîcab

Du caran bi çehvan cemala wî dît &lt;br&gt;
Li derrê melayên dibêjin nedît

Mebe bê sebeb munkerê “Qed rea” &lt;br&gt;
Ji xelqê “Temarûn ‘ela ma yûra”

Eger tu bêjê li kû dî Xweda &lt;br&gt;
Xwedê go linik “sidretul munteha”

Mûheqqeq bizan wî Xwedê dîtiye &lt;br&gt;
We lêkin nizanit heqîqet çiye

Ji bo wî çunîn e nezîr û şebîh &lt;br&gt;
Kesê wesfê kit dê çi bêjit bedîh

Sîfatê di seb’e ji bo Zul-Celal &lt;br&gt;
Bizan heft in, ey ‘arifê pir kemal

Xweşî şîn û zanîn û vîn û kelam &lt;br&gt;
Bihîstin digel dîtinê bûn temam

Qedîmin wekî zatî cumle sîfat &lt;br&gt;
Ne ‘eynî di zatîne ne xeyrî zat

Xwedê nîn e cewher ne cizm û ‘ered &lt;br&gt;
Ne kule ne be’d e, bizan bê xered

Eger bê guneh me mu’ezzeb bikit &lt;br&gt;
Ji wîra heye me mueddeb dikit

Rewa ye bikit ew li xelqê meşaq &lt;br&gt;
Bi qehra xwu teklîfa “ma la-yûtaq”

Erê key bi zulmê tekelluf dikit &lt;br&gt;
Di mulkê xwe de ew teserruf dikit

Li me ferz e herçî ji bo wî bikêr &lt;br&gt;
Ne ferz e li wî ya ji bom e bi xêr

Îrade diket ew bixeyr û şeran &lt;br&gt;
Rida nîn e emma bi fê’la şeran

Bizan bende muxtarê fê’la xwe ye &lt;br&gt;
Ne xaliq ne mecbûrê fê’la xwe ye

Muwafiq nebit qewl û niyet ‘emel &lt;br&gt;
Li ba me dibêtin di îman xelel

Mirovê bi îman di dojê muqîm &lt;br&gt;
Bizane ku namînitin ey hekîm

Musulman bi qetl û zinayê çunar &lt;br&gt;
Ne kafir dibe ne muxeled dinar

Ji me’siyyetan lazime tewbe zû &lt;br&gt;
Guneh nîn e tewbe nebêtin li dû

Ne me’ezûr e cahil ku ‘aqil bitin &lt;br&gt;
Ji xaliq bi cehla xwe xafil bitin

Mirovê nezan bêt û nadan û sist &lt;br&gt;
Dibêtin bi teqlîdê îman dirust

Di weqtê ‘ezabê Xwedê kit nizûl &lt;br&gt;
Li ser kafiran nîn e îman qebûl

Ji ‘ezl û gunahan Nebî bûn berî &lt;br&gt;
Ji bo qismê jin nîn e pêxemberî

Welîyyan keramet dikin jê zihûr &lt;br&gt;
Dikin xerqê-‘adet gelek jê sidûr

Xwedê dê bibînin musulman bi çav &lt;br&gt;
Wekî sahî bêtin heyîva tevav

Jibîr dê bikin nî’meta cennetê &lt;br&gt;
Wekî dest bidin dewleta ruyetê

Betal e tenasux, muhal e hulûl &lt;br&gt;
Meke ittîhada du tiştan qebûl

Eger tiştikî purr mucezza bikî &lt;br&gt;
Qebûl nakit êdî mucezza bikî

Heyûla çunîn e, ’edîm e, ’edîm &lt;br&gt;
Dinê kafire, ê dibêjit qedîm

Meke lec di Luqman û Iskenderî &lt;br&gt;
Ji bo wan ne me’lûm e pêxemberî

Melaik şeyatîn û cinnan wucûd &lt;br&gt;
Heye da nekê bûyînawan cuhûd

Wekî yêkin ev herdû bê şek temam &lt;br&gt;
Dirizqiyyetêda helal û heram

Bibêjim te fedla sehabê resûl &lt;br&gt;
Bican bike bawer bidil ke qebûl

Ebû bekrê Siddîqê yarê şefîq &lt;br&gt;
Ew e saniyesneyn di xarê refîq

Ji ewwel di fedlê ser-amed ew e &lt;br&gt;
Kerîm e û sahib keramet ew e

Li pêy wî bi heq ‘Umerê dîn-penah &lt;br&gt;
Bi fethê diwî şa ne xwendkar û şah

Xîlafet kemer bû mecala wî best &lt;br&gt;
Ji hukmê wî puşta mixalif şikest

Li pêy wîye ‘Usman bi heqqê hekîm &lt;br&gt;
Di ‘ilmê ‘elîm û di hilmê helîm

Ji Kerrarî efdeltir e bê guman &lt;br&gt;
Ev e î’tîqada me der heqqê wan

Di pêy wan ‘Elî sahibê zulfîqar &lt;br&gt;
Suwarê li dildul şehê namîdar

Tefewwuq li ser yên di mayî heye &lt;br&gt;
Bi me’na birayê resûlê me ye

Şefa’et dikin enbiya ewliya &lt;br&gt;
Bi izna Xwedê bo kesê eşqiya

Di xeyb û hudûrê du’ayan eser &lt;br&gt;
Dibêtin ji bora eya baxeber

Bi fê’lê diqenc da nekê minnetê &lt;br&gt;
Bi fedla Xwedê di biçê cennetêv

Bihişt û cehennem hene vê demê &lt;br&gt;
Fena nabin û naçine ‘edemê

Yeqîn dê bibêtin di yewma-qiyam &lt;br&gt;
Hîsaba helalê ‘ezaba heram

Ji bo ehlê xêran necat û rîda &lt;br&gt;
Ji bo ehlê şerran ‘îqab û ceza

Di qebrê dibêtin ji xelqê mirî &lt;br&gt;
Sûala Nekîrî digel Munkerî

Di heşrê terazî û mîzan heye &lt;br&gt;
Xerabî û qencî û kêşan heye

Sîrat ew pura purr bi xewf û xeter &lt;br&gt;
Cemî’ê xelaiq dikin lê guzer

Cehennem dibinda û cennet li pêş &lt;br&gt;
Li ser wê îlahî tu destêm bikêş

Weger ne, ezî mucrimê bed’emel &lt;br&gt;
Dizanim ku dê bê te pêy min zelel

Bi zenb û qusûrê di min tu nekî &lt;br&gt;
Di gel min bi ihsan û lutfa xwekê

Min û cumleyê ummeta Mustefa &lt;br&gt;
Bibê cennetê tabi’ê Mustefa

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Ehmedê Xanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Ehmedê Xanî]]
[[Kategorî:Helbestên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 17an]]</text>
      <sha1>3r3s4gee5ot2i43hve0l7tpkxh56x4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Birîna Reş</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29693</id>
    <revision>
      <id>2069557</id>
      <parentid>2054003</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1306" sha1="lsodaqfgayxvwgz5kx5bnhgqr0vfmaq" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Birîna Reş
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 9789944222549
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = Aram
| dîroka_weşanê      = 1964
| ziman              = [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
| sererastkirin      = 
| cih                = [[Stembol]]
| sernavê_xwemalî    = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| şêwe               = [[Şano]]
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Musa Anter]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''''Birîna Reş''''' navê [[şano]]yeke [[Musa Anter]] e. Musa Anter ev kitêba xwe di sala 1959an de li [[zîndana Harbiyê]] ya Stembolê nivîsand û yekem kitêb bû ku piştî damezrandina Komara Tirkiyeyê (1923) bi zimanê kurdî dihat nivîsin û weşandin. Yekem çapa kitêbê di sala 1965an de li [[Stembol]]ê derket.

== Çavkanî ==
* Musa Anter (1991). Birîna Reş. Koral, Stembol.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên 1965an]]</text>
      <sha1>lsodaqfgayxvwgz5kx5bnhgqr0vfmaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ji dengbêj Fadilê Kufragî destan û çîrokên kurdî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29843</id>
    <revision>
      <id>2069584</id>
      <parentid>2004007</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3778" sha1="s297vvpnbp0qxpoaxcssh2jtkha3aq8" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Ji dengbêj Fadilê Kufragî destan û çîrokên kurdî
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hogir Berbir]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Destan]] û [[çîrok]]
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = [[Azad Zal]]
| sererastkirin      = Semra Ozbey - Serwet Denîz
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[Nîsan]] [[2007]]
| weşanxane          = 
| rûpel              = 272
| wêneçêker          = Fadilê Kufragî û mala wî
| pîvan              = 16 x 23,5 cm
| ISBN               = 
}}
'''''Ji dengbêj Fadilê Kufragî destan û çîrokên kurdî''''', anku '''''Destan û çîrokên kurdî ji dengbêj Fadilê Kufragî''''' pirtûka ku ji Weşanên [[Enstîtuya Kurdî ya Amedê]] derket. Ev berhem ji çîrok û kilamên [[Fadilê Kufragî]] hatiye pê. Ango ji çîrok û kilamên ku ji ber dengê wî hatine nivîsîn pêk tê. Çîrokên ku di vê pirtûkê de ne, ji aliyê gelek [[Dengbêjî|dengbêjan]] ve hatine gotin û hîna jî tên gotin, dibe ku gelek kesan li herêmên cihê cihê ev kilam û çîrok bihîstibin. Lê her dengbêj bi awayê xwe dibêje û li her herêmê cihê cihê tên gotin. Jixwe gava ku hûn pirtûkê bixwînin hûn ê hem rastî taybetiyên herêmê û hem jî rastî yên dengbêj bên.

Pirtûk bi hevpeyvînek dest pê dike. Berhevkarê pirtûkê Hogir Berbir hevpeyvînek bi sernavê Dengbêjî Hunera Vegotinê ye bi Fadilê Kufragî re kiriye û ev wekî pêşgotin di pirtûkê de cih girtiye. Destan û Çîrokên ji dengbêj hatine guhdarî kirin û hatine deşîfrekirin ji gencîneya Zargotina Kurdî ne. Ji “Îslim Xatûna Qereçî û Cefer Efendî” heta “Tahar û Zahar”, “Eşqa Zeroya File û Mehmed Eliyê Girover”, “Xezal û Teyar Axa”, “Şerê Kûrana Bişêriyê”, “Gulîzera Kurda û Elê Melê”, “Xezalê û Husên Axayê Botî” û wekî vanan 18 destan û çîrokên ku di Zargotina Kurdî de cihêrengiya wan heye di pirtûkê de cih girtine.

Xebatkarê Enstîtuya Kurdî ya Amedê [[Hogir Berbir]] van destan û çîrokan ji [[Dêrika Çiyayê Mazî]], herêma Mêrdînê berhev kiriye.

Fadilê Kufragî, ji eşîra [[Îzolî (eşîr)|Îzolî]] ye. Eşîra wan di sala 1810-20an de ji [[Meletî|Meletiyê]] diçe gundê [[Kufrag]]ê ya ku niha ser bi [[Şemrex]]a [[Mêrdînê]] ve ye. Lê ji ber çi bar dikin nayê zanîn. Du bira û xwişkek Fadil heye. Di 1948ê de hatiye dinyê û hîn sax e. Di 40 rojiya xwe de çavên xwe wenda dike û hîn kor e. Di 18-20 saliya xwe de xwişka xwe ji xwe re dike berdêlî û dizewice. Ji xeynî keç û lawekî ku wenda kiriye, niha bavê 4 law û 3 keçan e. Her 3 keç û 2 lawê xwe zewicandiye. Di 1993yê de ji Kufragê bar dike û diçe [[Qoser]]ê û niha jî li vir dijî. Di 13 saliya xwe de dest bi dengbêjiyê dike, di 15 saliya xwe de fêm dike ku kor e û hîna jî dengbêjiyê didomîne. Gundê Kufragê di navbera Dêrika Çiyayê Mazî û Şemrexê de ye û gund ji her du navçeyan zêde ne dûr e. Debar û pîşeya çîrokbêj 200 elb erd û rez e. Xwendin û nivîsandina wî tune ye&lt;ref&gt;Ji dengbêj Fadilê Kufragî destan û çîrokên kurdî. Berhevkar Hogir Berbir, Enstîtuya Kurdî ya Amedê, 2007.&lt;/ref&gt;.

Çavkaniyên ku wî ev berhem jê girtine: [[Hesenê Cêzwê]], [[Etmanê Kufragî]], [[Dawidê Gir]], [[Fehmiyê Elê]] ([[Fehmiyê Borbore]]), [[Osmanê Qanêhevsê]], [[Hemîdê Huseynê Mazîdaxî]], [[Evdilayê Şêxoyê Ziznî]], [[Ehmedê Sebriyê Sêwsê]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>s297vvpnbp0qxpoaxcssh2jtkha3aq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xezeba Agirê Har</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29844</id>
    <revision>
      <id>2069632</id>
      <parentid>2053639</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3578" sha1="kipe54eqqxkruwrl7572ioviczpbwzu" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Paqij bike|tarîx=adar 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Xezeba Agirê Har
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hogir Berbir]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]]
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = Semra Ozbey - Serwet Denîz
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[Tîrmeh]] [[2008]]
| weşanxane          = Weşanên Tevn
| rûpel              = 208
| wêneçêker          = Menaf Osman
| pîvan              = 
| ISBN               = 978-975-9094-68-3
}}
Pirtûka Nivîskar Hogir Berbir a duyemîn bi navê “Xezeba Agirê Har” ji nav weşanê TEVN’ ê derket. Di vê pirtûkê de 14 çîrok cih digire û her çîrokek serboriyeke rasteqîn bi xwe re rave dike. Her çîrokek bi navê xwe yê xweser, mîna “Xezeba Çarşema Reş Dibariya, Jinek Kurd a Leheng, Rêwiyê Rêya Dûvdirêj, Rojek li Pîran, Xezeba Xewneke Sersem, Şehîdê Werzîşê, Deng Nebihûrîne, Her Lehengek Gulek Bihiştê ye, Dara Miradan, Xezeba Girîneke Bêhêstir, Evîneke Trajîk, “Kes Nikare Roja Me Tarî Bike”, Aştî bi Serket û Destana Lawê Rojê” pêk tê. Bi tevahiya çîrokên ku di pirtûkê de cih girtî re navê “Xezeba Agirê Har” li xwe girt. Pêşgotina pirtûkê Serwet Denîz nivîsandiye û dibêje:

“… Di vê pirtûkê de ev xezeb hatine honandin, lê tenê xezeb na, her wiha hêvî, hêviya rojên xweş jî hatiye honandin. Nivîskar xwestiye ku çîrokan binivîse û bi qasî hêz û zanîna xwe bibe şahidê dema xwe. Lê tiştê ku hatine nivîsandin tenê çîrok nîn in. Di heman demê de serpêhatî û bîranîn in jî. Dê xwendekar bi xwe jî vê rastiyê bibînin. Dibe ku heman bûyer hatibin serê gelek ji we xwendekaran. Lewra ev pêvajo hîna jî didome. Wek telpê ewrekî reş û tarî girtiye ser jiyana me. Hinek bûyerên ku nivîskar hilgirtiye dest bîst-sî sal berê qewimîne, lê di mejiyê me de wisa cih girtine ku mirov dibêje qey duh-pêr qewimîne. Êş û jana berxên ku axa sar hembêz kirine nepêkan e ku bê gotin û nivîsandin. Tenê mirov di kûrahiya dil de dijî. Nivîsandin û awayê nivîsandina van bûyeran heta tu bixwazî zehmet e. Ji ber vê zehmetiyê wêrekiyê dixwaze.

...

Rêzdar Hogir BERBIR jî wek şahidekî demê ev çîrokên di vê berhemê de pêşkêşî xwendekaran kiriye û xwestiye ya dilê xwe bi xwendekaran re parve bike. Di van çîrokan de gotina ku herî zêde derbas dibe ‘xezeb’e lê ev xezeb ji bo destnîşankirina rastiyê ye. Dema ku mirov pirtûkê bixwîne, dê çirûskên hêviyê jî bibîne….”

Nivîskar Hogir berbir, li gor nasnameya li ser, di {{dîrok|08|10|1976}}an, li gundê Pîrana (Pîrxetap) girêdayî Şemrexê ya navçeya Mêrdînê, lê li Dêrika Çiyayê Mazî hatiye dinê. Dibistana seretayî kuta kir û ya navîn jî salekê xwend. Di {{dîrok|01|10|1995}}an de ji ber ramanên xwe yên sîyasî û bi daraza endamtiya PKKê, nêzî 10 salan di girtîgehan de ma û di {{dîrok|15|05|2004}}an de jî derkete derve. Nivîsandina bi zimanê zikmakî ji girtîgehan dest pê kir û hîna jî kurteçîrok, helbest, gotaran dinivîse û berhevkariyê dike. Gotar, helbest û kurteçîrokên wî di malper, kovar û rojnameyan de hatine weşandin. Çend dosya mîna roman, çîrok û hwd. nivîsandiye...

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>kipe54eqqxkruwrl7572ioviczpbwzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bîjen Kamkar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33154</id>
    <revision>
      <id>2069453</id>
      <parentid>1847250</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>52197</id>
      </contributor>
      <origin>2069453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2788" sha1="jm38tb34zedqst4uzgbcyt7lk0mmo82" xml:space="preserve">{{Bêçavkanî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = muzîk
| roja_jidayikbûnê   = {{Jidayikbûn|1|1|1949|temen=erê}}
| malper             = [http://www.kamkars.net/about_en/#2 www.kamkars.net/Bijan]
| roja_jidayikbûnê   = 1949
| cihê_jidayikbûnê   = [[Sine]], [[Rojhilata Kurdistanê]]
}}
'''Bîjen Kamkar''', [[muzîkvan]]ê kurd e. Di sala 1949an de li bajarê [[Sine]]yê hatiye dinê. Ew yek ji sitranbêjên koma [[Kamkaran]] û herwisa jenyarekî navdar ê [[tar]], [[rubab]], [[tumbek]] û [[def]]ê ye.

== Jiyan û çalakiya hunerî ==
Bijen Kamkar di sala 1328an (1949) de li [[Urmiye]]yê ji dayik bû. Paşê bavê wî ji Urmiyeyê hate veguhestin bo [[Sine]]yê. Wekî endamên din ên malbata xwe, li cem bavê xwe [[Hesen Kamkar]] dest bi fêrbûna muzîkê kir. Yekem çalakiya wî ya pîşeyî di radyoyê de wekî stranbêj bûye. Yekem amûra ku bijartibû [[Tembik]] bû, lê piştî wê bi amûrên melodîka û [[Tar (amûr)|tar]]ê di koma malbatî ya [[Kamkaran]] de dest bi jenyariyê kir. Di sala 1353an (1974) de bi amûra pisporî ya tarê ket [[Fakulteya Hunerên Ciwan|Fakulteya Hunerên Ciwan a]] [[Zanîngeha Tehranê]] û di beşa muzîkê de xwend. Ew yek ji damezrênerên [[Chavoush 7#اعضای گروه شیدا|komên Şeyda]] û [[Chavoush 7#اعضای گروه عارف|Arif]] e û di gelek konser û berheman de wekî jenyar û carinan jî wekî stranbêj beşdar bûye.

== Ketina nav koma Şeyda û Arif ==
Di sala 1348an (1969) de bi [[Mihemedreza Lutfî]] re naskirî bû ku bi gotina wî bixwe, ev xaleke werçerxanê di jiyana wî ya hunerî de tê hesibandin; ji ber ku piştî bavê wî, roleke girîng di naskirina wî bi tar û muzîka Îranî de heye. Her wiha ev naskirin bû sedem ku ew wekî jenyarê [[Tembik]]ê bikeve [[Koma Şeyda]], lê piştî demekê bi hatina birayê wî [[Erjeng Kamkar]] bo komê, ew berê xwe dide jenyariya rûbabê. Bijen Kamkar piştî Koma Şeyda bû endamê Koma Arif jî.

== Anîna defê bo performansên giştî ==
Dibe ku mirov bikaribe rola wî ya herî girîng di muzîka Îranê de wekî anîna amûra defê bo cara yekem bo nav performansên giştî pênase bike. Di dema endamtiya di Koma Şeyda de, bi pêşniyara Mihemedreza Lutfî di yek ji konserên komê de amûra defê bikar anî ku bi pêşwaziyeke mezin a hezkiriyan re rûbirû ma. Îro def di komên muzîka Îranî de yek ji amûrên girîng e û gelek jenyar di vê beşê de çalakiyê dikin. Beriya vê, def tenê di merasimên olî yên derwêşan de li xaneqayan dihat bikaranîn û di komên muzîka Îranî de nehatibû bikaranîn.

== Çavkanî ==

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Stranbêj-kurd-şitil}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1949]]
[[Kategorî:Stranbêjên kurd]]</text>
      <sha1>jm38tb34zedqst4uzgbcyt7lk0mmo82</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069458</id>
      <parentid>2069453</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T20:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (--{{Şitil}}, Binê standard kir, Lînk paqij kir.)</comment>
      <origin>2069458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2762" sha1="dw15a9frs7yn0g81x2lkmnavrveqwlz" xml:space="preserve">{{Bêçavkanî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = muzîk
| roja_jidayikbûnê   = {{Jidayikbûn|1|1|1949|temen=erê}}
| malper             = [http://www.kamkars.net/about_en/#2 www.kamkars.net/Bijan]
| roja_jidayikbûnê   = 1949
| cihê_jidayikbûnê   = [[Sine]], [[Rojhilata Kurdistanê]]
}}
'''Bîjen Kamkar''', [[muzîkvan]]ê kurd e. Di sala 1949an de li bajarê [[Sine]]yê hatiye dinê. Ew yek ji sitranbêjên koma [[Kamkaran]] û herwisa jenyarekî navdar ê [[tar]], [[rubab]], [[tumbek]] û [[def]]ê ye.

== Jiyan û çalakiya hunerî ==
Bijen Kamkar di sala 1328an (1949) de li [[Urmiye]]yê ji dayik bû. Paşê bavê wî ji Urmiyeyê hate veguhestin bo [[Sine]]yê. Wekî endamên din ên malbata xwe, li cem bavê xwe [[Hesen Kamkar]] dest bi fêrbûna muzîkê kir. Yekem çalakiya wî ya pîşeyî di radyoyê de wekî stranbêj bûye. Yekem amûra ku bijartibû [[Tembik]] bû, lê piştî wê bi amûrên melodîka û [[Tar (amûr)|tarê]] di koma malbatî ya [[Kamkaran]] de dest bi jenyariyê kir. Di sala 1353an (1974) de bi amûra pisporî ya tarê ket [[Fakulteya Hunerên Ciwan|Fakulteya Hunerên Ciwan a]] [[Zanîngeha Tehranê]] û di beşa muzîkê de xwend. Ew yek ji damezrênerên [[Chavoush 7#اعضای گروه شیدا|komên Şeyda]] û [[Chavoush 7#اعضای گروه عارف|Arif]] e û di gelek konser û berheman de wekî jenyar û carinan jî wekî stranbêj beşdar bûye.

== Ketina nav koma Şeyda û Arif ==
Di sala 1348an (1969) de bi [[Mihemedreza Lutfî]] re naskirî bû ku bi gotina wî bixwe, ev xaleke werçerxanê di jiyana wî ya hunerî de tê hesibandin; ji ber ku piştî bavê wî, roleke girîng di naskirina wî bi tar û muzîka Îranî de heye. Her wiha ev naskirin bû sedem ku ew wekî jenyarê [[Tembik]]ê bikeve [[Koma Şeyda]], lê piştî demekê bi hatina birayê wî [[Erjeng Kamkar]] bo komê, ew berê xwe dide jenyariya rûbabê. Bijen Kamkar piştî Koma Şeyda bû endamê Koma Arif jî.

== Anîna defê bo performansên giştî ==
Dibe ku mirov bikaribe rola wî ya herî girîng di muzîka Îranê de wekî anîna amûra defê bo cara yekem bo nav performansên giştî pênase bike. Di dema endamtiya di Koma Şeyda de, bi pêşniyara Mihemedreza Lutfî di yek ji konserên komê de amûra defê bikar anî ku bi pêşwaziyeke mezin a hezkiriyan re rûbirû ma. Îro def di komên muzîka Îranî de yek ji amûrên girîng e û gelek jenyar di vê beşê de çalakiyê dikin. Beriya vê, def tenê di merasimên olî yên derwêşan de li xaneqayan dihat bikaranîn û di komên muzîka Îranî de nehatibû bikaranîn.

== Çavkanî ==

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1949]]
[[Kategorî:Stranbêjên kurd]]</text>
      <sha1>dw15a9frs7yn0g81x2lkmnavrveqwlz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069501</id>
      <parentid>2069458</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>52197</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jiyan û çalakiya hunerî */</comment>
      <origin>2069501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2767" sha1="3zqajva9cyuczpnpshcmrjjegfqseff" xml:space="preserve">{{Bêçavkanî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = muzîk
| roja_jidayikbûnê   = {{Jidayikbûn|1|1|1949|temen=erê}}
| malper             = [http://www.kamkars.net/about_en/#2 www.kamkars.net/Bijan]
| roja_jidayikbûnê   = 1949
| cihê_jidayikbûnê   = [[Sine]], [[Rojhilata Kurdistanê]]
}}
'''Bîjen Kamkar''', [[muzîkvan]]ê kurd e. Di sala 1949an de li bajarê [[Sine]]yê hatiye dinê. Ew yek ji sitranbêjên koma [[Kamkaran]] û herwisa jenyarekî navdar ê [[tar]], [[rubab]], [[tumbek]] û [[def]]ê ye.

== Jiyan û çalakiya hunerî ==
Bijen Kamkar di sala 1328an (1949) de li [[Urmiye]]yê ji dayik bû. Paşê bavê wî ji Urmiyeyê hate veguhestin bo [[Sine]]yê. Wekî endamên din ên malbata xwe, li cem bavê xwe [[Hesen Kamkar]] dest bi fêrbûna muzîkê kir. Yekem çalakiya wî ya pîşeyî di radyoyê de wekî stranbêj bûye. Yekem amûra ku bijartibû [[Tembik]] bû, lê piştî wê bi amûrên melodîka û [[Tar (amûr)|tarê]] di koma malbatî ya [[Kamkaran]] de dest bi jenyariyê kir. Di sala 1353an (1974) de bi amûra pisporî ya tarê ket [[Fakulteya Hunerên Ciwan|Fakulteya Hunerên Ciwan a]] [[Zanîngeha Tehranê]] û di beşa muzîkê de xwend. Ew yek ji damezrênerên [[komên Şeyda]] û [[Arif]] e û di gelek konser û berheman de wekî jenyar û carinan jî wekî stranbêj beşdar bûye.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20101006023306/http://www.kamkars.net/about/#2&lt;/ref&gt;

== Ketina nav koma Şeyda û Arif ==
Di sala 1348an (1969) de bi [[Mihemedreza Lutfî]] re naskirî bû ku bi gotina wî bixwe, ev xaleke werçerxanê di jiyana wî ya hunerî de tê hesibandin; ji ber ku piştî bavê wî, roleke girîng di naskirina wî bi tar û muzîka Îranî de heye. Her wiha ev naskirin bû sedem ku ew wekî jenyarê [[Tembik]]ê bikeve [[Koma Şeyda]], lê piştî demekê bi hatina birayê wî [[Erjeng Kamkar]] bo komê, ew berê xwe dide jenyariya rûbabê. Bijen Kamkar piştî Koma Şeyda bû endamê Koma Arif jî.

== Anîna defê bo performansên giştî ==
Dibe ku mirov bikaribe rola wî ya herî girîng di muzîka Îranê de wekî anîna amûra defê bo cara yekem bo nav performansên giştî pênase bike. Di dema endamtiya di Koma Şeyda de, bi pêşniyara Mihemedreza Lutfî di yek ji konserên komê de amûra defê bikar anî ku bi pêşwaziyeke mezin a hezkiriyan re rûbirû ma. Îro def di komên muzîka Îranî de yek ji amûrên girîng e û gelek jenyar di vê beşê de çalakiyê dikin. Beriya vê, def tenê di merasimên olî yên derwêşan de li xaneqayan dihat bikaranîn û di komên muzîka Îranî de nehatibû bikaranîn.

== Çavkanî ==

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1949]]
[[Kategorî:Stranbêjên kurd]]</text>
      <sha1>3zqajva9cyuczpnpshcmrjjegfqseff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069506</id>
      <parentid>2069501</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>52197</id>
      </contributor>
      <comment>/* Anîna defê bo performansên giştî */</comment>
      <origin>2069506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2866" sha1="36eqdne0ylce06c3xtxkeuo5hzdi5rn" xml:space="preserve">{{Bêçavkanî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = muzîk
| roja_jidayikbûnê   = {{Jidayikbûn|1|1|1949|temen=erê}}
| malper             = [http://www.kamkars.net/about_en/#2 www.kamkars.net/Bijan]
| roja_jidayikbûnê   = 1949
| cihê_jidayikbûnê   = [[Sine]], [[Rojhilata Kurdistanê]]
}}
'''Bîjen Kamkar''', [[muzîkvan]]ê kurd e. Di sala 1949an de li bajarê [[Sine]]yê hatiye dinê. Ew yek ji sitranbêjên koma [[Kamkaran]] û herwisa jenyarekî navdar ê [[tar]], [[rubab]], [[tumbek]] û [[def]]ê ye.

== Jiyan û çalakiya hunerî ==
Bijen Kamkar di sala 1328an (1949) de li [[Urmiye]]yê ji dayik bû. Paşê bavê wî ji Urmiyeyê hate veguhestin bo [[Sine]]yê. Wekî endamên din ên malbata xwe, li cem bavê xwe [[Hesen Kamkar]] dest bi fêrbûna muzîkê kir. Yekem çalakiya wî ya pîşeyî di radyoyê de wekî stranbêj bûye. Yekem amûra ku bijartibû [[Tembik]] bû, lê piştî wê bi amûrên melodîka û [[Tar (amûr)|tarê]] di koma malbatî ya [[Kamkaran]] de dest bi jenyariyê kir. Di sala 1353an (1974) de bi amûra pisporî ya tarê ket [[Fakulteya Hunerên Ciwan|Fakulteya Hunerên Ciwan a]] [[Zanîngeha Tehranê]] û di beşa muzîkê de xwend. Ew yek ji damezrênerên [[komên Şeyda]] û [[Arif]] e û di gelek konser û berheman de wekî jenyar û carinan jî wekî stranbêj beşdar bûye.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20101006023306/http://www.kamkars.net/about/#2&lt;/ref&gt;

== Ketina nav koma Şeyda û Arif ==
Di sala 1348an (1969) de bi [[Mihemedreza Lutfî]] re naskirî bû ku bi gotina wî bixwe, ev xaleke werçerxanê di jiyana wî ya hunerî de tê hesibandin; ji ber ku piştî bavê wî, roleke girîng di naskirina wî bi tar û muzîka Îranî de heye. Her wiha ev naskirin bû sedem ku ew wekî jenyarê [[Tembik]]ê bikeve [[Koma Şeyda]], lê piştî demekê bi hatina birayê wî [[Erjeng Kamkar]] bo komê, ew berê xwe dide jenyariya rûbabê. Bijen Kamkar piştî Koma Şeyda bû endamê Koma Arif jî.

== Anîna defê bo performansên giştî ==
Dibe ku mirov bikaribe rola wî ya herî girîng di muzîka Îranê de wekî anîna amûra defê bo cara yekem bo nav performansên giştî pênase bike. Di dema endamtiya di Koma Şeyda de, bi pêşniyara Mihemedreza Lutfî di yek ji konserên komê de amûra defê bikar anî ku bi pêşwaziyeke mezin a hezkiriyan re rûbirû ma. Îro def di komên muzîka Îranî de yek ji amûrên girîng e û gelek jenyar di vê beşê de çalakiyê dikin. Beriya vê, def tenê di merasimên olî yên derwêşan de li xaneqayan dihat bikaranîn û di komên muzîka Îranî de nehatibû bikaranîn.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100414001407/http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=109734&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1949]]
[[Kategorî:Stranbêjên kurd]]</text>
      <sha1>36eqdne0ylce06c3xtxkeuo5hzdi5rn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069524</id>
      <parentid>2069506</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: Şablona {{[[Şablon:çavkanî|Çavkanî]]} lê hat zêdekirin.</comment>
      <origin>2069524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="9cd4cq97n80gqxrzf9970zoti23ktwg" xml:space="preserve">{{Bêçavkanî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = muzîk
| roja_jidayikbûnê   = {{Jidayikbûn|1|1|1949|temen=erê}}
| malper             = [http://www.kamkars.net/about_en/#2 www.kamkars.net/Bijan]
| roja_jidayikbûnê   = 1949
| cihê_jidayikbûnê   = [[Sine]], [[Rojhilata Kurdistanê]]
}}
'''Bîjen Kamkar''', [[muzîkvan]]ê kurd e. Di sala 1949an de li bajarê [[Sine]]yê hatiye dinê. Ew yek ji sitranbêjên koma [[Kamkaran]] û herwisa jenyarekî navdar ê [[tar]], [[rubab]], [[tumbek]] û [[def]]ê ye.

== Jiyan û çalakiya hunerî ==
Bijen Kamkar di sala 1328an (1949) de li [[Urmiye]]yê ji dayik bû. Paşê bavê wî ji Urmiyeyê hate veguhestin bo [[Sine]]yê. Wekî endamên din ên malbata xwe, li cem bavê xwe [[Hesen Kamkar]] dest bi fêrbûna muzîkê kir. Yekem çalakiya wî ya pîşeyî di radyoyê de wekî stranbêj bûye. Yekem amûra ku bijartibû [[Tembik]] bû, lê piştî wê bi amûrên melodîka û [[Tar (amûr)|tarê]] di koma malbatî ya [[Kamkaran]] de dest bi jenyariyê kir. Di sala 1353an (1974) de bi amûra pisporî ya tarê ket [[Fakulteya Hunerên Ciwan|Fakulteya Hunerên Ciwan a]] [[Zanîngeha Tehranê]] û di beşa muzîkê de xwend. Ew yek ji damezrênerên [[komên Şeyda]] û [[Arif]] e û di gelek konser û berheman de wekî jenyar û carinan jî wekî stranbêj beşdar bûye.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20101006023306/http://www.kamkars.net/about/#2&lt;/ref&gt;

== Ketina nav koma Şeyda û Arif ==
Di sala 1348an (1969) de bi [[Mihemedreza Lutfî]] re naskirî bû ku bi gotina wî bixwe, ev xaleke werçerxanê di jiyana wî ya hunerî de tê hesibandin; ji ber ku piştî bavê wî, roleke girîng di naskirina wî bi tar û muzîka Îranî de heye. Her wiha ev naskirin bû sedem ku ew wekî jenyarê [[Tembik]]ê bikeve [[Koma Şeyda]], lê piştî demekê bi hatina birayê wî [[Erjeng Kamkar]] bo komê, ew berê xwe dide jenyariya rûbabê. Bijen Kamkar piştî Koma Şeyda bû endamê Koma Arif jî.

== Anîna defê bo performansên giştî ==
Dibe ku mirov bikaribe rola wî ya herî girîng di muzîka Îranê de wekî anîna amûra defê bo cara yekem bo nav performansên giştî pênase bike. Di dema endamtiya di Koma Şeyda de, bi pêşniyara Mihemedreza Lutfî di yek ji konserên komê de amûra defê bikar anî ku bi pêşwaziyeke mezin a hezkiriyan re rûbirû ma. Îro def di komên muzîka Îranî de yek ji amûrên girîng e û gelek jenyar di vê beşê de çalakiyê dikin. Beriya vê, def tenê di merasimên olî yên derwêşan de li xaneqayan dihat bikaranîn û di komên muzîka Îranî de nehatibû bikaranîn.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100414001407/http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=109734&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1949]]
[[Kategorî:Stranbêjên kurd]]</text>
      <sha1>9cd4cq97n80gqxrzf9970zoti23ktwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teşî (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33910</id>
    <revision>
      <id>2069682</id>
      <parentid>2053596</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1707" sha1="dyd93yxljhhs81zrflmeq5tntuun64g" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Teşî
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 978-605-89342-0-7
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 64
| weşanxane          = [[Weşanên AVA]]
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Azad Zal]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''Teşî''' sernavê pirtûka helbestvan [[Azad Zal]] e.

Pirtûka yekemîn a [[Azad Zal]] “Teşî” bi pêşgotina helbestvan [[Arjen Arî]] ji nav [[Weşanên AVA]] derketiye.

[[Azad Zal]] hişmendiya xwe ya bi salan di helbestên xwe de weke teşiyê dirêse.
[[Helbest]]ên ku di pirtûkê de cih girtine ji 6 beşan pêk tê:

“Teşiya Destpêkê”,
“Teşiya Hêviya”,
“Teşiya Bûyînê”,
“Teşiya Vezayînê”,
“Teşiya Dayika Teşîrês”
“Teşiya Evînê”.

Di pêşgotina pirtûkê de ji bo [[helbest]]ên [[Azad Zal]]î wiha tê gotin:

“Teşiyên ku Azad hawara xwe digihîne wan û ji wan dixwaze ku bibin verêsên qîrîna wî, teşiya dayikên kurwenda, teşiya dayikên ku kulên xwe bi ser destê şevê de dirîsîn, teşiya dayikên ku di tenûra dilê xwe de nanê evînê dipehtin in… Azad jiyîna bi qîrîn dike qîrîna jiyana me.”

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>dyd93yxljhhs81zrflmeq5tntuun64g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mîrzayê dilşad (çîrok)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36485</id>
    <revision>
      <id>2069668</id>
      <parentid>1910022</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1683" sha1="plbl19tz9yzlxx7g0vodtjlaernpyrd" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Mîrzayê dilşad  (Prensê Bextewar)
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = The Happy Prince
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Oscar Wilde]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = Happy prince.jpg
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''Mîrzayê dilşad''' &lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=b4Kk4Jcu-e0&lt;/ref&gt;, '''Prensê bextewar''' an jî '''Prensê dilşad''' çîrokeke ji pênc çîrokên pirtûka bi navê ''The Happy Prince and Other Tales'' ya nivîskarê îrlendî [[Oscar Wilde]] e.

== Wergerên kurdî ==
Çîrok bi sernavê ''Prensê dilşad'' ji aliyê wergêr [[Evdilayê Dewrêş]] ve ji îngilîzî ji bo kurdî hatiye wergerandin. Di sala 2015an de jî çîrok bi sernavê ''Prensê bextewar'' ji aliyê [[Samî Hêzil]] ve hat bi kurdî wergerandin. &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.kurdilit.net/?p=2688 |sernav=Samî Hêzil |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=Kurdîlit |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê=2022-11-03 }}&lt;/ref&gt;

== Naverok ==

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Berhemên Oscar Wilde]]
[[Kategorî:Mîrzayên honakî]]</text>
      <sha1>plbl19tz9yzlxx7g0vodtjlaernpyrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ey Dilberê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50272</id>
    <revision>
      <id>2069535</id>
      <parentid>1780687</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2417" sha1="stlukagah3h1kl5veyfv2y3qw4m5jbj" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Ey Dilberê
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Feqiyê Teyran]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Helbest]]
| cih                = [[Kurdistan]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Ey Dilberê''''' navê helbesteka [[Feqiyê Teyran]] ya navdar a. Ev helbesta Feqiyê Teyran, li ser êşa dilê kecçekê ye ya ku bi navê [[Dilber|Dilber-e]] ku wî dît bû û çêkir bû.

== Berhema Ey dilberê ==
{{Helbest|sernav=Ey dilberê|nivîskar=Feqiye Teyran|
&lt;poem&gt;
Ey Dîlbera gerden zerî
Way nazika dêm qemerî
Qamet ji mûma fenerî
Wêran ezim, malim xirab

Ey Dîlbera gerden letîf
Way nazika qamet elîf
Qamet ji reyhana xefîf
Wêran ezim, malim xirab

Ey Dîlbera gerden zuzac
Way nazika mislî zuzac
Qamet ji reyhana qirac
Wêran ezim, malim xirab

Ey Dîlbera qamet misal
Way nazika dilî hejar
Te ji xandinê kirim betal
Wêran ezim, malim xirab

Ey Dîlberê, way Dîlberê
Firyad ji destê keserê
Avik ji ava Kewserê
Wêran ezim, malim xirab

Ey Dîlbera gerden zirav
Dêm tûteye, tijî gulav
Ey duxtera bejna zirav
Wêran ezim, malim xirab

Çavan ku hiltînî bi meste
Ew çend ya misrî bi deste
Li tina min te bi qeste
Wêran ezim, malim xirab

Tu bi qesta min dikujî
Tu bi k'ifra di nosojî
Gelek sotim kirim rijî
Wêran ezim, malim xirab
&lt;/poem&gt;
|
&lt;poem&gt;
Gelek sotim, kirim ktibab
Kirye bi min, sed reng xirab

Ya leytenî kunrû turab
Wêran ezim, malim xirab

Ya leytenî kunrû ve xar
Wey nazika min te ji dûr
Bê kirim zilfê di hûr
Wêran ezim, malim xirab

Bê kirim zulfê du re
Biskê siyah, bîhnê di xwe
Ey duxterê, çapik bi me
Wêran ezim, malim xirab

Bêk'êf kirim zilfê du re
Biskê siyah, zilfêd qemer
Eşq û muhbeta min li ser
Wêran ezim, malim xirab

Sotim, biratim bê hesab
Lê pirsî bo kirme k'ebab
Kirye bi min sed reng ezab
Wêran ezim, malim xirab

Sibhan ji şahê bi tenê
Xalik li xala gerdenê
Ez dîn kirim berdam dinê
Wêran ezim, malim xirab

Eqa mezac peyda bûye
Îro li min dijwar bûye
Hîvî dikim heqîqiye
Wêran ezim, malim xirab
&lt;/poem&gt;
}}

{{Feqiyê Teyran}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Feqiyê Teyran]]
[[Kategorî:Helbestên kurdî]]</text>
      <sha1>stlukagah3h1kl5veyfv2y3qw4m5jbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qewlê Hespê Reş</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50284</id>
    <revision>
      <id>2069540</id>
      <parentid>1782387</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="719" sha1="pt8em006ggj2x68xtlllzo5ih8i481l" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Qewlê Hespê Reş
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Feqiyê Teyran]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Destan]]
| cih                = [[Kurdistan]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''Qewlê Hespê Reş''' [[destan]]eke zaneyê kurd [[Feqiyê Teyran]] e.

{{Feqiyê Teyran}}
{{Destanên kurdî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Destanên kurdî]]
[[Kategorî:Feqiyê Teyran]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>pt8em006ggj2x68xtlllzo5ih8i481l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qiseya Bersivayî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50285</id>
    <revision>
      <id>2069541</id>
      <parentid>1810742</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="658" sha1="ljga8lf8j4xcn614fe02lkhoat5mng0" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Qiseya Bersivayî
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Feqiyê Teyran]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Helbest]]
| cih                = [[Kurdistan]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''Qiseya bersivayî''', berhemek ji wan berhemên [[Feqiyê Teyran]] e.

{{Feqiyê Teyran}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Feqiyê Teyran]]
[[Kategorî:Helbestên kurdî]]</text>
      <sha1>ljga8lf8j4xcn614fe02lkhoat5mng0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bersîsê Abid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50290</id>
    <revision>
      <id>2069533</id>
      <parentid>1820504</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="694" sha1="ifqqf1hiua2jkwp2f40sjrpydc1592l" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Bersîsê Abid
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Feqiyê Teyran]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Destan]]
| cih                = [[Kurdistan]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Bersîsê Abid''''' an jî '''''Bersîs''''', berhemeke [[Feqiyê Teyran]] e ku ji 422 [[malik]]an pêk tê.

{{Feqiyê Teyran}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Destanên kurdî]]
[[Kategorî:Feqiyê Teyran]]</text>
      <sha1>ifqqf1hiua2jkwp2f40sjrpydc1592l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sîseban</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50291</id>
    <revision>
      <id>2069543</id>
      <parentid>1769033</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="623" sha1="ngxi1b12cqesd80rkdfslto33i65w2b" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Sîseban
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Feqiyê Teyran]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[berhem]]
| cih                = [[Kurdistan]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''Sîseban''', navê berhemeke zanist û fîlozofê kurd [[Feqiyê Teyran]] e.

{{Feqiyê Teyran}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Feqiyê Teyran]]</text>
      <sha1>ngxi1b12cqesd80rkdfslto33i65w2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xan Dimdim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50292</id>
    <revision>
      <id>2069546</id>
      <parentid>1870425</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1380" sha1="n7gbsur9e92ri93sukl5lcjl3t0iksk" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Xan Dimdim
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Feqiyê Teyran]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Destan (wêje)|Destan]]
| cih                = [[Kurdistan]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Xan Dimdim''''' an '''''Kela Dimdim''''' an jî '''''Dimdim''''', yek ji wan berhemên din ên tê gotin, pirr dirêj e. Di derbarê wê de, pirr vegotin, hene. Gotineke bi vî rengî, li herêma botanê li ser vê berhema [[Feqiyê Teyran]] tê gotin. Tê gotin, ku &quot;sê şevan ku her şev ji devera ku jê hatî qarandin, ji wir were dest pê kirin, hatiye gotin lê bidawî nebûye.&quot; Bi vê re ev gotin jî tê gotin. Tê gotin ku &quot;di dema ku vegotinê de, di cihna de bi gotinî dihat gotin û di cihna de bi vegotinî dihat gotin.&quot; Bi vê yekê, tê xwestin ku were gotin, ku ev berhem pirr dirêj e. Lê mixabin, ev awayê dirêjiyê û vegotiniya ku di nav de ku çawa dihat gotin û vegotin, ew di derbarê wê de, îro di destê me de wisa zêde ti agahî nîn in.

{{Destanên kurdî}}
{{Feqiyê Teyran}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Destanên kurdî]]
[[Kategorî:Feqiyê Teyran]]</text>
      <sha1>n7gbsur9e92ri93sukl5lcjl3t0iksk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şahmeran (pirtûk, 1998)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50304</id>
    <revision>
      <id>2069619</id>
      <parentid>2053575</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1159" sha1="9815678em2dtx47ozyvs6pm18k0x1bw" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Şahmeran
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Bavê Barzan]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]]
| cih                = [[Stockholm]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[1998]]
| weşanxane          = Weşanên Sara
| rûpel              = 
| wêneçêker          = Fernando Donaire
| ISBN               = 91 87662 45 0
}}
'''''Şahmeran''''', pirtûkeke [[nivîskar]]ê kurd [[Bavê Barzan]] ([[Goran Candan]]) e. Çîroka vê pirtûkê ji hêla Bavê Barzan ve li herêma Diyarbekrê{{Çavkanî hewce ye|tarîx=tîrmeh 2024}} hat berhevkirin. Pirtûk di sala 1998an de derket û bo hin zimanên din hat wergerandin.

== Wergerên çîrokê ==
* Shamaran: Ormarnas drottning (kurdisk folksaga), bi [[swêdî]]
* Şamaran (Efsaney Şamaran), bi [[soranî]]
* Xamaran, la reina de les serps (Contes i rondalles del Kurdistan), bi [[katalanî]], 2004

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên kurdî]]</text>
      <sha1>9815678em2dtx47ozyvs6pm18k0x1bw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ez (helbest)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50627</id>
    <revision>
      <id>2069536</id>
      <parentid>1838653</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5091" sha1="is592qhl12gh9fg5gogf5xgefqygmtm" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Ez
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Feqiyê Teyran]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[berhem]]
| cih                = [[Kurdistan]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Ez''''' berhemeke [[Feqiyê Teyran]] a pirr dirêj e. Di deme ku tê gotin de, di nav de ku bi awayekî vegotinî jî tê gotin a. Tê gotin, &quot;ji destpêka heta dawiyê di sê civatan de bi dawî nabê.&quot; Lê di roja me de, beşeke wê gihiştîya destê me. Hin gotinên ku bi vê re dihatina gotin ev in. Tê gotin, ku deme ku &quot;Feqiyê Teyran, ketibû înzîwayê û ketibû nava hizran de û piştre ku pirtûkaka xwe ya aqil di nivîsand, piştre ev berheme xwe bi lêv kirîya û hanîya ser ziman.&quot; Lê ji bo ku mirov vê gotinê piştrast bike jî, î ro di destê me de, zêde zanîn jî nîn in:

== Berhem ==
Beşek ji berhemê ku gihiştîya roja me.
{{helbest|
sernav=Ez
Îro ji dest husna hebîb sergeste û heyran im ez &lt;br&gt;
Min eşq û muhbet bûn nesîb sewadê sergerdaniml ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Eşqê gelek sewda kirin bê mal û bê mewda kirin &lt;br&gt;
Nûra çira winda kirin Mûsayê Imran im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Mûsa ji dest husna bi nûr şêrîniya xalên di hûr &lt;br&gt;
Secde bire ber Kohê Tûr nêzîkî remzê wan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Remzê ku dê dilber bikin carek bi çeşman seyr bikin &lt;br&gt;
Dê kohê Qaf ker ker bikin mecrûhê pir-kovanim ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Min ah ji dest kovan û qehran min sebr nayêt li sehran &lt;br&gt;
Şubhetê mewcên di behran qulzemê umman im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Qulzem û behrên di heftê agirê eşqê ku keftê &lt;br&gt;
Dê bisojit subhe neftê min diye, pê zanim ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Min diye muhbet çi reng e sohtim edoja pir-ye'ke &lt;br&gt;
Min mudam dil jê biheng e bi nalîn û efxan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Nalîna teyr û tuyûran kalîna çeng û bilûran &lt;br&gt;
Xulxulên di qesr û qusûran bulbulê xoşxan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Bulbulim daîm dixwînim ez yeqîn ez te bibînim &lt;br&gt;
Dîn dibim sewda dimînim serxoş û sukran im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Serxoş û ebter kirim te ji illeta rengzer kirim &lt;br&gt;
Te sotim û ker ker kirim tu agir î buryan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Agir û pêta di dil da me'neyan daxan ku hilda &lt;br&gt;
Ew kitab naçit du cilda hafizê medhan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Hafizê medh û pesendan rohiya mehbûb û rindan &lt;br&gt;
Bê hisab werbûn di findan satiyê bêcan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Soti me qet pêt û nar ne kuştîme derb lê diyar ne &lt;br&gt;
Min demek sebr û qerar ne nexweşê pir-jan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Nexweşê reng lê nemayî dest li ser falê nihayî &lt;br&gt;
Wan digot ji çavê giyayî kûştiyê e'ynan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Kuştime herdu 'uyûnan yan kî yêd nisbet ji nûnan &lt;br&gt;
Radikit ew qetl û xûnan girtiyê zindan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Girtî me insaf di mîr ne qazî û muftî ve bîr ne &lt;br&gt;
Qeyd kirim kes bê xebîrne bendeyê hicran im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Ma di benda firqeta te canfidayê xidmeta te &lt;br&gt;
Da bibînim rehmeta te nobedarê xanim im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Nobedarê qullehê xo dergevanê dergehê xo &lt;br&gt;
Bîne bîr û agahê xo tûleyê asîtan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Tûleyê dergahê yar im şev û rojan nobedar im &lt;br&gt;
Westayê der întîzar im çavrêyê Sultan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Çavrêyê sirra li pêş im meqseda ezlê feniş im &lt;br&gt;
Hicreta Yûsuf dikêşim Ye'qûbê Ken'an im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Kor e bo Ye'qûb ji dînê j'perdeya daxa evînê &lt;br&gt;
Ger dibên veke birînê hewceyê Lokman im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Wan digot Lokman tebib e gote min xef 'endelib e&lt;br&gt; 
Şafiyê derdan hebîb e pê bawer û îman im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Sond dixwim sa'id û destan kevir û seylêd li bestan &lt;br&gt;
Min bi xom li curhan bebestan be rahet û asan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
'Aşiqa rahetya kêm e agir û pêt a dilê me &lt;br&gt;
Çend hezar medhan dibême muhitê esman im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Xwezî min sed ser hebûna sed hezar dev pê ve bûna &lt;br&gt;
Ew hemûl'medhên te bûna hêj bi wan niqsan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Ez kiz û zer bûm ji qehrê dê devêk çibkit ji behrê &lt;br&gt;
Yan du çav çibkin ji sehrê bê dîtina eynan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Sed hezar çav min divêna bayekî perde hilîna &lt;br&gt;
Xet û xal min têr bidîna eşqe qûtî can im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Her kesê eşq tê eser kit sed hezar perdan di ber kit &lt;br&gt;
Hemuyan dê ker be ker kit tazî yû 'uryan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Perde çû ez mame tazî dil sirra mehbûb dixazî &lt;br&gt;
Min ibadet eşq û bazî bê mey û meyxan im ez &lt;br&gt;

Xaniya bade û mey tê mexnî yû hem çeng û ney tê &lt;br&gt;
Min ji eşqan heye-hey tê serxweş û sukran im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Serxoşê ava heyatê meclisa reqs û sematê &lt;br&gt;
Dê çi kim bi sewn û selatê b'kûzê û fîncan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Ew meyê gerden dirêjan şîşe û wan bade rêjan &lt;br&gt;
Min nema hiş li nivêjan li deftera dînan im ez &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&quot;Mim&quot; û &quot;Hê&quot; aqil vederda sicleya eşqê û derda &lt;br&gt;
Lew qelem anî bi ser da me'fuyê Xufran im ez
|nivîskar=Feqiyê Teyran}}

{{Feqiyê Teyran}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Feqiyê Teyran]]</text>
      <sha1>is592qhl12gh9fg5gogf5xgefqygmtm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sînem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50628</id>
    <revision>
      <id>2069542</id>
      <parentid>1767616</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3084" sha1="fugmm0nf3uy65yuq14y7ckt13nt8gv1" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Sînem
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Feqiyê Teyran]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Berhem]]
| cih                = [[Kurdistan]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Sînem''''', berhemeke Feqiyê Teyran ya pirr ku wî ji dil gotiya ya. Ew berheme wî li ser jinake bi navê sînem a.

== Berhem ==

Beşek ji berhemê ev a. Tê gotin ku hê dirêjtir bûya. ..

{{helbest|
sernav=Sînem
Hewar Sînem &lt;br&gt;
Ew qesrika serê xanî&lt;br&gt;
Derî ji zêr î mifte ji mircan î&lt;br&gt;
Ez ê terka çav û biriyên belek nadim&lt;br&gt;
Heta Esrafîl nefxa sûrê ket,&lt;br&gt;
Li min rabit roja heşr û mîzanê&lt;br&gt;
Lewra tu şêx î, ez mirîdê te me&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Hewar Sînem&lt;br&gt;
Ez çiqas dinya hebû geriyabûm&lt;br&gt;
Kesî negot Sînem nexweş e&lt;br&gt;
Ez ê çûme hicra feqiyan dinivîsîn kêl û ferşe&lt;br&gt;
Ez ê tembeh li mişk û maran bikem,&lt;br&gt;
Bila xunavê tenikî carî biken, li ser ebleqê reş e&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Hewar Sînem&lt;br&gt;
Tu rabe ev çi dem e?&lt;br&gt;
Te bejn ji kelha Tîkrîtê&lt;br&gt;
Te sing ji qumaşê Ecem e&lt;br&gt;
Li min hatî mehka Remezanê&lt;br&gt;
Ez ê fitra serê te me&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Hewar Sînem&lt;br&gt;
Ez ê Hîzanê dihebînim&lt;br&gt;
Zêde taxa qenterê&lt;br&gt;
Van katiban hezar pênsed dane defterê&lt;br&gt;
Miraz hatibû hasilbûnê&lt;br&gt;
Mîr em şandine seferê&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Hewar Sînem&lt;br&gt;
Ez ê Hîzanê dihebînim&lt;br&gt;
Salê du car bihar e&lt;br&gt;
Te rû eyne ye, şems û qemer tê de diyar e&lt;br&gt;
Ez ê herim Sînem bibînim&lt;br&gt;
Dîtina min û Sînem ev car e&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Hewar Sînem&lt;br&gt;
Ez ê Hîzanê dihebînim&lt;br&gt;
Zêde taxa Seraşan&lt;br&gt;
Gul di baxan de kemilîn,&lt;br&gt;
Pala xwe dan xaşxaşan&lt;br&gt;
Miraz hatibû hasilbûnê&lt;br&gt;
Kul kete nav oldaşan&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Hewar Sînem&lt;br&gt;
Min Sînem dîbû şeva erefatê&lt;br&gt;
Te gulî şûştine ji ava heyatê&lt;br&gt;
Dê biçim Sînem bibînim&lt;br&gt;
Sînem nexweş e ber wefatê&lt;br&gt;
Sînem hîva nûrîn e&lt;br&gt;
Şewqê daye umetê&lt;br&gt;
Gerden şûşa hişîn e,&lt;br&gt;
Nuqte nuqte xal ketê&lt;br&gt;
Kesê Sînem bibînit,&lt;br&gt;
Bêşik diçe cenetê&lt;br&gt;
Min Sînem dîbû li eywana mîr ve&lt;br&gt;
Te çavek roj e yek jî hîv e&lt;br&gt;
Te ez kuştim&lt;br&gt;
Xûna min maye bi zendê spî ve&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Hewar Sînem&lt;br&gt;
Xweş govend e li eywanê&lt;br&gt;
Dinya li min xewxa ye&lt;br&gt;
Ku vî best î hewranê&lt;br&gt;
Çavreş li min winda ye&lt;br&gt;
Xwedê bide îmanê&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Hewar Sînem&lt;br&gt;
Dar û devî li min bûne gurî&lt;br&gt;
Ji kulan û derdan&lt;br&gt;
Hêstirên çavên min evdalê Xwedê digilgilî&lt;br&gt;
Me tu xizmet ji padîşahê mezin re nekir&lt;br&gt;
Çawa şah û xunkar mift digirî&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Hewar Sînem&lt;br&gt;
şah û padîşah û xunkar siwar in&lt;br&gt;
Her sê siwarê cengê ne&lt;br&gt;
Pehlîvan li meydanê diçin têne&lt;br&gt;
şer çû sewta Xwedê(*)&lt;br&gt;
Çavên reş li ber sulhê ne&lt;br&gt;
|nivîskar =Feqiyê Teyran
}}

(*)şer çû sota Xwedê

{{Feqiyê Teyran}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Feqiyê Teyran]]</text>
      <sha1>fugmm0nf3uy65yuq14y7ckt13nt8gv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kîmyager (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50864</id>
    <revision>
      <id>2069638</id>
      <parentid>2055089</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1751" sha1="d4c5eoc4qzicewpu7gwgjf8mqwbed83" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Bêçavkanî|tarîx=adar 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Kîmyager
| sernavê_xwemalî    = 
| wêne               = File:Kîmyager.jpg
| binwêne            = 
| nivîser            = [[Paolo Coelho]]
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| cih                = [[Birazîl]]
| sernivîser         = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rupel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Kîmyager''''' (navê pirtûkê {{ziman-pt|O Alquimista}}), pirtûka destpêkê ya ku [[Paulo Coelho]] kiriye nivîskarekî gelek mezin û naskirî, li pêşiyê wî bi tenê 900 dane çapkirin,{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} di piştre bi milyonan daneyên vê pirtûkê hatine firotin, hejmara firotina vê pirtûkê gehişt 65 milyon hebî weke pirtûka herî zêde hatî firotin di dîrokê de,{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} pirtûk bi hûnerekê jêhatî û xepşanek wêjeyî pir delal hatiye nivîsandin.

== bi kurdî ==
Pirtûk di nîva salên 1990î de, ji bo zimanê kurdî jî hatiye wergerandin, nivîskar [[Zenulabdîn Han]] ev pirtûke wergerandiye zimanê kurdî, li bajarê Berlîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}}
li sala 2009an jî nivîskar [[Lezgîn Çalî]] ev pirtûke wergerandiye zimanê kurdî, li bajarê dihokê.

== Girêdanên derve ==
* [http://www.duhokwriters.com/kurdi/pirtuk-writers/pirtuk-2.htm Wergera kurdî ya pirtûka Paolo Coelho bi destê Dr. Lezgînê Evdirehmanî (2009)]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=adar 2021 }}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Romanên li ser xewnan]]
[[Kategorî:Romanên Paulo Coelho]]</text>
      <sha1>d4c5eoc4qzicewpu7gwgjf8mqwbed83</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069688</id>
      <parentid>2069638</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T10:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin</comment>
      <origin>2069688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1781" sha1="p6rdfwmmnubog4ebcyzkjfu6nm9m9l8" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Bêçavkanî|tarîx=adar 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Kîmyager
| sernavê_xwemalî    = 
| wêne               = File:Kîmyager.jpg
| binwêne            = 
| nivîser            = [[Paolo Coelho]]
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| cih                = [[Birazîl]]
| sernivîser         = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rupel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Kîmyager''''' (navê pirtûkê {{ziman-pt|O Alquimista}}), pirtûka destpêkê ya ku [[Paulo Coelho]] kiriye nivîskarekî gelek mezin û naskirî, li pêşiyê wî bi tenê 900 dane çapkirin,{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} di piştre bi milyonan daneyên vê pirtûkê hatine firotin, hejmara firotina vê pirtûkê gehişt 65 milyon hebî weke pirtûka herî zêde hatî firotin di dîrokê de,{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} pirtûk bi hûnerekê jêhatî û xepşanek wêjeyî pir delal hatiye nivîsandin.

== bi kurdî ==
Pirtûk di nîva salên 1990î de, ji bo zimanê kurdî jî hatiye wergerandin, nivîskar [[Zenulabdîn Han]] ev pirtûke wergerandiye zimanê kurdî, li bajarê Berlîn.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}}
li sala 2009an jî nivîskar [[Lezgîn Çalî]] ev pirtûke wergerandiye zimanê kurdî, li bajarê dihokê.

== Girêdanên derve ==
* [http://www.duhokwriters.com/kurdi/pirtuk-writers/pirtuk-2.htm Wergera kurdî ya pirtûka Paolo Coelho bi destê Dr. Lezgînê Evdirehmanî (2009)]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=adar 2021 }}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Romanên li ser xewnan]]
[[Kategorî:Romanên Paulo Coelho]]
[[Kategorî:Romanên 1988an]]</text>
      <sha1>p6rdfwmmnubog4ebcyzkjfu6nm9m9l8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hozan Comert</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51167</id>
    <revision>
      <id>2069669</id>
      <parentid>1759309</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37978-68</username>
        <id>167341</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="946" sha1="o05ss74szxjpl7z0p4zqkvco97ranyd" xml:space="preserve">{{Agahîdank hunermend
| nav                = Hozan Comerd
| wêne               = Hozan_Comert2008.jpeg
| sernavê_wêne       = Hozan Comerd di Newroza Swîsrê de (adar 2008)
| cihê_jidayikbûnê   = [[Dêrsim]]
| cureyê_muzîkê      = Muzîka Modern a Kurdî, Muzîka Elewîyan)
| pîşe               = Solîst
}}
'''Hozan Comerd''' hunermendeke [[Kurd]] e. Bi eslê xwe [[Kurmanc]]ê Dêp ê ye û [[Kurd]]ên [[Zerdeşt]] - [[Elewî]] ye. Bi dehan sal in di koma nasyar a bi navê [[Koma Berxwedan]] cîh digire.

Di sala 2007an de Hozan Comerd albûma xwe ya ewil ya bi navê ''Car Caran'' derxist û bi strana ''Car Caran'' serkeftineke mezin bidestxist.

Kurekî Hozan Comerd tevlî [[Gerîla]] bûbû û Şehîd ket. Tê gotin ku wî strana bi navê ''Ez şehîd im'' li ser kurê xwe nivîsî ye.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Hunermendên kurd]]
[[Kategorî:Kesên ji Dêrsimê]]</text>
      <sha1>o05ss74szxjpl7z0p4zqkvco97ranyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dê û Dêmarî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52420</id>
    <revision>
      <id>2069570</id>
      <parentid>1986639</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4291" sha1="puquu95jg9p06pdawdp5iop0v0oh1lf" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Dê û Dêmarî
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Egîdê Xudo]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| welat              = 
| cih                = [[Ermenistan]] (çapa yekem)&lt;br&gt; [[Swêd]] (çapa nû)
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = 1986 (çapa yekem)&lt;br&gt;1995 (çapa nû)
| weşanxane          = Nûdem (çapa nû)
| rûpel              = 112
| wêneçêker          = 
| pîvan              = 125x195
| ISBN               = 
}}
'''''Dê û Dêmarî''''' romana [[Egîdê Xudo]] ye û cara yekem di sala 1986’an de li welatê [[Ermenistan]]ê tê çapkirin. Egîdê Xudo, bi ve nivîsê xwe, di hêla pêşketina [[çand]] û edebîyeta me da pir kar aniye û di wejeya kurdî û romannivisîya kurdî ya nujen de cihikî girîng digre. Bi vê romana wî, zimane kurdî kevzeke gelek mezin avetiye pêș de.

== Naverok ==

Egidê Xudo di ve romanê da keda du jinan, yeka kurd û yeka Ukranî, kû di dema șerê dinê yê duyemîn de hevdu nas dikin û zarokekî, dide nas kirin. Jîyana jinan ên ku li dibistanan dixwendin û di kolxozan da xebat dikirin bi nêrîneke dî tê vegotin. Pêșveçûna jîyana jinên Kurd di Ermenistana Komunîst û astengên di rê de bi mînakan tên vegotin. Di vê romanê de ji alîyeki din ve ji zorîya di dema șerê mezin de tê nas kirin. Bi hevgirtina gelên Soviyet kû bi çi awayî bi dest hevgirtine û dijmin ji welatê xwe avetine. Di wî șerî de Kurd, Rus û tev netevên welêt bûne yek û canê xwe li dijî elmanên nazî dane. Di goristanekî li cem hev hatine veșartin. Xudo bi wî awayî jîyana di navbera Kurd, Ermen û Rusan di wê demê bi zimanekî wejêyî dide nasandin.

Ev roman romaneke dayikan û evîna wana li ser zarokên wane. Du dayik.Yek diya zarokêye û yan din we zarokê bi tenê mezin dike.Icar kijan diya zarok ya rastî ye? Dê yan jî dêmarî? Ev pirs dikeve serê xwendevanên ve romanê de. Bi vî awayî gelekî nezîkî leystika șano ya [[Bertolt Brecht]] e. (çemberê qavkazî tebeșîrî) kû ew pirtuk li ser jiyana du dayikan û zarokekî wiha nivisandibû. Du dayikan jî mêrên xwe di șerê duyemîn de bi hevre winda kirine û di goristanekî de hatine binaxkirin. Dayika zarokê jibo heyf û welate xwe dikeve re de û dixwazê dijî dijmin șer bike. Rasthatina wan bextên wan bi hevre giredide. Dayika kurik lawkê xwe li cem keçeke Kurd, Karê, dihêle û diçe șer. Piștî nezîkî bist salan kurik dibistana xwe di kedîne û dixwaze bi zewice icar ji ber kû ew ne kurê Karê yê rastî ye nû fehm dike û nas dike ku dayika wi ya rastî ne Karê ye û yeke dîye. Ew ne Isko tenê ye. Nave wî Sașa ye û dayikek dî heye. Lê bi nêrîna kurik Xudo dide nas kirin kû ew dayika xwe Karê, dayika kû ew mezin kirîye nas dike, we hemêz dike û ew dibêje kû ew wê têne nas dike û dayika wî ew e. Piștî zorî û astengên mezin ew bi evîna xwe, keçeke kurd, re di zewice. Dayika wi ya Rus li wî digere û rojekî tê gund. Herdu dayik bi hevre li Iso ango Sașa xwedî derdikevin û lawik jî herdu dayikên xwe nas dike. Wate, ked û xwedîtîya zarokan ji bo dayîkan bi zimanêkî pir hunerî di romanê de te vegotin. Ji alîyê psikolojîk ve jî analîzên kesayetîyê bi taybetî yên du dayikan bi hevokên sade darije ser nivîsên kû merov karibe xwe texe dewsa wan de û tirs û kulên dilên wan baș fehm bike.

Zimanê romane zimanekî pir pakij û nivis di herikê. Di Dê û Dêmarî de, tiştek bala merov dikişîne. Zimanê romanê gelek safe û bi kurdîyeke pêșdeçûyî hatîye nivisandin.Egidê Xudo nahêlê yek xwe bispêre ferhengan. Bo xwendin û nasandina wêjêya [[Kurdên Ermenistanê]] û ên dema Sowyetan kare berhemeke neqandîye. Şayerîya sirușta çiya û deștên gunden Kurden li Ermenistana bi zimanekî dewlemend te xemilandin. Kemayîye ke mezin ji bo kurdan ew e kû Egide Xudo ji ve romana xwe pêv e tu romanên dîn nenivîsandine û jîyana xwe kedandîye.

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Romanên kurdî]]</text>
      <sha1>puquu95jg9p06pdawdp5iop0v0oh1lf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52598</id>
    <revision>
      <id>2069579</id>
      <parentid>2054346</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2172" sha1="mw37adlzbzak7z0lzkzx7qfgdpm9b3o" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurda
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = Maurizio Garzoni Work.jpg
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Maurizio Garzoni]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = Rêziman
| welat              = 
| cih                = [[Roma]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Îtalî]], [[kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 1787
| weşanxane          = Sacra Congregazione di Propaganda Filde
| rûpel              = 288
| pîvan              = 125x180 mm
| ISBN               = 
}}
'''''Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurda''''' (&quot;Rêzîman û bêjesaziya zimanê kurdî&quot;), navê pirtûkeke [[Maurizio Garzoni]] ye. Di sala 1787'an de li bajarê [[Roma]] hatiye çapkirin. Li ser rêziman û ferhenga [[kurdî]] ye. Keşeyê domînîk û [[Mîsyonertî|mîsyoner]] ê îtalî Garzoni (1734-1804), ji bo xristiyankirina [[kurd]]an hatiye [[Kurdistan]]ê.

== Wêneyên Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurda ==
&lt;gallery&gt;
Wêne:Rêziman û ferhenga zimanê kurdî.png|yekem rûpelê kitêba rêzimana kurdî
Wêne:Rêziman û ferhenga zimanê kurdî1.png|hin rûpelê wî
Wêne:Rêziman û ferhenga zimanê kurdî2.png|hin rûpelê wî
&lt;/gallery&gt;

== Çavkanî ==

* [http://www.nasname.com/Yazarlar/epenaber/9095.html / Agahî li ser Garzoni û pirtûka wî de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110504140430/http://www.nasname.com/Yazarlar/epenaber/9095.html|date=2011-05-04}}

== Girêdanên derve ==

* [http://www.institutkurde.org/bibliotheque/en_ligne/lingua_kurda/grammatica_kurda_garzoni.pdf Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurda, r. 1-288]
* [http://www.institutkurde.org/bibliotheque/en_ligne/lingua_kurda/ Enstîtuya Kurdî ya Parîsê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524120841/http://www.institutkurde.org/bibliotheque/en_ligne/lingua_kurda/|date=2011-05-24}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Ferhengên kurdî|Îtalî]]
[[Kategorî:Pirtûkên îtalî]]
[[Kategorî:Rêzimana kurdî]]</text>
      <sha1>mw37adlzbzak7z0lzkzx7qfgdpm9b3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurdistan – om fortid, folk og framtid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54816</id>
    <revision>
      <id>2069598</id>
      <parentid>1842111</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1421" sha1="dj0uu6dsnd2xbmj4n3hgobc44tja88x" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Kurdistan – om fortid, folk og framtid
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Erling Folkvord]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = ?
| cih                = 
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Norwêcî]]
| dîroka_weşanê      = [[2002]]
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Kurdistan – om fortid, folk og framtid''''' (bi [[kurdî]]: Kurdistan - di derbarê raborî, gel û pêşarojê de), navê pirtûka [[Erling Folkvord]] li ser dîroka [[Kurdistan]]ê ku nivîsandîya. Bi rêwîtîya xwe ya çûna kampa [[PKK]] re dîroka Kurdistanê û civake wan û teybetmendiyên civate wan tîne ser ziman. Ew bixwe, dema ku tê Kurdistanê, diçê nava xalkê û bi wan re dide û distêne û diaxivê. Bi wê re jî, di derbarê dîroka kurdan û teybetmendiyên civate kurdan de xwe baş kûr dike. Piştre wê pirtûka xwe dinivîsêne.

Folkvord, bi dîrokê re hem dike û dixwezê roja me û hem jî teybetmendiyên civate kurd bide berçav. Bi wê re tekşîna kurdan ya ji bo azadîya xwe ku ew didin, dîmenekî wê di pirtûkê de tê dîtin.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Norwêcî]]
[[Kategorî:Pirtûk]]
[[Kategorî:Pirtûkên li ser Kurdistanê]]</text>
      <sha1>dj0uu6dsnd2xbmj4n3hgobc44tja88x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kritik der reinen Vernunft</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54887</id>
    <revision>
      <id>2069595</id>
      <parentid>2054159</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2042" sha1="j1a4kr3cc1b396br16j5zdc0q3qqt23" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = Kritik der reinen Vernunft
| wergêr             = 
| wêne               = Kritik der reinen vernunft erstausgabe.jpg
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = Bergê pirtûkê (1781)
| nivîskar           = [[Immanuel Kant]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Felsefe]]
| welat              = [[Almanya]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Almanî]]
| dîroka_weşanê      = 1781
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Kritik der reinen Vernunft''''' (''Rexneya aqilê petî'' an jî ''Rexneya hişê asayî''), navê pirtûka filosofê alman [[Immanuel Kant]] e. Pirtûk, di felesfê de, weke berhemeke bingihîn tê hesibandin. Pirtûk, di sala 1783an de hat nivîsandin.

Bi taybetî, felsefeye ahlaqê bi awayekî teybet dihilde li dest. [[Metafizîk]], weke mijareke herî zêde ya ku wî têde hildaya li dest. Di pirtûkê de, bi taybetî, du şeklê metafizîkê Kant şîrove dike; &quot;aqlê sentetîk&quot; û &quot;aqlê dahûr&quot; in. Di pirtûkê de, bi taybetî, dibêje ku deme ku mirov got &quot;Zelal çûme mal&quot; hingî li gor aqlê dahûr, têne ser ziman û ev aliyê qêil li gor kant, aqlê dahûr a, yan jî bi navê dîn aqlê [[analîtîk]] e. Lê deme ku Zelal bi hêst bû, hingî hestî dikeve aliyê aqlê [[sentetîk]] de, yanî aqlê [[subjektîvîte]].{{Çavkanî hewce ye|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Naverok ==
Navarok, felsefe, ahlaq (etîk), metafizîk, û fezeyê bi gotin &quot;derbêra fizîkê&quot; têne ser ziman. Vê jî bi gotina &quot;a priori&quot;, têne ser ziman.

=== A priori ===
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

=== A posteriori ===
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

=== Têgihiştina felsefik ya Estetîzmê ===
{{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên Immanuel Kant]]</text>
      <sha1>j1a4kr3cc1b396br16j5zdc0q3qqt23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amed, Erdnîgarî, Dîrok, Çand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58545</id>
    <revision>
      <id>2069551</id>
      <parentid>2053900</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2526" sha1="1ot4yvlfavms8vquoif35ya9dngraqy" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=çiriya paşîn 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = AMED &lt;small&gt;erdnîgarî, dîrok, çand&lt;/small&gt;
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Amed Tîgrîs]]&lt;br /&gt; [[Yildiz Ҫakar]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Ensîklopedî]]
| cih                = [[Amed]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2013]]
| weşanxane          = Weşanxaneya Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Amed, erdnîgarî, dîrok, çand''''' pirtûkeke ji aliyê [[Amed Tîgrîs]] û [[Yildiz Çakar]] ve hatiye nivîsandin. Pirtûk ji aliyê weşanxaneya Şaredariya Bajarê Mezin ê Amedê ve hatiye çapkirin û îhaleya ҫapê jî [[Weşanxaneya Lîs]]ê girtiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://e-weje.com/amed-erdnigari-dirok-cand-derket-2/ |sernav=AMED, erdnîgarî, dîrok, çand, derket |tarîxa-gihiştinê=2013-02-28 |tarîxa-arşîvê=2013-08-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130821194236/http://e-weje.com/amed-erdnigari-dirok-cand-derket-2/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

Pirtûk ji du beşan pêk tê: beşa yekem navenda bajêr û gundên wê û beşa duyem jî hemû bajarok û gundên wê ne. Pirtûk 652 rûpel e û bi tevayî rengîn e.

Di pirtûkê de agahiyên dîrokî, erdnîgarî, ҫandî, aborî, civakî, demografî, etnografi, mîtolojî, perestgeh, ziyaretgeh û biyografî hene.

Di pirtûkê de bajarok bi bajarok, tax bi tax, gund bi gund , gom (mezre) bi gom hemû bi taybetiyên xwe ve bi kurtî hatine nivîsîn. Parlamenter, şaredar, nivîskar, hunermend, navdar û dengbêjên amedî ji kîjan bajerok an jî gundî ne kurtejiyana wan hatine nivîsîn û navên berhemên wan hatine destnîşankirin.

Herweha navên gund û mezreyan bi [[kurdî]] û [[tirkî]] ne. Û kîjan gund li ku ye, ҫend km ji bajêr an ji bajarokê dûr e, rewşa aborî û civakiya gundiyan ҫawa ye, ҫend kes li gund an li gomê dijin, ji kîjan neteweyî ne, ziman an zaravayên wan ҫi ne, cihên dîrokî, turîstîk, ҫem, ҫiya, deşt, zozan û ziyaretgeh hatine nivîsandin.
Çeko Amed Jiyan di sala 2013an de Pirtûka Amed, erdnîgarî, dîrok,çand ji kurdî wergerandiye tirkî. Tirkiya wê weha ye: Amed cografya,tarih ve kültür.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Amed]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>1ot4yvlfavms8vquoif35ya9dngraqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ensabu'l-Ekrad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64234</id>
    <revision>
      <id>2069646</id>
      <parentid>1954210</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1711" sha1="c16jna0bb92lozm4tdxgdxhpvixhidr" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Ensabu'l-Ekrad - أنساب الأكراد
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Dînewerî]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = Dîrok û nîjada kurdan
| cih                = 
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Erebî|Zimanê erebî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''Ensabu'l-Ekrad''' an jî '''Ensab Elekrad''' ([[erebî]]: أنساب الأكراد, ''Ansab al-Akrad'') ([[kurdî]]: &quot;Jêderka Kurdan&quot; an jî &quot;Nifşê Kurdan&quot;) pirtûka dîroknasê kurd a [[Dînewerî]] ku li ser [[kurd]]an nivîsiye. Di derbarê [[Kurdnasî|kurdnasiyê]] de pirtûka herî pêşîn e.&lt;ref&gt;Dîroka Navdarên Kurd (Mîrek û Xanedan) Bergê Sêyem, Baba Merdûxê Rûhanî&lt;/ref&gt;

Di sedsala nehan de hatiye nîvîsandine lê ji ber sedemên nediyar hatiye veşartin. Her weha, yan sedemên siyasî an pirtûk dêje çîvatiya Herema Kurdistanê. Pirtûk nehatiye wergerandin tu zimanî.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=îlon 2024}}

Di pirtûkê de qala nîjad û mezinên kurdan dike&lt;ref&gt;{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.haberdiyarbakir.com/dinaweri-16912h/ |roja-gihiştinê=2014-09-08 |roja-arşîvê=2014-12-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141219015243/http://www.haberdiyarbakir.com/dinaweri-16912h/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûk]]
[[Kategorî:Pirtûkên dîrokê]]
[[Kategorî:Pirtûkên li ser dîroka kurdan]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 9an]]</text>
      <sha1>c16jna0bb92lozm4tdxgdxhpvixhidr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adat û Rusûmetnameê Ekradiye</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64270</id>
    <revision>
      <id>2069548</id>
      <parentid>2059912</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3549" sha1="drtpkshqu4nulbdxk9b4tz3jo70yxlq" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Adat û Rusûmatnameê Ekradiye&lt;br&gt;{{Nivîsa erebî|عاذات و رسوماتنامه ء اكرادية}}
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = Orf û Adetên Kurdan, Çanda Kurdî, Civaka Kurda
| cih                = Agirî / Bazîd
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]] ([[Kurmancî]])
| dîroka_weşanê      = Sedsala 19'an
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''Adat û rusûmatnameê ekradiye''' (erebî; عاذات و رسوماتنامه ء اكرادية), bi kurdî '''Adetên kurdan''' an jî '''Adab û risûma kurdan''', pirtûkeke [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.semskiasireti.com/?Syf=15&amp;cat_id=170&amp;baslik_name=IE1lbGEgTWVobcO7ZMOqIEJheWV6w65kw64gKDE3OTctMTg2Mykg |sernav=Kopîkirina arşîvê |tarîxa-gihiştinê=2014-10-02 |tarîxa-arşîvê=2016-03-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160304121216/http://www.semskiasireti.com/?Syf=15&amp;cat_id=170&amp;baslik_name=IE1lbGEgTWVobcO7ZMOqIEJheWV6w65kw64gKDE3OTctMTg2Mykg |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.ilkehaber.com/haber/nbihardan-kurt-klasikleri-dizisi-11403.htm |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2015-06-01 |roja-arşîvê=2015-12-26 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20151226102520/http://www.ilkehaber.com/haber/nbihardan-kurt-klasikleri-dizisi-11403.htm |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

Mehmûdê Bazîdî berhema bi navê “Adab û risûma kurdan” e. Adab û risûm tê wateya orf û edet. Ev berhem bi zaravayê [[kurmancî]] hatiye nivîsandin.

Orf, edet û kevneşopiyan kurdan, di vê berhemê de li ber çavan rahêxistine. Babeta pirtûkê, li ser çanda gelê kurd e, [[eşîr]] û koçer, mêvanî, malevanî, keçxwestin, dawet û dezgîran û cîrantiyê ye.

Ev pirtûk li ser jiyana kurdan ya civakî û [[etnolojî|etnolojiya]] wan berhema herî pêşîn e ku bi destê Mehmûdê Bazîdî ve hatiye nivîsîn. Jixwe ji pirtûkên Bazîdî ya musteqil û serbixwe ev xebat e, ango ev xebata wî, ya herî orijînal û girîng e.

Bazidî di berhema xwe de wisa dibêje: &lt;br&gt;
''&quot;Ehlê Ekrad eger xwecihye -ên ne koçer- u eger rewend, qewî zêde hakim perest û axaperest in. Zêde îtaata hakiman û mîr û axan dikîn. Bilanêd hakimêd wan fileyek jî bibitin êdî zêde îtaat dikin. Lakîn ji hemcinsêd xwe dexsê dikin. Bi înad û kîn û qîderet în. Eger jî cinsê wan yekî jêre bibine hakim û axayêd wan, îcarî ewî qebûl nakin û îtaata wî nakin. Elbette fesadiyekê peyda dikîn.&quot;'' &lt;ref&gt;M. Mehmûdê Beyazîdî, Adetên Kurdîstan, Amadekar: Delîlo îzolî, Den Haag 1979, r.12-13&lt;/ref&gt;

Li gor agahiyan, ev pirtûka wî li zimanên rûsî, [[tirkî]], [[farisî]], [[erebî]] û zaravayê [[soranî]] hatiye wergerandin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}
* [//katalog.istanbul.edu.tr/client/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f1102$002fSD_ILS:1102368/ada/default_tr/qf$003dLANGUAGE$002509Dil$002509FAR$002509Faroese$0026rw$003d0$0026ic$003dtrue$0026dt$003d$0026sm$003dfalse$0026;jsessionid=0390F2607D93F07A2BDF764E68536EB6 ]

== Girêdanên derve ==
* [http://diyarname.com/news.php?Idx=4098 Diyarname.com]

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên li ser dîroka kurdan]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 19an]]</text>
      <sha1>drtpkshqu4nulbdxk9b4tz3jo70yxlq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mîrzayê Biçûk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64640</id>
    <revision>
      <id>2069607</id>
      <parentid>2054991</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3610" sha1="okruneg2gb5kivy061a064oqs2pdvzo" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Mîrzayê Biçûk
| wêne               = Saint Exupery exhibit - Air &amp; Space Museum, Le Bourget, Paris, France, absent artwork and not subject to copyright.jpg
| binwêne            = Pêşkêşkirina Saint Exupery - Muzeya Hewa û Feza, Le Bourget, Paris, Fransa
| nivîskar           = [[Antoine de Saint-Exupéry]]
| wergêr             = [[Fawaz Husên]]
| şêwe               = Zarok, Çîrok
| welat              = [[Fransa]]
| dîroka_weşanê      = Nîsan 1943
| wêneçêker          = Antoine de Saint-Exupéry
}}
'''''Mîrzayê Biçûk''''' ({{ziman-fr|Le Petit Prince}}), çîroka herî bi nav û deng ya nivîskarê fransî [[Antoine de Saint-Exupéry]] ye û di nava çîrokên zarokan yên klasîk cih digire. Pirtûk heta niha ji 361 ziman û devokan re hatiye wergerandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.ctvnews.ca/entertainment/the-little-prince-becomes-world-s-most-translated-book-excluding-religious-works-1.3358885 |sernav='The Little Prince' becomes world's most translated book, excluding religious works |tarîx=7 nîsan 2017 |weşanger=CTV News |roja-gihiştinê=30 kanûna pêşîn 2018 |roja-arşîvê=2019-04-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190402151330/https://www.ctvnews.ca/entertainment/the-little-prince-becomes-world-s-most-translated-book-excluding-religious-works-1.3358885 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shattuck, Kathryn (2005) [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F07E3DE1E3FF930A35757C0A9639C8B63&amp;pagewanted=all A Prince Eternal], ''[[The New York Times]]'', 3 April 2005.&lt;/ref&gt;

== Çîroka pirtûkê ==
Rojek ji rojan pîlotek mecbûr dimîne ku bi balafira xwe li çola [[Sehra]]yê dakeve. Di sibeha bê de dengê zarokekî wî ji xew radike û ev zarok xwe jê re wek Mîrzayê Biçûk dide nasîn. Mîrzayê Biçûk jê re dibêje ku ew ji gêrestêrka xwe derketiye da ku hevalekî bibîne. Jê re dibêje ku gêrestêrka wî pirr biçûk e: Li ser wê sê [[volkan]] û guleke ji xwe razî heye.

Roj bi roj Mîrzayê Biçûk jê re qala çîroka xwe dike. Berî ku daketiye erdzemînê, çend [[gêrestêr]]ên din geriyaye: Li her gêrestêrekê mirovek din jiyabûye lê Mîrzayê Biçûk ti kesî ji wan ji xwe re ne kiriye heval, ji ber ku her yek ji wan bi xwe re mijûl in û rû nadin ev tistên serekîn ên jiyanê, yên ku mirovan kêfxwes dikin.

Bi derbasbûyîna demê [[pîlot]] û Mîrzayê Biçûk dibin hevalên hev, lê Mîrzayê Biçûk pê dihese ku divê dîsa vegere ba gula xwe. Bi vî havî her du vedigerin warên xwe û soz didin hev ku ewê ti car hev û din ji bîr nekin.

== Wergerên kurdî yên pirtûka ''Mîrzayê Biçûk'' ==
[[Wêne:National_Museum_of_Ethnology,_Osaka_-_Collection_of_&quot;Le_Petit_Prince&quot;_in_many_languages.jpg|thumb|''Mîrzayê Biçûk'' bi zimanên cuda cuda]]
* ''Mîrzayê Biçûk'' (1995), ji aliyê [[Fawaz Husên]] ve hate wergerandin bo [[kurmancî]].
* ''Şazadey Çikole'' (2001), ji hêla [[Aso Ebdulla Hesenzade]] ve hate qulipandin bo [[soranî]].
* ''Şazadeo Qickek'' (2009), bi destê [[Asmêno Bêwayir]] hate kirin bo [[zazakî]].

=== Girêdanên derve ===
* [https://epirtukenkurdi.blogspot.com/2020/02/mirzaye-bicuk-ya-antoine-de-saint.html Kitêba Mîrzayê Biçûk wek PDF û EPUB]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çanda Fransayê]]
[[Kategorî:Mîrzayên honakî]]
[[Kategorî:Mîrzayê Biçûk| ]]
[[Kategorî:Pirtûkên fransî]]
[[Kategorî:Pirtûkên zarokan li ser mîrzayan]]
[[Kategorî:Wêjeya zarok û ciwanan]]</text>
      <sha1>okruneg2gb5kivy061a064oqs2pdvzo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çîrokên keçelok 3</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64718</id>
    <revision>
      <id>2069564</id>
      <parentid>2053704</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1121" sha1="2719j0j5qiec9fhslejabgmk2ibgfck" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2026}}
{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Çîrokên Keçelok 3.
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Abdusamet Yigit]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| cih                = [[Berlin]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = Cîld 3. 2015
| weşanxane          = [[Soran]]
| rûpel              = 460
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 978-39816686-9-0
}}
'''''Çîrokên Keçelok 3'''''&lt;ref&gt;[http://rojevakurdistan.org/kurdi/16491-ciroken-kecelok-2-u-3 Çîrokên Keçelok 2 û 3]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}&lt;/ref&gt; berga pirtûka çîrokên keçelok a sêyemin a ku nivîskarê kurd Abdusamet Yigit nivîsandîya. Pirtûk, bi navarokeka dewlemend hatîya nivîsandin. Navaroka wê dîrok, çand, felsefe û civatîtîya civate kurd tînê ser ziman.

  
== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}</text>
      <sha1>2719j0j5qiec9fhslejabgmk2ibgfck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dengê Felsefeyê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66465</id>
    <revision>
      <id>2069569</id>
      <parentid>2053665</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1439" sha1="56o0f9dzvwrl14o863hefnol2e4f0gk" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{bêçavkanî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Dengê Felsefeyê
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| thumb
| Dengê Felsefeyê (book)
| mezinahiyawêne     = 175px
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Ali Gurdilî]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Felsefe]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stenbol]]
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]] ([[Kurmancî]])
| dîroka_weşanê      = kanûna paşîn 2006 (çapa yekem)
| weşanxane          = [[Weşanên Doz]]
| rûpel              = 120
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-6875-70-0
}}
'''''Dengê Felsefeyê''''', kitêba [[nivîskar]]ê kurd [[Ali Gurdilî]]yê ye. Ev kitêb di wara felsefeyê de hatiye nivîsandin. Ji bo kesên ku nû dest bi xwendina felsefeyê dikin weke çavkaniyeke sereke ye. Di vê kitêbê de danasîna felsefeyê, danasîna fîlozofên kevn, [[felsefeya îslamê]], felsefeya heyama nû, felsefeya [[Ronesans]]ê û danasîna felsefeya sedsalên 17 û 18an jî tê kirin.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}
{{Felsefe-şitil}}

[[Kategorî:Felsefe]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>56o0f9dzvwrl14o863hefnol2e4f0gk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurd, Kitêb, Çapxane</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66467</id>
    <revision>
      <id>2069597</id>
      <parentid>2053646</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1225" sha1="517txeayns0vxv44o23st2sryhkccau" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Paqij bike|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Kurd, kitêb, çapxane - Weşangeriya kurdî di dewra osmaniyan de (1844-1923)
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| thumb
| Kurd, Kitêb, Çapxane (book)
| mezinahiyawêne     = 200px
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Mesûd Serfiraz]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = Serdar Şengül
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]] ([[kurmancî]])
| dîroka_weşanê      = Gulan 2015 (çapa yekem)
| weşanxane          = [[Weşanên Peywend]]
| rûpel              = 245
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = [[Lêkolîn]]
| ISBN               = 978-84345-0-9
}}
'''''Kurd, kitêb, çapxane''''', kitêba [[nivîskar]]ê kurd [[Mesûd Serfiraz]] e.

Ev kitêb ji çar beşan pêk tê&lt;ref&gt;Mesûd Serfiraz (2015). Kurd, Kitêb, Çapxane. Weşanên Peywend, Stembol.&lt;/ref&gt;.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>517txeayns0vxv44o23st2sryhkccau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tarîxa edebiyata kurdî (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66484</id>
    <revision>
      <id>2069623</id>
      <parentid>2055654</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5184" sha1="2t5xlv1ttds0ncjk6wwfpxtzaslef3w" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Tarîxa Edebiyata Kurdî
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = Prof. Dr. [[Qanatê Kurdo]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = [[Swêd]]
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = Cilda yekem: 1983, cilda duyem: 1985
| weşanxane          = [[Weşanên Roja Nû]]
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 
}}
'''''Tarîxa edebiyata kurdî''''', kitêbeke Prof. Dr. [[Qanatê Kurdo]] ye. Qanatê Kurdo ev berhema xwe bi navê Gulçîna Gulistana Helbestvanên Kurdan bi nav kiriye. Berhem ji du cild pêk hatine. Cilda yekem (1983) û cilda duyem (1985) çap bûne.

== Pêşgotin ==
Nivîskar di pêşgotina Tarîxa Edebiyata Kurdî de sebeba vî navî wiha aniye ziman:

“Ev nav nîşan dike ku ji gulistana helbeskarên kurdan gul hatine çinîn, gulên herî geş, ku her helbestkarek guleke geş î navdar e, giş bi tevayî ji bax û gulistanê ne. Bi rastî gotî min hemû gul ji wî baxî çinîne; di vî baxî de bi sedan gulên bêhnxweş, gulgeş hene, min nikaribû di derheqa wan gişan de binivîsiya, nav û nîşanên wan û nimûneyên afirandinên wan binivîsiya û bianiya ber çavên xwendekar û xwenedvanên delal. Ez lava ji wan dikim vê kêmasiya min bibexşîne min. Ez hêvîdar im li paşî vê xebata min, zanyar û hozanên kurdan ê rabin û bi şarezatiya xwe gulistana hemû helbestkarên kurd binivîsin û xezîneya helbestkarên me nîşan bidin” &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://m.kitapyurdu.com/index.php?route=products/productdetail&amp;product_id=69073 |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2020-03-21 |roja-arşîvê=2017-12-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171230164725/http://m.kitapyurdu.com/index.php?route=products/productdetail&amp;product_id=69073 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

== Beşên pirtûkê ==
Qanadê Kurdo [[edebiyata kurdî]] dike du beş: edebiyata bi zaravayê [[kurmancî]] û edebiyata bi zaravayê [[soranî]].

Nivîskar tesbît kiriye ku pirraniya pirtûkên li ser dîroka edebiyata kurdî bi zaravayê soranî hatine nivîsandin. Nivîskar derbarê vê mijarê de wiha dibêje:

“Heta nuha bi kurmancî qed xebatek derheqa dîroka edebiyata kurdî de çap nebûye, ku pirtûkên çapkirî yên derheqa wê de bi tîpên erebî bi soranî çapkirî ne. Ew pirtûk ev in: [[Eladîn Secadî]], Mêjûy Edebî Kurd, [[Refîq Hilmî]], Edebî Kurd, Kerem Sareza, Koyî û Şarekanî û çend pirtûkên din…”
Di pirtûkê de 6 partên bingehîn hene:

* Dîroka Lêgerîna Edebiyata Kurdî Li Nava Kurdan û Li Ûris
* Rola Kovar û Rojnameyên Kurdî Di Dîroka Edebiyata Kurdî de
* Zanyariyên Şerefxanê Bedlîsî û Evliya Çelebî Der Heqa Helbestkar û Zanyarên Kurdan de
* Lêgerîna Dîroka Edebiyata Kurdî li Îraqê
* Helbestkarên Kurmanc
* Helbestkarên Soran

Dîroka Lêgerîna Edebiyata Kurdî Li Nava Kurdan û Li Ûris Qanadê Kurdo bi helbestek [[Ehmedê Xanî]] dest bi vî beşî kiriye. Gotinên wî yên berî helbestê jî hêjayî helsegandinê ne:
“Berê pêşîn, sertacê edebiyata kurdî, binyat û binaxedarê bîr û baweriya Kurdewarî, kurdperwerî û welatparêziya serxwebûna Kurd û Kurdistanê, helbestkarê Kurd ê mezin û bi nav û deng, Ehmedê Xanî, di Mem û Zîna xwe de nivîsiye ku beriya wî helbestkar û nivîskarên Kurdan hebûne, lê navên wan hatine jibîrkirin, çimkî kesek tunebûye navê wan bi bîr bîne û binivîse, ku kurd jî xudanên helbestkar û nivîskaran bûne, ku helbestkarên wan jî hebûne.”

== Çapên pirtûkê ==
Berga pêşîn a Tarîxa Edebiyata Kurdî sala 1983an li Swêdê di nav weşanên Roja Nû da weşiyaye. Berga duduyan piştî du salan, di 1983an da di nav weşanên heman weşanxanê da li Swêdê weşiyaye. Çapa duduyan di 1992an da li Enqerê ji aliyê weşanxana Öz-Ge ve hatiye weşandin. Çapa Sisiyan di Kewçêra 2009an da, di nav weşanên Lîs de li Amedê weşiyaye. Pêşgotina wê ji aliyê amadekarê pirtûkê [[Kawa Nemir]] ve hatiye nivîsandin.&lt;ref&gt;{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.mezopotamya.gen.tr/jiyan-yasam/qanad-kurdo-tarxa-edebiyata-kurd-h1970.html |roja-gihiştinê=2015-08-31 |roja-arşîvê=2016-03-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160304142308/http://www.mezopotamya.gen.tr/jiyan-yasam/qanad-kurdo-tarxa-edebiyata-kurd-h1970.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
* Ji [https://docs.google.com/file/d/0B4HO5r4WOpdzS1gycnZaVGJJbk0/edit Google Docs]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=tebax 2021 }}'ê wek PDF dikare bê bidestxistin.
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên li ser wêjeya kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 20an]]</text>
      <sha1>2t5xlv1ttds0ncjk6wwfpxtzaslef3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xewna Sibê - Belîlaz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66491</id>
    <revision>
      <id>2069631</id>
      <parentid>2053644</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1737" sha1="pel509bfzc5pc222ol5x0bteomgxbxx" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Xewna Sibê - Belîlaz
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = Dilpêt Jêlî (an jî Şükrü Ekinci)
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Helbest]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stenbol]]
| sernivîser         = Nadire Işık
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]] ([[Kurmancî]])
| dîroka_weşanê      = Hezîran 2005
| weşanxane          = [[Weşanên Doz|Doz]]
| rûpel              = 135
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-6876-60-3
}}
'''''Xewna Sibê - Belîlaz''''', pirtûka [[nivîskar]]ê kurd [[Dilpêt Jêlî]] ye. Pirtûkeke helbestan e.

== Ji helbestan çend mînak ==

{{Helbest|nivîskar=Dilpêt Jêlî|
''Ev helbesta were ciwanê''&lt;br&gt;
''Ket xemla gulçîçeka jiyanê''&lt;br&gt;
''Rû roj stêr birh hîva çarê''&lt;br&gt;
''Hat xewna min wekî Zînê''&lt;br&gt;

''Got Belazira Balyanê me''&lt;br&gt;
''Ji warê komajanê me''&lt;br&gt;
''Min bibîne li vê navnîşane''&lt;br&gt;
''Evîndarê te Dilpêt Jêlî me''&lt;br&gt;
 
''Her hat xewna min ciwan Belîlaz''&lt;br&gt;
''Wek wê tunebun spehî ti qîz''&lt;br&gt;
''Ev rastiya xewna mina pîroz''&lt;br&gt;
''Dilê min bi kul û derd kir axûz''&lt;br&gt;

''Xewnê de te got ez Belîlazim''&lt;br&gt;
''Xec û Şêrîn û Zîn Belqîz nazim''&lt;br&gt;
''Lê min bawer kir bi te xapiyam''&lt;br&gt;
''Dîsa bi qedera te nalîzim''&lt;br&gt;
''Were ciwanê''
}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>pel509bfzc5pc222ol5x0bteomgxbxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gulîstan (kitêb)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66515</id>
    <revision>
      <id>2069660</id>
      <parentid>2053594</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2891" sha1="c42372g30xa8u68f3it0mv753a86174" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{maneyên din|Gulistan}}
{{bêçavkanî|tarîx=çiriya paşîn 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Gulîstan
| sernavê_xwemalî    = گلستان ([[Zimanê farisî|Farisî]])
| wergêr             = [[Muhammed Înal]], [[Mahmut Yamalak]]
| wêne               = Sadi in a Rose garden.jpg
| thumb
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = Gulîstan (pirtûk)
| nivîskar           = [[Sedî|Sediyê Şîrazî]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stenbol]]
| sernivîser         = Suleyman Çevik
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 2005 (M. Muhammed Garsî Farqînî), 2013 (Muhammed Înal, Mahmut Yamalak)
| weşanxane          = Weşanên Nûbihar
| rûpel              = 240
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 978-605-5053-01-7
}}
'''''Gulîstan''''' [Gulistan] (bi [[Zimanê farisî|farisî]]: گلستان), kitêba [[nivîskar]]ê [[Fars|faris]] [[Sedî|Şêx Sediyê Şîrazî]] ye. Ev kitêb ji heşt beşan pêk tê û di serî de jî li ser jiyana Şêx Se'dî û kitêba Gulistanê hin agahî hene.

== Beşên Kitêbê ==
* Beşa Yekem - Derheqê Jiyana Padişahan
* Beşa Duyem - Li Ser Exlaqa Derweşan
* Beşa Sêyem - Di Derheqê Fazîleta Qena'etê De
* Beşa Çarem - Feydeyên Bêdengiyê
* Beşa Pêncem - Derheqê Eşq û Ciwanî
* Beşa Şeşem - Derheqê Zeîfî û Kalîtiyê
* Bela Heftem - Derheqê Tesîra Terbiyet û Perwerdeyê De
* Beşa Heştem - Derheqê Adabê Sohbet û Hevalbendiyê De

== Ji helbesta nav çîrokan mînakek ==
{{Helbest|nivîskar=Şêx Sediyê Şîrazî|
''Çi bi kêr te ji gul tebeqek''&lt;br&gt;
''Ji Gulistana min bigre wereqek''&lt;br&gt;

''Gul tenê pênc-şeş rojan dimîne''&lt;br&gt;
''Lê ev Gulistan her tim xweş dimîne''&lt;br&gt;
}}

Wergêrên vê kitêbê [[Muhammed Înal]] û [[Mahmut Yamalak]] vê kitêbê wiha didin nasandin:
&quot;Eger mirovek bipirse ku Gulîstan çi ye? Mirov dikare bêje: Gulîstan, çîroka rêwiyan e. Hem rêwiyên li ser rûyê dinyayê û hem jî yên li rêya heqîqetê.

Çîrokên di Gulîstanê de hatine gotin bi piranî rast in û serpêhatiyên Şêx Se'dî bi xwe ne. Şêx Se'dî di koçberiya dawiyê de, ji [[Maroko|Fasê]] heya [[Hindistan]]ê, ji [[Tirkmenistan|Tirkîstanê]] heya [[Kurdistan]]ê li gelek deveran geriyaye.&quot;

== Wergera li kurdî ==
Kitêba Gulîstanê berî [[Muhammed Înal]] û [[Mahmut Yamalak]], ji aliyê M. Muhammed Garsî Farqînî ve jî li [[zimanê kurdî]] hatiye wergerandin (Şêx Se'dî, ''Gulistan'', Wergêr: M. Muhammed Garsî Farqînî, Weşanên Nûbihar, Stenbol, 2005).

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Berhemên 1259an]]
[[Kategorî:Pirtûkên îranî]]</text>
      <sha1>c42372g30xa8u68f3it0mv753a86174</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jiyanek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66517</id>
    <revision>
      <id>2069590</id>
      <parentid>2053651</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="21rcn2t63zis2i97o6039j2lbi4ijab" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=tebax 2024}}
{{bêçavkanî|tarîx=tebax 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| thumb
| Jiyanek (kitêb)
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Bûbê Eser]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]] ([[Kurmancî]])
| dîroka_weşanê      = Çapa yekem: [[Weşanên Doz|Doz]], [[Stockholm]]/[[Swêd]], 2005, çapa duyem: [[Weşanên Doz|Doz]], gulan 2006, [[Stenbol]]/[[Tirkiye]]
| weşanxane          = [[Weşanên Doz]]
| rûpel              = 265
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-6875-77-8
}}
'''''Jiyanek''''', kitêba [[nivîskar]]ê kurd [[Bûbê Eser]] e. Romaneke kurdî ye.

{{Pirtûk-kurdî-şitil|kitêbeke}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>21rcn2t63zis2i97o6039j2lbi4ijab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bide dû dilê xwe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66518</id>
    <revision>
      <id>2069649</id>
      <parentid>2053849</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1596" sha1="i28djhu9aozbufehkpvh6llzs7ra4ij" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{bêçavkanî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Bide dû dilê xwe
| sernavê_xwemalî    = Va' dove ti porta il cuore
| wergêr             = [[Zinarê Xamo]]
| wêne               = 
| thumb
| Bide dû dilê xwe (pirtûk)
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = Susanna Tamaro
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = Nadire Işık
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Zimanê îtalî|Îtalî]] (orjînal), [[Zimanê kurdî|Kurdî]] (werger)
| dîroka_weşanê      = [[1994]] (bi îtalî), tîrmeh [[2002]] (bi kurdî)
| weşanxane          = [[Weşanên Doz]]
| rûpel              = 160
| wêneçêker          = Salvador Dali
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-6876-30-1
}}
'''''Bide dû dilê xwe''''' ({{Bi-it|''Va' dove ti porta il cuore''}}), kitêba [[nivîskar]]ê îtalî [[Susanna Tamaro]] ye.

== Wergera Kurdî ==
[[Zinarê Xamo]] vê kitêbê wergerandiye [[Zimanê kurdî]]. [[Zinarê Xamo]] kitêbê di berga paşî de wiha dide nasandin: &quot;Di vê romanê de dapîrek ji bo neviya xwe ya ciwan re nameyan dinivîse, tiştên wê bi xwe, di nava dilê xwe de dewisandine û ne nekirine, dixwaze neviya wê bêasteng û bêqedexe bike. Lewra dixwaze neviya wê an ji hemî mirow li ber baye dile xwe bikevin û bidin ser rêya dil.&quot;

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Romana nameyî]]</text>
      <sha1>i28djhu9aozbufehkpvh6llzs7ra4ij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alole (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66520</id>
    <revision>
      <id>2069549</id>
      <parentid>2053496</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1041" sha1="9k5cbqe9h6zrsp5x2r7y0rna7yl3ac3" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{bêçavkanî|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| thumb
| Alole (pirtûk)
| mezinahiyawêne     = 220px
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Perwîz Cîhanî]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = Nadire Işık
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = Adar [[2005]]
| weşanxane          = [[Weşanên Doz]]ê
| rûpel              = 120
| wêneçêker          = Simko Ahmad
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-6876-51-4
}}
'''''Alole''''', pirtûka [[nivîskar]]ê kurd [[Perwîz Cîhanî]] ye. Tê de 19 heb çîrok hene. Li paşiya her çîrokê ji bo xwendevanan ferhengokek heye.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>9k5cbqe9h6zrsp5x2r7y0rna7yl3ac3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ay dayê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66521</id>
    <revision>
      <id>2069556</id>
      <parentid>2053632</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="1r25yrxano7y6ywg9r2fh19njrfcc1l" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{bêçavkanî|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| thumb
| Ay Dayê (pirtûk)
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Mehdî Zana]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = Mehdi Tanrıkulu
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = Tîrmeh [[2005]]
| weşanxane          = [[Weşanên Tevn]]
| rûpel              = 100
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-9094-03-7
}}
'''''Ay dayê''''' , pirtûka [[nivîskar]]ê kurd [[Mehdî Zana]] ye. Romaneke bi kurdî ye.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>1r25yrxano7y6ywg9r2fh19njrfcc1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mektûbat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66987</id>
    <revision>
      <id>2069677</id>
      <parentid>2054532</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="881" sha1="6sd3p7mjn708jiqkgzspuh408s2cr59" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Mektûbat
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Bedîuzzeman Seîd Nûrsî]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = Baweriya bi Xwedê, Mucîzeyên Mihemed, [[Rojî]], [[Nîjadperestî]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Zimanê osmanî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 550
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
Talebe [[Bedîuzzeman Seîd Nûrsî]] go bi mektuba pirskirina u bersive go [[Bedîuzzeman Seîd Nûrsî]] ji wara nivisandiya. Di vê pirtûkê de Baweriya yekbûna [[Xwedê]], mucîzeyê [[Mihemed|Pêxember]], roji... weka van meseleye gelek di vê pirtûkede derbas dibin.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên Seîdê Nûrsî]]</text>
      <sha1>6sd3p7mjn708jiqkgzspuh408s2cr59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sözler</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67110</id>
    <revision>
      <id>2069681</id>
      <parentid>2054542</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="860" sha1="99njmwxnhw778j2lzuvdws72348tbh2" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Sözler
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Bedîuzzeman Seîd Nûrsî]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = Baweriya bi Xwedê, Qaîat, [[Metafîzîk]], [[Axret]], [[Felsefe]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Zimanê tirkî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rûpel              = 854
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Sözler''''' (bi [[tirkî]] ye, tê wateya ''peyv, bêje, kelîme'') navê pirtûkeke Bedîzeman Seîd Nursî ye ku di neqebena 1926 - 1934an de li [[Barla]] hatiye nivîsandin.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên Seîdê Nûrsî]]</text>
      <sha1>99njmwxnhw778j2lzuvdws72348tbh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Zanîngeha Ezherê</title>
    <ns>1</ns>
    <id>67659</id>
    <revision>
      <id>2069503</id>
      <parentid>1627541</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Balyozbot rûpela [[Gotûbêj:Zanîngeha Elezherê]] bêyî beralîkirinek bar kir [[Gotûbêj:Zanîngeha Ezherê]]: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/movepagesbot.py|Bot]]: Sahîfe ji ber [[Taybet:PermanentLink/2069500|daxwaza]] li ser [[Bikarhêner:Balyozbot/movepage]] hate barkirin</comment>
      <origin>1627541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="346" sha1="gf3orkag8pxfagx63ag6h62qsll13gw" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|bingehîn=erê|sinif=şitil|1=
{{Wîkîproje Dîn|muhîmî=Herî zêde}}
}}

== nave rupele ==

Nave tupele gereka bibe &quot;Zanîngeha el-Ezher&quot; Azher nabe. Ezher e [[Bikarhêner:Xwedêda Ozyilmaz|Xwedêda Ozyilmaz]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Xwedêda Ozyilmaz|gotûbêj]]) 23:59, 2 rêbendan 2016 (UTC)</text>
      <sha1>gf3orkag8pxfagx63ag6h62qsll13gw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jiyan û Felsefeya Mensûrê Hallac ‘Enel Heq’</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69222</id>
    <revision>
      <id>2069674</id>
      <parentid>2054583</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1354" sha1="rt50jf0z5vjigqwuf75gfp3rfo5jal3" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Jiyan û felsefeya Mensûrê Hallac ‘Enel Heq’
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Ali Gurdilî]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = [[Weşanên Evrensel]] (Evrensel Yayınları)
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 9786053313434
}}
'''''Jiyan û felsefeya Mensûrê Hallac ‘Enel Heq’ ''''' kitêba sêyem a [[Ali Gurdilî]] ye. Kitêb di sala 2015an de li [[Stembol]]ê, ji aliyê [[Weşanên Evrensel]] (''Evrensel Yayınları'') ve hatiye weşandin. Kitêb ji 120 rûpelan pêk tê û naveroka wê, jiyan û felsefeya [[Mensûr Xelac|Mensûrê Hallacî]] ye.

== Girêdanên derve ==
* {{ku}} [http://diyarname.com/news.php?Idx=26671 Raza di du peyvan de veşartî: ‘Enel Heq’] li ser Diyarname.com

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên 2015an]]</text>
      <sha1>rt50jf0z5vjigqwuf75gfp3rfo5jal3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Destpêka felsefeyê (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69223</id>
    <revision>
      <id>2069637</id>
      <parentid>1792456</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="902" sha1="as8l636obgtgdfsxvjp6ojxd0yhqzum" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Bêçavkanî|tarîx=nîsan 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Destpêka felsefeyê
| sernavê_xwemalî    = 
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîser            = [[Ali Gurdilî]]
| şêwe               = Felsefe, gotarên felsefî
| cih                = [[Almanya]]
| sernivîser         = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rupel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 9783945956007
}}
'''''Destpêka felsefeyê''''' kitêba çaran yê [[Ali Gurdilî]] ye. Di sala 2015an de, li [[Almanya]]yê ji aliyê weşanên Soran ve hatiye weşandin. Di kitêbê de sed gotarên felsefî hene ku armac jî nasandina felsefeyê ye. Kitêb ji 436 rûpelan pêk tê.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>as8l636obgtgdfsxvjp6ojxd0yhqzum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069690</id>
      <parentid>2069637</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T10:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikihez</username>
        <id>39702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2069690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="903" sha1="ph625k6l96ztypyy5ixgg6871gnj8k0" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Bêçavkanî|tarîx=nîsan 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Destpêka felsefeyê
| sernavê_xwemalî    = 
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar            = [[Ali Gurdilî]]
| şêwe               = Felsefe, gotarên felsefî
| cih                = [[Almanya]]
| sernivîser         = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = 
| weşanxane          = 
| rupel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 9783945956007
}}
'''''Destpêka felsefeyê''''' kitêba çaran yê [[Ali Gurdilî]] ye. Di sala 2015an de, li [[Almanya]]yê ji aliyê weşanên Soran ve hatiye weşandin. Di kitêbê de sed gotarên felsefî hene ku armac jî nasandina felsefeyê ye. Kitêb ji 436 rûpelan pêk tê.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>ph625k6l96ztypyy5ixgg6871gnj8k0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wîkîpediya:Lîsteya bikarhêneran li gorî hejmara guhartinan</title>
    <ns>4</ns>
    <id>70679</id>
    <revision>
      <id>2069529</id>
      <parentid>2069389</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T08:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/listeyabikarhêneran.py|Bot]]: Lîsteya guhartinên bikarhêneran hat rojanekirin</comment>
      <origin>2069529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3290" sha1="9f4tlazjnjde7fw6kfmhdplqqx8y6fa" xml:space="preserve">
{{/ser}}

&lt;center&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
! #
! Bikarhêner 
! Hejmara guhartinan

|-
| 1
| {{b|Penaber49}}
| 110933
|-
| 2
| {{b|Avestaboy}}
| 88501
|-
| 3
| {{b|MikaelF}}
| 85820
|-
| 4
| {{b|Wikihez}}
| 81218
|-
| 5
| {{b|Ghybu}}
| 57886
|-
| 6
| {{b|Erdal Ronahi}}
| 21894
|-
| 7
| {{b|Gomada}}
| 16454
|-
| 8
| {{b|Xwedêda}}
| 12200
|-
| 9
| {{b|Kurê Acemî}}
| 12099
|-
| 10
| {{b|Sayit25}}
| 9905
|-
| 11
| {{b|Bablekan}}
| 9690
|-
| 12
| {{b|Luqman}}
| 9281
|-
| 13
| {{b|Mohajeer}}
| 8746
|-
| 14
| {{b|Mors maku}}
| 7848
|-
| 15
| {{b|Baran Agir}}
| 7542
|-
| 16
| {{b|Bangin}}
| 7395
|-
| 17
| {{b|Şêr}}
| 7348
|-
| 18
| {{b|GPinkerton}}
| 6523
|-
| 19
| {{b|Ramikurd}}
| 6298
|-
| 20
| {{b|Takabeg}}
| 5720
|-
| 21
| {{b|Ferrus}}
| 5671
|-
| 22
| {{b|Alkd}}
| 4570
|-
| 23
| {{b|Dilovan Gervan}}
| 3949
|-
| 24
| {{b|Biyolojiyabikurdi}}
| 3671
|-
| 25
| {{b|Kurdodino}}
| 3563
|-
| 26
| {{b|Baran Ruciyar}}
| 3123
|-
| 27
| {{b|Cyrus the virus}}
| 2994
|-
| 28
| {{b|Bikarhêner}}
| 2573
|-
| 29
| {{b|Ahmetbeg}}
| 2464
|-
| 30
| {{b|Têmavo}}
| 2182
|-
| 31
| {{b|Guherto}}
| 1953
|-
| 32
| {{b|Rasti}}
| 1853
|-
| 33
| {{b|Mehk63}}
| 1758
|-
| 34
| {{b|VikiAzad}}
| 1743
|-
| 35
| {{b|Diyako~kuwiki}}
| 1725
|-
| 36
| {{b|Cirano}}
| 1689
|-
| 37
| {{b|ئاسۆ}}
| 1685
|-
| 38
| {{b|Haco}}
| 1654
|-
| 39
| {{b|Bibliophile}}
| 1464
|-
| 40
| {{b|Cuneytewrares}}
| 1458
|-
| 41
| {{b|Purbo T}}
| 1435
|-
| 42
| {{b|QazîKurd}}
| 1423
|-
| 43
| {{b|Xani~kuwiki}}
| 1420
|-
| 44
| {{b|Merivan}}
| 1333
|-
| 45
| {{b|Klk737dldj636do377eki3737}}
| 1328
|-
| 46
| {{b|KurdoChali}}
| 1325
|-
| 47
| {{b|Ilamxan}}
| 1179
|-
| 48
| {{b|Xweka}}
| 1078
|-
| 49
| {{b|Jiju}}
| 1045
|-
| 50
| {{b|Aras-real}}
| 966
|-
| 51
| {{b|Calak}}
| 947
|-
| 52
| {{b|Dilo2121}}
| 937
|-
| 53
| {{b|Zanistvan}}
| 876
|-
| 54
| {{b|Zeki}}
| 851
|-
| 55
| {{b|Piling}}
| 749
|-
| 56
| {{b|Cyrus abdi}}
| 734
|-
| 57
| {{b|Makenzis}}
| 733
|-
| 58
| {{b|RewşenBaran}}
| 689
|-
| 59
| {{b|Thothr}}
| 671
|-
| 60
| {{b|KureCewlik81}}
| 663
|-
| 61
| {{b|RezanTovjin}}
| 660
|-
| 62
| {{b|Bûraẍ Derdilî}}
| 633
|-
| 63
| {{b|KurdîmHeval}}
| 605
|-
| 64
| {{b|Silêman}}
| 596
|-
| 65
| {{b|Hamid}}
| 591
|-
| 66
| {{b|Sebriko}}
| 587
|-
| 67
| {{b|PanchoS}}
| 573
|-
| 68
| {{b|Ehmedbeg}}
| 561
|-
| 69
| {{b|Alsace38}}
| 552
|-
| 70
| {{b|Reality006}}
| 541
|-
| 71
| {{b|Talizok}}
| 538
|-
| 72
| {{b|Memwelat}}
| 526
|-
| 73
| {{b|EmrahÖ}}
| 521
|-
| 74
| {{b|Webmaster}}
| 520
|-
| 75
| {{b|Baaqo92}}
| 503
|-
| 76
| {{b|Key Mîrza}}
| 496
|-
| 77
| {{b|Welat}}
| 484
|-
| 78
| {{b|Benyadem}}
| 478
|-
| 79
| {{b|Ternarius}}
| 477
|-
| 80
| {{b|Zêtkar}}
| 466
|-
| 81
| {{b|Ferhad y}}
| 459
|-
| 82
| {{b|Aza}}
| 450
|-
| 83
| {{b|Wejevan}}
| 437
|-
| 84
| {{b|Khoshhat}}
| 437
|-
| 85
| {{b|MIKAEELL}}
| 425
|-
| 86
| {{b|Pathoschild}}
| 416
|-
| 87
| {{b|PowerBUL}}
| 410
|-
| 88
| {{b|Kurdî27}}
| 409
|-
| 89
| {{b|Pill}}
| 407
|-
| 90
| {{b|Irecmehrbexs}}
| 399
|-
| 91
| {{b|Sakura emad}}
| 397
|-
| 92
| {{b|Cobar~kuwiki}}
| 393
|-
| 93
| {{b|Jiyanalpirani}}
| 363
|-
| 94
| {{b|E2m}}
| 360
|-
| 95
| {{b|Bohater~kuwiki}}
| 323
|-
| 96
| {{b|Mêzgir}}
| 320
|-
| 97
| {{b|Paraw}}
| 312
|-
| 98
| {{b|Derbaz}}
| 302
|-
| 99
| {{b|LA2}}
| 302
|-
| 100
| {{b|Rokarali}}
| 300
|}</text>
      <sha1>9f4tlazjnjde7fw6kfmhdplqqx8y6fa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Zanîngeha Elezherê/jebirin</title>
    <ns>1</ns>
    <id>71483</id>
    <revision>
      <id>2069502</id>
      <parentid>2053742</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Balyozbot rûpela [[Gotûbêj:Zanîngeha Ezherê]] bêyî beralîkirinek bar kir [[Gotûbêj:Zanîngeha Elezherê/jebirin]]: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/movepagesbot.py|Bot]]: Sahîfe ji ber [[Taybet:PermanentLink/2069500|daxwaza]] li ser [[Bikarhêner:Balyozbot/movepage]] hate barkirin</comment>
      <origin>2053742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="8eur0vzfe819j7mlno38zgfq2saj866" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}

{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Şitil|1=
{{Wîkîproje Dîn|muhîmî=Herî zêde}}
}}</text>
      <sha1>8eur0vzfe819j7mlno38zgfq2saj866</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069507</id>
      <parentid>2069502</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikihez</username>
        <id>39702</id>
      </contributor>
      <comment>Requesting speedy deletion (Ne hewce ye). ([[:m:User:Xiplus/TwinkleGlobal|TwinkleGlobal]])</comment>
      <origin>2069507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="gu5mdapcxqghg3z2gcz1f8enj3oj0z1" xml:space="preserve">{{Jêbirin|1=Ne hewce ye}}
{{Serê gotûbêjê}}

{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Şitil|1=
{{Wîkîproje Dîn|muhîmî=Herî zêde}}
}}</text>
      <sha1>gu5mdapcxqghg3z2gcz1f8enj3oj0z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kitabu'ş-şîfa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72041</id>
    <revision>
      <id>2069665</id>
      <parentid>2054508</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1293" sha1="2iz4i8mv6s8uy02t4dko51stppyo8iw" xml:space="preserve">{{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekem --&gt;
| ziman              = [[Zimanê erebî|Erebî]]
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = كتاب الشفاء, ''Kitabu'ş-şîfa''
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Îbn Sîna]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''Kitabu'ş-şîfa''' ({{bi-ar|كتاب الشفاء, ''Kitabu'ş-şîfa''}}, bi wateya &quot;Pirtûka xweşiyê&quot;, &quot;Kitêba şîfayê&quot;), pirtûkeke [[Îbn Sîna]] ye. Pirtûk ji 11 cildan pêk tê û li ser [[bijîşk]]iyê ye .

== Çavkanî ==

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên bijîşkiyê]]
[[Kategorî:Pirtûkên erebî]]
[[Kategorî:Pirtûkên îranî]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 11an]]
[[Kategorî:Pirtûkên 1020î]]
[[Kategorî:Wêjeya îranî]]</text>
      <sha1>2iz4i8mv6s8uy02t4dko51stppyo8iw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069691</id>
      <parentid>2069665</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T10:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <origin>2069691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1328" sha1="mte02gfoslx396r3j2e0d4h39d43m6k" xml:space="preserve">{{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekem --&gt;
| ziman              = [[Zimanê erebî|Erebî]]
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = كتاب الشفاء, ''Kitabu'ş-şîfa''
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Îbn Sîna]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''Kitabu'ş-şîfa''' ({{bi-ar|كتاب الشفاء, ''Kitabu'ş-şîfa''}}, bi wateya &quot;Pirtûka xweşiyê&quot;, &quot;Kitêba şîfayê&quot;), pirtûkeke [[Îbn Sîna]] ye. Pirtûk ji 11 cildan pêk tê û li ser [[bijîşk]]iyê ye .

== Çavkanî ==

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Berhemên Îbn Sîna]]
[[Kategorî:Pirtûkên bijîşkiyê]]
[[Kategorî:Pirtûkên erebî]]
[[Kategorî:Pirtûkên îranî]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 11an]]
[[Kategorî:Pirtûkên 1020î]]
[[Kategorî:Wêjeya îranî]]</text>
      <sha1>mte02gfoslx396r3j2e0d4h39d43m6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elqanûn fî't-tib</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72064</id>
    <revision>
      <id>2069654</id>
      <parentid>2053081</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1741" sha1="26xdeqckv52i37d8kneq7jsfeuwk3ww" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = القانون في الطب, al-Qānūn fī al-Ṭibb)
| wergêr             = 
| wêne               = The Canon of Medicine.jpg
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Îbn Sîna]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Erebî]]
| dîroka_weşanê      = 1025
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 
}}
'''''el-Qanun fî el-Tib''''' an {{Bi-la|''Canon Medicinae''}} ([[erebî]]: {{Bi-ar|القانون في الطب|al-Qānūn fī al-Ṭibb}}, bi [[kurdî]]: ''Qanûnên tibê''), pirtûka [[Îbn Sîna]] a herî navdar û herî giring e. Pirtûk li ser [[bijîşk]]iyê ye û ji 14 cildan pêk tê.&lt;ref&gt;Philip K. Hitti (cf. Dr. Kasem Ajram (1992), Miracle of Islamic Science, Appendix B, Knowledge House Publishers. ISBN 0-911119-43-4).&lt;/ref&gt;

Îbn Sîna bi xwe çiqas [[fars]] be jî, pirtûkê bi [[zimanê erebî]] nivîsiye.

Ev pirtûka Îbn Sîna zivirandin gellek zimanan û bi sedsalan ve di dibistanên [[Ewropa]]yê hate xwendin. Heta sedsala 19'an jî giringiya xwe parastiye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên bijîşkiyê]]
[[Kategorî:Pirtûkên erebî]]
[[Kategorî:Pirtûkên îranî]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 11an]]
[[Kategorî:Pirtûkên 1020î]]
[[Kategorî:Wêjeya îranî]]</text>
      <sha1>26xdeqckv52i37d8kneq7jsfeuwk3ww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069703</id>
      <parentid>2069654</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T10:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <origin>2069703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1776" sha1="k5whvvel2i6n98w9syqgpe0zhcskwea" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = القانون في الطب, al-Qānūn fī al-Ṭibb)
| wergêr             = 
| wêne               = The Canon of Medicine.jpg
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Îbn Sîna]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Erebî]]
| dîroka_weşanê      = 1025
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 
}}
'''''el-Qanun fî el-Tib''''' an {{Bi-la|''Canon Medicinae''}} ([[erebî]]: {{Bi-ar|القانون في الطب|al-Qānūn fī al-Ṭibb}}, bi [[kurdî]]: ''Qanûnên tibê''), pirtûka [[Îbn Sîna]] a herî navdar û herî giring e. Pirtûk li ser [[bijîşk]]iyê ye û ji 14 cildan pêk tê.&lt;ref&gt;Philip K. Hitti (cf. Dr. Kasem Ajram (1992), Miracle of Islamic Science, Appendix B, Knowledge House Publishers. ISBN 0-911119-43-4).&lt;/ref&gt;

Îbn Sîna bi xwe çiqas [[fars]] be jî, pirtûkê bi [[zimanê erebî]] nivîsiye.

Ev pirtûka Îbn Sîna zivirandin gellek zimanan û bi sedsalan ve di dibistanên [[Ewropa]]yê hate xwendin. Heta sedsala 19'an jî giringiya xwe parastiye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Berhemên Îbn Sîna]]
[[Kategorî:Pirtûkên bijîşkiyê]]
[[Kategorî:Pirtûkên erebî]]
[[Kategorî:Pirtûkên îranî]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 11an]]
[[Kategorî:Pirtûkên 1020î]]
[[Kategorî:Wêjeya îranî]]</text>
      <sha1>k5whvvel2i6n98w9syqgpe0zhcskwea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Evîna Mêrxasekî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72320</id>
    <revision>
      <id>2069574</id>
      <parentid>2053661</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2368" sha1="4zn7ez1iap5xk54zhlopjbfzaier7n2" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Evîna Mêrxasekî
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Îbrahîm Osman]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| cih                = [[Diyarbekir]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = Gulan 2008
| weşanxane          = [[Weşanên Lîs|Lîs]]
| rûpel              = 381
| ISBN               = 9789756179574
}}
'''Evîna Mêrxasekî''' romaneke kurdî ya dîrokî û evînî ye. Yekemîn romana [[Îbrahîm Osman]] e. Roman bi zaravaya kurmancî hatiye çapkirin.

== Mijar ==
Bûyera ku bûye mijara vê romanê ji çîrokekê hatiye hûnandin. Bûyer serpêhatiya destana lehengiyê ye û qewimiye. Encama gelek lêkolînên ku nivîskar gihiştiyê, bûyera ku bûye sedema strana [[Dewrêşê Evdî]], li derdorê salên [[1784]]an qewimiye. Wê heyamê, li herêma [[Wêranşar]]ê, navçeya [[Riha]]yê, [[Eşîrên Millî|eşîra Milan]] gelekî mezin e. Hewil dide serbixwe bijî. Lewma bac û qemçûrê nade dewletê û di navbera wî, Erebên Gêsan û Turkmenan de nakokî hene. Sultanê [[dewleta Osmanî]] [[Ebdulhemîd I]] wê demê li ser text e. Siltan Ebdilhemîd ji [[Temir Paşayê Milî]] bi tirs û fikar e. Sedemeke din jî ev e ku Osmaniyan hêza xwe ya li Ewropayê winda kiribû, di destên wan de bi tenê gel û eşîrên Rojhilat mabûn. Siltan, ji bo ku berjewendiyên dewletê bigire binê demanê, destekê dide [[Ereb]] û [[Turkmen|Tirkmenan]], yekîtiya wan ava dike, êrîşî terş û talanên eşîra Milan dikin. Ji sedema êrîş û talanan serweriya Temir Paşa dikeve metirsiyê. Dewrêş evîndarê Edûlê ye û ji sedema bend û astengiyên olî û eşayirî nikare bigihîje destgirtiya xwe. Lewma, ji bo xatirê ku bighîje hezkiriya xwe Edûlê, Dewrêş li gel yanzdeh hevalê xwe dadikeve qada şer û dibe cangoriyê evîna xwe.

== Girêdanên derve ==
* [http://www.amidakurd.net/qunciknivis/bi_ev%C3%AEna_m%C3%AArxasek%C3%AE_destana_dewr%C3%AA%C5%9F%C3%AA_evd%C3%AE Bi ”Evîna Mêrxasekî” Destana Dewrêşê Evdî, Mahabad Felat Arda, Amîdakurd,15.11.2008]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=hezîran 2025 }}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Romanên kurdî]]</text>
      <sha1>4zn7ez1iap5xk54zhlopjbfzaier7n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirina Kalekî Rind</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72469</id>
    <revision>
      <id>2069605</id>
      <parentid>2055087</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2210" sha1="clpchcqy2a4x4fvbwfj0viu9z4311ba" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Mirina kalekî rind
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = Çapa yekem, 1987
| nivîskar           = [[Mehmed Uzun]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = [[Swêd]]
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt; 1987
| weşanxane          = [[Orfeus]]
| rûpel              = 135
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 91-87074-02 8
}}
'''''Mirina kalekî rind''''' duyemîn romana [[Mehmed Uzun]] e. Sala 1987an de ji weşanên Orfeusê derketiye. Mehmed Uzun vê pirtûkê ji bo bîranîna [[Cegerxwîn]] nivîsandiye.

== Mijar ==

Du mirov. Du ronakbîrên kurd; ronakbîrê destpêka 1990î Kalo û ronakbîrê nûjen Serdar Azad. Jiyanên wan, hîs û serpêhatiyên wan, xewn û xeyalên wan, dan û standinên wan bi hev rê û bi doralî re, dijwarî û berberiyên wan... Romam li dor van kes, tişt û pirsiyaran tê pê.

Ronakbîrê nûjen Serdar Azad, penûs di desta de, li ber masê rûdine û rohakbîrê kevnare Kalo bi bîr tîne; gundekî biçûk û kalemêrekî ecêb. Kalo kî ye? Ew ji kû ye? Ew çi vedişêre? Serdar Azad, li milekî, ji xwendevanên xwe re behsa kalê ecêb û sirtijî dike û lî milekî jî, ew bi Kal re dipeyive û jê re behsa xwe, hîsên xwe û zarotiya xwe dike.

Ango, roman, ne bi tenê, li ser du kesan tê pê, herweha ew bi du şêwan jî tê hûnandin.

Mirov dikare Kalo weke rûpeleke jibîrbûyî ji dîroka Kurdistanê bîbîne, Serdar Azad û jiyan, hîs, daxwaz û bîranînên wî jî, weke mirovekî kurd yê nûjen û jiyana wî... Ji ber ku kes, bûyer û peywendiyên romanê herçend şexsî û taybetî bin, ew ewçend jî gelemper in.

== Çavkanî ==

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên Mehmed Uzun]]
[[Kategorî:Pirtûkên 1987an]]
[[Kategorî:Romanên kurdî]]</text>
      <sha1>clpchcqy2a4x4fvbwfj0viu9z4311ba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kemana min mîna gundekî digirî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73375</id>
    <revision>
      <id>2069593</id>
      <parentid>2053650</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="685" sha1="5cpvuv462bj2zqbp5g67fhqfyct0vau" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Kemana min mîna gundekî digirî
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Ferîd Han]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Helbest]]
| cih                = [[Stokholm]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[kurdî]], ([[kurmancî]])
| dîroka_weşanê      = [[1999]]
| weşanxane          = [[Weşanên Rewşen]]
| rûpel              = 96
| ISBN               = 978-91-88444-84-4
}}
'''''Kemana min mîna gundekî digirî''''' yekemîn pirtûka helbestan a [[Ferîd Xan]] e.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>5cpvuv462bj2zqbp5g67fhqfyct0vau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Altı Katlı İnsan Kulesi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73378</id>
    <revision>
      <id>2069550</id>
      <parentid>2053638</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="729" sha1="l4dpq2297qd7ydiaive115ipk3k9b6r" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Altı Katlı İnsan Kulesi
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Ferit Han]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Pexşan]]
| cih                = [[Stenbol]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[tirkî]]
| dîroka_weşanê      = [[2003]]
| weşanxane          = [[Elma]]
| rûpel              = 111
| ISBN               = 9758794116
}}
'''''Altı Katlı İnsan Kulesi''''' (Barûya Şeşqat a Mirovan) duyemîn pirtûka helbestvanê kurd [[Ferîd Xan]] e. Pirtûk wek pexşan û bi zimanê tirkî hatiye nivîsandin.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên tirkî]]</text>
      <sha1>l4dpq2297qd7ydiaive115ipk3k9b6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klîpa Marên Birçî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73380</id>
    <revision>
      <id>2069538</id>
      <parentid>2053648</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1480" sha1="l222e84bmg5kfra9fvwc8xg5vzc9gbq" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Klîpa Marên Birçî
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Ferîd Xan]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Helbest]]
| cih                = [[Stenbol]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[kurdî]] ([[kurmancî]])
| dîroka_weşanê      = [[Gelawêj (meh)|Gelawêj]], [[2006]]
| sererastkirin      = Israfîl Bilbil
| wêneçêker          = [[Fewzî Bîlge]]
| weşanxane          = [[Weşanên Belkî]]
| rûpel              = 107
| ISBN               = 978-91-88444-84-4
}}
'''''Klîpa Marên Birçî''''' duyemîn pirtûka helbestan a [[Ferîd Xan]] e. Ji 29 helbestan pêk tê. Di pirtûkê de helbesta ''Çîroka Kûçikên Birçî'' gellek derkete pêş û ji aliyê gellek kesan ve hate xwendin&lt;ref&gt;[https://soundcloud.com/selim-akgul/ciroka-kuciken-birci Deng: Helbesta &quot;Çîroka Kûçikên Birçî&quot; bi dengê Selîm Akgul li ser Soundcloudê]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=tebax 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=hFNEAXIJ3og Vîdeo: Helbesta &quot;Çîroka Kûçikên Birçî&quot; bi dengê Mustafa Yeşîl li ser Youtubeê]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=5q7Plrp8k2s Vîdeo: Helbesta &quot;Çîroka Kûçikên Birçî&quot; bi dengê Selîm Temo li ser Youtubeê]&lt;/ref&gt;.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>l222e84bmg5kfra9fvwc8xg5vzc9gbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kitabu'l-kîmya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73699</id>
    <revision>
      <id>2069664</id>
      <parentid>1791400</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1382" sha1="qrhvqe383tf7x2mqk0sl2ue7l2dz62a" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = كتاب الكيمياء, Kitāb al-Kīmyā
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Cabir bin Heyan]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''''Kitab el-Kîmya''''' (bi erebî: كتاب الكيمياء, ''Kitāb al-Kīmyāʼ ''), berhema [[Cabir bin Heyan]] e. Pirtûk bi [[zimanê erebî]] hatiye nivîsandin lê ji dûre wergerin gellek zimanan.&lt;ref&gt;Abidin, Danial bin Zainal. Islam The Misunderstood Religion. PTS Litera Utama. r. 62. ISBN 978-983-3372-88-1&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

{{Sîmya û kîmya di îslamê de}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûk]]
[[Kategorî:Pirtûkên bijîşkiyê]]
[[Kategorî:Pirtûkên erebî]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 8an]]
[[Kategorî:Pirtûkên zanistê]]</text>
      <sha1>qrhvqe383tf7x2mqk0sl2ue7l2dz62a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kafdağı'nın Gölgesinde Alem-i Suğra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73938</id>
    <revision>
      <id>2069591</id>
      <parentid>2054585</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1636" sha1="23ivthy1xc4gzyj8oh65azlb2eup8mr" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Di bin siya Çiyayê Qaf de
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Mehmet Salih Özalp]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Felsefe]], [[Razdarî]], [[Derûnasî]] û [[Ol]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Tirkî]]
| dîroka_weşanê      = Îlon, 2016
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Kafdağı’nın Gölgesinde Alem-i Suğra''''' (bi kurdî: ''Di bin siya Çiyayê Qaf de''), pirtûka bi zimanê tirkî ya lêkolîner-nivîskar [[Mehmet Salih Özalp]] e ku di sala 2016ê de bi riya Weşanxaneya Hermesê hatiye çapkirin. Yekîtiya karîgeh (gerdûn), cîhan û insanê bi sembolên Îranî-Medî şîrove dike û felsefeya Wehdetê Wucûd bi awayek nûjen vedibêje.

== Naverok ==
Pirtûk ji çar beşan hatiye avakirin.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;M.Salih Özalp, Pirtûka &quot;Kafdağı'nın Gölgesinde&quot; &lt;/ref&gt;

# Li ber Çiyayê Qaf ve Rêwîtî
# Serkeftina Biçûk
# Âlem-i Suğra
# Beşa Dawiyê

== Girêdanên derve ==
[http://www.kitapyurdu.com/kitap/kafdaginin-golgesinde-amp-alemi-sugra/405611.html&amp;filter_name=kafda%C4%9F%C4%B1n%C4%B1n%20g%C3%B6lgesinde Weşanxane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223214538/http://www.kitapyurdu.com/kitap/kafdaginin-golgesinde-amp-alemi-sugra/405611.html%26filter_name%3Dkafda%C4%9F%C4%B1n%C4%B1n%20g%C3%B6lgesinde |date=2017-02-23 }}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûk]]</text>
      <sha1>23ivthy1xc4gzyj8oh65azlb2eup8mr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Binefşî Heyamên Veqetînê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75241</id>
    <revision>
      <id>2069644</id>
      <parentid>2053955</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1111" sha1="hkwdv7obo2b6b13hsvrjyg6xdaxa2at" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Bêçavkanî|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Binefşî Heyamên Veqetînê
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Nizamettin Akkurt]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''''Binefşî Heyamên Veqetînê''''' kitêba [[Nizamettin Akkurt]] e ku di sala 2002an de di nav weşanên SZK de derketiye. Pirtûk ji pexṣanan pêk tê..{{Çavkanî hewce ye|tarîx=îlon 2024}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên 2002an]]</text>
      <sha1>hkwdv7obo2b6b13hsvrjyg6xdaxa2at</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xwedavendên Wenda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75243</id>
    <revision>
      <id>2069683</id>
      <parentid>2055881</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1050" sha1="oxa5xt7ssed5zxsc81drdkczrftxrsz" xml:space="preserve">{{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Xwedavendên Wenda
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = &lt;!-- +  Berhevkirin &amp; Verisandin --&gt;
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 
| pirtûk             = 
}}
&quot;Xwedavendên Wenda&quot; pirtûka helbestan a Nîzamettîn Akkurt e ku di nav weṣanên SZK de di sala 2003an de derketiye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=tîrmeh 2024}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên 2003an]]</text>
      <sha1>oxa5xt7ssed5zxsc81drdkczrftxrsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cormoran Strike</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76122</id>
    <revision>
      <id>2069640</id>
      <parentid>1880000</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="fpuwm99fzaiexx61lhryr8ueupkv2o7" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[J.K. Rowling]] bi bernavka  Robert Galbraith
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = {{Ala|Keyaniya Yekbûyî}}
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Îngilîzî]]
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 
| pirtûk             = 1.[[The Cuckoo's Calling]]&lt;!-- Wikipedia generally refers to books by their original titles. --&gt;&lt;br /&gt;2. [[The Silkworm]]&lt;br /&gt;3. [[Career of Evil]]&lt;br /&gt;4. [[Lethal White]]
}}
'''''Cormoran Strike''''' rêzeromanekî polîsî ye, ku ji hêla nivîskarê brîtanî [[J.K. Rowling]] ve hat nivîsandin û bi bernavka Robert Galbraith hat çapandin. Mijara Romanan li ser dozên detektîvê taybetî Cormoran Strike û alîkarê wî Robin Ellacott ne. Di seri de çar roman heta niha hatine weşandin. Romana çaremîn, Lethal White, di 18' ê rêzbera 2018an de hate weşandin. &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2018/09/16/books/robert-galbraith-jk-rowling.html |sernav= |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}&lt;/ref&gt; J.K. Rowling radigihand ku bi kêmî deh romanên din daha plankirî ne .[https://www.radiotimes.com/news/2017-08-30/jk-rowling-could-write-at-least-another-10-strike-books-as-robert-galbraith/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190808085540/https://www.radiotimes.com/news/2017-08-30/jk-rowling-could-write-at-least-another-10-strike-books-as-robert-galbraith/ |date=2019-08-08 }}
Du romanên ewil wekî rêzefîlma wêneguhêzê ji [[BBC ONE]] -yê re hat lêanîn û di havîna 2017an de hat weşandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav= |pêşnav= |tarîx=24 Septemberlon 2015 |sernav= |url= |kovar= |cild= |rr= |via= }}&lt;/ref&gt; Ev rêzefîlm ji bo sezona duyem hate nûkirin, li ser bingeha pirtûka sêyemîn, Career of Evil, ku di meha sibatê û adarê 2018 de di du beşan de derket.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/bbc-orders-adaptation-jk-rowlings-third-cormoran-strike-novel-1039985 |sernav= |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Detektîvên brîtanî yên honakî]]
[[Kategorî:Kesayetên J.K. Rowling|Strike, Cormoran]]
[[Kategorî:Pirtûkên inglîzî]]</text>
      <sha1>fpuwm99fzaiexx61lhryr8ueupkv2o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ger û Geştên Gullivero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76462</id>
    <revision>
      <id>2069657</id>
      <parentid>2063294</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4997" sha1="ix6jediqamx48qxeyksmdfwvtz91nyl" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Ger û Geştên Gullivero
| sernavê_xwemalî    = Gulliver’s Travels
| wergêr             = [[Sorgul Keskîn]]
| wêne               = Gullivers travels.jpg
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = Çapa pêşîn a pirtûka Jonathan Swift a bi sernavê 
Ger û geştên Gullivero  (1726)
| nivîskar           = [[Jonathan Swift]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| weşanxane          = [[Weşanên Aram]] (bi kurdî)
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 978-975-8242-30-6
| pirtûk             = 
}}
'''Ger û geştên Gullivero''' (bi îngilîzî: ''Gulliver’s Travels''), navê romaneke şerecûnê (satîr) e&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Gulliver's Travels |paşnav=Swift |pêşnav=Gulliver |weşanger=Penguin |sal=2003 |pêşnavê-edîtor=Robert J |ziman=en |tercimeya-sernav=DeMaria }}&lt;/ref&gt; û ji aliyê nivîskarê [[îrlendî]] û [[keşe]]yê [[anglîkan]] [[Jonathan Swift]] ve hat nivîsandin. Bi romana resenê de çar parçe bû û di sala [[1726]] bi wê sernav hatibû weşandin :''Travels into Several Remote Nations of the World. In Four Parts. By Lemuel Gulliver, First a Surgeon, and then a Captain of Several Ships.''{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2026}}

== Naverok ==
Gulliver, bijîşkê keştiyê, berê nîvê cîhanê geriyaye û di sala 1699 de dest bi rêwîtiyek berbi Hindistana Rojhilat dike.Lê li ser riya Hindistana Rojhilat, ew keştiyek binav dibe û tevahiya tîm xeniqîne. Gulliver yekane yê ku zindî dimîne û diqede li giraveke bi navê Lilliput. Li wir Gulliver ji aliyê Lilliputî (bejnbost) ve tê girtin û birin hundurê welat.

Ji ber mezinahiya mezin a Gulliver, ew tê birin ber împerator, ku di dawiyê de neçar e ku biryarê bide ka çi tê serê dêw. Lê ew demek dirêj nake û Gulliver wekî hevalek tê pejirandin, ku pir caran ji ber mezinahiya xwe dibe alîkar. Bi ser de, Gulliver azadiya xwe ji nû ve bi dest dixe, lê bi tenê eger ew hin mercan pêk bîne. Piştî serbestberdana xwe, ew serdana bajarê Milendo, ku wekî paytexta Lîlîpûtê tê binavkirin, dike. Digel ku axa Lilliput bi Blefescu re şer dike, Gulliver piştgiriya xwe ji Împeratorê Lilliputê re pêşkêş dike.

Gulliver bi rê ve dibe ku fêlbaziya Blefescu rawestîne û dibe hemwelatiyê rûmetê yê Lilliputê, şer bi yekcarî bi dawî dike. Lê aştî dirêj nake ji ber ku Gulliver bi xeletî bi xiyanetê tê tawanbar kirin, ku tê vê wateyê ku ew neçar e bireve. Ew direve Blefescuyê, li wir piştî sê rojan ew rêyek dibîne ku dawî li giravê bihêle û vegere Înglistanê.

Gulliverê, ku ji rêwîtiyê hez dike, ji serpêhatiyên wî têr nebûye û rêwîtiyê dîsa diceribîne - vê carê ber bi Bombayê ve. Keştî di nav bahozekê de ye û keştiyek ji bo ku bigihêje bejahiyê bi cih dibe. Gulliver diçe herêmê keşfê dike, lê pir dereng vedigere, ji ber vê yekê ekîb jixwe çûye û Gulliver li bejahiyê tê jibîrkirin.

Tiştê ku Gulliver nizane ew e ku ew li Brobdingnag e, welatê dêw. Ew ji hêla yek ji niştecîhan ve tê girtin, ku ew xwe wekî yek ji Lilliput hîs dike. Lêbelê, keça dêw bi hezkirin -li vir- Gulliver-a piçûk digire. Ji bo wî ne tenê dergûşa bûkokê hatiye çêkirin, hemû dever jî jê re tê nîşandan. Dema ku Gulliver bi key re têkilî danîne û piştî demek kin bi dahêneriyên xwe dibe sedema kenê û xwe &quot;pêşwazî&quot; dike, ew li ser tevgera dêw lêkolîn dike.

Gulliverê ku di qûtiyê de dijî, piçekî paşê ji aliyê eylo û qutiyê ve tê revandin û tenê li ser deryayê tê berdan. Gulliver tê birin deryayê ku li wir keştiyek wî dibîne, ku piştî seferek neh mehan wî davêje Înglistanê.

== Wergerên kurdî ==
Roman ji aliyê [[Sorgul Keskîn]] ve hatiye wergerandin bo kurdî û di sala 2021an de ji aliyê [[Weşanên Aram]] ve hatiye çapandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://aramyayinevi.com/product/jonathan-swift-ger-u-gesten-gullivero/ |sernav=Jonathan Swift – Ger û Geştên Gûllivero |malper=[[Weşanên Aram]] |ziman=ku |tarîxa-gihiştinê=2022-06-10 }}&lt;/ref&gt; Piştre di sala 2022an de pirtûk ji aliyê [[Baran Ba]] ([[Xerîbe Şemsî]]?) ve jî wek [[e-pirtûk]]ê bi sernavê ''Rêwîtîyên Gulliver'' dîsa hate wergerandin û belavkirin.&lt;ref&gt;https://www.scribd.com/document/894406337/Rewitiyen-guliver&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Berhemên Jonathan Swift]]
[[Kategorî:Romanên honaka zanistî yên brîtanî]]
[[Kategorî:Romanên honaka zanistî yên 1720î]]
[[Kategorî:Romanên 1726an]]
[[Kategorî:Wêjeya zarok û ciwanan]]</text>
      <sha1>ix6jediqamx48qxeyksmdfwvtz91nyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Girava Gencîneyê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76523</id>
    <revision>
      <id>2069659</id>
      <parentid>2055336</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2990" sha1="bfdz6g35j3mxux6fdr52w21j2wlmlfl" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Girava gencîneyê
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 978-6055683405
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 260
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Lîs]]
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = [[Înglîzî]]
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = Treasure Island
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Robert Louis Stevenson]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = Treasure-island01.png
| wergêr             = [[Bilal Çelik]]
| pirtûk             = 
}}
'''''Girava Gencîneyê''''' (bi sernavê resen ê înglîzî: ''Treasure Island'') navdartirîn roman e ku ji aliye nivîskarê skotî [[Robert Louis Stevenson]] ve hatiye nivîsandin û di sala 1883yan de çap bûye. Romana serpêhatiyê derbarê gencîneyekî keleşan e ku hatiye bin ax kirin. Ew mijar di romanên serpêhatiyê de hezkirî ye. Romana Girava Gencîneyê bi taybet wek pirtûka ciwanan ema bi gelek fîlman jî popûler bû. Pirtûk ji aliyê Bilal Çelik ve hatiye wergerandin bi kurdî.

== Naverok ==
[[Wêne:Treasure-island-map.jpg|thumb|Nexşeya Girava Gencîneyê li gorî Stevenson]]
Îngilistana sedsala 18em mêvananeke bi navê Mêvanxana Amîral Benbow a li ser piyê perava başûrê Îngilistanê. Jim Hawkinsê xortik ê kurê xwediyên vê xana ku dihêle ev malbat encax bikaribe bidebire. Heyameke ku li cîhanê, li ser deryayên dûredest, keştî û qewteyên keleş, korsan û rêbirran didine çirvîtkan, rojekê riya kevnekorsanekî bi navê Billy Bones bi vê xanê dikeve. Billy Bones ne yekî xalî ye, bi hatina ku tê xanê, qedera Jim Hawkins û malbata wî û birrek kesan diguherîne. Bones, li gel ku dibe sedema mirina bavê Jim, bi xwe re bela û bobelateke mezin jî tîne. Ji ber ku Bones li pey gencîneya korsanekî xeternak ê bi navê Flint e, ku Flint bi xwe kevnehevalê Bones e, ji bo ku vê gencîneya ku ji aliyê giraniya xwe ve bê hevta ye bi dest bixe, li kar e her tiştî bike. Bones wexta hatî vê xanê, pê re nexşeyek heye, ku nav û nîşanên giravekê û ciyê ku ev gencîneya mijara behsê lê hatiye veşartin nîşan dide.Lê çembera bûyer û qewaman fireh dibe, li şûna ku gencîne bibe para vî korsanî, bûyer û qewam dikin ku Jimê xortik bibe serpêlewanê çîrokê û li pey vê gencîneyê dest bi serpêhatiyeke dûr û dirêj bike.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Girava Gencîneyê| ]]
[[Kategorî:Romanên li ser serhildêran]]
[[Kategorî:Romanên Robert Louis Stevenson]]
[[Kategorî:Romanên viktoryayî]]
[[Kategorî:Romanên zarokan ên brîtanî]]
[[Kategorî:Wêjeya zarok û ciwanan]]</text>
      <sha1>bfdz6g35j3mxux6fdr52w21j2wlmlfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çewlika heywanan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76594</id>
    <revision>
      <id>2069650</id>
      <parentid>2053307</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2029" sha1="bjge8hfkmzor4q3hhf7qykmw5szg7l5" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Bêçavkanî|tarîx=adar 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Çewlika heywanan
| sernavê_xwemalî    = Animal Farm
| wergêr             = Salih Agir Qoserî
| wêne               = Animal Farm - 1st edition.jpg
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[George Orwell]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = wêje/ roman
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Lîs]]
| rûpel              = 118
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 3990000027711
}}
'''''Çewlika heywanan'''''&lt;ref&gt;http://wesanenlisyayinlari.com/index.php?route=product/product&amp;product_id=164{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}&lt;/ref&gt; ({{ziman-en|Animal Farm}}), cefeneke distopyayî ye û ji aliyê [[nivîskar]]ê [[îngilîz]] [[George Orwell]] ve nivîsandî ye û di sala [[1945]] weşandî bû.

Pirtûk derbarê serhildana ajalan de ye ku li hemberê ferwerdariya xwediyê xwe mirovanî ku ajalan paşguhkirî û serifandî dike. Di pey serkeftînen ji serî de û dewlemendiya destpêkî berazan hema herî zêdê rêberî xwe re hildidin û zordestiyekî tê damezrandin ku ji ya berê xirabtire. Ji sewa ku naverok , roman wek kurteçîrokeke li ser dîroka Yekitiya Sovyetê sirûştkirî bû li ku şoreşa reşemiyê bi gelê çê dibû û paşê zordestiya [[Stalin]] ava bû.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên ajalan]]
[[Kategorî:Pirtûkên li ser Yosîf Stalîn]]
[[Kategorî:Pirtûkên sensûrkirî]]
[[Kategorî:Romanên li ser ajalan]]
[[Kategorî:Romanên li ser berazan]]
[[Kategorî:Romanên li ser kûçikan]]</text>
      <sha1>bjge8hfkmzor4q3hhf7qykmw5szg7l5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Helbestên dînik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76598</id>
    <revision>
      <id>2069583</id>
      <parentid>2053655</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2575" sha1="bvsme1woryli1lm0cgxivr7l1a9bum6" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk }}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Helbestên Dînik
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Occo Mahabad]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Helbest]]
| cîhê çapê          = [[Enqere]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 2012
| weşanxane          = [[Ava]]
| rûpel              = 80
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 978-605-87434-7-2
}}
'''''Albûma Helbestên Dînik''''' albûmeke helbestan e.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=çiriya paşîn 2024}}

Albûm navê xwe ji kitêba [[Occo Mahabad]] ya [[Helbestên Dînik]] girtiye. Di vê albûmê de ji bîstan zêdetir helbest hene. Mijara helbestan ser eşq û evînê ye.

[[Helbestên Dînik]] kitêba wî ya yekemîn e û ji aliyê [[Weşanxaneya Ava]] ve di sala 2012an de derketiye. Kitêba [[Helbestên Dînik]] ji 80 rûpelan pêk tê.

[[Occo Mahabad]] xwestiye ku qalib û qlîşeyên zimanê kurdî bişkêne. Lewma em zimanê wî de şop û dengên [[Melayê Cizîrî]] û [[Ehmedê Xanî]] dibînin. Di helbestan de şêweya modern û yên dengbêjî bi hev re hatine bikaranîn. Mijara helbestan bi giştî li ser evîn, eşq û pevşabûnan e. [[Occo Mahabad]] tê de 12 cure, şêwe û terz bi kar aniye. Ev kitêb ji aliyê raya giştî ve gelek hat rexnekirin. Kitêb bi formeke azad û zêde zêde erotîk bû. Piştî kitêba [[Arjen Arî]] ya [[Erotîka]] kitêbeke radîkal hat dîtin. Him ji aliyekî zehf hat hezkirin him jî jê zehf hat nefretkirin. Lê rastiya herî mezin ev bû ku kitêb xwe da xwendin. Rastiyeke din jî ew e ku di civata kurdan de erotîzm girîng e. Di kilam û stranan de, ji xeynî wê şair û edîbên mezin [[Baba Tahirê Uryan]], [[Ehmedê Xanî]], [[Melayê Cizîrî]] û gelek nirxên din li ser erotîzmê sekinîne. Divê em vê rastiyê qebûl bikin û tiştekî normal bibînin&lt;ref&gt;https://occomahabad.wordpress.com/2012/04/16/occo-mahabad-albuma-helbesten-dinik-ya-interneti-daxe-mp3-album/&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}
* https://m.haberler.com/helbesten-dinik-kitabi-4499971-haberi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814122552/https://m.haberler.com/helbesten-dinik-kitabi-4499971-haberi/ |date=2020-08-14 }}
* https://occomahabad.wordpress.com/2012/04/16/pirtuka-helbesten-dinik-ya-occo-mahabad-derket/

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên helbestan]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên li ser wêjeya kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên Occo Mahabad]]</text>
      <sha1>bvsme1woryli1lm0cgxivr7l1a9bum6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rondikên Binevşê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76611</id>
    <revision>
      <id>2069614</id>
      <parentid>2053545</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1301" sha1="7xv0pihwl0dza4i7i80b2ktj9a8p8yc" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Rondikên Binevşê
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Occo Mahabad]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Helbest]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 2016
| weşanxane          = [[Do]]
| rûpel              = 94
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 978-605-9183-19-2
}}
'''''Rondikên Binevşê''''', pirtûka sêyem ya [[Occo Mahabad]] e. Pirtûk ji aliyê weşanxaneya [[Do]]yê 2016an de der çûye.
Em dikarin bibêjin ku bi du beşan hatiye teşekirin.

Beşa yekê de Rondikên Binevşê û serpêhatiya helbestê bi naverokeke tije hatiye honandin. Bi giştî mijara vê beşê li ser eşq, veqetîn, êş û bêriyên hezkirinê ne. Beşa duyem bi helbestên cuda û tevlihev hatine vegotin.

== Girêdanên derve ==
* [http://www.idefix.com/Kitap/Rondiken-Binevse/Occo-Mahabad/Foreign-Languages/Other-Languages/Kurtce/urunno=0000000696871 www.idefix.com: ''Rondıken Bınevşe'']{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=hezîran 2023 }}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên 2016an]]</text>
      <sha1>7xv0pihwl0dza4i7i80b2ktj9a8p8yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Êşên Qehbik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76612</id>
    <revision>
      <id>2069575</id>
      <parentid>2053660</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1186" sha1="cpw8x7rx7lbwii1ktqvvzqts104u9d2" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Êşên Qehbik
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Occo Mahabad]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Helbest]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 2013
| weşanxane          = [[Do]]
| rûpel              = 88
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 978-605-4427-41-3
}}
'''''Êşên Qehbik''''', pirtûka duyem ya [[Occo Mahabad]] e. Pirtûk ji aliyê [[Weşanxaneya Do]] ve di sala 2013'de hatiye çapkirin.

== Mijara pirtûkê ==
Mijara pirtûkê bi temamî êş in. Tê de êşên cur bi cur hene; êşên sîyasî, êşên eşq û evînê, êşên tenêtiyê, êşên veqetînê, êşên terikandinê û yên din.

== Girêdanên derve ==
* https://m.haberler.com/esen-qehbik-kitabi-5178030-haberi/{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna pêşîn 2023 }}
* https://occomahabad.wordpress.com/2013/05/05/pirtuka-occo-mahabad-ya-bi-nave-esen-qehbik-derket/

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>cpw8x7rx7lbwii1ktqvvzqts104u9d2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mala Zalê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76892</id>
    <revision>
      <id>2069599</id>
      <parentid>2053513</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1510" sha1="44fr5q210xisuhhvf075b2lpnfrzfdc" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Mala Zalê
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]]
| welat              = [[Kurdistan]], [[Tirkiye]]
| cih                = [[Amed]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[Sermawez]], [[2006]]
| weşanxane          = [[Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
| rûpel              = 143
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 
}}
'''''Mala Zalê''''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e. Pirtûk ji 19 çîrokan pêk tê&lt;ref&gt;Çîrokên Mala Zalê. Berhevkar Hîlmî Akyol, Enstîtuya Kurdî ya Amedê, 2006.&lt;/ref&gt;.

== Çîrokbêjên vê berhemê ==
* [[Mele Hemîdê Şerîf]] (z. 1336 - m. 1988), ji herêma [[Mûnis]];
* [[Şakirê Mecîd]], ji herêma [[Melefeyata]];
* [[Remezanê Boro]], ji herêma [[Kufercîn]];
* [[Mehremê Remezan]], ji herêma [[Zuxreşêr]];
* [[Ehmedê Qutikê]], ji herêma [[Heşolî]];
* [[Nazirê Meheme]], ji herêma [[Xincîkan]];
* [[Hecî Qedriyê M. Emîn]], ji herêma [[Debilo]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>44fr5q210xisuhhvf075b2lpnfrzfdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mişterî hazir e</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76894</id>
    <revision>
      <id>2069606</id>
      <parentid>2053541</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1166" sha1="3rwycrlsvkjte80rlqeihqhi1djzs9k" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Mişterî hazir e
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Pêkenok]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[Cotmeh]], [[2006]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 144
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 9944-108-06-5
}}
'''''Misterî hazir e''''' navê pirtûka ku ji aliyê berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] ve hate nivîsandin. Pirtûk ji 156 pêkenokan pêk tê&lt;ref&gt;Mişterî hazir e. Berhevkar Hîlmî Akyol, Weşanxaneya Do, Stembol, 2006.&lt;/ref&gt;.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên 2006an]]</text>
      <sha1>3rwycrlsvkjte80rlqeihqhi1djzs9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tembûrzêrîn û Tembûrzîvîn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76896</id>
    <revision>
      <id>2069625</id>
      <parentid>2053604</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2293" sha1="ezba6kritfzwfy1t6zj5iafyt0n83zh" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Tembûrzêrîn û Tembûrzîvîn
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]]ên kurdî
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[Tîrmeh]], [[2002]]
| weşanxane          = [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
| rûpel              = 229
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-973 31-6-1
}}
'''''Tembûrzêrîn û Tembûrzîvîn''''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e. Pirtûk ji 15 çîrokan pêk tê&lt;ref&gt;Tembûrzêrîn û Tembûrzîvîn. Berhevkar Hîlmî Akyol, Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, 2002.&lt;/ref&gt;. Berhevkar li der û dorên Diyarbekirê (Hezro, Pasûr û Bismilê) ev çîrok tomar kirine.

== Çîrokên berhevkirî yên vê pirtûkê ==
# [[Elî (çîrok)|Elî]], bi devê [[Ehmedê Qutikê]], ji herêma [[Heşolî]];
# [[Eloyê Pîrê]], bi devê [[Mehremê Remezan]], ji herêma [[Hezro]];
# [[Gulîzer (çîrok)|Gulîzer]], bi devê [[Misûrê Huseyn]];
# [[Mehmezeman û Têlî]], bi devê [[Şakirê Mecîd]], ji herêma [[Melefeyata]];
# [[Qehremanê Qatîl]], bi devê [[Şêrînê Elî]], ji herêma [[Çawîşî]];
# [[Sedo (çîrok)|Sedo]], bi devê Ehmedê Qutikê;
# [[Tembûrzêrîn û Tembûrzîvîn]], bi devê Ehmedê Qutikê;
# [[Wesiya Bavo]], bi devê Ehmedê Qutikê;
# [[Kena Mesî]], bi devê Mehremê Remezan;
# [[Dawgordim]], bi devê Ehmedê Qutik;
# [[Babe Dewrêş û Mîrze Meheme]], bi devê Ehmedê Qutikê;
# [[Elow Her Sî Kose]], bi devê Mehremê Remezan;
# [[Elow Qot]], bi devê Ehmedê Qutikê;
# [[Faqîr Ehmed]], bi devê [[Raxibê Sebrî]], ji herêma [[Gomê]];
# [[Gula Gulday]], bi devê [[Sebriyê Meheme]], ji herêma [[Çawîşî]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>ezba6kritfzwfy1t6zj5iafyt0n83zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Senem Xanim (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76903</id>
    <revision>
      <id>2069615</id>
      <parentid>2053557</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1934" sha1="br238o1jee6nxp9w35jkktc26p4hgcu" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Senem Xanim
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]]ên kurdî
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[Sermawez]], [[2000]]
| weşanxane          = [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
| rûpel              = 196
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-97331-0-2
}}
'''''Senem Xanim''''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e. Pirtûk ji 9 çîrokan pêk tê&lt;ref&gt;Senem Xanim. Berhevkar Hîlmî Akyol, Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, 2000.&lt;/ref&gt;. Berhevkar li der û dorên [[Amed]] û [[Xerzan]]ê ev çîrok ji devê van çîrokbêjan girtine: [[Sebriyê Miheme]], [[Bavê Ferît Zeydan]], [[Xalê Elî]], [[Mihemedê Emîn]] û [[Saleh Pale]].

== Çîrokên berhevkirî yên vê pirtûkê ==
# [[Gul û Sînem]], ji herêma [[Xanik]] ([[Hezro]]);
# [[Fatima Salih Axa]], ji herêma [[Rewandûz]];
# [[Senem Xanim (çîrok)|Senem Xanim]], ji herêma [[Amed]]ê;
# [[Abûzer (çîrok)|Abûzer]], ji herêma Xanik (Hezro);
# [[Bedran û Huzna]], ji herêma [[Çawîşa]] ([[Bismil]]);
# [[Huseyn (çîrok)|Huseyn]], ji herêma [[Reşik]] (Hezro);
# [[Fedlî Beg]], ji herêma Çawîşa (Bismil);
# [[Sîehmedê Silîvî û Xece]], ji herêma Xanik (Hezro);
# [[Hesen, Şêrhesen û Gulperî]], ji herêma Çawîşa (Bismil).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>br238o1jee6nxp9w35jkktc26p4hgcu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diz û derewkar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76905</id>
    <revision>
      <id>2069571</id>
      <parentid>2053663</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Destpêkê standard kir, Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1852" sha1="j02aj5t08pq0vu91rwnkqhynyc4lm0y" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Diz û derewkar
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Pêkenok]]ên kurdî
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[çiriya pêşîn]], [[2006]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 196
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 9944-108-07-3
}}
'''''Diz û derewkar''''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e. Pirtûk ji 118 pêkenokan pêk tê&lt;ref&gt;Diz û derewkar. Berhevkar Hîlmî Akyol, Weşanxaneya Do, 2006.&lt;/ref&gt;. Berhevkar ev bûyerên pirtûkê ji devê van çîrokbêjan girtine: [[Feyziyê Fexrî]], [[Bariyê Feyzî]], [[Elîxanê Koçer]], [[Heciyê Mizafer]], [[Mehemedê Dêrikî]], [[Remezanê Letîf]], [[Mehemedê Mesê]], [[Salimê Şerîf]], [[Seydxanê Boyaxçî]], [[Xeribê Evla]], [[Mehemedê Emîn]], [[Silêmanê Salim]], [[Resûlê Huseyn]], [[Macît Beg]], [[Mehemedê Pasûrî]], [[Mehmûdê Qawşanî]], [[Seyfedînê Kufercinî]], [[Silêmanê Bêrtî]], [[Smeîlê Sêlimî]], [[Şemsedînê Meheme]], [[Şêrînê Elî]], [[Tehsînê Pasûrî]], [[Ûsivê Farî]], [[Zilkîfê Doxanî]], [[Hacîra Meydîn]], [[Fadilê Firdewsî]], [[Şewketê Îndarî]], [[Nayifê Remezan]] û [[Yemlîxanê Feteh]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>j02aj5t08pq0vu91rwnkqhynyc4lm0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ji zargotina kurdî çîrokên gelêrî: Huso û Nazê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76913</id>
    <revision>
      <id>2069589</id>
      <parentid>2053652</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1810" sha1="1f0zvw0ghf3w0l7qq9elpyjhzxufi7f" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Ji zargotina kurdî çîrokên gelêrî: Huso û Nazê
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]] û [[Rojîn Zarg]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]]ên gelêrî
| welat              = [[Bakurê Kurdistanê]], [[Tirkiye]]
| cih                = [[Amed]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[çiriya pêşîn]] [[2004]]
| weşanxane          = [[Enstîtuya Zimanê Kurdî ya Amedê]]
| rûpel              = 182
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-98532-1-3
}}
'''''Ji zargotina kurdî çîrokên gelêrî: Huso û Nazê''''' navê pirtûka berhevkarên çîrokan [[Hîlmî Akyol]] û [[Rojîn Zarg]] e. Pirtûk ji 13 çîrokan pêk tê&lt;ref&gt;Ji zargotina kurdî çîrokên gelêrî: Huso û Nazê. Berhevkar Hîlmî Akyol û [[Rojîn Zarg]], Enstîtuya Kurdî ya Amedê, 2004.&lt;/ref&gt;. Berhevkaran ev çîrok ji devê [[Seyîdxanê Boyaxçî]] girtine û arşîv kirine.

== Çîrokên vê pirtûkê ==
# [[Bedirxan Beg (çîrok)|Bedirxan Beg]];
# [[Elo û Fatê]];
# [[Du mar]];
# [[Şimikzêrîn]];
# [[Huso û Nazê]];
# [[Xewa lawik]];
# [[Sê qîz û Ley Paşê]];
# [[Gul û Sîno]] ([[Şalûl û Bilbil]]);
# [[Welî]] ([[Mehmed û Ehmed Axa]]);
# [[Bajara wê dinê]];
# [[Mihîna Baw Baranê]];
# [[Qelûn Qot]];
# [[Kurkê Delalî Kurkê Cizîrî]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>1f0zvw0ghf3w0l7qq9elpyjhzxufi7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Serpêhatiyên Gencînegeran ji devê Salihê Ûsiv</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76915</id>
    <revision>
      <id>2069616</id>
      <parentid>2053553</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1371" sha1="j4cg2lhcpslfcndyl8rltoz5b2lz0ly" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Serpêhatiyên gencînegeran ji devê Salihê Ûsiv
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Bîranîn]] û [[serpêhatiyên gencînegeran]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2010]]{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}}
| weşanxane          = [[Weşanên Do]]
| rûpel              = 88
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 978-605-4427-09-3
}}
'''''Serpêhatiyên gencînegeran ji devê Salihê Ûsiv''''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e. Pirtûk ji 65 çîrokan pêk tê&lt;ref&gt;Serpêhatiyên gencînegeran ji devê Salihê Ûsiv. Berhevkar Hîlmî Akyol, Weşanên Do, 2010.&lt;/ref&gt;. Berhevkar ev serpêhatî ji devê [[Salihê Ûsiv]] girtine û arşîv kirine.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>j4cg2lhcpslfcndyl8rltoz5b2lz0ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çîrokên gelêrî û destana Şemikê Bêdiran</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76918</id>
    <revision>
      <id>2069562</id>
      <parentid>2053671</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1888" sha1="l6ca0tsh72yus39n5inukz5otzwglwa" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Çîrokên gelêrî û destana Şemikê Bêdiran
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Îkram Îşler]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]]ên gelêrî
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[Gelawêj]], [[1998]]
| weşanxane          = [[Enstîtuya Kurdî ya Stembolê]]
| rûpel              = 144
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-96610-2-0
}}
'''''Çîrokên gelêrî û destana Şemikê Bêdiran''''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Îkram Îşler]] e. Pirtûk ji heft çîrokên herêma [[Serhed]]ê derûdora [[Erdîş]]ê pêk tê&lt;ref&gt;Çîrokên gelêrî û destana Şemikê Bêdiran. Berhevkar Îkram Îşler, Enstîtuya Kurdî ya Stembolê, 1998.&lt;/ref&gt;. Berhevkar ev çîrokên Serhedê ji devê [[Sinem Îşler]], [[Selahattin Köstekçi]], [[Hesoyê Satilvala]] û [[İzzet Kurt]] girtine.

== Çîrokên vê pirtûkê ==
# [[Ehmed û Erebzengî]], ji devê Sinem Îşler;
# [[Cimşîd Şah]], ji devê Sinem Îşler;
# [[Mele Ûsiv]], ji devê Selahattin Köstekçi;
# [[Mehmûdê Tolaz]], ji devê Sinem Îşler;
# [[Şemikê Bêdiran]] 1-2, ji devê Hesoyê Satilvala;
# [[Mîrze Mihemed (Çîrok)|Mîrze Mihemed]], ji devê Sinem Îşler;
# [[Jina Hemal Hemo]], ji devê İzzet Kurt.

Di dawiya pirtûkê de ferhengok heye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>l6ca0tsh72yus39n5inukz5otzwglwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çîrokên şevbihurkan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76919</id>
    <revision>
      <id>2069566</id>
      <parentid>2053667</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="soyui7fbtg3mdvahz94jdkwx0ytcdpr" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Çîrokên şevbihurkan
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Rukiye Özmen]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[Tîrmeh]], [[2002]]
| weşanxane          = [[Weşanên Doz]]
| rûpel              = 148
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-6876-26-3
}}
'''''Çîrokên şevbihurkan''''' pirtûka berhevkara çîrokan [[Rukiye Özmen]] e. Pirtûk ji 25 çîrokan pêk tê&lt;ref&gt;Çîrokên şevbihurkan. Berhevkar Rukiye Özmen, Weşanên Doz, 2002.&lt;/ref&gt;.

== Çîrokên vê pirtûkê ==
# [[Rûvî û kêvroşk]];
# [[Çûk (çîrok)|Çûk]];
# [[Dîk û kundir]];
# [[Efrîtê Cinan]];
# [[Gulşeng]];
# [[Kerşêr]];
# [[Hêkaniama]];
# [[Keçelok (çîrok)|Keçelok]];
# [[Kitika Biderpî]];
# [[Libhinar]];
# [[Mela û hecî]];
# [[Mela, necar û terzî]];
# [[Mîrê Botan]];
# [[Mîrê Wanê]];
# [[Mîrza Mihemed]];
# [[Qijo (Çîrok)|Qijo]];
# [[Reben û Marê Reş]];
# [[Receb Û Zemê]];
# [[Rûvî û hirç]];
# [[Rûvî û pîrê]];
# [[Sêvoyê Sêqerê Sêling]];
# [[Teyrê Bizengil]];
# [[Zeynika Zêran]];
# [[Bizdo]];
# [[Deva Hakim]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>soyui7fbtg3mdvahz94jdkwx0ytcdpr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çîrokên kurdî: Fabl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76923</id>
    <revision>
      <id>2069565</id>
      <parentid>2053668</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2182" sha1="adluxc35futefw2r9xflhnia0vsvr8p" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Çîrokên kurdî: Fabl
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Feqî Huseyîn Sagniç|Feqî Huseyn Sağnıç]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]]ên heywanan ([[fabl]])
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[Tîrmeh]], [[1999]]
| weşanxane          = [[Enstîtuya Kurdî ya Stembolê]]
| rûpel              = 208
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-96610-6-3
}}
'''''Çîrokên kurdî: Fabl''''' navê pirtûka nivîskarê kurd [[Feqî Huseyîn Sagniç|Feqî Huseyn Sağnıç]] e. Pirtûk ji 13 çîrokên heywanên cuda cuda pêk tê&lt;ref&gt;Çîrokên kurdî: Fabl. Berhevkar Feqî Huseyn Sağnıç, Enstîtuya Kurdî ya Stembolê, 1999.&lt;/ref&gt;.

== Çîrokên vê pirtûkê ==
# [[Kêla Spî û Dûvê Qot]] (Kurê [[Marbengî]] û [[Mar]]);
# [[Deve û Xwedî]];
# [[Mêrikê ji zimanê heywanan fam dike]];
# [[Esmer û Mar]] (Esmerê Davêjine Bîrê, Di cihê Esmerê de [[Mara Ziha]] derdikeve, Mar xwe li keça şah dipêçe, Mar xwe li keça wezîr dipêçe);
# [[Pişik û Şêr]] ([[Şêr]] û [[Ker]], Şêr û [[Hêstir]], Şêr û [[Ga]], Şêr û [[Hesp]], Şêr û [[Deve]], Şêr û [[Pişik]], Şêr û [[Diz]], Şêr û [[Meymûn]]);
# [[Mamê Gur Heso]] ([[Gurê Piştbelek]] û Mamê Gur Heso, [[Gurê Çevzer]] û Mamê Gur Heso, [[Gurê Pişthêşîn]] û Mamê Gur Heso);
# [[Zirîn û Lotik]];
# [[Rovî û Gur]];
# [[Ziyareta Çavzer]];
# [[Şêr û Xulamê Şêr]] ([[Roviyê Axa]] û [[Roviyê Xulam]]);
# [[Rovî û Şêr]];
# [[Rovî û Hirç]] ([[Devo]], [[Nîvo]], [[Qûtoxilasê]]);
# [[Rovî û Mar]].

Di dawiya pirtûkê de ferhengok heye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>adluxc35futefw2r9xflhnia0vsvr8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Apê Kal (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76929</id>
    <revision>
      <id>2069553</id>
      <parentid>2053637</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2069" sha1="310agropa6banqa9529dqy28dcsu7mw" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Apê Kal: Guldesteyek ji zargotina kurdî
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Îshak Tepe]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Metelok]], [[çîrok]], [[gotegot]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[Gulan]], [[2002]]
| weşanxane          = [[Weşanên Pêrî]]
| rûpel              = 240
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-8245-60-0
}}
'''''Apê Kal: Guldesteyek ji zargotina kurdî''''' navê pirtûka nivîskarê kurd [[Îshak Tepe]] ye. Pirtûk ji 31 [[metelok]]an, pênc [[çîrok]]an û [[gotegot]]ekê pêk tê&lt;ref&gt;Apê Kal: Guldesteyek ji zargotina kurdî. Berhevkar Îshak Tepe, [[Weşanên Pêrî]], 2002.&lt;/ref&gt;.

== Metelok ==
# [[Apê Kal]];
# [[Du bira]];
# [[Ban hemû ban e]];
# [[Xesû û bûk]];
# [[Feqî û sofî]];
# [[Gayê Reşo]];
# [[Ferho (çîrok)|Ferho]];
# [[Telqîn]];
# [[Meleyê Meşûr]];
# [[Seyda Ber Kendal]];
# [[Şêx û mirîd]];
# [[Pêxemberê keran]];
# [[Gundî û bajarî]];
# [[Hevaltiya bi rastî]];
# [[Sedoyê Qelender]];
# [[Reşto]];
# [[Nêçîrvan]];
# [[Kundir û sîtil]];
# [[Mûsa Beg]];
# [[Sebatok]];
# [[Koçer û çûk]];
# [[Xarziyê Xwedê]];
# [[May Alaho]];
# [[Xwexapîn]];
# [[Şingo]];
# [[Qolincê Kerê]];
# [[Eloyê Xemxwar]];
# [[Mala dînan]];
# [[Îse Mesîh]];
# [[Mîçê]];
# [[Nîvnewalan]].

== Çîrok ==
# [[Qeşto]];
# [[Sûsmirarî]];
# [[Kurmam û keçmam]];
# [[Rostemê Zal]];
# [[Mîrze Mihemed]].

== Gotegot ==
# [[Mirovên pêşîn kî ne?]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên 2002an]]</text>
      <sha1>310agropa6banqa9529dqy28dcsu7mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çîrokên gel (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76932</id>
    <revision>
      <id>2069561</id>
      <parentid>2053672</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3046" sha1="3mjr8khv29grdpmcftm7vmoynafvxau" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Çîrokên gel
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Mele Beşîr]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[Îlon]], [[2005]]
| weşanxane          = [[Weşanên Aram]]
| rûpel              = 170
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-8242-113
}}
'''''Çîrokên gel''''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Mele Beşîr]] e. Pirtûk ji 50 [[çîrok]]an pêk tê&lt;ref&gt;Çîrokên gel. Berhevkar Mele Beşîr, [[Weşanên Aram]], 2005.&lt;/ref&gt;.

== Çîrokên vê pirtûkê ==
# [[Mar û nêçîrvan]];
# [[Destar û dîk]];
# [[Hêştir û ker]];
# [[Dizê xwedî huner]];
# [[Gundiyê xizan]];
# [[Keçelokê kose]];
# [[Diz û sofiyê xwediyê kerê]];
# [[Emrulqeys û keçika zana]];
# [[Daxwazên nesîb]];
# [[Şeş xortan ji bo îqbalê berê xwe dan xerîbiyê]];
# [[Zilamê dil birehm û jina bêrehm]];
# [[Temenê hezretê Adem]];
# [[Heywanên spasdar û însanê firsetkeys]];
# [[Serpêhatiya hezretê Mûsa]];
# [[Hûto û kabûsê meha îlonê]];
# [[Tolikê]];
# [[Sê nêçîrvan ketin şikeftekê û deriyê şikeftê li wan hate girtin]];
# [[Serpêhatiya hezretî Nuh Pêxember]];
# [[Serpêhatiya Mûsa û Xizir Pêxember]];
# [[Du hevalên nêçîrê û tajiya zergê]];
# [[Şêxoyê Kewgîr û Efremê Zîvker]];
# [[Harûn Reşîd û Evdilê Geroke]];
# [[Kurik û bayêfelekê]];
# [[Mar û sê pelên şîn]];
# [[Masîvan û jina ku dixwest bibe Xwedê]];
# [[Temenê însan]];
# [[Mele Hesenê Tilmizî û zilamê xwedî keramet]];
# [[Xortê tilqebînî û xizna zêran]];
# [[Bîst û pênc kuriş bûn zêr]];
# [[Heger ecel neyê ji bo can, bê fêde ye fermana siltan]];
# [[Derdê qeraş ew bû ku keça xwe bide yekî halxweş]];
# [[Mîrze Mihemedê Sêwî]];
# [[Rovî û gurê birçî]];
# [[Rovî û legleg]];
# [[Kîso nikare bi baz re pêşbirkê bike]];
# [[Pisîkê xwe kir hecî û xwest bi mişkan re pêwendiya aştiyê çêke]];
# [[Fenên pîrejinan ji çiyayê Cudî mestir in]];
# [[Marê bê dûv û kêlka spî]];
# [[Nobedarê goristanê]];
# [[Hesen û Kêfo]];
# [[Keçika ku bi yekî mirî re zewicî]];
# [[Harûn Reşîd û keça delal]];
# [[Keça qedîş]];
# [[Kerê Arzuhala xwe winda kir]];
# [[Xizna nîşankirî]];
# [[Hesp bû zirne]];
# [[Mamoste zora şakirtê xwe bir]];
# [[Zilam bi gotina xelkê kir, kerê xwe ji dest kir]];
# [[Carekê zilamek û sê kurên xwe hebûn]];
# [[Sewîlê tije zêr]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>3mjr8khv29grdpmcftm7vmoynafvxau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ax pişta min</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76934</id>
    <revision>
      <id>2069555</id>
      <parentid>2053635</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3152" sha1="cqpmgpm6h5tjxeqp3nblrs7xtvb3v6c" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Ax pişta min
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Mahmut Barık]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]], [[pêkenok]] û [[metelok|meselok]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[Adar]], [[2003]]
| weşanxane          = [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
| rûpel              = 82
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 975-92481-2-3
}}
'''''Ax pişta min''''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Mahmut Barık]] e. Pirtûk ji 72 [[çîrok]]an pêk tê&lt;ref&gt;Ax pişta min. Berhevkar Mahmut Barık, [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]], 2003.&lt;/ref&gt;.

== Çîrokên vê pirtûkê ==
# [[Şêr û rovî]];
# [[Rovî û quling I]];
# [[Berxik]];
# [[Sê heval]];
# [[Rovî û quling II]];
# [[Giriyê keçikê]];
# [[Nêçîra keftaran]];
# [[Tajî û kîvroşk]];
# [[Qoçana kerê dibirin]];
# [[Piling û pişîk]];
# [[Weyna jina]];
# [[Xwediyê kerê]];
# [[Şeytan û pîrê]];
# [[Çepo û Rasto]];
# [[Rovî û kêzik]];
# [[Ji aviya me ye]];
# [[Bext û baweriya însan tuneye]];
# [[Hevaltî bi rastî xweş e]];
# [[Tu ji xwe re li fiqrê wî binêr!]];
# [[Mele Kursî]];
# [[Du bira hebûn]];
# [[Axe û jina wî]];
# [[Xwedê, aşê kesekî ters nezîvirîne]];
# [[Paqilkê baranê]];
# [[Kuştina pişîkê]];
# [[Bavê xwe navêt]];
# [[Kum û koloz]];
# [[Rojekê xatûniya min tê]];
# [[Zilam pir dilxerab bû]];
# [[Law û bav]];
# [[Keça axê û lawê gavanê gund]];
# [[Şêr û ker]];
# [[Rovî û şêr]];
# [[Kîvroşk û paleyê ceh]];
# [[Dîk hat dizîn]];
# [[Çê Kiro bi xwe Kiro xerab Kiro bê xwe Kiro]];
# [[Ax pişta min]];
# [[Ku hat destê te bernede ku te berda bi dû nekeve]];
# [[Mar û mirov]];
# [[Ava sar e li ser çi dihere xwar e]];
# [[Çi pehtî çi nepehtî]];
# [[Zira kerê û lota devê]];
# [[Du kurd I]];
# [[Gunehê serî]];
# [[Êmê kerê hindik bû]];
# [[Du kurd II]];
# [[Hevdikê kûçik]];
# [[Misliman û file]];
# [[Gazina devê]];
# [[Şûna pezê pir, ma kevirê kur]];
# [[Mêrê bi sed mêrî]];
# [[Bûk da bi tûtikê]];
# [[Gur û rovî]];
# [[Kivroşk û şêr]];
# [[Gêrgêrik û şêr]];
# [[Keça gavan û paşa]];
# [[Navê kerê]];
# [[Teyrê botbotkê]];
# [[Diz kete malê]];
# [[Barê êzingên min]];
# [[Bav û law]];
# [[Li beriya Mêrdînê hûr teqiyane]];
# [[Navê te çi ye]];
# [[Du heval]];
# [[Dayik û law]];
# [[Wesiyeta yê dewlemend]];
# [[Gur (çîrok)|Gur]];
# [[Rovî, hesp û gur]];
# [[Rovî, gur, hirç, şêr, kîvroşk]];
# [[Rovî, kijnik û kosî]];
# [[Kûçik û gur]];
# [[Meletiya dîk]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>cqpmgpm6h5tjxeqp3nblrs7xtvb3v6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Di xewnan de jî ez ê zimanê xwe winda nekim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76939</id>
    <revision>
      <id>2069652</id>
      <parentid>2053664</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3843" sha1="lb3e4g5iuwuwk10sjvbg5rpnhtxvmul" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=tebax 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Di xewnan de jî ez ê zimanê xwe winda nekim
| sernavê_xwemalî    = Made in Galiza
| wergêr             = Wergera kolektîv e
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Séchu Sende]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Çîrok]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[Gulan]], [[2010]]
| weşanxane          = [[Weşanên Avesta]]
| rûpel              = 140
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 978-605-5585-29-7
}}
'''Di xewnan de jî ez ê zimanê xwe winda nekim''' navê pirtûka nivîskarê [[galîsyayî]] [[Séchu Sende]] ye. Pirtûk ji 42 [[çîrok]]an pêk tê&lt;ref&gt;Di xewnan de jî ez ê zimanê xwe winda nekim. Wergera kolektîv ji zimanê galîsyayî bo kurdî, [[Weşanên Avesta]], 2010.&lt;/ref&gt; ku bi awayekî kolektîv hatine wergerandin. Di sala 2010an de wergera kurdî gelek serketî bû û şeş çapên pirtûkê derketin.

== Naveroka pirtûkê ==
# [[Axaftin]], wergêr [[Fatma Savci]];
# [[Kurtefîlm]], wergêr [[Selahattin Bulut]];
# [[Li buroya alavên windabûyî]], wergêr [[Husên Duzen]];
# [[Dizê peyvê]], wergêr [[Mahmûd Lewendî]];
# [[Axîn]], wergêr [[Lorîn S. Doğan]];
# [[Jinika ku li pêşerojê dijî]], wergêr Lorîn S. Doğan;
# [[Fabrîkaya peyvan]], wergêr [[Zana Farqînî]];
# [[Agahiyên pratîk ji bo destpêkirina axaftîna galîsyanî]], wergêr [[Şerif Derince]];
# [[Min bi rihê Castelao ouigha kir]], wergêr [[Mehmet Aktaş]];
# [[Peyveke bi rêzê]], wergêr [[Şivan Perwer]] û [[A. Keskin]];
# [[Dîmenek bedela gelek tiştan e]], wergêr [[Ergîn Opengîn]];
# [[Derziya Pusûleyê]], wergêr Ergîn Opengîn;
# [[Pîvana peyvan]], wergêr Ergîn Opengîn;
# [[Lêkolîna sosyo-zimannasiyê li cem xortên di bin tesîra dermanan de]], wergêr [[Sacha Ilitch]];
# [[Zilamê xwekuj]], wergêr [[Salih Yillik]];
# [[Zimanê herî dijwar]], wergêr [[Fewzî Bîlge]];
# [[Li ser rê jinek û mêrek]], wergêr [[Dîlber Hêma]];
# [[Peyivîna di xewê de]], wergêr [[Hesenê Metê]];
# [[Ewr]], wergêr Hesenê Metê;
# [[Kûçikê Sabûcedo]], wergêr [[Mehmet Dicle]];
# [[Serê ku difire]], wergêr [[Îrfan Güler]];
# [[Mirovên ku kukurdê difişfişandin]], wergêr Îrfan Güler;
# [[Madrith]] (bi tirkî), wergêr Îrfan Güler;
# [[Welatê ku diaxive]], wergêr [[Remezan Alan]];
# [[Gotinfiroş]], wergêr [[Songul Keskin Duraker]];
# [[Metoda otohîpnoz ji bo axaftina galîsyanî]], wergêr [[Abdullah Keskin]];
# [[Warekî lal]], wergêr [[Rûken Bağdu Keskin]];
# [[Ez ê tu caran nebim ''ben'']];
# [[Huşşşş]], wergêr [[Arjen Arî]];
# [[Zilamê bi bedlê gewr]], wergêr [[M. Ali K.]];
# [[Mehîn û mij]], wergêr [[Yakup Karademir]];
# [[Diyojen]], wergêr [[Ismail Dindar]];
# [[NH Pozîtîf]], wergêr [[Osman Özçelik]];
# [[Pitika pêlîstok ya ku cara pêşîn bi galîsyanî peyivî]], wergêr [[Mûrad Dildar]];
# [[Laboratûwarên civakî yên normalbûna ziman]], wergêr [[Gulîzer]];
# [[Zimanên dû]], wergêr [[Şukran Çaçan]];
# [[Zimanê li bendê bû ku jê re bibêjin ew ê çawa bike]], wergêr [[Receb Dildar]];
# [[Plaja jûjiyên bejî]], wergêr Mehmet Dicle;
# [[Li welatê xwe carna hest dikim ku gotin tune ne]], wergêr [[Metin Kaygalak]];
# [[Paraşût]], wergêr [[Silêman Demir]];
# [[Ez bi te re me]], wergêr [[Ferhad Birûsk]];
# [[Madrith]] (bi kurdî), wergêr [[Fahriye Adsay]].

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûk]]</text>
      <sha1>lb3e4g5iuwuwk10sjvbg5rpnhtxvmul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wil Wheaton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77028</id>
    <revision>
      <id>2069522</id>
      <parentid>1842849</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>45060</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2069522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4473" sha1="ei5epugubmn7xeb4k098ci2e0bt6uiz" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| hevjîn             = [[Anne Prince]] (zewac di sala 1999an de)
| zarok              = 2 [[zirkur]]
}}
'''Richard William &quot;Wil&quot; Wheaton III''' (jdb. [[29ê tîrmehê|29ê tîrmeha]] [[1972]] li [[Burbank]], [[Kalîforniya]]) [[lîstikvan]] û [[nivîskar]]eke [[amerîkan]] e. Ew kariyera xwe wek lîstîkvanê zarok dest pê dikir.

== Jiyan ==
Dêûbavên Wheaton lîstikvan Debbie û endezyarê bijîşkî Richard William Wheaton ne. Birayê wî Jeremy û xwişka wî Amy hene.

Wheaton populerbûna xwe bi eslê xwe ji rola Wesley Crusher di ya televîzyona Star Trek: The Century Next de deyn dike. Berê, ew di filmê Stand by Me de roleke serekî dilîst.

&lt;br /&gt;Di ciwaniya xwe de ew mêvanek dubare li Kongreya Star Trek bû û di kovarên ciwanan de pir navdar bû.

== Çalakî ==

== Fîlmnîgarî ==

=== Fîlman ===

* 1981: ''A Long Way Home'', (Fîlma wêneguhêzê)
* 1983: 13 13th Avenue( Fîlma wêneguhêzê)
* 1984: Hambone and Hillie
* 1984: ''The Buddy System''
* 1984: [[The Last Starfighter]]
* 1986: ''The Defiant Ones'', ( Fîlma wêneguhêzê)
* 1986: Long Time Gone (Fîlma wêneguhêzê)
* 1986: ''Stand by Me''
* 1987: ''Young Harry Houdini (Fîlma wêneguhêzê)''
* 1987: ''The Man Who Fell to Earth(fîlma wêneguhêzê)''
* 1987: The Curse
* 1991: ''Toy Soldiers''
* 1991: ''The Last Prostitute (''fîlma wêneguhêzê)
* 1991: December
* 1993: ''The Liars’ Club''
* 1995: Mr. Stitch (Fîlma wêneguhêzê)
* 1995: ''It Was Him or Us (Fîlma wêneguhêzê)''
* 1996: Boys Night Out (Kurtefîlm)
* 1996: ''Pie in the Sky''
* 1997: Tales of Glamour and Excess
* 1997: [[Flubber]]
* 1998: ''The Day Lincoln Was Shot''
* 1998: Fag Hag
* 1999: Foreign Correspondents
* 2000: The Girls’ Room
* 2000: ''Deep Core''
* 2000: Python (Fîlma wêneguhêzê)
* 2001: Speechless… (Kurtefîlm)
* 2001: The Good Things (Kurtefîlm)
* 2002: Jane White Is Sick &amp; Twisted
* 2002: Fish Don’t Blink
* 2002: ''Star Trek Nemesis''
* 2003: ''Book of Days ( Fîlma wêneguhêzê)''
* 2003: Neverland
* 2007: ''Americanizing Shelley''
* 2014: Sharknado 2: The Second One

=== Rêzefîlm ===

* 1982: CBS Afternoon Playhouse (Beşa 4x03 ''The Shooting'')
* 1985: ''Highway to Heaven('' Beşa 1x15 ''One Winged Angels'')
* 1986: ''St. Elsewhere (''Beşa 5x08 ''Nothing Up My Sleeve'')
* 1987–1994: ''Star Trek: The Next Generation'', (86 beş)
* 1987: ''Family Ties (''Beşa 5x25 ''‘D’Is for Date'')
* 1989: ''ABC Afterschool Specials(Beşa'' 18x01 ''My Dad Can't Be Crazy… Can He?'')
* 1990: Monsters (Beşa 3x08 ''A Shave and a Haircut, Two Bites'')
* 1992: Lifestories: Families in Crisis (Folge 1x04 ''A Deadly Secret: The Robert Bierer Story'')
* 1993: ''Tales from the Crypt ('' Beşa 5x07 ''House of Horror'')
* 1994: ''Sirens( Beşa'' 2x05 ''Chasing a Ghost'')
* 1996: ''The Outer Limits'', Beşa 2x18 ''The Light Brigade'' &quot;)
* 1997: ''Gun'', Beşa1x02 ''Ricochet'')
* 1997: Perversions of Science (Beşa 1x08 ''Snap Ending'')
* 1998: The Love Boat: The Next Wave (Beşa 1x03 ''I Can’t Get No Satisfaction'')
* 1998: ''Diagnosis Murder('' Beşa 6x06 ''Alienated'')
* 1999: Guys Like Us (Beşa 1x12 ''Good Old Days'')
* 1999: Chicken Soup for the Soul (Beşa ''The Wallet'')
* 2001: ''The Invisible Man'' (Beşa1x17 ''Perchance to Dream'')
* 2001: ''Twice in a Lifetime('' Beşa 2x22 ''The Choice'')
* 2005: ''CSI: Crime Scene Investigation(Beşa'' 5x17 ''Compulsion'')
* 2007: ''Numb3rs'', Beşa 4x09 ''Graphic'')
* 2008: [[Criminal Minds]] (Beşa 4x04 Paradise)
* 2009–2011: [[The Guild]] (Webserie, 16 beş)
* 2009–2012: [[Leverage (Fernsehserie)|Leverage]] (3 Folgen)
* seit 2009: [[The Big Bang Theory]]
* 2010–2012: ''Eureka ('' 12 beş)
* 2015: [[Dark Matter]]

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}
== Girêdanên derve ==
{{Portal|Biography|Television|Film|Comedy}}
{{Kategoriya Commonsê}}
* {{Malpera fermî|http://www.wilwheaton.net/}}
* [https://medium.com/@wilw/my-name-is-wil-wheaton-i-live-with-chronic-depression-and-generalized-anxiety-i-am-not-ashamed-8f693f9c0af1 Wil Wheaton talks about his depression and anxiety]
* [http://wilwheaton.typepad.com/ WWdN: In Exile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240428014724/https://www.wilwheaton.typepad.com/ |date=2024-04-28 }}
* {{IMDb name|696|Wil Wheaton}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Aktorên amerîkî]]
[[Kategorî:Blogerên amerîkî yên mêr]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1972]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]</text>
      <sha1>ei5epugubmn7xeb4k098ci2e0bt6uiz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069525</id>
      <parentid>2069522</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.)</comment>
      <origin>2069525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4800" sha1="6oq4izlna79r7bc8zmfdbwqsvmvyxsz" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| hevjîn             = [[Anne Prince]] (zewac di sala 1999an de)
| zarok              = 2 [[zirkur]]
}}
'''Richard William &quot;Wil&quot; Wheaton III''' (jdb. [[29ê tîrmehê|29ê tîrmeha]] [[1972]] li [[Burbank]], [[Kalîforniya]]) [[lîstikvan]] û [[nivîskar]]eke [[amerîkan]] e. Ew kariyera xwe wek lîstîkvanê zarok dest pê dikir.

== Jiyan ==
Dêûbavên Wheaton lîstikvan Debbie û endezyarê bijîşkî Richard William Wheaton ne. Birayê wî Jeremy û xwişka wî Amy hene.

Wheaton populerbûna xwe bi eslê xwe ji rola Wesley Crusher di ya televîzyona Star Trek: The Century Next de deyn dike. Berê, ew di filmê Stand by Me de roleke serekî dilîst.

&lt;br /&gt;Di ciwaniya xwe de ew mêvanek dubare li Kongreya Star Trek bû û di kovarên ciwanan de pir navdar bû.

== Çalakî ==

== Fîlmnîgarî ==

=== Fîlman ===

* 1981: ''A Long Way Home'', (Fîlma wêneguhêzê)
* 1983: 13 13th Avenue( Fîlma wêneguhêzê)
* 1984: Hambone and Hillie
* 1984: ''The Buddy System''
* 1984: [[The Last Starfighter]]
* 1986: ''The Defiant Ones'', ( Fîlma wêneguhêzê)
* 1986: Long Time Gone (Fîlma wêneguhêzê)
* 1986: ''Stand by Me''
* 1987: ''Young Harry Houdini (Fîlma wêneguhêzê)''
* 1987: ''The Man Who Fell to Earth(fîlma wêneguhêzê)''
* 1987: The Curse
* 1991: ''Toy Soldiers''
* 1991: ''The Last Prostitute (''fîlma wêneguhêzê)
* 1991: December
* 1993: ''The Liars’ Club''
* 1995: Mr. Stitch (Fîlma wêneguhêzê)
* 1995: ''It Was Him or Us (Fîlma wêneguhêzê)''
* 1996: Boys Night Out (Kurtefîlm)
* 1996: ''Pie in the Sky''
* 1997: Tales of Glamour and Excess
* 1997: [[Flubber]]
* 1998: ''The Day Lincoln Was Shot''
* 1998: Fag Hag
* 1999: Foreign Correspondents
* 2000: The Girls’ Room
* 2000: ''Deep Core''
* 2000: Python (Fîlma wêneguhêzê)
* 2001: Speechless… (Kurtefîlm)
* 2001: The Good Things (Kurtefîlm)
* 2002: Jane White Is Sick &amp; Twisted
* 2002: Fish Don’t Blink
* 2002: ''Star Trek Nemesis''
* 2003: ''Book of Days ( Fîlma wêneguhêzê)''
* 2003: Neverland
* 2007: ''Americanizing Shelley''
* 2014: Sharknado 2: The Second One

=== Rêzefîlm ===

* 1982: CBS Afternoon Playhouse (Beşa 4x03 ''The Shooting'')
* 1985: ''Highway to Heaven('' Beşa 1x15 ''One Winged Angels'')
* 1986: ''St. Elsewhere (''Beşa 5x08 ''Nothing Up My Sleeve'')
* 1987–1994: ''Star Trek: The Next Generation'', (86 beş)
* 1987: ''Family Ties (''Beşa 5x25 ''‘D’Is for Date'')
* 1989: ''ABC Afterschool Specials(Beşa'' 18x01 ''My Dad Can't Be Crazy… Can He?'')
* 1990: Monsters (Beşa 3x08 ''A Shave and a Haircut, Two Bites'')
* 1992: Lifestories: Families in Crisis (Folge 1x04 ''A Deadly Secret: The Robert Bierer Story'')
* 1993: ''Tales from the Crypt ('' Beşa 5x07 ''House of Horror'')
* 1994: ''Sirens( Beşa'' 2x05 ''Chasing a Ghost'')
* 1996: ''The Outer Limits'', Beşa 2x18 ''The Light Brigade'' &quot;)
* 1997: ''Gun'', Beşa1x02 ''Ricochet'')
* 1997: Perversions of Science (Beşa 1x08 ''Snap Ending'')
* 1998: The Love Boat: The Next Wave (Beşa 1x03 ''I Can’t Get No Satisfaction'')
* 1998: ''Diagnosis Murder('' Beşa 6x06 ''Alienated'')
* 1999: Guys Like Us (Beşa 1x12 ''Good Old Days'')
* 1999: Chicken Soup for the Soul (Beşa ''The Wallet'')
* 2001: ''The Invisible Man'' (Beşa1x17 ''Perchance to Dream'')
* 2001: ''Twice in a Lifetime('' Beşa 2x22 ''The Choice'')
* 2005: ''CSI: Crime Scene Investigation(Beşa'' 5x17 ''Compulsion'')
* 2007: ''Numb3rs'', Beşa 4x09 ''Graphic'')
* 2008: [[Criminal Minds]] (Beşa 4x04 Paradise)
* 2009–2011: [[The Guild]] (Webserie, 16 beş)
* 2009–2012: [[Leverage (Fernsehserie)|Leverage]] (3 Folgen)
* seit 2009: [[The Big Bang Theory]]
* 2010–2012: ''Eureka ('' 12 beş)
* 2015: [[Dark Matter]]

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}
== Girêdanên derve ==
{{Portal|Biography|Television|Film|Comedy}}
{{Kategoriya Commonsê}}
* {{Malpera fermî|http://www.wilwheaton.net/}}
* [https://medium.com/@wilw/my-name-is-wil-wheaton-i-live-with-chronic-depression-and-generalized-anxiety-i-am-not-ashamed-8f693f9c0af1 Wil Wheaton talks about his depression and anxiety]
* [http://wilwheaton.typepad.com/ WWdN: In Exile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240428014724/https://www.wilwheaton.typepad.com/ |date=2024-04-28 }}
* {{IMDb name|696|Wil Wheaton}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Aktorên amerîkî]]
[[Kategorî:Aktorên amerîkî yên mêr ên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Aktorên amerîkî yên mêr ên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Aktorên dengî yên amerîkî yên mêr]]
[[Kategorî:Aktorên fîlman ên amerîkî yên mêr]]
[[Kategorî:Aktorên televîzyonê yên amerîkî yên mêr]]
[[Kategorî:Ateîstên amerîkî]]
[[Kategorî:Blogerên amerîkî yên mêr]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1972]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]</text>
      <sha1>6oq4izlna79r7bc8zmfdbwqsvmvyxsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Two Years in Kurdistan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77158</id>
    <revision>
      <id>2069629</id>
      <parentid>2055927</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1642" sha1="cjeyr0wgfz4a4v29uncj7fije51p835" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{yekkirina tarîxê|Two Years in Kurdistan (pirtûk)}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Two Years in Kurdistan
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[William Rupert Hay]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = ?
| cih                = [[London]]
| sernivîser         = 
| ziman              = [[îngilîzî]]
| dîroka_weşanê      = [[1921]]
| weşanxane          = [[Sidgwick &amp; Jackson]]
| rûpel              = 383
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 
}}
'''''Two Years in Kurdistan''''' (&quot;Du sal li Kurdistanê&quot;) (navê resen {{Langx|en|Two Years in Kurdistan: Experiences of a Political Officer, 1918–1920}}) kitêbek e ku ji aliyê [[William Rupert Hay]] ve hatiye nivîsandin. Rupert Hay di navbera salên 1918 û 1920an de li herêma [[Hewlêr]]ê karmendekî siyasî yê [[Brîtanya]]yê bû. Kitêb 383 rûpel e û cara yekem di sala 1921ê de li [[London]]ê ji aliyê [[Sidgwick &amp; Jackson]] ve hatiye çapkirin.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.saradistribution.com/twoyearsinkurdistan.htm saradistribution.com]
* [http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/state4587.htm ekurd.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017003614/http://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/state4587.htm |date=2012-10-17 }}
* [http://ia600406.us.archive.org/0/items/twoyearsinkurdis00hayw/twoyearsinkurdis00hayw.pdf pirtûk di formata .pdf de]

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên li ser Kurdistanê]]
[[Kategorî:Pirtûkên 1921ê]]</text>
      <sha1>cjeyr0wgfz4a4v29uncj7fije51p835</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fundamento de Esperanto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83116</id>
    <revision>
      <id>2069578</id>
      <parentid>2055207</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1292" sha1="5fuynmdi4brmey8oon078zstbzd8kf3" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Fundamento de Esperanto
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = Fundamento de Esperanto cover.jpg
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = ''Bingehên Esperanto:&lt;br&gt;Rêziman, Rahênan, Ferhengeke Giştî. . .''
| nivîskar           = [[Ludwik Lejzer Zamenhof]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Zimanê îngilîzî|Înglîzî]], [[Zimanê esperanto|esperanto]], [[Zimanê fransî|fransî]], [[Zimanê almanî|almanî]], [[Zimanê polonî|polonî]] û [[Zimanê rûsî|rûsî]]
| dîroka_weşanê      = 1905
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| pîvan              = 
| ISBN               = 90-77066-19-5
| pirtûk             = 
}}
'''Fundamento de Esperanto''' (bi kurdî: ''Bingehên Esperanto''), pirtûka Ludwik Lejzer [[Zamenhof]] e ku tê de rêsayên rêzimanî û rişte û peyvên zimanê esperanto yê çêkirî dide xuyakirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Dîroka Esperantoyê]]
[[Kategorî:Ludwik Lejzer Zamenhof]]
[[Kategorî:Wêjeya Esperantoyê]]</text>
      <sha1>5fuynmdi4brmey8oon078zstbzd8kf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurudo no Hoshi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83389</id>
    <revision>
      <id>2069641</id>
      <parentid>1841082</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2996" sha1="d5mg3lrd6n6ewaolm5s2cm77yhk619m" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 220px
| binwêne            = Kurudo no Hoshi Bergê Cildê Yekem
| pirtûk             = ''Stêra Kurdan''
| nivîskar           = Yoshikazu Yasuhiko
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[manga]], [[honaka zanistî]]
| welat              = [[Japon]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[japonî]]
| dîroka_weşanê      = [[1986]]&lt;ref&gt;https://www.mangaupdates.com/series.html?id=16893&lt;/ref&gt;
| weşanxane          = [[Tokuma Shoten]]
| rûpel              = 
| wêneçêker          = 
| pîvan              = 
| ISBN               = 4-19-636011-4
}}
'''Kurudo no Hoshi''' (クルドの星 anku ''&quot;Stêra Kurdan&quot;''), navê [[manga]]yeke [[Yoshikazu Yasuhiko]] ye.

A rastî li [[Japon]]ê wê demê hebûna [[kurd]]an baş nedihat zanîn, ji ber vê yekê manga baş nehat firotin. Lê, mirovên [[japon]]î bi nivîsîna vê mangayê bi hebûna [[kurd]]an hesiyan.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Azadiya Welat1-7 Rezber 1996, Rojnameya Hefteyî 31, r. 13 Servisa Çandê&lt;/ref&gt;

== Mijara Mangayê Stêra Kurdan ==
Xortê bi navê Jiro Manabe ku bavê wî profesorekî japonî û diya wî keça serokeşîreke kurd e, ji bo naskirina kalikên xwe û dîtina dê û bavê windabûyî dikeve dû şopa wan.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
Li Stenbolê ew şervanê kurd [[Demiler]] ''destê hesin'' nas dike. Demiler gelekî hez ji wî dike û li nav eşîra xwe wî wekî peyreê xwe destnîşan dike. Jiro di destpêkê de naxwaze peyrewiye bipejirîne, lê paşê di qonaxa jiyana rojane de ku digel Demiler derbas dike, hêdî hêdî dibe xwediyê nasnava kurdî û teklîfa Demiler dipejirîne. Her wiha ew dibe şervanekî kurd û dikeve nava şerê li hemberî tirkan jî.

Çîrok bi gav bi gav dikeve dirûvêçîrokeke evînî û macerayê. Dilê Jiro dikeve keçeke kurd a bi navê [[Urma]], mezin dibe û dest bi meşeke leşkerî ya dirêj dike; ji Stenbolê ta [[Hewlêr]]ê ji wir jî heta [[Agiriyê Mezin]] tên, ji wir jî diçin heta [[Bazîd]]ê. Ew li Bazîdê rastî bavê xwe tê, lê bavê wî bîrkor bûye. Jiro û bavê wî diçin [[çiyayê Agirî]] ku li diya wî bigerin. Di vê demê de hêzên rûsî û hêzên tirk di şer de ne. Diya wî jî laboratuareke azmûnên li ser laşên mirovan a rûsan (a li baregehekî nehênî) ye. Di şer de ew bavê xwe jî winda dike û biryar dide ku bibe şervanekî kurd î rastîn.

'''Karakter'''
* Jiro Manabe&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* Lila (リラ)
* &quot;Demiler&quot; (デミレル ''Destê Hesîn'') - Serokê Stêra Kurdan.Nave wî rast:Kasım
* Lûk (ルーク)
* Urma (ウルマ)
* Irmak (ウルマク)
* Miyata (ミヤタ)- rojnamevana Japon
* Doktor Manabe (ドクター・マナベ) - bavê Jiro
* Sali (サリ)- diya Jiro

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Manga]]</text>
      <sha1>d5mg3lrd6n6ewaolm5s2cm77yhk619m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şirîn û Xusrew</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83544</id>
    <revision>
      <id>2069642</id>
      <parentid>1400870</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1043" sha1="oz7k7eljbi87lsd1s06w7g8uojy9iyn" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = &lt;!-- +  Berhevkirin &amp; Verisandin --&gt;
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 
| pirtûk             = [[Xanayê Qubadî]]
}}
'''Şirîn û Xusrew''' pirtûka nivîskarê kurd a [[Xanayê Qubadî]] ye&lt;ref&gt;https://books.google.com.tr/books/about/%C5%9E%C3%AEr%C3%AEn_%C3%BB_Xusrew.html?id=aAkuAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>oz7k7eljbi87lsd1s06w7g8uojy9iyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dayikek li pêş bermîl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83646</id>
    <revision>
      <id>2069567</id>
      <parentid>1989814</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1420" sha1="p9cp5a25p9qsga3oh76g233qrnvv9ve" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Bêkategorî|tarîx=adar 2026}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = Javeria Qureshi.jpg
| thumb
| Javeria Qureshi&quot;
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Şiyar Kendirci]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Roman (wêje)|Roman]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Turki]]
| dîroka_weşanê      = 2019
| weşanxane          = Gece kitaplığı
| rûpel              = 
| wêneçêker          = [[Javeria Qureshi]]
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| pirtûk             = 
}}
'''''Dayikek li pêş bermîl''''' di sala 2019-an de ji hêla nivîskar Şiyar Kendirci ve hat nivîsandin û weşandin. Pirtûk bi tirkî hate weşandin û navê wê yê rast jî &quot;Namlunun ucunda bir anne&quot; ye.

Weşanxaneya bi navê şevê weşanxane ji hêla pirtûka wî ''Dayikek li pêş bermîl'' hat weşandin. Wê bûyerek tundûtûjî li jinê çê kir, ku nivîskarê şahidê şahidiyê ye, an jî ji hêla şahidan ve hatî vegotin, bi fenomenek piçûk. Roman, gundekî xeyalî li navçeya Suruç a Ruha pêk tê. Medya şermezar a li odeya tarî girtî ye, pirtûk di derbarê ramanên Medya û reaksiyonên jinan ên li ser medyayê de vedibêje.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}</text>
      <sha1>p9cp5a25p9qsga3oh76g233qrnvv9ve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seyahatname</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84774</id>
    <revision>
      <id>2069617</id>
      <parentid>1970196</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1314" sha1="k7k3x89lntb0ilm5frsqa1k2jqh6n0p" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = 
| dîroka_weşanê      = [[sedsala 17an]]
| ziman              = [[Zimanê osmanî]]
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| welat              = 
| şêwe               = [[Wêjeya rêwîtiyê]]
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Ewliya Çelebî]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = Seyahatname C1 Evliya Çelebi.jpg
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''Seyahatname''' ([[osmanî]]: سياحت نامه) an jî '''Seyahatnameya Ewliya Çelebî''' pirtûka [[Ewliya Çelebî]] ye a geriyê ye ku di sedsala 17an de hatiye nivîsandin û berhema wî a girîng e. Ji deh cîldan pêk tê.

Di pirtûkê de behsa [[Kurdistan]]ê, [[zimanê kurdî]], [[çanda kurdî]] jî dike.

== Çavkanî ==

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên dîrokê]]
[[Kategorî:Pirtûkên rêwîtiyê]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 17an]]
[[Kategorî:Pirtûkên tirkî]]</text>
      <sha1>k7k3x89lntb0ilm5frsqa1k2jqh6n0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069689</id>
      <parentid>2069617</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T10:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin</comment>
      <origin>2069689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1344" sha1="heqaxyrsysd8ityadh6b84sn45b3di4" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = 
| dîroka_weşanê      = [[sedsala 17an]]
| ziman              = [[Zimanê osmanî]]
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| welat              = 
| şêwe               = [[Wêjeya rêwîtiyê]]
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Ewliya Çelebî]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = Seyahatname C1 Evliya Çelebi.jpg
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''Seyahatname''' ([[osmanî]]: سياحت نامه) an jî '''Seyahatnameya Ewliya Çelebî''' pirtûka [[Ewliya Çelebî]] ye a geriyê ye ku di sedsala 17an de hatiye nivîsandin û berhema wî a girîng e. Ji deh cîldan pêk tê.

Di pirtûkê de behsa [[Kurdistan]]ê, [[zimanê kurdî]], [[çanda kurdî]] jî dike.

== Çavkanî ==

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên dîrokê]]
[[Kategorî:Pirtûkên rêwîtiyê]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 17an]]
[[Kategorî:Pirtûkên tirkî]]
[[Kategorî:Wêjeya osmanî]]</text>
      <sha1>heqaxyrsysd8ityadh6b84sn45b3di4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kerdiz (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84925</id>
    <revision>
      <id>2069594</id>
      <parentid>2053649</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1032" sha1="3ll6g6zn82408ie2qqrpxbc47caw0z3" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Kêm|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Kerdiz
| sernivîser         = 
| pîvan              = 13x9
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 78
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| dîroka_weşanê      = [[2008]]
| ziman              = [[Kurdî]]
| sererastkirin      = 
| cih                = [[Stembol]]
| sernavê_xwemalî    = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| şêwe               = [[pêkenok]]
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| ISBN               = 978-994-410-84-54
}}
'''Kerdiz''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e. Cureyê pirtûkê pêkenok e.

== Çavkanî ==
[https://www.nadirkitap.com/kerdiz-hilmi-akyol-kitap10915412.html www.nadirkitap.com]

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>3ll6g6zn82408ie2qqrpxbc47caw0z3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çar gulên Amedê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84982</id>
    <revision>
      <id>2069559</id>
      <parentid>2053629</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1075" sha1="c6ykv39dbzskcp8a3cx6ret735o8w36" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Çar gulên Amedê
| welat              = [[Tirkiye]]
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Jînenîgarî]]
| sernavê_xwemalî    = 
| sernivîser         = 
| cih                = [[Stembol]]
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2000]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 149
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 13x9
| ISBN               = 994-410-84-21
}}
'''Çar gulên Amedê''' navê pirtûka nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e. Cureyê pirtûkê jînenîgarî ye&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/Gulen-Amede-Hilmi-Huseyin-Gunduz/dp/9944108421 https://www.amazon.com&lt;/ref&gt;.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>c6ykv39dbzskcp8a3cx6ret735o8w36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tîna rojê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84984</id>
    <revision>
      <id>2069627</id>
      <parentid>2053592</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1175" sha1="j1063xy1pvnz7unz8zi7ojj2fus8pa5" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Kêm|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Tîna Rojê
| welat              = [[Tirkiye]]
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[helbest]]
| sernavê_xwemalî    = 
| sernivîser         = 
| cih                = [[Stembol]]
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2008]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 144
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 13x8
| ISBN               = 994-410-84-3X
}}
'''Tîna Rojê''' navê pirtûkê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e. Cureyê pirtûkê helbest e.

&lt;br /&gt;

== Çavkanî ==
[https://www.amazon.com/Tina-Hilmi-Akyol-Huseyin-Gunduz/dp/994410843X/ref=sr_1_2?dchild=1&amp;qid=1586930548&amp;refinements=p_27%3AHilmi+Akyol&amp;s=books&amp;sr=1-2&amp;text=Hilmi+Akyol https://www.amazon.com]

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>j1063xy1pvnz7unz8zi7ojj2fus8pa5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ji devê Mehemedê Ûsivê Goçkar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84985</id>
    <revision>
      <id>2069587</id>
      <parentid>2053653</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1161" sha1="je8l3f7t0apmura55uit56ix89zg5dv" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}}
{{Kêm|tarîx=çiriya pêşîn 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Ji Devê Mehemedê Ûsivê Goçkar
| welat              = [[Tirkiye]]
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| sernavê_xwemalî    = 
| sernivîser         = 
| cih                = [[Stembol]]
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2010]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 101
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 13x8
| ISBN               = 605-442-71-13
}}
'''Ji Devê Mehemedê Ûsivê Goçkar''' navê pirtûkê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e.

== Çavkanî ==
[https://www.amazon.com/Ji-Deve-Mehemede-Usive-Gockar/dp/6054427113/ref=sr_1_3?dchild=1&amp;qid=1586930548&amp;refinements=p_27%3AHilmi+Akyol&amp;s=books&amp;sr=1-3&amp;text=Hilmi+Akyol https://www.amazon.com]

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>je8l3f7t0apmura55uit56ix89zg5dv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çîrokên heywanan Kew û Kew</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84986</id>
    <revision>
      <id>2069563</id>
      <parentid>2053670</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1233" sha1="7m4ovu208nhl6hu89gus9mee6e0xrog" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Kêm|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Çîrokên Heywanan Kew û Kew
| welat              = [[Tirkiye]]
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[fabl]]
| sernavê_xwemalî    = 
| sernivîser         = 
| cih                = [[Stembol]]
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2010]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 79
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 13x9
| ISBN               = 605-442-71-05
}}
'''Çîrokên Heywanan Kew û Kew''' navê pirtûkê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e. Cure ya pirtûkê [[fabil]] e.

== Çavkanî ==
[https://www.amazon.com/Ciroken-Heywanan-Kew-u/dp/6054427105/ref=sr_1_4?dchild=1&amp;qid=1586930548&amp;refinements=p_27%3AHilmi+Akyol&amp;s=books&amp;sr=1-4&amp;text=Hilmi+Akyol https://www.amazon.com/]

&lt;br /&gt;

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên 2010an]]</text>
      <sha1>7m4ovu208nhl6hu89gus9mee6e0xrog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roja Pîroz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84987</id>
    <revision>
      <id>2069613</id>
      <parentid>2055545</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1160" sha1="ayr63bedqo5s78vum860ha747tj3e2t" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}}
{{Kêm|tarîx=çiriya pêşîn 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Roja Pîroz
| cih                = [[Stembol]]
| pîvan              = 11x20
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 143
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| dîroka_weşanê      = [[2009]]
| ziman              = [[Kurdî]]
| sererastkirin      = 
| sernivîser         = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| sernavê_xwemalî    = 
| şêwe               = [[Helbest]]
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| ISBN               = 605-442-70-83
}}
'''Roja Pîroz''' navê pirtûkê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e. Cureyê pirtûkê helbest e.

== Çavkanî ==
[https://www.amazon.com/Piroz-Hilmi-Akyol-Huseyin-Gunduz/dp/6054427083/ref=sr_1_6?dchild=1&amp;qid=1586930548&amp;refinements=p_27%3AHilmi+Akyol&amp;s=books&amp;sr=1-6&amp;text=Hilmi+Akyol https://www.amazon.com/]

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>ayr63bedqo5s78vum860ha747tj3e2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Firingî firîn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84988</id>
    <revision>
      <id>2069576</id>
      <parentid>2053658</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1181" sha1="5nq7kmgjsn69ee6xk53esk95nkxdhue" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Kêm|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Firingî Firîn
| welat              = [[Tirkiye]]
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[pêkenok]]
| sernavê_xwemalî    = 
| sernivîser         = 
| cih                = [[Stembol]]
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2010]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 80
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 20x11
| ISBN               = 605-442-70-75
}}
'''Firingî Firîn''' navê pirtûkê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e. Cure ya pirtûkê pêkenok e.

== Çavkanî ==
[https://www.amazon.com/Firingi-Firin-Hilmi-Huseyin-Gunduz/dp/6054427075/ref=sr_1_7?dchild=1&amp;qid=1586930548&amp;refinements=p_27%3AHilmi+Akyol&amp;s=books&amp;sr=1-7&amp;text=Hilmi+Akyol https://www.amazon.com/]

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>5nq7kmgjsn69ee6xk53esk95nkxdhue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mamê Rovî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84990</id>
    <revision>
      <id>2069601</id>
      <parentid>2053505</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1159" sha1="k4r8jxscmz31x99avtbywwpznqo3lrf" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=tebax 2024}}
{{Kêm|tarîx=tebax 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Mamê Rovî
| welat              = [[Tirkiye]]
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[fabl]]
| sernavê_xwemalî    = 
| sernivîser         = 
| cih                = [[Stembol]]
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2008]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 112
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 20x10
| ISBN               = 994-410-84-48
}}
'''Mamê Rovî''' navê pirtûkê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e. Cure ya pirtûkê fabl e.

== Çavkanî ==
[https://www.amazon.com/Mame-Hilmi-Akyol-Huseyin-Gunduz/dp/9944108448/ref=sr_1_10?dchild=1&amp;qid=1586930548&amp;refinements=p_27%3AHilmi+Akyol&amp;s=books&amp;sr=1-10&amp;text=Hilmi+Akyol https://www.amazon.com/]

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>k4r8jxscmz31x99avtbywwpznqo3lrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zargotina Kurdî, ji devê Hawîşana Reşît û Emîna Brahîm û Salika Feyzî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84991</id>
    <revision>
      <id>2069634</id>
      <parentid>2053624</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Destpêkê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1244" sha1="cmuk6ntowc3ojbodukue6pjep3gka8o" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Kêm|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Zargotina Kurdî
| cih                = [[Stembol]]
| pîvan              = 20x11
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 127
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| dîroka_weşanê      = [[2010]]
| ziman              = [[Kurdî]]
| sererastkirin      = 
| sernivîser         = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| sernavê_xwemalî    = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| ISBN               = 605-442-70-67
}}
'''Zargotina Kurdî''' navê pirtûkê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e. Ji devê Hawîşana Reşît û Emîna Brahîm û Salika Feyzî gotinên Kurdî hildaye û nivîsîye.

== Çavkanî ==
[https://www.amazon.com/Hawisana-Resit-Emina-Brahim-Salika/dp/6054427067/ref=sr_1_12?dchild=1&amp;qid=1586930548&amp;refinements=p_27%3AHilmi+Akyol&amp;s=books&amp;sr=1-12&amp;text=Hilmi+Akyol https://www.amazon.com/]

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>cmuk6ntowc3ojbodukue6pjep3gka8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zargotina Kurdî, ji devê Nêrgiza Hemê û Hawîsana Pale û Zîna Elîxan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84992</id>
    <revision>
      <id>2069635</id>
      <parentid>2053615</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Destpêkê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1241" sha1="i79nmq8pigsja7sqeizo5rbrx1mvlrc" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Kêm|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Zargotina Kurdî
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2008]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 106
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 20x13
| ISBN               = 994-410-84-64
}}
'''Zargotina Kurdî''' navê pirtûkê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e. Ji devê Nêrgiza Hemê û Hawîsana Pale û Zîna Elîxan gotinên Kurdî hildaye û nivîsîye.

&lt;br /&gt;

== Çavkanî ==
[https://www.amazon.com/Deve-Nergiza-Heme-Hawisana-Elixan/dp/9944108464/ref=sr_1_1?dchild=1&amp;qid=1586930548&amp;refinements=p_27%3AHilmi+Akyol&amp;s=books&amp;sr=1-1&amp;text=Hilmi+Akyol https://www.amazon.com/]

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>i79nmq8pigsja7sqeizo5rbrx1mvlrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ji Devê Jinan Stranên Dawetê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84993</id>
    <revision>
      <id>2069586</id>
      <parentid>2054573</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1206" sha1="hji37ardznx5qo6gzjgwi5wb3u88wb3" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Kêm|tarîx=adar 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Ji Devê Jinan Stranên Dawetê
| cih                = [[Amed]]
| pîvan              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 150
| weşanxane          = [[weşanên şaredariya mezin ya Amed]]
| dîroka_weşanê      = [[2015]]
| ziman              = [[Kurdî]]
| sererastkirin      = 
| sernivîser         = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| sernavê_xwemalî    = 
| şêwe               = [[Stran]]
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| ISBN               = 
}}
'''Ji Devê Jinan Stranên Dawetê ''' navê [[pirtûk]]ê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e. [[Stran]]ên [[Zimanê kurdî|Kurdî]] berhevkirîye.

== Çavkanî ==
https://www.pirtukakurdi.com/ji-deve-jinan-stranen-dawete-3388-en?search=hilmi%20akyol{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=îlon 2023 }}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>hji37ardznx5qo6gzjgwi5wb3u88wb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pêkenokên kurdî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84994</id>
    <revision>
      <id>2069610</id>
      <parentid>2053521</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1115" sha1="iszuagt1l84ckuguzwlrt5442iqry2h" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{Kêm|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Pêkenokên Kurdî
| welat              = [[Tirkiye]]
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[pêkenok]]
| sernavê_xwemalî    = 
| sernivîser         = 
| cih                = [[Amed]]
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2004]]
| weşanxane          = [[Enstîtuya Zimanê Kurdî ya Amedê]]
| rûpel              = 131
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 
| ISBN               = 979-975-985-32-03
}}
'''Pêkenokên Kurdî''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e. Cure ya pirtûkê pêkenok e.

&lt;br /&gt;

== Çavkanî ==
https://books.google.com.ua/books/about/Ji_zargotina_Kurd%C3%AE.html?id=1qVAngAACAAJ&amp;redir_esc=y

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>iszuagt1l84ckuguzwlrt5442iqry2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ji devê Hacîra Meydîn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84995</id>
    <revision>
      <id>2069585</id>
      <parentid>2054568</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="969" sha1="skmrnuifxwk01fcp5tzx4lsgev3gs5j" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{Kêm|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Ji Devê Hacîra Meydîn
| cih                = [[Stembol]]
| pîvan              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 160
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Elma]]
| dîroka_weşanê      = [[2006]]
| ziman              = [[Kurdî]]
| sererastkirin      = 
| sernivîser         = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| sernavê_xwemalî    = 
| şêwe               = [[stran]] û [[pêkenok]]
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| ISBN               = 
}}
'''Ji Devê Hacîra Meydîn''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e. Cure ya pirtûkê stran û pêkenok e.

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>skmrnuifxwk01fcp5tzx4lsgev3gs5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ji Devê Riqya Pale (Pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84996</id>
    <revision>
      <id>2069588</id>
      <parentid>1786450</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="987" sha1="rbv7s99qeqb5l852gj6ak8lzyiqdcnv" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Kêm|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Ji Devê Riqya Pale
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[stran]] û [[çîrok]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2006]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Elma]]
| rûpel              = 132
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 
| ISBN               = 
}}
'''Ji Devê Riqya Pale''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e. Cure ya pirtûkê stran û çîrok e.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>rbv7s99qeqb5l852gj6ak8lzyiqdcnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rast û sextekar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84998</id>
    <revision>
      <id>2069612</id>
      <parentid>2053535</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1263" sha1="r7z29zgo3fz51yqan419mgl2d97sw1z" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=tebax 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Rast û Sextekar
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Pêkenok]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Amed]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2005]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Elma]]
| rûpel              = 112
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 
| ISBN               = 975-901-23-91
}}
'''Rast û Sextekar''' navê [[pirtûk]]ê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com.ua/books/about/Rast_%C3%BB_Sextekar_p%C3%AAkenok%C3%AAn_kurd%C3%AE_2.html?id=6kLYswEACAAJ&amp;redir_esc=y |sernav=Rast û Sextekar pêkenokên kurdî 2 |paşnav=Akyol |pêşnav=Hîlmî |tarîx=2005 |weşanger=Elma |isbn=978-975-9012-39-7 |ziman=ku }}&lt;/ref&gt; Cureyê pirtûkê pêkenok e.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>r7z29zgo3fz51yqan419mgl2d97sw1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurd û leşkerî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85000</id>
    <revision>
      <id>2069596</id>
      <parentid>2053647</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1074" sha1="fol1mo8soz7892anx9n4vdnksvnqdsy" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{Kêm|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Kurd û Leşkerî
| welat              = [[Tirkiye]]
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[pêkenok]]
| sernavê_xwemalî    = 
| sernivîser         = 
| cih                = [[Stembol]]
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2014]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 95
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 20x13
| ISBN               = 605-442-77-34
}}
'''Kurd û Leşkerî''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e. Cure ya pirtûkê pêkenok e.

== Çavkanî ==
https://www.kitapyurdu.com/kitap/kurd-u-leskeri/350358.html&amp;manufacturer_id=146721

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>fol1mo8soz7892anx9n4vdnksvnqdsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gula niştiman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85001</id>
    <revision>
      <id>2069580</id>
      <parentid>2053656</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1029" sha1="axesauvvhf4t40t44ljr2iggghy2sjz" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{Kêm|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Gula Niştiman
| welat              = [[Tirkiye]]
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| sernavê_xwemalî    = 
| sernivîser         = 
| cih                = [[Stembol]]
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2014]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 78
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 20x13
| ISBN               = 605-442-77-27
}}
'''Gula Niştiman''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e.

== Çavkanî ==
[https://www.nadirkitap.com/kerdiz-hilmi-akyol-kitap10915412.html www.nadirkitap.com]

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>axesauvvhf4t40t44ljr2iggghy2sjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zava ker in</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85002</id>
    <revision>
      <id>2069636</id>
      <parentid>2053609</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1059" sha1="ksi5fzv4mdz1kzwe9k8we5ko6zunu9c" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{Kêm|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Zava Ker in
| welat              = [[Tirkiye]]
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[pêkenok]]
| sernavê_xwemalî    = 
| sernivîser         = 
| cih                = [[Stembol]]
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2014]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 96
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 20x13
| ISBN               = 605-442-77-03
}}
'''Zava Ker in''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e. Cureyê pirtûkê pêkenok e.

== Çavkanî ==
https://www.kitapyurdu.com/kitap/zava-ker-in/350475.html&amp;manufacturer_id=146721

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>ksi5fzv4mdz1kzwe9k8we5ko6zunu9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gulê (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85005</id>
    <revision>
      <id>2069581</id>
      <parentid>1768578</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="949" sha1="2y6zt0e7imjkmew3j9dafawfboiizmz" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Kêm|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Gulê
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[çîrok]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2006]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Elma]]
| rûpel              = 126
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 
| ISBN               = 
}}
'''Gulê ''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e. Cure ya pirtûkê stran û çîrok e.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>2y6zt0e7imjkmew3j9dafawfboiizmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Awirên rojê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85006</id>
    <revision>
      <id>2069554</id>
      <parentid>2053869</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1047" sha1="bxk4eog4d1mrgxa269shklc2tco6rf3" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Çend problem|
{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Kêm|tarîx=tîrmeh 2024}}

}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Awirên Rojê
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[helbest]]
| welat              = [[Tirkiye]]
| cih                = [[Stembol]]
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2006]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 160
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 
| ISBN               = 
}}
'''''Awirên rojê''''' navê pirtûka berhevkarê çîrokan [[Hîlmî Akyol]] e. Cureyê pirtûkê stran û pêkenok e.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>bxk4eog4d1mrgxa269shklc2tco6rf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Keçelikê Serdar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85007</id>
    <revision>
      <id>2069592</id>
      <parentid>2054610</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="3fl9pukpedww3hfle5u5fkefv2td56i" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Kêm|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Keçelikê Serdar
| sernivîser         = 
| pîvan              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 108
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| dîroka_weşanê      = [[2006]]
| ziman              = [[Kurdî]]
| sererastkirin      = 
| cih                = [[Stembol]]
| sernavê_xwemalî    = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| şêwe               = [[çîrok]]
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| ISBN               = 
}}
'''Keçelikê Serdar''' navê [[pirtûk]]ê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e. Cure ya pirtûkê çîrok e.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>3fl9pukpedww3hfle5u5fkefv2td56i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tajiya Qazûxa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85008</id>
    <revision>
      <id>2069622</id>
      <parentid>2053578</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="5l70dmjps0rmee0itwkdod13kdx0rqf" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Kêm|tarîx=adar 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Tajiya Qazûxa
| welat              = [[Tirkiye]]
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[hîcîv]]
| sernavê_xwemalî    = 
| sernivîser         = 
| cih                = [[Stembol]]
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = [[2012]]
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| rûpel              = 64
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = 19x9
| ISBN               = 978-605-4427-71-0
}}
'''Tajiya Qazûxa''' navê [[pirtûk]]ê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e. Cureyê pirtûkê hîcîv e.

== Çavkanî ==
http://kutuphane.diyarbakir.bel.tr/web/catalog/info.php?catalog_id=19832&amp;scr=1{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=adar 2022 }}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>5l70dmjps0rmee0itwkdod13kdx0rqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Feqî û sofî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85009</id>
    <revision>
      <id>2069537</id>
      <parentid>2053705</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="938" sha1="gnfvpj54tf8kbd7dvahs5t7n332ww7p" xml:space="preserve">{{Kêm|tarîx=tebax 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Feqî û Sofî
| cih                = [[Stembol]]
| pîvan              = 19x13
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| dîroka_weşanê      = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| sererastkirin      = 
| sernivîser         = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| sernavê_xwemalî    = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| ISBN               = 605-442-77-68
}}
'''Feqî û Sofî''' navê [[pirtûk]]ê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e.

== Çavkanî ==
https://www.amazon.ca/Feqi-U-Sofi-Hilmi-Akyol/dp/6054427768

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>gnfvpj54tf8kbd7dvahs5t7n332ww7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dengbêj û çîrokbêjên Amedê 1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85010</id>
    <revision>
      <id>2069568</id>
      <parentid>2053666</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1178" sha1="0tnaulz1kjzznsudd5ngrcb1b9iox1v" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{Kêm|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Dengbêj û Çîrokbêjên Amedê 1
| cih                = [[Stembol]]
| pîvan              = 20x13
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Do]]
| dîroka_weşanê      = [[2014]]
| ziman              = [[Kurdî]]
| sererastkirin      = 
| sernivîser         = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| sernavê_xwemalî    = 
| şêwe               = [[Jînenîgarî]]
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| ISBN               = 605-442-77-84
}}
'''Dengbêj û Çîrokbêjên Amedê 1''' navê pirtûkê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e. Cure ya pirtûkê Jînenîgarî ye.

== Çavkanî ==
https://books.google.com.ua/books/about/Dengb%C3%AAj_%C3%BB_%C3%A7%C3%AErokb%C3%AAj%C3%AAn_Amed%C3%AA.html?id=N0uGAQAACAAJ&amp;redir_esc=y

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên jînenîgariyê]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>0tnaulz1kjzznsudd5ngrcb1b9iox1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mîrze Mihemed û Çapik Ehmed</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85014</id>
    <revision>
      <id>2069608</id>
      <parentid>2054998</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="974" sha1="pjmafdb77pdpcsohx7l8u2j5pvxchvr" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Kêm|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Mîrze Mihemed û Çapik Ehmed
| sernivîser         = 
| pîvan              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 198
| weşanxane          = [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
| dîroka_weşanê      = [[2002]]
| ziman              = [[Kurdî]]
| sererastkirin      = 
| cih                = [[Stembol]]
| sernavê_xwemalî    = 
| welat              = [[Tirkiye]]
| şêwe               = [[çîrok]]
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Hîlmî Akyol]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| ISBN               = 
}}
'''Mîrze Mihemed û Çapik Ehmed''' navê [[pirtûk]]ê ya nivîskar [[Hîlmî Akyol]] e. Cure ya pirtûkê çîrok e.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-kurdî-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>pjmafdb77pdpcsohx7l8u2j5pvxchvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Merivên reben</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89259</id>
    <revision>
      <id>2069666</id>
      <parentid>2053848</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2016" sha1="0wii9vx7qv7w3lj95j66lfl63vxbjvi" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Merivên reben
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 91-971254-8-2
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 185
| weşanxane          = [[Weşanên Welat]]
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = [[Rûsî]]
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = Бедные люди
| welat              = [[Rûsya]]
| şêwe               = 
| pêşgotin           = Hesenê Metê
| nivîskar           = [[Fyodor Dostoyevskî]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = Poor Folk-1.png
| wergêr             = [[Hesenê Metê]]
| pirtûk             = 
}}
'''Merivên reben''' (bi rûsî: Бедные люди, ''Bedniye lyûdî'')) yekem [[Roman (wêje)|romana]] nivîskarê rûsî [[Fyodor Dostoyevskî]] ye. [[Romana nameyî]] di navbera 1844 û 1845 de hate nivîsandin û navdariya Dostoyevskî damezrand. Ew gihîşte xwendevaniyeke bêhêz a gelemperî û ji hêla rexnegirên nûjen ên bandor ên wekî [[Vîssarîon Grîgoryevîç Belînskî]] ve bi çoşdarî re jî hate pêşwazkirin. Ew yekem car di sala 1846an de di kovara [[Peterburgski Sbornik ( kovar)|Peterburgski Sbornik]] de hate çapandin.

== Wergera zimanê kurdî ==
''Merivên reben'' di 1991ê de ji hêla [[Hesenê Metê]] ve hate wergerandin û ji nav çapên [[Weşanên Welat]] ve li [[Stockholm]]a [[Swêd]]ê hate der&lt;ref&gt;https://books.google.es/books?id=9_zKDwAAQBAJ&amp;pg=PT2&amp;lpg=PT2&amp;dq=Merivên+reben&amp;source=bl&amp;ots=zwhEpjtX3d&amp;sig=ACfU3U3NOElWCsrv7ksgFyO3l8EfDi1yLQ&amp;hl=ca&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiTxPKnj6_qAhVz5OAKHURxDSEQ6AEwAHoECBMQAQ#v=onepage&amp;q=Merivên%20reben&amp;f=false&lt;/ref&gt;.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Romana nameyî]]
[[Kategorî:Romanên Fyodor Dostoyevskî]]</text>
      <sha1>0wii9vx7qv7w3lj95j66lfl63vxbjvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mehmet Hakkı Suçin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90339</id>
    <revision>
      <id>2069462</id>
      <parentid>2068323</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T01:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forever30</username>
        <id>43307</id>
      </contributor>
      <comment>Beşa xelatan bi tabloyê hate rêxistin û çavkanî hatin nûkirin</comment>
      <origin>2069462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22727" sha1="sjhu4rmc5rtp2n46ye3x97pmvjgynk3" xml:space="preserve">{{Agahîdank nivîskar
| nav                = 
| navê_rastî         = 
| bernav             = 
| wêne               = Mehmet Hakkı Suçin, Antalya.jpg
| mezinahiya_wêne    = 
| sernavê_wêne       = 
| pîşe               = 
| navê_jidayikbûnê   = 
| roja_jidayikbûnê   = 1970
| cihê_jidayikbûnê   = Qulp, Îdir
| roja_mirinê        = 
| cihê_mirinê        = 
| koordînatên_cihê_goristanê = 
| netewe             = 
| hevwelatî          = Tirkiye
| perwerde           = 
| destûrname         = 
| ziman              = &lt;!-- Zimanê nivîsê --&gt;
| tevger             = &lt;!-- Tevgera wêjeyî --&gt;
| şêwe               = &lt;!-- Şêweya wêjeyî --&gt;
| serdem             = 
| salên_çalak        = 
| berhem             = &lt;!-- Berhemên navdar --&gt;
| bandorbar          = 
| bandorker          = 
| hevjîn             = &lt;!-- zewicî --&gt;
| partner            = &lt;!-- nezewicî --&gt;
| bav                = 
| dê                 = 
| zarok              = 
| malper             = {{URL|ceviriveotesi.org}}
| şanenav            = &lt;!-- îmze --&gt;
| mezinahiya_şanenavê = 
| modul              = 
| jêrenot            = &lt;!-- Agahiyên din (bûyer, ...) --&gt;
}}
'''Mehmet Hakkı Suçin''' (jdb. 1970, [[Qulp, Îdir|Qulp]], [[Îdir]]) [[nivîskar]], [[zimannas]], [[Erebnasî|erebnas]], akademîsyen û [[Werger|wergêrê]] edebî ye. Ew profesorê Beşa Perwerdehiya Zimanê Erebî ya Zanîngeha Gazî ye û bi taybetî bi wergerên xwe yên ji edebiyata erebî ya klasîk û nûjen bo zimanê tirkî tê naskirin. Di nav nivîskar û helbestvanên ku wergerandine de helbestvan û nivîskarên wekî helbestvanên Mu‘allaqatê, Îbn Hezm, [[Îbn Tufeyl]], El-Mutenebbî, [[Cibran Xelîl Cibran]], Adonîs, [[Mahmûd Derwêş|Mehmûd Derwêş]], Nizar Qebanî, [[Nacîb Mahfûz|Necîb Mehfûz]], Xessan Kenefanî, Adaniya Şiblî û Necwan Derwêş tê naskirin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://arablit.org/2020/07/28/mehmet-hakki-sucin-on-translating-mahmoud-darwish-into-turkish/ |sernav=Mehmet Hakki Suçin on Translating Mahmoud Darwish into Turkish |malper=ARABLIT &amp; ARABLIT QUARTERLY |tarîx=2020-07-28 |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

Suçin di sala 2024an de, ji bo wergera tirkî ya pirtûka Îbn Hezm ''Güvercin Gerdanlığı'' ''(Tawqu’l-Hamama),'' Xelata Wergerê ya Şarceyê “Turjuman” wergirt.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Üniversitesi |pêşnav=Gazi |sernav=Dünyanın En Prestijli Çeviri Ödüllerinden  THE TURJUMAN TRANSLATION AWARD Öğretim Üyemiz Prof. Dr. Mehmet Hakkı SUÇİN’e Verildi |url=https://gef.gazi.edu.tr/view/news/299221/dunyanin-en-prestijli-ceviri-odullerinden-the-turjuman-translation-award-ogretim-uyemiz-prof-dr-mehmet-hakki-sucin-e-verildi |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt; Herwiha di sala 2022an de Xelata Serkeftinê ya Xelata Şêx Hemed ji bo Werger û Têgihiştina Navneteweyî wergirt.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://gef.gazi.edu.tr/view/news/291660/prof-dr-mehmet-hakki-sucin-seyh-hamed-ceviri-ve-uluslararasi-etkilesim-basari-odulu-ne-layik-goru |sernav=Prof. Dr. Mehmet Hakkı SUÇİN “Şeyh HAMED Çeviri ve Uluslararası Etkileşim Başarı Ödülü”ne Layık Görüldü }}&lt;/ref&gt;

== Jiyana destpêkê û arasteya akademîk ==

Suçin di sala 1993an de ji Beşa Ziman û Edebiyata Erebî ya [[Zanîngeha Enqereyê]] mezûn bû. Xwendina master û doktorayê li Zanîngeha Gazî qedand. Ew li Balyozxaneya [[Kuweyt]]ê ya li [[Tirkiye]]yê de wek wergêr xebitî (1993-1998). Teza wî ya masterê li ser çîrokên kurt ên nivîskarê misrî Yehya Heqî bû; teza wî ya doktorayê jî li ser nêzîkatiyên teorîk û sepanî yên wergera di navbera zimanên erebî û tirkî de rawestiyabû.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://ceviriveotesi.org/hakkinda/about/ |sernav=Biography |malper=Mehmet Hakkı Suçin |tarîx=2020-07-12 |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=tr-TR }}&lt;/ref&gt;

== Karîyera akademîk ==
Suçin ji dawiya salên 1990an ve li Zanîngeha Gazî ya Enqereyê ders daye û di sala 2017an de bû profesorê tam. Xebata wî ya akademîk bi taybetî li ser wergera edebî, edebiyata erebî, veguhestina edebî ya navçandî û hînkirina zimanê erebî disekine.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

Di sala 2006an de, li Navenda Werger û Lêkolînên Navçandî ya Zanîngeha Manchesterê wekî lêkolînerê mêvan xebitî.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://orcid.org/0000-0003-4433-7468 |sernav=ORCID |malper=orcid.org |roja-gihiştinê=2026-06-25 }}&lt;/ref&gt;

Suçin wekî endam di nav tîma ku belgefîlma nîv-dramatîk a bi navê &quot;Baskên Zêrîn: Çîrokek Wêrekiyê&quot; çêkir de cih girt, ji hêla [[Saziya Radyo û Televizyonê ya Tirkiyeyê]] (TRT) ve hat piştgirîkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.kameraarkasi.org/yonetmenler/belgeseller/TRT/altinkanatlar.html |sernav=TRT - Bora Akarsel |malper=www.kameraarkasi.org |roja-gihiştinê=2026-06-25 }}&lt;/ref&gt; Di destpêka salên 2010an de, wî li Tirkiyeyê serokatiya komîsyona amadekirina bernameyên hînkirina zimanê erebî yên li ser bingeha Çarçoveya Hevpar a Ewropayê ji bo Zimanan - CEFRê kir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

Ew di sala 2014an de endamê jûrîya Xelata Navneteweyî ya Romanê Erebî bû&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.banipal.co.uk/contributors/contributor.cfm?contributor_id=1063 |sernav=Banipal Magazine of Arabic Literature }}&lt;/ref&gt; û paşê jî di pêvajoyên nirxandin û şêwirmendiyê yên Xelata Şêx Hemed ji bo Werger û Têgihiştina Navneteweyî de cih girt.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; Herwiha ew endamê Komîteya Zanistî ya Xelata Pirtûkê ya Şêx Zayid e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.zayedaward.ae/en/about-the-awards/scientific-committee |sernav=Scientific Committee }}&lt;/ref&gt;

Ji sala 2012an vir ve, Suçin li Tirkiyeyê û li derveyî welêt atolyeyên wergera edebî li dar xistiye; ev atolyeyên wî bi taybetî li ser wergera edebî ya erebî–tirkî û wergera helbestê disekinin.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

Xebatên wî yên akademîk û edebî bi taybetî li ser veguhestina helbesta erebî ya klasîk û nûjen bo çanda edebî ya tirkî rawestiyane.

== Nêzîkatiya wergerê û helbestiyet ==

Suçin di wergera helbestê de bi têgeha “helbestiyet”ê (tirkî: ''şiiriyet'') tê girêdan. Wî ev têgeh wekî têgeheke çetrî pêşniyar kiriye ku aliyên estetîk, hestî û kontekstî yên veguhestina helbestê di navbera zimanan de digire nav xwe. Li gorî Suçin, wergera helbestê ne tenê ji hevberiya zimanî pêk tê; di heman demê de ji nû-avakirina wêne, rîtim, dengvedana hestî û paşxaneya çandî di zimanê armanc de jî pêk tê.&lt;ref name=&quot;Suçin2025&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Suçin |pêşnav=Mehmet Hakkı |tarîx=2025-06-20 |sernav=Şiir Çevirisinde Stratejik Seçimler ve “Şiiriyet”: Shakespeare ve İmru’ul-Kays Çevirilerinin Değerlendirilmesi |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/istanbuljas/article/1667250 |kovar=Istanbul Journal of Arabic Studies |ziman=tr |cild=8 |hejmar=1 |rr=95–136 |doi=10.51802/istanbuljas.1667250 |issn=2651-5385 }}&lt;/ref&gt;

Suçin di lêkolîna xwe ya sala 2025an de, bi navê “[https://dergipark.org.tr/en/pub/istanbuljas/article/1667250 Strategic Choices and ‘Poeticity’ in Poetry Translation]”, ku di ''Istanbul Journal of Arabic Studies''ê de hate weşandin, helbestiyetê bi çend hêmanan pênase kir. Di nav van hêmanan de hevsengiya naverokê, dem–cih–kevneşopî, hest û aheng, nirxa ragihandinê, hestiyariya helbestî û hevsengiya zimanî–estetîk hene. Lêkolînê wergerên Soneta 66 a [[William Shakespeare|Shakespeare]] û Mu‘allaqeya Imru’ al-Qays di çarçoveya helbestiyetê de nirxand.&lt;ref name=&quot;Suçin2025&quot;/&gt;

Suçin wergera helbestê wekî sentezek ji şîroveya analîtîk û nû-nivîsîna afirîner pênase dike. Ew wergêr wekî “helbestvanê siya”, şîrovekarê çandî û nivîskarê afirîner dibîne ku ezmûna helbestî ji bo xwînerê zimanê armanc ji nû ve ava dike.&lt;ref name=&quot;Suçin2025&quot;/&gt;

Têgeha helbestiyetê paşê di lêkolînên li ser zîrekiya çêkirî, estetîka edebî û wergera helbestê de jî hate nîqaşkirin. Lêkolîneke Gürkan Dağbaşı û Murat Özcan têkiliya di navbera zîrekiya çêkirî û helbestiyetê de di wergera edebî de lêkolîn kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Suçin |pêşnav=Mehmet Hakkı |tarîx=2025-01-01 |sernav=Gürkan Dağbaşı - Murat Özcan / Yapay Zekâ ve Şiiriyet |url=https://www.academia.edu/146183280/G%C3%BCrkan_Da%C4%9Fba%C5%9F%C4%B1_Murat_%C3%96zcan_Yapay_Zek%C3%A2_ve_%C5%9Eiiriyet |kovar=Yapay Zekâ ve Şiiriyet }}&lt;/ref&gt;

Ev têgeh herwiha di lêkolînên asta mezûniyetê yên li ser wergera helbesta erebî de jî hate bikaranîn. Tezeke masterê ya sala 2025an, ku li Zanîngeha Gazî hate qedandin û bi navê ''An Analysis of Mehmet Hakkı Suçin’s Translation of al-Mutanabbī within the Framework of the Poeticity Model'' bû, Modela Helbestiyetê ya Suçin wekî çarçoveya bingehîn a analîtîk ji bo nirxandina wergerên helbesta erebî ya klasîk bi kar anî.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp |sernav=Yüksek Öğretim Kurulu |malper=tez.yok.gov.tr |roja-gihiştinê=2026-06-25 }}&lt;/ref&gt; Tezê helbestiyet bi şeş hêmanên analîtîk pênase kir: hevsengiya naverokê, dem–cih–kevneşopî, hest û aheng, nirxa ragihandinê, hestiyariya helbestî û hevsengiya zimanî–estetîk.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp |sernav=Ulusal Tez Merkezi |malper=tez.yok.gov.tr |roja-gihiştinê=2026-06-25 }}&lt;/ref&gt; Di encamê de hate gotin ku ev model ji bo lêkolînên wergera helbestê “amûreke analîtîk a resen û fonksiyonel” peyda dike.&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

Suçin di hevpeyvîneke bi ''ArabLit''ê re bal kişand ser girîngiya parastina dengê helbestî, rîtim û tundiya hestî di wergerê de.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

Nirxandin û nîqaşên edebî yên li ser wergerên wî yên helbesta erebî ya klasîk xebata wî bi zimanê helbestî û nû-avakirina estetîk a metna çavkanî di tirkî de ve girîng nirxandine.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp |sernav=Ulusal Tez Merkezi }}&lt;/ref&gt;

== Wergera edebî û pêşwazî ==

Wergerên Suçin hem edebiyata erebî ya klasîk hem jî ya nûjen digirin nav xwe. Wî berhemên helbestvanên Mu‘allaqatê yên beriya Îslamê, Îbn Hezm, El-Mutenebbî, Mehmûd Derwêş, Adonîs, Nizar Qebanî, Mihemed Bennis, Xessan Kenefanî, Necîb Mehfûz, Adaniya Şiblî û Cibran Xelîl Cibran, ligel nivîskar û helbestvanên din, wergerandine.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

Wergera wî ya tirkî ya berhema Îbn Hezm ''Güvercin Gerdanlığı'' (Tawqa’l-Hamama) di sala 2024an de Xelata Wergerê ya Şarceyê “Turjuman” wergirt. Raporên ku di dema Pêşangeha Navneteweyî ya Pirtûkê ya Şarceyê de hatin weşandin, xelatê wekî naskirina alîkariya vê wergerê ji bo danûstandina edebî ya navçandî û belavkirina mîrata edebiyata erebî di tirkî de binav kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://gulfnews.com/uae/education/bodour-al-qasimi-honours-winners-of-sibf-awards-1.104602178 |sernav=Bodour Al Qasimi honours winners of SIBF Awards |malper=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |tarîx=2024-11-07 |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=en |paşnav=Ahmed |pêşnav=Ashfaq }}&lt;/ref&gt;

Wergera wî ya ''El-Mu‘allaqat''ê, bi navê ''Yedi Askı Şiirleri'', di hilbijartina ''Hürriyet Kitap Sanat''ê ya pirtûkên edebî yên herî baş ên sala 2020an de cih girt.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.hurriyet.com.tr/kitap-sanat/2020nin-en-iyi-kitaplari-edebiyat-41697816 |sernav=2020'nin en iyi 50 kitabı: Edebiyat |malper=www.hurriyet.com.tr |tarîx=2020-12-25 |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt;

Wergerên tirkî yên Suçin ji helbesta erebî, hem li Tirkiyeyê hem jî li cîhana erebî, di rexneyên edebî û nirxandinên çandî de hatin nîqaşkirin. Rexneyeke Suat Baran wergerên wî wekî alîkariyeke girîng ji bo pêşwaziya edebiyata erebî di tirkî de binav kir û bal kişand ser hewldana wan ji bo parastina muzîkalîte û tundiya helbestî ya metnên resen.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.k24kitap.org/zamaninin-otesinde-bir-arap-sairi-el-mutenebbi-4877 |sernav=Zamanının ötesinde bir Arap şairi: el-Mütenebbi |malper=K24 |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=tr }}&lt;/ref&gt;

Helbestvan û rexnegirê lubnanî Abdo Wazen wergerên Suçin yên El-Mutenebbî wekî hewldanek ji bo veguhestina cîhana hestî û hestiyariya helbestî ya helbestvan bo xwînerên tirkî binav kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.independentarabia.com/node/577151/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%B5%D9%88%D8%AA%D8%B4%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%AA%D8%B9%D8%A8%D8%B1-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85 |sernav=المستشرق صوتشين: وجدانيات المتنبي تعبر آداب العالم |malper=اندبندنت عربية |tarîx=2024-05-12 |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=ar }}&lt;/ref&gt;

Rexneyeke din a Esat Ayyıldız nêzîkatiya wergerê ya Suçin wekî têkildayîna hişmendiya akademîk bi hestiyariya helbestî pênase kir û destnîşan kir ku ev werger bûne sedem ku têkiliya xwînerên tirkî bi helbesta erebî ya klasîk firehtir bibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Ayyıldız |pêşnav=Esat |tarîx=2025-06-30 |sernav=el-Mütenebbi’nin Şiirleri Estetik Bir Çeviriyle Türkçede |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/ausbd/article/1539588 |kovar=Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi |ziman=tr |cild=25 |hejmar=2 |rr=421–425 |doi=10.18037/ausbd.1539588 |issn=2667-8683 }}&lt;/ref&gt;

== Xelat ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sal
! Xelat
! Aliyê dayînê
! Berhem an sedem
|-
| 2024
| Xelata Wergerê ya Şarceyê «Turjuman»
| Desteya Pirtûkê ya Şarceyê
| Ji bo wergera wî ya tirkî ya berhema Îbn Hezm ''Güvercin Gerdanlığı'' hate dayîn.&lt;ref name=&quot;EmaratTurjuman2024&quot;&gt;{{Jêder-malper
|url=https://www.emaratalyoum.com/life/four-sides/2024-11-08-1.1895652
|sernav=بدور القاسمي تتوّج الفائزين بجوائز «ترجمان» و«الشارقة للكتاب»
|malper=الإمارات اليوم
|tarîx=2024-11-08
|roja-gihiştinê=2026-07-04
|ziman=ar
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GulfNewsTurjuman2024&quot;&gt;{{Jêder-malper
|url=https://gulfnews.com/uae/education/bodour-al-qasimi-honours-winners-of-sibf-awards-1.104602178
|sernav=Bodour Al Qasimi honours winners of SIBF Awards
|malper=Gulf News
|tarîx=2024-11-07
|roja-gihiştinê=2026-07-04
|ziman=en
|paşnav=Ahmed
|pêşnav=Ashfaq
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| Xelata Serkeftinê
| Xelata Şêx Hemed ji bo Werger û Têgihiştina Navneteweyî
| Ji bo tevkariyên wî yên giştî di warê wergerê û têgihiştina navçandî de hate dayîn.&lt;ref name=&quot;HTA2022&quot;&gt;{{Jêder-malper
|url=https://www.hta.qa/winners/topic/199
|sernav=محمد حقي صوتشين
|malper=جائزة الشيخ حمد للترجمة والتفاهم الدولي
|roja-gihiştinê=2026-07-04
|ziman=ar
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| Xelata Pirtûka Wergerandî ya Herî Baş
| ''Dünya Kitap''
| Ji bo wergera wî ya tirkî ya berhema Adaniya Şiblî ''Küçük Bir Ayrıntı'' hate dayîn.&lt;ref name=&quot;DunyaKitap2021&quot;&gt;{{Jêder-malper
|url=https://www.edebiyathaber.net/2021-dunya-kitap-odulleri-aciklandi/
|sernav=2021 Dünya Kitap Ödülleri açıklandı
|malper=Edebiyat Haber
|tarîx=2022-04-08
|roja-gihiştinê=2026-07-04
|ziman=tr
|paşnav=Öktemer
|pêşnav=Can
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| Xelata Wergerê
| Yekîtiya Nivîskarên Tirkiyeyê
| Ji bo wergera wî ya tirkî ya berhema Nizar Qebanî ''Aşkın Kitabı'' hate dayîn.&lt;ref name=&quot;TYB2016&quot;&gt;{{Jêder-malper
|url=http://www.tyb.org.tr/2016-yilinin-yazar-fikir-adami-ve-sanatcilari-aciklandi-28197h.htm
|sernav=2016 Yılının &quot;Yazar, Fikir Adamı ve Sanatçıları&quot; Açıklandı
|malper=Türkiye Yazarlar Birliği
|tarîx=2017-02-28
|roja-gihiştinê=2026-07-04
|ziman=tr
|urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170906224212/http://www.tyb.org.tr/2016-yilinin-yazar-fikir-adami-ve-sanatcilari-aciklandi-28197h.htm
|roja-arşîvê=2017-09-06
|rewşa-urlyê=zindî
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010
| Xelata Weşana Zanistî ya Navneteweyî
| Encûmena Lêkolînên Zanistî û Teknolojîk a Tirkiyeyê (TÜBİTAK)
| Ji bo gotara “Turkish and Arabic Reduplications in Contrast” ku di ''Australian Journal of Linguistics''ê de hatibû weşandin, hate dayîn.&lt;ref name=&quot;AvesisAwards&quot;&gt;{{Jêder-malper
|url=https://avesis.gazi.edu.tr/mhsucin/basarilar
|sernav=Prof. Dr. MEHMET HAKKI SUÇİN - Achievements &amp; Reputation
|malper=AVESİS
|weşanger=Zanîngeha Gazî
|roja-gihiştinê=2026-07-04
|ziman=tr
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reduplications2010&quot;&gt;{{Jêder-kovar
|paşnav=Suçin
|pêşnav=Mehmet Hakkı
|sernav=Turkish and Arabic Reduplications in Contrast
|kovar=Australian Journal of Linguistics
|cild=30
|hejmar=2
|rr=209–226
|sal=2010
|doi=10.1080/07268601003678627
|ziman=en
}}&lt;/ref&gt;
|}

== Berhem ==
Hin ji weşanên wî yên sereke ev in:&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://gazi.academia.edu/MehmetHakkiSucin |sernav=Mehmet Hakkı Suçin - Gazi University |malper=gazi.academia.edu |roja-gihiştinê=2026-06-25 |ziman=en |paşnav=suçin |pêşnav=mehmet hakkı }}&lt;/ref&gt;

=== Pirtûk ===

* ''Öteki Dilde Var Olmak: Arapça Çeviriye Yaklaşımlar'' (Di Zimanekî Din de Hebûn: Nêzîkatiyên li ser Wergera Erebî, 2013).
* ''Dünden Bugüne Arapçaya Çevirinin Serüveni'' (Serpêhatiya Wergerê bo Zimanê Erebî ji Doh heta Îro, 2012).
* ''Haber Çevirisi: Türkçe-Arapça / Arapça-Türkçe'' (Wergera Nûçeyan: Tirkî-Erebî / Erebî-Tirkî, 2014).
* ''Aktif Arapça'' (Erebiya Aktîf, 2008).

=== Gotar û beşên pirtûkan ===

* “Şiir Çevirisinde Stratejik Seçimler ve ‘Şiiriyet’: Shakespeare ve İmru’ul-Kays Çevirilerinin Değerlendirilmesi” (''Hilbijartinên Stratejîk û ‘Helbestiyet’ di'' ''Wergera Helbestê de: Nirxandina Wergerên Shakespeare û Imru’ al-Qays''), ''Istanbul Journal of Arabic Studies'' 8, no. 1 (2025): 95–136.
* “İtticāhāt al-Şi'r al-Arabī min el-Diwan ilā 'Asr al-Internet” (''Ji Dîwanê heta Serdema Dîjîtal: Nerînek li Ser Kevneşopiya Dewlemend a Helbestê li'' ''Tirkiyeyê''), ''Al Majalla'' (2024).
* “The Influence of Nâzım Hikmet on Arab Poetry”, di nav ''Turkish Literature as World Literature'' de, ed. Burcu Alkan û Çimen Günay-Erkol (2021).
* “Turkish and Arabic Reduplications in Contrast”, ''Australian Journal of Linguistics'' 30, no. 2 (2010): 209–226.

== Werger ==

Suçin ji edebiyata erebî ya klasîk û nûjen berhemên curbicur wergerandine; di nav wan de helbest, roman û vegêran, metnên fikrî û antolojî hene.

=== Wergerên helbestê û antolojî ===

* ''Ermiş'' (Pêxember), [[Cibran Xelîl Cibran]] (2016; wergera nû di 2026an de hate weşandin).
* ''İnsanın Şarkısı – Seçilmiş Şiirler'' (Strana Mirov: Helbestên Hilbijartî), El-Mutenebbî (2024).
* ''Kudüs'ün Kapısında Kelimeler – Seçilmiş Şiirler'' (Peyv li Ber Deriyê Qudsê: Helbestên Hilbijartî), Necwan Derwêş (2023).
* ''Yedi Askı Şiirleri (Muallakalar)'' (Heft Mu‘allaqa, 2020).
* ''Badem Çiçekleri Gibi yahut Daha Ötesi'' (Wek Kulîlkên Bademê an Jî Wêdetir), [[Mahmûd Derwêş|Mehmûd Derwêş]] (2020).
* ''İşte Budur Benim Adım'' (Va Ev e Navê Min), Adonîs (2020).
* ''Midilli'ye Açılan Tekne'' (Keştiya ku Ber bi Lesbosê ve Diçe), Nûrî el-Cerrâh (2019).
* ''İçimden Göçenler – Seçilmiş Şiirler'' (Yên ku ji Hundirê Min Koç Kirin: Helbestên Hilbijartî), Melek Mustefa (2019).
* ''Aşkın Kitabı'' (Pirtûka Evînê), Nizar Qebanî (2017).
* ''Belli Belirsiz Şeyler Anısına'' (Ji Bo Bîranîna Tiştên Tarî-Ronî), Adonîs (2017).
* ''Atı Neden Yalnız Bıraktın'' (Te Çima Hesp Tenê Hişt?), [[Mahmûd Derwêş|Mehmûd Derwêş]] (2017).
* ''Bu Şiirin Bitmesini İstemiyorum'' (Ez Naxwazim Ev Helbest Biqede), [[Mahmûd Derwêş|Mehmûd Derwêş]] (2016).
* ''Mural'' (Mural), [[Mahmûd Derwêş|Mehmûd Derwêş]] (2015).
* ''Maddenin Haritalarında İlerleyen Şehvet'' (Şehwata ku di Nexşeyên Maddeyê de Pêş Dikeve), Adonîs (2015).
* ''Aşkın Kitabı'' (Pirtûka Evînê), Mihemed Bennis (2015).
* ''Gülün Gölgesi Yok'' (Sîya Gulê Tune ye: Helbestên Hilbijartî), Xulûd el-Muallâ (2014).
* ''Benim Adıma Bir Gökyüzü'' (Ezmanek bi Navê Min), Ehmed el-Şehawî (2014).

=== Wergerên roman û vegêranê ===

* ''Mumyanın Uyanışı – Antik Mısır Hikâyeleri'' (Şiyarbûna Mûmyayê: Çîrokên Misra Kevin), [[Nacîb Mahfûz|Necîb Mehfûz]] (2024).
* ''Güneşteki Adamlar'' (Mêrên di Rojê de), Xessan Kenefanî (2023).
* ''Hayy bin Yakzan'' (Hayy ibn Yaqzân), Îbn Tufeyl (2021).
* ''Küçük Bir Ayrıntı'' (Hûrguliyeke Biçûk), Adaniya Şiblî (2021).
* ''Güvercin Gerdanlığı'' (Gerdana Kevokan), Îbn Hezm (2018).
* ''Umm Hâşim’in Lambası'' (Çiraya Umm Hâşimê), Yahya Hekkî (1998).

=== Metnên fikrî, dînî û klasîk ===

* ''Putlar Kitabı'' (Pirtûka Pûtan), Hişâm ibn el-Kelbî (2023).
* ''Kitap, Hitap, Hakikat'' (Pirtûk, Xitab, Rastî), Adonîs (2022).
* ''Şiir Şiir Ayetler – Amme Cüzü Çevirisi'' (Ayet bi Ayet Wek Helbest: Wergera Cuz’a Amme, 2015).
* ''Arap-İslam Kültüründe Yenilikçi Yaklaşımlar'' (Nêzîkatiyên Nûjen di Çanda Erebî-Îslamî de), Emîn el-Xûlî; bi hevkarîya [[Emrullah İşler]] ve hate wergerandin (2006).

=== Ziman û edebiyata tirkî di wergera erebî de ===

* ''Mukhtārāt min Shiʿr Yunus Emre'' (Helbestên Hilbijartî), Yunus Emre (2022).
* ''Mukhtārāt min Dīwān al-Ḥikmah'' (Helbestên Hilbijartî ji Dîwana Hikmetê), Ehmed Yesevî (2017).
* ''Alfiyya min al-Adab al-Turkī: Tārīkh Mūjaz'' (Hezar Sal ji Edebiyata Tirkî: Dîrokeke Kurt), Talat Sait Halman (2014).
* ''Qawāʿid al-Lugha al-Turkiyya li Ghayr al-Nāṭiqīn Bihā'' (Rêzimana Zimanê Tirkî ji Bo Erebîaxêvanan), ji berhema Mehmet Hengirmen hate adapte kirin (2003).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [https://gazi.academia.edu/MehmetHakkiSucin Profîla Academia.com]
* [https://ceviriveotesi.org/ Malper û Blog]
* [https://avesis.gazi.edu.tr/mhsucin/ Profila Fermî]

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Akademîsyenên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Erebnas]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1970]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Nivîskar]]
[[Kategorî:Wergerandin]]
[[Kategorî:Wergêrên Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Wêjeya erebî]]
[[Kategorî:Zimannasên Tirkiyeyê]]</text>
      <sha1>sjhu4rmc5rtp2n46ye3x97pmvjgynk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jana Werther</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97230</id>
    <revision>
      <id>2069661</id>
      <parentid>2053883</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1946" sha1="nf9rz4xd5gzf2kdxlt3pqdl7kzfapjy" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Jana Werther
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 9759010925
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 112
| weşanxane          = [[Weşanên Pêrî]]  (bi kurdî)
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = [[Zimanê almanî|Almanî]]
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = Die Leiden des jungen Werthers
| welat              = [[Almanya]]
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = &lt;!-- +  Berhevkirin &amp; Verisandin --&gt;
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = WertherLotte.jpg
| wergêr             = Arjen Reîf Kosorî , Memê Mala Hinê
| pirtûk             = 
}}
'''Jana Werther''' (sernavê [[Zimanê almanî|almanî]] : ''Die Leiden des jungen Werthers'' ) sernavê romana nameyî ye ku ji hêla [[Johann Wolfgang von Goethe]] ve hatiye nivîsandin û tê de ciwanê stajyerê dadrêsî Werther li ser evîndariya xweya dilşikestî bi Lotte re, ku bi zilamekî din re têkildar e, heya xwekujiya xwe, radigihîne. Ew di sala 1774an de hate weşandin û, piştî serfiraziya neteweyî ya dramaya [[Götz von Berlichingen (Goethe)|Götz von Berlichingen]] (1773), bû duyem serkeftina Goethe ya mezin, aniha ewropî jî. Her du berhem dikarin ji tevgera wêjeyî ya Sturm und Drang re werin veqetandin.

== Naverok ==
{{beşa vala|tarîx=gulan 2024}}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Çîrokên evînê]]
[[Kategorî:Jana Werther| ]]
[[Kategorî:Romana nameyî]]
[[Kategorî:Romanên Johann Wolfgang von Goethe]]
[[Kategorî:Romanên li ser hunermendan]]
[[Kategorî:Romanên li ser xwekuştinê]]
[[Kategorî:Romanên 1774an]]
[[Kategorî:Wetzlar]]</text>
      <sha1>nf9rz4xd5gzf2kdxlt3pqdl7kzfapjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meseleya seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97238</id>
    <revision>
      <id>2069667</id>
      <parentid>2054629</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (+Kategoriya sereke, Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2164" sha1="hpvrz8mgidshwts3jn9cy88njixhgei" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Meseleya seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 978-605-2246-80-1
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 96
| weşanxane          = [[Weşanên Avesta]]
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = [[Înglîzî]]
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde
| welat              = 
| şêwe               = [[Roman]]
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Robert Louis Stevenson]]
| binwêne            = Yekem çapa &quot;Meseleya seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde&quot; (''Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde'') ku di 1886an de li Londonê derket.
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = Jekyll and Hyde Title.jpg
| wergêr             = [[Ciwanmerd Kulek]]
| pirtûk             = 
}}
'''''Meseleya seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde''''' (sernavê resen {{Ziman-en|Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde}}) romaneke gotîkî ya [[nivîskar]]ê [[skotlendî]] [[Robert Louis Stevenson]] e, ku yekem car di 1886an de hate weşandin. Ew li ser pratîkê [[dadrês]]ê [[London]]ê bi navê Gabriel John Utterson e ku bûyerên ecêb ên di navbera hevalê xwe yê berê, Dr Henry Jekyll, û Edward Hyde yê xerab de lêkolîn dike. Bandora romanê wisa ye ku ew bûye perçeyek ziman, bi hevoka gelêrî &quot;Jekyll û Hyde&quot; behsa kesên xwedan cewhereke dualî ya ku nayê pêşbînîkirin dike: ji derve baş, lê carinan jî bi xof şok.

Roman di 2020an de ji aliyê [[Ciwanmerd Kulek]] ve hate wergerandin bo zimanê kurdî.&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/culture-art/150920201&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Honak li ser cinawiran]]
[[Kategorî:Kurteçîrokên Robert Louis Stevenson]]
[[Kategorî:Meseleya seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde (pirtûk)| ]]
[[Kategorî:Romanên honaka zanistî yên brîtanî]]
[[Kategorî:Romanên viktoryayî]]</text>
      <sha1>hpvrz8mgidshwts3jn9cy88njixhgei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069686</id>
      <parentid>2069667</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (+Kategoriya sereke, Binê standard kir.)</comment>
      <origin>2069686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2215" sha1="fuflxidngvnqj7y3p5ns1x1rpqrqx9y" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Meseleya seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 978-605-2246-80-1
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 96
| weşanxane          = [[Weşanên Avesta]]
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = [[Înglîzî]]
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde
| welat              = 
| şêwe               = [[Roman]]
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Robert Louis Stevenson]]
| binwêne            = Yekem çapa &quot;Meseleya seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde&quot; (''Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde'') ku di 1886an de li Londonê derket.
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = Jekyll and Hyde Title.jpg
| wergêr             = [[Ciwanmerd Kulek]]
| pirtûk             = 
}}
'''''Meseleya seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde''''' (sernavê resen {{Ziman-en|Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde}}) romaneke gotîkî ya [[nivîskar]]ê [[skotlendî]] [[Robert Louis Stevenson]] e, ku yekem car di 1886an de hate weşandin. Ew li ser pratîkê [[dadrês]]ê [[London]]ê bi navê Gabriel John Utterson e ku bûyerên ecêb ên di navbera hevalê xwe yê berê, Dr Henry Jekyll, û Edward Hyde yê xerab de lêkolîn dike. Bandora romanê wisa ye ku ew bûye perçeyek ziman, bi hevoka gelêrî &quot;Jekyll û Hyde&quot; behsa kesên xwedan cewhereke dualî ya ku nayê pêşbînîkirin dike: ji derve baş, lê carinan jî bi xof şok.

Roman di 2020an de ji aliyê [[Ciwanmerd Kulek]] ve hate wergerandin bo zimanê kurdî.&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/culture-art/150920201&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Honak li ser cinawiran]]
[[Kategorî:Kurteçîrokên Robert Louis Stevenson]]
[[Kategorî:Meseleya seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde (pirtûk)| ]]
[[Kategorî:Romanên honaka zanistî yên brîtanî]]
[[Kategorî:Romanên honaka zanistî yên 1886an]]
[[Kategorî:Romanên viktoryayî]]</text>
      <sha1>fuflxidngvnqj7y3p5ns1x1rpqrqx9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Derdên me</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100727</id>
    <revision>
      <id>2069645</id>
      <parentid>2054112</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1522" sha1="akcuogksfvcrrp1q2olnzusy5exuncs" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Derdên me
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = 
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = Osman Sebrî
| pêşgotin           = 
| şêwe               = Ceribandin, helbest
| welat              = Sûrî
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = Kurdî (kurmancî)
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| weşanxane          = Nayê zanîn
| rûpel              = 32
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 
| pirtûk             = 
}}
'''''Derdên me''''' navê kitêbokeke nivîskarê kurd [[Osman Sebrî]] ye. Pirtûk di salên 1950an de li Sûriyê hatiye çapkirin û ji 32 rûpelan pêk tê. Tê de ferhengok heye. Bihayê pirtûkê lîreyekî sûrî bû.&lt;ref&gt;Osman Sebrî. Derdên me. Şam, Sûrî.&lt;/ref&gt;

== Naveroka pirtûkê ==
* Pêşgotinka Osman Sebrî
* Kolegîriya ramanê
* Ziman di jîna milletan de
* Diçin ḧec (helbest)
* Raman: Di navber afirîn û vacabûnê de
* [[Newroz]] (helbest)
* Welatparêzî: Di navbera duh û îro de
* Şêrê sîrk (helbest)
* Elifbêya kurdî

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Osman Sebrî]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 20an]]</text>
      <sha1>akcuogksfvcrrp1q2olnzusy5exuncs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Richest Man in Babylon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100766</id>
    <revision>
      <id>2069626</id>
      <parentid>2055737</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2228" sha1="lvzaeggbssn6xemg6dme920l91iaj2l" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Kêm|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| ISBN               = 978-0451205360
| ziman              = Îngilîzî
| welat              = Amerîka
| nivîskar           = George S. Clasoe
| dîroka_weşanê      = 1926
}}
'''The Richest Man in Babylon''' (&quot;Mirovê herî dewlemend li Babîlonê&quot;) [[pirtûk]]a nivîskarê amerîkî [[George S. Clasoe]] ye ku di 1926an de hate çapkirin.

Ew di pirtûkê de behs li ser rewşe Ekonomîkê ya bajêr [[Babîl (bajar)|bablyon a berî 4,000]] salan dike. Piştî ku mesele di destpêkê de hatin weşandin, hema bêja sedsalekî di çapê de dimîne, û ew wekî klasîkek ji şîratên li ser Ekonomîkê tête hesibandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/The_Richest_Man_in_Babylon |sernav=The Richest Man in Babylon - Wikipedia |malper=en.m.wikipedia.org |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2021-03-20 }}&lt;/ref&gt;

=== Mînakên din ===
Beşên dawîn ên pirtûka 1926-an mesela kesane vedigire: &lt;ref name=&quot;archive&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://archive.org/stream/RichestManInBabylon_650/the_richest_man_in_babylon_djvu.txt |sernav=Full Text of ''The Richest Man in Babylon'' |weşanger=Archive.org |tarîxa-gihiştinê=23 adar 2019 }}&lt;/ref&gt;

* Deyndêrê Zêrîn ê Babîlê. ''Hinek hişyarî ji poşmaniyek mezin çêtir e.'' &lt;ref name=&quot;archive&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://archive.org/stream/RichestManInBabylon_650/the_richest_man_in_babylon_djvu.txt |sernav=Full Text of ''The Richest Man in Babylon'' |weşanger=Archive.org |tarîxa-gihiştinê=23 adar 2019 }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://archive.org/stream/RichestManInBabylon_650/the_richest_man_in_babylon_djvu.txt &quot;Full Text of ''The Richest Man in Babylon''&quot;]. Archive.org&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23 March&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
* Dîwarên Babîlê. ''Em nekarin bêyî parastina guncan bêpar bimînin.''
* Bazirganê Devera Babîlê. ''Cihê ku biryar e, rêyek dikare were dîtin.''

== Her weha bibînin ==

* Veberhênerê Zane
* Bifikirin û Zengîn bibin

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên 1926an]]</text>
      <sha1>lvzaeggbssn6xemg6dme920l91iaj2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zanista civakê (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101265</id>
    <revision>
      <id>2069633</id>
      <parentid>2053627</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1174" sha1="dfm7xh9up9w69xz8rgkfn90b9mc6ifj" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Zanista Civakê
| wêne               = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Abdusamet Yigit]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = [[Zanist]] û [[Civak]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| ziman              = [[Kurdî]]
| dîroka_weşanê      = 2020
| weşanxane          = 
| rûpel              = 260
| wêneçêker          = 
| ISBN               = 968-4-944996-31-0
}}
'''Zanista civakê'''&lt;ref&gt;[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200929110111388382&amp;lng=4 Pirtûka zanista civakê´]&lt;/ref&gt; navê kitêba nivîskarê kurd Abdusamet Yigit yê li ser ilmê civakê ye. Kitêb wekê pirtûkeke lêkolînî û ji beşên ku ew bi wê hatiye nivîsandin pêk tê. Navaroka kitêbê ji beşên wekê dîrok û civak, çand û civak, ziman û civak, rewist û civak, ol û civak, civaknas û civak, antropolojî û civak, derûnî û civak, demên hemdem û civak û hwd, weke van beşan bi gelek beşên din kitêb hatiye nivîsandin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>dfm7xh9up9w69xz8rgkfn90b9mc6ifj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dewleta Cihûyan (pirtûk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109799</id>
    <revision>
      <id>2069651</id>
      <parentid>2036544</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2515" sha1="7it3rj3e3k524j2l8op1mat20qyxvhq" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 9786257253154
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 152
| weşanxane          = [[Weşanên Avesta]]
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = Der Judenstaat
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Theodor Herzl]]
| binwêne            = Çapa ''Der Judenstaat. Versuch einer modernen Lösung der Judenfrage'' ku di 1896an de li [[Leipzig]] û [[Viyana]]yê derket.
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = DE Herzl Judenstaat 01.jpg
| wergêr             = [[Fahriye Adsay]]
| pirtûk             = 
}}
'''Dewleta Cihûyan''' (sernavê resen: ''Der Judenstaat. Versuch einer modernen Lösung der Judenfrage'') pirtûkeke [[Theodor Herzl]] e, bi wî re hewl da ku bersivek cihûyan bide ya ku wê hingê wekî pirsa cihûyan dihat zanîn. Ew di 1896an de li Leipzig û Viyanayê ji hêla Verlag-Buchhandlung a M. Breitenstein ve hat çapandin piştî ku Cronbach li [[Berlîn]] û ''[[Duncker &amp; Humblot]]'' weşan red kiribûn. Herzl ew di bin bandora [[têkiliya Dreyfus]] de nivîsand. Wî destnivîs di 17ê hezîrana 1895an de qedand.

== Taybetî ==
Dewleta Cihûyan ne berhemeke dînî ye; berevajî wê, bi danîna bingeha [[siyonîzm]]a siyasî bandoreke girîng li cihûtiya nûjen kir. Ji bo Herzl, dewletek cihû ji aliyek ve ji ber [[antîsemîtîzm]]a ku li çaraliyê cîhanê hebû û ji aliyek din ve jî ji ber ku dîn ji bo cihûtiyê di encama ronahîbûn û azadbûnê de karakterê xwe yê çêker û yekbûyî wenda kir, pêdivî bû. Herzl berhema xwe wekî [[utopya]] nedît, lê wekî têgeheke pragmatîk a damezrandin û domandina dewletek cihû ku bersiv da &quot;pirsa cihûyan&quot;.

== Wergera kurdî ==
Ew berhem ji hêla [[Fahriye Adsay]] ve di weşanxaneya [[Weşanên Avesta]] dihat wergerandin bo kurdî.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.avestakitap.com/dewleta-cihuyan |sernav=DEWLETA CIHÛYAN |malper=avestakitap.com }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên almanî]]
[[Kategorî:Pirtûkên li ser Siyonîzmê]]
[[Kategorî:Pirtûkên siyasî]]
[[Kategorî:Theodor Herzl]]</text>
      <sha1>7it3rj3e3k524j2l8op1mat20qyxvhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalemêr û Behr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124265</id>
    <revision>
      <id>2069662</id>
      <parentid>2055852</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2129" sha1="6qde7ut9z4yrwi2kgwv8lo8naz7psv3" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Kalemêr û Behr
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 9757102105
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 88
| weşanxane          = Komal
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = The Old Man and the Sea
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = &lt;!-- +  Berhevkirin &amp; Verisandin --&gt;
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = Ernest Hemingway The old man Jonathan Cape 1952 Title.jpg
| wergêr             = [[Azad Avci]]
| pirtûk             = 
}}
'''Kalemêr û Behr''' (sernavê resen ''The Old Man and the Sea'') [[Roman (wêje)|romaneke]] ku ji hêla nivîskarê amerîkî [[Ernest Hemingway]] ve di sala 1951an de li Cayo Blanco (Kûba) hatî nivîsandin û di sala 1952an de hatî çap kirin. Ew berhema dawîn a sereke ya çîrokî bû ku ji hêla Hemingway ve di dema jiyana wî de hatî çap kirin. Yek ji berhemên wî yên herî navdar, ew çîroka Santiago vedibêje, masîgirekî Kubayî yê kal, yê ku bi marlinek mezin li der û dora Kendavê li beravên Kubayê têdikoşe.

Di sala 1953 de, Kalemêr û Behr  [[Xelata Pulitzer ji bo Aşopiyê]] hat xelat kirin, û hem ji hêla   Komîteya hate binav kirin, ku ew di sala 1954an de [[Xelata Nobelê ya Wêjeyê]]  ji Hemingway re xelat kir.

== Wergera bi kurdî ==
Wergêrê kurd [[Azad Avci]] ev berhema Ernest Hemingway li ser sernavê: Kalemêr û Behr wergerand bo kurdî. Pirtûk di sala 2004ê de li weşanxaneya [[Komal ( weşanxane)|Komal]] de derket.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://wer-ger.com/kalemer-u-behr/ |sernav=Kalemêr û Behr }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên Ernest Hemingway]]
[[Kategorî:Romanên Ernest Hemingway]]
[[Kategorî:Romanên li ser ajalan]]</text>
      <sha1>6qde7ut9z4yrwi2kgwv8lo8naz7psv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bi Xatirê Sîlehan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124300</id>
    <revision>
      <id>2069648</id>
      <parentid>2054417</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3454" sha1="q145aiyp9fmii9gpq3quw6f7730ntsq" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Bi xatirê sîlehan (kurmancî)&lt;br&gt;Maławayî le çek (soranî)
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 978-9188592507
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 345
| weşanxane          = [[Weşanên Nûdem]] (2000) / [[Weşanên Aras]] (2002)
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = A Farewell to Arms
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = Ernest Hemingway
| binwêne            = Wergêra îtalî ya pirtûka bi sernavê Bi xatirê sîlehan.
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = Ernest Hemingway - Addio alle armi (A Farewell to Arms) - Oscar Mondadori 27 aprile 1965.jpg
| wergêr             = [[Serdar Roşan]] / [[Ebdulxaliq Ehmed Ezîz]]
| pirtûk             = 
}}
'''Bi xatirê sîlehan''' (kurmancî), '''Maławay le çek''' (soranî), sernavê resen ''A Farewell to Arms'', romaneke nivîskarê amerîkî [[Ernest Hemingway]] e ku di dema kampanyaya Îtalî ya di [[Şerê Cîhanî yê Yekem]] de derbas dibe. Yekem car di sala 1929an de hate weşandin, ew hesabek yekem-kesê Amerîkî ye, Frederic Henry, ku di ambûlansa Artêşa îtalî de karmendek bû. Sernav ji helbesteke şanogerê îngilîzî yê sedsala 16an [[George Peele]] hatiye girtin.

Roman, ku li dijî paşxaneya Şerê Cîhanî yê Yekem tê danîn, têkiliyek evînê ya di navbera Henry-yê koçber û hemşîreyek îngilîz Catherine Barkley de vedibêje. Weşana wê cîhê Hemingway wekî nivîskarekî Amerîkî yê nûjen û xwedî qedirgiran misoger kir û jê re &quot;romana şer a seretayî ya Amerîkî ji wê xirabûna Şerê Cîhanî yê Yekem&quot; tê binav kirin.

Roman gelek caran hatiye adaptekirin, di destpêkê de ji bo sehneyê di sala 1930an de; di sala 1932an de û dîsa di 1957an de wekî fîlmek, û di sala 1966an de wekî sê-beş rêzefîlmek televizyonî. Fîlma 1996 In Love and War, ku ji hêla [[Richard Attenborough]]  derhêneriya wê  û [[Chris O'Donnell]] û  [[Sandra Bullock]] dike, jiyana Hemingway li Îtalyayê wekî Ajokarê ambûlansê di bûyerên beriya nivîsandina Xatirxwestina çekan de.

== Wergerên bi kurdî ==
Wergêr [[Serdar Roşan]] ev berhema Ernest Hemingway li ser sernavê &quot;Bi xatirê sîlehan&quot; wergerand kurdî (kurmancî). Pirtûk di sala 2000î de li [[Stockholm]]a [[Swêd]]ê ji nav çapên [[Weşanên Nûdem]] ve hate der. &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://libris.kb.se/bib/8381858 |sernav=Bi xatirê sîlehan : (roman) / Hemîngway ; werger: Serdar Roşan. |ziman=se }}&lt;/ref&gt;. Di 2002an de wergera soranî jî bi destê Ebdulxaliq Ehmed Ezîz ji Weşanên Aras derket.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=1655&amp;r_detail=way |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2022-01-30 |roja-arşîvê=2022-01-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220130154454/https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=1655&amp;r_detail=way |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên Ernest Hemingway]]
[[Kategorî:Pirtûkên sensûrkirî]]
[[Kategorî:Romanên Ernest Hemingway]]</text>
      <sha1>q145aiyp9fmii9gpq3quw6f7730ntsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mein Kampf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124505</id>
    <revision>
      <id>2069602</id>
      <parentid>2054707</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3231" sha1="rhpdym8nkryb8bfyt8br1prvv2z91vk" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Mein Kampf
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = [[Franz Eher Nachfolger|Franz Eher Nachfolger GmbH]]
| dîroka_weşanê      = [[18ê tîrmehê|18ê tîrmeha]] [[1925]]
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Adolf Hitler]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = Mein Kampf dust jacket.jpeg
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''Mein Kampf''' (bi wateya &quot;Tekoşîna min&quot;) belgeyeke bernameyî ya siyasî û îdeolojîk a [[Adolf Hitler]] e. Ew di du beşan de weşandî bû. Di wê de, Hitler kariyera xwe wekî ramyar û ideolojiya xwe pêşkêş kir. Pirtûk xwejînenîgariya Hitler dihewîne, lê bi giranî weşaneke şer û [[bangeşe]] ye ku ji bo ji nû ve avakirina [[Partiya Karkerên Alman a Nasyonalsosyalîst]] wekî partiyek navendî ya di bin serokatiya Hitler de bû alîkar.

Berga yekem piştî [[Derbeya Hitler|derbeya têkçûyî ya 9ê çiriya paşîn a 1923an]] li dijî [[Komara Weimarê]] di dema zindana paşerojê ya Hitler de di sala 1924an de hat nivîsandin û yekem car di 18ê tîrmeha 1925an de, berga duyem di 11ê çileya pêşîna 1926an de hat çapandin.&lt;ref&gt;Dietrich Müller: ''Buchbesprechung im politischen Kontext des Nationalsozialismus. Entwicklungslinien im Rezensionswesen in Deutschland vor und nach 1933.'' Dissertation, Universität Mainz 2008, S. 35&amp;nbsp;f. (online: {{URN|nbn|de:hebis:77-19345}}; PDF; 4,3&amp;nbsp;MB).&lt;/ref&gt; Bi taybetî berga yekem di sala 1932an de li Komara Weimarê bû pirtûkeke pir firotî ku pir tê gotubêj kirin.

== Niyet û afirandin ==
Hitler bi vê berhemê xwest ku li dijî [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîzmê]] pêşniyareke hevgirtî pêşkêşî almanan bike, kariyera xwe wek rêberê îdeal ê [[nasyonalsosyalîzm]]ê stîlîze bike, îdiaya xwe ya serokatîya [[Partiya Karkerên Alman a Nasyonalsosyalîst]] îspat bike, bi &quot;xayinên&quot; &quot;derbeya Hitler&quot; ya têkçûyî re &quot;hesab&quot; bike û hemî neteweperestan bi [[Cihûtî|cihûyan]] wekî dijminê hevpar sond dixwin.

Di wê de, Hitler rastdariya bernameya 25 xalî ya Partiya Karkerên Alman a Nasyonalsosyalîst ji bo ku wê nekeve nav nakokiyên partiyê yên hundurîn, piştrast kir û bi tevahî nebûna serkeftina [[Tevgera völkisch]] piştrast kir da ku Partiya xwe ya Karkerên Alman a Nasyonalsosyalîst wekî cihekî nûjen, bêkêr nîşan bide û tevgera kolektîv a armanckirî ya kampa neteweperest, dijdemokratîk a Komara Weimarê. Yek sedemek ji bo nivîsandina wê berhemê ev bû ku ji bo lêçûnên xwe yên parêzerî drav hewce bû.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûkên Adolf Hitler]]
[[Kategorî:Pirtûkên jînenîgariyê]]
[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Pirtûkên sensûrkirî]]</text>
      <sha1>rhpdym8nkryb8bfyt8br1prvv2z91vk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banga wehşetê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124931</id>
    <revision>
      <id>2069647</id>
      <parentid>2053906</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2602" sha1="737xis0sdld2s2x50454n5eoysgyhuu" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Banga wehşetê
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 978-0957561267
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 88
| weşanxane          = [[Weşanxaneya Azad]]
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = The Call of the Wild
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Jack London]]
| binwêne            = Bergê çapa îngilîzî
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = JackLondoncallwild.jpg
| wergêr             = [[Serdar Roşan]]
| pirtûk             = 
}}
'''Banga wehşetê''' romaneke serpêhatî ya kurt a [[Jack London]] e, ku di sala 1903an de hat çapandin û li Yukon, [[Kanada]], di salên 1890an de  Klondike Gold Rush de, dema ku kûçikên kaşokên hêzdar  daxwazek zêde bûn. Karakterê navendî yê romanê kûçikekî bi navê Buck e.

Çîrok li rencek li Santa Clara Valley, [[Kalîforniya]] vedibe, dema ku Buck ji mala wî tê dizîn û wekî kûçikek kaşokê li [[Alaska]] tê firotin. Ew di hawîrdora dijwar de, ku ew neçar dimîne ku şer bike da ku bijî û serweriya kûçikên din bike, pêşkeftîtir û hovtir dibe. Di dawiyê de, ew rûkeniya şaristaniyê dirijîne, û xwe dispêre însiyata seretayî û ezmûna fêrbûyî da ku di çolê de wekî rêber derkeve holê.

London hema salek li Yukonê derbas kir, û çavdêriyên wî pir materyalê pirtûkê pêk tîne. Çîrok di havîna 1903an de di ''[[The Saturday Evening Post]]'' de hate weşandin û paşê wê salê di forma pirtûkê de hate weşandin.Popularîteya mezin û serkeftina pirtûkê ji bo Londonê navûdeng kir. Di destpêka sala 1923an de, çîrok ji bo fîlmê hate lêanîn û ji hingê ve çend lêanînên sînemayî yên din jî dîtine.

== Wergera kurdî ==
Wergêrê kurd [[Serdar Roşan]] ev berhema Jack London li ser sernavê: ''Banga wehşetê'' (2014) wergerand bo kurdî. Pirtûk [[Weşanxaneya Azad]] de derket.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://wer-ger.com/kiteben-ji-ingilizi-hati-wergerandin/banga-wehsete/ |sernav=Banga Wehşetê |malper=wer-ger.com |ziman=ku }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Banga wehşetê| ]]
[[Kategorî:Romanên Jack London]]
[[Kategorî:Romanên li ser kûçikan]]
[[Kategorî:Romanên serpêhatî yên amerîkî]]</text>
      <sha1>737xis0sdld2s2x50454n5eoysgyhuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diyariya Sersalê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124998</id>
    <revision>
      <id>2069653</id>
      <parentid>2054134</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4649" sha1="di9187zqco075lh88e78xjkscwv4xlb" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Diyariya sersalê
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 104
| weşanxane          = [[Weşanên Lîs]]
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = The Gift of the Magi
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[O. Henry]]
| binwêne            = Rûpelê yekem ê kurteçîrokê  ji  guldesteya  Four Million  (1906)
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = FourMillion16.png
| wergêr             = [[Sîdar Jîr]]
| pirtûk             = 
}}
'''Diyariya sersalê''' (sernavê resen ''The Gift of the Magi'') kurteçîrokeke [[O. Henry]] ye ku cara yekem di sala 1905an de hatiye çapkirin.Çîrok derbarê jin û mêrek ciwan de ye û çawa ew bi dijwariya kirîna diyariyên nehênî yên [[gaxand]]ê ji hev re bi pereyên pir hindik re mijûl dibin.Wekî çîrokek hestyarî ya bi wanyek exlaqî di derbarê diyariyê de, ew ji bo adaptasyonê populer bûye, nemaze ji bo pêşkêşkirina di dema gaxandê de. Naverok û dawiya wê ya tewra baş tê zanîn; dawî bi gelemperî wekî mînakek îroniya kenewer tê hesibandin . Tê angaşt kirin ku çîrok li [[Pete's Tavern]] li ser Irving Place li [[New York City|Bajarê Nû Yorkê]] hatiye nivîsandin.

Çîrok di destpêkê de li The New York Sunday World bi sernavê &quot;Gifts of the Magi&quot; di 10ê kanûna pêşîn a 1905 de hate weşandin. Ew yekem car bi forma pirtûkê di guldesteya O. Henry ''The Four Million'' di nîsana 1906an de hate weşandin.

== Wergera kurdî ==
Wergêrê kurd [[Sîdar Jîr]] ev berhema O.Henry li ser sernavê ''Diyariya sersalê'' wergerand bi Kurdî . Pirtûk di adara 2013an de li ''[[Weşanxaneya Lîs]]'' de derket.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.lisyayinevi.com/diyariya-sersale |sernav=DÎYARÎYA SERSALÊ }}&lt;/ref&gt; Çîrok her çiqas sernavê kurteçîrokê ''Diyariya sersalê'' be jî, naveroka orîjînal bi zimanê îngilîzî di gaxandê de diqewime, ne di sersalê de.

== Naverok ==
Di êvara pîroz de, Della Young dibîne ku tenê 1,87 $ heye (berheva 54 $ di sala 2020an de) ku diyariyek ji mêrê xwe Jim re bikire.Ew serdana dikana nêzîk a kuaforek, Madame Sofronie, ku porê dirêj ê Della ji bo $20 (di 2020an de 600 $) dikire.Dûv re Della drav bikar tîne da ku ji Jim re zincîreyek demjimêra berîkê ya platîn bikire.Dema ku Jim wê êvarê ji kar tê malê, Della jê re dibêj e ku wê porê xwe firotiye da ku zincîrê jê re bikire.Jim diyariya xwe dide Della-- komek şehên xemilandî, ku ew ê nikaribe wan bikar bîne heya ku porê wê dîsa mezin nebe.Digel ku diyariyên ku Jim û Della dane hev nayên bikar anîn, ew dizanin ku ew çiqas dûr çûne ku evîna xwe nîşanî hevdu bidin û evîna wan bi rastî çiqasî biqîmet e.Çîrok bi wê yekê diqede ku vebêjer van diyariyên evînê yên qurbanî bi yên [[Mux]]ên ji [[Încîl]]ê re berhev dike.

== Adaptasyon ==

=== Fîlm ===

* ''The Sacrifice'' (1909)
* ''Love's Surprises Are Futile'' (1916)
* ''The Gift of the Magi'' (1917)
* ''[[Ustedes los ricos]]'' (&quot;You, the Rich Ones&quot;) (1948) includes the tale as a small sub-plot
* As a segment of ''[[O. Henry's Full House]]'' (1952)
* ''The Gift of the Magi'' (1958)
* ''The Gift of Love'' (1978)
* ''[[:pl:Dary magów|Dary magów]]'' (Polonya, 1972)
* ''[[Christmas Eve on Sesame Street]]'' (1978)
* ''I'll not be a gangster, love'' ({{ziman|ru|Не буду гангстером, дорогая|italics=yes}}/{{Transl|ru|Ne budu gangsterom, dorogaya}}, USSR, 1978),&lt;ref&gt;[http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/81549/annot/ Не буду гангстером, дорогая]&lt;/ref&gt;
* ''[[Mickey's Once Upon a Christmas]]'' (1999)&lt;ref&gt;{{IMDb title|id=0238414|title=Mickey's Once Upon A Christmas}}&lt;/ref&gt;
* ''The Gift of the Magi'' (2004)
* ''[[Raincoat (film)|Raincoat]]'' (2004)
* ''For the First Time'' (2010)&lt;ref&gt;{{IMDb name|0377958|O. Henry}}&lt;/ref&gt;
* ''Love,'' a French movie, based some of its scenes on this story.
* ''Darovete na vlahvite'' (2013) directed by Ivan Abadjiev.
* ''The Gift of the Magi'' (2014) The Greek film directed by Ismene Daskarolis places it in the [[Greek government-debt crisis|economic crisis of contemporary Greece]].
* ''[[Prem Puran]]'' (2019)

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Kurteçîrokên O. Henry]]</text>
      <sha1>di9187zqco075lh88e78xjkscwv4xlb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gera li dor dinyayê di 80 rojan de</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125126</id>
    <revision>
      <id>2069658</id>
      <parentid>2052762</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5638" sha1="fmuvlooh9hovz53uvqxbu60qrn2auyi" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Gera li dor dinyayê di 80 rojan de
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 978-975-8242-29-0
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = [[Weşanên Aram]] (bi kurdî)
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = Tour du monde en quatre-vingts jours
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Jules Verne]]
| binwêne            = Bergê pirtûkê ji bo çapa fransî ya 1896an a romana Jules Verne ya Gera li dor dinyayê di 80 rojan de
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = Nyolcvan nap alatt a Föld körül.jpg
| wergêr             = [[Aynur Ilı]]
| pirtûk             = 
}}
'''Gera li dor dinyayê di 80 rojan de''' romaneke nivîskarê fransî [[Jules Verne]] e. Roman yekem car di 30ê kanûna paşîn a 1873an de bi sernavê fransî ''Le Tour du monde en quatre-vingts jours'' ji hêla weşanger [[Pierre-Jules Hetzel]] ve hate weşandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.j-verne.de/verne14.html |sernav=Die Reise um die Erde in 80 Tagen (1873) |paşnav=Fehrmann |pêşnav=Andreas |malper=www.j-verne.de |ziman=de |roja-gihiştinê=2012-12-30 }}&lt;/ref&gt;

== Naveroka pirtûkê ==
Camêrê dewlemend ê înglîz Phileas Fogg li [[London]]ê tenê dijî û tevî dewlemendiya xwe jî ew jiyana xwe ya rojane bi awayekî gelek rêkûpêk û nerm û destlêgirtî dijî. Ew ji leyza kaxizan a [[Whist|''whistê'']] pir hez dike. Ew bi endamên din ên [[Klûba Reformê ya Londonê]] re 20.000 [[Sterlîna inglîzî|sterlînên inglîzî]] şertanê dike ku ew ê di 80 rojan de dorhêla dinyayê bigere. Di heman êvarê de, ew bi çokarê xwe yê fransî Jean Passepartout re, yê ku nû hatiye karkirin, diçe. Ew bi [[trên]]ê di ser [[Parîs]]ê re diçin [[Brindisi]], li wir li [[vapor]]ê siwar dibin û di ser [[Kanala Suezê]] re diçin [[Mumbaî|Bombayê]]. Fogg 20.000 sterlînên inglîzî di holikê de hene, nîvê din ê serweta wî ye.

== Paşxan ==
Roman li ser sefera cîhanê ya amerîkî [[George Francis Train]] ê ku ew gera di sala 1870î de û du gerên din ên cîhanê di 1890 û 1892an de, di 1892an de tenê di nav 60 rojan de, pêk anî. Ew ji ber ku navê wî wekî Phileas Fogg hate guheztin hêrs bû. Di sala 1869an de, [[Kanala Suezê]] û rêhesin li seranserê Dewletên Yekbûyî hatin vekirin. Berê, rêwîtiya li seranserê cîhanê di 80 rojan de hema hema ne gengaz bû.

Çewtiyek mentiqî ya ku ji hêla Jules Verne ve tê angaştkirin, ku li gorî wê divê Phileas Fogg çewtiya xwe ya di derbarê dîroka li Amerîka de bihesibîne, bê guman nayê îsbatkirin, ji ber ku - her çend ew ê pir ne gengaz be jî - bi tevahî nayê derxistin ku ew di rê de bû. Amerîka û li seranserê Atlantîkê vedigere Londonê bi dîroka heyî re rûbirû nebû.
[[Wêne:Around_the_World_in_Eighty_Days_map.png|thumb|Nexşe]]

== Îlhama xwe ji ''Three Sundays in a Week'' a Edgar Allan Poe ==
Vernes heyranê mezin ê nivîskarê amerîkî [[Edgar Allan Poe]] bû û kurteçîrokên Poe gelek caran ji bo çîrokên Vernes bûne îlham, wek mînak ''The Balloon Hoax'' (ji sala 1844) û ''Mellonta Tauta'' (ji sala 1849) ji bo ''Cinq semaines en ballon'' (ji sala 1863) an ''[[The Unparalleled Adventure of One Hans Pfaall]]'' (ji sala 1835) ji bo ''De la Terre à la Lune'' (ji sala 1865). Verne di heman demê de ji hêla Poe ve ji bo &quot;Gera li dor dinyayê di 80 rojan de&quot; hate îlhamkirin.&lt;ref&gt;Célestin Pierre Cambiaire: ''The Influence of Edgar Allan Poe in France.'' Stechert, New York 1927, r. 243.&lt;/ref&gt; Poe di 27ê çiriya paşîn a 1841ê de ''Three Sundays in a Week'' de çap kiribû - wê demê hîn jî di bin sernavê xweya resen ''A Succession of Sundays'' de.&lt;ref&gt;Fredrick S. Frank, Anthony Magistrale: ''The Poe Encyclopedia.'' Greenwood Press, Westport 1997, &lt;nowiki&gt;ISBN 0-313-27768-0&lt;/nowiki&gt;, r. 347–348.&lt;/ref&gt; Di çîrokê de, &quot;çareser&quot; ev e ku serleheng &quot;Bobbi&quot; tenê dikare bi jina ku jê hez dike re bizewice ji ber ku ew bi ser dikeve &quot;hefteyek bi sê yekşeman&quot; wekî ku bavê bûkê daxwaz dike pêşkêşî dike. Çareserî ev e ku - li gora ku hûn li ser rûyê erdê ji rojhilat ber bi rojava ve an ji rojava ber bi rojhilat ve dorpeç bikin - rojek (Yekşem) &quot;zêde dike&quot; an yek &quot;diçe&quot;. Verne kurteçîroka Poe nas dikir.&lt;ref&gt;Peter Costello: ''Jules Verne. Der Erfinder der Science-Fiction.'' Qalander-Verlag, Aalen 1979, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-922121-09-8&lt;/nowiki&gt;. r. 115.&lt;/ref&gt;

Rastiya ku di rêwîtiyek li çaraliyê cîhanê de di rêça &quot;rast&quot; de rojek dikare &quot;qezenc bibe&quot; îlham da Verne ku &quot;Gera li dor dinyayê di 80 rojan de&quot; çareser bike.

== Wergera kurdî ==
Roman ji aliyê [[Aynur Ilı]] ve hatiye wergerandin zimanê kurdî û di gulana 2021ê de ji aliyê [[Weşanên Aram]] ve hatiye çapandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://aramyayinevi.com/product/jules-verne-gera-li-dor-dinyaye-di-80-rojan-de/ |sernav=Jules Verne – Gera li dor dinyayê di 80 rojan de }}&lt;/ref&gt;

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Around the World in Eighty Days}}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Gera li dor dinyayê di 80 rojan de| ]]
[[Kategorî:Pirtûkên 1873an]]
[[Kategorî:Pirtûkên 1872an]]
[[Kategorî:Romanên Jules Verne]]
[[Kategorî:Romanên klasîk]]
[[Kategorî:Wêjeya zarok û ciwanan]]</text>
      <sha1>fmuvlooh9hovz53uvqxbu60qrn2auyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kemanjenê Piçûk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125134</id>
    <revision>
      <id>2069663</id>
      <parentid>2054595</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5485" sha1="c9odjzq7a1z1v3wfgglwgtifps7fabc" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{Rêzimana xelet|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Kemanjenê piçûk
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| ISBN               = 978-975-8242-23-8
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| rûpel              = 
| weşanxane          = [[Weşanên Aram]] (bi kurdî)
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekem --&gt;
| ziman              = 
| sererastkirin      = 
| cih                = 
| sernavê_xwemalî    = Just David
| welat              = 
| şêwe               = 
| pêşgotin           = 
| nivîskar           = [[Eleanor H. Porter]]
| binwêne            = 
| mezinahiyawêne     = 
| wêne               = 
| wergêr             = 
| pirtûk             = 
}}
'''Kemanjenê piçûk''' (sernavê bi inglîzî: ''Just David'' (&quot;Bi tenê, David&quot;)), romaneke ji bo zarokan a nivîskara amerîkî [[Eleanor H. Porter]] e ku di sala 1916an de derket. Roman di sala 1916an de li Dewletên Yekbûyî di nav şeş ''[[bestseller]]'' (yên herî serkeftî li gorî pirtûkfiroşan) ên herî pêşîn de bû û di tîrmeha 1916an de ew bû romana duyem a herî firotî.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |sal=1917 |sernav=The Book Mart |url=https://books.google.com/books?id=dOB7nbY5320C |kovar=[[The Bookman (New York)|The Bookman]] |weşanger=Dodd, Mead and Company |cild=44 |rr=110–11, 214–15, 326–27, 551, 662–63 |roja-gihiştinê=2024-03-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''The Book Mart'' 112. In August, it ranked sixth (216), in September fifth (328), in October fifth (440).&lt;/ref&gt; Ji destpêkê de ji hêla çapxaneya [[Houghton Mifflin]] ve hate weşandin.

Di pirtûkê de Porter serpêhatiyên xortekî ciwan ê bi navê David vedigêre. David zarokê tenê yê bavê xwe yê kemanjen e. Bavê wî ji nişka ve nexweş dikeve, dimire û divê David hînî jiyana bi kesên din re bibe; di rê de, divê dê û bavên wî yên nû û gundiyên din bi qasî zêde û bêtir tê de xwe biguncînin.

Di destpêka nîvê sedsala bîstan de pirtûk li dibistanên navîn û lîse pir populer bû û di van salên dawî de ji nav çapên weşanên cuda ve hate der. Roman di sala 1922an de li ser tîpên [[Braille]] hatiye wergerandin û ji bo çînî (1959), rûsî (2005), îtalî (2019) û kurdî (2021)&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/culture-art/28062021&lt;/ref&gt; jî hatiye wergerandin.

== Naverok ==
David xortekî deh salî ye ku li kemanê dixe û paşnavê xwe nizane. Ew bi bavê xwe re li çiyayan jiyanek îdilîkî derbas dike, heya ku bavê wî nexweşiyek giran dibe, wan neçar dike ku dakevin geliyê. Ji ber ku rewşa bavê wî xerab dibe, şeva xwe li axurê derbas dikin. Hema berî ku ew bimire, bav jimareke mezin pereyên [[hesin]] yê [[zêr]] dide David û jê re dibêje ku wan veşêre heta ku hewce bike. David li kemanê dixe da ku &quot;bavê xwe yê razayî&quot; rihet bike û ji hêla Simeon Holly û jina wî ve tê dîtin. Fehm dikin ku mêrik miriye, ew hewl didin ku fehm bikin ku David kî ye, lê tiştê ku ew dikare ji wan re bibêje ev e ku ew &quot;tenê David&quot; e (Ji ber vê yekê sernavê îngilîzî yê pirtûka Just David, ku tê wateya tenê David ).

David nikane paşnavê xwe, navê bavê xwe an jî xizmên wî hene ji wan re bibêje. Li ser kesê mirî çend nameyan dibînin, lê îmzeya li ser nayê xwendin. Jin û mêr bi nerazî hişt ku ew bi wan re bimîne, ji ber ku ew kurê wan, John, tîne bîra wan, yê ku ew êdî pê re napeyivin. David hîn dibe ku li gund bijî, yek ji du kemanên xwe her ku diçe bi xwe re tîne û li cîhana li dora xwe &quot;dilîze&quot;, wek &quot;rojava&quot; û &quot;gulan&quot; lê dixe, û muzîka xwe ji bo îfadekirina xwe bikar tîne. hestên. Bêgunehbûn û jêhatîbûna wî ya muzîkê gundiyan dixemilîne û çend jiyana wan diguhezîne, di zewacê de du dildarên zarokatiyê yên ku ji hev mezin bûbûn, dike yek. Ew di heman demê de Hollys diguhezîne, dilê Simeon sax dike ku ew ji nû ve bi kurê xwe re têkildar dibe û dihêle ku ew bi jina xwe û zaroka xwe ya nû re were serdanê.

Di dema serdanê de, ew fêr dibin ku kemanên David pir hêja ne. Yê wî Amati ye û yê bavê wî ye, ku wî deyn dabû hevalek kor, [[Stradivariûs]]. Di xwendina nameya kevin a bavê David de, John îmzeyê nas dike û pê dihese ku bavê David kemanvanek navdar a cîhanê bû ku piştî mirina jina xwe bi kurê xwe re winda bûbû. David tê şandin ku bi xizmên xwe re were cem hev û li ser kemanê bixwîne. Ew navdar û dewlemend dibe, lê her sal serdana mala Holly berdewam dike da ku ji wan re bilîze.

== Werger ==
Roman ji aliyê [[Aynur Ilı]] ve hatiye wergerandin bo kurdî-kurmancî û di sala 2021ê de ji aliyê [[Weşanên Aram]] ve hatiye çapandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://aramyayinevi.com/product/eleanor-h-porter-kemanjene-picuk/ |sernav=Eleanor H. Porter – Kemanjenê Piçûk }}&lt;/ref&gt; Sernavê pirtûka ''Kemanjenê piçûk'' ji wergerandina sernavê tirkî ''Küçük Kemancı'' hatiye deynkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Küçük Kemancı |paşnav=Porter |pêşnav=Eleanor H. |pêşnav2=Nebil |sal=1952 |cih=Stenbol |rûpel=160 |ziman=tr |paşnavê-terciman=Otman |pêşnavê-terciman=Nebil }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên inglîzî]]
[[Kategorî:Romanên li ser sêwiyan]]
[[Kategorî:Romanên zarokan ên amerîkî]]
[[Kategorî:Wêjeya zarok û ciwanan]]</text>
      <sha1>c9odjzq7a1z1v3wfgglwgtifps7fabc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tefsîra Quranê (Kamiran Alî Bedirxan)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128981</id>
    <revision>
      <id>2069624</id>
      <parentid>2062382</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1810" sha1="ic9d1ap7naoknpvpqjslr8fns63tovu" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Tefsîra Quranê
| nivîskar           = [[Kamiran Alî Bedirxan]]
| dîroka_weşanê      = 2020 û 2021
| weşanxane          = [[Weşanên Avesta]]
}}
'''Tefsîra Quranê''' kitêbeke ji [[Kamiran Alî Bedirxan]] e. Despêka kitêbê di kovara [[Hawar]]ê û [[Roja Nû (rojname)|Roja Nûwê]] de dihate neşirkirin. Piştî ko ev herdû kovar xilas bûn neşirkirina kitêbê jî sekinî. Di sala 1971ê de bi navê &quot;Ji Tefsîra Quranê&quot;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Ji Tefsîra Quranê |paşnav=Alî Bedirxan |pêşnav=Kamiran |sal=1971 |rûpel=0 }}&lt;/ref&gt; qetên ko heta hingî di wan kovaran de hatibûn neşirkirin hatine komkirin û neşirkirin.

Di sala 2015a de şuxilê komkirina desnivîsên Kamiran dest pê kir û heta sala 2020a dewam kir.&lt;ref name=&quot;Alî2021&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Tefsîra Quranê |paşnav=Alî Bedirxan |pêşnav=Kamiran |weşanger=Weşanên Avesta |sal=2021 |isbn=978-625-7253-09-3 |rûpel=27 }}&lt;/ref&gt; Netîca vî şuxilî jî weke kitêbekê ji [[Weşanên Avesta]] hate neşirkirin.

Di kitêbê de hemû sûre nînin û di hineka de jî hemû ayet nînin. Ji ber ko qetek jê ji metnê destnivîs hatiye, hinek gotinên ku nedihatin xwendin bi (...) hatine guhertin.&lt;ref name=&quot;Alî2021&quot; /&gt; Di neşra nû de xeletiyên tercimê hatine edilandin lê rêziman û şiklê nivîsê nehatiye guhertin. Ji ber wê divê bidîqet were xwendin ji ber ko hinek tişt xelet karin werin fêmkirin.

Herçiqas navê kitêbê &quot;Tefsîra Quranê&quot; jî be, li gora termînolojiya îro wek mealek tê hesibandin ji ber ko tê de îzahkirina ayetan nîne, tenê tercime hene.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2026}}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Îslam-şitil}}

[[Kategorî:Îslam]]
[[Kategorî:Pirtûkên dînî]]</text>
      <sha1>ic9d1ap7naoknpvpqjslr8fns63tovu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>No Friend But the Mountains</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132754</id>
    <revision>
      <id>2069678</id>
      <parentid>2055040</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21166" sha1="t8car1lgrc18gh1jwo9s46cbr8788ej" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| wêne               = 
| ziman              = Înglîzî
| welat              = Australya
| ISBN               = 978-1-760-55538-2
| nivîskar           = Bêhrûz Bûçanî
| şêwe               = [[Otobiyografî]]
| nav                = No Friend But the Mountains: Writing from Manus Prison
}}
'''No Friend But the Mountains: Writing from Manus Prison''' (bi kurdî: ''Ti dostê kurdan nîne ji bilî çiyayan: nivîs ji girtîgeha Manus''), vegotinek otobiyografî ye ya rêwîtiya xeternak a [[Bêhrûz boçanî|Behrouz Boochani berbi]] Girava Noelê û girtina wî ya paşîn li navendek binçavkirinê ya koçberiyê ya hukûmeta Avusturalya li Girava Manus.

== Paşperdeh ==
Pirtûk bi [[Telefona destan|têlefona desta]] bi [[WhatsApp]]ê &lt;ref name=&quot;BBCaward&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-47072023 |sernav=Behrouz Boochani: Refugee who wrote book using WhatsApp wins top prize |paşnav=Ponniah |pêşnav=Kevin |tarîx=31 kanûna paşîn 2019 |malper=BBC News |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190201004223/https://www.bbc.com/news/world-australia-47072023 |roja-arşîvê=1 sibat 2019 |roja-gihiştinê=1 sibat 2019 }}&lt;/ref&gt; hatiye nivîsandin û bi hezaran pelên [[Portable Document Format|PDF]] ji Girava Manusê hatiye derxistin. Ew ji aliyê Omid Tofighian, &lt;ref name=&quot;BBCaward&quot; /&gt; Hevkarê Rûmetê yê Beşa Felsefeyê ya Zanîngeha Sydney ve ji [[Zimanê farisî|farisî]] bo îngilîzî hatiye wergerandin. Ew ji hêla Picador ve di dawiya 2018 de hate weşandin.

Di pêşgotina xwe ya xebatê de, nivîskarê Avusturalya Richard Flanagan, Boochani wekî &quot;nivîskarekî mezin ê Avusturalya&quot; bi nav dike, &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://theconversation.com/behrouz-boochanis-literary-prize-cements-his-status-as-an-australian-writer-110986 |sernav=Behrouz Boochani's literary prize cements his status as an Australian writer |paşnav=Allahyari |pêşnav=Keyvan |paşnav2=Rae |pêşnav2=Paul |tarîx=1 sibat 2019 |malper=The Conversation |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190202110339/https://theconversation.com/behrouz-boochanis-literary-prize-cements-his-status-as-an-australian-writer-110986 |roja-arşîvê=2 sibat 2019 |roja-gihiştinê=2 sibat 2019 }}&lt;/ref&gt; ku ne tenê &quot;pirtûkek xerîb û tirsnak&quot; nivîsandiye, lê &quot;hesabek [ku] hesabek jê re dixwaze&quot;. zilma li ser hêviyên girtiyan û tinekirina bi zanebûn. &lt;ref name=&quot;foreword&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=No friend but the Mountains: Writing from Manus Prison |paşnav=Boochani |pêşnav=Behrouz |tarîx=October 2018 |weşanger=Picador Australia |isbn=9781760555382 |paşnavê-terciman=Tofighian |pêşnavê-terciman=Omid |beş=Foreword }}&lt;/ref&gt; Flanagan pêşgotina xwe bi vî rengî vedike: &quot; ''Ne Heval lê Çiyayan'' pirtûkek e ku bi heqîqet dikare cihê xwe li ser refika wêjeya zindana cîhanî bigire, li kêleka berhemên cûrbecûr yên wekî &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwJw&quot;&gt;De Profundis&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ya [[Oscar Wilde]], ''Notebookên Zindanê'' ya Antonio Gramsci, Ray Parkin . 'S ''Into the Smother'' 's, [[Wole Soyinka]] 's ''The Man Dies'', û [[Martin Luther King|Martin Luther King Jr.]] 's ''Name from Birmingham Jail'' &quot;. &lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=d_-GDwAAQBAJ&amp;q=Foreword |sernav=No friend but the Mountains: Writing from Manus Prison |paşnav=Boochani |pêşnav=Behrouz |tarîx=11 sibat 2019 |weşanger=[[House of Anansi Press]] |isbn=9781487006846 |çap=1st Canadian EPUB |paşnavê-terciman=Tofighian |pêşnavê-terciman=Omid |beş=Foreword |lînka-nivîskar=Behrouz Boochani |roja-gihiştinê=11 îlon 2020 |lînka-terciman=Omid Tofighian }}&lt;/ref&gt;

Wergêr Tofîgîan di pêşgotina wergêra xwe de wiha dinivîse: &quot;Pirtûk hem projeyek nivîsê ya afirîner a kûr û hem jî çalakiyek berxwedanê ya stratejîk, beşek ji projeyek teorîkî ya hevgirtî û nêzîkatiya rexneyî ye&quot;. &lt;ref name=&quot;Pan&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.panmacmillan.com.au/9781760555382/ |sernav=No Friend But the Mountains: Writing from Manus Prison |malper=Pan MacMillan Australia |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190207195300/https://www.panmacmillan.com.au/9781760555382/ |roja-arşîvê=7 sibat 2019 |roja-gihiştinê=12 sibat 2019 }}&lt;/ref&gt;

== Sînopsîs û mijar ==
Di pez û helbestê de hatî [[Helbest|nivîsandin]], ew rêwîtiya Boochani ji [[Îndonezya|Endonezyayê]] berbi Girava Noelê di sala 2013-an de û girtina wî ya dûv re li Girava Manus vedibêje, jiyana (û mirina) girtiyên din, rûtînên rojane û bûyerên cihêreng vedibêje, û li ser pergalê ronî dike. ku ew girtî ne, heta radeya serhildanên girtîgehê di destpêka 2014 de. Ew li ser cerdevanên Awustralya û gelê herêmî yê Papuan jî çavdêriyan dike. Ew kesayetiyên ku li ser wan dinivîse bi karanîna epîtetan li şûna ku navên wan ên rastîn bikar bîne, bi çend îstîsnayên girîng ên wekî hevalê wî Reza Baratî, ku bi navê The Gentle Giant jî tê zanîn, destnîşan dike.

Boochani destnîşan dike ku girtîgeh pergalek Kyriarchal e (têgeheke ku ji teoriya femînîst hatiye stendin), yek ku formên cuda yên zordariyê li hev dikin; Zordarî ne tesadufî ye, lê bi armanc e, ji bo îzolekirin û di nav girtiyan de alozî çêbike, bibe sedema bêhêvîtî û ruhên şikestî hatiye çêkirin. &lt;ref name=&quot;SMHreview&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.smh.com.au/entertainment/books/no-friend-but-the-mountains-review-behrouz-boochanis-poetic-and-vital-memoir-20180801-h13fuu.html |sernav=No Friend But The Mountains review: Behrouz Boochani's poetic and vital memoir |paşnav=Manne |pêşnav=Robert |tarîx=10 tebax 2018 |malper=Sydney Morning Herald |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20181030122031/https://www.smh.com.au/entertainment/books/no-friend-but-the-mountains-review-behrouz-boochanis-poetic-and-vital-memoir-20180801-h13fuu.html |roja-arşîvê=30 çiriya pêşîn 2018 |roja-gihiştinê=2 sibat 2019 }}&lt;/ref&gt;

Di paşgotineke dûr û dirêj de ji hêla Ofighian ve, ew bi hûrgulî hin aliyên &quot;ramanên felsefî, arguman û şîroveyên hevbeş ên ku ji hêla nivîskar û wergêr ve hatine pêşve xistin&quot; pêşkêşî dike û vedikole, ku behsa &quot;kompleksa pîşesazî-sînor&quot; a Avusturalya dike, ku tenê destpêka a projeya piralî ya bi navê ''Teoriya Girtîgeha Manus'' . Ew bawer dike ku xêzkirina mijaran girîng e ji ber ku ew ji &quot;perwerdeya lêkolînê, xebata rewşenbîrî û dîtina&quot; Boochani îlhama xwe digire. Teorî hîpotez dike ku girtîgeh wekî îdeolojî &quot;fersendên ''zanîna'' ... hem li ser hovîtiyên tund û hem jî li ser serpêhatiyên jiyana yekta yên girtiyan asteng dike an ji holê radike&quot;. Boochani pê bawer e ku raya giştî ji tirsa êşkenceya sîstematîk a ku ji pergalê re yekpare ye, nizane, û armanca wî ya bingehîn &quot;îfşakirin û ragihandina vê rastiyê ye&quot;. &lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=No friend but the mountains: Writing from Manus Prison |paşnav=Boochani |pêşnav=Behrouz |tarîx=2018 |weşanger=Picador (Pan MacMillan Australia) |kesên-din=Afterword by translator Omid Ofighian |isbn=978-1-760-55538-2 |cih=Sydney |rr=359–362 }}&lt;/ref&gt;

== Pêvajoya wergerê ==
Tofîghian di gotarekê de di ''The Conversation'' de pêvajo û zehmetiyên ku ji ber wergerandina xebatek weha derdixe holê. Di Kanûna 2016-an de dest pê kir, gotinên Boochani yekem car ji wergêrê şêwirmend Moones Mansoubi re hatin şandin, her beş yek peyamek nivîsê ya dirêj e ku ji 9,000 heta 17,000 peyvan pêk tê. Mansoubi dê wan di [[Portable Document Format|PDF]] -ê de format bike, û wan ji Tofighian re bişîne, yê ku dûv re ji farisî wergerî îngilîzî, bi rêkûpêk bi Boochani re bi riya WhatsApp-ê di rê de şêwirî. Tofîqiyan rûniştinên heftane bi Mansoubi an lêkolînerekî din ê Îranî re li Sydney hebû, di wê demê de Boochani berdewamiya nivîsandina pirtûkê kir dema ku şêwirmendiya hevalên xwe û bawermendên wêjeyî yên li Australya û Iranranê dikir. &lt;ref name=&quot;ConvTofighian&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://theconversation.com/truth-to-power-my-time-translating-behrouz-boochanis-masterpiece-101589 |sernav=Truth to power: my time translating Behrouz Boochani's masterpiece |paşnav=Tofighian |pêşnav=Omid |tarîx=16 tebax 2018 |malper=The Conversation |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20181105214100/https://theconversation.com/truth-to-power-my-time-translating-behrouz-boochanis-masterpiece-101589 |roja-arşîvê=5 çiriya paşîn 2018 |roja-gihiştinê=12 sibat 2019 }}&lt;/ref&gt;

Tofîghian berê çend gotarên Boochanî wergerandine berî ku ew biçe Manusê ji bo ku Boochani nas bike, ku demek zû piştî mirina girtiyek din, muzîkjen Hemed Şemşîrîpûr, di 2017 de bû. Dema ku ew dicivin, ew li ser nuansan, guhertin, wateyan nîqaş dikin, û her weha raman û teoriyên li derveyî metnê yekser vedikolin, Tofîgîan rêbazê wekî ku ceribandinek edebî hewce dike û pêvajo wekî &quot;şekilek çalakiya felsefî ya hevpar&quot; binav dike. &lt;ref name=&quot;ConvTofighian&quot;/&gt;

Cûdahiyên strukturel ên di navbera her du zimanan de yek ji gelek kêşeyên wergeriyê derdixe holê. Nivîskar bi metodolojiya felsefî û psîkanalîtîk ve şîroveya siyasî û vegotina dîrokî dinirxîne û efsane û folklora kurdî, farisî û manûsî piştgirî dide vegotinê. Tofighian ji şêwazê re dibêje &quot;sûrrealîzma tirsnak&quot;. &lt;ref name=&quot;ConvTofighian&quot;/&gt;

=== Şîroveyên nivîskar û wergêr ===
Boochani: &quot;Ez ji pirtûkê bêtir ji her tiştê ku min ji Manus çêkiriye hez dikim. Hevkarî fantastîk bû - ez jê pir kêfa min hat. Tecrûbeyek fêrbûna kûr ... serkeftinek şîrîn.&quot;

Tofighian: &quot;Li gorî min, ew tişta herî girîng e ku ez tê de beşdar bûm. Ew bandorek mezin li ser min kir, û ez gelek tişt ji we fêr bûm. . . . Di warê wêjeyî, felsefî û kulturî de ev qas girîng hene.” &lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Boochani |pêşnav=Behrouz |paşnav2=Tofighian |pêşnav2=Omid |tarîx=2018 |sernav=The Last Days in Manus Prison |url=https://meanjin.com.au/essays/the-last-days-in-manus-prison/ |weşanger=Meanjin Quarterly |hejmar=Summer 2018 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190309064039/https://meanjin.com.au/essays/the-last-days-in-manus-prison/ |roja-arşîvê=9 adar 2019 |roja-gihiştinê=23 sibat 2019 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

== Qebûlgeha otêlan ==
Pirtûk ji hêla pênc nivîskarên navdar ên Avusturalya di ''The Age de'' wekî yek ji baştirîn pirtûkên 2018-an hate pejirandin. Robert Manne jê re got &quot;hema bê guman pirtûka herî girîng a Avusturalya ku di 2018-an de hatî çap kirin&quot;, û nivîskar Sofie Laguna, Maxine Beneba Clarke, Michelle de Kretser û Dennis Altman hemî pesnê wê gotin. &lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.theage.com.au/entertainment/books/the-best-books-of-2018-and-a-few-more-as-well-20181206-p50kpn.html |sernav=Best Books of 2018 |tarîx=7 kanûna pêşîn 2018 |malper=The Age |roja-gihiştinê=8 kanûna pêşîn 2018 }}&lt;/ref&gt; Louis Klee di Pêveka Wêjeyî ya ''Times'' de nivîsî, &quot;Di deh salên siyaseta Avusturalya de ku ji hêla rijandina serokatiyê ve hatî destnîşan kirin - dehsalek derbasbûyî, ku tê de her pêşkeftinek watedar li ser mijarên ku Avusturalya diyar dikin, çi karûbarên xwecihî, siyaseta penaberan, an guherîna avhewa be. bi bandor sekinî - Şahidiya Boochani ew berbi rewşek paradoksîk vekir. Dibe ku îro ew bibe dengê herî girîng ê siyasî li welatekî ku qet serdana wî nekiriye.” &lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.the-tls.co.uk/articles/manus-prison/ |sernav=Cannibal island |paşnav=Klee |pêşnav=Louis |tarîx=28 hezîran 2019 |roja-gihiştinê=26 tîrmeh 2020 }}&lt;/ref&gt;

Wê xelata wêjeyî ya herî dewlemend a Awistralyayê, Xelata Wêjeya Victorian, û her weha Xelata Premiera Victorian ji bo Nonfiction, ku ji hêla Wheeler Center ve di 31ê Rêbendana 2019-an de hatî dayîn, wergirt. &lt;ref name=&quot;BBCaward&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.wheelercentre.com/projects/victorian-premier-s-literary-awards-2019 |sernav=Victorian Premier's Literary Awards 2019 |malper=The Wheeler Centre |roja-gihiştinê=2019-01-31 |roja-arşîvê=2018-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20181229171500/https://www.wheelercentre.com/projects/victorian-premier-s-literary-awards-2019 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Pirs li ser mafê Boochani ji bo her du xelatan hebûn ji ber ku beşdar berê bi hemwelatiyên Awustralya an niştecîhên daîmî re sînordar bûn, lê ji hêla rêveberên xelatê ve îstîsmarek jê re hat dayîn û dadwer bi yekdengî di naskirina wêjeya wêjeyî de yekdeng bûn. Rêvebirê Navenda Wheeler Michael Williams got ku dadger difikirin ku çîroka tiştê ku li Girava Manus diqewime bi rastî çîrokek Avusturalya ye, û ku &quot;ew bi tevahî bi niyeta xelatan re hevaheng kir&quot;. &lt;ref name=&quot;SBS&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.sbs.com.au/news/how-a-man-detained-on-manus-island-won-australia-s-richest-literary-prize |sernav=How a man detained on Manus Island won Australia's richest literary prize |paşnav=Young |pêşnav=Evan |tarîx=1 sibat 2019 |weşanger=SBS News |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190201055003/https://www.sbs.com.au/news/how-a-man-detained-on-manus-island-won-australia-s-richest-literary-prize |roja-arşîvê=1 sibat 2019 }}&lt;/ref&gt;

Boochani, ji bo wergirtina xelatê bi vîdyoyê axaftinek kir û got ku ev xelat &quot;serkeftinek e. Serkeftin ne tenê ji bo me, [[wêje]] û hunerê ye û di serî de jî serkeftina mirovahiyê ye. Serkeftinek li hember pergala ku em kêm kirine hejmar e.” &lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/global/video/2019/feb/01/a-victory-for-humanity-behrouz-boochani-wins-literary-prize-video |sernav='A victory for humanity': Behrouz Boochani's literary prize speech in full – video |tarîx=1 sibat 2019 |malper=The Guardian |roja-gihiştinê=1 sibat 2019 }}&lt;/ref&gt; Di hevpeyvînekê de ligel nivîskar Arnold Zable piştî xelatê, Boochani got ku wî gelek ramanên nakok li ser wê hene, lê ew wê wekî &quot;gotinek siyasî ji civata wêjeyî û hunerî ya afirîner li Avusturalya, û hemî kesên ku bi wê re ne razî ne&quot; dibîne. ramana hikûmetê.&quot; &lt;ref name=&quot;Zable&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.theage.com.au/entertainment/books/we-are-part-of-australian-history-behrouz-boochani-voice-of-exile-20190131-p50uui.html |sernav='We are part of Australian history': Behrouz Boochani, voice of exile |paşnav=Zable |pêşnav=Arnold |tarîx=2 sibat 2019 |malper=The Age |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190201162933/https://www.theage.com.au/entertainment/books/we-are-part-of-australian-history-behrouz-boochani-voice-of-exile-20190131-p50uui.html |roja-arşîvê=1 sibat 2019 |roja-gihiştinê=4 sibat 2019 }}&lt;/ref&gt;

Di Nîsana 2019-an de pirtûk di Xelatên Edebiyatê yên Premier New South Wales de xelatek taybetî hate dayîn, &lt;ref name=&quot;ABCNSW&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://mobile.abc.net.au/news/2019-04-29/nsw-premiers-literary-awards-2019-billy-griffiths-les-murray/11053990 |sernav=History of Aboriginal archaeology wins Book of the Year at NSW Premier's Literary Awards |paşnav=Jefferson |pêşnav=Dee |tarîx=29 Apr 2019 |series=ABC Arts |weşanger=Australian Broadcasting Corporation News |roja-gihiştinê=6 gulan 2019 }}&lt;/ref&gt; ku dadgerên wê jê re digotin &quot;bi serê xwe xebatek edebî ya berbiçav&quot;, ji bilî ku &quot;ji bo şert û mercên hilberîna wê balkêş e. .. [û] ... naverokek berbiçav û şok&quot;. &lt;ref name=&quot;SLNSW&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sl.nsw.gov.au/2019-special-award |sernav=2019 Special Award |tarîx=2019-04-24 |malper=State Library of NSW |roja-gihiştinê=2019-05-02 }}&lt;/ref&gt;

Di 2-ê Gulana 2019-an de, hate ragihandin ku xebata Xelata Pîşesaziya Pirtûkê ya Avusturalya (ABIA) ji bo pirtûka Giştî ya ne-fiction ya salê wergirtiye. &lt;ref name=&quot;ABIA&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/books/2019/may/02/extraordinary-and-beautiful-storytelling-boy-swallows-universe-wins-abia-book-of-the-year |sernav='Extraordinary and beautiful storytelling': Boy Swallows Universe wins ABIA book of the year |paşnav=Spring |pêşnav=Alexandra |tarîx=2 gulan 2019 |malper=The Guardian |issn=0261-3077 |roja-gihiştinê=6 gulan 2019 }}&lt;/ref&gt; Di 12 [[Tebax]] 2019 de, pirtûkê Xelata Biyografiya Neteweyî ya Avusturalya wergirt . &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sl.nsw.gov.au/impassioned-letter-manus-island-wins-2019-national-biography-award |sernav='Impassioned letter' from Manus Island wins 2019 National Biography Award |tarîx=2019-08-12 |malper=State Library of NSW |roja-gihiştinê=2019-08-12 }}&lt;/ref&gt; Di Gulana 2020-an de ew ABIA Audiobook-a salê qezenc kir. &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.booksandpublishing.com.au/articles/2020/05/13/150527/bluey-the-beach-wins-2020-abia-book-of-the-year/ |sernav='Bluey: The Beach' wins 2020 ABIA Book of the Year |tarîx=2020-05-13 |malper=Books+Publishing |ziman=en-AU |roja-gihiştinê=2020-05-14 }}&lt;/ref&gt;

== Weşana li Îranê ==
Wergera Farisî ya ''No Friend But the Mountains'' di destpêka sala 2020-an de ji hêla Weşanên Çeşmeh ve li Tehranê hate çap kirin. Di Nîsana 2020an de jî guhertoya dengî ya pirtûkê (ji hêla [[lîstikvan]] Navid Mohammadzadeh vebêje) li Îranê bi destûra Boochani derket. &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/persian/arts-52353145 |sernav=Publication of Behrouz Bouchani's book in Iran |tarîx=2020-04-23 |malper=BBC Persian Service |roja-gihiştinê=2020-12-09 }}&lt;/ref&gt;

== Fîlm ==
Di Sibata 2020-an de hat ragihandin ku pirtûk dê ji bo fîlmek dirêj were adaptekirin. Hilberînek hevpar a di navbera Hoodlum Entertainment, Sweetshop &amp; Green û Aurora Films de, hilberînek tê payîn ku nîvê sala 2021-an dest pê bike. &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.bluemountainsgazette.com.au/story/6643941/film-of-boochanis-novel-in-the-works/ |sernav=Film of Boochani's novel in the works |tarîx=2020-02-23 |malper=Blue Mountains Gazette |ziman=en |roja-gihiştinê=2020-02-23 }}&lt;/ref&gt; Tê plankirin ku piraniya gulebaranê li Avusturalya were kirin. &lt;ref name=&quot;sbsfilm&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sbs.com.au/news/film-based-on-behrouz-boochani-s-story-in-the-works |sernav=Film based on Behrouz Boochani's story in the works |tarîx=23 sibat 2020 |malper=SBS News |roja-gihiştinê=1 adar 2020 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;sbskurd&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sbs.com.au/language/english/i-never-said-i-want-to-go-to-australia-behrouz-boochani-rejects-peter-dutton-barring-him-from-the-country |sernav='I never said I want to go to Australia': Behrouz Boochani rejects Peter Dutton barring him from the country |paşnav=Germian |pêşnav=Roza |paşnav2=Theodosiou |pêşnav2=Peter |tarîx=28 sibat 2020 |malper=SBS Kurdish |roja-gihiştinê=1 adar 2020 }}&lt;/ref&gt; Nivîskar û hilberîner Ákos Armont û hilberîner Antony Waddington fikra adaptasyonê derxistin pêş. Boochani got ku fîlma nû divê hin xebatên wî yên berê, û yên hevalên wî yên penaxwaz, wekî beşek ji dîroka Avusturalya bihewîne. &lt;ref name=&quot;guardfilm&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/world/2020/feb/24/behrouz-boochanis-book-no-friend-but-the-mountains-to-be-made-into-a-film |sernav=Behrouz Boochani's book, No Friend But The Mountains, to be made into a film |paşnav=Zhou |pêşnav=Naaman |tarîx=24 sibat 2020 |malper=The Guardian |roja-gihiştinê=1 adar 2020 }}&lt;/ref&gt;

== Xebata senfonîkî ==
''No Friend But The Mountains: A Symphonic Song Cycle'' ji hêla bestekar Luke Styles ve hate afirandin û di 21ê Adara 2021-an de li Sidney Myer Music Bowl ji hêla stranbêjê [[Barîton|bassbaritone]] Adrian Tamburini, Symphony Zelman, û Koroya Melbourne Bach, ku ji hêla Rick ve hatî rêve kirin, zindî hate pêşkêş kirin. Prakhoff. Pêşiya performansa çerxa stranê hevalê Boochanî û girtiyê berê yê Manus Farhad Bandeş strana xwe ya &quot;The Big Exhale&quot; got. Ji hêla nûçegihanê Pargîdaniya Weşana Avusturalya Rafael Epstein ve hatî mêvandar kirin, &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.artshub.com.au/news/reviews/music-review-no-friend-but-the-mountains-a-symphonic-song-cycle-262202-2370477/ |sernav=Music Review: No Friend But The Mountains: a Symphonic Song Cycle |tarîx=26 adar 2021 |malper=ArtsHub Australia |roja-gihiştinê=10 tîrmeh 2022 }}&lt;/ref&gt; bûyer di Hezîrana 2021-an de li Televizyona ABC hate weşandin û li ser ABC iview hate peyda kirin. Di heman demê de hevpeyivînên bi Boochani, Tofighian, û yên din re jî vedihewîne. &lt;ref name=&quot;Wise Music Classical 2022&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.wisemusicclassical.com/news/4250/ABC-TV-BROADCAST-No-Friend-But-the-Mountains---A-Voyage-Through-Song/ |sernav=ABC TV BROADCAST: No Friend But the Mountains - A Voyage Through Song |tarîx=26 nîsan 2022 |malper=Wise Music Classical |roja-gihiştinê=10 tîrmeh 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{IMDb fîlm|14331366|No Friend But The Mountains: A Symphonic Song Cycle}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pages with unreviewed translations]]
[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>t8car1lgrc18gh1jwo9s46cbr8788ej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja bikarhêner:Wikihez</title>
    <ns>3</ns>
    <id>134571</id>
    <revision>
      <id>2069504</id>
      <parentid>2068131</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/movepagesbot.py|Bot]]: Agahdariya daxwazên barkirina rûpelan</comment>
      <origin>2069504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17532" sha1="j31p82bn5a7qa7dlnlwt6a4s8hhhtik" xml:space="preserve">{{Bikarhêner:Balyozbot/archiveconfig
|archive = Gotûbêja bikarhêner:Wikihez/Arşîv %(counter)d
|algo = old(30d)
|counter = 2
|maxarchivesize = 70K
|archiveheader = {{Arşîvkirin}}
|minthreadstoarchive = 1
|minthreadsleft = 5
}}{{Serê gotûbêjê|search=yes|arpol=no|wp=no|disclaimer=no|bottom=no|age=30|units=roj|bot=Balyozbot|minthreadsleft=5|archieves=yes}}
&lt;!-- Template:Setup auto archiving --&gt;

== Kurdîkirina nexşeyê ==

Silav  @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] .Tu çawa nî ?  Baş î ?  Di Wîkîpediyaya bi kurdî de gelek nexşe bi zimanên biyanî hatine çêkirin. Ev pir xemgîn e .  Gelo tu dikarî ji kerema xwe re guherto û varyanteke bi kurdî ya nexşe çê bikî ?  Mixabin  ez nizanim ew çawa çê dibe. Minê an jî bi  xwe çê bikira . 

Navê dewlet  : [[Keyaniya Yekbûyî]] 

Navê welatan: [[Îrlendaya Bakur]], [[Skotlenda]],  [[Înglistan]] û [[Wêls]] in . https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Kingdom_labelled_map7_vector.svg#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:29, 20 gulan 2026 (UTC)

:silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] dikarî vê amûrê https://svgtranslate.toolforge.org/ bi kar bînî, tercimekirina dosyeyên bi Formata .svg gelek hêsan dike. Eger ez bikim ez ê Qiraliyeta Yekbûyî binivîsim. Loma dibêjim tu bikî çêtir e [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:41, 20 gulan 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Gelek spas . Ez bawerim ku nexşe  temam e. Ez dixwazim nexşeya [[Keyaniya Kurdistanê]] jî bi kurdî wergerînim . Lê mixabin nabe. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kingdom_of_kurdistan_1923.png#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:00, 20 gulan 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] çunkî bi.png dawî dibe. Divê.svg be. Wê xerîteyê jê bibe yekî din bibîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 14:04, 20 gulan 2026 (UTC)
::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Nexşeya [[Keyaniya Orşelîmê]] ema svg ye û ew jî mixabin nabe. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:07, 20 gulan 2026 (UTC)

== Gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê ==

Merhaba @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], tu çawa yî? Min dîtiye ku tu gelek bi bot-an dişoxlî û daxwaz ku pirs bikim ma eleqeya tê ji bo Wîkîpediyaya kurdî heye ku, bi wan bot-an hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê zêde bikî? Kurd li her deverê Anadolyayê de hene, dibe ku ev jî mimkun e sewê vir?


Silav û rêz! [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 16:52, 2 hezîran 2026 (UTC)

:silav @[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] Min pirsa te fêm nekir. Ez van maddeyan çênakim, tenê yên heyî rast dikim. Pirsa te çi bû? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:01, 2 hezîran 2026 (UTC)
::Bibore @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], yanî pirsa min bû ku eleqe û dema te heye ku tu bi “bot“ hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê li Wîkîpediyaya kurdî çê bikî, dema ku kurd li nêzîkî her derê li Tirkiyeyê hene.  [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:05, 2 hezîran 2026 (UTC)
:::Van roja wexta min heye, erê feqat çêkirina wan maddeyan bi botê zehmet e. Ji me re lîsteyeke baş hewce ye. Fikrê te çi ye? Em çawa dikarin hemî gundan çêkin? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC)
::::@[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC)
:::::Gotina tê rast e, hinek zehmet e. Mesele li ser wîkîpediya inglîzî gotara “Districts of Turkey“ heye, dibe ku yekem ew gotar were çêkirin, di vir de lîsteyên hemî navçeyên Tirkiyeyê heye. Bi eynî rê jî, hemî gundan, eger ku gotar an kategoriyên ve hebin. Ji bikaranîna bot-an ez pir nizanim. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC)
:::::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] jî wiha gotaran çêkirî da. Belkî ew baştir dizane. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:13, 2 hezîran 2026 (UTC)

== Kelîmên kurdî ku tu bikar tînî ==

Silav hevalê birêz @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], ez bi mehan gotarên te dişopînim. Ji ziman ve, ji min re xuya dike ku ev zimanê ku her yek ji me kurdan fêm dike ye. Ji ber vê yekê min xwest bipirsim gelo mimkun e ku ez vê versiyona zimanê fêr bibim? Ferheng an malperekî? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 22:46, 12 hezîran 2026 (UTC)

:Na tine ye lê Podcasta Perxuderestpodcast a [[Ömer Faruk Baran]] û nivîskar [[Roşan Lezgîn]] dikarî teqip bikî, wana bi giştî kelîmeyên eseh bi kar tînin. Tu kurdî dûre hîn bû an jî ji dê û bavê xwe hîn bû? Ez dûre xwe bi xwe elîmim loma ji min re zor e ferq bikim kîjan kelîme sexte kîjan heqîqî ye, lê eger tu ji dê û bavê xwe elimî, hemû kelîmeyên ku bav û diya te bi kar tînin, helal in. Pêşî bifikire ew kîjan gotinê fêm dikin, dûre li înternetê bigere ka ev gotin di çavkaniyên kurdî de hatine bikaranîn an na. Eger tên bikaranîn, ferq nake tirkî, erebî, farisî an çînî be, ji me giyan re helal e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:10, 13 hezîran 2026 (UTC)
::Silav @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] -tirîn di kurmancî de tine ye, kurmanc dibêjin herî /tewrî mezin.
::Çend tiştên din:
::bandor  &gt; tesîr 
::kesayet &gt; şexsiyet
::mijar &gt; mesele, mewzû
::giringî &gt; ehemmiyet, muhîmî 
::berhem &gt; eser
::serdem &gt; çax, dewr, [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:12, 14 hezîran 2026 (UTC)
:::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], gelek sipas ji bo hişyarkirinê, min ve yekê guhart. Peyvên ku te li jêr nivîsand, ma ez karim niha peyvên wekên ''tesîr'', ''şexsiyet'' an ''mesele'' bikar bînim an na? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:17, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::Çimgî jî ji bo pêşarojê min mesele daxwaz ku dev ji kelîma ''berhem'' berdim û bi ''eser'' berdewam bikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:20, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Erê tu dikarî kelîmeyên xwe biguherînî, ne problem e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:21, 14 hezîran 2026 (UTC)
:::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Not: hin kes dibêjin &quot;maf&quot; ne &quot;zimanê aqademîq maqademîq&quot; e lê derew e ti kes fêm nake ji xeynî medyaya purîst. Loma heq herî baş e, li çar aliyên welêt dikarî bi kar bînî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:23, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Te dev ji bandor bernadî? {{=D}} Li gorî Etîmolojiya Tsabolov, kelîmeyeke tirkî ye ji bandira çêbûye, lê ew ne problem e, problem zêde kes nizane çi ye, soran li şûna wê kelîmeyeke din çêkirine lê min ji bîr kir çi bû, karîger/kartêker tiştek wisa [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:27, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::::Gelek spas ji bo agahdariyê @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]. Ji bîr nekin ku min niha agahî wergirt û biryarek da; di pêşerojê de, xebata min dê bêtir kelîmên ku ji bo her kesê li Bakur têgihîştî ne, bikar tînim. Ji ber ve yekê kelîmeyên wekê ''bandor'' hîn di gotarên min de ne. Lê yekem lazim e ku ez fêr bim kîjar kelîman jî derbasdar in di zimanê kurdî. Bi mesele, ez ne dixwazim binivîsim ku kesek ''yazilmîş'' dikî. Ez lîsteyeke çêdikim û zimanê ku ez li mala xwe fêr bûmê ji kelîmeyên ''tirkmançî'' paqij dikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:32, 14 hezîran 2026 (UTC)
:::::::Not: Û têne kelîmeyên zêde dikim ku ji aliyê her kesî dikare were fêm kirin, nemaze ji kîjar kokê ew kelîmeyan ne. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:34, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::::::parêzgeh &gt; wîlayet
::::::::navçe &gt; qeza
::::::::perwerde &gt; tehsîl
::::::::dewlemend &gt; zengîn
::::::::wêne &gt; resm, foto, fotograf
::::::::wênesaz &gt; resam
::::::::wênegir/wênekêş &gt; fotografgir
::::::::peykersaz &gt; heykeltraş
::::::::nexşe &gt; xerîte kelîmeyeke ewqas beredayî kirine bela serê me, nexş jî xerîte jî her du erebî ne û dibêjin nexşe kurdîtir e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:37, 14 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::Min di heyata xwe de ti cara nexş ne bihîstiye, ji bilî di medyayên kurdî de. Lê tê bîra min wexte ku em biçûk bûn li gund, meelm bi me re jî kelîmeyên wekê xerîte, resm, qeza an wîlayet jî fêr kir. Ji dest medyayê an “kurdîkirina” kelîmeyên ku ne kurdî ne lê erebî an tirkî, ez di wexteke dirêj ne emîn bûme ku çi bikar anî bidim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:44, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Malxirabno zimanê me xistine halekî wisa ku êdî her kurd ji zimanê xwe şerm û fêdî dikin, dibêjin kurdiya me ne ya heqîqî ye, loma kurdî xeber nadin. Bi qasî tesîra asîmîlasyona tirkan, tesîra purîstan jî gelek zêde ye [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:48, 14 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Di kurdî de ti kelîmeya wekî helbest tine ye, bi sedan salan şairên kurd şi'r/şiîr nivisandine, ew tev gotine şi'r çi heqê wan xwînheraman hebû ku kelîmeyeke ewqas berbelav dane jibîrkirin û niha tenê dibêjin helbest ku Cara ewil bi şiklê helbeste di soranî de hatiye çêkirin lê dûre derket holê ku di devokên soranî de helbeste tê maneya iftira. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 16:35, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::Rast e. Mîna şiîrên [[Şerefxanê Bidlîsî]] ji nivîsandin. Divê ku em wan kelîmeyan biparêzin li vir.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 17:53, 14 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira kurmanc yekem duyem nabêjin yan dibêjin ya yekê ya duyê ya seyê, yan jî dibêjin ya yekê ya diduya(n) ya sisêyan... Hay jê hebe, malbata te kîjan şiklî bi kar tînin ? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 22:30, 15 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] em duyem bikar tînin, ez têne jî wekî wiha nas dikim û min gelek caran di xebatên din ên bikarhêneran li vir dîtiye. Muhkim e ku duyem an duyê ye, her du ne derbasdar ne? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 05:28, 16 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Welleh tu û kêfa xwe yî, min tenê fikrê xwe got. Derbasdarbûn qerara te ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 05:35, 16 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::::::Welleh heval di herêma me de duyem pir tê bikaranîn, bi almanî dibêjin ji bo duyem ''Zweiter'' û duyê ''zweit''. Bi mînak ''zweit-rangig'' an ''Zweiter Platz''. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 06:11, 16 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira şano tirkî ye [[wikt:şano#Tirkî]] tiyatro ji bo min çêtir e. Tenê tewsiye, ez li ser derbasdarbûnê tiştek nabêjim. Ji bo hemû kelîmeyan wisa ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:44, 16 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::::::::Not: kurteya danasînê ya wîkîdatayê wekî &quot;nivîskarê&quot; binivîse ne &quot;nivîskarekî&quot; ew standarda wîkîdatayê ye. bi ingilizî û tirkî jî nabêjin a writer an bir yazar, tenê writer dinivîsin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::::::::Min dît. Spas ji bo hişyarkirine. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Çima şiîrnivîs û ne şair/şaîr? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:20, 16 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min ve kelîmeyê wekî wiha nas kir. Ez dikarim jî bi şair/şaîr bişoxlim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 09:23, 16 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::::::::::::lyricist dibe şiîrnivîs lê poet her daim şair/şaîr e. Kîjan rastnivîs tercîh dikî kêfa te yî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:27, 16 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::::::::::::Hûn li Wanê dibêjin Behra Wanê an Deryaya Wanê? :) [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:27, 17 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::::::::::::::Rojbaş @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], di gundên [[Ecem|acemiyan]] de dibêjin ''Gola Wanê'', lê hinek ji gundên kurdan jî dibêjin ''Behra Wanê''. ''Deryaya Wanê'' ti kes bikar nake. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:03, 17 hezîran 2026 (UTC)

== Peyva fezager ==

Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] di kîjan ferheng de peyva  '''fezager''' heye  ? Min çend ferheng, sepan û [[Wîkîferheng|Wîkîferhengê]] kontrol kiribû û  ji bilî çend malperên ne pêbawer min vê peyvê ne dît . [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 15:13, 19 hezîran 2026 (UTC)

:@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Li ku derê dibêje gereg hemû kelîme di ferhengan de hebin? Eger qaîdeyeke wisa çêkî, gereg gelek kelîme ji wîkiyê derxî. Hebûna çend çavkaniyan ji bo wîkîpediyê bes e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 15:19, 19 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], 
::Çavkanî dikarin werin  sexte kirin.  https://en.wikipedia.org/wiki/Alan_MacMasters_hoax [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 15:54, 19 hezîran 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] superleheng li kîjan ferhengê derbas dibe? Ji xeynî [[:wikt:superleheng|Wîkîferhengê]] ku te li wir çêkir.. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:28, 19 hezîran 2026 (UTC)
::::ez dîsa lê geriyam çavkaniya 3an min nedît, ev çend sal in ji xeynî du çavkaniyan hîn jî superleheng hema bêje qet nayê bikaranîn. Lê tu li vir vê kelîmeyê pêşkêş dikî. Ne tiştekî normal e.... [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:37, 19 hezîran 2026 (UTC)
::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min peyva  superleheng 2 car li ser kanala [[Zarok TV]] bihîst  . Her wiha  peyva '''superqehreman'''  ku tu tercîh  dikî  jî di ferhengan de tune .  Lewma me herdu peyv tomar kir.  Ji bo pîşeya ku em behs dikin ne Yek ! Pênc peyv hene !!!  Kêmasî tune . Peyva  '''Pêjimêrk''' jî di O - ferhengê de heye . Lê  dîsa gumanên te hebûn  lewma me herdû got ku em  sernav wek [[Makîneya hesabê]] biguhêrîn heta çavkaniyên din hebin. Belkî te gotûbêja me ji bîr kiriye.  [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:51, 19 hezîran 2026 (UTC)

== Encamên daxwaza barkirinê ==

Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], daxwazên te yên dawî hatin kontrolkirin:
* ✅ [[:Bikarhêner:Wikihez/Şahname]] → [[:Bikarhêner:Wikihez/Şahname Tablo]]
* ✅ [[:Bikarhêner:Wikihez/Alvin Toffler]] → [[:Bikarhêner:Wikihez/Jêbirin/Alvin Toffler]]
[[Bikarhêner:Balyozbot|Balyozbot]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozbot|gotûbêj]]) 18:07, 21 hezîran 2026 (UTC)

== Encamên daxwaza barkirinê ==
Merheba @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], daxwazên te yên dawî hatin kontrolkirin:
* ✅ [[:Gotûbêj:Zanîngeha Ezherê]] → [[:Gotûbêj:Zanîngeha Elezherê/jebirin]]
* ✅ [[:Gotûbêj:Zanîngeha Elezherê]] → [[:Gotûbêj:Zanîngeha Ezherê]]
[[Bikarhêner:Balyozbot|Balyozbot]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozbot|gotûbêj]]) 06:02, 4 tîrmeh 2026 (UTC)</text>
      <sha1>j31p82bn5a7qa7dlnlwt6a4s8hhhtik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069508</id>
      <parentid>2069504</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikihez</username>
        <id>39702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2069508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16714" sha1="03vlomxsip9qzgu37ay26xfmobjhrg5" xml:space="preserve">{{Bikarhêner:Balyozbot/archiveconfig
|archive = Gotûbêja bikarhêner:Wikihez/Arşîv %(counter)d
|algo = old(30d)
|counter = 2
|maxarchivesize = 70K
|archiveheader = {{Arşîvkirin}}
|minthreadstoarchive = 1
|minthreadsleft = 5
}}{{Serê gotûbêjê|search=yes|arpol=no|wp=no|disclaimer=no|bottom=no|age=30|units=roj|bot=Balyozbot|minthreadsleft=5|archieves=yes}}
&lt;!-- Template:Setup auto archiving --&gt;

== Kurdîkirina nexşeyê ==

Silav  @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] .Tu çawa nî ?  Baş î ?  Di Wîkîpediyaya bi kurdî de gelek nexşe bi zimanên biyanî hatine çêkirin. Ev pir xemgîn e .  Gelo tu dikarî ji kerema xwe re guherto û varyanteke bi kurdî ya nexşe çê bikî ?  Mixabin  ez nizanim ew çawa çê dibe. Minê an jî bi  xwe çê bikira . 

Navê dewlet  : [[Keyaniya Yekbûyî]] 

Navê welatan: [[Îrlendaya Bakur]], [[Skotlenda]],  [[Înglistan]] û [[Wêls]] in . https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Kingdom_labelled_map7_vector.svg#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:29, 20 gulan 2026 (UTC)

:silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] dikarî vê amûrê https://svgtranslate.toolforge.org/ bi kar bînî, tercimekirina dosyeyên bi Formata .svg gelek hêsan dike. Eger ez bikim ez ê Qiraliyeta Yekbûyî binivîsim. Loma dibêjim tu bikî çêtir e [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:41, 20 gulan 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Gelek spas . Ez bawerim ku nexşe  temam e. Ez dixwazim nexşeya [[Keyaniya Kurdistanê]] jî bi kurdî wergerînim . Lê mixabin nabe. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kingdom_of_kurdistan_1923.png#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:00, 20 gulan 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] çunkî bi.png dawî dibe. Divê.svg be. Wê xerîteyê jê bibe yekî din bibîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 14:04, 20 gulan 2026 (UTC)
::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Nexşeya [[Keyaniya Orşelîmê]] ema svg ye û ew jî mixabin nabe. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:07, 20 gulan 2026 (UTC)

== Gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê ==

Merhaba @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], tu çawa yî? Min dîtiye ku tu gelek bi bot-an dişoxlî û daxwaz ku pirs bikim ma eleqeya tê ji bo Wîkîpediyaya kurdî heye ku, bi wan bot-an hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê zêde bikî? Kurd li her deverê Anadolyayê de hene, dibe ku ev jî mimkun e sewê vir?


Silav û rêz! [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 16:52, 2 hezîran 2026 (UTC)

:silav @[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] Min pirsa te fêm nekir. Ez van maddeyan çênakim, tenê yên heyî rast dikim. Pirsa te çi bû? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:01, 2 hezîran 2026 (UTC)
::Bibore @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], yanî pirsa min bû ku eleqe û dema te heye ku tu bi “bot“ hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê li Wîkîpediyaya kurdî çê bikî, dema ku kurd li nêzîkî her derê li Tirkiyeyê hene.  [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:05, 2 hezîran 2026 (UTC)
:::Van roja wexta min heye, erê feqat çêkirina wan maddeyan bi botê zehmet e. Ji me re lîsteyeke baş hewce ye. Fikrê te çi ye? Em çawa dikarin hemî gundan çêkin? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC)
::::@[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC)
:::::Gotina tê rast e, hinek zehmet e. Mesele li ser wîkîpediya inglîzî gotara “Districts of Turkey“ heye, dibe ku yekem ew gotar were çêkirin, di vir de lîsteyên hemî navçeyên Tirkiyeyê heye. Bi eynî rê jî, hemî gundan, eger ku gotar an kategoriyên ve hebin. Ji bikaranîna bot-an ez pir nizanim. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC)
:::::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] jî wiha gotaran çêkirî da. Belkî ew baştir dizane. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:13, 2 hezîran 2026 (UTC)

== Kelîmên kurdî ku tu bikar tînî ==

Silav hevalê birêz @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], ez bi mehan gotarên te dişopînim. Ji ziman ve, ji min re xuya dike ku ev zimanê ku her yek ji me kurdan fêm dike ye. Ji ber vê yekê min xwest bipirsim gelo mimkun e ku ez vê versiyona zimanê fêr bibim? Ferheng an malperekî? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 22:46, 12 hezîran 2026 (UTC)

:Na tine ye lê Podcasta Perxuderestpodcast a [[Ömer Faruk Baran]] û nivîskar [[Roşan Lezgîn]] dikarî teqip bikî, wana bi giştî kelîmeyên eseh bi kar tînin. Tu kurdî dûre hîn bû an jî ji dê û bavê xwe hîn bû? Ez dûre xwe bi xwe elîmim loma ji min re zor e ferq bikim kîjan kelîme sexte kîjan heqîqî ye, lê eger tu ji dê û bavê xwe elimî, hemû kelîmeyên ku bav û diya te bi kar tînin, helal in. Pêşî bifikire ew kîjan gotinê fêm dikin, dûre li înternetê bigere ka ev gotin di çavkaniyên kurdî de hatine bikaranîn an na. Eger tên bikaranîn, ferq nake tirkî, erebî, farisî an çînî be, ji me giyan re helal e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:10, 13 hezîran 2026 (UTC)
::Silav @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] -tirîn di kurmancî de tine ye, kurmanc dibêjin herî /tewrî mezin.
::Çend tiştên din:
::bandor  &gt; tesîr 
::kesayet &gt; şexsiyet
::mijar &gt; mesele, mewzû
::giringî &gt; ehemmiyet, muhîmî 
::berhem &gt; eser
::serdem &gt; çax, dewr, [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:12, 14 hezîran 2026 (UTC)
:::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], gelek sipas ji bo hişyarkirinê, min ve yekê guhart. Peyvên ku te li jêr nivîsand, ma ez karim niha peyvên wekên ''tesîr'', ''şexsiyet'' an ''mesele'' bikar bînim an na? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:17, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::Çimgî jî ji bo pêşarojê min mesele daxwaz ku dev ji kelîma ''berhem'' berdim û bi ''eser'' berdewam bikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:20, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Erê tu dikarî kelîmeyên xwe biguherînî, ne problem e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:21, 14 hezîran 2026 (UTC)
:::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Not: hin kes dibêjin &quot;maf&quot; ne &quot;zimanê aqademîq maqademîq&quot; e lê derew e ti kes fêm nake ji xeynî medyaya purîst. Loma heq herî baş e, li çar aliyên welêt dikarî bi kar bînî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:23, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Te dev ji bandor bernadî? {{=D}} Li gorî Etîmolojiya Tsabolov, kelîmeyeke tirkî ye ji bandira çêbûye, lê ew ne problem e, problem zêde kes nizane çi ye, soran li şûna wê kelîmeyeke din çêkirine lê min ji bîr kir çi bû, karîger/kartêker tiştek wisa [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:27, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::::Gelek spas ji bo agahdariyê @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]. Ji bîr nekin ku min niha agahî wergirt û biryarek da; di pêşerojê de, xebata min dê bêtir kelîmên ku ji bo her kesê li Bakur têgihîştî ne, bikar tînim. Ji ber ve yekê kelîmeyên wekê ''bandor'' hîn di gotarên min de ne. Lê yekem lazim e ku ez fêr bim kîjar kelîman jî derbasdar in di zimanê kurdî. Bi mesele, ez ne dixwazim binivîsim ku kesek ''yazilmîş'' dikî. Ez lîsteyeke çêdikim û zimanê ku ez li mala xwe fêr bûmê ji kelîmeyên ''tirkmançî'' paqij dikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:32, 14 hezîran 2026 (UTC)
:::::::Not: Û têne kelîmeyên zêde dikim ku ji aliyê her kesî dikare were fêm kirin, nemaze ji kîjar kokê ew kelîmeyan ne. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:34, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::::::parêzgeh &gt; wîlayet
::::::::navçe &gt; qeza
::::::::perwerde &gt; tehsîl
::::::::dewlemend &gt; zengîn
::::::::wêne &gt; resm, foto, fotograf
::::::::wênesaz &gt; resam
::::::::wênegir/wênekêş &gt; fotografgir
::::::::peykersaz &gt; heykeltraş
::::::::nexşe &gt; xerîte kelîmeyeke ewqas beredayî kirine bela serê me, nexş jî xerîte jî her du erebî ne û dibêjin nexşe kurdîtir e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:37, 14 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::Min di heyata xwe de ti cara nexş ne bihîstiye, ji bilî di medyayên kurdî de. Lê tê bîra min wexte ku em biçûk bûn li gund, meelm bi me re jî kelîmeyên wekê xerîte, resm, qeza an wîlayet jî fêr kir. Ji dest medyayê an “kurdîkirina” kelîmeyên ku ne kurdî ne lê erebî an tirkî, ez di wexteke dirêj ne emîn bûme ku çi bikar anî bidim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:44, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Malxirabno zimanê me xistine halekî wisa ku êdî her kurd ji zimanê xwe şerm û fêdî dikin, dibêjin kurdiya me ne ya heqîqî ye, loma kurdî xeber nadin. Bi qasî tesîra asîmîlasyona tirkan, tesîra purîstan jî gelek zêde ye [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:48, 14 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Di kurdî de ti kelîmeya wekî helbest tine ye, bi sedan salan şairên kurd şi'r/şiîr nivisandine, ew tev gotine şi'r çi heqê wan xwînheraman hebû ku kelîmeyeke ewqas berbelav dane jibîrkirin û niha tenê dibêjin helbest ku Cara ewil bi şiklê helbeste di soranî de hatiye çêkirin lê dûre derket holê ku di devokên soranî de helbeste tê maneya iftira. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 16:35, 14 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::Rast e. Mîna şiîrên [[Şerefxanê Bidlîsî]] ji nivîsandin. Divê ku em wan kelîmeyan biparêzin li vir.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 17:53, 14 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira kurmanc yekem duyem nabêjin yan dibêjin ya yekê ya duyê ya seyê, yan jî dibêjin ya yekê ya diduya(n) ya sisêyan... Hay jê hebe, malbata te kîjan şiklî bi kar tînin ? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 22:30, 15 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] em duyem bikar tînin, ez têne jî wekî wiha nas dikim û min gelek caran di xebatên din ên bikarhêneran li vir dîtiye. Muhkim e ku duyem an duyê ye, her du ne derbasdar ne? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 05:28, 16 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Welleh tu û kêfa xwe yî, min tenê fikrê xwe got. Derbasdarbûn qerara te ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 05:35, 16 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::::::Welleh heval di herêma me de duyem pir tê bikaranîn, bi almanî dibêjin ji bo duyem ''Zweiter'' û duyê ''zweit''. Bi mînak ''zweit-rangig'' an ''Zweiter Platz''. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 06:11, 16 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira şano tirkî ye [[wikt:şano#Tirkî]] tiyatro ji bo min çêtir e. Tenê tewsiye, ez li ser derbasdarbûnê tiştek nabêjim. Ji bo hemû kelîmeyan wisa ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:44, 16 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::::::::Not: kurteya danasînê ya wîkîdatayê wekî &quot;nivîskarê&quot; binivîse ne &quot;nivîskarekî&quot; ew standarda wîkîdatayê ye. bi ingilizî û tirkî jî nabêjin a writer an bir yazar, tenê writer dinivîsin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::::::::Min dît. Spas ji bo hişyarkirine. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Çima şiîrnivîs û ne şair/şaîr? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:20, 16 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min ve kelîmeyê wekî wiha nas kir. Ez dikarim jî bi şair/şaîr bişoxlim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 09:23, 16 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::::::::::::lyricist dibe şiîrnivîs lê poet her daim şair/şaîr e. Kîjan rastnivîs tercîh dikî kêfa te yî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:27, 16 hezîran 2026 (UTC)
::::::::::::::::::::::Hûn li Wanê dibêjin Behra Wanê an Deryaya Wanê? :) [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:27, 17 hezîran 2026 (UTC)
:::::::::::::::::::::::Rojbaş @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], di gundên [[Ecem|acemiyan]] de dibêjin ''Gola Wanê'', lê hinek ji gundên kurdan jî dibêjin ''Behra Wanê''. ''Deryaya Wanê'' ti kes bikar nake. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:03, 17 hezîran 2026 (UTC)

== Peyva fezager ==

Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] di kîjan ferheng de peyva  '''fezager''' heye  ? Min çend ferheng, sepan û [[Wîkîferheng|Wîkîferhengê]] kontrol kiribû û  ji bilî çend malperên ne pêbawer min vê peyvê ne dît . [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 15:13, 19 hezîran 2026 (UTC)

:@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Li ku derê dibêje gereg hemû kelîme di ferhengan de hebin? Eger qaîdeyeke wisa çêkî, gereg gelek kelîme ji wîkiyê derxî. Hebûna çend çavkaniyan ji bo wîkîpediyê bes e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 15:19, 19 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], 
::Çavkanî dikarin werin  sexte kirin.  https://en.wikipedia.org/wiki/Alan_MacMasters_hoax [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 15:54, 19 hezîran 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] superleheng li kîjan ferhengê derbas dibe? Ji xeynî [[:wikt:superleheng|Wîkîferhengê]] ku te li wir çêkir.. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:28, 19 hezîran 2026 (UTC)
::::ez dîsa lê geriyam çavkaniya 3an min nedît, ev çend sal in ji xeynî du çavkaniyan hîn jî superleheng hema bêje qet nayê bikaranîn. Lê tu li vir vê kelîmeyê pêşkêş dikî. Ne tiştekî normal e.... [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:37, 19 hezîran 2026 (UTC)
::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min peyva  superleheng 2 car li ser kanala [[Zarok TV]] bihîst  . Her wiha  peyva '''superqehreman'''  ku tu tercîh  dikî  jî di ferhengan de tune .  Lewma me herdu peyv tomar kir.  Ji bo pîşeya ku em behs dikin ne Yek ! Pênc peyv hene !!!  Kêmasî tune . Peyva  '''Pêjimêrk''' jî di O - ferhengê de heye . Lê  dîsa gumanên te hebûn  lewma me herdû got ku em  sernav wek [[Makîneya hesabê]] biguhêrîn heta çavkaniyên din hebin. Belkî te gotûbêja me ji bîr kiriye.  [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:51, 19 hezîran 2026 (UTC)</text>
      <sha1>03vlomxsip9qzgu37ay26xfmobjhrg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Firîna bi şev (roman)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138534</id>
    <revision>
      <id>2069577</id>
      <parentid>2060420</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:15:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1311" sha1="65cd68x529chks5kcojek020igodmyk" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = [[Omer Dilsoz]]
| wêne               = Vol de nuit, 1931 (cropped).JPG
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Antoine de Saint-Exupéry]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = [[1931]]
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 
| pirtûk             = 
}}
'''Firîna bi şev''' ( sernavê resen ''Vol de Nuit'') ku di sala 1931an de hate weşandin, romana duyem a nivîskar û balafirvanê fransî Antoine de Saint-Exupéry bû .

== Naverok ==

== Wergera kurdî ==
Pîrtûk ji aliyê nivîskar û wergêr [[Omer Dilsoz]] ve hatiye wergerandin bo zimanê kurdî .&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Firîna bi şev |paşnav=de Saint-Exupéry |pêşnav=Antoine |weşanger=Delal Yayınları |sal=2021 }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Pirtûk]]
[[Kategorî:Roman]]</text>
      <sha1>65cd68x529chks5kcojek020igodmyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sêhrbazê Ozê Gewre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138536</id>
    <revision>
      <id>2069672</id>
      <parentid>2055620</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1777" sha1="mhado1qjdluxn66alberuwvx3z4xmbr" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = The Wonderful Wizard of Oz
| wergêr             = [[Omer Dilsoz]]
| wêne               = The Wonderful Wizard of Oz, 006.png
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Lyman Frank Baum]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 
| pirtûk             = 
}}
'''Sêhbazê Ozê gewre''' (sernavê resen '''The Wonderful Wizard of Oz''' ) romaneke zarokan a sala 1900 ye ku ji hêla nivîskar Lyman Frank Baum ve hatiye nivîsandin û ji hêla [[William Wallace Denslow]] ve hatiye xêzkirin.Di rêzeromana Ozê de yekem roman e.Keçikek cotkar a ji Kansasê ya bi navê Dorothy piştî ku ew û kûçikê wê Toto ji ber bahozek ji mala xwe dûr dikevin û wisa têne welatê efsûnî yê Oz.Bi hatina wê di cîhana efsûnî ya Oz de, ew fêr dibe ku ew nikare vegere malê heya ku ew caduya bed a rojavayê ne kuje.

== Wergera kurdî ==
Pîrtûk ji aliyê nivîskar û wergêr [[Omer Dilsoz]] ve hatiye wergerandin bo zimanê kurdî .

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Honak li ser efsûngeran]]
[[Kategorî:Pirtûkên sensûrkirî]]
[[Kategorî:Pirtûkên zarokan li ser şêran]]
[[Kategorî:Romanên li ser sêwiyan]]
[[Kategorî:Romanên zarokan li ser ajalan]]</text>
      <sha1>mhado1qjdluxn66alberuwvx3z4xmbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pîrê û Tûtî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138537</id>
    <revision>
      <id>2069671</id>
      <parentid>2055518</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1476" sha1="fp8kzsazvexq08avtlccw2vkp3238i2" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=gulan 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = The Widow and the Parrot
| wergêr             = [[Omer Dilsoz]]
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Virginia Woolf]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| weşanxane          = 
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 
| pirtûk             = 
}}
'''Pirê û Tûtî''' çîrokeke zarokan e ku ji hêla [[Virginia Woolf]] ve di sala 1922 an 1923 de ji bo rojnameyek malbatî hatibû nivîsandin. Çîrok derbarê Xanim Gage, jinebiyek pîr, dema ku ew diçe mîrasek ku birayê wê yê çikûs Joseph Brand hiştiye, bîne. Xanim Gage ji bilî koşkeke biçûk û 3000 sterlîn, tûtiyekî bi navê James jî mîras dike. Çîrok bi exlaqê ku &quot;dilsoziya ajalan&quot; bi bextewariyê tê xelat kirin bi dawî dibe.

== Wergera kurdî ==
Pîrtûk ji aliyê nivîskar û wergêr [[Omer Dilsoz]] ve hatiye wergerandin bo zimanê kurdî .

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Kurteçîrokên Virginia Woolf]]</text>
      <sha1>fp8kzsazvexq08avtlccw2vkp3238i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emîl hê jî li Lönnebergayê dijî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139298</id>
    <revision>
      <id>2069655</id>
      <parentid>2053675</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1764" sha1="fgyx73zyq7gpozmiewarv694kotg8rk" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = Emil i Lönneberga
| wergêr             = [[Firat Cewerî]]
| wêne               = Hilden, Richrather 186 Astrid Lindgren Schule-1.JPG
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Astrid Lindgren]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = [[Stockholm]], [[Swêd]]
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Swêdî]]
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekemîn --&gt;
| weşanxane          = [[Weşanên Nûdem]] (bi kurdî)
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 91-88592-54-5
| pirtûk             = 
}}
'''Emîl hê ji Lönnebergayê dijî''' (bi swêdî: ''Emil i Lönneberga'') rêzeromanên zarokan e ku ji hêla Astrid Lindgren ve di salên 1963, 1966 û 1970î de li ser henekbazê Emîl Svensson, ku li çandingehek li gundê Lönneberga li [[Småland]], li [[Swêd]]ê dijî, hatine nivîsandin.

== Wergera kurdî ==
Pîrtûk ji aliyê nivîskar û wergêr [[Firat Cewerî]] ve hatiye wergerandin bo zimanê kurdî. Pirtûk di sala 2000an li [[Weşanên Nûdem]] derket.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Emîl hê jî li Lönnebergayê dijî |paşnav=Lindgren |pêşnav=Astrid |weşanger=Nûdem |sal=2000 |isbn=91-88592-54-5 |cih=Stockholm, Swêd |ziman=ku }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Berhemên Astrid Lindgren]]
[[Kategorî:Roman]]
[[Kategorî:Romanên 1963an]]
[[Kategorî:Wêjeya zarokan]]
[[Kategorî:1963 li Swêdê]]</text>
      <sha1>fgyx73zyq7gpozmiewarv694kotg8rk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fight Club (roman)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140996</id>
    <revision>
      <id>2069656</id>
      <parentid>2060517</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2915" sha1="inwbewaszoaeebbsvt051fftpv29vhs" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Klûbâ Şerê
| sernavê_xwemalî    = Fight Club
| wergêr             = 
| wêne               = PL Podziemny krag okladka.jpg
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = Çapberîyâ Polonya
| nivîskar           = Chuck Palahniuk
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
| cih                = 
| sernivîser         = 
| sererastkirin      = 
| ziman              = [[Zimanê inglîzî|İnglîzî]]
| dîroka_weşanê      = Tebaxâ 17, 1996
| weşanxane          = W. W. Norton &amp; Company
| rûpel              = 208
| wêneçêker          = Michael Ian Kaye
Melissa Hayden
Proverbial Inc.
| pîvan              = 
| ISBN               = 0-393-03976-5
| pirtûk             = 
}}
'''Fight Club''' (bi wateya: Yaneya cengê ) romanek e ku ji hêla Chuck Palahniuk ve di sala 1996e de hat nivîsandin.

Dema ku Palahniuk debara xwe bi mekanîka otomobîlan a şirketeke bi navê Freightliner dikir, di sala 1996an de di çarçoveya komeke edebî ya ku tevî hevalên xwe beşdar bûbûn de kurteçîroka 'Project Mayhem' nivîsand. Çîroka navborî, di nav 3 mehan de, veguherî Fight Club'ê.

Ew, mijara; serpêhatiyên lehengek nenas ku bi bêxewiyê re têdikoşe, digire. Bi îlhama gotina bijîjkê xwe ya acizkirî ya ku; bêxewî ne êşêkî jan dide.

Leheng bi xwe, di nav çend komên piştgiriyê de kesek bi nexweşiya giran radibe, rehetiyê dibîne. Dûv re ew, zilamek nepenî bi navê Tyler Durden nas dike û klûbek şer a binerd wekî 'psîkoterapiya radîkal' ava dikin.

Di sala 1999an de, gerînende David Fincher; wî romana di fîlimek bi heman navî de, bi lîstikvaniya Brad Pitt û Edward Norton lêgûncandin da. Fîlm tevî ku di warê aborî de kêm performans derxist jî, kultek peyda kir. Navdarîyâ fîlm, profîla romanê û ya Palahniuk bilindtir kir. Berhema Fight Club 2, di gulana 2015an de bi forma pirtûka komîk hate deranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.thewrap.com/fight-club-2-second-issue-sneak-peek-photo-exclusive/ |sernav='Fight Club 2' Sneak Peek Reveals Dark Side of the American Dream (Exclusive Photo) |paşnav=Day |pêşnav=Deborah |tarîx=2015-03-10 |malper=TheWrap |ziman=en-US |roja-gihiştinê=2023-10-13 }}&lt;/ref&gt;

Fight Club 3 jî di sala 2019an de di forma pirtûka komîk de hate deranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/fight-club-3-chuck-palahniuk-explains-new-comic-1180375/ |sernav=‘Fight Club 3’ Team on Bringing Tyler Durden to Comics |paşnav=McMillan |pêşnav=Graeme |tarîx=2019-01-29 |malper=The Hollywood Reporter |ziman=en-US |roja-gihiştinê=2023-10-13 }}&lt;/ref&gt;

= Çavkanî =
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Pirtûk-şitil}}

[[Kategorî:Romanên werzişê yên amerîkî]]
[[Kategorî:Yaneyên honakî]]</text>
      <sha1>inwbewaszoaeebbsvt051fftpv29vhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bikarhêner:Balyozbot/kontrol/beralîkirinên kategoriyan</title>
    <ns>2</ns>
    <id>156563</id>
    <revision>
      <id>2069528</id>
      <parentid>2069388</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T08:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bota sererastkirina beralîkirinên kategoriyan</comment>
      <origin>2069528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="195561" sha1="69a4dsbx24phc9qohsc7ufdtndiufmy" xml:space="preserve">
== 2026-07-04T08:20:36Z ==
* [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 47 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin
* Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]]
* Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve:


== 2026-07-03T08:20:56Z ==
* [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 47 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin
* Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]]
* Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve:


== 2026-07-02T12:32:47Z ==
* Ne-beralîkirina nehêvîkirî: [[:Kategorî:Beralîkirinên kategoriyan yên ne vala ne]]
* [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 47 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin
* Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]]
* Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve:
*# [[:Kategorî:1890î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1890î li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:1893 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1893 li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:1920î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1920î li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:1926 li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1926 li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:1930î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1930î li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:1938 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1938 li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:1960 li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1960 li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:1960î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1960î li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:1960î li Walesê]] → [[:Kategorî:1960î li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:1970î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1970î li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:1970î li Walesê]] → [[:Kategorî:1970î li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:1974 li Walesê]] → [[:Kategorî:1974 li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:1980î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1980î li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:1989 li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1989 li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:1990î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1990î li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:1996 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1996 li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:2010an şitlek drama fîlm]] → [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê 2010an]]
*# [[:Kategorî:2020î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:2020î li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Aboriya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Aboriya Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Aboriya Walesê]] → [[:Kategorî:Aboriya Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Aborîzan li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Aborînas li gorî neteweyan]]
*# [[:Kategorî:Aborîzan]] → [[:Kategorî:Aborînas]]
*# [[:Kategorî:Aborîzanên amerîkî]] → [[:Kategorî:Aborînasên amerîkî]]
*# [[:Kategorî:Aborîzanên bangladeşî]] → [[:Kategorî:Aborînasên bengladeşî]]
*# [[:Kategorî:Aborîzanên bengladeşî]] → [[:Kategorî:Aborînasên bengladeşî]]
*# [[:Kategorî:Abxazya]] → [[:Kategorî:Ebxazya]]
*# [[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdûgel]] → [[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdewlet]]
*# [[:Kategorî:Ajalnasî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]]
*# [[:Kategorî:Ajalên difirin]] → [[:Kategorî:Heywanên difirin]]
*# [[:Kategorî:Ajalên ku rewşa wan baş e]] → [[:Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî]]
*# [[:Kategorî:Ajalên çîrokî]] → [[:Kategorî:Heywanên mîtolojîk]]
*# [[:Kategorî:Akademiyên netewî]] → [[:Kategorî:Akademiyên neteweyî]]
*# [[:Kategorî:Akademiyên zanistî yên netewî]] → [[:Kategorî:Akademiyên zanistî yên neteweyî]]
*# [[:Kategorî:Aktor li gorî bajar an bajarokê Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Aktor li gorî bajar an bajarokên Îtalyayê]]
*# [[:Kategorî:Aktor li gotî neteweyan]] → [[:Kategorî:Aktor li gorî neteweyan]]
*# [[:Kategorî:Aktorên Fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Aktorên filîpînî]]
*# [[:Kategorî:Aktorên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Aktorên awistralî]]
*# [[:Kategorî:Aktorên fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Aktorên filîpînî]]
*# [[:Kategorî:Aktorên hindî]] → [[:Kategorî:Aktorên hindistanî]]
*# [[:Kategorî:Aktorên kîprosî]] → [[:Kategorî:Aktorên qibrisî]]
*# [[:Kategorî:Aktorên polon]] → [[:Kategorî:Aktorên polonyayî]]
*# [[:Kategorî:Aktorên walesî]] → [[:Kategorî:Aktorên wêlsî]]
*# [[:Kategorî:Aktrîsên Afro-amerîkî yên sedsala 20an]] → [[:Kategorî:Aktrîsên afro-amerîkî yên sedsala 20an]]
*# [[:Kategorî:Aktrîsên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên awistralî]]
*# [[:Kategorî:Aktrîsên brazîlî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên brezîlî]]
*# [[:Kategorî:Aktrîsên hindî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên hindistanî]]
*# [[:Kategorî:Aktrîsên ji Meksîkê]] → [[:Kategorî:Aktrîsên ji Meksîkoyê]]
*# [[:Kategorî:Aktrîsên walesî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên wêlsî]]
*# [[:Kategorî:Alava avakirina avahiyan]] → [[:Kategorî:Keresteyên avakirinê]]
*# [[:Kategorî:Alim dînî]] → [[:Kategorî:Alimên dînî]]
*# [[:Kategorî:Alîm li gorî binebeşê]] → [[:Kategorî:Alim li gorî binebeşê]]
*# [[:Kategorî:Alîm û akademisyen li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Alim û akademisyen li gorî mijaran]]
*# [[:Kategorî:Alîm û akademisyen]] → [[:Kategorî:Alim û akademisyen]]
*# [[:Kategorî:Alîmên dînî]] → [[:Kategorî:Alimên dînî]]
*# [[:Kategorî:Anarşî]] → [[:Kategorî:Anarşîzm]]
*# [[:Kategorî:Anatolya Navîn]] → [[:Kategorî:Anatolyaya Navîn]]
*# [[:Kategorî:Antigûa û Berbûda]] → [[:Kategorî:Antîgua û Berbûda]]
*# [[:Kategorî:Antropologên brîtanî]] → [[:Kategorî:Mirovnasên brîtanî]]
*# [[:Kategorî:Antîkomûnîzm]] → [[:Kategorî:Antîkomunîzm]]
*# [[:Kategorî:Apocynaceae]] → [[:Kategorî:Famîleya kinfan]]
*# [[:Kategorî:Apple Inc.]] → [[:Kategorî:Apple, Inc.]]
*# [[:Kategorî:Apîyolojî]] → [[:Kategorî:Apiyolojî]]
*# [[:Kategorî:Arizona (erdnîgarî)]] → [[:Kategorî:Arîzona (erdnîgarî)]]
*# [[:Kategorî:Arjantîn]] → [[:Kategorî:Arjentîn]]
*# [[:Kategorî:Arjantînî]] → [[:Kategorî:Arjentînî]]
*# [[:Kategorî:Arma]] → [[:Kategorî:Nîşan]]
*# [[:Kategorî:Article namespace templates]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo gotaran]]
*# [[:Kategorî:Articles with multiple maintenance issues]] → [[:Kategorî:Gotarên bi gelek probleman]]
*# [[:Kategorî:Artuklu]] → [[:Kategorî:Ertuqî]]
*# [[:Kategorî:Artêşa Parastina ên Şoreşa Îslamî]] → [[:Kategorî:Artêşa Pasdaran a Şoreşa Îslamî ya Îranê]]
*# [[:Kategorî:Asklipîos]] → [[:Kategorî:Asklêpios]]
*# [[:Kategorî:Astrofizîk]] → [[:Kategorî:Stêrfizîk]]
*# [[:Kategorî:Astrofîzîknas]] → [[:Kategorî:Stêrfîzîknas]]
*# [[:Kategorî:Astronom]] → [[:Kategorî:Stêrnas]]
*# [[:Kategorî:Astronomên DYAyê]] → [[:Kategorî:Stêrnasên amerîkî]]
*# [[:Kategorî:Astronomên ereb]] → [[:Kategorî:Stêrnasên ereb]]
*# [[:Kategorî:Astronomên fars]] → [[:Kategorî:Stêrnasên faris]]
*# [[:Kategorî:Astronomên hindî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên hindistanî]]
*# [[:Kategorî:Astronomên jin]] → [[:Kategorî:Stêrnasên jin]]
*# [[:Kategorî:Astronomên kurd]] → [[:Kategorî:Stêrnasên kurd]]
*# [[:Kategorî:Astronomên misilman]] → [[:Kategorî:Stêrnasên misilman]]
*# [[:Kategorî:Astronomên swêdî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên swêdî]]
*# [[:Kategorî:Astronomên tirk]] → [[:Kategorî:Stêrnasên tirk]]
*# [[:Kategorî:Astronomên yewnanî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên yewnan]]
*# [[:Kategorî:Astronomî li Ûkraynayê]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Ûkraynayê]]
*# [[:Kategorî:Astronomî]] → [[:Kategorî:Stêrnasî]]
*# [[:Kategorî:Astronot]] → [[:Kategorî:Esmanger]]
*# [[:Kategorî:Asûrî]] → [[:Kategorî:Suryanî]]
*# [[:Kategorî:Av li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Av li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Av li Walesê]] → [[:Kategorî:Av li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Avabûn 1663 li Înglistanê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1663an li Înglistanê]]
*# [[:Kategorî:Avabûn li gorî welat û hezarsalê]] → [[:Kategorî:Avabûn li gorî welat û hezarsalan]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1890î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1890î li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1893an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1893an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an li Norwêcê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê li Norwêcê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1920î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1920î li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1926an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1926an li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1930î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1930î li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1938an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1938an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1960î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1960î li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1961ê li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1961ê li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1970î li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1970î li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1980î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1980î li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1990î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1990î li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 1996an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1996an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên 2012an li Sûrîyê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 2012an li Sûriyê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 1ê li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 1ê li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê li gorî hezarsalan]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê li gorî sedsalan]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên li Kîprosê li gorî dehsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Qibrisê li gorî dehsalan]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên li Kîprosê li gorî salan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Qibrisê li gorî salan]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî dehsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî dehsalan]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî hezarsalan]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî salan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî salan]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî sedsalan]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê li gorî dehsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê li gorî dehsalan]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê li gorî hezarsalan]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 11an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 11an li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 19an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 8an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 8an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Avahiya dîrokî]] → [[:Kategorî:Avahiyên dîrokî]]
*# [[:Kategorî:Avahiyên li Kîprosê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Avahiyên li Qibrisê li gorî bajaran]]
*# [[:Kategorî:Avahiyên li Kîprosê li gorî cureyan]] → [[:Kategorî:Avahiyên li Qibrisê li gorî cureyan]]
*# [[:Kategorî:Avahî li Berlînê]] → [[:Kategorî:Avahiyên li Berlînê]]
*# [[:Kategorî:Avahîsaz li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Mîmar li gorî neteweyan]]
*# [[:Kategorî:Avahîsaz]] → [[:Kategorî:Mîmar]]
*# [[:Kategorî:Avahîsazên kurd]] → [[:Kategorî:Mîmarên kurd]]
*# [[:Kategorî:Avahîsazî]] → [[:Kategorî:Mîmarî]]
*# [[:Kategorî:Avûstûrya]] → [[:Kategorî:Awistirya]]
*# [[:Kategorî:Awayên rêvebirinan]] → [[:Kategorî:Şiklên birevêbirinê]]
*# [[:Kategorî:Awistralyayî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Awistralî li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Awistralyayî]] → [[:Kategorî:Awistralî]]
*# [[:Kategorî:Awistriya]] → [[:Kategorî:Awistirya]]
*# [[:Kategorî:Awustralya]] → [[:Kategorî:Awistralya]]
*# [[:Kategorî:Azerbeycan]] → [[:Kategorî:Azerbaycan]]
*# [[:Kategorî:Aşik]] → [[:Kategorî:Gede]]
*# [[:Kategorî:Aşîtî]] → [[:Kategorî:Aştî]]
*# [[:Kategorî:BIBSYS]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BIBSYS]]
*# [[:Kategorî:BNE]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BNE]]
*# [[:Kategorî:BNF]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BNF]]
*# [[:Kategorî:Babel - Users by language]] → [[:Kategorî:Bikarhêner ziman]]
*# [[:Kategorî:Babîl - Bikarhênerên li gorî zimanê]] → [[:Kategorî:Bikarhêner ziman]]
*# [[:Kategorî:Bahamas]] → [[:Kategorî:Bahama]]
*# [[:Kategorî:Bajar û komûnên Basilicatayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Basilicatayê]]
*# [[:Kategorî:Bajaren parêzgeha Xorasana Rezewî]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Xorasana Rezewî]]
*# [[:Kategorî:Bajarokên Hessen]] → [[:Kategorî:Bajarokên Hessenê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên Almanî]] → [[:Kategorî:Bajarên Almanyayê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Awistiryayê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên Azerbaycana Rojava (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Azerbaycana Rojava]]
*# [[:Kategorî:Bajarên Azerbaycana Rojavayê]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Azerbaycana Rojava]]
*# [[:Kategorî:Bajarên Brazîlê]] → [[:Kategorî:Bajarên Brezîlê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên Danîmarkê]] → [[:Kategorî:Bajarên Danîmarkayê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên Kirmanşanê]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Kirmaşanê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Bajarên Çekyayê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên Macaristanê]] → [[:Kategorî:Bajarên Mecaristanê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên Nemsayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Awistriyayê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên Polendayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Polonyayê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên Walesê]] → [[:Kategorî:Bajarên Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên herêma Emîliya Romanyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Emîliya Romanyayê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên herêma Friuli-Venezia Giulia]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Friuli-Venezia Giulia]]
*# [[:Kategorî:Bajarên herêma Kampaniyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Kampaniyayê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên herêma Lombardiyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Lombardiyayê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên herêma Markeyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Markeyê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên herêma Molîzeyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Molîzeyê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên herêma Piemontê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Piemontê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên herêma Pugliayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Pugliayê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Trentino-Alto Adige/Südtirolê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên herêma Umbriyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Umbriyayê]]
*# [[:Kategorî:Bajarên herêma Venetoyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Venetoyê]]
*# [[:Kategorî:Balindeyên wîçwîçokan]] → [[:Kategorî:Fîkar]]
*# [[:Kategorî:Bandora civakî]] → [[:Kategorî:Tesîra civakî]]
*# [[:Kategorî:Bangeşe li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Propaganda li gorî neteweyan]]
*# [[:Kategorî:Bangeşe li Îranê]] → [[:Kategorî:Propaganda li Îranê]]
*# [[:Kategorî:Bangeşe]] → [[:Kategorî:Propaganda]]
*# [[:Kategorî:Bangladeş]] → [[:Kategorî:Bengladeş]]
*# [[:Kategorî:Bangladeşî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Bengladeşî li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Bangladeşî]] → [[:Kategorî:Bengladeşî]]
*# [[:Kategorî:Bedlîs (navend)]] → [[:Kategorî:Bidlîs (navend)]]
*# [[:Kategorî:Bedlîs]] → [[:Kategorî:Bidlîs]]
*# [[:Kategorî:Bees (bîrdozî)]] → [[:Kategorî:Be's (bîrdozî)]]
*# [[:Kategorî:Berhem li gorî navgînan]] → [[:Kategorî:Berhem li gorî medyayan]]
*# [[:Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên awistirî]] → [[:Kategorî:Berhemên nivîskarên awistirî]]
*# [[:Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên swêdî]] → [[:Kategorî:Berhemên nivîskarên swêdî]]
*# [[:Kategorî:Berhemên 2001an]] → [[:Kategorî:Berhemên 2001ê]]
*# [[:Kategorî:Berhemên japonan]] → [[:Kategorî:Berhemên japoniyan]]
*# [[:Kategorî:Berhemên li ser dadweriyê li gorî navgînê]] → [[:Kategorî:Berhemên li ser dadweriyê li gorî medyayan]]
*# [[:Kategorî:Bernamenûsên kurd]] → [[:Kategorî:Bernamenivîsên kurd]]
*# [[:Kategorî:Bestekarên kroatî]] → [[:Kategorî:Bestekarên xirwat]]
*# [[:Kategorî:Bestekarên kîprosî]] → [[:Kategorî:Bestekarên qibrisî]]
*# [[:Kategorî:Bexşên parêzgeha Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên parêzgeha Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Bexşên Îranê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên Îranê]]
*# [[:Kategorî:Bexşên şaristana Sineyê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên navçeya Sineyê]]
*# [[:Kategorî:Bexşên şaristana Ûrmiyeyê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên Ûrmiyeyê (navçe)]]
*# [[:Kategorî:Beşên psîkolojiyê]] → [[:Kategorî:Beşên derûnnasiyê]]
*# [[:Kategorî:Bijîşkên fars]] → [[:Kategorî:Bijîşkên faris]]
*# [[:Kategorî:Bijîşkên yewnanî]] → [[:Kategorî:Bijîşkên yewnan]]
*# [[:Kategorî:Bikarhênerê kurd]] → [[:Kategorî:Bikarhênerên kurd]]
*# [[:Kategorî:Binebeşên zanista siyasetê]] → [[:Kategorî:Binebeşên siyasetnasiyê]]
*# [[:Kategorî:Bolîvîa]] → [[:Kategorî:Bolîvya]]
*# [[:Kategorî:Bomhemya]] → [[:Kategorî:Bohemya]]
*# [[:Kategorî:Bordèu]] → [[:Kategorî:Bordo]]
*# [[:Kategorî:Brazîl]] → [[:Kategorî:Brezîl]]
*# [[:Kategorî:Brazîlî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Brezîlî li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Brazîlî]] → [[:Kategorî:Brezîlî]]
*# [[:Kategorî:Brîtanya Mezin]] → [[:Kategorî:Brîtanyaya Mezin]]
*# [[:Kategorî:Burkîna Fazo]] → [[:Kategorî:Burkîna Faso]]
*# [[:Kategorî:Bîlard]] → [[:Kategorî:Bîlardo]]
*# [[:Kategorî:Bîrdozî]] → [[:Kategorî:Îdeolojî]]
*# [[:Kategorî:Bûdîzm]] → [[:Kategorî:Budîzm]]
*# [[:Kategorî:Bûyer li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Bûyer li Portugalê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Bûyer li Walesê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Portugalê]] → [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:CDU]] → [[:Kategorî:Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê]]
*# [[:Kategorî:CS1 American English-language sources (en-us)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en-us)]]
*# [[:Kategorî:CS1 British English-language sources (en-gb)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya brîtanî-language sources (en-gb)]]
*# [[:Kategorî:CS1 Canadian English-language sources (en-ca)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya kanadayî-language sources (en-ca)]]
*# [[:Kategorî:CS1 English-language sources (en)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîzî-language sources (en)]]
*# [[:Kategorî:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]] → [[:Kategorî:CS1 spanî (Ewropa)-language sources (es-es)]]
*# [[:Kategorî:CS1 indonezî-language sources (id)]] → [[:Kategorî:CS1 endonezî-language sources (id)]]
*# [[:Kategorî:CS1 uses Korean-language script (ko)]] → [[:Kategorî:CS1 uses koreyî-language script (ko)]]
*# [[:Kategorî:CS1 uses rusî-language script (ru)]] → [[:Kategorî:CS1 uses rûsî-language script (ru)]]
*# [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en-us)]]
*# [[:Kategorî:Cardiff]] → [[:Kategorî:Kardîf]]
*# [[:Kategorî:Cejnên êzîdiyan]] → [[:Kategorî:Cejnên êzdiyan]]
*# [[:Kategorî:Ceng li gorî şêwazan]] → [[:Kategorî:Cureyên şer]]
*# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîkên li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Şûnewarên Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Cihên merkezî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên merkezî li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Cihên merkezî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Cihên merkezî li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li gorî parzemînan]]
*# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Îtalyayê]]
*# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk ên Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk ên Ewropayê li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk ên Ewropayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk ên Ewropayê]]
*# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk]]
*# [[:Kategorî:Citation Style 1 templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Çavkaniyên Stîl 1]]
*# [[:Kategorî:Citation Style 1 translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Çavkaniyên Stîl 1 yên tercimekirinê]]
*# [[:Kategorî:Citation and verifiability maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavdêriyê ji bo çavkanî û teyîdkirinê]]
*# [[:Kategorî:Citation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavkaniyan]]
*# [[:Kategorî:Civaka Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Civaka Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Civaka Walesê]] → [[:Kategorî:Civaka Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Classification templates]] → [[:Kategorî:Şablonên sinifandinê]]
*# [[:Kategorî:Cleanup templates]] → [[:Kategorî:Şablonên paqijkirinê]]
*# [[:Kategorî:Cureya wêjeyî]] → [[:Kategorî:Cureyê wêjeyî]]
*# [[:Kategorî:Cureyên tûrîzmê]] → [[:Kategorî:Cureyên turîzmê]]
*# [[:Kategorî:Cêwîyên yewnan]] → [[:Kategorî:Cêwiyên yewnan]]
*# [[:Kategorî:Cîhadvan]] → [[:Kategorî:Micahîd]]
*# [[:Kategorî:Dabeşkirina îdarî ya asta duyem li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî yên asta duyem li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Dabeşkirinên siyayî yên DYAyê]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên siyasî yên DYAyê]]
*# [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Dada leşkerî]] → [[:Kategorî:Dadweriya leşkerî]]
*# [[:Kategorî:Dadgehên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Tirkiyeyê]]
*# [[:Kategorî:Dadweriya mafên telîfê]] → [[:Kategorî:Dadweriya mafê daneriyê]]
*# [[:Kategorî:Daneya Komputerê]] → [[:Kategorî:Daneyên komputerê]]
*# [[:Kategorî:Danserên kîprosî]] → [[:Kategorî:Danserên qibrisî]]
*# [[:Kategorî:Daxwazên yekkirina dîrokê]] → [[:Kategorî:Yekkirina dîrokê]]
*# [[:Kategorî:Dehsal li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Dehsal li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Dehsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Dehsal li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Dem]] → [[:Kategorî:Zeman]]
*# [[:Kategorî:Departement]] → [[:Kategorî:Departmen]]
*# [[:Kategorî:Departmanên Fransayê]] → [[:Kategorî:Departementên Fransayê]]
*# [[:Kategorî:Deryaya Azov]] → [[:Kategorî:Deryaya Azovê]]
*# [[:Kategorî:Destpêkirinên 1901an]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên 1901ê]]
*# [[:Kategorî:Destpêkirinên hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên hezarsala 2an]]
*# [[:Kategorî:Destpêkirinên sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên sedsala 21ê]]
*# [[:Kategorî:Dewletên DYA]] → [[:Kategorî:Dewletên DYAyê]]
*# [[:Kategorî:Dewletên berê li gorî şiklê birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Dewletên dîrokî li gorî şiklê birêvebirinê]]
*# [[:Kategorî:Dewletên biniqaş]] → [[:Kategorî:Herêmên binîqaş]]
*# [[:Kategorî:Dewletên kurda]] → [[:Kategorî:Dewletên kurdan]]
*# [[:Kategorî:Dewê Xinis]] → [[:Kategorî:Xinûs]]
*# [[:Kategorî:Dezgehên birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Dezgehên hikûmetê]]
*# [[:Kategorî:Diana, prensesa Wales]] → [[:Kategorî:Diana, prensesa Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Documentation assistance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên alîkar ji bo belgekirinê]]
*# [[:Kategorî:Documentation see also templates]] → [[:Kategorî:Şablonên belgekirinê yên binêre herwiha]]
*# [[:Kategorî:Documentation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên belgekirinê]]
*# [[:Kategorî:Dozger]] → [[:Kategorî:Dozgêr]]
*# [[:Kategorî:Dozgerên kurd]] → [[:Kategorî:Dozgêrên kurd]]
*# [[:Kategorî:Doğu Anadolu Bölgesi]] → [[:Kategorî:Herêma Rojhilatê Anatolyayê]]
*# [[:Kategorî:Drag queen]] → [[:Kategorî:Dragqueen]]
*# [[:Kategorî:Dêrên Çiyayên Athosê]] → [[:Kategorî:Dêrên Çiyayê Athosê]]
*# [[:Kategorî:Dîgor]] → [[:Kategorî:Dîxor]]
*# [[:Kategorî:Dînnasî]] → [[:Kategorî:Îlahiyat]]
*# [[:Kategorî:Dîroka Cihûyan li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Dîroka cihûyan li Ewropayê]]
*# [[:Kategorî:Dîroka Jenev ê]] → [[:Kategorî:Dîroka Jenevê]]
*# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê li gorî mijaran]]
*# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê li gorî serdeman]]
*# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Dîroka Kîprosê li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Dîroka Qibrisê li gorî mijaran]]
*# [[:Kategorî:Dîroka Portugalê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Portûgalê li gorî serdeman]]
*# [[:Kategorî:Dîroka Portugalê]] → [[:Kategorî:Dîroka Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Dîroka Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Dîroka Walesê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Wêlsê li gorî serdeman]]
*# [[:Kategorî:Dîroka Walesê]] → [[:Kategorî:Dîroka Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Dîroka dadweriyê]] → [[:Kategorî:Dîroka dadê]]
*# [[:Kategorî:Dîroka dînê li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Dîroka dîn li gorî parzemînan]]
*# [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Kîprosê]] → [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Dîroka vebijêrk]] → [[:Kategorî:Dîroka alternatîv]]
*# [[:Kategorî:Dîroka Îsraelê]] → [[:Kategorî:Dîroka Îsraêlê]]
*# [[:Kategorî:Dîroknasên fars]] → [[:Kategorî:Dîroknasên faris]]
*# [[:Kategorî:Dîroknasên polon]] → [[:Kategorî:Dîroknasên polonyayî]]
*# [[:Kategorî:Dîrokzan]] → [[:Kategorî:Dîroknas]]
*# [[:Kategorî:Dîzayner li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Sêwirîner li gorî neteweyan]]
*# [[:Kategorî:Dîzayner]] → [[:Kategorî:Sêwirîner]]
*# [[:Kategorî:Edalet]] → [[:Kategorî:Dadmendî]]
*# [[:Kategorî:Edaleta tawanî]] → [[:Kategorî:Dadmendiya sizayî]]
*# [[:Kategorî:Edebiyatvanên kurd]] → [[:Kategorî:Wêjevanên kurd]]
*# [[:Kategorî:Efrîka]] → [[:Kategorî:Afrîka]]
*# [[:Kategorî:Efrîqa]] → [[:Kategorî:Afrîka]]
*# [[:Kategorî:Efrîqaya Başûr]] → [[:Kategorî:Afrîkaya Başûr]]
*# [[:Kategorî:Elbîstan]] → [[:Kategorî:Albistan]]
*# [[:Kategorî:Elewiyên tirk]] → [[:Kategorî:Tirkên elewî]]
*# [[:Kategorî:Elewî li gorî neteweyê]] → [[:Kategorî:Elewî li gorî neteweyan]]
*# [[:Kategorî:Elmanya]] → [[:Kategorî:Almanya]]
*# [[:Kategorî:Elî Xaminêyî]] → [[:Kategorî:Elî Xamineyî]]
*# [[:Kategorî:Emerîkaya Başûr]] → [[:Kategorî:Amerîkaya Başûr]]
*# [[:Kategorî:Emerîkî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Amerîkî li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Emerîkî]] → [[:Kategorî:Amerîkî]]
*# [[:Kategorî:Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Mîrgehên Yekbûyî yên Ereban]]
*# [[:Kategorî:Endamê Konseya Ewropayê]] → [[:Kategorî:Endamên Konseya Ewropayê]]
*# [[:Kategorî:Endamên G20yê]] → [[:Kategorî:Endamên G20ê]]
*# [[:Kategorî:Endamên akademiyên netewî]] → [[:Kategorî:Endamên akademiyên neteweyî]]
*# [[:Kategorî:Endazyar]] → [[:Kategorî:Endezyar]]
*# [[:Kategorî:Endazyarên alman]] → [[:Kategorî:Endezyarên alman]]
*# [[:Kategorî:Endazyarên elman]] → [[:Kategorî:Endezyarên alman]]
*# [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Endustrlî li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Endustrî li gorî parzemînan]]
*# [[:Kategorî:Endustrî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Endustrî li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Endustrî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Endustrî li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Enerjî]] → [[:Kategorî:Wize]]
*# [[:Kategorî:Ensîklopediyên serhêl]] → [[:Kategorî:Ensîklopediyên înternetê]]
*# [[:Kategorî:Erdhejên li DYA'yê]] → [[:Kategorî:Erdhejên li DYAyê]]
*# [[:Kategorî:Erdhejên Şîleyê]] → [[:Kategorî:Erdhejên li Şîleyê]]
*# [[:Kategorî:Erdnasên fars]] → [[:Kategorî:Erdnîgarnasên faris]]
*# [[:Kategorî:Erdnigariya Bulgaristanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Bulgaristanê]]
*# [[:Kategorî:Erdnigariya Qirgizistanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Qirgizistanê]]
*# [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistiryayê]]
*# [[:Kategorî:Erdnîgariya Brazîlê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Brezîlê]]
*# [[:Kategorî:Erdnîgariya Fransayê li gorî departmanan]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Fransayê li gorî departementan]]
*# [[:Kategorî:Erdnîgariya Hessen]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Hessenê]]
*# [[:Kategorî:Erdnîgariya Holandayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Holendayê]]
*# [[:Kategorî:Erdnîgariya Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Çekyayê]]
*# [[:Kategorî:Erdnîgariya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Erdnîgariya Nemsayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistiryayê]]
*# [[:Kategorî:Erdnîgariya Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Rojavaya Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Erdnîgariya Sudanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Sûdanê]]
*# [[:Kategorî:Erdnîgariya Walesê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Erdnîgariya tûrîzmê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya turîzmê]]
*# [[:Kategorî:Erdnîgariya yewnana kevnare]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Yewnanistana kevnare]]
*# [[:Kategorî:Erdzanî]] → [[:Kategorî:Erdnasî]]
*# [[:Kategorî:Erzirom]] → [[:Kategorî:Erzîrom]]
*# [[:Kategorî:Escalloniaceae]] → [[:Kategorî:Famîleya eskalonyayan]]
*# [[:Kategorî:Estonî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Eston li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Estonî]] → [[:Kategorî:Eston]]
*# [[:Kategorî:Eyûbiyan]] → [[:Kategorî:Eyûbî]]
*# [[:Kategorî:Ezman]] → [[:Kategorî:Esman]]
*# [[:Kategorî:Eşîrên Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Eşîrên Rojavaya Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:FAST]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera FAST]]
*# [[:Kategorî:Famîleya keweran]] → [[:Kategorî:Famîleya şêfeletan]]
*# [[:Kategorî:Famîleya sosinên Înka]] → [[:Kategorî:Famîleya sosinên înka]]
*# [[:Kategorî:Fas]] → [[:Kategorî:Maroko]]
*# [[:Kategorî:Faunaya Okyanûsya]] → [[:Kategorî:Faunaya Okanûsiyayê]]
*# [[:Kategorî:Faunaya Çemê Dîcleyê]] → [[:Kategorî:Faunaya Dîcleyê]]
*# [[:Kategorî:Faunaya Çemê Firatê]] → [[:Kategorî:Faunaya Firatê]]
*# [[:Kategorî:Felsefevanên kurd]] → [[:Kategorî:Fîlozofên kurd]]
*# [[:Kategorî:Felsefevanên tirk]] → [[:Kategorî:Fîlozofên tirk]]
*# [[:Kategorî:Felsefeya dadweriyê]] → [[:Kategorî:Felsefeya dadê]]
*# [[:Kategorî:Femînîst]] → [[:Kategorî:Femînîzm]]
*# [[:Kategorî:Fiqihzan]] → [[:Kategorî:Fiqihnas]]
*# [[:Kategorî:Fiqihzanên kurd]] → [[:Kategorî:Fiqihnasên kurd]]
*# [[:Kategorî:Firaq]] → [[:Kategorî:Firax]]
*# [[:Kategorî:Firmesun]] → [[:Kategorî:Fîlozof]]
*# [[:Kategorî:Firokevan]] → [[:Kategorî:Pîlot]]
*# [[:Kategorî:Firîşte di Pirtûka Henox de]] → [[:Kategorî:Firîşteyên di Pirtûka Henox de]]
*# [[:Kategorî:Fizîknas ereb]] → [[:Kategorî:Fizîknasên ereb]]
*# [[:Kategorî:Fizîknasên fars]] → [[:Kategorî:Fizîknasên faris]]
*# [[:Kategorî:Fizîknasên polon]] → [[:Kategorî:Fizîknasên polonyayî]]
*# [[:Kategorî:Fizîkvanên kurd]] → [[:Kategorî:Fizîknasên kurd]]
*# [[:Kategorî:Folklor li gorî herêman]] → [[:Kategorî:Zargotin li gorî herêman]]
*# [[:Kategorî:Folklora Rojhilata Navîn]] → [[:Kategorî:Zargotina Rojhilata Navîn]]
*# [[:Kategorî:Folklora asyayî]] → [[:Kategorî:Zargotina asyayî]]
*# [[:Kategorî:Formata dosyayên]] → [[:Kategorî:Formata faylê]]
*# [[:Kategorî:Fotokêş]] → [[:Kategorî:Wênegir]]
*# [[:Kategorî:Fotokêşên îtalî]] → [[:Kategorî:Wênegirên îtalî]]
*# [[:Kategorî:Futbol Amerîkî]] → [[:Kategorî:Futbola amerîkî]]
*# [[:Kategorî:Fîlmên 2001]] → [[:Kategorî:Fîlmên 2001ê]]
*# [[:Kategorî:Fîlmên 2005]] → [[:Kategorî:Fîlmên 2005an]]
*# [[:Kategorî:Fîlmên honaka zanistiyê]] → [[:Kategorî:Fîlmên honaka zanistî]]
*# [[:Kategorî:Fîlmên li ser xwekujiyê]] → [[:Kategorî:Fîlmên li ser xwekuştinê]]
*# [[:Kategorî:Fîlmên superlehengên afroamerîkan]] → [[:Kategorî:Fîlmên superlehengên afroamerîkî]]
*# [[:Kategorî:Fîlmên îranê]] → [[:Kategorî:Fîlmên îranî]]
*# [[:Kategorî:Fîlozofên skotlandî]] → [[:Kategorî:Fîlozofên skotlendî]]
*# [[:Kategorî:Fîlozofên yewnanî]] → [[:Kategorî:Fîlozofên yewnan]]
*# [[:Kategorî:Fîlîpînî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Filîpînî li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Filîpînî]]
*# [[:Kategorî:Fîziyolojî]] → [[:Kategorî:Fizyolojî]]
*# [[:Kategorî:Fîzîknasên brîtanî]] → [[:Kategorî:Fizîknasên brîtanî]]
*# [[:Kategorî:Fîzîkzanên ereb]] → [[:Kategorî:Fizîknasên ereb]]
*# [[:Kategorî:GND]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera GND]]
*# [[:Kategorî:Generic WikiProject templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîprojeyan]]
*# [[:Kategorî:Gernas]] → [[:Kategorî:Leheng]]
*# [[:Kategorî:Gerîlayên Kurd di şer de hatin kuştin]] → [[:Kategorî:Gerîlayên kurd di şer de hatin kuştin]]
*# [[:Kategorî:Giravên Salomon]] → [[:Kategorî:Giravên Silêman]]
*# [[:Kategorî:Girtîgehên Iraqê]] → [[:Kategorî:Girtîgehên li Iraqê]]
*# [[:Kategorî:Giyanewer]] → [[:Kategorî:Jiyan]]
*# [[:Kategorî:Globalîzasyona çandî]] → [[:Kategorî:Cîhanîbûna çandî]]
*# [[:Kategorî:Golên Anatolya Navîn]] → [[:Kategorî:Golên Anatolyaya Navîn]]
*# [[:Kategorî:Gotara bi Xwarîn]] → [[:Kategorî:Gotara bi Xwarîn]]
*# [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya navendî]] → [[:Kategorî:Gotara bi soranî]]
*# [[:Kategorî:Gotara bi zaravayên kurdî]] → [[:Kategorî:Gotarên bi zaravayên din]]
*# [[:Kategorî:Gotara bijartî]] → [[:Kategorî:Gotarên bijartî]]
*# [[:Kategorî:Gotarên Fransayê yên bi muhîmiya Herî kêm]] → [[:Kategorî:Gotarên Fransayê bi muhîmiya Herî kêm]]
*# [[:Kategorî:Gotarên Fransayê yên bi sinifa NA]] → [[:Kategorî:Gotarên Fransayê bi sinifa NA]]
*# [[:Kategorî:Gotarên bi &quot;Agahîdank Bajar&quot; û koordînatê]] → [[:Kategorî:Gotarên bi &quot;Agahîdank bajar&quot; û koordînatê]]
*# [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WORLDCATID]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WorldCat Entities]]
*# [[:Kategorî:Gotarên bi wergerandina xirab]] → [[:Kategorî:Rûpelên bi wergerandina xirab]]
*# [[:Kategorî:Gotarên bingehîn bi Nesinifandî]] → [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên nehatine sinifandin]]
*# [[:Kategorî:Gotarên bê çavkanî]] → [[:Kategorî:Gotarên bêçavkanî]]
*# [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin sererastkirin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin paqijkirin]]
*# [[:Kategorî:Gotarên ku ne ensîklopedîk in]] → [[:Kategorî:Gotarên bi navdariya ne eşkere]]
*# [[:Kategorî:Gotarên ku werin sererastkirin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin sererastkirin]]
*# [[:Kategorî:Goştê berazê]] → [[:Kategorî:Goştê berazan]]
*# [[:Kategorî:Gundistanên şaristana Ûrmiyeyê]] → [[:Kategorî:Gundistanên Ûrmiyeyê (navçe)]]
*# [[:Kategorî:Gundên Depeyê]] → [[:Kategorî:Gundên Depê]]
*# [[:Kategorî:Gundên Kuluyê]] → [[:Kategorî:Gundên Qulekê]]
*# [[:Kategorî:Gundên Melkişîyê]] → [[:Kategorî:Gundên Melkişiyê]]
*# [[:Kategorî:Gundên Pirsûsê]] → [[:Kategorî:Gundên Sirûcê]]
*# [[:Kategorî:Gundên Silîvana]] → [[:Kategorî:Gundên Mirgewerê]]
*# [[:Kategorî:Gundên Zêdkanê]] → [[:Kategorî:Gundên Zêtkayê]]
*# [[:Kategorî:Gundên noqavkirî bi sedema Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP)]] → [[:Kategorî:Cihên noqavkirî bi sedema Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP)]]
*# [[:Kategorî:Gundên parêzgeha Dêrsimê]] → [[:Kategorî:Gundên Dêrsimê (parêzgeh)]]
*# [[:Kategorî:Gundên Çaypareê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]]
*# [[:Kategorî:Gundên çaypareyê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]]
*# [[:Kategorî:Gundên çaypareê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]]
*# [[:Kategorî:Gundên şaristana Şot]] → [[:Kategorî:Gundên Şotê (navçe)]]
*# [[:Kategorî:Gundên şaristana Şotê]] → [[:Kategorî:Gundên Şotê (navçe)]]
*# [[:Kategorî:Gûatêmala]] → [[:Kategorî:Guatemala]]
*# [[:Kategorî:Gûatêmalî]] → [[:Kategorî:Guatemalî]]
*# [[:Kategorî:Güneydoğu Anadolu Bölgesi]] → [[:Kategorî:Herêma Başûrê Rojhilatê Anatolyayê]]
*# [[:Kategorî:Hedîsvanê fars]] → [[:Kategorî:Hedîsvanên faris]]
*# [[:Kategorî:Hedîsvanên fars]] → [[:Kategorî:Hedîsvanên faris]]
*# [[:Kategorî:Helbestvan li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Helbestvan li gorî neteweyan]]
*# [[:Kategorî:Helbestvanên fars]] → [[:Kategorî:Helbestvanên faris]]
*# [[:Kategorî:Helbestvanên fînlandî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên fînlendî]]
*# [[:Kategorî:Helbestvanên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Helbestvanên kurdên Xorasanê]]
*# [[:Kategorî:Helbestvanên polon]] → [[:Kategorî:Helbestvanên polonyayî]]
*# [[:Kategorî:Helbestvanên romantîkê]] → [[:Kategorî:Helbestvanên romantîk]]
*# [[:Kategorî:Helbestvanên zimanê farsî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên zimanê farisî]]
*# [[:Kategorî:Helbestvanên şîlîyî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên şîliyî]]
*# [[:Kategorî:Hemîd Kerzeî]] → [[:Kategorî:Hamid Kerzay]]
*# [[:Kategorî:Hemû gotarên reklamî]] → [[:Kategorî:Hemû gotarên wekî reklamê]]
*# [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanan]] → [[:Kategorî:Hemû gotarên bi kêm girêdanan]]
*# [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanên]] → [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanan]]
*# [[:Kategorî:Hemû şirket]] → [[:Kategorî:Şirket]]
*# [[:Kategorî:Herpetologî]] → [[:Kategorî:Herpetolojî]]
*# [[:Kategorî:Herêmên Holandayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Holendayê]]
*# [[:Kategorî:Herêmên Holendayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Holendayê]]
*# [[:Kategorî:Herêmên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Herêmên Çekyayê]]
*# [[:Kategorî:Herêmên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Yewnanistanê]]
*# [[:Kategorî:Herêmên dîrokî li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Herêmên otonom]] → [[:Kategorî:Herêmên xweser]]
*# [[:Kategorî:Hewanasî]] → [[:Kategorî:Meteorolojî]]
*# [[:Kategorî:Heywanên çîrokî]] → [[:Kategorî:Heywanên mîtolojîk]]
*# [[:Kategorî:Hezarsal li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Hezarsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Hezarsal li Walesê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Hezarsala 1em]] → [[:Kategorî:Hezarsala 1ê]]
*# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an]]
*# [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Walesê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Hezzo]] → [[:Kategorî:Hezo]]
*# [[:Kategorî:Hikûmdarên Asyayê]] → [[:Kategorî:Hikûmdarên li Asyayê]]
*# [[:Kategorî:Hikûmeta Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hikûmeta Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Hilanok]] → [[:Kategorî:Asansor]]
*# [[:Kategorî:Hochsauerland]] → [[:Kategorî:Hochsauerlandkreis]]
*# [[:Kategorî:Homoseksuelî]] → [[:Kategorî:Hevzayendîtî]]
*# [[:Kategorî:Honak li ser efsûnkaran]] → [[:Kategorî:Honak li ser efsûngeran]]
*# [[:Kategorî:Huner li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Huner li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Huner li Walesê]] → [[:Kategorî:Huner li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Hunermendê Operayê]] → [[:Kategorî:Hunermendê operayê]]
*# [[:Kategorî:Hunermendê operayê]] → [[:Kategorî:Hunermendên operayê]]
*# [[:Kategorî:Hunermendên hindî]] → [[:Kategorî:Hunermendên hindistanî]]
*# [[:Kategorî:Hunermendên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Hunermendên ji Kardîfê]]
*# [[:Kategorî:Hunermendên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Hunermendên bîseksuel ên jin]]
*# [[:Kategorî:Hunermendên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Hunermendên kurdên Xorasanê]]
*# [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Walesê]] → [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Brîtanyayê]] → [[:Kategorî:Hêzên Esmanî yên Brîtanyayê]]
*# [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Keyaniyê]] → [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Brîtanyayê]]
*# [[:Kategorî:ISNI]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera ISNI]]
*# [[:Kategorî:Infobox]] → [[:Kategorî:Agahîdank]]
*# [[:Kategorî:Japonya]] → [[:Kategorî:Japon]]
*# [[:Kategorî:Jazz]] → [[:Kategorî:Caz]]
*# [[:Kategorî:Jidayikbun 1970]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1970]]
*# [[:Kategorî:Jidayikbûn hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn hezarsala 2an]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 0î b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 0î b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 10 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 10 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1000î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1000î]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1001]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1001]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1002]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1002]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1003]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1003]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1004]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1004]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1005]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1005]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1006]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1006]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1007]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1007]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1008]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1008]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1009]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1009]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100î b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100î b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100î]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1010]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1010]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1010î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1010î]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1012]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1012]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1013]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1013]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1014]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1014]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1015]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1015]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1016]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1016]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1017]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1017]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1018]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1018]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1019]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1019]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1020]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1020]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1020î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1020î]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1021]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1021]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1022]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1022]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1023]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1023]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1024]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1024]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1025]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1025]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1026]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1026]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1027]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1027]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1028]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1028]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1029]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1029]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1030]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1030]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1030î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1030î]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1031]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1031]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1032]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1032]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1033]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1033]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1034]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1034]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1035]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1035]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1036]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1036]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1037]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1037]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1038]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1038]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1039]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1039]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1040]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1040]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1040î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1040î]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1041]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1041]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1042]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1042]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1043]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1043]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1044]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1044]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1045]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1045]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1046]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1046]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1047]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1047]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1048]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1048]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1049]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1049]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1050]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1050]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1050î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1050î]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1051]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1051]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1052]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1052]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1053]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1053]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1054]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1054]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1055]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1055]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1056]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1056]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1057]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1057]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1058]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1058]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1059]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1059]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 106 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 106 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1060]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1060]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1061]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1061]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1062]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1062]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1063]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1063]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1064]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1064]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1065]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1065]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1066]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1066]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1067]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1067]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1068]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1068]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1069]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1069]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1070]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1070]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1071]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1071]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1072]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1072]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1073]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1073]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1074]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1074]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1075]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1075]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1076]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1076]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1077]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1077]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1078]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1078]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1079]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1079]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1080]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1080]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1081]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1081]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1082]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1082]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1083]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1083]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1084]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1084]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1085]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1085]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1086]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1086]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1087]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1087]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1088]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1088]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1089]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1089]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1090]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1090]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1091]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1091]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1092]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1092]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1093]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1093]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1094]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1094]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1095]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1095]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1096]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1096]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1097]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1097]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1098]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1098]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1099]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1099]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1100]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1100]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1101]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1101]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1102]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1102]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1103]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1103]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1104]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1104]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1105]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1105]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1106]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1106]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1107]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1107]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1108]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1108]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1109]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1109]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1110]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1110]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1111]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1111]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1112]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1112]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1113]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1113]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1114]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1114]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1115]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1115]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1116]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1116]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1117]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1117]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1118]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1118]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1119]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1119]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1120]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1120]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1121]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1121]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1122]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1122]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1123]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1123]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1124]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1124]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1125]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1125]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1126]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1126]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1127]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1127]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1128]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1128]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1129]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1129]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1130]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1130]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1131]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1131]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1132]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1132]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1133]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1133]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1134]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1134]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1135]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1135]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1136]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1136]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1137]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1137]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1138]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1138]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1139]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1139]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1140]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1140]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1141]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1141]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1142]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1142]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1143]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1143]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1144]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1144]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1145]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1145]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1146]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1146]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1147]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1147]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1148]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1148]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1149]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1149]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1150]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1150]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1151]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1151]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1152]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1152]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1153]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1153]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1154]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1154]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1155]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1155]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1156]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1156]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1157]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1157]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1158]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1158]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1159]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1159]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1160]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1160]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1161]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1161]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1162]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1162]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1163]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1163]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1164]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1164]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1165]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1165]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1166]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1166]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1167]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1167]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1168]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1168]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1169]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1169]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1170]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1170]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1171]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1171]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1172]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1172]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1173]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1173]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1174]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1174]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1175]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1175]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1176]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1176]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1177]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1177]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1178]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1178]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1179]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1179]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1180]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1180]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1181]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1181]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1182]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1182]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1183]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1183]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1184]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1184]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1185]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1185]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1186]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1186]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1187]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1187]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1188]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1188]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1189]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1189]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1190]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1190]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1191]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1191]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1192]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1192]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1193]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1193]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1194]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1194]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1195]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1195]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1196]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1196]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1197]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1197]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1198]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1198]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1199]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1199]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1200]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1200]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1201]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1201]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1202]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1202]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1203]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1203]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1204]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1204]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1205]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1205]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1206]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1206]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1207]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1207]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1208]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1208]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1209]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1209]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1210]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1210]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1211]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1211]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1212]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1212]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1213]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1213]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1214]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1214]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1215]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1215]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1216]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1216]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1217]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1217]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1218]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1218]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1219]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1219]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 121]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 121]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1220]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1220]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1221]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1221]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1222]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1222]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1223]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1223]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1224]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1224]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1225]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1225]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1226]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1226]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1227]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1227]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1228]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1228]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1229]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1229]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1230]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1230]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1231]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1231]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1232]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1232]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1233]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1233]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1234]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1234]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1235]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1235]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1236]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1236]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1237]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1237]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1238]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1238]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1239]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1239]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 123]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 123]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1240]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1240]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1241]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1241]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1242]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1242]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1243]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1243]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1244]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1244]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1245]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1245]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1246]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1246]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1247]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1247]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1248]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1248]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1249]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1249]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 124]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 124]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1250]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1250]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1251]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1251]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1252]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1252]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1253]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1253]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1254]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1254]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1255]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1255]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1256]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1256]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1257]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1257]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1258]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1258]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1259]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1259]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1260]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1260]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1261]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1261]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1262]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1262]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1263]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1263]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1264]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1264]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1265]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1265]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1266]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1266]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1267]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1267]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1268]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1268]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1269]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1269]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 126]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 126]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1270]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1270]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1271]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1271]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1272]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1272]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1273]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1273]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1274]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1274]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1275]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1275]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1276]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1276]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1277]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1277]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1278]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1278]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1279]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1279]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1280]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1280]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1281]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1281]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1282]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1282]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1283]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1283]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1284]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1284]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1285]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1285]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1286]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1286]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1287]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1287]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1288]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1288]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1289]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1289]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1290]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1290]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1291]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1291]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1292]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1292]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1293]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1293]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1294]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1294]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1295]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1295]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1296]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1296]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1297]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1297]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1298]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1298]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1299]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1299]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 129]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 129]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 12]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 12]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1301]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1301]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1302]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1302]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1303]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1303]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1304]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1304]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1305]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1305]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1306]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1306]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1307]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1307]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1308]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1308]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1309]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1309]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 130]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 130]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1310]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1310]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1312]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1312]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1313]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1313]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1314]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1314]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1315]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1315]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1316]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1316]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1317]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1317]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1318]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1318]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1319]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1319]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1320]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1320]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1321]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1321]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1322]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1322]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1323]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1323]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1324]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1324]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1325]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1325]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1326]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1326]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1327]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1327]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1328]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1328]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1329]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1329]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1330]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1330]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1331]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1331]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1332]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1332]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1333]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1333]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1334]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1334]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1335]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1335]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1336]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1336]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1337]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1337]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1338]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1338]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1339]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1339]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1340]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1340]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1341]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1341]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1342]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1342]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1343]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1343]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1344]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1344]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1345]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1345]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1346]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1346]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1347]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1347]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1348]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1348]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1349]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1349]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1350]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1350]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1351]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1351]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1352]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1352]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1353]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1353]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1354]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1354]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1355]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1355]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1356]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1356]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1357]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1357]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1358]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1358]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1359]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1359]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1360]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1360]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1361]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1361]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1362]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1362]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1363]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1363]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1364]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1364]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1365]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1365]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1366]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1366]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1367]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1367]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1368]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1368]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1369]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1369]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1370]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1370]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1371]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1371]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1372]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1372]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1373]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1373]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1374]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1374]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1375]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1375]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1376]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1376]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1377]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1377]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1378]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1378]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1379]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1379]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1380]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1380]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1381]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1381]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1382]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1382]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1383]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1383]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1384]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1384]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1385]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1385]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1386]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1386]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1387]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1387]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1388]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1388]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1389]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1389]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1390]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1390]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1391]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1391]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1392]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1392]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1393]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1393]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1394]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1394]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1395]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1395]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1396]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1396]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1397]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1397]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1398]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1398]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1399]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1399]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 140 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 140 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1401]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1401]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1402]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1402]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1403]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1403]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1404]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1404]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1405]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1405]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1406]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1406]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1407]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1407]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1408]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1408]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1409]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1409]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1410]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1410]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1412]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1412]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1413]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1413]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1414]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1414]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1415]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1415]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1416]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1416]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1417]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1417]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1418]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1418]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1419]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1419]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1420]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1420]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1421]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1421]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1422]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1422]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1423]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1423]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1424]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1424]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1425]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1425]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1426]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1426]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1427]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1427]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1428]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1428]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1429]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1429]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1430]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1430]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1431]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1431]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1432]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1432]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1433]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1433]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1434]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1434]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1435]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1435]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1436]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1436]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1437]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1437]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1438]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1438]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1439]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1439]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1440]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1440]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1441]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1441]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1442]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1442]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1443]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1443]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1444]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1444]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1445]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1445]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1446]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1446]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1447]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1447]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1448]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1448]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1449]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1449]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1450]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1450]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1451]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1451]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1452]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1452]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1453]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1453]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1454]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1454]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1455]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1455]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1456]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1456]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1457]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1457]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1458]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1458]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1459]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1459]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 145]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 145]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1460]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1460]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1461]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1461]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1462]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1462]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1463]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1463]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1464]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1464]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1465]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1465]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1466]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1466]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1467]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1467]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1468]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1468]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1469]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1469]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1470]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1470]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1471]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1471]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1472]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1472]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1473]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1473]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1474]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1474]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1475]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1475]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1476]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1476]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1477]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1477]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1478]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1478]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1479]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1479]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1480]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1480]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1481]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1481]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1482]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1482]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1483]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1483]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1484]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1484]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1485]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1485]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1486]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1486]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1487]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1487]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1488]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1488]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1489]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1489]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1490]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1490]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1491]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1491]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1492]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1492]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1493]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1493]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1494]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1494]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1495]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1495]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1496]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1496]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1497]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1497]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1498]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1498]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1499]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1499]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1500]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1500]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1501]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1501]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1502]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1502]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1503]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1503]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1504]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1504]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1505]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1505]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1506]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1506]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1507]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1507]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1508]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1508]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1509]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1509]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1510]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1510]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1511]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1511]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1512]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1512]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1513]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1513]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1514]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1514]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1515]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1515]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1516]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1516]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1517]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1517]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1518]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1518]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1519]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1519]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1520]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1520]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1521]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1521]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1522]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1522]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1523]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1523]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1524]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1524]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1525]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1525]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1526]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1526]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1527]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1527]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1528]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1528]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1529]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1529]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1530]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1530]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1531]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1531]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1532]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1532]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1533]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1533]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1534]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1534]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1535]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1535]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1536]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1536]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1537]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1537]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1538]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1538]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1539]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1539]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1540]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1540]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1541]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1541]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1542]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1542]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1543]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1543]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1544]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1544]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1545]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1545]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1546]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1546]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1547]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1547]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1548]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1548]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1549]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1549]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1550]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1550]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1551]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1551]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1552]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1552]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1553]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1553]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1554]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1554]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1555]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1555]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1556]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1556]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1557]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1557]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1558]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1558]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1559]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1559]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1560]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1560]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1561]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1561]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1562]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1562]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1563]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1563]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1564]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1564]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1565]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1565]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1566]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1566]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1567]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1567]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1568]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1568]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1569]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1569]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1570]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1570]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1571]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1571]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1572]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1572]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1573]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1573]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1574]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1574]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1575]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1575]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1576]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1576]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1577]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1577]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1578]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1578]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1579]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1579]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1580]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1580]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1581]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1581]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1582]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1582]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1583]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1583]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1584]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1584]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1585]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1585]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1586]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1586]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1587]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1587]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1588]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1588]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1589]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1589]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1590]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1590]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1591]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1591]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1592]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1592]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1593]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1593]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1594]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1594]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1595]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1595]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1596]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1596]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1597]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1597]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1598]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1598]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1599]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1599]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 15]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 15]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1601]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1601]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1602]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1602]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1603]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1603]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1604]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1604]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1605]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1605]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1606]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1606]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1607]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1607]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1608]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1608]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1609]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1609]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1610]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1610]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1611]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1611]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1612]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1612]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1613]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1613]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1614]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1614]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1615]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1615]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1616]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1616]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1617]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1617]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1618]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1618]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1619]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1619]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 161]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 161]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1620]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1620]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1621]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1621]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1622]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1622]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1623]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1623]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1624]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1624]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1625]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1625]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1626]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1626]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1627]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1627]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1628]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1628]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1629]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1629]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1630]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1630]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1631]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1631]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1632]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1632]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1633]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1633]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1634]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1634]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1635]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1635]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1636]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1636]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1637]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1637]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1638]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1638]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1639]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1639]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1640]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1640]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1641]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1641]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1642]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1642]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1643]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1643]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1644]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1644]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1645]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1645]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1646]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1646]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1647]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1647]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1648]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1648]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1649]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1649]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1650]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1650]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1651]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1651]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1652]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1652]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1653]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1653]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1654]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1654]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1655]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1655]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1656]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1656]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1657]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1657]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1658]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1658]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1659]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1659]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 165]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 165]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1660]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1660]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1661]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1661]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1662]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1662]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1663]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1663]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1664]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1664]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1665]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1665]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1666]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1666]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1667]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1667]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1668]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1668]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1669]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1669]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1670]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1670]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1671]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1671]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1672]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1672]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1673]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1673]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1674]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1674]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1675]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1675]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1676]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1676]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1677]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1677]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1678]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1678]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1679]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1679]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1680]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1680]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1681]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1681]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1682]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1682]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1683]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1683]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1684]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1684]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1685]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1685]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1686]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1686]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1687]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1687]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1688]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1688]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1689]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1689]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1690]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1690]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1691]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1691]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1692]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1692]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1693]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1693]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1694]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1694]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1695]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1695]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1696]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1696]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1697]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1697]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1698]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1698]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1699]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1699]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1700]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1700]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1701]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1701]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1702]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1702]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1703]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1703]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1704]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1704]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1705]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1705]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1706]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1706]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1707]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1707]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1708]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1708]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1709]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1709]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1710]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1710]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1711]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1711]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1712]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1712]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1713]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1713]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1714]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1714]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1715]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1715]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1716]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1716]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1717]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1717]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1718]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1718]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1719]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1719]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1720]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1720]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1721]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1721]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1722]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1722]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1723]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1723]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1724]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1724]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1725]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1725]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1726]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1726]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1727]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1727]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1728]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1728]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1729]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1729]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1730]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1730]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1731]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1731]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1732]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1732]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1733]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1733]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1734]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1734]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1735]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1735]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1736]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1736]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1737]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1737]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1738]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1738]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1739]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1739]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1740]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1740]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1741]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1741]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1742]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1742]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1743]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1743]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1744]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1744]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1745]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1745]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1746]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1746]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1747]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1747]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1748]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1748]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1749]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1749]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1750]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1750]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1751]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1751]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1752]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1752]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1753]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1753]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1754]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1754]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1755]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1755]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1756]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1756]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1757]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1757]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1758]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1758]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1759]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1759]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1760]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1760]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1761]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1761]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1762]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1762]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1763]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1763]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1764]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1764]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1765]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1765]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1766]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1766]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1767]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1767]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1768]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1768]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1769]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1769]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1770]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1770]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1771]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1771]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1772]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1772]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1773]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1773]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1774]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1774]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1775]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1775]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1776]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1776]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1777]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1777]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1778]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1778]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1779]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1779]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1780]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1780]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1781]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1781]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1782]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1782]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1783]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1783]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1784]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1784]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1785]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1785]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1786]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1786]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1787]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1787]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1788]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1788]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1789]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1789]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1790]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1790]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1791]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1791]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1792]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1792]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1793]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1793]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1794]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1794]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1795]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1795]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1796]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1796]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1797]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1797]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1798]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1798]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1799]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1799]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1800]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1800]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1801]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1801]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1802]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1802]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1803]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1803]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1804]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1804]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1805]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1805]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1806]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1806]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1807]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1807]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1808]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1808]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1809]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1809]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 180]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 180]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1810]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1810]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1811]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1811]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1812]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1812]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1813]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1813]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1814]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1814]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1815]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1815]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1816]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1816]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1817]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1817]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1818]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1818]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1819]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1819]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1820]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1820]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1821]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1821]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1822]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1822]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1823]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1823]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1824]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1824]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1825]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1825]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1826]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1826]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1827]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1827]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1828]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1828]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1829]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1829]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1830]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1830]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1831]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1831]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1832]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1832]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1833]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1833]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1834]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1834]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1835]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1835]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1836]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1836]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1837]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1837]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1838]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1838]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1839]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1839]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1840]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1840]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1841]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1841]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1842]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1842]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1843]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1843]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1844]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1844]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1845]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1845]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1846]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1846]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1847]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1847]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1848]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1848]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1849]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1849]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 185 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 185 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1850]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1850]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1851]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1851]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1852]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1852]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1853]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1853]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1854]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1854]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1855]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1855]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1856]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1856]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1857]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1857]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1858]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1858]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1859]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1859]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1860]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1860]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1861]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1861]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1862]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1862]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1863]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1863]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1864]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1864]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1865]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1865]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1866]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1866]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1867]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1867]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1868]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1868]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1869]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1869]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1870]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1870]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1871]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1871]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1872]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1872]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1873]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1873]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1874]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1874]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1875]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1875]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1876]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1876]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1877]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1877]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1878]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1878]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1879]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1879]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1880]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1880]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1881]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1881]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1882]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1882]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1883]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1883]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1884]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1884]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1885]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1885]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1886]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1886]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1887]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1887]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1888]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1888]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1889]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1889]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 188]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 188]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1890]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1890]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1891]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1891]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1892]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1892]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1893]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1893]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1894]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1894]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1895]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1895]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1896]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1896]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1897]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1897]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1898]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1898]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1899]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1899]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 189]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 189]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1900]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1900]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1901]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1901]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1903]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1903]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1904]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1904]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1905]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1905]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1906]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1906]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1907]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1907]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1908]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1908]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1909]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1909]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1910]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1910]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1911]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1911]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1912]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1912]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1913]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1913]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1914]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1914]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1915]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1915]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1916]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1916]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1917]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1917]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1918]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1918]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1919]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1919]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1920]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1920]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1921]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1921]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1922]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1922]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1923]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1923]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1924]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1924]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1925]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1925]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1926]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1926]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1927]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1927]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1928]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1928]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 192]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 192]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1930]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1930]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1931]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1931]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1932]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1932]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1933]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1933]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1934]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1934]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1935]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1935]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1936]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1936]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1937]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1937]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1938]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1938]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1939]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1939]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1940]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1940]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1941]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1941]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1942]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1942]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1943]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1943]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1944]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1944]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1945]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1945]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1948]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1948]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1949]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1949]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1952]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1952]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1953]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1953]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1955]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1955]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1958]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1958]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1959]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1959]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1961]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1961]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1962]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1962]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1963]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1963]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1964]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1964]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1965]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1965]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1966]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1966]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1967]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1967]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1971]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1971]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1972]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1972]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1973]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1973]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1976]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1976]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1978]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1978]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1979]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1979]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1980]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1980]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1981]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1981]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1982]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1982]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1983]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1983]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1984]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1984]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1985]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1986]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1986]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1987]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1987]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1988]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1988]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1989]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1989]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1990]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1990]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1991]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1991]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1992]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1992]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1993]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1993]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1994]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1994]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1995]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1995]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1996]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1996]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1997]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1997]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1998]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1998]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2000]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2000]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2001]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2001]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2002]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2002]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2003]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2003]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2006]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2006]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2007]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2007]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2009]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2009]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2012]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2012]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 204]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 204]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 205]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 205]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 208]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 208]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 216]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 216]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 225]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 225]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 229 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 229 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 240]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 240]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 247 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 247 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 260 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 260 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 265 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 265 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 272]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 272]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 27]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 27]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 284 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 284 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 286 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 286 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 298]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 298]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 3 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 3 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 309 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 309 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 309]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 309]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 30]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 30]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 321]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 321]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 328]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 328]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 32]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 32]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 347]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 347]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 354]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 354]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 356 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 356 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 360]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 360]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 37]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 37]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 384 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 384 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 384]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 384]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 39]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 39]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 40]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 40]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 42 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 42 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 428 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 428 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 43 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 43 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 473]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 473]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 476]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 476]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 497]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 497]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 51]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 51]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 539]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 539]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 53]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 53]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 544 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 544 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 546]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 546]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 549]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 549]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 551 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 551 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 555]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 555]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 556]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 556]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 560]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 560]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 563]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 563]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 565]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 565]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 567]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 567]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 568]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 568]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 569]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 569]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 570]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 570]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 573]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 573]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 574]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 574]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 575]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 575]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 576]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 576]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 579]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 579]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 580]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 580]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 581]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 581]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 583]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 583]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 584]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 584]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 585]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 585]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 588]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 588]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 590]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 590]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 591]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 591]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 592]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 592]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 593]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 593]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 594]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 594]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 595]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 595]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 596]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 596]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 598]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 598]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 599]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 599]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 600]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 600]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 601]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 601]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 603]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 603]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 605]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 605]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 606]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 606]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 608]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 608]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 610]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 610]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 611]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 611]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 612]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 612]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 614]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 614]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 615]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 615]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 619]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 619]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 61]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 61]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 624]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 624]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 625]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 625]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 626]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 626]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 63 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 63 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 646]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 646]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 65 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 65 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 668]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 668]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 675 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 675 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 675]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 675]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 677]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 677]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 69 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 69 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 699]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 699]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 70 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 70 b.z.]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 700]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 700]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 711]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 711]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 714]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 714]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 718]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 718]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 721]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 721]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 724]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 724]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 740]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 740]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 742]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 742]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 750]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 750]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 766]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 766]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 767]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 767]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 768]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 768]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 76]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 76]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 776]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 776]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 780]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 780]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 781]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 781]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 786]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 786]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 787]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 787]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 789]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 789]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 790]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 790]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 796]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 796]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 798]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 798]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 800]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 800]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 801]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 801]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 802]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 802]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 804]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 804]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 805]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 805]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 810]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 810]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 815]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 815]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 820]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 820]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 821]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 821]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 824]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 824]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 827]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 827]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 828]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 828]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 830]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 830]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 835]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 835]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 839]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 839]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 850]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 850]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 853]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 853]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 858]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 858]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 864]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 864]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 865]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 865]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 86]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 86]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 873]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 873]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 880]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 880]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 893]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 893]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 895]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 895]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 896]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 896]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 900]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 900]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 901]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 901]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 903]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 903]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 908]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 908]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 910]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 910]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 920]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 920]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 932]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 932]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 935]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 935]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 936]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 936]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 940]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 940]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 945]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 945]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 950]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 950]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 953]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 953]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 960]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 960]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 965]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 965]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 966]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 966]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 971]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 971]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 972]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 972]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 973]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 973]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 974]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 974]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 978]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 978]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 980]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 980]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 998]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 998]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn Dijon]] → [[:Kategorî:Kesên ji Dijonê]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn sedsala 7an]]
*# [[:Kategorî:Jidayîkbûn sedsala 7an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn sedsala 7an]]
*# [[:Kategorî:Jin li gorî pîşeyê]] → [[:Kategorî:Jin li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Jinên Azerî]] → [[:Kategorî:Jinên azerî]]
*# [[:Kategorî:Jinên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Jinên awistralî]]
*# [[:Kategorî:Jinên fînlandî]] → [[:Kategorî:Jinên fînlendî]]
*# [[:Kategorî:Jinên li Awistralyayê]] → [[:Kategorî:Jin li Awistralyayê]]
*# [[:Kategorî:Jinên li Okyanûsyayê]] → [[:Kategorî:Jin li Okyanûsyayê]]
*# [[:Kategorî:Jinên polon]] → [[:Kategorî:Jinên polonyayî]]
*# [[:Kategorî:Joanne K. Rowling]] → [[:Kategorî:J. K. Rowling]]
*# [[:Kategorî:Jîngeh li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Jîngeh li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Jîngeh li Walesê]] → [[:Kategorî:Jîngeh li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Kabilcevz]] → [[:Kategorî:Qabilcewz]]
*# [[:Kategorî:Kafkasya]] → [[:Kategorî:Qefqasya]]
*# [[:Kategorî:Kamboçyayî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Kambocayî li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Kamboçyayî]] → [[:Kategorî:Kambocayî]]
*# [[:Kategorî:Kanalên Amerîkayê]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê]]
*# [[:Kategorî:Kanalên pirzimanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên pirzimanî]]
*# [[:Kategorî:Kanalên televîzyona yên Brezîlya]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlê]]
*# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Arjantînî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Arjentînê]]
*# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlya]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlê]]
*# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi spanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî]]
*# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên inglîzî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî]]
*# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên portekîzî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê portûgalî]]
*# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên portûgalî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê portûgalî]]
*# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên spanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî]]
*# [[:Kategorî:Karakterên honakî]] → [[:Kategorî:Kesayetên honakî]]
*# [[:Kategorî:Kardiyolojî]] → [[:Kategorî:Dilnasî]]
*# [[:Kategorî:Kareba]] → [[:Kategorî:Elektrîk]]
*# [[:Kategorî:Karsazên walesî]] → [[:Kategorî:Karsazên wêlsî]]
*# [[:Kategorî:Karsazî li Walesê]] → [[:Kategorî:Karsazî li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Karta dayikî]] → [[:Kategorî:Makekart]]
*# [[:Kategorî:Kasa Cîhanê ya Jinan a FIFA]] → [[:Kategorî:Kasa Cîhanî ya Jinan a FIFA]]
*# [[:Kategorî:Kasa Cîhanê]] → [[:Kategorî:Kasa Cîhanî]]
*# [[:Kategorî:Katalan]] → [[:Kategorî:Ketelan]]
*# [[:Kategorî:Kategoriyên li gorî parzemîn û sedsalan]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî parzemîn û sedsalan]]
*# [[:Kategorî:Kategoriyên mirovan ên antropolojîk]] → [[:Kategorî:Kategoriyên antropolojîk ên mirovan]]
*# [[:Kategorî:Kategorî li gorî bajarên li Înglistanê]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî bajarên Înglistanê]]
*# [[:Kategorî:Kategorî li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Kategorî li gorî navgînan]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî medyayan]]
*# [[:Kategorî:Kel]] → [[:Kategorî:Keleh]]
*# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Asyayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Asyayê li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Asyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Asyayê]]
*# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Efxanistanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Efxanistanê]]
*# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Ewropayê li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Ewropayê]]
*# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Tirkiyeyê]]
*# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li gorî parzemînan]]
*# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Îranê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îranê]]
*# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îtalyayê]]
*# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê]]
*# [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Kelheyên Wanê]] → [[:Kategorî:Kelehên Wanê]]
*# [[:Kategorî:Kelheyên li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Kelehên li Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Kembodja]] → [[:Kategorî:Kamboca]]
*# [[:Kategorî:Keneda]] → [[:Kategorî:Kanada]]
*# [[:Kategorî:Kentucky]] → [[:Kategorî:Kentakî]]
*# [[:Kategorî:Kes li gorî olan]] → [[:Kategorî:Kes li gorî dînan]]
*# [[:Kategorî:Kes li gorî pîşe,sedsal û neteweyan]] → [[:Kategorî:Kes li gorî pîşe, sedsal û neteweyan]]
*# [[:Kategorî:Keseyetên di destanên kurdan de]] → [[:Kategorî:Kesayetên di destanên kurdan de]]
*# [[:Kategorî:Kesên Asyayî yên sedsala 20an]] → [[:Kategorî:Kesên asyayî yên sedsala 20an]]
*# [[:Kategorî:Kesên Asyayî yên sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Kesên asyayî yên sedsala 21an]]
*# [[:Kategorî:Kesên Leşciwanî]] → [[:Kategorî:Leşciwanî]]
*# [[:Kategorî:Kesên hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Kesên hezarsala 2an]]
*# [[:Kategorî:Kesên ji Almanya]] → [[:Kategorî:Kesên ji Almanyayê]]
*# [[:Kategorî:Kesên ji Arjentînê]] → [[:Kategorî:Arjentînî]]
*# [[:Kategorî:Kesên ji Awistriyayê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Kesên ji Awistiryayê li gorî bajaran]]
*# [[:Kategorî:Kesên ji Cardiffê li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kardîfê li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Kesên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kardîfê]]
*# [[:Kategorî:Kesên ji Kinikan]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kinikanê]]
*# [[:Kategorî:Kesên ji Liceyê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Licêyê]]
*# [[:Kategorî:Kesên ji Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kurdistanê (parêzgeh)]]
*# [[:Kategorî:Kesên ji Ohioê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Ohioyê]]
*# [[:Kategorî:Kesên ji Seqiz]] → [[:Kategorî:Kesên ji Seqizê]]
*# [[:Kategorî:Kesên ji Stenbolê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Stembolê]]
*# [[:Kategorî:Kesên leşciwan]] → [[:Kategorî:Leşciwanî]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 10an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 11an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 12an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 13an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 14an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 15an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 16an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 17an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 18an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 19an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 20an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 6an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 7an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 8an]]
*# [[:Kategorî:Kesên sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 9an]]
*# [[:Kategorî:Keyaniya Asturiasê]] → [[:Kategorî:Keyaniya Astûryayê]]
*# [[:Kategorî:Keyaniya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Keyaniya Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Keyaniyên Walesê]] → [[:Kategorî:Keyaniyên Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Keyên Krîtê]] → [[:Kategorî:Keyên Girîtê]]
*# [[:Kategorî:Keyên Markoyê]] → [[:Kategorî:Keyên Marokoyê]]
*# [[:Kategorî:Koandamêt heywanan]] → [[:Kategorî:Anatomiya guhandaran]]
*# [[:Kategorî:Kobanê]] → [[:Kategorî:Kobanî]]
*# [[:Kategorî:Kolonîtî]] → [[:Kategorî:Kolonyalîzm]]
*# [[:Kategorî:Koma etnodînî]] → [[:Kategorî:Komên etnodînî]]
*# [[:Kategorî:Komagene]] → [[:Kategorî:Komagênê]]
*# [[:Kategorî:Komara Mehabadê]] → [[:Kategorî:Komara Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Çekya]]
*# [[:Kategorî:Komunên Aveyronê]] → [[:Kategorî:Komunên Avaironê]]
*# [[:Kategorî:Komunên Fransayê li gorî departmanan]] → [[:Kategorî:Komunên Fransayê li gorî departementan]]
*# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Agrigentoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Agrigentoyê]]
*# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Alessandriayê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Alessandriayê]]
*# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Chieti]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Chieti]]
*# [[:Kategorî:Komên avê li Asyayê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Asyayê]]
*# [[:Kategorî:Komên avê li Pakistanê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Pakistanê]]
*# [[:Kategorî:Komên avê yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Komên avê yên Sudanê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Sûdanê]]
*# [[:Kategorî:Komên avê yên Walesê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Komên etnîk li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Komên etnîkî li Çînê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Çînê]]
*# [[:Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navmiletî hatine parkirin]] → [[:Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin]]
*# [[:Kategorî:Komên etnîkî yên Çînê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Çînê]]
*# [[:Kategorî:Komûnên Fransayê]] → [[:Kategorî:Komunên Fransayê]]
*# [[:Kategorî:Komûnên departementa Girondeê]] → [[:Kategorî:Komunên Girondayê]]
*# [[:Kategorî:Komûnên departementa Loire-Atlantique]] → [[:Kategorî:Komunên departementa Loire-Atlantique]]
*# [[:Kategorî:Komûnîzm]] → [[:Kategorî:Komunîzm]]
*# [[:Kategorî:Konfederalîzma Demokratîk]] → [[:Kategorî:Konfederalîzma demokratîk]]
*# [[:Kategorî:Konfusyus]] → [[:Kategorî:Konfuçyus]]
*# [[:Kategorî:Koordînat li ser Wîkîdatayê ye]] → [[:Kategorî:Koordînat li ser Wîkîdaneyê ye]]
*# [[:Kategorî:Kosovo]] → [[:Kategorî:Kosova]]
*# [[:Kategorî:Kroatya]] → [[:Kategorî:Xirwatistan]]
*# [[:Kategorî:Kroatî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Xirwat li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Kroatî]] → [[:Kategorî:Xirwat]]
*# [[:Kategorî:Krowatî]] → [[:Kategorî:Xirwatî]]
*# [[:Kategorî:Krîmînolojî]] → [[:Kategorî:Tawannasî]]
*# [[:Kategorî:Kulu]] → [[:Kategorî:Qulek]]
*# [[:Kategorî:Kurdnas li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Kurdolog li gorî neteweyan]]
*# [[:Kategorî:Kurdnas]] → [[:Kategorî:Kurdolog]]
*# [[:Kategorî:Kurdnasên awistirî]] → [[:Kategorî:Kurdologên awistirî]]
*# [[:Kategorî:Kurdnasên fransî]] → [[:Kategorî:Kurdologên fransî]]
*# [[:Kategorî:Kurdnasên kurd]] → [[:Kategorî:Kurdologên kurd]]
*# [[:Kategorî:Kurdnasên rûs]] → [[:Kategorî:Kurdologên rûs]]
*# [[:Kategorî:Kurdnasên îtalî]] → [[:Kategorî:Kurdologên îtalî]]
*# [[:Kategorî:Kurdnasî]] → [[:Kategorî:Kurdolojî]]
*# [[:Kategorî:Kurdên Anatoliyaya Navîn]] → [[:Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn]]
*# [[:Kategorî:Kurdên Kafkasyayê]] → [[:Kategorî:Kurdên Qefqasyayê]]
*# [[:Kategorî:Kurdên Osmanî]] → [[:Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]]
*# [[:Kategorî:Kurdên YKKS'ê]] → [[:Kategorî:Kurdên Sovyeta Berê]]
*# [[:Kategorî:Kurdên ji Misirê]] → [[:Kategorî:Kurdên Misirê]]
*# [[:Kategorî:Kurdên osmanî]] → [[:Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]]
*# [[:Kategorî:Kurdên rojhilat]] → [[:Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Kurt]] → [[:Kategorî:Şitil]]
*# [[:Kategorî:Kuv]] → [[:Kategorî:Karok]]
*# [[:Kategorî:Kîmyagerên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Kîmyagerên çekyayî]]
*# [[:Kategorî:Kîmyagerên çek]] → [[:Kategorî:Kîmyagerên çekyayî]]
*# [[:Kategorî:Kîprosî li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Qibrisî li gorî sedsalan]]
*# [[:Kategorî:Kîvroşk]] → [[:Kategorî:Kerguh]]
*# [[:Kategorî:LCCN]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera LCCN]]
*# [[:Kategorî:LNB]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera LNB]]
*# [[:Kategorî:Language maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavdêriyê ji bo zimên]]
*# [[:Kategorî:Language templates]] → [[:Kategorî:Şablonên zimanan]]
*# [[:Kategorî:Latînî]] → [[:Kategorî:Zimanê latînî]]
*# [[:Kategorî:Lezbiyentî]] → [[:Kategorî:Lezbiyenî]]
*# [[:Kategorî:Leşkeriya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Leşkeriya Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Leşkeriya Kîprosê]] → [[:Kategorî:Leşkeriya Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Leşkerên Kurd]] → [[:Kategorî:Leşkerên kurd]]
*# [[:Kategorî:Li gorî zayendê kes]] → [[:Kategorî:Kes li gorî zayendê]]
*# [[:Kategorî:Lîga Şampiyonên UEFA'yê ya 2010/2011]] → [[:Kategorî:Lîga Şampiyonên UEFAyê 2010/2011]]
*# [[:Kategorî:Lîsteya fîlmên kurdî]] → [[:Kategorî:Sînemaya kurdî]]
*# [[:Kategorî:Lîsteya navên Xwedê li gorî îslamê]] → [[:Kategorî:Navên Xwedê di îslamê de]]
*# [[:Kategorî:Lîstikvanê bîlardê]] → [[:Kategorî:Lîstikvanên bîlardoyê]]
*# [[:Kategorî:Lîstikvanên kurd]] → [[:Kategorî:Aktorên kurd]]
*# [[:Kategorî:Macar]] → [[:Kategorî:Mecar]]
*# [[:Kategorî:Malbata Mihemedê]] → [[:Kategorî:Malbata Muhemmed]]
*# [[:Kategorî:Malbatên ji Ohioê]] → [[:Kategorî:Malbatên ji Ohioyê]]
*# [[:Kategorî:Malbatên kurd]] → [[:Kategorî:Malbatên kurdî]]
*# [[:Kategorî:Malperên ku 2004'ê avabûne]] → [[:Kategorî:Malperên ku di 2004an de ava bûne]]
*# [[:Kategorî:Mangavan]] → [[:Kategorî:Mangaka]]
*# [[:Kategorî:Matematîkzan li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Matematîknas li gorî neteweyan]]
*# [[:Kategorî:Matematîkzan]] → [[:Kategorî:Matematîknas]]
*# [[:Kategorî:Matematîkzanên ereb]] → [[:Kategorî:Matematîknasên ereb]]
*# [[:Kategorî:Matematîkzanên faris]] → [[:Kategorî:Matematîknasên faris]]
*# [[:Kategorî:Matematîkzanên fars]] → [[:Kategorî:Matematîknasên faris]]
*# [[:Kategorî:Matematîkzanên fransî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên fransî]]
*# [[:Kategorî:Matematîkzanên hindistanî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên hindistanî]]
*# [[:Kategorî:Matematîkzanên hindî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên hindistanî]]
*# [[:Kategorî:Matematîkzanên kurd]] → [[:Kategorî:Matematîknasên kurd]]
*# [[:Kategorî:Matematîkzanên swêdî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên swêdî]]
*# [[:Kategorî:Matematîkzanên tirk]] → [[:Kategorî:Matematîknasên tirk]]
*# [[:Kategorî:Matematîkzanên yewnan]] → [[:Kategorî:Matematîknasên yewnan]]
*# [[:Kategorî:Matematîkzanên yewnanî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên yewnan]]
*# [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]]
*# [[:Kategorî:Meclîsa Mezin ya Neteweyî ya Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]]
*# [[:Kategorî:Medya almanî]] → [[:Kategorî:Medyaya Almanyayê]]
*# [[:Kategorî:Medya azerî]] → [[:Kategorî:Medyaya Azerbaycanê]]
*# [[:Kategorî:Medya fransî]] → [[:Kategorî:Medyaya Fransayê]]
*# [[:Kategorî:Medyaya Kîprosê]] → [[:Kategorî:Medyaya Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Meksîka]] → [[:Kategorî:Meksîk]]
*# [[:Kategorî:Mela Hisênê Bateyî]] → [[:Kategorî:Mela Huseynê Bateyî]]
*# [[:Kategorî:Melayê Bateyî]] → [[:Kategorî:Mela Huseynê Bateyî]]
*# [[:Kategorî:Meledî]] → [[:Kategorî:Meletî]]
*# [[:Kategorî:Melek]] → [[:Kategorî:Firîşte]]
*# [[:Kategorî:Merên kûbayî]] → [[:Kategorî:Mêrên kûbayî]]
*# [[:Kategorî:Mexlûqên efsanevî]] → [[:Kategorî:Mexlûqên efsanewî]]
*# [[:Kategorî:Mezheba îslamî]] → [[:Kategorî:Mezhebên îslamê]]
*# [[:Kategorî:Mihemed]] → [[:Kategorî:Muhemmed]]
*# [[:Kategorî:Mijarên dîroka vebijêrk]] → [[:Kategorî:Mijarên dîroka alternatîv]]
*# [[:Kategorî:Mirin hezarsala 1em]] → [[:Kategorî:Mirin hezarsala 1ê]]
*# [[:Kategorî:Mirin hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Mirin hezarsala 2an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 10an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 11an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 12an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 13an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 14an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 15an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 16an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 17an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 18an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 19an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 20an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 21'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 21ê]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 21ê]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 4'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 4an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 6an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 8an]]
*# [[:Kategorî:Mirin sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 9an]]
*# [[:Kategorî:Mirovnasiya çandî]] → [[:Kategorî:Antropolojiya çandî]]
*# [[:Kategorî:Mirovnasî]] → [[:Kategorî:Antropolojî]]
*# [[:Kategorî:Modelên jin ên arjentînî]] → [[:Kategorî:Modelên arjentînî yên jin]]
*# [[:Kategorî:Modelên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Modelên çekyayî]]
*# [[:Kategorî:Modelên çek]] → [[:Kategorî:Modelên çekyayî]]
*# [[:Kategorî:Modulên nexşeya cihanên welatan]] → [[:Kategorî:Modulên nexşeya cihan ên welatan]]
*# [[:Kategorî:Morarşiyên berê li gorî cureyan]] → [[:Kategorî:Monarşiyên berê li gorî cureyan]]
*# [[:Kategorî:Moskow]] → [[:Kategorî:Mosko]]
*# [[:Kategorî:Motorçerxe]] → [[:Kategorî:Motorsiklet]]
*# [[:Kategorî:Muhemmed Reza Pehlewî]] → [[:Kategorî:Mohammad Reza Pehlewî]]
*# [[:Kategorî:MusicBrainz]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera MusicBrainz]]
*# [[:Kategorî:Muzîka Kîprosê]] → [[:Kategorî:Muzîka Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Muzîknasî]] → [[:Kategorî:Muzîkolojî]]
*# [[:Kategorî:Muzîkologên kurd]] → [[:Kategorî:Muzîknasên kurd]]
*# [[:Kategorî:Muzîkvanên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên ji Kardîfê]]
*# [[:Kategorî:Muzîkvanên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên amerîkî yên jin]]
*# [[:Kategorî:Muzîkvanên kîprosî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên qibrisî]]
*# [[:Kategorî:Muzîkvanên polon]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên polonyayî]]
*# [[:Kategorî:Muzîkvanên walesî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên wêlsî]]
*# [[:Kategorî:Mêmfis]] → [[:Kategorî:Memfîs]]
*# [[:Kategorî:Mêrên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Mêrên awistralî]]
*# [[:Kategorî:Mêrên kîprosî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Mêrên qibrisî li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Mêrên kîprosî]] → [[:Kategorî:Mêrên qibrisî]]
*# [[:Kategorî:Mîmarî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Mîmarî li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Mîmarî li Taywanê]] → [[:Kategorî:Avahîsazî li Taywanê]]
*# [[:Kategorî:Mîtolojiya walesî]] → [[:Kategorî:Mîtolojiya wêlsî]]
*# [[:Kategorî:Mîtolojîya yewnanî]] → [[:Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]]
*# [[:Kategorî:NDL]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NDL]]
*# [[:Kategorî:NKC]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NKC]]
*# [[:Kategorî:NLA]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NLA]]
*# [[:Kategorî:NTA]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NTA]]
*# [[:Kategorî:NY]] → [[:Kategorî:Neteweyên Yekbûyî]]
*# [[:Kategorî:Nanjing]] → [[:Kategorî:Nankîn]]
*# [[:Kategorî:Navçeya Avûstûrya jêr]] → [[:Kategorî:Navçeya Awistriya Jêrîn]]
*# [[:Kategorî:Navçeya Baden-Württemberg]] → [[:Kategorî:Baden-Württemberg]]
*# [[:Kategorî:Navçeya Bayern]] → [[:Kategorî:Bavyera]]
*# [[:Kategorî:Navçeya Hessen]] → [[:Kategorî:Hessen]]
*# [[:Kategorî:Navçeya Niedersachsen]] → [[:Kategorî:Saksonya Jêrîn]]
*# [[:Kategorî:Navçeya Nordrhein-Westfalen]] → [[:Kategorî:Nordrhein-Westfalen]]
*# [[:Kategorî:Navçeya Overijsselê]] → [[:Kategorî:Overijssel]]
*# [[:Kategorî:Navçeya Sachsen]] → [[:Kategorî:Saksonya]]
*# [[:Kategorî:Navçeyên Enqerê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Enqereyê]]
*# [[:Kategorî:Navçeyên Hessen]] → [[:Kategorî:Navçeyên Hessenê]]
*# [[:Kategorî:Navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojava]] → [[:Kategorî:Navçeyên Azerbaycana Rojavayê]]
*# [[:Kategorî:Navê gedan]] → [[:Kategorî:Navê gedeyan]]
*# [[:Kategorî:Naxçivan]] → [[:Kategorî:Komara Xweser a Naxçivanê]]
*# [[:Kategorî:Nebat]] → [[:Kategorî:Riwek]]
*# [[:Kategorî:Nemrûd (qeralê sumerî)]] → [[:Kategorî:Nemrûd (key)]]
*# [[:Kategorî:Nemsa]] → [[:Kategorî:Awistirya]]
*# [[:Kategorî:Neurolog]] → [[:Kategorî:Norolog]]
*# [[:Kategorî:Neurolojî]] → [[:Kategorî:Norolojî]]
*# [[:Kategorî:Neuss (navçe)]] → [[:Kategorî:Rhein-Kreis Neuss]]
*# [[:Kategorî:Nexweşiyên neurolojîk]] → [[:Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]]
*# [[:Kategorî:Nifûs]] → [[:Kategorî:Gelhe]]
*# [[:Kategorî:Nijada Qefqasoîd]] → [[:Kategorî:Nijada spî]]
*# [[:Kategorî:Niue]] → [[:Kategorî:Niûe]]
*# [[:Kategorî:Nivîskarên belarûs]] → [[:Kategorî:Nivîskarên belarûsî]]
*# [[:Kategorî:Nivîskarên fars]] → [[:Kategorî:Nivîskarên faris]]
*# [[:Kategorî:Nivîskarên fransayî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên fransî]]
*# [[:Kategorî:Nivîskarên honaka zanistiyê]] → [[:Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî]]
*# [[:Kategorî:Nivîskarên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Nivîskarên bîseksuel ên jin]]
*# [[:Kategorî:Nivîskarên komûnîst]] → [[:Kategorî:Nivîskarên komunîst]]
*# [[:Kategorî:Nivîskarên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Nivîskarên kurdên Xorasanê]]
*# [[:Kategorî:Nivîskarên kîprosî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên qibrisî]]
*# [[:Kategorî:Nivîskarên polon]] → [[:Kategorî:Nivîskarên polonyayî]]
*# [[:Kategorî:Nivîskarên yewnanî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên yewnan]]
*# [[:Kategorî:Nivîskarên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Nivîskarên çekyayî]]
*# [[:Kategorî:Nivîskarên çek]] → [[:Kategorî:Nivîskarên çekyayî]]
*# [[:Kategorî:Norway stub templates]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilên Norwêcê]]
*# [[:Kategorî:Norweg]] → [[:Kategorî:Norwêc]]
*# [[:Kategorî:Nêrîna bêalî hewce ye]] → [[:Kategorî:Gotarên ku nêrîna bêalî hewce ye]]
*# [[:Kategorî:Nîvxwedayên mîtolojiya yewnanî]] → [[:Kategorî:Nîvxwedayên mîtolojiya klasîk]]
*# [[:Kategorî:Nû Înglistan]] → [[:Kategorî:New England]]
*# [[:Kategorî:Olzan]] → [[:Kategorî:Teolog]]
*# [[:Kategorî:Organ]] → [[:Kategorî:Endam (biyolojî)]]
*# [[:Kategorî:Organel]] → [[:Kategorî:Endamok]]
*# [[:Kategorî:PDK-Î]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]]
*# [[:Kategorî:PDK-Îran]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]]
*# [[:Kategorî:PDK-Îraq]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:PDS]] → [[:Kategorî:Partiya Sosyalîzma Demokrat]]
*# [[:Kategorî:PLWABN]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera PLWABN]]
*# [[:Kategorî:PSK]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîst a Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Padîşahên seleukîd]] → [[:Kategorî:Şahên seleukî]]
*# [[:Kategorî:Pages using citations with old-style implicit et al.]] → [[:Kategorî:CS1 errors: explicit use of et al.]]
*# [[:Kategorî:Pages with citations having redundant parameters]] → [[:Kategorî:CS1 errors: redundant parameter]]
*# [[:Kategorî:Pages with citations using unsupported parameters]] → [[:Kategorî:CS1 errors: unsupported parameter]]
*# [[:Kategorî:Pakrewan]] → [[:Kategorî:Şehîd]]
*# [[:Kategorî:Pakrewanên misilman]] → [[:Kategorî:Şehîdên misilman]]
*# [[:Kategorî:Pakrewanên xiristiyan]] → [[:Kategorî:Şehîdên xiristiyan]]
*# [[:Kategorî:Palatîna Jorîn]] → [[:Kategorî:Oberpfalz]]
*# [[:Kategorî:Paqijkirina zimanî]] → [[:Kategorî:Purîzma zimanî]]
*# [[:Kategorî:Parastina xwezayê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Parastina xwezayê li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Parlamena Kîprosê]] → [[:Kategorî:Parlamena Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistiryayê]]
*# [[:Kategorî:Partiya Gel]] → [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistriyayê]]
*# [[:Kategorî:Partiya Sosyaldemokrat]] → [[:Kategorî:Partiyên sosyaldemokrat]]
*# [[:Kategorî:Partiya Sosyalizma Demokrat]] → [[:Kategorî:Partiya Sosyalîzma Demokrat]]
*# [[:Kategorî:Partiya Xirîstiyanî]] → [[:Kategorî:Partiyên xirîstiyanî]]
*# [[:Kategorî:Partiya sosyalîst]] → [[:Kategorî:Partiyên sosyalîst]]
*# [[:Kategorî:Partiya xirîstiyanî]] → [[:Kategorî:Partiyên xirîstiyanî]]
*# [[:Kategorî:Partiyên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê]]
*# [[:Kategorî:Partî (Başûrê Kurdistanê)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Başûrê Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Partî (Iraq)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Iraqê]]
*# [[:Kategorî:Partî (Rojavayê Kurdistanê)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Rojavaya Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Partî (Tirkiye)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê]]
*# [[:Kategorî:Partî (Îran)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Îranê]]
*# [[:Kategorî:Partî siyasî yên Îranê]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Îranê]]
*# [[:Kategorî:Parêzgeha Dêrsimê]] → [[:Kategorî:Dêrsim (parêzgeh)]]
*# [[:Kategorî:Parêzgehên Kanadayê]] → [[:Kategorî:Parêzgeh û herêmên Kanadayê]]
*# [[:Kategorî:Parêzgehên Walesê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Pasîfîst]] → [[:Kategorî:Aştîxwaz]]
*# [[:Kategorî:Paytextên DYA]] → [[:Kategorî:Paytextên DYAyê]]
*# [[:Kategorî:Paytextên dabeşkirinên îdarî li Ewropeyê]] → [[:Kategorî:Paytextên dabeşkirinên îdarî li Ewropayê]]
*# [[:Kategorî:Perwerde li Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Perwerde li Awistiryayê]]
*# [[:Kategorî:Perwerde li Jenevre]] → [[:Kategorî:Perwerde li Jenevê]]
*# [[:Kategorî:Perwerdehî li Nîkosyayê]] → [[:Kategorî:Perwerde li Nîkosyayê]]
*# [[:Kategorî:Peykertiraş]] → [[:Kategorî:Peykervan]]
*# [[:Kategorî:Peymana Versailles]] → [[:Kategorî:Peymana Versayê]]
*# [[:Kategorî:Peştûnan]] → [[:Kategorî:Peştûn]]
*# [[:Kategorî:Pirtûk li ser îslamê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên li ser îslamê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxane Azerbaycanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Azerbaycanê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxane li gorî dewletan]] → [[:Kategorî:Pirtûkxane li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneya Wîkîpediyayê]] → [[:Kategorî:Kitêbxaneya Wîkîpediyayê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Afrîkayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Afrîkayê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Almanyayê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Almanyayê li gorî bajaran]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Amerîkaya Bakur]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Amerîkaya Bakur]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Asyayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Asyayê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Azerbaycanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Azerbaycanê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Keyaniya Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Keyaniya Yekbûyî]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Misirê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Misirê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Orşelîmê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Orşelîmê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Tirkiyeyê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Yewnanistanê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên dîjîtal ên Brîtanyayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên dîjîtal ên li Brîtanyayê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Înglistanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Înglistanê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Îsraêlê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Îsraêlê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgariyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgarî]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgariyê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkên astronomiyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên stêrnasiyê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkên bê bergê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên bê berg]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgariyê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkên li ser astronomiyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên stêrnasiyê]]
*# [[:Kategorî:Pirtûkên îngilîzî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên inglîzî]]
*# [[:Kategorî:Playmates]] → [[:Kategorî:Playmate]]
*# [[:Kategorî:Polon li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Polonyayî li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Polonên honakî]] → [[:Kategorî:Kesên polonyayî yên honakî]]
*# [[:Kategorî:Popvanên polon]] → [[:Kategorî:Popvanên polonyayî]]
*# [[:Kategorî:Pornostêrkên Japon]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên japonî]]
*# [[:Kategorî:Pornostêrkên fransiz]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên fransî]]
*# [[:Kategorî:Pornostêrkên macar]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên mecar]]
*# [[:Kategorî:Pornostêrkên marokanî]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên marokan]]
*# [[:Kategorî:Pornostêrkên Ûkraynî]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên ûkraynî]]
*# [[:Kategorî:Pornostêrkên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên çekyayî]]
*# [[:Kategorî:Porê mirovan]] → [[:Kategorî:Porê mirov]]
*# [[:Kategorî:Psîkologî]] → [[:Kategorî:Derûnnasî]]
*# [[:Kategorî:Psîkolojiya sepandî]] → [[:Kategorî:Derûnnasiya sepandî]]
*# [[:Kategorî:Pussycat Dolls]] → [[:Kategorî:The Pussycat Dolls]]
*# [[:Kategorî:Pêjgeha awistriyayî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha awistirî]]
*# [[:Kategorî:Pêjgeha kroatî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha xirwat]]
*# [[:Kategorî:Pêjgeha kurd]] → [[:Kategorî:Pêjgeha kurdî]]
*# [[:Kategorî:Pêjgeha macar]] → [[:Kategorî:Pêjgeha mecar]]
*# [[:Kategorî:Pêjgeha mecar]] → [[:Kategorî:Pêjgeha mecarî]]
*# [[:Kategorî:Pêjgeha polon]] → [[:Kategorî:Pêjgeha polonyayî]]
*# [[:Kategorî:Pêjgeha serb]] → [[:Kategorî:Pêjgeha serbî]]
*# [[:Kategorî:Pêjgeha şîleyê]] → [[:Kategorî:Pêjgeha Şîliyê]]
*# [[:Kategorî:Pêvayoyên biyolojîk]] → [[:Kategorî:Pêvajoyên biyolojîk]]
*# [[:Kategorî:Pîşesaziya çapemeniyê]] → [[:Kategorî:Pîşesaziya medyayê]]
*# [[:Kategorî:Pîşeyê MusicBrainz]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera MusicBrainz work]]
*# [[:Kategorî:Qehreman]] → [[:Kategorî:Leheng]]
*# [[:Kategorî:Qeyser]] → [[:Kategorî:Împerator]]
*# [[:Kategorî:Qirtasî]] → [[:Kategorî:Nivîsemenî]]
*# [[:Kategorî:Qubris]] → [[:Kategorî:Kîpros]]
*# [[:Kategorî:Qûm (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Qum (parêzgeh)]]
*# [[:Kategorî:Ragihandin li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Ragihandin li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Rapvanên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Rapvanên amerîkî yên jin]]
*# [[:Kategorî:Rejîsor]] → [[:Kategorî:Derhêner]]
*# [[:Kategorî:Rejîsorên fransî]] → [[:Kategorî:Derhênerên fransî]]
*# [[:Kategorî:Rewşa gîyanî]] → [[:Kategorî:Rewşa giyanî]]
*# [[:Kategorî:Roja hefteyê]] → [[:Kategorî:Rojên hefteyê]]
*# [[:Kategorî:Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Rojavaya Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Rojbûnî yên 1985'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
*# [[:Kategorî:Rojbûyînên 1985'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]]
*# [[:Kategorî:Rojhilatnasên polon]] → [[:Kategorî:Rojhilatnasên polonyayî]]
*# [[:Kategorî:Rojnamegerên jin li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên jin li gorî neteweyan]]
*# [[:Kategorî:Rojnamegerên jin ên îtalî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên jin ên îtalî]]
*# [[:Kategorî:Rojnamevanên hindî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên hindistanî]]
*# [[:Kategorî:Rojnamevanên jin ên îtalî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên îtalî yên jin]]
*# [[:Kategorî:Rojnameyên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Rojnameyên DYAyê]]
*# [[:Kategorî:Rojnameyên mûsewî]] → [[:Kategorî:Rojnamegeriya mûsewî]]
*# [[:Kategorî:Romaya Kevnare]] → [[:Kategorî:Romaya kevnare]]
*# [[:Kategorî:Rêbaza civakî]] → [[:Kategorî:Polîtîkaya civakî]]
*# [[:Kategorî:Rêbaza raya giştî]] → [[:Kategorî:Polîtîkaya raya giştî]]
*# [[:Kategorî:Rêxistinên Apoyî li Sûriyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên apoyî li Sûriyê]]
*# [[:Kategorî:Rêxistinên Apoyî]] → [[:Kategorî:Rêxistinên apoyî]]
*# [[:Kategorî:Rêxistinên Ermeniyên Sûriyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên ermeniyên Sûriyê]]
*# [[:Kategorî:Rêxistinên netewî]] → [[:Kategorî:Rêxistinên neteweyî]]
*# [[:Kategorî:Rêxistinên paramilîter bi merkeza li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên paramilîter ên li Tirkiyeyê]]
*# [[:Kategorî:Rêxistinên siyasî ji li gorî îdeolojiyan]] → [[:Kategorî:Rêxistinên siyasî li gorî îdeolojiyan]]
*# [[:Kategorî:Rêxistinên têkildarî birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên têkildarî hikûmetê]]
*# [[:Kategorî:Rêxistinên îslamî yên kurd]] → [[:Kategorî:Rêxistinên îslamî yên kurdan]]
*# [[:Kategorî:Rêzimana xelet]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêzimana xelet]]
*# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank balafirgeh yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank balafirgeh bi parametreyên xelet bi kar tînin]]
*# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank hunermend yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank hunermend bi parametreyên xelet bi kar tînin]]
*# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank jînenîgarî (Wîkîdane) yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank mirov/wîkîdane bi parametreyên xelet bi kar tînin]]
*# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank mirov yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank mirov bi parametreyên xelet bi kar tînin]]
*# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank model yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank model bi parametreyên xelet bi kar tînin]]
*# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank nivîskar yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank nivîskar bi parametreyên xelet bi kar tînin]]
*# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank xwedî meqam yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank xwedî meqam bi parametreyên xelet bi kar tînin]]
*# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank zanyar yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank zanyar bi parametreyên xelet bi kar tînin]]
*# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Taxobox yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Taxobox bi parametreyên xelet bi kar tînin]]
*# [[:Kategorî:Rûpelên bêgirêdanên gotarên din]] → [[:Kategorî:Rûpelên bê dergeh]]
*# [[:Kategorî:Rûpelên pîvanên bikaranîna kontrola otorîte]] → [[:Kategorî:Gotarên bi agahiyên kontrola otorîteyê]]
*# [[:Kategorî:Rûsya Sipî]] → [[:Kategorî:Belarûs]]
*# [[:Kategorî:Rûsî]] → [[:Kategorî:Rûs]]
*# [[:Kategorî:SUDOC]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera SUDOC]]
*# [[:Kategorî:Sal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sal li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Sala 1663an li gorî welatan]] → [[:Kategorî:1663 li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Salên sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 19an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Salên sedsala 21ê li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 21ê li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Sansûr]] → [[:Kategorî:Sensûr]]
*# [[:Kategorî:Saziya Zimanê kurdî]] → [[:Kategorî:Saziya Zimanê Kurdî]]
*# [[:Kategorî:Sedsal li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Sedsal li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Sedsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 10an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 10an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 10an li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 11an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 11an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 12an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 12an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 12an li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 13an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 13an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 14an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 14an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsala 14an li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 15an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 15an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsala 15an li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 16an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 17an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 18an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 19an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 19an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 20.]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 21'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 21ê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Sedsala 21ê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 4'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 4an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 5'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 5an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 5an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 5an li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 6an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 6an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 6an li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 7an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 8an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an li Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 8an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 9an]]
*# [[:Kategorî:Sedsala 9an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 9an li Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Sefewiyan]] → [[:Kategorî:Dewleta Sefewiyan]]
*# [[:Kategorî:Sefewî]] → [[:Kategorî:Dewleta Sefewiyan]]
*# [[:Kategorî:Sehebayên Mihemed]] → [[:Kategorî:Sehebayên Muhemmed]]
*# [[:Kategorî:Selçûqî]] → [[:Kategorî:Selcûqî]]
*# [[:Kategorî:Sembol]] → [[:Kategorî:Çeveng]]
*# [[:Kategorî:Senarîst]] → [[:Kategorî:Senaryonivîs]]
*# [[:Kategorî:Senifandina mijarên sereke]] → [[:Kategorî:Sinifandina mijarên sereke]]
*# [[:Kategorî:Serdem]] → [[:Kategorî:Serdemên dîrokê]]
*# [[:Kategorî:Serdema Kevnare]] → [[:Kategorî:Serdema kevnare]]
*# [[:Kategorî:Serdema Navîn]] → [[:Kategorî:Serdema navîn]]
*# [[:Kategorî:Serdema helenîstîk]] → [[:Kategorî:Serdema helenîstî]]
*# [[:Kategorî:Serhildanan]] → [[:Kategorî:Serhildan]]
*# [[:Kategorî:Serhildêrên êzîdî]] → [[:Kategorî:Serhildêrên êzdî]]
*# [[:Kategorî:Serokdewletên Bangladeşê]] → [[:Kategorî:Serokdewletên Bengladeşê]]
*# [[:Kategorî:Serokdewletên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Serokdewletên DYAyê]]
*# [[:Kategorî:Serokkomarên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Serokkomarên Çekyayê]]
*# [[:Kategorî:Serokwezîrên Fînlandê]] → [[:Kategorî:Serokwezîrên Fînlendayê]]
*# [[:Kategorî:Sinciq]] → [[:Kategorî:Sincik]]
*# [[:Kategorî:Siyaseta Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Siyaseta Walesê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Siyasetmedarê CDU]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê]]
*# [[:Kategorî:Siyasetmedarê PDS]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîzma Demokrat]]
*# [[:Kategorî:Siyasetmedarê Tirkiyê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]]
*# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Lezbiyen]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên lezbiyen]]
*# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Marokan]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên marokan]]
*# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalizma Demokrat]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîzma Demokrat]]
*# [[:Kategorî:Siyasetmedarên almanyayê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Almanyayê]]
*# [[:Kategorî:Siyasetmedarên bangladeşî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên bengladeşî]]
*# [[:Kategorî:Siyasetmedarên hindî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên hindistanî]]
*# [[:Kategorî:Siyasetmedarên kroatî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên xirwat]]
*# [[:Kategorî:Siyasetmedarên yewnanî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên yewnan]]
*# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Îsraelê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên îsraêlî]]
*# [[:Kategorî:Skot]] → [[:Kategorî:Skotlendî]]
*# [[:Kategorî:Somaliya]] → [[:Kategorî:Somalya]]
*# [[:Kategorî:Standardên Telekomunîkasyon û Komputerê]] → [[:Kategorî:Standardên telekomunîkasyon û komputerê]]
*# [[:Kategorî:Standartên Internetê]] → [[:Kategorî:Standardên Internetê]]
*# [[:Kategorî:Standartên Telekomunîkasyon û Komputerê]] → [[:Kategorî:Standardên telekomunîkasyon û komputerê]]
*# [[:Kategorî:Standartên li ser bingeha XMLê]] → [[:Kategorî:Standardên li ser bingeha XMLê]]
*# [[:Kategorî:Stranbêjên ereb]] → [[:Kategorî:Hunermendên ereb]]
*# [[:Kategorî:Stranbêjên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên amerîkî yên jin]]
*# [[:Kategorî:Stranbêjên kîprosî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên qibrisî]]
*# [[:Kategorî:Stranbêjên polon]] → [[:Kategorî:Stranbêjên polonyayî]]
*# [[:Kategorî:Stranbêjên walesî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên wêlsî]]
*# [[:Kategorî:Stranbêjên Îranê]] → [[:Kategorî:Stranbêjên îranî]]
*# [[:Kategorî:Strannivîsên kîprosî]] → [[:Kategorî:Strannivîsên qibrisî]]
*# [[:Kategorî:Stêrnas DYAyê]] → [[:Kategorî:Stêrnasên amerîkî]]
*# [[:Kategorî:Stêrnasên fars]] → [[:Kategorî:Stêrnasên faris]]
*# [[:Kategorî:Stêrnasên fînî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên fînlendî]]
*# [[:Kategorî:Stêrnasên hindî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên hindistanî]]
*# [[:Kategorî:Stêrnasî li Slovenya]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Slovenyayê]]
*# [[:Kategorî:Stêrnasî lî li Amerîkaya Başûr]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Amerîkaya Başûr]]
*# [[:Kategorî:Stêrzanên kurd]] → [[:Kategorî:Stêrnasên kurd]]
*# [[:Kategorî:Sultan]] → [[:Kategorî:Siltan]]
*# [[:Kategorî:Superlehengên Marvel Comics yên mêr]] → [[:Kategorî:Superlehengên mêr ên Marvel Comics]]
*# [[:Kategorî:Supersirûştî]] → [[:Kategorî:Serxwezayî]]
*# [[:Kategorî:Swisrî]] → [[:Kategorî:Swîsrî]]
*# [[:Kategorî:Swêd (siyaset)]] → [[:Kategorî:Siyaseta Swêdê]]
*# [[:Kategorî:Swîsreyî]] → [[:Kategorî:Swîsrî]]
*# [[:Kategorî:Sîcîlya]] → [[:Kategorî:Sîsîlya]]
*# [[:Kategorî:Sîstema hezmê]] → [[:Kategorî:Koendama herisê]]
*# [[:Kategorî:Sîstema mîzê]] → [[:Kategorî:Koendama mîzê]]
*# [[:Kategorî:Sîstema rehikan]] → [[:Kategorî:Koendama demarê]]
*# [[:Kategorî:Sûcan]] → [[:Kategorî:Sûc]]
*# [[:Kategorî:Talk message boxes]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo gotûbêjan]]
*# [[:Kategorî:Tatar]] → [[:Kategorî:Teter]]
*# [[:Kategorî:Tawan]] → [[:Kategorî:Sûc]]
*# [[:Kategorî:Tawanên şerên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Tawanên şer ên Tirkiyeyê]]
*# [[:Kategorî:Teknîkên bangeşeyê]] → [[:Kategorî:Teknîkên propagandayê]]
*# [[:Kategorî:Telebe]] → [[:Kategorî:Xwendekar]]
*# [[:Kategorî:Template namespace templates]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo şablonan]]
*# [[:Kategorî:Templates generating COinS]] → [[:Kategorî:Şablonên ku COinS çêdikin]]
*# [[:Kategorî:Tendurustî li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Tenduristî li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Tennessee]] → [[:Kategorî:Tênêsî]]
*# [[:Kategorî:Tevgera wêjeyî]] → [[:Kategorî:Tevgerên wêjeyî]]
*# [[:Kategorî:Tevgerên neteweperest li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Tevgerên neteweperwer li gorî parzemînan]]
*# [[:Kategorî:Tevinek]] → [[:Kategorî:Şane]]
*# [[:Kategorî:Tevineka girdikî]] → [[:Kategorî:Masûlkeşane]]
*# [[:Kategorî:Tevineka girêdanê]] → [[:Kategorî:Bestereşane]]
*# [[:Kategorî:Tevineka rehikî]] → [[:Kategorî:Demareşane]]
*# [[:Kategorî:Tevineka serrûyî]] → [[:Kategorî:Rûkeşeşane]]
*# [[:Kategorî:Tirşe]] → [[:Kategorî:Asîd]]
*# [[:Kategorî:Tracking templates]] → [[:Kategorî:Şablonên şopandinê]]
*# [[:Kategorî:Tramvay]] → [[:Kategorî:Tramway]]
*# [[:Kategorî:Tramwey]] → [[:Kategorî:Tramway]]
*# [[:Kategorî:Translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên tercimekirinê]]
*# [[:Kategorî:Trove]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera Trove]]
*# [[:Kategorî:Turîzm li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Têgeh]] → [[:Kategorî:Konsept]]
*# [[:Kategorî:Têgehên siyasetê]] → [[:Kategorî:Konseptên siyasetê]]
*# [[:Kategorî:Têgihnasî]] → [[:Kategorî:Termînolojî]]
*# [[:Kategorî:Têgînên astronomiyê]] → [[:Kategorî:Têgînên stêrnasiyê]]
*# [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Kîprosê]] → [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Têlî]] → [[:Kategorî:Tîl]]
*# [[:Kategorî:Tûrabdîn]] → [[:Kategorî:Tor]]
*# [[:Kategorî:Tûrîzm li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Turîzm li gorî parzemînan]]
*# [[:Kategorî:Tûrîzm li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Turîzm li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Tûrîzm li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Îtalyayê]]
*# [[:Kategorî:Tûrîzm]] → [[:Kategorî:Turîzm]]
*# [[:Kategorî:Tûrîzma li Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Turîzm li Ewropayê li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Tûrîzma li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Ewropayê]]
*# [[:Kategorî:Tûrîzma çandî]] → [[:Kategorî:Turîzma çandî]]
*# [[:Kategorî:UN]] → [[:Kategorî:Neteweyên Yekbûyî]]
*# [[:Kategorî:User en-2]] → [[:Kategorî:Bikarhêner en-2]]
*# [[:Kategorî:User en-3]] → [[:Kategorî:Bikarhêner en-3]]
*# [[:Kategorî:VIAF]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera VIAF]]
*# [[:Kategorî:Vîrûs]] → [[:Kategorî:Vîrus]]
*# [[:Kategorî:Vîrûsnas]] → [[:Kategorî:Vîrusnas]]
*# [[:Kategorî:WORLDCATID]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WorldCat Entities]]
*# [[:Kategorî:Walaxîye]] → [[:Kategorî:Ûlaxya]]
*# [[:Kategorî:Wales]] → [[:Kategorî:Wêls]]
*# [[:Kategorî:Walesî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Wêlsî li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Wargehên Hessen]] → [[:Kategorî:Wargehên Hessenê]]
*# [[:Kategorî:Welatên Katalanî]] → [[:Kategorî:Welatên Ketelanî]]
*# [[:Kategorî:Welatên nordî]] → [[:Kategorî:Welatên nordîk]]
*# [[:Kategorî:Wergerandina xirab]] → [[:Kategorî:Rûpelên bi wergerandina xirab]]
*# [[:Kategorî:Werziş li Îngilistanê]] → [[:Kategorî:Werziş li Înglistanê]]
*# [[:Kategorî:Werzişkar li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Werzişvan li gorî neteweyan]]
*# [[:Kategorî:Werzişkar]] → [[:Kategorî:Werzişvan]]
*# [[:Kategorî:Werzişkarên alman]] → [[:Kategorî:Werzişvanên alman]]
*# [[:Kategorî:Werzişkarên amerîkî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên amerîkî]]
*# [[:Kategorî:Werzişkarên fransî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên fransî]]
*# [[:Kategorî:Werzişkarên holendî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên holendî]]
*# [[:Kategorî:Werzişkarên kurd]] → [[:Kategorî:Werzişvanên kurd]]
*# [[:Kategorî:Werzişkarên swêdî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên swêdî]]
*# [[:Kategorî:Wezîrên Hikûmeta Tirkiyeyê li gorî werçerxan]] → [[:Kategorî:Wezîrên Hikûmeta Tirkiyeyê li gorî dewran]]
*# [[:Kategorî:Weşandin 2004]] → [[:Kategorî:Weşanên sala 2004an]]
*# [[:Kategorî:Weşanên sala 2004an]] → [[:Kategorî:Pirtûkên 2004an]]
*# [[:Kategorî:Wikidata templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîdaneyê]]
*# [[:Kategorî:Wikimedia]] → [[:Kategorî:Weqfa Wikimedia]]
*# [[:Kategorî:Wikipedia maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde]]
*# [[:Kategorî:Wikipedia template categories]] → [[:Kategorî:Kategoriyên Wîkîpediyayê yên şablonan]]
*# [[:Kategorî:Wikipedia templates by namespace]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîpediyayê li gorî valahiya nav]]
*# [[:Kategorî:Wikipedia translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîpediyayê yên tercimekirinê]]
*# [[:Kategorî:Wêjeya sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Wêjeya sedsala 21ê]]
*# [[:Kategorî:Wîkîpediya:Çavlêgerandin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin paqijkirin]]
*# [[:Kategorî:Wîlayetên Walesê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Walesê]]
*# [[:Kategorî:Wîlayetên Îrlendaya Bakurê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Îrlendaya Bakurê]]
*# [[:Kategorî:Wîlayetên Îrlendayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Îrlendayê]]
*# [[:Kategorî:Xanedaniyên kurdî]] → [[:Kategorî:Xanedanên kurdan]]
*# [[:Kategorî:Xelata wêjeya honaka zanistî]] → [[:Kategorî:Xelatên wêjeya honaka zanistî]]
*# [[:Kategorî:Xelatgirên Xelata Şerefnamê]] → [[:Kategorî:Xelatgirên Xelata Şerefnameyê]]
*# [[:Kategorî:Xelatên edebî yên ewropî]] → [[:Kategorî:Xelatên wêjeyî yên ewropî]]
*# [[:Kategorî:Xelatên edebî yên spanî]] → [[:Kategorî:Xelatên edebî yên Spanyayê]]
*# [[:Kategorî:Xizinde]] → [[:Kategorî:Xijende]]
*# [[:Kategorî:Xristiyan]] → [[:Kategorî:Xirîstiyanî]]
*# [[:Kategorî:Xulamtî li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] → [[:Kategorî:Xulamtî li DYAyê]]
*# [[:Kategorî:Xwedabanûyên şerê]] → [[:Kategorî:Xwedabanûyên şer]]
*# [[:Kategorî:Xwedawendên şerê]] → [[:Kategorî:Xwedawendên şer]]
*# [[:Kategorî:Xwedayan]] → [[:Kategorî:Xweda]]
*# [[:Kategorî:Xwekujî]] → [[:Kategorî:Xwekuj]]
*# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ji Amedê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ji Amedê]]
*# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ji Diyarbekirê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ji Diyarbekirê]]
*# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Almanyayê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ya Almanyayê]]
*# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Holandê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Holendayê]]
*# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Macaristanê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Mecaristanê]]
*# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Skotlandê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Skotlendayê]]
*# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îngilistanê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Înglistanê]]
*# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îsraelê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îsraêlê]]
*# [[:Kategorî:Yaneyên futbolê li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Tirkiyeyê]]
*# [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Îraqê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Iraqê]]
*# [[:Kategorî:Yewnanî]] → [[:Kategorî:Zimanê yewnanî]]
*# [[:Kategorî:Zanayên Ola Êzîdîtiyê]] → [[:Kategorî:Zanayên dînê êzdîtiyê]]
*# [[:Kategorî:Zanist û teknolojî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Zanist û teknolojî li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Zanista dadweriyê]] → [[:Kategorî:Zanista dadê]]
*# [[:Kategorî:Zanistvanên ereb]] → [[:Kategorî:Zanyarên ereb]]
*# [[:Kategorî:Zanistvanên fars]] → [[:Kategorî:Zanyarên faris]]
*# [[:Kategorî:Zanistvanên kurd]] → [[:Kategorî:Zanyarên kurd]]
*# [[:Kategorî:Zanistvanên misilman]] → [[:Kategorî:Zanyarên misilman]]
*# [[:Kategorî:Zanistên mirovatiyê]] → [[:Kategorî:Lêkolînên mirovahiyê]]
*# [[:Kategorî:Zanistên siruştê]] → [[:Kategorî:Zanistên siruştî]]
*# [[:Kategorî:Zanyarên fars]] → [[:Kategorî:Zanyarên faris]]
*# [[:Kategorî:Zanyarên polon]] → [[:Kategorî:Zanyarên polonyayî]]
*# [[:Kategorî:Zanyarên Îngîlîz]] → [[:Kategorî:Zanyarên îngilîz]]
*# [[:Kategorî:Zanyarên îngîlîz]] → [[:Kategorî:Zanyarên îngilîz]]
*# [[:Kategorî:Zanîngeh li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Zanîngeh li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Zanîngeha Chicagoyê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Şîkagoyê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngeha Kîprosê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngeha Moskowê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Moskoyê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Almanyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Almanyayê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Awistiryayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Awistiryayê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Belçîkayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Belçîkayê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Brazîlê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên Brezîlê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Brezîlê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Brezîlê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Fransayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Fransayê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Iraqê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Iraqê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Kanadayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Kanadayê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Keyaniya Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Keyaniya Yekbûyî]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Marokoyê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Marokoyê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Misirê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Misirê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Zelandaya Nû]] → [[:Kategorî:Zanîngehên Zelendaya Nû]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Çekyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Çekyayê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Îranê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Îranê]]
*# [[:Kategorî:Zanîngehên Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Îtalyayê]]
*# [[:Kategorî:Zargotina walesî]] → [[:Kategorî:Zargotina wêlsî]]
*# [[:Kategorî:Zaro]] → [[:Kategorî:Zarokatî]]
*# [[:Kategorî:Zengan (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Zencan (parêzgeh)]]
*# [[:Kategorî:Zimanmalbat]] → [[:Kategorî:Malbatên zimanan]]
*# [[:Kategorî:Zimanê napolî]] → [[:Kategorî:Zimanê napolîtanî]]
*# [[:Kategorî:Zimanê programkirinê]] → [[:Kategorî:Zimanê bernamekirinê]]
*# [[:Kategorî:Zimanê çêkirî]] → [[:Kategorî:Zimanên çêkirî]]
*# [[:Kategorî:Zimanên Asyayê li gorî welat]] → [[:Kategorî:Zimanên Asyayê li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Zimanên Bosniya û Herzegovînayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Bosniya û Herzegovîna]]
*# [[:Kategorî:Zimanên Ewropayê li gorî welat]] → [[:Kategorî:Zimanên Ewropayê li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Zimanên Keltî]] → [[:Kategorî:Zimanên keltî]]
*# [[:Kategorî:Zimanên Kolumbiyayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Kolombiyayê]]
*# [[:Kategorî:Zimanên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Zimanên Slavî]] → [[:Kategorî:Zimanên slavî]]
*# [[:Kategorî:Zimanên Walesê]] → [[:Kategorî:Zimanên Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Zimanên galloîtalî]] → [[:Kategorî:Zimanên galoîtalî]]
*# [[:Kategorî:Zimanên karlûkî]] → [[:Kategorî:Zimanên qarlûqî]]
*# [[:Kategorî:Zimanên laponî]] → [[:Kategorî:Zimanên sámî]]
*# [[:Kategorî:Zoolocî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]]
*# [[:Kategorî:Zoologî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]]
*# [[:Kategorî:Zêdikan]] → [[:Kategorî:Zêtka]]
*# [[:Kategorî:Çalakvan li gorî mijar û neteweyan]] → [[:Kategorî:Çalakvan li gorî pirsgirêk û neteweyan]]
*# [[:Kategorî:Çand li Cardiffê]] → [[:Kategorî:Çand li Kardîfê]]
*# [[:Kategorî:Çanda Kolumbiyayê]] → [[:Kategorî:Çanda Kolombiyayê]]
*# [[:Kategorî:Çanda Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Çanda Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Çanda Meksîkî]] → [[:Kategorî:Çanda Meksîkê]]
*# [[:Kategorî:Çanda Portugalê]] → [[:Kategorî:Çanda Portûgalê]]
*# [[:Kategorî:Çanda Walesê]] → [[:Kategorî:Çanda Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Çanda almanî]] → [[:Kategorî:Çanda Almanyayê]]
*# [[:Kategorî:Çanda farsî]] → [[:Kategorî:Çanda farisî]]
*# [[:Kategorî:Çanda hindî]] → [[:Kategorî:Çanda Hindistanê]]
*# [[:Kategorî:Çanda japonî]] → [[:Kategorî:Çanda Japonê]]
*# [[:Kategorî:Çanda li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Çand li gorî serdeman]]
*# [[:Kategorî:Çanda rojhilata navîn]] → [[:Kategorî:Hunera rojhilata navîn]]
*# [[:Kategorî:Çanda Înternetê]] → [[:Kategorî:Çanda înternetê]]
*# [[:Kategorî:Çanda Îtalyayê li gorî herêman]] → [[:Kategorî:Çanda îtalî li gorî herêman]]
*# [[:Kategorî:Çax]] → [[:Kategorî:Serdemên dîrokê]]
*# [[:Kategorî:Çaxa Antîk]] → [[:Kategorî:Serdema kevnare]]
*# [[:Kategorî:Çaxa Nû]] → [[:Kategorî:Serdema Nû]]
*# [[:Kategorî:Çek (gel) li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Çekyayî li gorî pîşeyan]]
*# [[:Kategorî:Çek (gel)]] → [[:Kategorî:Çekyayî]]
*# [[:Kategorî:Çemên Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Çemên Awistiryayê]]
*# [[:Kategorî:Çemên Ewropayê yên navnetewî]] → [[:Kategorî:Çemên Ewropayê yên navneteweyî]]
*# [[:Kategorî:Çemên Macaristanê]] → [[:Kategorî:Çemên Mecaristanê]]
*# [[:Kategorî:Çemên Sudanê]] → [[:Kategorî:Çemên Sûdanê]]
*# [[:Kategorî:Çermnasî]] → [[:Kategorî:Dermatolojî]]
*# [[:Kategorî:Çiyayên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Çiyayên DYAyê]]
*# [[:Kategorî:Çêkerên hind]] → [[:Kategorî:Çêkerên hindistanî]]
*# [[:Kategorî:Çêlikan]] → [[:Kategorî:Komîşîr]]
*# [[:Kategorî:Çînên civakî li împeratoriya Romayê]] → [[:Kategorî:Çînên civakî li împeratoriya Romê]]
*# [[:Kategorî:Êzîdîtî]] → [[:Kategorî:Êzdîtî]]
*# [[:Kategorî:Êşkence]] → [[:Kategorî:Îşkence]]
*# [[:Kategorî:Îcatker]] → [[:Kategorî:Dahêner]]
*# [[:Kategorî:Împeratoriya Romê ya Pîroz]] → [[:Kategorî:Împeratoriya Romayê ya Pîroz]]
*# [[:Kategorî:Împeratoriya Selçûqiyan]] → [[:Kategorî:Împeratoriya Selcûqiyan]]
*# [[:Kategorî:Îngilistan]] → [[:Kategorî:Înglistan]]
*# [[:Kategorî:Îrlandî]] → [[:Kategorî:Îrlendî]]
*# [[:Kategorî:Îslam li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Îslam li gorî welatan]]
*# [[:Kategorî:Îsraîl]] → [[:Kategorî:Îsraêl]]
*# [[:Kategorî:Ûrûgûay]] → [[:Kategorî:Ûrûguay]]
*# [[:Kategorî:Şablon (Brazîl)]] → [[:Kategorî:Şablon (Brezîl)]]
*# [[:Kategorî:Şablon (Kosovo)]] → [[:Kategorî:Şablon (Kosova)]]
*# [[:Kategorî:Şablon (bi zimanê)]] → [[:Kategorî:Şablon (sîmbol zimanê)]]
*# [[:Kategorî:Şablon (bi-x)]] → [[:Kategorî:Şablon (bi-zimanê)]]
*# [[:Kategorî:Şablon (tipên erebî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya erebî)]]
*# [[:Kategorî:Şablon (tipên kîrîlî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya kîrîlî)]]
*# [[:Kategorî:Şablon (tipên latînî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya latînî)]]
*# [[:Kategorî:Şablonên erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Şablonên erdnîgariyê]]
*# [[:Kategorî:Şablonên fîzyolojiyê]] → [[:Kategorî:Şablonên fizyolojiyê]]
*# [[:Kategorî:Şablonên heşyarde]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde]]
*# [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo kategoriyan]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo kategoriyan]]
*# [[:Kategorî:Şablonên hişyarde yên bi parametreyên kêm]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo gotaran bi parametreyên kêm]]
*# [[:Kategorî:Şablonên ji bo valahiya nav ya kategoriyê]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo kategoriyan]]
*# [[:Kategorî:Şablonên navbera bikarhêner]] → [[:Kategorî:Şablonên valahiya nava bikarhêneran]]
*# [[:Kategorî:Şablonên şitilên jînenigariyê]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilên jînenîgariyê]]
*# [[:Kategorî:Şahên seleukîd]] → [[:Kategorî:Şahên seleukî]]
*# [[:Kategorî:Şahî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Şahî li Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Şanezanist]] → [[:Kategorî:Biyolojiya xaneyî]]
*# [[:Kategorî:Şaredariyên Hessen]] → [[:Kategorî:Şaredariyên Hessenê]]
*# [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan a Palermoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Palermoyê]]
*# [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan a Torînoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Torînoyê]]
*# [[:Kategorî:Şaredariyên metropola Napoliyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Napoliyê]]
*# [[:Kategorî:Şaristana Şot]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]]
*# [[:Kategorî:Şaristana Şotê]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]]
*# [[:Kategorî:Şaristanên Azerbaycana Rojavayê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Azerbaycana Rojavayê]]
*# [[:Kategorî:Şaristanên Hemedanê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Hemedanê]]
*# [[:Kategorî:Şaristanên Kirmanşanê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Kirmanşanê]]
*# [[:Kategorî:Şaristanên Kurdistanê (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)]]
*# [[:Kategorî:Şaristanên Îranê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Îranê]]
*# [[:Kategorî:Şaşiyên agahîdankan]] → [[:Kategorî:Xeletiyên agahîdankan]]
*# [[:Kategorî:Şerê Rûs-Ûkraynayê]] → [[:Kategorî:Şerê Rûsyayê li ser Ûkraynayê]]
*# [[:Kategorî:Şerên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Şerên Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Şerên Kîprosê]] → [[:Kategorî:Şerên Qibrisê]]
*# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Xirwatistanê]]
*# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Sudanê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Sûdanê]]
*# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Walesê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Wêlsê]]
*# [[:Kategorî:Şitilên Kurdistan'ê]] → [[:Kategorî:Şitilên Kurdistanê]]
*# [[:Kategorî:Şitilên Nivîsbariyê]] → [[:Kategorî:Şitilên nivîsbariyê]]
*# [[:Kategorî:Şitilên Nivîsbarîyê]] → [[:Kategorî:Şitilên nivîsbariyê]]
*# [[:Kategorî:Şitilên Riha'yê]] → [[:Kategorî:Şitilên Rihayê]]
*# [[:Kategorî:Şitilên Teknolojiyê]] → [[:Kategorî:Şitilên teknolojiyê]]
*# [[:Kategorî:Şitilên Teknolojîyê]] → [[:Kategorî:Şitilên teknolojiyê]]
*# [[:Kategorî:Şitilên Televîzyonê]] → [[:Kategorî:Şitilên televîzyonê]]
*# [[:Kategorî:Şitilên Wikimedia'yê]] → [[:Kategorî:Şitilên Wikimediayê]]
*# [[:Kategorî:Şitilên astronoman]] → [[:Kategorî:Şitilên stêrnasan]]
*# [[:Kategorî:Şitilên bi şaşî û kêmasî]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilan ên bi şaşî û kêmasî]]
*# [[:Kategorî:Şitilên dînî]] → [[:Kategorî:Şitilên dîn]]
*# [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê 2010an]] → [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê yên 2010î]]
*# [[:Kategorî:Şoreşa Pîşesaziyê]] → [[:Kategorî:Şoreşa pîşesaziyê]]
*# [[:Kategorî:Şotê (navçe)]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]]

== 2026-07-02T08:21:02Z ==
* [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 47 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin
* Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]]
* Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve:


== 2026-07-01T08:20:58Z ==
* [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 47 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin
* Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]]
* Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve:


== 2026-06-30T08:20:42Z ==
* [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 48 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin
* Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]]
* Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve:


== 2026-06-29T08:20:52Z ==
* [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 48 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin
* Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]]
* Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve:


'''[//ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Bikarh%C3%AAner%3ABalyozbot%2Fkontrol%2Fberal%C3%AEkirin%C3%AAn_kategoriyan&amp;oldid=2066839 Qeydên kevn]'''</text>
      <sha1>69a4dsbx24phc9qohsc7ufdtndiufmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja şablonê:Daneyên welat Île-de-France</title>
    <ns>11</ns>
    <id>181122</id>
    <revision>
      <id>2069519</id>
      <parentid>1448200</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Welat|Wîkîproje Welat]]</comment>
      <origin>2069519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="t1gt2ym5mh29lvcis0mr7pug0mewr38" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê|wp=1}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Fransa}}
{{Wîkîproje Welat}}

}}</text>
      <sha1>t1gt2ym5mh29lvcis0mr7pug0mewr38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Bîjen Kamkar</title>
    <ns>1</ns>
    <id>186946</id>
    <revision>
      <id>2069457</id>
      <parentid>1444957</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T20:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Sinifa şitil hat rakirin</comment>
      <origin>2069457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="0nwyoca94rmnlgz5sgzo5zbkc6a9ckl" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1=
{{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=}}
}}</text>
      <sha1>0nwyoca94rmnlgz5sgzo5zbkc6a9ckl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bikarhêner:Balyozbot/kontrol/category creator</title>
    <ns>2</ns>
    <id>204281</id>
    <revision>
      <id>2069396</id>
      <parentid>2066258</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4422" sha1="gi8xod61ib8rkpc638rn2vunhpu6bef" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>gi8xod61ib8rkpc638rn2vunhpu6bef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069397</id>
      <parentid>2069396</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4509" sha1="dk8vdgf3wa659sniqltqyk6qs9p5n0i" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>dk8vdgf3wa659sniqltqyk6qs9p5n0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069398</id>
      <parentid>2069397</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4596" sha1="pcnubhfu81tru3mykmgjv8u0joobab0" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>pcnubhfu81tru3mykmgjv8u0joobab0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069399</id>
      <parentid>2069398</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4694" sha1="gxw7flve98l8vs11m8soza4me2vcoep" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>gxw7flve98l8vs11m8soza4me2vcoep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069400</id>
      <parentid>2069399</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4778" sha1="pcrmp2nb823hcunzwhfiesccqhhrvst" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>pcrmp2nb823hcunzwhfiesccqhhrvst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069401</id>
      <parentid>2069400</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4852" sha1="24vrc837p7qiq02x966nuzrb8zvpuut" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>24vrc837p7qiq02x966nuzrb8zvpuut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069402</id>
      <parentid>2069401</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4924" sha1="dz0rcamf00bqyyb1p0tn4i4pzxtbb4n" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>dz0rcamf00bqyyb1p0tn4i4pzxtbb4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069403</id>
      <parentid>2069402</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4997" sha1="l2bez1psn0j16weai5qee9c117gals8" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>l2bez1psn0j16weai5qee9c117gals8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069404</id>
      <parentid>2069403</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5061" sha1="fnaltvlbr0b7qd1h59dej4yy2mdxsxf" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>fnaltvlbr0b7qd1h59dej4yy2mdxsxf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069405</id>
      <parentid>2069404</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5155" sha1="6p6urxjvrcqcgwt7mv1w3hdpcq7tupb" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>6p6urxjvrcqcgwt7mv1w3hdpcq7tupb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069406</id>
      <parentid>2069405</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5241" sha1="a7zpk061g5ay7snkkx774cskiup8u0s" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>a7zpk061g5ay7snkkx774cskiup8u0s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069407</id>
      <parentid>2069406</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5335" sha1="fway46eniliv0x0oe458cogoo3o11fs" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>fway46eniliv0x0oe458cogoo3o11fs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069408</id>
      <parentid>2069407</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5435" sha1="ro07lxcvmu70t3pa95r4rr45nieeyzp" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>ro07lxcvmu70t3pa95r4rr45nieeyzp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069409</id>
      <parentid>2069408</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5509" sha1="6xiaglonn4mx4q4ek3528fyt15ra309" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>6xiaglonn4mx4q4ek3528fyt15ra309</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069410</id>
      <parentid>2069409</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5596" sha1="rrl0j4pummb9jca1fucxh3jx0m5ga11" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>rrl0j4pummb9jca1fucxh3jx0m5ga11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069411</id>
      <parentid>2069410</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5703" sha1="n131bdm6a9dpen5yo51hmhty17i143d" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>n131bdm6a9dpen5yo51hmhty17i143d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069412</id>
      <parentid>2069411</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5777" sha1="aix0xo37m2qc3uqfpkd8cg00nkoff4o" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>aix0xo37m2qc3uqfpkd8cg00nkoff4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069413</id>
      <parentid>2069412</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5852" sha1="ixe89gqe4kb9rtnmu8afeo3h4757pq4" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>ixe89gqe4kb9rtnmu8afeo3h4757pq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069414</id>
      <parentid>2069413</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5927" sha1="hgjkc1zh42ozxxswnduc4txkrmz214g" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>hgjkc1zh42ozxxswnduc4txkrmz214g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069415</id>
      <parentid>2069414</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6002" sha1="mw7ne7s6kphe1ae2t2biw8aqsbjhr75" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>mw7ne7s6kphe1ae2t2biw8aqsbjhr75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069416</id>
      <parentid>2069415</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="budqe1mkslmfejipui3ej16obv5m1rx" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>budqe1mkslmfejipui3ej16obv5m1rx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069417</id>
      <parentid>2069416</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6152" sha1="apakbar7icp999omv8bibhrg6qecolr" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>apakbar7icp999omv8bibhrg6qecolr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069418</id>
      <parentid>2069417</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6252" sha1="dvt6dj2ed7k0r1g8emjzw4brgbygvq5" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>dvt6dj2ed7k0r1g8emjzw4brgbygvq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069420</id>
      <parentid>2069418</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6344" sha1="38m7tbvh4waroqahnmm4z6peog9z4dc" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>38m7tbvh4waroqahnmm4z6peog9z4dc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069421</id>
      <parentid>2069420</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6427" sha1="l9vduyd7kt3pzdr56jv386kmkz3quye" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>l9vduyd7kt3pzdr56jv386kmkz3quye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069422</id>
      <parentid>2069421</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Problemek hat qeydkirin</comment>
      <origin>2069422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6513" sha1="eghmh7zrieionwew9zewhtb8ss7qvnr" xml:space="preserve">
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsal li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Rojhilata Navîn]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî dehsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dehsal li Împeratoriya Rûsî]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1668 di jîngehê de]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:1887 li Polonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:2018 li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:840î b.z.]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 1982an li Bakurê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên 2020î li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Avabûnên li Ketelonyayê li gorî hezarsalan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Bidawîbûnên 600î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 31ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 460î]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 482an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 701ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 791ê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Destpêkirinên 819an]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Dîroka Împeratoriya Rûsî li gorî serdeman]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Başûrê Kurdistanê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Ketelonyayê]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine
# [[:Kategorî:Sedsala 5an li gorî parzemînan]] tê xwestin lê li en.wîkiyê tine</text>
      <sha1>eghmh7zrieionwew9zewhtb8ss7qvnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wîkîpediya:Lîsteya botan li gorî hejmara guhartinan</title>
    <ns>4</ns>
    <id>214165</id>
    <revision>
      <id>2069530</id>
      <parentid>2069390</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T08:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/listeyabikarhêneran.py|Bot]]: Lîsteya guhartinên botan hat rojanekirin</comment>
      <origin>2069530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1343" sha1="5w620isf6jtzdvcjsjdhzq5vq3m75tx" xml:space="preserve">
{{/ser}}

&lt;center&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
! #
! Bikarhêner 
! Hejmara guhartinan

|-
| 1
| {{b|Balyozbot}}
| 830839
|-
| 2
| {{b|WîkîBot}}
| 37319
|-
| 3
| {{b|SieBot}}
| 26410
|-
| 4
| {{b|TXiKiBoT}}
| 19321
|-
| 5
| {{b|Luckas-bot}}
| 17287
|-
| 6
| {{b|InternetArchiveBot}}
| 15069
|-
| 7
| {{b|VolkovBot}}
| 13954
|-
| 8
| {{b|Escarbot}}
| 10256
|-
| 9
| {{b|Thijs!bot}}
| 9729
|-
| 10
| {{b|JAnDbot}}
| 9153
|-
| 11
| {{b|WikitanvirBot}}
| 8977
|-
| 12
| {{b|AramBot}}
| 7122
|-
| 13
| {{b|MelancholieBot}}
| 6834
|-
| 14
| {{b|AlleborgoBot}}
| 5091
|-
| 15
| {{b|Alexbot}}
| 4188
|-
| 16
| {{b|GanimalBot}}
| 4109
|-
| 17
| {{b|FoxBot}}
| 3926
|-
| 18
| {{b|Loveless}}
| 3922
|-
| 19
| {{b|TobeBot}}
| 3779
|-
| 20
| {{b|SakuraBot}}
| 3604
|-
| 21
| {{b|Idioma-bot}}
| 2800
|-
| 22
| {{b|PipepBot}}
| 2080
|-
| 23
| {{b|JhsBot}}
| 1904
|-
| 24
| {{b|Synthebot}}
| 1842
|-
| 25
| {{b|BotMultichill}}
| 1825
|-
| 26
| {{b|Ripchip Bot}}
| 1823
|-
| 27
| {{b|CalakBot}}
| 1795
|-
| 28
| {{b|タチコマ robot}}
| 1648
|-
| 29
| {{b|Mjbmrbot}}
| 1587
|-
| 30
| {{b|AvocatoBot}}
| 1501
|-
| 31
| {{b|MediaWiki message delivery}}
| 1485
|-
| 32
| {{b|YurikBot}}
| 1349
|-
| 33
| {{b|Robbot}}
| 1233
|-
| 34
| {{b|AvicBot}}
| 1122
|-
| 35
| {{b|RobotJcb}}
| 1088
|-
| 36
| {{b|BodhisattvaBot}}
| 1027
|-
| 37
| {{b|Vagobot}}
| 1002
|}</text>
      <sha1>5w620isf6jtzdvcjsjdhzq5vq3m75tx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê</title>
    <ns>1</ns>
    <id>218689</id>
    <revision>
      <id>2069480</id>
      <parentid>1920924</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Dîn|Wîkîproje Dîn]]</comment>
      <origin>2069480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="ml68lw4s2ie8jgz5ylfg5dvaojuk9il" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1=
{{Wîkîproje Almanya|muhîmî=Zêde}}
{{Wîkîproje Dîn|muhîmî=Zêde}}

}}</text>
      <sha1>ml68lw4s2ie8jgz5ylfg5dvaojuk9il</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çivîka zêrîn (çîrok)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277813</id>
    <revision>
      <id>2069560</id>
      <parentid>1886442</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.)</comment>
      <origin>2069560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4000" sha1="k3ftlihxho2vh5vzy9gi7qqsjmijc1p" xml:space="preserve">{{Agahîdank pirtûk
| nav                = 
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = [[Newaf Mîro]]
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Birayên Grimm]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = Çapa yekem  bi kurdî (2019)
| weşanxane          = [[Morî]]
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 9786059413589
| pirtûk             = 
}}
'''Çivîka zêrîn''' (bi almanî: ''Der goldene Vogel''l) çîrokek e ku ji hêla Birayên Grimm (KHM 57) ve hate berhev kirin û derbarê peydakirina çivîkeke zêrîn ji hêla sê kurên baxçevanek de ye .

== Jêder ==
Guhertoyek wisa ya çîrokê berê di sala 1808an de di bin sernavê ''Die weisse Taube'' (&quot;Kevoka Spî&quot;) hate weşandin, ku ji hêla Gretchen Wild ve hatibû peyda kirin û bi ''Çivîka zêrîn'' di çapa yekem a berhevoka Birayên Grimm de hate weşandin.Di çîroka orîjînal de, kurê herî piçûk ê key bi navê ''Dümmling'' ,navek tîpîk ji bo karakterên xişîm an bêhiş di çîrokên almanî de tê zanîn.

== Naverok ==
Di baxçeyê keyek de darek sêvên zêrîn hene. Dema ku key dibîne ku sêvek winda ye,ew kurê xwe yê herî mezin bi şevê wezîfedar dike ku darê diparêze.Lê ew di xew re diçe û sibê sêvek din winda dibe.Kurê diduyan jî şeva din dema ku divê darê biparêze dikeve xew. Key bi kurê herî biçûk bawer nake ku ji destpêkê ve wezîfeyê bigire ser xwe.Lê ji ber ku ew bi rastî dixwaze, destûr jê re tê dayîn ku şevek sêvên zêrîn jî biparêze. Di nîvşevê de ew rastî dibîne ku dizê sêvan tê: çivîkek bi perrên zêrîn.Kurê herî biçûk ê key tîrekê diavêje, lê çivîk tenê yek ji perrên xwe yên zêrîn winda dike û direve.

Dema ku key perrê dibîne û şayesandina çivîkê dibihîze, êdî bi sêvên xwe yên zêrîn re têkildar nabe. Niha ew çivîkê dixwaze.Kurê mezin ji bo dîtina çivîkê derdikeve cîhanê. Li qiraxa daristanê, ew rûviyekê dibîne û bi tîrê dike armanc. Rûvî dizane ku ew li çivîkê zêrîn digere û di berdêla pendeke baş de jîyana xwe dixwaze. Rûvî ji bo lêgerîna wî vê pendê li wî dike: Heke ew werê gundê bila mêvanxaneya kevn û rizok li şûna mêvanxaneya dewlemend û xweş hil bijerîne.

Lê xort guh nade daxwaz û pendan. Bêyî ku lêxe, tîran direşîne.Li gundê, ew bi kêfxweşî li mêvanxaneke dilgeş disekine.Hema ku dikeve mêvanxaneyê, peywira xwe ya lêgerîna çivîka zêrîn ji bîr dike. Ew li malê berhewa li benda wî dimînin û piştî ku demek derbas dibe, kurê duyem derdikeve rê. Çarenûsa wî jî wekî kurê pêşî ye.

Di dawiyê de kurê herî biçûk daxwaz dike ku destûr jê re were dayîn ku li çivîka zêrîn bigere. Ew jî li qeraxa daristanê bi rûvî re tê. Berevajî birayên xwe, ew ji rûvî re piştrast dike ku ew ê ziyanê nede wî û ewê guh bide pendên wî.Dûv re rûvî wî vedixwîne ku li ser dûvê xwe rûne û di demeke kurt de bi wî re dibeze gundê.Li wir xort şeva xwe li mêvanxaneyeke hinek rizok derbas dike.Serê sibê rêwîtî li ser dûvê rûviyê berdewam dibe. Ji ber ku rûvî dizane li ku derê li çivîka zêrîn bigere, ango di kelehekê de kurê key bi xwe re tîne.Û dîsa pendeke wî ya baş jî heye: her kes di kelehê de razayî ye, da ku ew bê asteng bikeve odeyekê ku çivîk lê ye.Rekehek zêrîn û rekehek dar heye. Divê lawê key teqez ne rekeha zêrîn, yê din hilde.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Balindeyên honakî]]
[[Kategorî:Çîrokên Birayên Grimm]]
[[Kategorî:Lehengên çewt]]
[[Kategorî:Sêvên zêrîn]]</text>
      <sha1>k3ftlihxho2vh5vzy9gi7qqsjmijc1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Li çiyayên Kurdistanê: di bin nîveheyvê de</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285204</id>
    <revision>
      <id>2069676</id>
      <parentid>2063321</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T09:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Parametreyên kevn rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir, --Valahiyên nehewce.)</comment>
      <origin>2069676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4022" sha1="033vnspuugzw7nhhzgxvxld1ahq9e7u" xml:space="preserve">{{Sernavê îtalîk}}
{{Agahîdank pirtûk
| nav                = Li çiyayên Kurdistanê: di bin nîveheyvê de
| sernavê_xwemalî    = 
| wergêr             = [[Fatih Aydın]]
| wêne               = 
| mezinahiyawêne     = 
| binwêne            = 
| nivîskar           = [[Helmuth Karl Bernhard von Moltke|Helmuth von Moltke]]
| pêşgotin           = 
| şêwe               = 
| welat              = 
| cih                = 
| sernivîser         = &lt;!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --&gt;
| sererastkirin      = 
| ziman              = 
| dîroka_weşanê      = &lt;!-- Çapa yekem --&gt;
| weşanxane          = [[Weşanên Avesta]] (bi kurdî)
| rûpel              = 
| wêneçêker          = &lt;!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --&gt;
| pîvan              = &lt;!-- Pîvana pirtûkê --&gt;
| ISBN               = 9786059082808
| pirtûk             = 
}}
'''''Li çiyayên Kurdistanê: di bin nîveheyvê de''''' pirtûkeke li ser seyaheta [[efser]]ê artêşa [[Prûsya]]yê [[Helmuth Karl Bernhard von Moltke|Helmuth von Moltke]] li Kurdistanê ye û ji nameyên Moltke yên di salên 1838-1839an de hatî nivisandin pêk tê.

Pirtûk di sala 2018an de ji nav çapên [[Weşanên Avesta]] ve hate der, ji 234 rûpelan pêk tê û ji aliyê [[Fatih Aydın]] ve hatiye qulipandin kurmancî.

== Hin anekdotên pirtûkê ==
=== Siwarbûna kelekê ===
Nivîskar di 1ê gulana sala 1938an de li [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekirê]] li kelekê siwar dibe pêşî li [[Heskîf]]ê paşê li [[Cizîr]]ê disekne û heta Mûsilê çûye.

=== Cizîra Botan ===
[[Reşîd Paşa]] bi mehan bi top û gulleyan êrîşî vî bajarî kiriye, piştî ku bajêr hatiye zeptkirin hemû mêrên bajêr (ji ber ku [[Êzdî|êzidî]] ne) hatine qetlkirin, jin û zarokên wan dîl hatine girtin. Ji ber vê bajar kavil bûye, gelekî kêm kes lê mane.

=== Mûsil ===
Şêniyên bajêr kurd, ereb, tirk û îranî ne lê zimanê bazarê erebî ye.

=== Şingal ===
Li vir 34 gundên êzdiyan û bajarekî ku ji aliyê [[Reşîd Paşa]] ve hatiye xirakirin heye.

=== Çilaxa ===
Nivîskar piştî Şingalê diçe [[Çilaxa]]yê û piştî ku pê dihese ku dê [[Çerkez Hafiz Mehmed Paşa]] êrîşî keleha begekî kurd bike dixwaze tevlî hêzên osmanî bibe.

Di 12ê gulanê de digêje axa di bin desthiladariya osmaniyan de.

=== Keleha Saîd Beg ===
Li vir mîrekî kurd ku ev çend sal e otorîteya dewletê nas nake bi 200 leşkerên xwe dimîne. Hêzên osmanî qederê 3000 leşker in, [[Bedirxan Beg]] jî bi hêzên xwe re piştgirîya vî şerî dike. Piştî pevçûnên biçûk [[Saîd Beg]] û hêzên osmanî li hev tên, lê keleh bi topan tê xirakirin. &quot;Nivîskar ti agahî nade lê ihtîmal e ku ev Saîd Beg kurmamê Bedirxan Beg be.&quot;

=== Çiyayê Xerzan ===
&quot;Li vir nêzîkî 30.000 kurdên bi tiving hene, ew bacê nadin dewletê û bi ti awayî nabin leşkerê dewletê. Lê yekîtiya wan tine û nakokî di navbera hemûyan de heye.!{{Çavkanî hewce ye|tarîx=çiriya paşîn 2024}}

=== Hezo ===
&quot;Li vir ji xeynî xeyrîmuslîman ti kes nemaye, misilman ber bi çiyayan ve vekişiyane. Min ji bo niştîna leşkeran gundekî vala dît. Gund bi zevîyên xwe re hatine şewitandin. Min xwest rê li ber bigirim, lê divê mirov gunehê xwe bi qaçaxan neyne bila nikaribin vegerin.&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=çiriya paşîn 2024}}

=== Papor (gundê Papûr) ===
&quot;Xelkê vê derê nerevîyaye, bi tivingên destê xwe ji serbanên malên xwe êrîşî me dikin. Me dora wan pêça û gulle li ser wan barandin, hinek ji wan revîyan lê axlebê wan hatine kuştin. Ez çûme ba [[Çerkez Hafiz Mehmed Paşa|Hafiz Paşa]], jin û mêrên bi birînên giran, ji her 'emrî zarok, ser û guhên jêkirî, kê van dianî 50-100 qirûş bexşîşa xwe distand. Xema bêdeng a kurdan, nalînên bê hêvî yên jinan dîmeneka ku dilê mirov pê dişewte.&quot;{{Çavkanî hewce ye|tarîx=çiriya paşîn 2024}}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Pirtûkên kurdî]]</text>
      <sha1>033vnspuugzw7nhhzgxvxld1ahq9e7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bikarhêner:Balyozbot/movepage</title>
    <ns>2</ns>
    <id>321906</id>
    <revision>
      <id>2069500</id>
      <parentid>2068130</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T05:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikihez</username>
        <id>39702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lêzêdekirin ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/moverequest.js|moverequest.js]])</comment>
      <origin>2069500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224" sha1="t9mozmigm41pay0axcmt17x31az7tjm" xml:space="preserve">Daxwazên barkirinê li vir binivîsin.

== Beralîkirin bihêle ==


== Beralîkirin nehêle ==
Gotûbêj:Zanîngeha Ezherê@Gotûbêj:Zanîngeha Elezherê/jebirin
Gotûbêj:Zanîngeha Elezherê@Gotûbêj:Zanîngeha Ezherê</text>
      <sha1>t9mozmigm41pay0axcmt17x31az7tjm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069505</id>
      <parentid>2069500</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/movepagesbot.py|Bot]]: Rûpelên barkirî hatin paqijkirin; yên nehatî barkirin man.</comment>
      <origin>2069505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="bq6oujnhryyo65x90p23rmm40o2ahoy" xml:space="preserve">Daxwazên barkirinê li vir binivîsin.

== Beralîkirin bihêle ==


== Beralîkirin nehêle ==</text>
      <sha1>bq6oujnhryyo65x90p23rmm40o2ahoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja şablonê:Daneyên welat Normandy</title>
    <ns>11</ns>
    <id>323175</id>
    <revision>
      <id>2069520</id>
      <parentid>2063408</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Welat|Wîkîproje Welat]]</comment>
      <origin>2069520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="hrb2zwek7cluprer8egstpag6hgq986" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Fransa}}
{{Wîkîproje Welat}}

}}</text>
      <sha1>hrb2zwek7cluprer8egstpag6hgq986</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pêşbaz (futbol)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323499</id>
    <revision>
      <id>2069441</id>
      <parentid>2067063</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>45060</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2069441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18193" sha1="80kk9urv2f9663qqk6e7xi1xi6jaqy1" xml:space="preserve">{{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2026}}
[[Wêne:MarcusRashford-vs-Iran-WC-2022.jpg|thumb|[[Marcus Rashford]] (jimare 11, bi cilên spî) li hember [[Hossein Hosseini (lîstikvanê futbolê, jidayikbûn 1992)|Hossein Hosseini]] (jimare 24, bi cilên şîn) bi tenê maye û hewl dide golê tomar bike. Dergehvan dê hewl bide ku pêşî li golê bigire bi astengkirina derbasbûna topê ji xeta golê.]]

Di werzîşa [[futbol]]ê de, '''hêşber''' (herwiha wek '''strîker''' an '''êrîşber''' jî tê zanîn) pozîsyonek lîstikvanê meydanê ye ku bi gelemperî li pêş [[navendvan]] û [[parêzvan (futbola komeyî)|parêzvanan]] dilîze. Wek her lîstikvanek êrîşber, rola hêşberê pir bi şiyana çêkirina cihê vala ji bo êrîşê ve girêdayî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |paşnav1=Michalak |pêşnav1=Joakim |sernav=Identifying football players who create and generate space |url=http://uu.diva-portal.org/smash/record.jsf?aq2=%5B%5B%5D%5D&amp;c=30&amp;af=%5B%5D&amp;searchType=LIST_LATEST&amp;sortOrder2=title_sort_asc&amp;query=&amp;language=en&amp;pid=diva2%3A1687971&amp;aq=%5B%5B%5D%5D&amp;sf=all&amp;aqe=%5B%5D&amp;sortOrder=author_sort_asc&amp;onlyFullText=false&amp;noOfRows=50&amp;dswid=6728 |weşanger=Uppsala University Publications |roja-gihiştinê=22 tebax 2022 }}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ew li pêş mezintir dilîzin û erkên wan yên parastinê kêm in, hêşber bi gelemperî ji hemû lîstikvanên din zêdetir gol ji bo tîmê xwe tomar dikin.

Pozîsyonên êrîşê bi gelemperî ji lîstikvanên rasterast re guncan in; ew yên ku bi parastina dijber re rûbirû dibin da ku derfetên golê biafirînin, û di vê de ji ne-pêşbînîbûna lîstika êrîşê sûd werdigirin. [[Reveberiya lîstikê (futbol)|Regezên nûjen ên lîstikê]] bi gelemperî yek heta sê hêşberan dihewînin. Wekî, rêzkirina berbelav a [[Reveberiya lîstikê (futbola komeyî)#4–2–3–1|4–2–3–1]] tenê yek hêşber heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|url=http://www.zonalmarking.net/2010/09/03/fifa-2010-technical-report-summary/ |sernav=FIFA's 289-page Technical Report on the 2010 World Cup – in 15 points |pêşnav=Michael |paşnav=Cox |tarîx=3 îlon 2010 }}&lt;/ref&gt; Rêzkirinên kêmtir kevneşopî dikarin ji sêyan zêdetir hêşber hebin, an jî tu hêşber nebin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|url=http://www.zonalmarking.net/2010/03/19/barcelona-4-2-4-formation-guardiola-messi/ |sernav=Is Barcelona's alternative shape really a 4–2–4? |pêşnav=Michael |paşnav=Cox |tarîx=19 adar 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|url=http://www.zonalmarking.net/2010/03/05/teams-of-the-decade-5-roma-2007/ |sernav=Teams of the Decade #5: Roma, 2007 |pêşnav=Michael |paşnav=Cox |tarîx=5 adar 2010 }}&lt;/ref&gt;

== Navenda hêşber ==
{{Lenger|Centre forward|Center-forward|Center forward}}
[[Wêne:Ronaldo Real Madrid.jpg|thumb|rast|Hêşberê Brezîlî [[Ronaldo (futbolvanê Brezîlî)|Ronaldo]] (navîn, bi cilên spî) golekî ber bi Dergehvan ve dide. Wek hêşberek pirkarî, wî bandor li nifşek hêşberên ku piştî wî hatin kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|paşnav1=Smyth |pêşnav1=Rob |sernav=Ronaldo at 40: Il Fennomen's legacy as greatest ever No 9, despite dodgy knees |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2016/sep/17/ronaldo-40-birthday-brazil-greatest-ever-Êrîşber |rojname=The Guardian |tarîx=17 îlon 2016 |roja-gihiştinê=9 îlon 2018 }}&lt;/ref&gt;]]

Jimara kevneşopî ya cilê navenda hêşberan e. Rola kevneşopî ya navend-hêşber ew e ku piraniya golên tîmê tomar bike.

Heke lîstikvan dirêj be, hêza laşî ya mezin hebe û di lêdana bi ser de jêhatî be, ew dikare ji bo qebûlkirina xaçan, qezenckirina [[long ball|topên dirêj]], an jî wergirtina pasek û parastina topê dema ku [[werzîşa tîmê|hevaltîman]] pêş dikevin were bikaranîn. Ev rol dikare ji bo zêdekirina kûrahiyê ya lîstika tîmê an jî ji bo amadekirina derfetên golê bi dayîna pasekê (&quot;through ball&quot;) ber bi [[Penalty area (football)|qada ceza]] ve jî were bikaranîn. Ev cure rol bi gelemperî xêra meşê, tevgera baş û şiyana temamkirinê jî hewce dike.

Piraniya navend-hêşberên nûjen li pêş hêşberê duyemîn an navend-lîstikvanê êrîşkar dilîzin û piraniya kontrolkirina topê li derveyî qada ceza dikin. Rola îroyîn a navend-hêşberê carinan dikare bi ya [[attacking midfielder|navend-lîstikvanê êrîşkar]] an hêşberê duyemîn were guhertin, bi taybetî di rêzkirinên **4–3–1–2** an **4–1–2–1–2** de.

Têgeha **navend-hêşber** ji rêzkirinên kevnar ên [[Formation (association football)|futbolê]] wek **2–3–5** hatiye, ku tê de pênc lîstikvanên êrîşê hebûn: du [[outside forward|hêşberên kenar]], du [[inside forward|hêşberên hundirîn]] û yek navenda hêşber.

Têgeha **hêşberê armancê** (*target forward*) gelek caran bi navend-hêşber re tê bikaranîn, lê bi gelemperî ew cureyek taybet a hêşberê vedibêje ku dirêj û hêzdar e, di lêdana bi ser de jêhatî ye, topên bilind qezenc dike, topê diparêze û ji bo hevaltîman derfetên golê diafirîne, ligel ku dikare xwe jî gelek golan tomar bike. Lêbelê, ev her du têgeh ne hewce ye ku yek bin; hêşberê armancê rolek taybet e, lê navend-hêşber têgehek firehtir e ku gelek cureyên hêşberan dihewîne.&lt;ref name=&quot;targetManRef1&quot;&gt;{{Jêder-nûçe|url=http://www.sportslingo.com/sports-glossary/t/target-man/ |sernav=Target Man Definition In Soccer - Meanings &amp; Examples From SportsLingo.com }}&lt;/ref&gt;

Dema ku di [[1933 FA Cup Final|fînala Kûpaya FA ya Îngilîstanê ya sala 1933-an]] de [[Squad number (association football)|jimareyên cilan]] dest pê kirin, yek ji her du navend-hêşberên wê rojê jimara **9** li xwe kiribû: [[Everton F.C.|Evertonê]] [[Dixie Dean]], hêşberek bihêz ku di demsala 1927–28-an de rekora herî zêde golên demsalekê di futbola Îngilîstanê de tomar kiribû.&lt;ref name=&quot;sports.yahoo.com&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-dirty-tackle/mystery-solved--why-do-the-best-soccer-players-wear-no--10-052229677.html |sernav=Mystery solved: Why do the best soccer players wear No. 10? |roja-gihiştinê=2026-06-27 |archive-date=2014-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140626005732/https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-dirty-tackle/mystery-solved--why-do-the-best-soccer-players-wear-no--10-052229677.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ji wê demê ve jimara **9** bi pozîsyona navend-hêşberê re hate nasîn.

== Êrîşber ==
[[Wêne:Omar Batistuta.jpg|thumb|çep|upright|[[Gabriel Batistuta]] bi qamisê kevn ê jimare 9 yê [[ACF Fiorentina|Fiorentina]] re. Ev jimare bi gelemperî bi vê pozîsyonê ve tê girêdan, û ew wek Êrîşberê rastîn tê zanîn.]]
Rola Êrîşberê ji rola çeperê navend a kevneşopî cuda ye, her çend peyvên “çeperê-navend” û “ êrîşber” gelek caran wek hev têne bikaranîn. Her du jî bi piranî li pêşiya meydanê lîstin, li gorî navberê ji lîstikvanên navîn û parêzvanan.
Lîstikvanên dirêj, giran û teknîkî yên wek [[Marco Van Basten]], [[Oliver Bierhoff]] û [[Edin Džeko]] xwedî taybetmendiyên ku ji bo her du rolan jî guncav in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.skysports.com/football/news/15115/10303502/zlatan-ibrahimovic-to-manchester-united-what-will-he-bring? |sernav=Zlatan Ibrahimovic to Manchester United: What will he bring? |xebat=Sky Sports |weşanger=Sky Sports |roja-gihiştinê=7 tebax 2016 }}&lt;/ref&gt;
Wek çeperê-navend, rola sereke ya êrîşberê gol avêtin e. Êrîşber bi gelemperî ji ber şiyana wan a derbaskirina parêzvanan û herî baş ketina nav cihên vala têne nasîn, da ku top di rewşek guncav de ji bo gol avêtinê bistînin. Nimûneyên vî rengî lîstikvanan [[Ronaldo (Brazilian footballer)|Ronaldo]], [[Andriy Shevchenko]] û [[Thierry Henry]] ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/luis-suarez-a-çeperê-navend-with-a-difference |sernav=News |weşanger=FC Barcelona |roja-gihiştinê=7 tebax 2016 }}&lt;/ref&gt;
Ew bi gelemperî lîstikvanên bilez in û xwedî kontrola baş a topê û şiyana driblikê ne. Êrîşberên piçûk û bilez wek [[Michael Owen]], [[Romário]], [[Dries Mertens]], [[Sergio Agüero]] û [[Paulo Dybala]] ji ber bileziya xwe di demeke kurt de avantajê li hember parêzvanan digirin.
Êrîşberek baş divê karibe bi her du lingan bi bawerî bitifşe, hêz û rastiyê hebe, û di demên pêwîst de bi hevalbendên xwe re hevkariyê bike.
Her çend gelek êrîşber jimare 9 li xwe dikin (wek [[Alan Shearer]]), ev pozîsyon jî heta radeyekê bi jimare 10 ve girêdayî ye, ku gelek caran ji aliyê lîstikvanên afirîner û paşketî têne hilgirtin, herwiha jimare 7 û 11 ku bi gelemperî ji wingeran re têne bikaranîn.&lt;ref name=&quot;sports.yahoo.com&quot; /&gt;

== Êrîşberê duyem ==
[[Wêne:Wayne Rooney 144855.jpg|thumb|upright|[[Wayne Rooney]] ku jimare 10 li xwe dike, li [[Manchester United F.C.|Manchester United]] gelek caran wek Êrîşberê duyem li pişt çeperê-navend lîst.]]
Êrîşberê duyem lîstikvanek kevn e di dîrokê de, lê peyvên ku rola wî pêşan dikin bi demê re guhertin. Di serî de ev lîstikvan “inside forward” an “deep-lying çeperê-navend” têne gotin.
Ev rol di navbera çeperê-navend û lîstikçêker (jimare 10) de ye. Nimûneyên vî rolî [[Dennis Bergkamp]], [[Alessandro Del Piero]], [[Youri Djorkaeff]] û [[Teddy Sheringham]] in.
Êrîşberê duyem gelek caran azadiya tevgerê heye, dikare ber bi pêş an jî paş ve here da ku top bistîne û şansên gol çêbike, lê ji jimare 10 kêmtir di avakirina êrîşan de beşdar dibe.
Ev rol di hin welatan de bi navên din tê zanîn, wek “mezzapunta” li Îtalya û “segundo atacante” li Brazîl.

== Pêşbira hundirîn ==
[[Wêne:2-3-5 (pyramid).svg|thumb|pergala 2–3–5: pêşbirên hundirîn (sor) li her du aliyên pêşbira navendî ne.]]
Cihê pêşbira hundirîn di dawiya sedsala nozdehan û nîvê yekem ê sedsala bîstan de pir tê bikaranîn bû. Pêşbirên hundirîn piştgirî didin pêşbira navendî, bi rêxistin û hereketên xwe di parastina dijber de cih çêdikin, û her ku lîstina pasdanê pêşket, ew jî bi pasan piştgirî didin wî. Ev rol bi giştî di lîstina nûjen de wekî pozîsyona ''“hole”'' an jî ''pêşbira duyemîn'' tê dîtin, her çend li vir du lîstikvan hebûn, ku wekî pêşbira rastê hundirîn û pêşbira çepê hundirîn têne binavkirin.

[[Wêne:Football Formation - WM.png|thumb|çep|pergala WM: pêşbirên hundirîn (sor) di pozîsyonekê zêdetir paşvekişandî de ne û piştgirî didin pêşbira navendî û pêşbirên derve yên rast û çep.]]
Di pergala pêşîn a [[Formasyon (futbol)#2–3–5 (Pyramid)|2–3–5]] de, pêşbirên hundirîn li her du aliyan li kêleka pêşbira navendî radiwestiyan. Bi derketina pergala [[Formasyon (futbol)#WM|WM]] re, pêşbirên hundirîn paşve hatin kişandin û bûn navbenda êrîşê, ku pasan ji pêşbira navendî û du pêşbirên derve (rast û çep) re pêşkêş dikirin. Di zimanê futbolê yê îtalî de, pêşbira hundirîn di destpêkê de car caran wekî ''mezzala'' (tê wateya “nîv-bahî”) tê binavkirin; lê ev têgeh niha ji kar hatî derxistin ji bo pênasekirina pêşbira hundirîn, ji ber ku paşê “mezzala” ji nû ve hate bikaranîn ji bo navendîyên êrîşkar ên navendî di futbolê îtalî de, di dema ku rola pêşbira hundirîn paşê wekî “interno” (hundirîn) hate binavkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=[https://www.football-italia.net/127534/just-what-mezzala](https://www.football-italia.net/127534/just-what-mezzala) |sernav=Just what is a mezzala? |weşanger=Football Italia |paşnav1=Tallarita |pêşnav1=Andrea |tarîx=4 îlon 2018 |roja-gihiştinê=3 kanûna paşîn 2020 |roja-arşîvê=31 tîrmeh 2020 |urlya-arşîvê=[https://web.archive.org/web/20200731234253/https://www.football-italia.net/127534/just-what-mezzala](https://web.archive.org/web/20200731234253/https://www.football-italia.net/127534/just-what-mezzala) |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/italian-english/mezzala](https://www.collinsdictionary.com/dictionary/italian-english/mezzala) |sernav=English translation of 'mezzala' |weşanger=Collins Dictionary |roja-gihiştinê=15 nîsan 2020 |roja-arşîvê=2 tîrmeh 2021 |urlya-arşîvê=[https://web.archive.org/web/20210702093232/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/italian-english/mezzala](https://web.archive.org/web/20210702093232/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/italian-english/mezzala) |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=[http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-mazzola_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/](http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-mazzola_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/) |sernav=MAZZOLA, Alessandro (Sandro) |weşanger=Treccani: Enciclopedia dello Sport (2002) |ziman=it |paşnav1=Garanzini |pêşnav1=Gigi |roja-gihiştinê=21 gulan 2020 |roja-arşîvê=31 tîrmeh 2020 |urlya-arşîvê=[https://web.archive.org/web/20200731192614/http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-mazzola_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/](https://web.archive.org/web/20200731192614/http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-mazzola_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/) |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;

Di futbolê îroyîn de, pêşbirên hundirîn bi piranî ber bi pêş ve hatine birin û an bûne êrîşkarên rast-û-rast an jî ''şaş 9'', an jî hatine veguheztin aliyan wekî winger (di pergala 4–3–3 de), an jî car caran hatine guheztin bo pozîsyonek paşde ya ku tê de divê vegerin paş û bi navenda midfield re girêdanê çêbikin, di heman demê de piştgirî bidin pêşbirek din ku li pêşê lîstinê dike (di pergala 4–4–2 de). Pir tîm hîn jî yek ji pêşbirên xwe di vê rola paşvekişandî de wekî pêşbira piştgirî ji bo pêşbira sereke bikar tînin, ku bi giştî bi rola pêşbira hundirîn re têkildar e.

== Pêşbira derve ==

[[Wêne:Metodo (ENG).png|thumb|Pergala ''Metodo'' ya [[Vittorio Pozzo]] di salên 1930an de pêşbirên êrîşkar an jî pêşbirên derve nîşan dide.]]

Pêşbira derve wek lîstikvanê êrîşkar li aliyê rast an çepê yê qiraxa qada lîstikê dileyize – wek pêşbira derve ya rast an pêşbira derve ya çep – bi giştî di pergala [[Formation (association football)#2–3–5 (Pyramid)|2–3–5]] an jî guhertoyên wê de. Her ku taktîkên futbolê pêş ketin û wingeran zêdetir paşvekişiyan û bûn navbenda navî, ev têgîn jî bû têgehek dîrokî. Lêbelê, gelek şirovekar û analîstên futbolê hîn jî ji bo pozîsyonên qiraxê “outside right” û “outside left” bikar tînin. Di futbolê nûjen de, ev lîstikvan carcaran wek “wing forward” têne binavkirin, bi taybetî dema ku du winger di pergala 4–3–3 an jî pergala mîna wê de zêde li pêşê dileyizin, ku sê lîstikvanên navendî li paş wan hene. Wingerê ku di nav xwe de dike û gulebar dike, carcaran wek “inverted winger” tê binavkirin.

Erkên pêşbira derve ev in (lê ne tenê ev in):

* **Gol avêtin:** vebijêrka wan ya yekem divê gulebarandin be, ya duyemîn jî afirandina şansek golê ji bo tîmê.
* **Pasdan:** dema ku ew derfetê gulebarandinê nabînin, divê rêyekê bibînin ku pas bidin nav qada cezayê da ku pêşbirên navendî gol çêbikin.
* **Cross kirin:** karekî sereke ya lîstikvanên qiraxê ye ku balê biavêjin nav qada beramber gola ji bo lîstikvanên navendî.

Ji ber van erkên, hin taybetmendiyên girîng ev in:

* Drîbilkirina baş û şiyana derbaskirina parastvanan
* Leza ji bo êrîşa-dijber
* Şiyana teknîkî ya lêdana topê
* Teqezî û xapandin ji bo derbaskirina lîstikvanê beramber
* Teknika lêdanê ji bo gihîştina xaçan

## Çeper

{{Gotara bingehîn|Qadanavîn#Çeper}}

[[Wêne:Cristiano Ronaldo Schalke.jpg|thumb|upright|[[Cristiano Ronaldo]] wek “çeperê berevajî” hatî bikaranîn.]]

Winger lîstikvanek êrîşkar e ku li aliyên fireh li nêzîk xetên kêlekê dileyize. Ew dikarin wek pêşbir werin dîtin ji ber ku bi eslê xwe ji pozîsyona kevn a “outside forward” hatine, û hîn jî di gelek welatan de bi vî awayî têne binavkirin, bi taybetî di çanda futbolê ya Latîn û Hollandî de. Lêbelê, di futbolê Brîtanî de (ku pergala 4–4–2 pir tê bikaranîn), ew bi giştî wek beşek ji navbenda midfield têne hesibandin.

Erka wingerê ew e ku parastvanên qiraxê yên dijber derbas bike, pasên qutkirin an jî crossan ji aliyên fireh bidin, û carcaran jî xwe bigihîne gola ji nêz ve. Ew bi giştî di tîmê de lîstikvanên herî lez in û bi giştî jî dribbling baş in. Di Hollandî, Spanî û Portûgalî de, erkên parastinê yên winger bi giştî tenê bi pressingê li full-backên dijber têne sînorkirin. Winger di heman demê de dikare paşve biçe nav midfieldê da ku amade be dema tîm top vegere.

Di futbolê Brîtanî de, ji winger tê hêvîkirin ku ew jî paşve vegerin heya qiraxa xwe ya kornerê da alîkariya full-backê bikin û jî şopandina lîstikvanê xwe bikin. Ev barê karê giran e ji bo lîstikvanên êrîşkar.

Di salên dawî de, trendek “inverted winger” heye – lîstikvanên ku li aliyekê ne li aliyê xwe yê xwezayî dileyizin da ku bikarin bikevin hundir û bi peya xwe ya bihêz gulebar bikin. Ev taktîk bi taybetî ji aliyê [[Frank Rijkaard]] di [[FC Barcelona]] de hat bikaranîn dema ku [[Lionel Messi]] ji milê çepê hat veguhestin milê rastê.

Dibe ku rolek din jî wek “attacking / false / goalscoring winger” hebe, wek mînak [[Cristiano Ronaldo]] û [[Gareth Bale]] di Real Madrid de, ku li qiraxê dest pê dikin lê paşê dikevin hundir da ku gol bikin.

Carcaran jî têgîna “false winger” tê bikaranîn ji bo lîstikvanek ku di bingeh de navendî ye lê li qiraxê tê danîn, da ku navendê qada lîstikê zêde bike û derfetên tîmê baştir bike.

== Binêre herwiha ==
[[Pêşbirkên futbolê]]
[[Taktîkên futbolê]]
[[Berevanî]]
[[Golparêz]]
[[Qada Navendêûû

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}</text>
      <sha1>80kk9urv2f9663qqk6e7xi1xi6jaqy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069443</id>
      <parentid>2069441</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan</comment>
      <origin>2069443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18203" sha1="675okjegjvij4qr80onxr9yzepj4s9v" xml:space="preserve">{{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2026}}
[[Wêne:MarcusRashford-vs-Iran-WC-2022.jpg|thumb|[[Marcus Rashford]] (jimare 11, bi cilên spî) li hember [[Hossein Hosseini (lîstikvanê futbolê, jidayikbûn 1992)|Hossein Hosseini]] (jimare 24, bi cilên şîn) bi tenê maye û hewl dide golê tomar bike. Dergehvan dê hewl bide ku pêşî li golê bigire bi astengkirina derbasbûna topê ji xeta golê.]]

Di werzîşa [[futbol]]ê de, '''hêşber''' (herwiha wek '''strîker''' an '''êrîşber''' jî tê zanîn) pozîsyonek lîstikvanê meydanê ye ku bi gelemperî li pêş [[navendvan]] û [[parêzvan (futbola komeyî)|parêzvanan]] dilîze. Wek her lîstikvanek êrîşber, rola hêşberê pir bi şiyana çêkirina cihê vala ji bo êrîşê ve girêdayî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |paşnav1=Michalak |pêşnav1=Joakim |sernav=Identifying football players who create and generate space |url=http://uu.diva-portal.org/smash/record.jsf?aq2=%5B%5B%5D%5D&amp;c=30&amp;af=%5B%5D&amp;searchType=LIST_LATEST&amp;sortOrder2=title_sort_asc&amp;query=&amp;language=en&amp;pid=diva2%3A1687971&amp;aq=%5B%5B%5D%5D&amp;sf=all&amp;aqe=%5B%5D&amp;sortOrder=author_sort_asc&amp;onlyFullText=false&amp;noOfRows=50&amp;dswid=6728 |weşanger=Uppsala University Publications |roja-gihiştinê=22 tebax 2022 }}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ew li pêş mezintir dilîzin û erkên wan yên parastinê kêm in, hêşber bi gelemperî ji hemû lîstikvanên din zêdetir gol ji bo tîmê xwe tomar dikin.

Pozîsyonên êrîşê bi gelemperî ji lîstikvanên rasterast re guncan in; ew yên ku bi parastina dijber re rûbirû dibin da ku derfetên golê biafirînin, û di vê de ji ne-pêşbînîbûna lîstika êrîşê sûd werdigirin. [[Reveberiya lîstikê (futbol)|Regezên nûjen ên lîstikê]] bi gelemperî yek heta sê hêşberan dihewînin. Wekî, rêzkirina berbelav a [[Reveberiya lîstikê (futbola komeyî)#4–2–3–1|4–2–3–1]] tenê yek hêşber heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|url=http://www.zonalmarking.net/2010/09/03/fifa-2010-technical-report-summary/ |sernav=FIFA's 289-page Technical Report on the 2010 World Cup – in 15 points |pêşnav=Michael |paşnav=Cox |tarîx=3 îlon 2010 }}&lt;/ref&gt; Rêzkirinên kêmtir kevneşopî dikarin ji sêyan zêdetir hêşber hebin, an jî tu hêşber nebin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|url=http://www.zonalmarking.net/2010/03/19/barcelona-4-2-4-formation-guardiola-messi/ |sernav=Is Barcelona's alternative shape really a 4–2–4? |pêşnav=Michael |paşnav=Cox |tarîx=19 adar 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|url=http://www.zonalmarking.net/2010/03/05/teams-of-the-decade-5-roma-2007/ |sernav=Teams of the Decade #5: Roma, 2007 |pêşnav=Michael |paşnav=Cox |tarîx=5 adar 2010 }}&lt;/ref&gt;

== Navenda hêşber ==
{{Lenger|Centre forward|Center-forward|Center forward}}
[[Wêne:Ronaldo Real Madrid.jpg|thumb|rast|Hêşberê Brezîlî [[Ronaldo (futbolvanê Brezîlî)|Ronaldo]] (navîn, bi cilên spî) golekî ber bi Dergehvan ve dide. Wek hêşberek pirkarî, wî bandor li nifşek hêşberên ku piştî wî hatin kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|paşnav1=Smyth |pêşnav1=Rob |sernav=Ronaldo at 40: Il Fennomen's legacy as greatest ever No 9, despite dodgy knees |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2016/sep/17/ronaldo-40-birthday-brazil-greatest-ever-Êrîşber |rojname=The Guardian |tarîx=17 îlon 2016 |roja-gihiştinê=9 îlon 2018 }}&lt;/ref&gt;]]

Jimara kevneşopî ya cilê navenda hêşberan e. Rola kevneşopî ya navend-hêşber ew e ku piraniya golên tîmê tomar bike.

Heke lîstikvan dirêj be, hêza laşî ya mezin hebe û di lêdana bi ser de jêhatî be, ew dikare ji bo qebûlkirina xaçan, qezenckirina [[long ball|topên dirêj]], an jî wergirtina pasek û parastina topê dema ku [[werzîşa tîmê|hevaltîman]] pêş dikevin were bikaranîn. Ev rol dikare ji bo zêdekirina kûrahiyê ya lîstika tîmê an jî ji bo amadekirina derfetên golê bi dayîna pasekê (&quot;through ball&quot;) ber bi [[Penalty area (football)|qada ceza]] ve jî were bikaranîn. Ev cure rol bi gelemperî xêra meşê, tevgera baş û şiyana temamkirinê jî hewce dike.

Piraniya navend-hêşberên nûjen li pêş hêşberê duyemîn an navend-lîstikvanê êrîşkar dilîzin û piraniya kontrolkirina topê li derveyî qada ceza dikin. Rola îroyîn a navend-hêşberê carinan dikare bi ya [[attacking midfielder|navend-lîstikvanê êrîşkar]] an hêşberê duyemîn were guhertin, bi taybetî di rêzkirinên **4–3–1–2** an **4–1–2–1–2** de.

Têgeha **navend-hêşber** ji rêzkirinên kevnar ên [[Formation (association football)|futbolê]] wek **2–3–5** hatiye, ku tê de pênc lîstikvanên êrîşê hebûn: du [[outside forward|hêşberên kenar]], du [[inside forward|hêşberên hundirîn]] û yek navenda hêşber.

Têgeha **hêşberê armancê** (*target forward*) gelek caran bi navend-hêşber re tê bikaranîn, lê bi gelemperî ew cureyek taybet a hêşberê vedibêje ku dirêj û hêzdar e, di lêdana bi ser de jêhatî ye, topên bilind qezenc dike, topê diparêze û ji bo hevaltîman derfetên golê diafirîne, ligel ku dikare xwe jî gelek golan tomar bike. Lêbelê, ev her du têgeh ne hewce ye ku yek bin; hêşberê armancê rolek taybet e, lê navend-hêşber têgehek firehtir e ku gelek cureyên hêşberan dihewîne.&lt;ref name=&quot;targetManRef1&quot;&gt;{{Jêder-nûçe|url=http://www.sportslingo.com/sports-glossary/t/target-man/ |sernav=Target Man Definition In Soccer - Meanings &amp; Examples From SportsLingo.com }}&lt;/ref&gt;

Dema ku di [[1933 FA Cup Final|fînala Kûpaya FA ya Îngilîstanê ya sala 1933-an]] de [[Squad number (association football)|jimareyên cilan]] dest pê kirin, yek ji her du navend-hêşberên wê rojê jimara **9** li xwe kiribû: [[Everton F.C.|Evertonê]] [[Dixie Dean]], hêşberek bihêz ku di demsala 1927–28-an de rekora herî zêde golên demsalekê di futbola Îngilîstanê de tomar kiribû.&lt;ref name=&quot;sports.yahoo.com&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-dirty-tackle/mystery-solved--why-do-the-best-soccer-players-wear-no--10-052229677.html |sernav=Mystery solved: Why do the best soccer players wear No. 10? |roja-gihiştinê=2026-06-27 |roja-arşîvê=2014-06-26 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140626005732/https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-dirty-tackle/mystery-solved--why-do-the-best-soccer-players-wear-no--10-052229677.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Ji wê demê ve jimara **9** bi pozîsyona navend-hêşberê re hate nasîn.

== Êrîşber ==
[[Wêne:Omar Batistuta.jpg|thumb|çep|upright|[[Gabriel Batistuta]] bi qamisê kevn ê jimare 9 yê [[ACF Fiorentina|Fiorentina]] re. Ev jimare bi gelemperî bi vê pozîsyonê ve tê girêdan, û ew wek Êrîşberê rastîn tê zanîn.]]
Rola Êrîşberê ji rola çeperê navend a kevneşopî cuda ye, her çend peyvên “çeperê-navend” û “ êrîşber” gelek caran wek hev têne bikaranîn. Her du jî bi piranî li pêşiya meydanê lîstin, li gorî navberê ji lîstikvanên navîn û parêzvanan.
Lîstikvanên dirêj, giran û teknîkî yên wek [[Marco Van Basten]], [[Oliver Bierhoff]] û [[Edin Džeko]] xwedî taybetmendiyên ku ji bo her du rolan jî guncav in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.skysports.com/football/news/15115/10303502/zlatan-ibrahimovic-to-manchester-united-what-will-he-bring? |sernav=Zlatan Ibrahimovic to Manchester United: What will he bring? |xebat=Sky Sports |weşanger=Sky Sports |roja-gihiştinê=7 tebax 2016 }}&lt;/ref&gt;
Wek çeperê-navend, rola sereke ya êrîşberê gol avêtin e. Êrîşber bi gelemperî ji ber şiyana wan a derbaskirina parêzvanan û herî baş ketina nav cihên vala têne nasîn, da ku top di rewşek guncav de ji bo gol avêtinê bistînin. Nimûneyên vî rengî lîstikvanan [[Ronaldo (Brazilian footballer)|Ronaldo]], [[Andriy Shevchenko]] û [[Thierry Henry]] ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/luis-suarez-a-çeperê-navend-with-a-difference |sernav=News |weşanger=FC Barcelona |roja-gihiştinê=7 tebax 2016 }}&lt;/ref&gt;
Ew bi gelemperî lîstikvanên bilez in û xwedî kontrola baş a topê û şiyana driblikê ne. Êrîşberên piçûk û bilez wek [[Michael Owen]], [[Romário]], [[Dries Mertens]], [[Sergio Agüero]] û [[Paulo Dybala]] ji ber bileziya xwe di demeke kurt de avantajê li hember parêzvanan digirin.
Êrîşberek baş divê karibe bi her du lingan bi bawerî bitifşe, hêz û rastiyê hebe, û di demên pêwîst de bi hevalbendên xwe re hevkariyê bike.
Her çend gelek êrîşber jimare 9 li xwe dikin (wek [[Alan Shearer]]), ev pozîsyon jî heta radeyekê bi jimare 10 ve girêdayî ye, ku gelek caran ji aliyê lîstikvanên afirîner û paşketî têne hilgirtin, herwiha jimare 7 û 11 ku bi gelemperî ji wingeran re têne bikaranîn.&lt;ref name=&quot;sports.yahoo.com&quot; /&gt;

== Êrîşberê duyem ==
[[Wêne:Wayne Rooney 144855.jpg|thumb|upright|[[Wayne Rooney]] ku jimare 10 li xwe dike, li [[Manchester United F.C.|Manchester United]] gelek caran wek Êrîşberê duyem li pişt çeperê-navend lîst.]]
Êrîşberê duyem lîstikvanek kevn e di dîrokê de, lê peyvên ku rola wî pêşan dikin bi demê re guhertin. Di serî de ev lîstikvan “inside forward” an “deep-lying çeperê-navend” têne gotin.
Ev rol di navbera çeperê-navend û lîstikçêker (jimare 10) de ye. Nimûneyên vî rolî [[Dennis Bergkamp]], [[Alessandro Del Piero]], [[Youri Djorkaeff]] û [[Teddy Sheringham]] in.
Êrîşberê duyem gelek caran azadiya tevgerê heye, dikare ber bi pêş an jî paş ve here da ku top bistîne û şansên gol çêbike, lê ji jimare 10 kêmtir di avakirina êrîşan de beşdar dibe.
Ev rol di hin welatan de bi navên din tê zanîn, wek “mezzapunta” li Îtalya û “segundo atacante” li Brazîl.

== Pêşbira hundirîn ==
[[Wêne:2-3-5 (pyramid).svg|thumb|pergala 2–3–5: pêşbirên hundirîn (sor) li her du aliyên pêşbira navendî ne.]]
Cihê pêşbira hundirîn di dawiya sedsala nozdehan û nîvê yekem ê sedsala bîstan de pir tê bikaranîn bû. Pêşbirên hundirîn piştgirî didin pêşbira navendî, bi rêxistin û hereketên xwe di parastina dijber de cih çêdikin, û her ku lîstina pasdanê pêşket, ew jî bi pasan piştgirî didin wî. Ev rol bi giştî di lîstina nûjen de wekî pozîsyona ''“hole”'' an jî ''pêşbira duyemîn'' tê dîtin, her çend li vir du lîstikvan hebûn, ku wekî pêşbira rastê hundirîn û pêşbira çepê hundirîn têne binavkirin.

[[Wêne:Football Formation - WM.png|thumb|çep|pergala WM: pêşbirên hundirîn (sor) di pozîsyonekê zêdetir paşvekişandî de ne û piştgirî didin pêşbira navendî û pêşbirên derve yên rast û çep.]]
Di pergala pêşîn a [[Formasyon (futbol)#2–3–5 (Pyramid)|2–3–5]] de, pêşbirên hundirîn li her du aliyan li kêleka pêşbira navendî radiwestiyan. Bi derketina pergala [[Formasyon (futbol)#WM|WM]] re, pêşbirên hundirîn paşve hatin kişandin û bûn navbenda êrîşê, ku pasan ji pêşbira navendî û du pêşbirên derve (rast û çep) re pêşkêş dikirin. Di zimanê futbolê yê îtalî de, pêşbira hundirîn di destpêkê de car caran wekî ''mezzala'' (tê wateya “nîv-bahî”) tê binavkirin; lê ev têgeh niha ji kar hatî derxistin ji bo pênasekirina pêşbira hundirîn, ji ber ku paşê “mezzala” ji nû ve hate bikaranîn ji bo navendîyên êrîşkar ên navendî di futbolê îtalî de, di dema ku rola pêşbira hundirîn paşê wekî “interno” (hundirîn) hate binavkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=[https://www.football-italia.net/127534/just-what-mezzala](https://www.football-italia.net/127534/just-what-mezzala) |sernav=Just what is a mezzala? |weşanger=Football Italia |paşnav1=Tallarita |pêşnav1=Andrea |tarîx=4 îlon 2018 |roja-gihiştinê=3 kanûna paşîn 2020 |roja-arşîvê=31 tîrmeh 2020 |urlya-arşîvê=[https://web.archive.org/web/20200731234253/https://www.football-italia.net/127534/just-what-mezzala](https://web.archive.org/web/20200731234253/https://www.football-italia.net/127534/just-what-mezzala) |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/italian-english/mezzala](https://www.collinsdictionary.com/dictionary/italian-english/mezzala) |sernav=English translation of 'mezzala' |weşanger=Collins Dictionary |roja-gihiştinê=15 nîsan 2020 |roja-arşîvê=2 tîrmeh 2021 |urlya-arşîvê=[https://web.archive.org/web/20210702093232/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/italian-english/mezzala](https://web.archive.org/web/20210702093232/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/italian-english/mezzala) |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=[http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-mazzola_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/](http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-mazzola_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/) |sernav=MAZZOLA, Alessandro (Sandro) |weşanger=Treccani: Enciclopedia dello Sport (2002) |ziman=it |paşnav1=Garanzini |pêşnav1=Gigi |roja-gihiştinê=21 gulan 2020 |roja-arşîvê=31 tîrmeh 2020 |urlya-arşîvê=[https://web.archive.org/web/20200731192614/http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-mazzola_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/](https://web.archive.org/web/20200731192614/http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-mazzola_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/) |rewşa-urlyê=zindî }}&lt;/ref&gt;

Di futbolê îroyîn de, pêşbirên hundirîn bi piranî ber bi pêş ve hatine birin û an bûne êrîşkarên rast-û-rast an jî ''şaş 9'', an jî hatine veguheztin aliyan wekî winger (di pergala 4–3–3 de), an jî car caran hatine guheztin bo pozîsyonek paşde ya ku tê de divê vegerin paş û bi navenda midfield re girêdanê çêbikin, di heman demê de piştgirî bidin pêşbirek din ku li pêşê lîstinê dike (di pergala 4–4–2 de). Pir tîm hîn jî yek ji pêşbirên xwe di vê rola paşvekişandî de wekî pêşbira piştgirî ji bo pêşbira sereke bikar tînin, ku bi giştî bi rola pêşbira hundirîn re têkildar e.

== Pêşbira derve ==

[[Wêne:Metodo (ENG).png|thumb|Pergala ''Metodo'' ya [[Vittorio Pozzo]] di salên 1930an de pêşbirên êrîşkar an jî pêşbirên derve nîşan dide.]]

Pêşbira derve wek lîstikvanê êrîşkar li aliyê rast an çepê yê qiraxa qada lîstikê dileyize – wek pêşbira derve ya rast an pêşbira derve ya çep – bi giştî di pergala [[Formation (association football)#2–3–5 (Pyramid)|2–3–5]] an jî guhertoyên wê de. Her ku taktîkên futbolê pêş ketin û wingeran zêdetir paşvekişiyan û bûn navbenda navî, ev têgîn jî bû têgehek dîrokî. Lêbelê, gelek şirovekar û analîstên futbolê hîn jî ji bo pozîsyonên qiraxê “outside right” û “outside left” bikar tînin. Di futbolê nûjen de, ev lîstikvan carcaran wek “wing forward” têne binavkirin, bi taybetî dema ku du winger di pergala 4–3–3 an jî pergala mîna wê de zêde li pêşê dileyizin, ku sê lîstikvanên navendî li paş wan hene. Wingerê ku di nav xwe de dike û gulebar dike, carcaran wek “inverted winger” tê binavkirin.

Erkên pêşbira derve ev in (lê ne tenê ev in):

* **Gol avêtin:** vebijêrka wan ya yekem divê gulebarandin be, ya duyemîn jî afirandina şansek golê ji bo tîmê.
* **Pasdan:** dema ku ew derfetê gulebarandinê nabînin, divê rêyekê bibînin ku pas bidin nav qada cezayê da ku pêşbirên navendî gol çêbikin.
* **Cross kirin:** karekî sereke ya lîstikvanên qiraxê ye ku balê biavêjin nav qada beramber gola ji bo lîstikvanên navendî.

Ji ber van erkên, hin taybetmendiyên girîng ev in:

* Drîbilkirina baş û şiyana derbaskirina parastvanan
* Leza ji bo êrîşa-dijber
* Şiyana teknîkî ya lêdana topê
* Teqezî û xapandin ji bo derbaskirina lîstikvanê beramber
* Teknika lêdanê ji bo gihîştina xaçan

## Çeper

{{Gotara bingehîn|Qadanavîn#Çeper}}

[[Wêne:Cristiano Ronaldo Schalke.jpg|thumb|upright|[[Cristiano Ronaldo]] wek “çeperê berevajî” hatî bikaranîn.]]

Winger lîstikvanek êrîşkar e ku li aliyên fireh li nêzîk xetên kêlekê dileyize. Ew dikarin wek pêşbir werin dîtin ji ber ku bi eslê xwe ji pozîsyona kevn a “outside forward” hatine, û hîn jî di gelek welatan de bi vî awayî têne binavkirin, bi taybetî di çanda futbolê ya Latîn û Hollandî de. Lêbelê, di futbolê Brîtanî de (ku pergala 4–4–2 pir tê bikaranîn), ew bi giştî wek beşek ji navbenda midfield têne hesibandin.

Erka wingerê ew e ku parastvanên qiraxê yên dijber derbas bike, pasên qutkirin an jî crossan ji aliyên fireh bidin, û carcaran jî xwe bigihîne gola ji nêz ve. Ew bi giştî di tîmê de lîstikvanên herî lez in û bi giştî jî dribbling baş in. Di Hollandî, Spanî û Portûgalî de, erkên parastinê yên winger bi giştî tenê bi pressingê li full-backên dijber têne sînorkirin. Winger di heman demê de dikare paşve biçe nav midfieldê da ku amade be dema tîm top vegere.

Di futbolê Brîtanî de, ji winger tê hêvîkirin ku ew jî paşve vegerin heya qiraxa xwe ya kornerê da alîkariya full-backê bikin û jî şopandina lîstikvanê xwe bikin. Ev barê karê giran e ji bo lîstikvanên êrîşkar.

Di salên dawî de, trendek “inverted winger” heye – lîstikvanên ku li aliyekê ne li aliyê xwe yê xwezayî dileyizin da ku bikarin bikevin hundir û bi peya xwe ya bihêz gulebar bikin. Ev taktîk bi taybetî ji aliyê [[Frank Rijkaard]] di [[FC Barcelona]] de hat bikaranîn dema ku [[Lionel Messi]] ji milê çepê hat veguhestin milê rastê.

Dibe ku rolek din jî wek “attacking / false / goalscoring winger” hebe, wek mînak [[Cristiano Ronaldo]] û [[Gareth Bale]] di Real Madrid de, ku li qiraxê dest pê dikin lê paşê dikevin hundir da ku gol bikin.

Carcaran jî têgîna “false winger” tê bikaranîn ji bo lîstikvanek ku di bingeh de navendî ye lê li qiraxê tê danîn, da ku navendê qada lîstikê zêde bike û derfetên tîmê baştir bike.

== Binêre herwiha ==
[[Pêşbirkên futbolê]]
[[Taktîkên futbolê]]
[[Berevanî]]
[[Golparêz]]
[[Qada Navendêûû

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}</text>
      <sha1>675okjegjvij4qr80onxr9yzepj4s9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Pexşan</title>
    <ns>1</ns>
    <id>323795</id>
    <revision>
      <id>2069486</id>
      <parentid>2068200</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Edebiyat|Wîkîproje Edebiyat]]</comment>
      <origin>2069486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1183" sha1="nj45ytb4sjkyqsieexagha4u5hiymhw" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1=
{{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Herî zêde}}
}}

== Sernav ==

Merheba @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Gelo meqseda te &quot;Pexşan&quot; bû? Exşan çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:27, 28 hezîran 2026 (UTC)

:Merheba @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], di [[Wîkîpediya:Gotarên ku ji bo hemû Wîkîpediyayan pêwîst in]] ew wekî ''Exşan'' hatiye nivîsandin. Ez nezanbûm kîjan rast e, gereg hebû ku ez berî çêkirine pirs bikirama. Ezê niha biguherînim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 21:13, 28 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Mihtemelen ê ku nivîsandiye ferq nekiribe lê xelet bû, exşan nîne pexşan an jî nesir e. Ji kerema xwe hay ji meqaleyên ku tu dinivîsî hebe, zêde Google translate e, bi vî şiklî nayên xwendin. Ev cimleya pêş çi îzah dike ez fêm nakim. Not: &quot;wate&quot; gotineke eletewş e, kurmanc dibêjin mane/mana/mehne. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 21:23, 28 hezîran 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nj45ytb4sjkyqsieexagha4u5hiymhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Keyên Fransayê</title>
    <ns>15</ns>
    <id>323809</id>
    <revision>
      <id>2069490</id>
      <parentid>2068385</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Fransa|Wîkîproje Fransa]]</comment>
      <origin>2069490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="668" sha1="3j7we7rx04ij4vhg4sxcf8bt1bsek9d" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Fransa}}
}}

== Wikidata  ==

Silav  @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]]  , @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] Kategoriya berê Kategorî:Keyên fransî hatibû jêbirin.  Lê aniha ez dixwazim kategoriya '''Keyên Fransayê'''  li ser Wîkîdane (Wikidatayê ) tomar bikim.  Lê mixabin nabe.https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Kings_of_France [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:52, 29 hezîran 2026 (UTC)

:@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 10:48, 29 hezîran 2026 (UTC)</text>
      <sha1>3j7we7rx04ij4vhg4sxcf8bt1bsek9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Honak</title>
    <ns>1</ns>
    <id>323980</id>
    <revision>
      <id>2069454</id>
      <parentid>2069221</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T19:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kelîmeya “komîk” */ Bersiv</comment>
      <origin>2069454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10098" sha1="3kflzlwkdmb5wouhywevhirdz3wrjh8" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}

== Kelîmeya “komîk” ==

Silav hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], sipas ji bo eserên tê li ser wîkîpediyayê. Gelek tişt li vir ji dest te çêbûn. Min dixwest ku pirs bikim ta çima kelîmeya “komîk“ bi pêkenok guhart. Çimgî biya min ew terim bêtir tê naskirin. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:32, 30 hezîran 2026 (UTC)

:Komîk peyveke runîştî nîne û rasterast bi tirkî ye. Wek mînak kurdekî başûr, rojhilat û rojava ji peyva pêkenok fem dikin lê ji peyva komîk fem nakin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:39, 30 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], temam. Dibe ku ez pirtir çav li ser xwendevanên parçeyên din ên Kurdistanê jî bidim. Sipas.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:43, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] bira bi vî mantiqî dîrok kelimeyeke sallamasyonê li ti parçeyên Kurdistanê nerûniştiye, tarîx hem bi soranî hem bi zazakî hem jî bi farisî kelîmeyeke gelek rûniştî ye. Ez niha rabim hemû dîrok bikim Tarîx? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 16:45, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::Bira tarîx neguhertiye :) Peyva komîk hate guhertin. Dîrok dîsa di medyayê de rûniştiye. Hemî kurd dizanin dîrok çi ye. Dîrok, dûr, dûrok her çiqas sallamasyon be jî dîsa bêhneke kurdî jê tê. Bira te jî evî ferq kiriye nizanim, heya niha min nedîtiye ev kesên ku rexne li şêwaza nû dikin ji bo zimanê kurdî yek kevireke danîne cih. Tenê li ser medyaya civakî ji xelkê re didin xeberan. Her wiha hemî zanîngehên ku bi zimanê kurdî re eleqedar in tu rexneyeke wan heya niha min nedîtiye. Ez bawer nakim ku em ji ewqas zanîngehan bi aqil tir bibin. Wan jî hemî tiştan ferq kirine. Dema ku peyveke ji zimanê din bi asîmîlasyonê kete nav zimanê ev zirareke mezin dide ziman. Ev şêwaza ku em îro bikar tînin tenê şêwazeke navber e. Wek mînak dema ku li Bakurê Kurdistanê polîtîkayên asîmîlasyonê sekinîn û perwerdehiya zimanê kurdî dest pê kir ew dem ziman ji nû ve dest bi geşedanê dike û li ser koka xwe yê resen pêş dikeve û rûdine. Lê dema ku te bi asîmîlasyonê zimanê têk bir û peyvên kurdî ji nîvî da jibîrkirin ew dem êdî ziman xilas nabe û dibe wek zaraveyeke tirkî û erebiya tevlêhev. Di vê warê de fikrê min ev e:
::::Zimanê kurdî zimaneke îranî ye. Mirov dîsa dikare ji farisî peyvan deyn bigire li zimanê erebî û tirkî zimanê samî û altayî ne. Peyvên van zimanan xwezaya zimanê kurdî têk dibe.
::::Wek ku tu dizanî wateya asîmîlasyonê ji dûr xistina ziman û çanda xelkekî ye. Ji dûr xistina resenî ya ziman raste rast xizmeta asîmîlasyonê ye. 
::::Ev li dijî bûna peyvên nû an şêwaza nû ez bawer dikim ku bi niyeteke xirab hatiye organîzekirin û gelek kes jî bi nazabûn ketine xefka vê organîzekirinê. Dema ku ez li hinek kesan li dijî vê sekinîne dinêrim gelek caran ji kurdan re didin xeberan. Ji ber vê yekê dibe ku ev lîstikeke xirab ê organîzekirî be. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 18:15, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::::Bira, naxwazim bêhurmetî bikim emma va lakîn gotina &quot;Hemî kurd dizanin dîrok çi ye&quot; dereweke gelekî gelekî gelekî mezin e. Li bakur tenê yên ku bala xwe didin kelîmeyên &quot;ne-tirkî&quot; vê kelîmeyê dizanin. Li başûr hema bêje qet nayê bikaranîn ji ber ku soran jî &quot;mêjû&quot; sallamasyon kirine. Ka binêrê soraniya [https://books.vejin.net/en/book/252 vê kitêbê] çiqas nêzîkî kurmancî ye. [https://books.vejin.net/en/text/28320 Cimleyek] &quot;înisqilopedyay îslam  ełê kelîmey «kurdistan» lew cêgayane îcad kirawe ke kurdî tya jyawe û dejî, wekû çon êranîyekan be wiłatî kurdî xorasan «kurdistanî xorasanî» ełên.&quot; Eger tenê gramera soranî hîn bibî hema bêje her tiştî dikarî fêm bikî. Ev kitêb di sala 1931ê de hatiye nivîsin. Berî ku soran gelek kelîmeyên nû çêkirine. Kî bêhtir zirar daye? Ên ku dibêjin dev ji sallamasyonê berdin an jî israrê dikin bi hezaran kelîmeyên nû çêkin? 
:::::Madem te gotinê anî ser &quot;diş mîhraqlar&quot; binêre [https://x.com/balyozxane/status/1930373196680675376] Zülküf Ergün di kitêba xwe ya [https://acikerisim.dicle.edu.tr/items/ed44baee-eb7a-49f3-87aa-865ce6c97496 Plandanîna zimanê Kurdî] de çi dibêje 
{{quote|Ev bizav di nav kurdan da di destpêka salên 1920an da li Silêmanîyê serî hildide û şopên wê jî bi awayekî herî berbiçav di rojnameya Pêşkewtinê da tên dîtin. E. B. Soanayê efserê sîyasî yê îngilîz û nivîskarê pirtûka Elementary Kurmanji Grammarê (1919) yek ji handerê bizava petîkirina zimanê kurdî tê pejirandin ku ji alîyekî ve li dijî bîrhişkîya şêx û melayan a li hember kurdîya petî têdikoşe (Edmonds, 1945: 56) ji alîyê din ve bêjeyên petî yên zimanê kurdî kom dike û '''kî di nivîsarên xwe da kurdîyeke petî bi kar bîne bexşîş dide wan''' (Mukrîyanî, 1945: 388). Bi vî awayî tevgera petîkirina zimanê kurdî dide destpêkirin ku dibe yek ji xebatên giring ên plandanîna zimanê kurdî.}}
:::::Yanî efserên îngilîz ji bo ku kurdî ji erebî dûr bibe rişwed dane xelkê. Bi ya te îngilîz qet tiştekî baş dikin ji bo kurdan? Ha heqîqetek wisa jî heye, ji ber tesîra alman û tirkan îngilîz tinebûn jî kurd zimanê xwe ji kelîmeyên erebî û tirkî &quot;&lt;s&gt;paqij bikirana&lt;/s&gt;&quot; lê dîsa jî ji bo destpêkê ev gelekî muhîm e. 
:::::Bi ya min zimannasê herî navdar? (an berbiçav?) di nav akademiyê de Ergin Öpengin e û ew jî zimanê xwe nêzîkî yê xelkê dike [https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/450470] Gelek kesên din jî hene ku bi zimanekî fesîh xeber didin û xwe ji kelîmeyên zêde sallamasyon dûr dixin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 22:35, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Maneya [[:en:Comics]] ne komîk/komedî/pêkenok e lê kitêbên karîkatûrî wekî manga û anime ye. Hay jê hebe. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 23:13, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::Bira Willah ez ji bo te nabêjim şaş fêm neke. Ev kesên îro ku erebî û tirkî tevlê zimanê kurdî dikin ez wan bi niyeteke baş nabînim. Dibe ku ev yek lîstikeke û xirabûna zimanê kurdî dixwazin. Min çend ji wan li ser medyaya civakî dît ne miruçkeke wan ê baş hebû û ne jî xeberdaneke wan ê baş. Wekê ku min li jor nivîsî, tevlê kirina peyvên tirkî û erebî xizmeta asîmîlasyonê ye. Ev peyv kurdan bi xwesteka xwe. Hema hema di nav hemî zimanan de zimanê nivîskî an jî zimanê nivîskî ya standard ji devokên herêmî vediqete. Îro ku te li cihê pêkenok komîk tevlê zimanê kurdî kir deh salên din jî yekê din derkeve bila gêçmîş be, em yolcî ne were li vir binivîse. Ev rasterast tê vê wateyê.
::::::Ya duyem ev şeş sal e ku ez li vir bi şev û bi roj dinivîsim. Heya niha bi sedhezaran hevok, riste min ji zimanê biyanî wergerê zimanê kurdî kiriye. Ez gihîştime vê fikreke ka zimanê kurdî (kurmancî) li ser modelê pêş bikeve. Her zimaneke xwezayek an jî kokeke wî heye û divê ew ziman li ser wê kokê pêş here. Heya ez diçim peyvên tirkî erebî tînim peyvên farisî û belûçî bînim êdî baştir e. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 05:55, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::::Silav hevalno  @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]  û @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] . Ez texmîn dikim ku gotar bi [[Google Werger|Google Wergerê]] hatiye nivîsandin. Qedexe nîne, lê pêwîst e ku em şaşiyan sererast bikin. Peyva '''Comic''' li vir bi çewtî wekî '''komîk''' hatiye wergerandin, lê wateya wê ya rast [[xêzeçîrok]] an jî '''xêzeroman''' e. Her wiha heke ez şaş nebim, peyva '''serçax''' jî çewt e; [[Serdema Navîn]] an jî peyva deynkirî '''çaxa navîn'''  rast in. Ez bi xwe peyvên xwemalî çêtir dibînim û tercîh dikim, ji bo ku gelê me serbixwe bimîne, girêdayî çanda dagirkeran nebe û çand û zimanê xwe winda neke. Lê ez peyvên wekî mînak '''edebî''' an '''xeyal''' 
:::::::jî dizanim; ew peyv wekî hemwate tên bikaranîn. Lê belê ji bo gelek tiştan peyvên xwemalî tunene. Bi dîtina min, hin peyv (wekî mînak '''Unîversîte''' ) ne hewce ne.
:::::::Niha hin Kurdên ji [[Bakurê Kurdistanê]] bi [[zimanê tirkî]] mezin bûne û her peyva ku di zimanê tirkî de tune ye, red dikin. Dibe ku ji bo tiştekî di tirkî de peyveke xwemalî tune be, lê di zimanê kurdî de têgeheke guncav hebe. Wekî kurd, divê em berî her tiştî zimanê kurdî ji xwe re bikin bingeh, ne zimanê tirkî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:47, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::Merheba @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Min jî li vir [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Honak&amp;diff=prev&amp;oldid=2069194] komîk weke xêzeçîrok rast kir û li vir [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Honak#c-Wikihez-20260630231300-Wikihez-20260630223500] jî Kurê Acemî hişyar kir. Mala te ava. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:54, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], hişyarbûme, gelek sipas. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 10:10, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], &quot;kelimeyeke sallamasyonê&quot;, sallamasyon tê wateya çi? Spas. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 19:17, 3 tîrmeh 2026 (UTC)</text>
      <sha1>3kflzlwkdmb5wouhywevhirdz3wrjh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069455</id>
      <parentid>2069454</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T19:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2069455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10099" sha1="9fnmfsdqoh8q53qsp1h0zl4vlc85luo" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}

== Kelîmeya “komîk” ==

Silav hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], sipas ji bo eserên tê li ser wîkîpediyayê. Gelek tişt li vir ji dest te çêbûn. Min dixwest ku pirs bikim ta çima kelîmeya “komîk“ bi pêkenok guhart. Çimgî biya min ew terim bêtir tê naskirin. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:32, 30 hezîran 2026 (UTC)

:Komîk peyveke runîştî nîne û rasterast bi tirkî ye. Wek mînak kurdekî başûr, rojhilat û rojava ji peyva pêkenok fem dikin lê ji peyva komîk fem nakin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:39, 30 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], temam. Dibe ku ez pirtir çav li ser xwendevanên parçeyên din ên Kurdistanê jî bidim. Sipas.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:43, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] bira bi vî mantiqî dîrok kelimeyeke sallamasyonê li ti parçeyên Kurdistanê nerûniştiye, tarîx hem bi soranî hem bi zazakî hem jî bi farisî kelîmeyeke gelek rûniştî ye. Ez niha rabim hemû dîrok bikim Tarîx? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 16:45, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::Bira tarîx neguhertiye :) Peyva komîk hate guhertin. Dîrok dîsa di medyayê de rûniştiye. Hemî kurd dizanin dîrok çi ye. Dîrok, dûr, dûrok her çiqas sallamasyon be jî dîsa bêhneke kurdî jê tê. Bira te jî evî ferq kiriye nizanim, heya niha min nedîtiye ev kesên ku rexne li şêwaza nû dikin ji bo zimanê kurdî yek kevireke danîne cih. Tenê li ser medyaya civakî ji xelkê re didin xeberan. Her wiha hemî zanîngehên ku bi zimanê kurdî re eleqedar in tu rexneyeke wan heya niha min nedîtiye. Ez bawer nakim ku em ji ewqas zanîngehan bi aqil tir bibin. Wan jî hemî tiştan ferq kirine. Dema ku peyveke ji zimanê din bi asîmîlasyonê kete nav zimanê ev zirareke mezin dide ziman. Ev şêwaza ku em îro bikar tînin tenê şêwazeke navber e. Wek mînak dema ku li Bakurê Kurdistanê polîtîkayên asîmîlasyonê sekinîn û perwerdehiya zimanê kurdî dest pê kir ew dem ziman ji nû ve dest bi geşedanê dike û li ser koka xwe yê resen pêş dikeve û rûdine. Lê dema ku te bi asîmîlasyonê zimanê têk bir û peyvên kurdî ji nîvî da jibîrkirin ew dem êdî ziman xilas nabe û dibe wek zaraveyeke tirkî û erebiya tevlêhev. Di vê warê de fikrê min ev e:
::::Zimanê kurdî zimaneke îranî ye. Mirov dîsa dikare ji farisî peyvan deyn bigire lê zimanê erebî û tirkî zimanê samî û altayî ne. Peyvên van zimanan xwezaya zimanê kurdî têk dibe.
::::Wek ku tu dizanî wateya asîmîlasyonê ji dûr xistina ziman û çanda xelkekî ye. Ji dûr xistina resenî ya ziman raste rast xizmeta asîmîlasyonê ye. 
::::Ev li dijî bûna peyvên nû an şêwaza nû ez bawer dikim ku bi niyeteke xirab hatiye organîzekirin û gelek kes jî bi nazabûn ketine xefka vê organîzekirinê. Dema ku ez li hinek kesan li dijî vê sekinîne dinêrim gelek caran ji kurdan re didin xeberan. Ji ber vê yekê dibe ku ev lîstikeke xirab ê organîzekirî be. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 18:15, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::::Bira, naxwazim bêhurmetî bikim emma va lakîn gotina &quot;Hemî kurd dizanin dîrok çi ye&quot; dereweke gelekî gelekî gelekî mezin e. Li bakur tenê yên ku bala xwe didin kelîmeyên &quot;ne-tirkî&quot; vê kelîmeyê dizanin. Li başûr hema bêje qet nayê bikaranîn ji ber ku soran jî &quot;mêjû&quot; sallamasyon kirine. Ka binêrê soraniya [https://books.vejin.net/en/book/252 vê kitêbê] çiqas nêzîkî kurmancî ye. [https://books.vejin.net/en/text/28320 Cimleyek] &quot;înisqilopedyay îslam  ełê kelîmey «kurdistan» lew cêgayane îcad kirawe ke kurdî tya jyawe û dejî, wekû çon êranîyekan be wiłatî kurdî xorasan «kurdistanî xorasanî» ełên.&quot; Eger tenê gramera soranî hîn bibî hema bêje her tiştî dikarî fêm bikî. Ev kitêb di sala 1931ê de hatiye nivîsin. Berî ku soran gelek kelîmeyên nû çêkirine. Kî bêhtir zirar daye? Ên ku dibêjin dev ji sallamasyonê berdin an jî israrê dikin bi hezaran kelîmeyên nû çêkin? 
:::::Madem te gotinê anî ser &quot;diş mîhraqlar&quot; binêre [https://x.com/balyozxane/status/1930373196680675376] Zülküf Ergün di kitêba xwe ya [https://acikerisim.dicle.edu.tr/items/ed44baee-eb7a-49f3-87aa-865ce6c97496 Plandanîna zimanê Kurdî] de çi dibêje 
{{quote|Ev bizav di nav kurdan da di destpêka salên 1920an da li Silêmanîyê serî hildide û şopên wê jî bi awayekî herî berbiçav di rojnameya Pêşkewtinê da tên dîtin. E. B. Soanayê efserê sîyasî yê îngilîz û nivîskarê pirtûka Elementary Kurmanji Grammarê (1919) yek ji handerê bizava petîkirina zimanê kurdî tê pejirandin ku ji alîyekî ve li dijî bîrhişkîya şêx û melayan a li hember kurdîya petî têdikoşe (Edmonds, 1945: 56) ji alîyê din ve bêjeyên petî yên zimanê kurdî kom dike û '''kî di nivîsarên xwe da kurdîyeke petî bi kar bîne bexşîş dide wan''' (Mukrîyanî, 1945: 388). Bi vî awayî tevgera petîkirina zimanê kurdî dide destpêkirin ku dibe yek ji xebatên giring ên plandanîna zimanê kurdî.}}
:::::Yanî efserên îngilîz ji bo ku kurdî ji erebî dûr bibe rişwed dane xelkê. Bi ya te îngilîz qet tiştekî baş dikin ji bo kurdan? Ha heqîqetek wisa jî heye, ji ber tesîra alman û tirkan îngilîz tinebûn jî kurd zimanê xwe ji kelîmeyên erebî û tirkî &quot;&lt;s&gt;paqij bikirana&lt;/s&gt;&quot; lê dîsa jî ji bo destpêkê ev gelekî muhîm e. 
:::::Bi ya min zimannasê herî navdar? (an berbiçav?) di nav akademiyê de Ergin Öpengin e û ew jî zimanê xwe nêzîkî yê xelkê dike [https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/450470] Gelek kesên din jî hene ku bi zimanekî fesîh xeber didin û xwe ji kelîmeyên zêde sallamasyon dûr dixin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 22:35, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Maneya [[:en:Comics]] ne komîk/komedî/pêkenok e lê kitêbên karîkatûrî wekî manga û anime ye. Hay jê hebe. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 23:13, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::Bira Willah ez ji bo te nabêjim şaş fêm neke. Ev kesên îro ku erebî û tirkî tevlê zimanê kurdî dikin ez wan bi niyeteke baş nabînim. Dibe ku ev yek lîstikeke û xirabûna zimanê kurdî dixwazin. Min çend ji wan li ser medyaya civakî dît ne miruçkeke wan ê baş hebû û ne jî xeberdaneke wan ê baş. Wekê ku min li jor nivîsî, tevlê kirina peyvên tirkî û erebî xizmeta asîmîlasyonê ye. Ev peyv kurdan bi xwesteka xwe. Hema hema di nav hemî zimanan de zimanê nivîskî an jî zimanê nivîskî ya standard ji devokên herêmî vediqete. Îro ku te li cihê pêkenok komîk tevlê zimanê kurdî kir deh salên din jî yekê din derkeve bila gêçmîş be, em yolcî ne were li vir binivîse. Ev rasterast tê vê wateyê.
::::::Ya duyem ev şeş sal e ku ez li vir bi şev û bi roj dinivîsim. Heya niha bi sedhezaran hevok, riste min ji zimanê biyanî wergerê zimanê kurdî kiriye. Ez gihîştime vê fikreke ka zimanê kurdî (kurmancî) li ser modelê pêş bikeve. Her zimaneke xwezayek an jî kokeke wî heye û divê ew ziman li ser wê kokê pêş here. Heya ez diçim peyvên tirkî erebî tînim peyvên farisî û belûçî bînim êdî baştir e. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 05:55, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::::Silav hevalno  @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]  û @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] . Ez texmîn dikim ku gotar bi [[Google Werger|Google Wergerê]] hatiye nivîsandin. Qedexe nîne, lê pêwîst e ku em şaşiyan sererast bikin. Peyva '''Comic''' li vir bi çewtî wekî '''komîk''' hatiye wergerandin, lê wateya wê ya rast [[xêzeçîrok]] an jî '''xêzeroman''' e. Her wiha heke ez şaş nebim, peyva '''serçax''' jî çewt e; [[Serdema Navîn]] an jî peyva deynkirî '''çaxa navîn'''  rast in. Ez bi xwe peyvên xwemalî çêtir dibînim û tercîh dikim, ji bo ku gelê me serbixwe bimîne, girêdayî çanda dagirkeran nebe û çand û zimanê xwe winda neke. Lê ez peyvên wekî mînak '''edebî''' an '''xeyal''' 
:::::::jî dizanim; ew peyv wekî hemwate tên bikaranîn. Lê belê ji bo gelek tiştan peyvên xwemalî tunene. Bi dîtina min, hin peyv (wekî mînak '''Unîversîte''' ) ne hewce ne.
:::::::Niha hin Kurdên ji [[Bakurê Kurdistanê]] bi [[zimanê tirkî]] mezin bûne û her peyva ku di zimanê tirkî de tune ye, red dikin. Dibe ku ji bo tiştekî di tirkî de peyveke xwemalî tune be, lê di zimanê kurdî de têgeheke guncav hebe. Wekî kurd, divê em berî her tiştî zimanê kurdî ji xwe re bikin bingeh, ne zimanê tirkî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:47, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::Merheba @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Min jî li vir [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Honak&amp;diff=prev&amp;oldid=2069194] komîk weke xêzeçîrok rast kir û li vir [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Honak#c-Wikihez-20260630231300-Wikihez-20260630223500] jî Kurê Acemî hişyar kir. Mala te ava. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:54, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], hişyarbûme, gelek sipas. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 10:10, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], &quot;kelimeyeke sallamasyonê&quot;, sallamasyon tê wateya çi? Spas. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 19:17, 3 tîrmeh 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9fnmfsdqoh8q53qsp1h0zl4vlc85luo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069456</id>
      <parentid>2069455</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T19:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikihez</username>
        <id>39702</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kelîmeya “komîk” */ Bersiv</comment>
      <origin>2069456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11212" sha1="oq1yhy0kjaoiiior8xqynnasznov9t6" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}

== Kelîmeya “komîk” ==

Silav hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], sipas ji bo eserên tê li ser wîkîpediyayê. Gelek tişt li vir ji dest te çêbûn. Min dixwest ku pirs bikim ta çima kelîmeya “komîk“ bi pêkenok guhart. Çimgî biya min ew terim bêtir tê naskirin. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:32, 30 hezîran 2026 (UTC)

:Komîk peyveke runîştî nîne û rasterast bi tirkî ye. Wek mînak kurdekî başûr, rojhilat û rojava ji peyva pêkenok fem dikin lê ji peyva komîk fem nakin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:39, 30 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], temam. Dibe ku ez pirtir çav li ser xwendevanên parçeyên din ên Kurdistanê jî bidim. Sipas.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:43, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] bira bi vî mantiqî dîrok kelimeyeke sallamasyonê li ti parçeyên Kurdistanê nerûniştiye, tarîx hem bi soranî hem bi zazakî hem jî bi farisî kelîmeyeke gelek rûniştî ye. Ez niha rabim hemû dîrok bikim Tarîx? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 16:45, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::Bira tarîx neguhertiye :) Peyva komîk hate guhertin. Dîrok dîsa di medyayê de rûniştiye. Hemî kurd dizanin dîrok çi ye. Dîrok, dûr, dûrok her çiqas sallamasyon be jî dîsa bêhneke kurdî jê tê. Bira te jî evî ferq kiriye nizanim, heya niha min nedîtiye ev kesên ku rexne li şêwaza nû dikin ji bo zimanê kurdî yek kevireke danîne cih. Tenê li ser medyaya civakî ji xelkê re didin xeberan. Her wiha hemî zanîngehên ku bi zimanê kurdî re eleqedar in tu rexneyeke wan heya niha min nedîtiye. Ez bawer nakim ku em ji ewqas zanîngehan bi aqil tir bibin. Wan jî hemî tiştan ferq kirine. Dema ku peyveke ji zimanê din bi asîmîlasyonê kete nav zimanê ev zirareke mezin dide ziman. Ev şêwaza ku em îro bikar tînin tenê şêwazeke navber e. Wek mînak dema ku li Bakurê Kurdistanê polîtîkayên asîmîlasyonê sekinîn û perwerdehiya zimanê kurdî dest pê kir ew dem ziman ji nû ve dest bi geşedanê dike û li ser koka xwe yê resen pêş dikeve û rûdine. Lê dema ku te bi asîmîlasyonê zimanê têk bir û peyvên kurdî ji nîvî da jibîrkirin ew dem êdî ziman xilas nabe û dibe wek zaraveyeke tirkî û erebiya tevlêhev. Di vê warê de fikrê min ev e:
::::Zimanê kurdî zimaneke îranî ye. Mirov dîsa dikare ji farisî peyvan deyn bigire lê zimanê erebî û tirkî zimanê samî û altayî ne. Peyvên van zimanan xwezaya zimanê kurdî têk dibe.
::::Wek ku tu dizanî wateya asîmîlasyonê ji dûr xistina ziman û çanda xelkekî ye. Ji dûr xistina resenî ya ziman raste rast xizmeta asîmîlasyonê ye. 
::::Ev li dijî bûna peyvên nû an şêwaza nû ez bawer dikim ku bi niyeteke xirab hatiye organîzekirin û gelek kes jî bi nazabûn ketine xefka vê organîzekirinê. Dema ku ez li hinek kesan li dijî vê sekinîne dinêrim gelek caran ji kurdan re didin xeberan. Ji ber vê yekê dibe ku ev lîstikeke xirab ê organîzekirî be. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 18:15, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::::Bira, naxwazim bêhurmetî bikim emma va lakîn gotina &quot;Hemî kurd dizanin dîrok çi ye&quot; dereweke gelekî gelekî gelekî mezin e. Li bakur tenê yên ku bala xwe didin kelîmeyên &quot;ne-tirkî&quot; vê kelîmeyê dizanin. Li başûr hema bêje qet nayê bikaranîn ji ber ku soran jî &quot;mêjû&quot; sallamasyon kirine. Ka binêrê soraniya [https://books.vejin.net/en/book/252 vê kitêbê] çiqas nêzîkî kurmancî ye. [https://books.vejin.net/en/text/28320 Cimleyek] &quot;înisqilopedyay îslam  ełê kelîmey «kurdistan» lew cêgayane îcad kirawe ke kurdî tya jyawe û dejî, wekû çon êranîyekan be wiłatî kurdî xorasan «kurdistanî xorasanî» ełên.&quot; Eger tenê gramera soranî hîn bibî hema bêje her tiştî dikarî fêm bikî. Ev kitêb di sala 1931ê de hatiye nivîsin. Berî ku soran gelek kelîmeyên nû çêkirine. Kî bêhtir zirar daye? Ên ku dibêjin dev ji sallamasyonê berdin an jî israrê dikin bi hezaran kelîmeyên nû çêkin? 
:::::Madem te gotinê anî ser &quot;diş mîhraqlar&quot; binêre [https://x.com/balyozxane/status/1930373196680675376] Zülküf Ergün di kitêba xwe ya [https://acikerisim.dicle.edu.tr/items/ed44baee-eb7a-49f3-87aa-865ce6c97496 Plandanîna zimanê Kurdî] de çi dibêje 
{{quote|Ev bizav di nav kurdan da di destpêka salên 1920an da li Silêmanîyê serî hildide û şopên wê jî bi awayekî herî berbiçav di rojnameya Pêşkewtinê da tên dîtin. E. B. Soanayê efserê sîyasî yê îngilîz û nivîskarê pirtûka Elementary Kurmanji Grammarê (1919) yek ji handerê bizava petîkirina zimanê kurdî tê pejirandin ku ji alîyekî ve li dijî bîrhişkîya şêx û melayan a li hember kurdîya petî têdikoşe (Edmonds, 1945: 56) ji alîyê din ve bêjeyên petî yên zimanê kurdî kom dike û '''kî di nivîsarên xwe da kurdîyeke petî bi kar bîne bexşîş dide wan''' (Mukrîyanî, 1945: 388). Bi vî awayî tevgera petîkirina zimanê kurdî dide destpêkirin ku dibe yek ji xebatên giring ên plandanîna zimanê kurdî.}}
:::::Yanî efserên îngilîz ji bo ku kurdî ji erebî dûr bibe rişwed dane xelkê. Bi ya te îngilîz qet tiştekî baş dikin ji bo kurdan? Ha heqîqetek wisa jî heye, ji ber tesîra alman û tirkan îngilîz tinebûn jî kurd zimanê xwe ji kelîmeyên erebî û tirkî &quot;&lt;s&gt;paqij bikirana&lt;/s&gt;&quot; lê dîsa jî ji bo destpêkê ev gelekî muhîm e. 
:::::Bi ya min zimannasê herî navdar? (an berbiçav?) di nav akademiyê de Ergin Öpengin e û ew jî zimanê xwe nêzîkî yê xelkê dike [https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/450470] Gelek kesên din jî hene ku bi zimanekî fesîh xeber didin û xwe ji kelîmeyên zêde sallamasyon dûr dixin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 22:35, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Maneya [[:en:Comics]] ne komîk/komedî/pêkenok e lê kitêbên karîkatûrî wekî manga û anime ye. Hay jê hebe. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 23:13, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::Bira Willah ez ji bo te nabêjim şaş fêm neke. Ev kesên îro ku erebî û tirkî tevlê zimanê kurdî dikin ez wan bi niyeteke baş nabînim. Dibe ku ev yek lîstikeke û xirabûna zimanê kurdî dixwazin. Min çend ji wan li ser medyaya civakî dît ne miruçkeke wan ê baş hebû û ne jî xeberdaneke wan ê baş. Wekê ku min li jor nivîsî, tevlê kirina peyvên tirkî û erebî xizmeta asîmîlasyonê ye. Ev peyv kurdan bi xwesteka xwe. Hema hema di nav hemî zimanan de zimanê nivîskî an jî zimanê nivîskî ya standard ji devokên herêmî vediqete. Îro ku te li cihê pêkenok komîk tevlê zimanê kurdî kir deh salên din jî yekê din derkeve bila gêçmîş be, em yolcî ne were li vir binivîse. Ev rasterast tê vê wateyê.
::::::Ya duyem ev şeş sal e ku ez li vir bi şev û bi roj dinivîsim. Heya niha bi sedhezaran hevok, riste min ji zimanê biyanî wergerê zimanê kurdî kiriye. Ez gihîştime vê fikreke ka zimanê kurdî (kurmancî) li ser modelê pêş bikeve. Her zimaneke xwezayek an jî kokeke wî heye û divê ew ziman li ser wê kokê pêş here. Heya ez diçim peyvên tirkî erebî tînim peyvên farisî û belûçî bînim êdî baştir e. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 05:55, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::::Silav hevalno  @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]  û @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] . Ez texmîn dikim ku gotar bi [[Google Werger|Google Wergerê]] hatiye nivîsandin. Qedexe nîne, lê pêwîst e ku em şaşiyan sererast bikin. Peyva '''Comic''' li vir bi çewtî wekî '''komîk''' hatiye wergerandin, lê wateya wê ya rast [[xêzeçîrok]] an jî '''xêzeroman''' e. Her wiha heke ez şaş nebim, peyva '''serçax''' jî çewt e; [[Serdema Navîn]] an jî peyva deynkirî '''çaxa navîn'''  rast in. Ez bi xwe peyvên xwemalî çêtir dibînim û tercîh dikim, ji bo ku gelê me serbixwe bimîne, girêdayî çanda dagirkeran nebe û çand û zimanê xwe winda neke. Lê ez peyvên wekî mînak '''edebî''' an '''xeyal''' 
:::::::jî dizanim; ew peyv wekî hemwate tên bikaranîn. Lê belê ji bo gelek tiştan peyvên xwemalî tunene. Bi dîtina min, hin peyv (wekî mînak '''Unîversîte''' ) ne hewce ne.
:::::::Niha hin Kurdên ji [[Bakurê Kurdistanê]] bi [[zimanê tirkî]] mezin bûne û her peyva ku di zimanê tirkî de tune ye, red dikin. Dibe ku ji bo tiştekî di tirkî de peyveke xwemalî tune be, lê di zimanê kurdî de têgeheke guncav hebe. Wekî kurd, divê em berî her tiştî zimanê kurdî ji xwe re bikin bingeh, ne zimanê tirkî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:47, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::Merheba @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Min jî li vir [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Honak&amp;diff=prev&amp;oldid=2069194] komîk weke xêzeçîrok rast kir û li vir [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Honak#c-Wikihez-20260630231300-Wikihez-20260630223500] jî Kurê Acemî hişyar kir. Mala te ava. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:54, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], hişyarbûme, gelek sipas. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 10:10, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], &quot;kelimeyeke sallamasyonê&quot;, sallamasyon tê wateya çi? Spas. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 19:17, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::Merheba @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], Kelîmeyên sallamasyon ev kelîme ne ku ji hêla kesekî ve hatiye çêkirin, kesek wisa ye ku ji zimanê bav û kalên xwe şerm kiriye, qîma xwe bi zimanê wan neanîye û gotiye ez ji herkesî baştir dizanim bila hemû kurd dev ji vê kelîmeyê berdin bila şûna wê, vê kelîmeyê bi kar bînin bêyî ku nîşan bide ti kes vê kelîmeyê nizane û wî bi xwe çêkiriye, pê re jî xelkê ku nizane ev kelîme çêkirî ye bi baweriya ku ev kelîme li deverên ku kurdî baş dizanin tê emilandin, dest pê kiriye li her derê vê kelîmeyê bi kar bînin. Belkî ti kes ji wan fam nake lê ne xema wan e, ji bo wan ya muhîm dûrketina ji zimanê ecnebî ye, li bakur tirkî, li başûr û rojava erebî, li rojhilat farisî. Nimûne: wate, dîrok, bêje, nexşe, parêzgeh, navçe... Bi hezeran kelîmeyên wisa hatine çêkirin. Û hin kes hîn jî li hêviyê ne ku hemû kurmanc, soran û zaza bila van kelîmeyan hîn bibin. Silav û rêz. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:51, 3 tîrmeh 2026 (UTC)</text>
      <sha1>oq1yhy0kjaoiiior8xqynnasznov9t6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069459</id>
      <parentid>2069456</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T20:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kelîmeya “komîk” */ Bersiv</comment>
      <origin>2069459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12249" sha1="lk2dtdaskb9u32bo1j6hhehioc1bxs0" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}

== Kelîmeya “komîk” ==

Silav hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], sipas ji bo eserên tê li ser wîkîpediyayê. Gelek tişt li vir ji dest te çêbûn. Min dixwest ku pirs bikim ta çima kelîmeya “komîk“ bi pêkenok guhart. Çimgî biya min ew terim bêtir tê naskirin. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:32, 30 hezîran 2026 (UTC)

:Komîk peyveke runîştî nîne û rasterast bi tirkî ye. Wek mînak kurdekî başûr, rojhilat û rojava ji peyva pêkenok fem dikin lê ji peyva komîk fem nakin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:39, 30 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], temam. Dibe ku ez pirtir çav li ser xwendevanên parçeyên din ên Kurdistanê jî bidim. Sipas.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:43, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] bira bi vî mantiqî dîrok kelimeyeke sallamasyonê li ti parçeyên Kurdistanê nerûniştiye, tarîx hem bi soranî hem bi zazakî hem jî bi farisî kelîmeyeke gelek rûniştî ye. Ez niha rabim hemû dîrok bikim Tarîx? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 16:45, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::Bira tarîx neguhertiye :) Peyva komîk hate guhertin. Dîrok dîsa di medyayê de rûniştiye. Hemî kurd dizanin dîrok çi ye. Dîrok, dûr, dûrok her çiqas sallamasyon be jî dîsa bêhneke kurdî jê tê. Bira te jî evî ferq kiriye nizanim, heya niha min nedîtiye ev kesên ku rexne li şêwaza nû dikin ji bo zimanê kurdî yek kevireke danîne cih. Tenê li ser medyaya civakî ji xelkê re didin xeberan. Her wiha hemî zanîngehên ku bi zimanê kurdî re eleqedar in tu rexneyeke wan heya niha min nedîtiye. Ez bawer nakim ku em ji ewqas zanîngehan bi aqil tir bibin. Wan jî hemî tiştan ferq kirine. Dema ku peyveke ji zimanê din bi asîmîlasyonê kete nav zimanê ev zirareke mezin dide ziman. Ev şêwaza ku em îro bikar tînin tenê şêwazeke navber e. Wek mînak dema ku li Bakurê Kurdistanê polîtîkayên asîmîlasyonê sekinîn û perwerdehiya zimanê kurdî dest pê kir ew dem ziman ji nû ve dest bi geşedanê dike û li ser koka xwe yê resen pêş dikeve û rûdine. Lê dema ku te bi asîmîlasyonê zimanê têk bir û peyvên kurdî ji nîvî da jibîrkirin ew dem êdî ziman xilas nabe û dibe wek zaraveyeke tirkî û erebiya tevlêhev. Di vê warê de fikrê min ev e:
::::Zimanê kurdî zimaneke îranî ye. Mirov dîsa dikare ji farisî peyvan deyn bigire lê zimanê erebî û tirkî zimanê samî û altayî ne. Peyvên van zimanan xwezaya zimanê kurdî têk dibe.
::::Wek ku tu dizanî wateya asîmîlasyonê ji dûr xistina ziman û çanda xelkekî ye. Ji dûr xistina resenî ya ziman raste rast xizmeta asîmîlasyonê ye. 
::::Ev li dijî bûna peyvên nû an şêwaza nû ez bawer dikim ku bi niyeteke xirab hatiye organîzekirin û gelek kes jî bi nazabûn ketine xefka vê organîzekirinê. Dema ku ez li hinek kesan li dijî vê sekinîne dinêrim gelek caran ji kurdan re didin xeberan. Ji ber vê yekê dibe ku ev lîstikeke xirab ê organîzekirî be. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 18:15, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::::Bira, naxwazim bêhurmetî bikim emma va lakîn gotina &quot;Hemî kurd dizanin dîrok çi ye&quot; dereweke gelekî gelekî gelekî mezin e. Li bakur tenê yên ku bala xwe didin kelîmeyên &quot;ne-tirkî&quot; vê kelîmeyê dizanin. Li başûr hema bêje qet nayê bikaranîn ji ber ku soran jî &quot;mêjû&quot; sallamasyon kirine. Ka binêrê soraniya [https://books.vejin.net/en/book/252 vê kitêbê] çiqas nêzîkî kurmancî ye. [https://books.vejin.net/en/text/28320 Cimleyek] &quot;înisqilopedyay îslam  ełê kelîmey «kurdistan» lew cêgayane îcad kirawe ke kurdî tya jyawe û dejî, wekû çon êranîyekan be wiłatî kurdî xorasan «kurdistanî xorasanî» ełên.&quot; Eger tenê gramera soranî hîn bibî hema bêje her tiştî dikarî fêm bikî. Ev kitêb di sala 1931ê de hatiye nivîsin. Berî ku soran gelek kelîmeyên nû çêkirine. Kî bêhtir zirar daye? Ên ku dibêjin dev ji sallamasyonê berdin an jî israrê dikin bi hezaran kelîmeyên nû çêkin? 
:::::Madem te gotinê anî ser &quot;diş mîhraqlar&quot; binêre [https://x.com/balyozxane/status/1930373196680675376] Zülküf Ergün di kitêba xwe ya [https://acikerisim.dicle.edu.tr/items/ed44baee-eb7a-49f3-87aa-865ce6c97496 Plandanîna zimanê Kurdî] de çi dibêje 
{{quote|Ev bizav di nav kurdan da di destpêka salên 1920an da li Silêmanîyê serî hildide û şopên wê jî bi awayekî herî berbiçav di rojnameya Pêşkewtinê da tên dîtin. E. B. Soanayê efserê sîyasî yê îngilîz û nivîskarê pirtûka Elementary Kurmanji Grammarê (1919) yek ji handerê bizava petîkirina zimanê kurdî tê pejirandin ku ji alîyekî ve li dijî bîrhişkîya şêx û melayan a li hember kurdîya petî têdikoşe (Edmonds, 1945: 56) ji alîyê din ve bêjeyên petî yên zimanê kurdî kom dike û '''kî di nivîsarên xwe da kurdîyeke petî bi kar bîne bexşîş dide wan''' (Mukrîyanî, 1945: 388). Bi vî awayî tevgera petîkirina zimanê kurdî dide destpêkirin ku dibe yek ji xebatên giring ên plandanîna zimanê kurdî.}}
:::::Yanî efserên îngilîz ji bo ku kurdî ji erebî dûr bibe rişwed dane xelkê. Bi ya te îngilîz qet tiştekî baş dikin ji bo kurdan? Ha heqîqetek wisa jî heye, ji ber tesîra alman û tirkan îngilîz tinebûn jî kurd zimanê xwe ji kelîmeyên erebî û tirkî &quot;&lt;s&gt;paqij bikirana&lt;/s&gt;&quot; lê dîsa jî ji bo destpêkê ev gelekî muhîm e. 
:::::Bi ya min zimannasê herî navdar? (an berbiçav?) di nav akademiyê de Ergin Öpengin e û ew jî zimanê xwe nêzîkî yê xelkê dike [https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/450470] Gelek kesên din jî hene ku bi zimanekî fesîh xeber didin û xwe ji kelîmeyên zêde sallamasyon dûr dixin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 22:35, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Maneya [[:en:Comics]] ne komîk/komedî/pêkenok e lê kitêbên karîkatûrî wekî manga û anime ye. Hay jê hebe. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 23:13, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::Bira Willah ez ji bo te nabêjim şaş fêm neke. Ev kesên îro ku erebî û tirkî tevlê zimanê kurdî dikin ez wan bi niyeteke baş nabînim. Dibe ku ev yek lîstikeke û xirabûna zimanê kurdî dixwazin. Min çend ji wan li ser medyaya civakî dît ne miruçkeke wan ê baş hebû û ne jî xeberdaneke wan ê baş. Wekê ku min li jor nivîsî, tevlê kirina peyvên tirkî û erebî xizmeta asîmîlasyonê ye. Ev peyv kurdan bi xwesteka xwe. Hema hema di nav hemî zimanan de zimanê nivîskî an jî zimanê nivîskî ya standard ji devokên herêmî vediqete. Îro ku te li cihê pêkenok komîk tevlê zimanê kurdî kir deh salên din jî yekê din derkeve bila gêçmîş be, em yolcî ne were li vir binivîse. Ev rasterast tê vê wateyê.
::::::Ya duyem ev şeş sal e ku ez li vir bi şev û bi roj dinivîsim. Heya niha bi sedhezaran hevok, riste min ji zimanê biyanî wergerê zimanê kurdî kiriye. Ez gihîştime vê fikreke ka zimanê kurdî (kurmancî) li ser modelê pêş bikeve. Her zimaneke xwezayek an jî kokeke wî heye û divê ew ziman li ser wê kokê pêş here. Heya ez diçim peyvên tirkî erebî tînim peyvên farisî û belûçî bînim êdî baştir e. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 05:55, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::::Silav hevalno  @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]  û @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] . Ez texmîn dikim ku gotar bi [[Google Werger|Google Wergerê]] hatiye nivîsandin. Qedexe nîne, lê pêwîst e ku em şaşiyan sererast bikin. Peyva '''Comic''' li vir bi çewtî wekî '''komîk''' hatiye wergerandin, lê wateya wê ya rast [[xêzeçîrok]] an jî '''xêzeroman''' e. Her wiha heke ez şaş nebim, peyva '''serçax''' jî çewt e; [[Serdema Navîn]] an jî peyva deynkirî '''çaxa navîn'''  rast in. Ez bi xwe peyvên xwemalî çêtir dibînim û tercîh dikim, ji bo ku gelê me serbixwe bimîne, girêdayî çanda dagirkeran nebe û çand û zimanê xwe winda neke. Lê ez peyvên wekî mînak '''edebî''' an '''xeyal''' 
:::::::jî dizanim; ew peyv wekî hemwate tên bikaranîn. Lê belê ji bo gelek tiştan peyvên xwemalî tunene. Bi dîtina min, hin peyv (wekî mînak '''Unîversîte''' ) ne hewce ne.
:::::::Niha hin Kurdên ji [[Bakurê Kurdistanê]] bi [[zimanê tirkî]] mezin bûne û her peyva ku di zimanê tirkî de tune ye, red dikin. Dibe ku ji bo tiştekî di tirkî de peyveke xwemalî tune be, lê di zimanê kurdî de têgeheke guncav hebe. Wekî kurd, divê em berî her tiştî zimanê kurdî ji xwe re bikin bingeh, ne zimanê tirkî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:47, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::Merheba @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Min jî li vir [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Honak&amp;diff=prev&amp;oldid=2069194] komîk weke xêzeçîrok rast kir û li vir [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Honak#c-Wikihez-20260630231300-Wikihez-20260630223500] jî Kurê Acemî hişyar kir. Mala te ava. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:54, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], hişyarbûme, gelek sipas. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 10:10, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], &quot;kelimeyeke sallamasyonê&quot;, sallamasyon tê wateya çi? Spas. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 19:17, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::Merheba @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], Kelîmeyên sallamasyon ev kelîme ne ku ji hêla kesekî ve hatiye çêkirin, kesek wisa ye ku ji zimanê bav û kalên xwe şerm kiriye, qîma xwe bi zimanê wan neanîye û gotiye ez ji herkesî baştir dizanim bila hemû kurd dev ji vê kelîmeyê berdin bila şûna wê, vê kelîmeyê bi kar bînin bêyî ku nîşan bide ti kes vê kelîmeyê nizane û wî bi xwe çêkiriye, pê re jî xelkê ku nizane ev kelîme çêkirî ye bi baweriya ku ev kelîme li deverên ku kurdî baş dizanin tê emilandin, dest pê kiriye li her derê vê kelîmeyê bi kar bînin. Belkî ti kes ji wan fam nake lê ne xema wan e, ji bo wan ya muhîm dûrketina ji zimanê ecnebî ye, li bakur tirkî, li başûr û rojava erebî, li rojhilat farisî. Nimûne: wate, dîrok, bêje, nexşe, parêzgeh, navçe... Bi hezeran kelîmeyên wisa hatine çêkirin. Û hin kes hîn jî li hêviyê ne ku hemû kurmanc, soran û zaza bila van kelîmeyan hîn bibin. Silav û rêz. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:51, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::Silav  @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]
::::::û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Mirov dikare carinan pûrizma zimanî rexne bike . Lê  kevneperestî jî ne baş e  . Wikihez dibêje:  Û hin kes hîn jî li hêviyê ne ku hemû kurmanc, soran û zaza bila van kelîmeyan hîn bibin ?  
::::::Bi milyonan Tirk di nav çend deh salan de peyvên wekî '''Üniversite''' an '''Başbakan''' fêr bûne. Û îro kesek ji wan naxwaze vegera peyvên wekî 
::::::'''Darülfünün''' an '''Reis-cumhur''' . [[Zimanê almanî]] xwedî gelek [[Neolojîzm|neolojîzman]] e. Hinek ji wan ji sedan salan berê ve di karanînê de ne. Tu dikarî gelek peyvan rexne bikî. Lê peyvên ku tu  li vir wekî çêkirî rexne dikî, 24 saetan di medyayên çapemenî û dîjîtal de têne bikaranîn û ji aliyê bi milyonan Kurdan ve têne bikaranîn. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 20:54, 3 tîrmeh 2026 (UTC)</text>
      <sha1>lk2dtdaskb9u32bo1j6hhehioc1bxs0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069460</id>
      <parentid>2069459</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T20:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kelîmeya “komîk” */</comment>
      <origin>2069460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12250" sha1="39kwo6ypb1y0y3m6bb5n9kq16dv6zbg" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}

== Kelîmeya “komîk” ==

Silav hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], sipas ji bo eserên tê li ser wîkîpediyayê. Gelek tişt li vir ji dest te çêbûn. Min dixwest ku pirs bikim ta çima kelîmeya “komîk“ bi pêkenok guhart. Çimgî biya min ew terim bêtir tê naskirin. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:32, 30 hezîran 2026 (UTC)

:Komîk peyveke runîştî nîne û rasterast bi tirkî ye. Wek mînak kurdekî başûr, rojhilat û rojava ji peyva pêkenok fem dikin lê ji peyva komîk fem nakin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:39, 30 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], temam. Dibe ku ez pirtir çav li ser xwendevanên parçeyên din ên Kurdistanê jî bidim. Sipas.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:43, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] bira bi vî mantiqî dîrok kelimeyeke sallamasyonê li ti parçeyên Kurdistanê nerûniştiye, tarîx hem bi soranî hem bi zazakî hem jî bi farisî kelîmeyeke gelek rûniştî ye. Ez niha rabim hemû dîrok bikim Tarîx? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 16:45, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::Bira tarîx neguhertiye :) Peyva komîk hate guhertin. Dîrok dîsa di medyayê de rûniştiye. Hemî kurd dizanin dîrok çi ye. Dîrok, dûr, dûrok her çiqas sallamasyon be jî dîsa bêhneke kurdî jê tê. Bira te jî evî ferq kiriye nizanim, heya niha min nedîtiye ev kesên ku rexne li şêwaza nû dikin ji bo zimanê kurdî yek kevireke danîne cih. Tenê li ser medyaya civakî ji xelkê re didin xeberan. Her wiha hemî zanîngehên ku bi zimanê kurdî re eleqedar in tu rexneyeke wan heya niha min nedîtiye. Ez bawer nakim ku em ji ewqas zanîngehan bi aqil tir bibin. Wan jî hemî tiştan ferq kirine. Dema ku peyveke ji zimanê din bi asîmîlasyonê kete nav zimanê ev zirareke mezin dide ziman. Ev şêwaza ku em îro bikar tînin tenê şêwazeke navber e. Wek mînak dema ku li Bakurê Kurdistanê polîtîkayên asîmîlasyonê sekinîn û perwerdehiya zimanê kurdî dest pê kir ew dem ziman ji nû ve dest bi geşedanê dike û li ser koka xwe yê resen pêş dikeve û rûdine. Lê dema ku te bi asîmîlasyonê zimanê têk bir û peyvên kurdî ji nîvî da jibîrkirin ew dem êdî ziman xilas nabe û dibe wek zaraveyeke tirkî û erebiya tevlêhev. Di vê warê de fikrê min ev e:
::::Zimanê kurdî zimaneke îranî ye. Mirov dîsa dikare ji farisî peyvan deyn bigire lê zimanê erebî û tirkî zimanê samî û altayî ne. Peyvên van zimanan xwezaya zimanê kurdî têk dibe.
::::Wek ku tu dizanî wateya asîmîlasyonê ji dûr xistina ziman û çanda xelkekî ye. Ji dûr xistina resenî ya ziman raste rast xizmeta asîmîlasyonê ye. 
::::Ev li dijî bûna peyvên nû an şêwaza nû ez bawer dikim ku bi niyeteke xirab hatiye organîzekirin û gelek kes jî bi nazabûn ketine xefka vê organîzekirinê. Dema ku ez li hinek kesan li dijî vê sekinîne dinêrim gelek caran ji kurdan re didin xeberan. Ji ber vê yekê dibe ku ev lîstikeke xirab ê organîzekirî be. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 18:15, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::::Bira, naxwazim bêhurmetî bikim emma va lakîn gotina &quot;Hemî kurd dizanin dîrok çi ye&quot; dereweke gelekî gelekî gelekî mezin e. Li bakur tenê yên ku bala xwe didin kelîmeyên &quot;ne-tirkî&quot; vê kelîmeyê dizanin. Li başûr hema bêje qet nayê bikaranîn ji ber ku soran jî &quot;mêjû&quot; sallamasyon kirine. Ka binêrê soraniya [https://books.vejin.net/en/book/252 vê kitêbê] çiqas nêzîkî kurmancî ye. [https://books.vejin.net/en/text/28320 Cimleyek] &quot;înisqilopedyay îslam  ełê kelîmey «kurdistan» lew cêgayane îcad kirawe ke kurdî tya jyawe û dejî, wekû çon êranîyekan be wiłatî kurdî xorasan «kurdistanî xorasanî» ełên.&quot; Eger tenê gramera soranî hîn bibî hema bêje her tiştî dikarî fêm bikî. Ev kitêb di sala 1931ê de hatiye nivîsin. Berî ku soran gelek kelîmeyên nû çêkirine. Kî bêhtir zirar daye? Ên ku dibêjin dev ji sallamasyonê berdin an jî israrê dikin bi hezaran kelîmeyên nû çêkin? 
:::::Madem te gotinê anî ser &quot;diş mîhraqlar&quot; binêre [https://x.com/balyozxane/status/1930373196680675376] Zülküf Ergün di kitêba xwe ya [https://acikerisim.dicle.edu.tr/items/ed44baee-eb7a-49f3-87aa-865ce6c97496 Plandanîna zimanê Kurdî] de çi dibêje 
{{quote|Ev bizav di nav kurdan da di destpêka salên 1920an da li Silêmanîyê serî hildide û şopên wê jî bi awayekî herî berbiçav di rojnameya Pêşkewtinê da tên dîtin. E. B. Soanayê efserê sîyasî yê îngilîz û nivîskarê pirtûka Elementary Kurmanji Grammarê (1919) yek ji handerê bizava petîkirina zimanê kurdî tê pejirandin ku ji alîyekî ve li dijî bîrhişkîya şêx û melayan a li hember kurdîya petî têdikoşe (Edmonds, 1945: 56) ji alîyê din ve bêjeyên petî yên zimanê kurdî kom dike û '''kî di nivîsarên xwe da kurdîyeke petî bi kar bîne bexşîş dide wan''' (Mukrîyanî, 1945: 388). Bi vî awayî tevgera petîkirina zimanê kurdî dide destpêkirin ku dibe yek ji xebatên giring ên plandanîna zimanê kurdî.}}
:::::Yanî efserên îngilîz ji bo ku kurdî ji erebî dûr bibe rişwed dane xelkê. Bi ya te îngilîz qet tiştekî baş dikin ji bo kurdan? Ha heqîqetek wisa jî heye, ji ber tesîra alman û tirkan îngilîz tinebûn jî kurd zimanê xwe ji kelîmeyên erebî û tirkî &quot;&lt;s&gt;paqij bikirana&lt;/s&gt;&quot; lê dîsa jî ji bo destpêkê ev gelekî muhîm e. 
:::::Bi ya min zimannasê herî navdar? (an berbiçav?) di nav akademiyê de Ergin Öpengin e û ew jî zimanê xwe nêzîkî yê xelkê dike [https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/450470] Gelek kesên din jî hene ku bi zimanekî fesîh xeber didin û xwe ji kelîmeyên zêde sallamasyon dûr dixin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 22:35, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Maneya [[:en:Comics]] ne komîk/komedî/pêkenok e lê kitêbên karîkatûrî wekî manga û anime ye. Hay jê hebe. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 23:13, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::Bira Willah ez ji bo te nabêjim şaş fêm neke. Ev kesên îro ku erebî û tirkî tevlê zimanê kurdî dikin ez wan bi niyeteke baş nabînim. Dibe ku ev yek lîstikeke û xirabûna zimanê kurdî dixwazin. Min çend ji wan li ser medyaya civakî dît ne miruçkeke wan ê baş hebû û ne jî xeberdaneke wan ê baş. Wekê ku min li jor nivîsî, tevlê kirina peyvên tirkî û erebî xizmeta asîmîlasyonê ye. Ev peyv kurdan bi xwesteka xwe. Hema hema di nav hemî zimanan de zimanê nivîskî an jî zimanê nivîskî ya standard ji devokên herêmî vediqete. Îro ku te li cihê pêkenok komîk tevlê zimanê kurdî kir deh salên din jî yekê din derkeve bila gêçmîş be, em yolcî ne were li vir binivîse. Ev rasterast tê vê wateyê.
::::::Ya duyem ev şeş sal e ku ez li vir bi şev û bi roj dinivîsim. Heya niha bi sedhezaran hevok, riste min ji zimanê biyanî wergerê zimanê kurdî kiriye. Ez gihîştime vê fikreke ka zimanê kurdî (kurmancî) li ser modelê pêş bikeve. Her zimaneke xwezayek an jî kokeke wî heye û divê ew ziman li ser wê kokê pêş here. Heya ez diçim peyvên tirkî erebî tînim peyvên farisî û belûçî bînim êdî baştir e. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 05:55, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::::Silav hevalno  @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]  û @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] . Ez texmîn dikim ku gotar bi [[Google Werger|Google Wergerê]] hatiye nivîsandin. Qedexe nîne, lê pêwîst e ku em şaşiyan sererast bikin. Peyva '''Comic''' li vir bi çewtî wekî '''komîk''' hatiye wergerandin, lê wateya wê ya rast [[xêzeçîrok]] an jî '''xêzeroman''' e. Her wiha heke ez şaş nebim, peyva '''serçax''' jî çewt e; [[Serdema Navîn]] an jî peyva deynkirî '''çaxa navîn'''  rast in. Ez bi xwe peyvên xwemalî çêtir dibînim û tercîh dikim, ji bo ku gelê me serbixwe bimîne, girêdayî çanda dagirkeran nebe û çand û zimanê xwe winda neke. Lê ez peyvên wekî mînak '''edebî''' an '''xeyal''' 
:::::::jî dizanim; ew peyv wekî hemwate tên bikaranîn. Lê belê ji bo gelek tiştan peyvên xwemalî tunene. Bi dîtina min, hin peyv (wekî mînak '''Unîversîte''' ) ne hewce ne.
:::::::Niha hin Kurdên ji [[Bakurê Kurdistanê]] bi [[zimanê tirkî]] mezin bûne û her peyva ku di zimanê tirkî de tune ye, red dikin. Dibe ku ji bo tiştekî di tirkî de peyveke xwemalî tune be, lê di zimanê kurdî de têgeheke guncav hebe. Wekî kurd, divê em berî her tiştî zimanê kurdî ji xwe re bikin bingeh, ne zimanê tirkî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:47, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::Merheba @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Min jî li vir [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Honak&amp;diff=prev&amp;oldid=2069194] komîk weke xêzeçîrok rast kir û li vir [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Honak#c-Wikihez-20260630231300-Wikihez-20260630223500] jî Kurê Acemî hişyar kir. Mala te ava. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:54, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], hişyarbûme, gelek sipas. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 10:10, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], &quot;kelimeyeke sallamasyonê&quot;, sallamasyon tê wateya çi? Spas. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 19:17, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::Merheba @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], Kelîmeyên sallamasyon ev kelîme ne ku ji hêla kesekî ve hatiye çêkirin, kesek wisa ye ku ji zimanê bav û kalên xwe şerm kiriye, qîma xwe bi zimanê wan neanîye û gotiye ez ji herkesî baştir dizanim bila hemû kurd dev ji vê kelîmeyê berdin bila şûna wê, vê kelîmeyê bi kar bînin bêyî ku nîşan bide ti kes vê kelîmeyê nizane û wî bi xwe çêkiriye, pê re jî xelkê ku nizane ev kelîme çêkirî ye bi baweriya ku ev kelîme li deverên ku kurdî baş dizanin tê emilandin, dest pê kiriye li her derê vê kelîmeyê bi kar bînin. Belkî ti kes ji wan fam nake lê ne xema wan e, ji bo wan ya muhîm dûrketina ji zimanê ecnebî ye, li bakur tirkî, li başûr û rojava erebî, li rojhilat farisî. Nimûne: wate, dîrok, bêje, nexşe, parêzgeh, navçe... Bi hezeran kelîmeyên wisa hatine çêkirin. Û hin kes hîn jî li hêviyê ne ku hemû kurmanc, soran û zaza bila van kelîmeyan hîn bibin. Silav û rêz. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:51, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::Silav  @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]
::::::û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Mirov dikare carinan pûrizma zimanî rexne bike . Lê  kevneperestî jî ne baş e  . Wikihez dibêje:  Û hin kes hîn jî li hêviyê ne ku hemû kurmanc, soran û zaza bila van kelîmeyan hîn bibin ?  
::::::Bi milyonan Tirk di nav çend deh salan de peyvên wekî '''Üniversite''' an '''Başbakan''' fêr bûne. Û îro kesek ji wan naxwaze vegera peyvên wekî 
::::::'''Darülfünün''' an '''Reis-i cumhur''' . [[Zimanê almanî]] xwedî gelek [[Neolojîzm|neolojîzman]] e. Hinek ji wan ji sedan salan berê ve di karanînê de ne.Tu dikarî gelek peyvan rexne bikî. Lê peyvên ku tu  li vir wekî çêkirî rexne dikî, 24 saetan di medyayên çapemenî û dîjîtal de têne bikaranîn û ji aliyê bi milyonan Kurdan ve têne bikaranîn. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 20:54, 3 tîrmeh 2026 (UTC)</text>
      <sha1>39kwo6ypb1y0y3m6bb5n9kq16dv6zbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069461</id>
      <parentid>2069460</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T21:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikihez</username>
        <id>39702</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kelîmeya “komîk” */ Bersiv</comment>
      <origin>2069461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12623" sha1="36116luyx2uuqod19q04496hjog3mf8" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}

== Kelîmeya “komîk” ==

Silav hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], sipas ji bo eserên tê li ser wîkîpediyayê. Gelek tişt li vir ji dest te çêbûn. Min dixwest ku pirs bikim ta çima kelîmeya “komîk“ bi pêkenok guhart. Çimgî biya min ew terim bêtir tê naskirin. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:32, 30 hezîran 2026 (UTC)

:Komîk peyveke runîştî nîne û rasterast bi tirkî ye. Wek mînak kurdekî başûr, rojhilat û rojava ji peyva pêkenok fem dikin lê ji peyva komîk fem nakin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:39, 30 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], temam. Dibe ku ez pirtir çav li ser xwendevanên parçeyên din ên Kurdistanê jî bidim. Sipas.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:43, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] bira bi vî mantiqî dîrok kelimeyeke sallamasyonê li ti parçeyên Kurdistanê nerûniştiye, tarîx hem bi soranî hem bi zazakî hem jî bi farisî kelîmeyeke gelek rûniştî ye. Ez niha rabim hemû dîrok bikim Tarîx? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 16:45, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::Bira tarîx neguhertiye :) Peyva komîk hate guhertin. Dîrok dîsa di medyayê de rûniştiye. Hemî kurd dizanin dîrok çi ye. Dîrok, dûr, dûrok her çiqas sallamasyon be jî dîsa bêhneke kurdî jê tê. Bira te jî evî ferq kiriye nizanim, heya niha min nedîtiye ev kesên ku rexne li şêwaza nû dikin ji bo zimanê kurdî yek kevireke danîne cih. Tenê li ser medyaya civakî ji xelkê re didin xeberan. Her wiha hemî zanîngehên ku bi zimanê kurdî re eleqedar in tu rexneyeke wan heya niha min nedîtiye. Ez bawer nakim ku em ji ewqas zanîngehan bi aqil tir bibin. Wan jî hemî tiştan ferq kirine. Dema ku peyveke ji zimanê din bi asîmîlasyonê kete nav zimanê ev zirareke mezin dide ziman. Ev şêwaza ku em îro bikar tînin tenê şêwazeke navber e. Wek mînak dema ku li Bakurê Kurdistanê polîtîkayên asîmîlasyonê sekinîn û perwerdehiya zimanê kurdî dest pê kir ew dem ziman ji nû ve dest bi geşedanê dike û li ser koka xwe yê resen pêş dikeve û rûdine. Lê dema ku te bi asîmîlasyonê zimanê têk bir û peyvên kurdî ji nîvî da jibîrkirin ew dem êdî ziman xilas nabe û dibe wek zaraveyeke tirkî û erebiya tevlêhev. Di vê warê de fikrê min ev e:
::::Zimanê kurdî zimaneke îranî ye. Mirov dîsa dikare ji farisî peyvan deyn bigire lê zimanê erebî û tirkî zimanê samî û altayî ne. Peyvên van zimanan xwezaya zimanê kurdî têk dibe.
::::Wek ku tu dizanî wateya asîmîlasyonê ji dûr xistina ziman û çanda xelkekî ye. Ji dûr xistina resenî ya ziman raste rast xizmeta asîmîlasyonê ye. 
::::Ev li dijî bûna peyvên nû an şêwaza nû ez bawer dikim ku bi niyeteke xirab hatiye organîzekirin û gelek kes jî bi nazabûn ketine xefka vê organîzekirinê. Dema ku ez li hinek kesan li dijî vê sekinîne dinêrim gelek caran ji kurdan re didin xeberan. Ji ber vê yekê dibe ku ev lîstikeke xirab ê organîzekirî be. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 18:15, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::::Bira, naxwazim bêhurmetî bikim emma va lakîn gotina &quot;Hemî kurd dizanin dîrok çi ye&quot; dereweke gelekî gelekî gelekî mezin e. Li bakur tenê yên ku bala xwe didin kelîmeyên &quot;ne-tirkî&quot; vê kelîmeyê dizanin. Li başûr hema bêje qet nayê bikaranîn ji ber ku soran jî &quot;mêjû&quot; sallamasyon kirine. Ka binêrê soraniya [https://books.vejin.net/en/book/252 vê kitêbê] çiqas nêzîkî kurmancî ye. [https://books.vejin.net/en/text/28320 Cimleyek] &quot;înisqilopedyay îslam  ełê kelîmey «kurdistan» lew cêgayane îcad kirawe ke kurdî tya jyawe û dejî, wekû çon êranîyekan be wiłatî kurdî xorasan «kurdistanî xorasanî» ełên.&quot; Eger tenê gramera soranî hîn bibî hema bêje her tiştî dikarî fêm bikî. Ev kitêb di sala 1931ê de hatiye nivîsin. Berî ku soran gelek kelîmeyên nû çêkirine. Kî bêhtir zirar daye? Ên ku dibêjin dev ji sallamasyonê berdin an jî israrê dikin bi hezaran kelîmeyên nû çêkin? 
:::::Madem te gotinê anî ser &quot;diş mîhraqlar&quot; binêre [https://x.com/balyozxane/status/1930373196680675376] Zülküf Ergün di kitêba xwe ya [https://acikerisim.dicle.edu.tr/items/ed44baee-eb7a-49f3-87aa-865ce6c97496 Plandanîna zimanê Kurdî] de çi dibêje 
{{quote|Ev bizav di nav kurdan da di destpêka salên 1920an da li Silêmanîyê serî hildide û şopên wê jî bi awayekî herî berbiçav di rojnameya Pêşkewtinê da tên dîtin. E. B. Soanayê efserê sîyasî yê îngilîz û nivîskarê pirtûka Elementary Kurmanji Grammarê (1919) yek ji handerê bizava petîkirina zimanê kurdî tê pejirandin ku ji alîyekî ve li dijî bîrhişkîya şêx û melayan a li hember kurdîya petî têdikoşe (Edmonds, 1945: 56) ji alîyê din ve bêjeyên petî yên zimanê kurdî kom dike û '''kî di nivîsarên xwe da kurdîyeke petî bi kar bîne bexşîş dide wan''' (Mukrîyanî, 1945: 388). Bi vî awayî tevgera petîkirina zimanê kurdî dide destpêkirin ku dibe yek ji xebatên giring ên plandanîna zimanê kurdî.}}
:::::Yanî efserên îngilîz ji bo ku kurdî ji erebî dûr bibe rişwed dane xelkê. Bi ya te îngilîz qet tiştekî baş dikin ji bo kurdan? Ha heqîqetek wisa jî heye, ji ber tesîra alman û tirkan îngilîz tinebûn jî kurd zimanê xwe ji kelîmeyên erebî û tirkî &quot;&lt;s&gt;paqij bikirana&lt;/s&gt;&quot; lê dîsa jî ji bo destpêkê ev gelekî muhîm e. 
:::::Bi ya min zimannasê herî navdar? (an berbiçav?) di nav akademiyê de Ergin Öpengin e û ew jî zimanê xwe nêzîkî yê xelkê dike [https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/450470] Gelek kesên din jî hene ku bi zimanekî fesîh xeber didin û xwe ji kelîmeyên zêde sallamasyon dûr dixin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 22:35, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Maneya [[:en:Comics]] ne komîk/komedî/pêkenok e lê kitêbên karîkatûrî wekî manga û anime ye. Hay jê hebe. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 23:13, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::Bira Willah ez ji bo te nabêjim şaş fêm neke. Ev kesên îro ku erebî û tirkî tevlê zimanê kurdî dikin ez wan bi niyeteke baş nabînim. Dibe ku ev yek lîstikeke û xirabûna zimanê kurdî dixwazin. Min çend ji wan li ser medyaya civakî dît ne miruçkeke wan ê baş hebû û ne jî xeberdaneke wan ê baş. Wekê ku min li jor nivîsî, tevlê kirina peyvên tirkî û erebî xizmeta asîmîlasyonê ye. Ev peyv kurdan bi xwesteka xwe. Hema hema di nav hemî zimanan de zimanê nivîskî an jî zimanê nivîskî ya standard ji devokên herêmî vediqete. Îro ku te li cihê pêkenok komîk tevlê zimanê kurdî kir deh salên din jî yekê din derkeve bila gêçmîş be, em yolcî ne were li vir binivîse. Ev rasterast tê vê wateyê.
::::::Ya duyem ev şeş sal e ku ez li vir bi şev û bi roj dinivîsim. Heya niha bi sedhezaran hevok, riste min ji zimanê biyanî wergerê zimanê kurdî kiriye. Ez gihîştime vê fikreke ka zimanê kurdî (kurmancî) li ser modelê pêş bikeve. Her zimaneke xwezayek an jî kokeke wî heye û divê ew ziman li ser wê kokê pêş here. Heya ez diçim peyvên tirkî erebî tînim peyvên farisî û belûçî bînim êdî baştir e. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 05:55, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::::Silav hevalno  @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]  û @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] . Ez texmîn dikim ku gotar bi [[Google Werger|Google Wergerê]] hatiye nivîsandin. Qedexe nîne, lê pêwîst e ku em şaşiyan sererast bikin. Peyva '''Comic''' li vir bi çewtî wekî '''komîk''' hatiye wergerandin, lê wateya wê ya rast [[xêzeçîrok]] an jî '''xêzeroman''' e. Her wiha heke ez şaş nebim, peyva '''serçax''' jî çewt e; [[Serdema Navîn]] an jî peyva deynkirî '''çaxa navîn'''  rast in. Ez bi xwe peyvên xwemalî çêtir dibînim û tercîh dikim, ji bo ku gelê me serbixwe bimîne, girêdayî çanda dagirkeran nebe û çand û zimanê xwe winda neke. Lê ez peyvên wekî mînak '''edebî''' an '''xeyal''' 
:::::::jî dizanim; ew peyv wekî hemwate tên bikaranîn. Lê belê ji bo gelek tiştan peyvên xwemalî tunene. Bi dîtina min, hin peyv (wekî mînak '''Unîversîte''' ) ne hewce ne.
:::::::Niha hin Kurdên ji [[Bakurê Kurdistanê]] bi [[zimanê tirkî]] mezin bûne û her peyva ku di zimanê tirkî de tune ye, red dikin. Dibe ku ji bo tiştekî di tirkî de peyveke xwemalî tune be, lê di zimanê kurdî de têgeheke guncav hebe. Wekî kurd, divê em berî her tiştî zimanê kurdî ji xwe re bikin bingeh, ne zimanê tirkî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:47, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::Merheba @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Min jî li vir [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Honak&amp;diff=prev&amp;oldid=2069194] komîk weke xêzeçîrok rast kir û li vir [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Honak#c-Wikihez-20260630231300-Wikihez-20260630223500] jî Kurê Acemî hişyar kir. Mala te ava. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:54, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], hişyarbûme, gelek sipas. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 10:10, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], &quot;kelimeyeke sallamasyonê&quot;, sallamasyon tê wateya çi? Spas. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 19:17, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::Merheba @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], Kelîmeyên sallamasyon ev kelîme ne ku ji hêla kesekî ve hatiye çêkirin, kesek wisa ye ku ji zimanê bav û kalên xwe şerm kiriye, qîma xwe bi zimanê wan neanîye û gotiye ez ji herkesî baştir dizanim bila hemû kurd dev ji vê kelîmeyê berdin bila şûna wê, vê kelîmeyê bi kar bînin bêyî ku nîşan bide ti kes vê kelîmeyê nizane û wî bi xwe çêkiriye, pê re jî xelkê ku nizane ev kelîme çêkirî ye bi baweriya ku ev kelîme li deverên ku kurdî baş dizanin tê emilandin, dest pê kiriye li her derê vê kelîmeyê bi kar bînin. Belkî ti kes ji wan fam nake lê ne xema wan e, ji bo wan ya muhîm dûrketina ji zimanê ecnebî ye, li bakur tirkî, li başûr û rojava erebî, li rojhilat farisî. Nimûne: wate, dîrok, bêje, nexşe, parêzgeh, navçe... Bi hezeran kelîmeyên wisa hatine çêkirin. Û hin kes hîn jî li hêviyê ne ku hemû kurmanc, soran û zaza bila van kelîmeyan hîn bibin. Silav û rêz. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:51, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::Silav  @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]
::::::û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Mirov dikare carinan pûrizma zimanî rexne bike . Lê  kevneperestî jî ne baş e  . Wikihez dibêje:  Û hin kes hîn jî li hêviyê ne ku hemû kurmanc, soran û zaza bila van kelîmeyan hîn bibin ?  
::::::Bi milyonan Tirk di nav çend deh salan de peyvên wekî '''Üniversite''' an '''Başbakan''' fêr bûne. Û îro kesek ji wan naxwaze vegera peyvên wekî 
::::::'''Darülfünün''' an '''Reis-i cumhur''' . [[Zimanê almanî]] xwedî gelek [[Neolojîzm|neolojîzman]] e. Hinek ji wan ji sedan salan berê ve di karanînê de ne.Tu dikarî gelek peyvan rexne bikî. Lê peyvên ku tu  li vir wekî çêkirî rexne dikî, 24 saetan di medyayên çapemenî û dîjîtal de têne bikaranîn û ji aliyê bi milyonan Kurdan ve têne bikaranîn. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 20:54, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Erê 24 saetan di medyayê de tên bikaranîn û bi milyonan kurd jî dibihîzin û dibêjin &quot;wana çi dibêjin&quot; fêm nakin, darin film û xeberên tirkî dinêrin bi vî awayî jî alîkariya asîmîlasyona xelkê dikin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 21:08, 3 tîrmeh 2026 (UTC)</text>
      <sha1>36116luyx2uuqod19q04496hjog3mf8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069487</id>
      <parentid>2069461</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Edebiyat|Wîkîproje Edebiyat]]</comment>
      <origin>2069487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12706" sha1="s8axr97bf4sy8szkgmmuq2h9bpoxo1m" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1=
{{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Herî zêde}}
}}

== Kelîmeya “komîk” ==

Silav hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], sipas ji bo eserên tê li ser wîkîpediyayê. Gelek tişt li vir ji dest te çêbûn. Min dixwest ku pirs bikim ta çima kelîmeya “komîk“ bi pêkenok guhart. Çimgî biya min ew terim bêtir tê naskirin. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:32, 30 hezîran 2026 (UTC)

:Komîk peyveke runîştî nîne û rasterast bi tirkî ye. Wek mînak kurdekî başûr, rojhilat û rojava ji peyva pêkenok fem dikin lê ji peyva komîk fem nakin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:39, 30 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], temam. Dibe ku ez pirtir çav li ser xwendevanên parçeyên din ên Kurdistanê jî bidim. Sipas.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:43, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] bira bi vî mantiqî dîrok kelimeyeke sallamasyonê li ti parçeyên Kurdistanê nerûniştiye, tarîx hem bi soranî hem bi zazakî hem jî bi farisî kelîmeyeke gelek rûniştî ye. Ez niha rabim hemû dîrok bikim Tarîx? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 16:45, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::Bira tarîx neguhertiye :) Peyva komîk hate guhertin. Dîrok dîsa di medyayê de rûniştiye. Hemî kurd dizanin dîrok çi ye. Dîrok, dûr, dûrok her çiqas sallamasyon be jî dîsa bêhneke kurdî jê tê. Bira te jî evî ferq kiriye nizanim, heya niha min nedîtiye ev kesên ku rexne li şêwaza nû dikin ji bo zimanê kurdî yek kevireke danîne cih. Tenê li ser medyaya civakî ji xelkê re didin xeberan. Her wiha hemî zanîngehên ku bi zimanê kurdî re eleqedar in tu rexneyeke wan heya niha min nedîtiye. Ez bawer nakim ku em ji ewqas zanîngehan bi aqil tir bibin. Wan jî hemî tiştan ferq kirine. Dema ku peyveke ji zimanê din bi asîmîlasyonê kete nav zimanê ev zirareke mezin dide ziman. Ev şêwaza ku em îro bikar tînin tenê şêwazeke navber e. Wek mînak dema ku li Bakurê Kurdistanê polîtîkayên asîmîlasyonê sekinîn û perwerdehiya zimanê kurdî dest pê kir ew dem ziman ji nû ve dest bi geşedanê dike û li ser koka xwe yê resen pêş dikeve û rûdine. Lê dema ku te bi asîmîlasyonê zimanê têk bir û peyvên kurdî ji nîvî da jibîrkirin ew dem êdî ziman xilas nabe û dibe wek zaraveyeke tirkî û erebiya tevlêhev. Di vê warê de fikrê min ev e:
::::Zimanê kurdî zimaneke îranî ye. Mirov dîsa dikare ji farisî peyvan deyn bigire lê zimanê erebî û tirkî zimanê samî û altayî ne. Peyvên van zimanan xwezaya zimanê kurdî têk dibe.
::::Wek ku tu dizanî wateya asîmîlasyonê ji dûr xistina ziman û çanda xelkekî ye. Ji dûr xistina resenî ya ziman raste rast xizmeta asîmîlasyonê ye. 
::::Ev li dijî bûna peyvên nû an şêwaza nû ez bawer dikim ku bi niyeteke xirab hatiye organîzekirin û gelek kes jî bi nazabûn ketine xefka vê organîzekirinê. Dema ku ez li hinek kesan li dijî vê sekinîne dinêrim gelek caran ji kurdan re didin xeberan. Ji ber vê yekê dibe ku ev lîstikeke xirab ê organîzekirî be. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 18:15, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::::Bira, naxwazim bêhurmetî bikim emma va lakîn gotina &quot;Hemî kurd dizanin dîrok çi ye&quot; dereweke gelekî gelekî gelekî mezin e. Li bakur tenê yên ku bala xwe didin kelîmeyên &quot;ne-tirkî&quot; vê kelîmeyê dizanin. Li başûr hema bêje qet nayê bikaranîn ji ber ku soran jî &quot;mêjû&quot; sallamasyon kirine. Ka binêrê soraniya [https://books.vejin.net/en/book/252 vê kitêbê] çiqas nêzîkî kurmancî ye. [https://books.vejin.net/en/text/28320 Cimleyek] &quot;înisqilopedyay îslam  ełê kelîmey «kurdistan» lew cêgayane îcad kirawe ke kurdî tya jyawe û dejî, wekû çon êranîyekan be wiłatî kurdî xorasan «kurdistanî xorasanî» ełên.&quot; Eger tenê gramera soranî hîn bibî hema bêje her tiştî dikarî fêm bikî. Ev kitêb di sala 1931ê de hatiye nivîsin. Berî ku soran gelek kelîmeyên nû çêkirine. Kî bêhtir zirar daye? Ên ku dibêjin dev ji sallamasyonê berdin an jî israrê dikin bi hezaran kelîmeyên nû çêkin? 
:::::Madem te gotinê anî ser &quot;diş mîhraqlar&quot; binêre [https://x.com/balyozxane/status/1930373196680675376] Zülküf Ergün di kitêba xwe ya [https://acikerisim.dicle.edu.tr/items/ed44baee-eb7a-49f3-87aa-865ce6c97496 Plandanîna zimanê Kurdî] de çi dibêje 
{{quote|Ev bizav di nav kurdan da di destpêka salên 1920an da li Silêmanîyê serî hildide û şopên wê jî bi awayekî herî berbiçav di rojnameya Pêşkewtinê da tên dîtin. E. B. Soanayê efserê sîyasî yê îngilîz û nivîskarê pirtûka Elementary Kurmanji Grammarê (1919) yek ji handerê bizava petîkirina zimanê kurdî tê pejirandin ku ji alîyekî ve li dijî bîrhişkîya şêx û melayan a li hember kurdîya petî têdikoşe (Edmonds, 1945: 56) ji alîyê din ve bêjeyên petî yên zimanê kurdî kom dike û '''kî di nivîsarên xwe da kurdîyeke petî bi kar bîne bexşîş dide wan''' (Mukrîyanî, 1945: 388). Bi vî awayî tevgera petîkirina zimanê kurdî dide destpêkirin ku dibe yek ji xebatên giring ên plandanîna zimanê kurdî.}}
:::::Yanî efserên îngilîz ji bo ku kurdî ji erebî dûr bibe rişwed dane xelkê. Bi ya te îngilîz qet tiştekî baş dikin ji bo kurdan? Ha heqîqetek wisa jî heye, ji ber tesîra alman û tirkan îngilîz tinebûn jî kurd zimanê xwe ji kelîmeyên erebî û tirkî &quot;&lt;s&gt;paqij bikirana&lt;/s&gt;&quot; lê dîsa jî ji bo destpêkê ev gelekî muhîm e. 
:::::Bi ya min zimannasê herî navdar? (an berbiçav?) di nav akademiyê de Ergin Öpengin e û ew jî zimanê xwe nêzîkî yê xelkê dike [https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/450470] Gelek kesên din jî hene ku bi zimanekî fesîh xeber didin û xwe ji kelîmeyên zêde sallamasyon dûr dixin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 22:35, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Maneya [[:en:Comics]] ne komîk/komedî/pêkenok e lê kitêbên karîkatûrî wekî manga û anime ye. Hay jê hebe. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 23:13, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::Bira Willah ez ji bo te nabêjim şaş fêm neke. Ev kesên îro ku erebî û tirkî tevlê zimanê kurdî dikin ez wan bi niyeteke baş nabînim. Dibe ku ev yek lîstikeke û xirabûna zimanê kurdî dixwazin. Min çend ji wan li ser medyaya civakî dît ne miruçkeke wan ê baş hebû û ne jî xeberdaneke wan ê baş. Wekê ku min li jor nivîsî, tevlê kirina peyvên tirkî û erebî xizmeta asîmîlasyonê ye. Ev peyv kurdan bi xwesteka xwe. Hema hema di nav hemî zimanan de zimanê nivîskî an jî zimanê nivîskî ya standard ji devokên herêmî vediqete. Îro ku te li cihê pêkenok komîk tevlê zimanê kurdî kir deh salên din jî yekê din derkeve bila gêçmîş be, em yolcî ne were li vir binivîse. Ev rasterast tê vê wateyê.
::::::Ya duyem ev şeş sal e ku ez li vir bi şev û bi roj dinivîsim. Heya niha bi sedhezaran hevok, riste min ji zimanê biyanî wergerê zimanê kurdî kiriye. Ez gihîştime vê fikreke ka zimanê kurdî (kurmancî) li ser modelê pêş bikeve. Her zimaneke xwezayek an jî kokeke wî heye û divê ew ziman li ser wê kokê pêş here. Heya ez diçim peyvên tirkî erebî tînim peyvên farisî û belûçî bînim êdî baştir e. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 05:55, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::::Silav hevalno  @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]  û @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] . Ez texmîn dikim ku gotar bi [[Google Werger|Google Wergerê]] hatiye nivîsandin. Qedexe nîne, lê pêwîst e ku em şaşiyan sererast bikin. Peyva '''Comic''' li vir bi çewtî wekî '''komîk''' hatiye wergerandin, lê wateya wê ya rast [[xêzeçîrok]] an jî '''xêzeroman''' e. Her wiha heke ez şaş nebim, peyva '''serçax''' jî çewt e; [[Serdema Navîn]] an jî peyva deynkirî '''çaxa navîn'''  rast in. Ez bi xwe peyvên xwemalî çêtir dibînim û tercîh dikim, ji bo ku gelê me serbixwe bimîne, girêdayî çanda dagirkeran nebe û çand û zimanê xwe winda neke. Lê ez peyvên wekî mînak '''edebî''' an '''xeyal''' 
:::::::jî dizanim; ew peyv wekî hemwate tên bikaranîn. Lê belê ji bo gelek tiştan peyvên xwemalî tunene. Bi dîtina min, hin peyv (wekî mînak '''Unîversîte''' ) ne hewce ne.
:::::::Niha hin Kurdên ji [[Bakurê Kurdistanê]] bi [[zimanê tirkî]] mezin bûne û her peyva ku di zimanê tirkî de tune ye, red dikin. Dibe ku ji bo tiştekî di tirkî de peyveke xwemalî tune be, lê di zimanê kurdî de têgeheke guncav hebe. Wekî kurd, divê em berî her tiştî zimanê kurdî ji xwe re bikin bingeh, ne zimanê tirkî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:47, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::Merheba @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Min jî li vir [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Honak&amp;diff=prev&amp;oldid=2069194] komîk weke xêzeçîrok rast kir û li vir [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Honak#c-Wikihez-20260630231300-Wikihez-20260630223500] jî Kurê Acemî hişyar kir. Mala te ava. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:54, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], hişyarbûme, gelek sipas. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 10:10, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], &quot;kelimeyeke sallamasyonê&quot;, sallamasyon tê wateya çi? Spas. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 19:17, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::Merheba @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], Kelîmeyên sallamasyon ev kelîme ne ku ji hêla kesekî ve hatiye çêkirin, kesek wisa ye ku ji zimanê bav û kalên xwe şerm kiriye, qîma xwe bi zimanê wan neanîye û gotiye ez ji herkesî baştir dizanim bila hemû kurd dev ji vê kelîmeyê berdin bila şûna wê, vê kelîmeyê bi kar bînin bêyî ku nîşan bide ti kes vê kelîmeyê nizane û wî bi xwe çêkiriye, pê re jî xelkê ku nizane ev kelîme çêkirî ye bi baweriya ku ev kelîme li deverên ku kurdî baş dizanin tê emilandin, dest pê kiriye li her derê vê kelîmeyê bi kar bînin. Belkî ti kes ji wan fam nake lê ne xema wan e, ji bo wan ya muhîm dûrketina ji zimanê ecnebî ye, li bakur tirkî, li başûr û rojava erebî, li rojhilat farisî. Nimûne: wate, dîrok, bêje, nexşe, parêzgeh, navçe... Bi hezeran kelîmeyên wisa hatine çêkirin. Û hin kes hîn jî li hêviyê ne ku hemû kurmanc, soran û zaza bila van kelîmeyan hîn bibin. Silav û rêz. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:51, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::Silav  @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]
::::::û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Mirov dikare carinan pûrizma zimanî rexne bike . Lê  kevneperestî jî ne baş e  . Wikihez dibêje:  Û hin kes hîn jî li hêviyê ne ku hemû kurmanc, soran û zaza bila van kelîmeyan hîn bibin ?  
::::::Bi milyonan Tirk di nav çend deh salan de peyvên wekî '''Üniversite''' an '''Başbakan''' fêr bûne. Û îro kesek ji wan naxwaze vegera peyvên wekî 
::::::'''Darülfünün''' an '''Reis-i cumhur''' . [[Zimanê almanî]] xwedî gelek [[Neolojîzm|neolojîzman]] e. Hinek ji wan ji sedan salan berê ve di karanînê de ne.Tu dikarî gelek peyvan rexne bikî. Lê peyvên ku tu  li vir wekî çêkirî rexne dikî, 24 saetan di medyayên çapemenî û dîjîtal de têne bikaranîn û ji aliyê bi milyonan Kurdan ve têne bikaranîn. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 20:54, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Erê 24 saetan di medyayê de tên bikaranîn û bi milyonan kurd jî dibihîzin û dibêjin &quot;wana çi dibêjin&quot; fêm nakin, darin film û xeberên tirkî dinêrin bi vî awayî jî alîkariya asîmîlasyona xelkê dikin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 21:08, 3 tîrmeh 2026 (UTC)</text>
      <sha1>s8axr97bf4sy8szkgmmuq2h9bpoxo1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069526</id>
      <parentid>2069487</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T07:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kelîmeya “komîk” */ Bersiv</comment>
      <origin>2069526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13462" sha1="9pjul7fxhfzanuxm7gr6rd3vvbdacty" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1=
{{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Herî zêde}}
}}

== Kelîmeya “komîk” ==

Silav hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], sipas ji bo eserên tê li ser wîkîpediyayê. Gelek tişt li vir ji dest te çêbûn. Min dixwest ku pirs bikim ta çima kelîmeya “komîk“ bi pêkenok guhart. Çimgî biya min ew terim bêtir tê naskirin. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:32, 30 hezîran 2026 (UTC)

:Komîk peyveke runîştî nîne û rasterast bi tirkî ye. Wek mînak kurdekî başûr, rojhilat û rojava ji peyva pêkenok fem dikin lê ji peyva komîk fem nakin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:39, 30 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], temam. Dibe ku ez pirtir çav li ser xwendevanên parçeyên din ên Kurdistanê jî bidim. Sipas.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:43, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] bira bi vî mantiqî dîrok kelimeyeke sallamasyonê li ti parçeyên Kurdistanê nerûniştiye, tarîx hem bi soranî hem bi zazakî hem jî bi farisî kelîmeyeke gelek rûniştî ye. Ez niha rabim hemû dîrok bikim Tarîx? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 16:45, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::Bira tarîx neguhertiye :) Peyva komîk hate guhertin. Dîrok dîsa di medyayê de rûniştiye. Hemî kurd dizanin dîrok çi ye. Dîrok, dûr, dûrok her çiqas sallamasyon be jî dîsa bêhneke kurdî jê tê. Bira te jî evî ferq kiriye nizanim, heya niha min nedîtiye ev kesên ku rexne li şêwaza nû dikin ji bo zimanê kurdî yek kevireke danîne cih. Tenê li ser medyaya civakî ji xelkê re didin xeberan. Her wiha hemî zanîngehên ku bi zimanê kurdî re eleqedar in tu rexneyeke wan heya niha min nedîtiye. Ez bawer nakim ku em ji ewqas zanîngehan bi aqil tir bibin. Wan jî hemî tiştan ferq kirine. Dema ku peyveke ji zimanê din bi asîmîlasyonê kete nav zimanê ev zirareke mezin dide ziman. Ev şêwaza ku em îro bikar tînin tenê şêwazeke navber e. Wek mînak dema ku li Bakurê Kurdistanê polîtîkayên asîmîlasyonê sekinîn û perwerdehiya zimanê kurdî dest pê kir ew dem ziman ji nû ve dest bi geşedanê dike û li ser koka xwe yê resen pêş dikeve û rûdine. Lê dema ku te bi asîmîlasyonê zimanê têk bir û peyvên kurdî ji nîvî da jibîrkirin ew dem êdî ziman xilas nabe û dibe wek zaraveyeke tirkî û erebiya tevlêhev. Di vê warê de fikrê min ev e:
::::Zimanê kurdî zimaneke îranî ye. Mirov dîsa dikare ji farisî peyvan deyn bigire lê zimanê erebî û tirkî zimanê samî û altayî ne. Peyvên van zimanan xwezaya zimanê kurdî têk dibe.
::::Wek ku tu dizanî wateya asîmîlasyonê ji dûr xistina ziman û çanda xelkekî ye. Ji dûr xistina resenî ya ziman raste rast xizmeta asîmîlasyonê ye. 
::::Ev li dijî bûna peyvên nû an şêwaza nû ez bawer dikim ku bi niyeteke xirab hatiye organîzekirin û gelek kes jî bi nazabûn ketine xefka vê organîzekirinê. Dema ku ez li hinek kesan li dijî vê sekinîne dinêrim gelek caran ji kurdan re didin xeberan. Ji ber vê yekê dibe ku ev lîstikeke xirab ê organîzekirî be. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 18:15, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::::Bira, naxwazim bêhurmetî bikim emma va lakîn gotina &quot;Hemî kurd dizanin dîrok çi ye&quot; dereweke gelekî gelekî gelekî mezin e. Li bakur tenê yên ku bala xwe didin kelîmeyên &quot;ne-tirkî&quot; vê kelîmeyê dizanin. Li başûr hema bêje qet nayê bikaranîn ji ber ku soran jî &quot;mêjû&quot; sallamasyon kirine. Ka binêrê soraniya [https://books.vejin.net/en/book/252 vê kitêbê] çiqas nêzîkî kurmancî ye. [https://books.vejin.net/en/text/28320 Cimleyek] &quot;înisqilopedyay îslam  ełê kelîmey «kurdistan» lew cêgayane îcad kirawe ke kurdî tya jyawe û dejî, wekû çon êranîyekan be wiłatî kurdî xorasan «kurdistanî xorasanî» ełên.&quot; Eger tenê gramera soranî hîn bibî hema bêje her tiştî dikarî fêm bikî. Ev kitêb di sala 1931ê de hatiye nivîsin. Berî ku soran gelek kelîmeyên nû çêkirine. Kî bêhtir zirar daye? Ên ku dibêjin dev ji sallamasyonê berdin an jî israrê dikin bi hezaran kelîmeyên nû çêkin? 
:::::Madem te gotinê anî ser &quot;diş mîhraqlar&quot; binêre [https://x.com/balyozxane/status/1930373196680675376] Zülküf Ergün di kitêba xwe ya [https://acikerisim.dicle.edu.tr/items/ed44baee-eb7a-49f3-87aa-865ce6c97496 Plandanîna zimanê Kurdî] de çi dibêje 
{{quote|Ev bizav di nav kurdan da di destpêka salên 1920an da li Silêmanîyê serî hildide û şopên wê jî bi awayekî herî berbiçav di rojnameya Pêşkewtinê da tên dîtin. E. B. Soanayê efserê sîyasî yê îngilîz û nivîskarê pirtûka Elementary Kurmanji Grammarê (1919) yek ji handerê bizava petîkirina zimanê kurdî tê pejirandin ku ji alîyekî ve li dijî bîrhişkîya şêx û melayan a li hember kurdîya petî têdikoşe (Edmonds, 1945: 56) ji alîyê din ve bêjeyên petî yên zimanê kurdî kom dike û '''kî di nivîsarên xwe da kurdîyeke petî bi kar bîne bexşîş dide wan''' (Mukrîyanî, 1945: 388). Bi vî awayî tevgera petîkirina zimanê kurdî dide destpêkirin ku dibe yek ji xebatên giring ên plandanîna zimanê kurdî.}}
:::::Yanî efserên îngilîz ji bo ku kurdî ji erebî dûr bibe rişwed dane xelkê. Bi ya te îngilîz qet tiştekî baş dikin ji bo kurdan? Ha heqîqetek wisa jî heye, ji ber tesîra alman û tirkan îngilîz tinebûn jî kurd zimanê xwe ji kelîmeyên erebî û tirkî &quot;&lt;s&gt;paqij bikirana&lt;/s&gt;&quot; lê dîsa jî ji bo destpêkê ev gelekî muhîm e. 
:::::Bi ya min zimannasê herî navdar? (an berbiçav?) di nav akademiyê de Ergin Öpengin e û ew jî zimanê xwe nêzîkî yê xelkê dike [https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/450470] Gelek kesên din jî hene ku bi zimanekî fesîh xeber didin û xwe ji kelîmeyên zêde sallamasyon dûr dixin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 22:35, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Maneya [[:en:Comics]] ne komîk/komedî/pêkenok e lê kitêbên karîkatûrî wekî manga û anime ye. Hay jê hebe. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 23:13, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::Bira Willah ez ji bo te nabêjim şaş fêm neke. Ev kesên îro ku erebî û tirkî tevlê zimanê kurdî dikin ez wan bi niyeteke baş nabînim. Dibe ku ev yek lîstikeke û xirabûna zimanê kurdî dixwazin. Min çend ji wan li ser medyaya civakî dît ne miruçkeke wan ê baş hebû û ne jî xeberdaneke wan ê baş. Wekê ku min li jor nivîsî, tevlê kirina peyvên tirkî û erebî xizmeta asîmîlasyonê ye. Ev peyv kurdan bi xwesteka xwe. Hema hema di nav hemî zimanan de zimanê nivîskî an jî zimanê nivîskî ya standard ji devokên herêmî vediqete. Îro ku te li cihê pêkenok komîk tevlê zimanê kurdî kir deh salên din jî yekê din derkeve bila gêçmîş be, em yolcî ne were li vir binivîse. Ev rasterast tê vê wateyê.
::::::Ya duyem ev şeş sal e ku ez li vir bi şev û bi roj dinivîsim. Heya niha bi sedhezaran hevok, riste min ji zimanê biyanî wergerê zimanê kurdî kiriye. Ez gihîştime vê fikreke ka zimanê kurdî (kurmancî) li ser modelê pêş bikeve. Her zimaneke xwezayek an jî kokeke wî heye û divê ew ziman li ser wê kokê pêş here. Heya ez diçim peyvên tirkî erebî tînim peyvên farisî û belûçî bînim êdî baştir e. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 05:55, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::::Silav hevalno  @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]  û @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] . Ez texmîn dikim ku gotar bi [[Google Werger|Google Wergerê]] hatiye nivîsandin. Qedexe nîne, lê pêwîst e ku em şaşiyan sererast bikin. Peyva '''Comic''' li vir bi çewtî wekî '''komîk''' hatiye wergerandin, lê wateya wê ya rast [[xêzeçîrok]] an jî '''xêzeroman''' e. Her wiha heke ez şaş nebim, peyva '''serçax''' jî çewt e; [[Serdema Navîn]] an jî peyva deynkirî '''çaxa navîn'''  rast in. Ez bi xwe peyvên xwemalî çêtir dibînim û tercîh dikim, ji bo ku gelê me serbixwe bimîne, girêdayî çanda dagirkeran nebe û çand û zimanê xwe winda neke. Lê ez peyvên wekî mînak '''edebî''' an '''xeyal''' 
:::::::jî dizanim; ew peyv wekî hemwate tên bikaranîn. Lê belê ji bo gelek tiştan peyvên xwemalî tunene. Bi dîtina min, hin peyv (wekî mînak '''Unîversîte''' ) ne hewce ne.
:::::::Niha hin Kurdên ji [[Bakurê Kurdistanê]] bi [[zimanê tirkî]] mezin bûne û her peyva ku di zimanê tirkî de tune ye, red dikin. Dibe ku ji bo tiştekî di tirkî de peyveke xwemalî tune be, lê di zimanê kurdî de têgeheke guncav hebe. Wekî kurd, divê em berî her tiştî zimanê kurdî ji xwe re bikin bingeh, ne zimanê tirkî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:47, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::Merheba @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Min jî li vir [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Honak&amp;diff=prev&amp;oldid=2069194] komîk weke xêzeçîrok rast kir û li vir [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Honak#c-Wikihez-20260630231300-Wikihez-20260630223500] jî Kurê Acemî hişyar kir. Mala te ava. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:54, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], hişyarbûme, gelek sipas. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 10:10, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], &quot;kelimeyeke sallamasyonê&quot;, sallamasyon tê wateya çi? Spas. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 19:17, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::Merheba @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], Kelîmeyên sallamasyon ev kelîme ne ku ji hêla kesekî ve hatiye çêkirin, kesek wisa ye ku ji zimanê bav û kalên xwe şerm kiriye, qîma xwe bi zimanê wan neanîye û gotiye ez ji herkesî baştir dizanim bila hemû kurd dev ji vê kelîmeyê berdin bila şûna wê, vê kelîmeyê bi kar bînin bêyî ku nîşan bide ti kes vê kelîmeyê nizane û wî bi xwe çêkiriye, pê re jî xelkê ku nizane ev kelîme çêkirî ye bi baweriya ku ev kelîme li deverên ku kurdî baş dizanin tê emilandin, dest pê kiriye li her derê vê kelîmeyê bi kar bînin. Belkî ti kes ji wan fam nake lê ne xema wan e, ji bo wan ya muhîm dûrketina ji zimanê ecnebî ye, li bakur tirkî, li başûr û rojava erebî, li rojhilat farisî. Nimûne: wate, dîrok, bêje, nexşe, parêzgeh, navçe... Bi hezeran kelîmeyên wisa hatine çêkirin. Û hin kes hîn jî li hêviyê ne ku hemû kurmanc, soran û zaza bila van kelîmeyan hîn bibin. Silav û rêz. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:51, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::Silav  @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]
::::::û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Mirov dikare carinan pûrizma zimanî rexne bike . Lê  kevneperestî jî ne baş e  . Wikihez dibêje:  Û hin kes hîn jî li hêviyê ne ku hemû kurmanc, soran û zaza bila van kelîmeyan hîn bibin ?  
::::::Bi milyonan Tirk di nav çend deh salan de peyvên wekî '''Üniversite''' an '''Başbakan''' fêr bûne. Û îro kesek ji wan naxwaze vegera peyvên wekî 
::::::'''Darülfünün''' an '''Reis-i cumhur''' . [[Zimanê almanî]] xwedî gelek [[Neolojîzm|neolojîzman]] e. Hinek ji wan ji sedan salan berê ve di karanînê de ne.Tu dikarî gelek peyvan rexne bikî. Lê peyvên ku tu  li vir wekî çêkirî rexne dikî, 24 saetan di medyayên çapemenî û dîjîtal de têne bikaranîn û ji aliyê bi milyonan Kurdan ve têne bikaranîn. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 20:54, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Erê 24 saetan di medyayê de tên bikaranîn û bi milyonan kurd jî dibihîzin û dibêjin &quot;wana çi dibêjin&quot; fêm nakin, darin film û xeberên tirkî dinêrin bi vî awayî jî alîkariya asîmîlasyona xelkê dikin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 21:08, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Pirsgirêk ne fêrbûna van peyvan e, lê zordestkirina zimanê kurdî ye. Wekî din, ziman û çanda Kurdî ji aliyê nijadperestan ve tên biçûkxistin û bêqedirkirin. Ev dibe sedem ku gelek kurdên li Tirkiyeyê êdî xwe ne wekî kurd, lê wekî tirk bibînin. Hûn paşê hevokên wekî van dibihîzin: &quot;Ez ji eslê xwe kurd im, lê ez xwe wekî tirk dibînim.&quot; An jî ji min re hatiye gotin: &quot;Kurdî fêr nebe, lê tirkî fêr bibe. Ji ber ku dewleta kurdan tune ye.&quot; Tu nikarî bi tenê bi bikaranîna peyvên kevn van kesên asîmîlebûyî bigihînî an jî wan ji helwesta xwe vegerînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 07:21, 4 tîrmeh 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9pjul7fxhfzanuxm7gr6rd3vvbdacty</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069527</id>
      <parentid>2069526</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T07:27:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <origin>2069527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13462" sha1="pptd4mhrt302nlc19qnyk39wpdt4fzt" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1=
{{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Herî zêde}}
}}

== Kelîmeya “komîk” ==

Silav hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], sipas ji bo eserên tê li ser wîkîpediyayê. Gelek tişt li vir ji dest te çêbûn. Min dixwest ku pirs bikim ta çima kelîmeya “komîk“ bi pêkenok guhart. Çimgî biya min ew terim bêtir tê naskirin. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:32, 30 hezîran 2026 (UTC)

:Komîk peyveke runîştî nîne û rasterast bi tirkî ye. Wek mînak kurdekî başûr, rojhilat û rojava ji peyva pêkenok fem dikin lê ji peyva komîk fem nakin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:39, 30 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], temam. Dibe ku ez pirtir çav li ser xwendevanên parçeyên din ên Kurdistanê jî bidim. Sipas.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 16:43, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] bira bi vî mantiqî dîrok kelimeyeke sallamasyonê li ti parçeyên Kurdistanê nerûniştiye, tarîx hem bi soranî hem bi zazakî hem jî bi farisî kelîmeyeke gelek rûniştî ye. Ez niha rabim hemû dîrok bikim Tarîx? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 16:45, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::Bira tarîx neguhertiye :) Peyva komîk hate guhertin. Dîrok dîsa di medyayê de rûniştiye. Hemî kurd dizanin dîrok çi ye. Dîrok, dûr, dûrok her çiqas sallamasyon be jî dîsa bêhneke kurdî jê tê. Bira te jî evî ferq kiriye nizanim, heya niha min nedîtiye ev kesên ku rexne li şêwaza nû dikin ji bo zimanê kurdî yek kevireke danîne cih. Tenê li ser medyaya civakî ji xelkê re didin xeberan. Her wiha hemî zanîngehên ku bi zimanê kurdî re eleqedar in tu rexneyeke wan heya niha min nedîtiye. Ez bawer nakim ku em ji ewqas zanîngehan bi aqil tir bibin. Wan jî hemî tiştan ferq kirine. Dema ku peyveke ji zimanê din bi asîmîlasyonê kete nav zimanê ev zirareke mezin dide ziman. Ev şêwaza ku em îro bikar tînin tenê şêwazeke navber e. Wek mînak dema ku li Bakurê Kurdistanê polîtîkayên asîmîlasyonê sekinîn û perwerdehiya zimanê kurdî dest pê kir ew dem ziman ji nû ve dest bi geşedanê dike û li ser koka xwe yê resen pêş dikeve û rûdine. Lê dema ku te bi asîmîlasyonê zimanê têk bir û peyvên kurdî ji nîvî da jibîrkirin ew dem êdî ziman xilas nabe û dibe wek zaraveyeke tirkî û erebiya tevlêhev. Di vê warê de fikrê min ev e:
::::Zimanê kurdî zimaneke îranî ye. Mirov dîsa dikare ji farisî peyvan deyn bigire lê zimanê erebî û tirkî zimanê samî û altayî ne. Peyvên van zimanan xwezaya zimanê kurdî têk dibe.
::::Wek ku tu dizanî wateya asîmîlasyonê ji dûr xistina ziman û çanda xelkekî ye. Ji dûr xistina resenî ya ziman raste rast xizmeta asîmîlasyonê ye. 
::::Ev li dijî bûna peyvên nû an şêwaza nû ez bawer dikim ku bi niyeteke xirab hatiye organîzekirin û gelek kes jî bi nazabûn ketine xefka vê organîzekirinê. Dema ku ez li hinek kesan li dijî vê sekinîne dinêrim gelek caran ji kurdan re didin xeberan. Ji ber vê yekê dibe ku ev lîstikeke xirab ê organîzekirî be. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 18:15, 30 hezîran 2026 (UTC)
:::::Bira, naxwazim bêhurmetî bikim emma va lakîn gotina &quot;Hemî kurd dizanin dîrok çi ye&quot; dereweke gelekî gelekî gelekî mezin e. Li bakur tenê yên ku bala xwe didin kelîmeyên &quot;ne-tirkî&quot; vê kelîmeyê dizanin. Li başûr hema bêje qet nayê bikaranîn ji ber ku soran jî &quot;mêjû&quot; sallamasyon kirine. Ka binêrê soraniya [https://books.vejin.net/en/book/252 vê kitêbê] çiqas nêzîkî kurmancî ye. [https://books.vejin.net/en/text/28320 Cimleyek] &quot;înisqilopedyay îslam  ełê kelîmey «kurdistan» lew cêgayane îcad kirawe ke kurdî tya jyawe û dejî, wekû çon êranîyekan be wiłatî kurdî xorasan «kurdistanî xorasanî» ełên.&quot; Eger tenê gramera soranî hîn bibî hema bêje her tiştî dikarî fêm bikî. Ev kitêb di sala 1931ê de hatiye nivîsin. Berî ku soran gelek kelîmeyên nû çêkirine. Kî bêhtir zirar daye? Ên ku dibêjin dev ji sallamasyonê berdin an jî israrê dikin bi hezaran kelîmeyên nû çêkin? 
:::::Madem te gotinê anî ser &quot;diş mîhraqlar&quot; binêre [https://x.com/balyozxane/status/1930373196680675376] Zülküf Ergün di kitêba xwe ya [https://acikerisim.dicle.edu.tr/items/ed44baee-eb7a-49f3-87aa-865ce6c97496 Plandanîna zimanê Kurdî] de çi dibêje 
{{quote|Ev bizav di nav kurdan da di destpêka salên 1920an da li Silêmanîyê serî hildide û şopên wê jî bi awayekî herî berbiçav di rojnameya Pêşkewtinê da tên dîtin. E. B. Soanayê efserê sîyasî yê îngilîz û nivîskarê pirtûka Elementary Kurmanji Grammarê (1919) yek ji handerê bizava petîkirina zimanê kurdî tê pejirandin ku ji alîyekî ve li dijî bîrhişkîya şêx û melayan a li hember kurdîya petî têdikoşe (Edmonds, 1945: 56) ji alîyê din ve bêjeyên petî yên zimanê kurdî kom dike û '''kî di nivîsarên xwe da kurdîyeke petî bi kar bîne bexşîş dide wan''' (Mukrîyanî, 1945: 388). Bi vî awayî tevgera petîkirina zimanê kurdî dide destpêkirin ku dibe yek ji xebatên giring ên plandanîna zimanê kurdî.}}
:::::Yanî efserên îngilîz ji bo ku kurdî ji erebî dûr bibe rişwed dane xelkê. Bi ya te îngilîz qet tiştekî baş dikin ji bo kurdan? Ha heqîqetek wisa jî heye, ji ber tesîra alman û tirkan îngilîz tinebûn jî kurd zimanê xwe ji kelîmeyên erebî û tirkî &quot;&lt;s&gt;paqij bikirana&lt;/s&gt;&quot; lê dîsa jî ji bo destpêkê ev gelekî muhîm e. 
:::::Bi ya min zimannasê herî navdar? (an berbiçav?) di nav akademiyê de Ergin Öpengin e û ew jî zimanê xwe nêzîkî yê xelkê dike [https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/450470] Gelek kesên din jî hene ku bi zimanekî fesîh xeber didin û xwe ji kelîmeyên zêde sallamasyon dûr dixin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 22:35, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Maneya [[:en:Comics]] ne komîk/komedî/pêkenok e lê kitêbên karîkatûrî wekî manga û anime ye. Hay jê hebe. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 23:13, 30 hezîran 2026 (UTC)
::::::Bira Willah ez ji bo te nabêjim şaş fêm neke. Ev kesên îro ku erebî û tirkî tevlê zimanê kurdî dikin ez wan bi niyeteke baş nabînim. Dibe ku ev yek lîstikeke û xirabûna zimanê kurdî dixwazin. Min çend ji wan li ser medyaya civakî dît ne miruçkeke wan ê baş hebû û ne jî xeberdaneke wan ê baş. Wekê ku min li jor nivîsî, tevlê kirina peyvên tirkî û erebî xizmeta asîmîlasyonê ye. Ev peyv kurdan bi xwesteka xwe. Hema hema di nav hemî zimanan de zimanê nivîskî an jî zimanê nivîskî ya standard ji devokên herêmî vediqete. Îro ku te li cihê pêkenok komîk tevlê zimanê kurdî kir deh salên din jî yekê din derkeve bila gêçmîş be, em yolcî ne were li vir binivîse. Ev rasterast tê vê wateyê.
::::::Ya duyem ev şeş sal e ku ez li vir bi şev û bi roj dinivîsim. Heya niha bi sedhezaran hevok, riste min ji zimanê biyanî wergerê zimanê kurdî kiriye. Ez gihîştime vê fikreke ka zimanê kurdî (kurmancî) li ser modelê pêş bikeve. Her zimaneke xwezayek an jî kokeke wî heye û divê ew ziman li ser wê kokê pêş here. Heya ez diçim peyvên tirkî erebî tînim peyvên farisî û belûçî bînim êdî baştir e. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 05:55, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::::Silav hevalno  @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]  û @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] . Ez texmîn dikim ku gotar bi [[Google Werger|Google Wergerê]] hatiye nivîsandin. Qedexe nîne, lê pêwîst e ku em şaşiyan sererast bikin. Peyva '''Comic''' li vir bi çewtî wekî '''komîk''' hatiye wergerandin, lê wateya wê ya rast [[xêzeçîrok]] an jî '''xêzeroman''' e. Her wiha heke ez şaş nebim, peyva '''serçax''' jî çewt e; [[Serdema Navîn]] an jî peyva deynkirî '''çaxa navîn'''  rast in. Ez bi xwe peyvên xwemalî çêtir dibînim û tercîh dikim, ji bo ku gelê me serbixwe bimîne, girêdayî çanda dagirkeran nebe û çand û zimanê xwe winda neke. Lê ez peyvên wekî mînak '''edebî''' an '''xeyal''' 
:::::::jî dizanim; ew peyv wekî hemwate tên bikaranîn. Lê belê ji bo gelek tiştan peyvên xwemalî tunene. Bi dîtina min, hin peyv (wekî mînak '''Unîversîte''' ) ne hewce ne.
:::::::Niha hin Kurdên ji [[Bakurê Kurdistanê]] bi [[zimanê tirkî]] mezin bûne û her peyva ku di zimanê tirkî de tune ye, red dikin. Dibe ku ji bo tiştekî di tirkî de peyveke xwemalî tune be, lê di zimanê kurdî de têgeheke guncav hebe. Wekî kurd, divê em berî her tiştî zimanê kurdî ji xwe re bikin bingeh, ne zimanê tirkî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:47, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::Merheba @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Min jî li vir [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Honak&amp;diff=prev&amp;oldid=2069194] komîk weke xêzeçîrok rast kir û li vir [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Honak#c-Wikihez-20260630231300-Wikihez-20260630223500] jî Kurê Acemî hişyar kir. Mala te ava. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:54, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], hişyarbûme, gelek sipas. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 10:10, 1 tîrmeh 2026 (UTC)
::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], &quot;kelimeyeke sallamasyonê&quot;, sallamasyon tê wateya çi? Spas. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 19:17, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::Merheba @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], Kelîmeyên sallamasyon ev kelîme ne ku ji hêla kesekî ve hatiye çêkirin, kesek wisa ye ku ji zimanê bav û kalên xwe şerm kiriye, qîma xwe bi zimanê wan neanîye û gotiye ez ji herkesî baştir dizanim bila hemû kurd dev ji vê kelîmeyê berdin bila şûna wê, vê kelîmeyê bi kar bînin bêyî ku nîşan bide ti kes vê kelîmeyê nizane û wî bi xwe çêkiriye, pê re jî xelkê ku nizane ev kelîme çêkirî ye bi baweriya ku ev kelîme li deverên ku kurdî baş dizanin tê emilandin, dest pê kiriye li her derê vê kelîmeyê bi kar bînin. Belkî ti kes ji wan fam nake lê ne xema wan e, ji bo wan ya muhîm dûrketina ji zimanê ecnebî ye, li bakur tirkî, li başûr û rojava erebî, li rojhilat farisî. Nimûne: wate, dîrok, bêje, nexşe, parêzgeh, navçe... Bi hezeran kelîmeyên wisa hatine çêkirin. Û hin kes hîn jî li hêviyê ne ku hemû kurmanc, soran û zaza bila van kelîmeyan hîn bibin. Silav û rêz. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:51, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::Silav  @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]
::::::û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Mirov dikare carinan pûrizma zimanî rexne bike . Lê  kevneperestî jî ne baş e  . Wikihez dibêje:  Û hin kes hîn jî li hêviyê ne ku hemû kurmanc, soran û zaza bila van kelîmeyan hîn bibin ?  
::::::Bi milyonan tirk di nav çend deh salan de peyvên wekî '''Üniversite''' an '''Başbakan''' fêr bûne. Û îro kesek ji wan naxwaze vegera peyvên wekî 
::::::'''Darülfünün''' an '''Reis-i cumhur''' . [[Zimanê almanî]] xwedî gelek [[Neolojîzm|neolojîzman]] e. Hinek ji wan ji sedan salan berê ve di karanînê de ne.Tu dikarî gelek peyvan rexne bikî. Lê peyvên ku tu  li vir wekî çêkirî rexne dikî, 24 saetan di medyayên çapemenî û dîjîtal de têne bikaranîn û ji aliyê bi milyonan Kurdan ve têne bikaranîn. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 20:54, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
:::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Erê 24 saetan di medyayê de tên bikaranîn û bi milyonan kurd jî dibihîzin û dibêjin &quot;wana çi dibêjin&quot; fêm nakin, darin film û xeberên tirkî dinêrin bi vî awayî jî alîkariya asîmîlasyona xelkê dikin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 21:08, 3 tîrmeh 2026 (UTC)
::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Pirsgirêk ne fêrbûna van peyvan e, lê zordestkirina zimanê kurdî ye. Wekî din, ziman û çanda Kurdî ji aliyê nijadperestan ve tên biçûkxistin û bêqedirkirin. Ev dibe sedem ku gelek kurdên li Tirkiyeyê êdî xwe ne wekî kurd, lê wekî tirk bibînin. Hûn paşê hevokên wekî van dibihîzin: &quot;Ez ji eslê xwe kurd im, lê ez xwe wekî tirk dibînim.&quot; An jî ji min re hatiye gotin: &quot;Kurdî fêr nebe, lê tirkî fêr bibe. Ji ber ku dewleta kurdan tune ye.&quot; Tu nikarî bi tenê bi bikaranîna peyvên kevn van kesên asîmîlebûyî bigihînî an jî wan ji helwesta xwe vegerînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 07:21, 4 tîrmeh 2026 (UTC)</text>
      <sha1>pptd4mhrt302nlc19qnyk39wpdt4fzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Gotarên bi problemên stîlê ji hezîran 2026</title>
    <ns>14</ns>
    <id>323984</id>
    <revision>
      <id>2069419</id>
      <timestamp>2026-07-03T16:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Kategoriya paqijkirinê ya mehane hat çêkirin</comment>
      <origin>2069419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="aju1yl4on6q0c17spdhiqsngmb3aqo2" xml:space="preserve">{{Kategoriya paqijkirinê ya mehane}}</text>
      <sha1>aju1yl4on6q0c17spdhiqsngmb3aqo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1911</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323985</id>
    <revision>
      <id>2069425</id>
      <timestamp>2026-07-03T16:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikihez</username>
        <id>39702</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{subst:Şablon:Salsubst}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2069425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="189" sha1="2k9xfyr2lmwn2bp23aipw2xiyv2dhlt" xml:space="preserve">{{Gotara salê}}

== Bûyer ==

=== Cîhan ===
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

=== Kurdistan ===

== Jidayikbûn ==

== Mirin ==
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)


[[Kategorî:Sal]]</text>
      <sha1>2k9xfyr2lmwn2bp23aipw2xiyv2dhlt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069432</id>
      <parentid>2069425</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikihez</username>
        <id>39702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jidayikbûn */</comment>
      <origin>2069432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1509" sha1="51fpncucvlvv5bawx1i6sa8ls8wdwnf" xml:space="preserve">{{Gotara salê}}

== Bûyer ==

=== Cîhan ===
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

=== Kurdistan ===

== Jidayikbûn ==
* [[Qedrîcan]], nivîskar û şairê kurd (m. [[1972]]).
* [[Şêx Memdûhê Birîfkanî]], Nivîskarê kurd.
* {{Roj û meh|6|2}} – [[Ronald Reagan]], serokdewletê DYAyê yê 40an (m. [[2004]]).
* {{Roj û meh|16|3}} – [[Josef Mengele]], doktorê nazî û efserê eskerî li Auschwit (m. [[1979]]).
* {{Roj û meh|20|3}} – [[Alfonso García Robles]], siyasetmedarê meksîkî (m. [[1991]]).
* {{Roj û meh|24|4}} – [[Rıfat Ilgaz]], şairê tirk (m. [[1993]]).
* {{Roj û meh|13|6}} – [[Luis W. Alvarez]], fizîknasê amerîkî (m. [[1988]]).
* {{Roj û meh|30|6}} – [[Czesław Miłosz]], şairê polonyayî (m. [[2004]]).
* {{Roj û meh|5|7}} – [[Georges Pompidou]], reîscimhûrê Fransayê ji 1969an heta 1974an (m. [[1974]]).
* {{Roj û meh|19|9}} – [[William Golding]], nivîskarê brîtanî (m. [[1993]]).
* {{Roj û meh|26|9}} – [[Cîhad Baban]], rojnamevan û siyasetmedarê kurd (m. [[1984]]).
* {{Roj û meh|14|10}} – [[Le Duc Tho]], siyasetmedarê viyetnamî (m. [[1990]]).
* {{Roj û meh|2|11}} – [[Odysseus Elytis]], şairê yewnan (m. [[1996]]).
* {{Roj û meh|25|11}} – [[Kurt Lütgen]], nivîskarê alman (m. [[1992]]).
* {{Roj û meh|11|12}} – [[Nacîb Mahfûz]], nivîskarê misirî (m. [[2006]]).
* {{Roj û meh|8|12}} – [[Nîkos Gatsos]], şairê yewnan (m. [[1992]]).

== Mirin ==
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)


[[Kategorî:Sal]]</text>
      <sha1>51fpncucvlvv5bawx1i6sa8ls8wdwnf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069433</id>
      <parentid>2069432</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikihez</username>
        <id>39702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Mirin */</comment>
      <origin>2069433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1963" sha1="7kw6a45uf5271b8zzrzyo9ox19jk9ui" xml:space="preserve">{{Gotara salê}}

== Bûyer ==

=== Cîhan ===
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

=== Kurdistan ===

== Jidayikbûn ==
* [[Qedrîcan]], nivîskar û şairê kurd (m. [[1972]]).
* [[Şêx Memdûhê Birîfkanî]], Nivîskarê kurd.
* {{Roj û meh|6|2}} – [[Ronald Reagan]], serokdewletê DYAyê yê 40an (m. [[2004]]).
* {{Roj û meh|16|3}} – [[Josef Mengele]], doktorê nazî û efserê eskerî li Auschwit (m. [[1979]]).
* {{Roj û meh|20|3}} – [[Alfonso García Robles]], siyasetmedarê meksîkî (m. [[1991]]).
* {{Roj û meh|24|4}} – [[Rıfat Ilgaz]], şairê tirk (m. [[1993]]).
* {{Roj û meh|13|6}} – [[Luis W. Alvarez]], fizîknasê amerîkî (m. [[1988]]).
* {{Roj û meh|30|6}} – [[Czesław Miłosz]], şairê polonyayî (m. [[2004]]).
* {{Roj û meh|5|7}} – [[Georges Pompidou]], reîscimhûrê Fransayê ji 1969an heta 1974an (m. [[1974]]).
* {{Roj û meh|19|9}} – [[William Golding]], nivîskarê brîtanî (m. [[1993]]).
* {{Roj û meh|26|9}} – [[Cîhad Baban]], rojnamevan û siyasetmedarê kurd (m. [[1984]]).
* {{Roj û meh|14|10}} – [[Le Duc Tho]], siyasetmedarê viyetnamî (m. [[1990]]).
* {{Roj û meh|2|11}} – [[Odysseus Elytis]], şairê yewnan (m. [[1996]]).
* {{Roj û meh|25|11}} – [[Kurt Lütgen]], nivîskarê alman (m. [[1992]]).
* {{Roj û meh|11|12}} – [[Nacîb Mahfûz]], nivîskarê misirî (m. [[2006]]).
* {{Roj û meh|8|12}} – [[Nîkos Gatsos]], şairê yewnan (m. [[1992]]).

== Mirin ==
(Kesên ku di vê salê de mirine.)

* {{Roj û meh|1|1}} – [[Mistefa Zihnî Paşayê Babanî]], bûrokratê osmanî (jdb. [[1838]]).
* {{Roj û meh|1|3}} – [[Jacobus Henricus van ’t Hoff]], kîmyagerê holendî (jdb. [[1852]]).
* {{Roj û meh|18|5}} – [[Gustav Mahler]], bestekarê awistiryayî (jdb. [[1860]]).
* {{Roj û meh|1|8}} – [[Konrad Duden]], zimannasê alman (jdb. [[1829]]).
* {{Roj û meh|23|3}} – [[Elizabeth Taylor]], aktrîsa îngilîz-amerîkî (jdb. [[1932]]).

[[Kategorî:1911]]</text>
      <sha1>7kw6a45uf5271b8zzrzyo9ox19jk9ui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069447</id>
      <parentid>2069433</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.)</comment>
      <origin>2069447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1965" sha1="5971ed00hccdj2uj8su5sm9s7u7od63" xml:space="preserve">{{Gotara salê}}

== Bûyer ==

=== Cîhan ===
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

=== Kurdistan ===

== Jidayikbûn ==
* [[Qedrîcan]], nivîskar û şairê kurd (m. [[1972]]).
* [[Şêx Memdûhê Birîfkanî]], Nivîskarê kurd.
* {{Roj û meh|6|2}} – [[Ronald Reagan]], serokdewletê DYAyê yê 40an (m. [[2004]]).
* {{Roj û meh|16|3}} – [[Josef Mengele]], doktorê nazî û efserê eskerî li Auschwit (m. [[1979]]).
* {{Roj û meh|20|3}} – [[Alfonso García Robles]], siyasetmedarê meksîkî (m. [[1991]]).
* {{Roj û meh|24|4}} – [[Rıfat Ilgaz]], şairê tirk (m. [[1993]]).
* {{Roj û meh|13|6}} – [[Luis W. Alvarez]], fizîknasê amerîkî (m. [[1988]]).
* {{Roj û meh|30|6}} – [[Czesław Miłosz]], şairê polonyayî (m. [[2004]]).
* {{Roj û meh|5|7}} – [[Georges Pompidou]], reîscimhûrê Fransayê ji 1969an heta 1974an (m. [[1974]]).
* {{Roj û meh|19|9}} – [[William Golding]], nivîskarê brîtanî (m. [[1993]]).
* {{Roj û meh|26|9}} – [[Cîhad Baban]], rojnamevan û siyasetmedarê kurd (m. [[1984]]).
* {{Roj û meh|14|10}} – [[Le Duc Tho]], siyasetmedarê viyetnamî (m. [[1990]]).
* {{Roj û meh|2|11}} – [[Odysseus Elytis]], şairê yewnan (m. [[1996]]).
* {{Roj û meh|25|11}} – [[Kurt Lütgen]], nivîskarê alman (m. [[1992]]).
* {{Roj û meh|11|12}} – [[Nacîb Mahfûz]], nivîskarê misirî (m. [[2006]]).
* {{Roj û meh|8|12}} – [[Nîkos Gatsos]], şairê yewnan (m. [[1992]]).

== Mirin ==
(Kesên ku di vê salê de mirine.)

* {{Roj û meh|1|1}} – [[Mistefa Zihnî Paşayê Babanî]], bûrokratê osmanî (jdb. [[1838]]).
* {{Roj û meh|1|3}} – [[Jacobus Henricus van ’t Hoff]], kîmyagerê holendî (jdb. [[1852]]).
* {{Roj û meh|18|5}} – [[Gustav Mahler]], bestekarê awistiryayî (jdb. [[1860]]).
* {{Roj û meh|1|8}} – [[Konrad Duden]], zimannasê alman (jdb. [[1829]]).
* {{Roj û meh|23|3}} – [[Elizabeth Taylor]], aktrîsa îngilîz-amerîkî (jdb. [[1932]]).

[[Kategorî:1911| ]]</text>
      <sha1>5971ed00hccdj2uj8su5sm9s7u7od63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069708</id>
      <parentid>2069447</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: +{{[[Şablon:Kontrola otorîteyê|Kontrola otorîteyê]]}} (bnr. [[Taybet:PermanentLink/1295521#Şablona_Kontrola_otorîteyê|gotûbêjê]]); paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.)</comment>
      <origin>2069708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1991" sha1="m6jadrb5alnndn09eohn3yjnea3vto8" xml:space="preserve">{{Gotara salê}}

== Bûyer ==

=== Cîhan ===
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

=== Kurdistan ===

== Jidayikbûn ==
* [[Qedrîcan]], nivîskar û şairê kurd (m. [[1972]]).
* [[Şêx Memdûhê Birîfkanî]], Nivîskarê kurd.
* {{Roj û meh|6|2}} – [[Ronald Reagan]], serokdewletê DYAyê yê 40an (m. [[2004]]).
* {{Roj û meh|16|3}} – [[Josef Mengele]], doktorê nazî û efserê eskerî li Auschwit (m. [[1979]]).
* {{Roj û meh|20|3}} – [[Alfonso García Robles]], siyasetmedarê meksîkî (m. [[1991]]).
* {{Roj û meh|24|4}} – [[Rıfat Ilgaz]], şairê tirk (m. [[1993]]).
* {{Roj û meh|13|6}} – [[Luis W. Alvarez]], fizîknasê amerîkî (m. [[1988]]).
* {{Roj û meh|30|6}} – [[Czesław Miłosz]], şairê polonyayî (m. [[2004]]).
* {{Roj û meh|5|7}} – [[Georges Pompidou]], reîscimhûrê Fransayê ji 1969an heta 1974an (m. [[1974]]).
* {{Roj û meh|19|9}} – [[William Golding]], nivîskarê brîtanî (m. [[1993]]).
* {{Roj û meh|26|9}} – [[Cîhad Baban]], rojnamevan û siyasetmedarê kurd (m. [[1984]]).
* {{Roj û meh|14|10}} – [[Le Duc Tho]], siyasetmedarê viyetnamî (m. [[1990]]).
* {{Roj û meh|2|11}} – [[Odysseus Elytis]], şairê yewnan (m. [[1996]]).
* {{Roj û meh|25|11}} – [[Kurt Lütgen]], nivîskarê alman (m. [[1992]]).
* {{Roj û meh|11|12}} – [[Nacîb Mahfûz]], nivîskarê misirî (m. [[2006]]).
* {{Roj û meh|8|12}} – [[Nîkos Gatsos]], şairê yewnan (m. [[1992]]).

== Mirin ==
(Kesên ku di vê salê de mirine.)

* {{Roj û meh|1|1}} – [[Mistefa Zihnî Paşayê Babanî]], bûrokratê osmanî (jdb. [[1838]]).
* {{Roj û meh|1|3}} – [[Jacobus Henricus van ’t Hoff]], kîmyagerê holendî (jdb. [[1852]]).
* {{Roj û meh|18|5}} – [[Gustav Mahler]], bestekarê awistiryayî (jdb. [[1860]]).
* {{Roj û meh|1|8}} – [[Konrad Duden]], zimannasê alman (jdb. [[1829]]).
* {{Roj û meh|23|3}} – [[Elizabeth Taylor]], aktrîsa îngilîz-amerîkî (jdb. [[1932]]).

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:1911| ]]</text>
      <sha1>m6jadrb5alnndn09eohn3yjnea3vto8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Wîkîproje Anatomî</title>
    <ns>15</ns>
    <id>323986</id>
    <revision>
      <id>2069479</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Anatomî|Wîkîproje Anatomî]]</comment>
      <origin>2069479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="3o64wcfp8dtkccwp8ic3xwipvi3yfjk" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Anatomî}}
}}</text>
      <sha1>3o64wcfp8dtkccwp8ic3xwipvi3yfjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Xwedayên tirkî</title>
    <ns>15</ns>
    <id>323987</id>
    <revision>
      <id>2069482</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hatin zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Dîn|Wîkîproje Dîn]], [[WP:Wîkîproje Mîtolojî|Wîkîproje Mîtolojî]]</comment>
      <origin>2069482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="cknawqsb4kgeac8zrwev76b0k6reljx" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Dîn}}

{{Wîkîproje Mîtolojî}}
}}</text>
      <sha1>cknawqsb4kgeac8zrwev76b0k6reljx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Kesên ji Kalîforniyayê li gorî pîşeyan</title>
    <ns>15</ns>
    <id>323988</id>
    <revision>
      <id>2069483</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje DYA|Wîkîproje DYA]]</comment>
      <origin>2069483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="npjdbyih7pz0hpqxpkzxmnrqbaptmk2" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje DYA}}
}}</text>
      <sha1>npjdbyih7pz0hpqxpkzxmnrqbaptmk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Kesayetên wêjeyî li gorî berheman</title>
    <ns>15</ns>
    <id>323989</id>
    <revision>
      <id>2069484</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Edebiyat|Wîkîproje Edebiyat]]</comment>
      <origin>2069484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="dx2nr70md6i6auy4btvqafyreih5g9h" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Edebiyat}}
}}</text>
      <sha1>dx2nr70md6i6auy4btvqafyreih5g9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Nivîskarên kurd ên jin ên sedsala 20an</title>
    <ns>15</ns>
    <id>323990</id>
    <revision>
      <id>2069485</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hatin zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Edebiyat|Wîkîproje Edebiyat]], [[WP:Wîkîproje Kurdistan|Wîkîproje Kurdistan]], [[WP:Wîkîproje Sal|Wîkîproje Sal]]</comment>
      <origin>2069485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="ltocatybfo56di78vvbd5ajgf88n4s8" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Edebiyat}}

{{Wîkîproje Kurdistan}}

{{Wîkîproje Sal}}
}}</text>
      <sha1>ltocatybfo56di78vvbd5ajgf88n4s8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Keyên Fransayê yên sedsala 18an</title>
    <ns>15</ns>
    <id>323991</id>
    <revision>
      <id>2069488</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hatin zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Fransa|Wîkîproje Fransa]], [[WP:Wîkîproje Sal|Wîkîproje Sal]]</comment>
      <origin>2069488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="bzrogk7c58b6rz5iisegsf64vaws734" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Fransa}}

{{Wîkîproje Sal}}
}}</text>
      <sha1>bzrogk7c58b6rz5iisegsf64vaws734</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Keyên Fransayê yên sedsala 17an</title>
    <ns>15</ns>
    <id>323992</id>
    <revision>
      <id>2069489</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hatin zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Fransa|Wîkîproje Fransa]], [[WP:Wîkîproje Sal|Wîkîproje Sal]]</comment>
      <origin>2069489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="bzrogk7c58b6rz5iisegsf64vaws734" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Fransa}}

{{Wîkîproje Sal}}
}}</text>
      <sha1>bzrogk7c58b6rz5iisegsf64vaws734</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Keyên Fransayê yên sedsala 10an</title>
    <ns>15</ns>
    <id>323993</id>
    <revision>
      <id>2069491</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hatin zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Fransa|Wîkîproje Fransa]], [[WP:Wîkîproje Sal|Wîkîproje Sal]]</comment>
      <origin>2069491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="bzrogk7c58b6rz5iisegsf64vaws734" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Fransa}}

{{Wîkîproje Sal}}
}}</text>
      <sha1>bzrogk7c58b6rz5iisegsf64vaws734</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Ousmane Dembélé</title>
    <ns>1</ns>
    <id>323994</id>
    <revision>
      <id>2069492</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Fransa|Wîkîproje Fransa]]</comment>
      <origin>2069492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="550ees6bvy1ockl1i8j4hm3dq6p22k9" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1=
{{Wîkîproje Fransa|muhîmî=Kêm}}
}}</text>
      <sha1>550ees6bvy1ockl1i8j4hm3dq6p22k9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Avabûnên 2020an li Îranê</title>
    <ns>15</ns>
    <id>323995</id>
    <revision>
      <id>2069493</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Sal|Wîkîproje Sal]]</comment>
      <origin>2069493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Sal}}
}}</text>
      <sha1>0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Avabûnên 2012an li Îranê</title>
    <ns>15</ns>
    <id>323996</id>
    <revision>
      <id>2069494</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Sal|Wîkîproje Sal]]</comment>
      <origin>2069494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Sal}}
}}</text>
      <sha1>0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Dunbulan (eşîr)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>323997</id>
    <revision>
      <id>2069495</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Kurdistan|Wîkîproje Kurdistan]]</comment>
      <origin>2069495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="0nwyoca94rmnlgz5sgzo5zbkc6a9ckl" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1=
{{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=}}
}}</text>
      <sha1>0nwyoca94rmnlgz5sgzo5zbkc6a9ckl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:2008 li Îranê</title>
    <ns>15</ns>
    <id>323998</id>
    <revision>
      <id>2069498</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Sal|Wîkîproje Sal]]</comment>
      <origin>2069498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Sal}}
}}</text>
      <sha1>0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:2012 li Îranê</title>
    <ns>15</ns>
    <id>323999</id>
    <revision>
      <id>2069499</id>
      <timestamp>2026-07-04T05:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Sal|Wîkîproje Sal]]</comment>
      <origin>2069499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Sal}}
}}</text>
      <sha1>0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Ferîdûn</title>
    <ns>1</ns>
    <id>324000</id>
    <revision>
      <id>2069509</id>
      <timestamp>2026-07-04T06:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Mîtolojî|Wîkîproje Mîtolojî]]</comment>
      <origin>2069509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="1s33dwqwnk58n1dp95skaq8gh4gds8t" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1=
{{Wîkîproje Mîtolojî|muhîmî=}}
}}</text>
      <sha1>1s33dwqwnk58n1dp95skaq8gh4gds8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Avabûnên 2008an li Îranê</title>
    <ns>15</ns>
    <id>324001</id>
    <revision>
      <id>2069510</id>
      <timestamp>2026-07-04T06:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Sal|Wîkîproje Sal]]</comment>
      <origin>2069510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Sal}}
}}</text>
      <sha1>0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Bartolomeo Cristofori</title>
    <ns>1</ns>
    <id>324002</id>
    <revision>
      <id>2069511</id>
      <timestamp>2026-07-04T06:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Îtalya|Wîkîproje Îtalya]]</comment>
      <origin>2069511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="hhx5job55lwnirusc80tp9e49ff0cyy" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Şitil|1=
{{Wîkîproje Îtalya|muhîmî=}}
}}</text>
      <sha1>hhx5job55lwnirusc80tp9e49ff0cyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Boii</title>
    <ns>1</ns>
    <id>324003</id>
    <revision>
      <id>2069512</id>
      <timestamp>2026-07-04T06:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Îtalya|Wîkîproje Îtalya]]</comment>
      <origin>2069512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="remhz3qailf2xl5lu6lixr5kw7bano4" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Şitil|1=
{{Wîkîproje Îtalya|muhîmî=Navîn}}
}}</text>
      <sha1>remhz3qailf2xl5lu6lixr5kw7bano4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Wîkîproje Kurdistan</title>
    <ns>15</ns>
    <id>324004</id>
    <revision>
      <id>2069513</id>
      <timestamp>2026-07-04T06:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Kurdistan|Wîkîproje Kurdistan]]</comment>
      <origin>2069513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="g0y7vw7v8c2p0hbegdwjv2l8qe4xpjg" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Kurdistan}}
}}</text>
      <sha1>g0y7vw7v8c2p0hbegdwjv2l8qe4xpjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Beşdarên Wîkîproje Kurdistan</title>
    <ns>15</ns>
    <id>324005</id>
    <revision>
      <id>2069514</id>
      <timestamp>2026-07-04T06:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Kurdistan|Wîkîproje Kurdistan]]</comment>
      <origin>2069514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="g0y7vw7v8c2p0hbegdwjv2l8qe4xpjg" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Kurdistan}}
}}</text>
      <sha1>g0y7vw7v8c2p0hbegdwjv2l8qe4xpjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Kesayetên efsaneya key Arthur</title>
    <ns>15</ns>
    <id>324006</id>
    <revision>
      <id>2069515</id>
      <timestamp>2026-07-04T06:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Mîtolojî|Wîkîproje Mîtolojî]]</comment>
      <origin>2069515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="e3oeomzaqfo2zlvw5ukzb8a6njebi2p" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Mîtolojî}}
}}</text>
      <sha1>e3oeomzaqfo2zlvw5ukzb8a6njebi2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Avabûnên 1927an li Tirkiyeyê</title>
    <ns>15</ns>
    <id>324007</id>
    <revision>
      <id>2069516</id>
      <timestamp>2026-07-04T06:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Sal|Wîkîproje Sal]]</comment>
      <origin>2069516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Sal}}
}}</text>
      <sha1>0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Xêzeçîrokên 1950î</title>
    <ns>15</ns>
    <id>324008</id>
    <revision>
      <id>2069517</id>
      <timestamp>2026-07-04T06:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Sal|Wîkîproje Sal]]</comment>
      <origin>2069517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Sal}}
}}</text>
      <sha1>0y5ulhouwyx54mu3ey0c0nwcj19h93a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:1911</title>
    <ns>1</ns>
    <id>324009</id>
    <revision>
      <id>2069518</id>
      <timestamp>2026-07-04T06:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Sal|Wîkîproje Sal]]</comment>
      <origin>2069518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="qr2ynqwhijpw4la8vxk55hw12gjarz5" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1=
{{Wîkîproje Sal|muhîmî=Kêm}}
}}</text>
      <sha1>qr2ynqwhijpw4la8vxk55hw12gjarz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja kategoriyê:Siyasetmedarên lezbiyen li gorî neteweyan</title>
    <ns>15</ns>
    <id>324010</id>
    <revision>
      <id>2069521</id>
      <timestamp>2026-07-04T06:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addwikiproje.py|Bot]]: Wîkîproje lê hat zêdekirin: [[WP:Wîkîproje Welat|Wîkîproje Welat]]</comment>
      <origin>2069521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="33k342619kit26gov2zmnz0lgz2e70j" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|1=
{{Wîkîproje Welat}}
}}</text>
      <sha1>33k342619kit26gov2zmnz0lgz2e70j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Romanên honaka zanistî yên 1886an</title>
    <ns>14</ns>
    <id>324011</id>
    <revision>
      <id>2069685</id>
      <timestamp>2026-07-04T09:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:1886 science fiction novels]] hat çêkirin</comment>
      <origin>2069685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="tjsftf1a272unxp1q94t6xt615fw7ry" xml:space="preserve">{{Standard-kat|wext=1}}

[[Kategorî:Romanên honaka zanistî li gorî salan]]</text>
      <sha1>tjsftf1a272unxp1q94t6xt615fw7ry</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069702</id>
      <parentid>2069685</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T10:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin</comment>
      <origin>2069702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="0pok6zs1vdykxbk9qd0ev9m6h5q2mxp" xml:space="preserve">{{Standard-kat|wext=1}}

[[Kategorî:Romanên honaka zanistî li gorî salan]]
[[Kategorî:Romanên honaka zanistî yên 1880î]]</text>
      <sha1>0pok6zs1vdykxbk9qd0ev9m6h5q2mxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Romanên 1988an</title>
    <ns>14</ns>
    <id>324012</id>
    <revision>
      <id>2069687</id>
      <timestamp>2026-07-04T10:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:1988 novels]] hat çêkirin</comment>
      <origin>2069687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="9vdl281klg05pr41y4isj2frmeoa1e5" xml:space="preserve">{{Standard-kat|wext=1}}

{{Bêkategorî|tarîx=tîrmeh 2026}}</text>
      <sha1>9vdl281klg05pr41y4isj2frmeoa1e5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069700</id>
      <parentid>2069687</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T10:52:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; {{[[Şablon:Bêkategorî|bêkategorî]]}} hat rakirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.)</comment>
      <origin>2069700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="g5fhxkq58tvuwa23o19xjo57r4l3834" xml:space="preserve">{{Standard-kat|wext=1}}

[[Kategorî:Kitêbên honakî yên 1988an]]
[[Kategorî:Pirtûkên 1988an]]
[[Kategorî:Romanên 1980î]]</text>
      <sha1>g5fhxkq58tvuwa23o19xjo57r4l3834</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Berhemên Îbn Sîna</title>
    <ns>14</ns>
    <id>324013</id>
    <revision>
      <id>2069692</id>
      <timestamp>2026-07-04T10:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpeleke vala hat çêkirin</comment>
      <origin>2069692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069693</id>
      <parentid>2069692</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T10:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="ki054adi7yg7f73wsoxl5ns99q16lda" xml:space="preserve">[[Kategorî:Îbn Sîna]]</text>
      <sha1>ki054adi7yg7f73wsoxl5ns99q16lda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Îbn Sîna</title>
    <ns>14</ns>
    <id>324014</id>
    <revision>
      <id>2069694</id>
      <timestamp>2026-07-04T10:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpeleke vala hat çêkirin</comment>
      <origin>2069694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069695</id>
      <parentid>2069694</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T10:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="2wk9zlhk27bl8ps6eflthtt7pzqxpgi" xml:space="preserve">{{Kategoriya Commonsê}}
{{Gotara bingehîn}}</text>
      <sha1>2wk9zlhk27bl8ps6eflthtt7pzqxpgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Romanên 1980î</title>
    <ns>14</ns>
    <id>324015</id>
    <revision>
      <id>2069697</id>
      <timestamp>2026-07-04T10:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:1980s novels]] hat çêkirin</comment>
      <origin>2069697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="hgihyfcpqe8krv98vmzyjkd1k23ccsh" xml:space="preserve">{{Standard-kat|wext=1}}

[[Kategorî:Pirtûkên 1980î]]
[[Kategorî:Romanên sedsala 20an]]</text>
      <sha1>hgihyfcpqe8krv98vmzyjkd1k23ccsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Pirtûkên 1988an</title>
    <ns>14</ns>
    <id>324016</id>
    <revision>
      <id>2069698</id>
      <timestamp>2026-07-04T10:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:1988 books]] hat çêkirin</comment>
      <origin>2069698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="k9w34ebspiolaytmq1bieg2sr28hxep" xml:space="preserve">{{Otokat}}</text>
      <sha1>k9w34ebspiolaytmq1bieg2sr28hxep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Kitêbên honakî yên 1988an</title>
    <ns>14</ns>
    <id>324017</id>
    <revision>
      <id>2069699</id>
      <timestamp>2026-07-04T10:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:1988 fiction books]] hat çêkirin</comment>
      <origin>2069699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="7rzq9poe7zjhdt63l97tao6tt6fl0gt" xml:space="preserve">{{Standard-kat|wext=1}}

[[Kategorî:Pirtûkên 1988an]]</text>
      <sha1>7rzq9poe7zjhdt63l97tao6tt6fl0gt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069740</id>
      <parentid>2069699</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.)</comment>
      <origin>2069740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="99iof4ap6a3g8e5h42jz5udnki3z6d0" xml:space="preserve">{{Standard-kat|wext=1}}

[[Kategorî:Kitêbên honakî yên 1980î]]
[[Kategorî:Pirtûkên 1988an]]</text>
      <sha1>99iof4ap6a3g8e5h42jz5udnki3z6d0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Romanên honaka zanistî yên 1880î</title>
    <ns>14</ns>
    <id>324018</id>
    <revision>
      <id>2069701</id>
      <timestamp>2026-07-04T10:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:1880s science fiction novels]] hat çêkirin</comment>
      <origin>2069701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="t2tym9bbu51umgn6dvx73zracwi92ck" xml:space="preserve">{{Standard-kat|wext=1}}

[[Kategorî:Berhemên 1880î]]
[[Kategorî:Romanên honaka zanistî li gorî dehsalan]]</text>
      <sha1>t2tym9bbu51umgn6dvx73zracwi92ck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069738</id>
      <parentid>2069701</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.)</comment>
      <origin>2069738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="kcqhw20afjxxvo3d96hs1d1jtn3xl5z" xml:space="preserve">{{Standard-kat|wext=1}}

[[Kategorî:Berhemên honaka zanistî yên 1880î]]
[[Kategorî:Berhemên 1880î]]
[[Kategorî:Romanên honaka zanistî li gorî dehsalan]]
[[Kategorî:Romanên honaka zanistî yên sedsala 19an]]</text>
      <sha1>kcqhw20afjxxvo3d96hs1d1jtn3xl5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çîroka Genji</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324019</id>
    <revision>
      <id>2069717</id>
      <timestamp>2026-07-04T11:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2069717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069720</id>
      <parentid>2069717</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="au3ha24zpotymdocbx498627cglz3tz" xml:space="preserve">{{Xebat}}Çîroka Genji</text>
      <sha1>au3ha24zpotymdocbx498627cglz3tz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069721</id>
      <parentid>2069720</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="3n3lhipb4iigxat1d1y07pxf06nmakh" xml:space="preserve">{{Xebat}}Çîroka Genji (bi [[Zimanê japonî|japonî]]</text>
      <sha1>3n3lhipb4iigxat1d1y07pxf06nmakh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069722</id>
      <parentid>2069721</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="cf5hkirwysc7fd6r7yldzjcr2edr8dv" xml:space="preserve">{{Xebat}}Çîroka Genji (bi [[Zimanê japonî|japonî]]:</text>
      <sha1>cf5hkirwysc7fd6r7yldzjcr2edr8dv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069723</id>
      <parentid>2069722</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="d12kyr3ovtl3mo17x114p49wqefiui5" xml:space="preserve">{{Xebat}}Çîroka Genji (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: 源氏物語, ''Genji Monogatari'')</text>
      <sha1>d12kyr3ovtl3mo17x114p49wqefiui5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069725</id>
      <parentid>2069723</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="czx36xavap0b2om64cg2cce9zc0gwqe" xml:space="preserve">{{Xebat}}Çîroka Genji (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: 源氏物語, ''Genji Monogatari'')  eserekek klasîk ya [[Wêjeya japonî|edebiyata japonî]] ye ku tê gotin ku ji aliyê şaîr û xanima dergê [[Murasaki Shikibu]] hatiye nivîsandin di navbera bilindbûnê ya serdemê Heian de, di destpêka sedsala 11ê de.</text>
      <sha1>czx36xavap0b2om64cg2cce9zc0gwqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069727</id>
      <parentid>2069725</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="541" sha1="gvvwbew09lz8sw9p1dsok10rbw7loi7" xml:space="preserve">{{Xebat}}Çîroka Genji (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: 源氏物語, ''Genji Monogatari'')  eserekek klasîk ya [[Wêjeya japonî|edebiyata japonî]] ye ku tê gotin ku ji aliyê şaîr û xanima dergê [[Murasaki Shikibu]] hatiye nivîsandin di navbera bilindbûnê ya serdemê Heian de, di destpêka sedsala 11ê de. Ev yekem roman e ku ji aliyê jineke hatiye nivîsandin ku nasnameya navmiletiyê wergirt. Di Japonyayê de, ''Çîroka Genji'' rêncêk heye ku wekî yê [[William Shakespeare|Shakespeare]] li [[Keyaniya Yekbûyî]] ye.</text>
      <sha1>gvvwbew09lz8sw9p1dsok10rbw7loi7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069729</id>
      <parentid>2069727</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2069729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="556" sha1="c7ye12751zn6824l9v9izlu5knfxxhi" xml:space="preserve">{{Xebat}}Çîroka Genji (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: 源氏物語, ''Genji Monogatari'')  eserekek klasîk ya [[Wêjeya japonî|edebiyata japonî]] ye ku tê gotin ku ji aliyê şaîr û xanima dergê [[Murasaki Shikibu]] hatiye nivîsandin di navbera bilindbûnê ya serdemê Heian de, di destpêka sedsala 11ê de. Ev yekem roman e ku ji aliyê jineke hatiye nivîsandin ku nasnameya navmiletiyê wergirt. Di Japonyayê de, ''Çîroka Genji'' rêncêk heye ku wekî yê [[William Shakespeare|Shakespeare]] li [[Keyaniya Yekbûyî]] ye.

== Muhtewa ==</text>
      <sha1>c7ye12751zn6824l9v9izlu5knfxxhi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069731</id>
      <parentid>2069729</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Muhtewa */</comment>
      <origin>2069731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="832" sha1="e5g3elzthzf90udnsasvzkp32smpd8h" xml:space="preserve">{{Xebat}}Çîroka Genji (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: 源氏物語, ''Genji Monogatari'')  eserekek klasîk ya [[Wêjeya japonî|edebiyata japonî]] ye ku tê gotin ku ji aliyê şaîr û xanima dergê [[Murasaki Shikibu]] hatiye nivîsandin di navbera bilindbûnê ya serdemê Heian de, di destpêka sedsala 11ê de. Ev yekem roman e ku ji aliyê jineke hatiye nivîsandin ku nasnameya navmiletiyê wergirt. Di Japonyayê de, ''Çîroka Genji'' rêncêk heye ku wekî yê [[William Shakespeare|Shakespeare]] li [[Keyaniya Yekbûyî]] ye.

== Muhtewa ==
Murasaki di seriya hêzê klana Fujiwara de dijî. Fujiwara no Michinaga li hember navê bû regent, û wî ji her herî giringtiya siyasî ya zamanê wî de bû. Ji ber vê yekê, bawer dikin ku Murasaki karaktera Genji beşek ji berîcerbûna xwe ya li ser Michinaga avêt.</text>
      <sha1>e5g3elzthzf90udnsasvzkp32smpd8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069735</id>
      <parentid>2069731</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Muhtewa */</comment>
      <origin>2069735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1276" sha1="50m59fikllbi1361ahvoqgfdyx0rha1" xml:space="preserve">{{Xebat}}Çîroka Genji (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: 源氏物語, ''Genji Monogatari'')  eserekek klasîk ya [[Wêjeya japonî|edebiyata japonî]] ye ku tê gotin ku ji aliyê şaîr û xanima dergê [[Murasaki Shikibu]] hatiye nivîsandin di navbera bilindbûnê ya serdemê Heian de, di destpêka sedsala 11ê de. Ev yekem roman e ku ji aliyê jineke hatiye nivîsandin ku nasnameya navmiletiyê wergirt. Di Japonyayê de, ''Çîroka Genji'' rêncêk heye ku wekî yê [[William Shakespeare|Shakespeare]] li [[Keyaniya Yekbûyî]] ye.

== Muhtewa ==
Murasaki di seriya hêzê klana Fujiwara de dijî. Fujiwara no Michinaga li hember navê bû regent, û wî ji her herî giringtiya siyasî ya zamanê wî de bû. Ji ber vê yekê, bawer dikin ku Murasaki karaktera Genji beşek ji berîcerbûna xwe ya li ser Michinaga avêt.

''Çîroka Genji'' dibe ku beş bi beş hatiye nivîsandin, wekî ku Murasaki beşên nivîsandî ji jinên aristokrat (xulamên serewî) re radanî. Di nav de gelek hûragahên ku di romanekê nûjen de dihatin dîtin heye: karakterek navendî û hejmarek mezin ji karakterên giring û biçûk, karakterkirina baş a lîstikvanên sereke, rêzek bûyerên ku hemû çaxê heyata karaktera navendî digirin û heta paşî jî berdewam dibin.</text>
      <sha1>50m59fikllbi1361ahvoqgfdyx0rha1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069742</id>
      <parentid>2069735</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Muhtewa */</comment>
      <origin>2069742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1615" sha1="mtqqv7pd7uo2sr55ougib4hj7wo6fb8" xml:space="preserve">{{Xebat}}Çîroka Genji (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: 源氏物語, ''Genji Monogatari'')  eserekek klasîk ya [[Wêjeya japonî|edebiyata japonî]] ye ku tê gotin ku ji aliyê şaîr û xanima dergê [[Murasaki Shikibu]] hatiye nivîsandin di navbera bilindbûnê ya serdemê Heian de, di destpêka sedsala 11ê de. Ev yekem roman e ku ji aliyê jineke hatiye nivîsandin ku nasnameya navmiletiyê wergirt. Di Japonyayê de, ''Çîroka Genji'' rêncêk heye ku wekî yê [[William Shakespeare|Shakespeare]] li [[Keyaniya Yekbûyî]] ye.

== Muhtewa ==
Murasaki di seriya hêzê klana Fujiwara de dijî. Fujiwara no Michinaga li hember navê bû regent, û wî ji her herî giringtiya siyasî ya zamanê wî de bû. Ji ber vê yekê, bawer dikin ku Murasaki karaktera Genji beşek ji berîcerbûna xwe ya li ser Michinaga avêt.

''Çîroka Genji'' dibe ku beş bi beş hatiye nivîsandin, wekî ku Murasaki beşên nivîsandî ji jinên aristokrat (xulamên serewî) re radanî. Di nav de gelek hûragahên ku di romanekê nûjen de dihatin dîtin heye: karakterek navendî û hejmarek mezin ji karakterên giring û biçûk, karakterkirina baş a lîstikvanên sereke, rêzek bûyerên ku hemû çaxê heyata karaktera navendî digirin û heta paşî jî berdewam dibin. Xîrebek taybetî tuneye, lê bûyeran derdikevin pêş û karakteran kaltir dibin. Herçend ku ji kesên drama di çîroka wê bi qasî çar sed karakteran heye, hêj hevgirtina hundurî diparêze; mesele, hemû karakteran bi hev re kaltir dibin, û têkiliyên malbatî û [[Feodalîzm|feodalî]] di gî zamanê da bimrevin têk nayên.</text>
      <sha1>mtqqv7pd7uo2sr55ougib4hj7wo6fb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069743</id>
      <parentid>2069742</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Muhtewa */</comment>
      <origin>2069743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1626" sha1="q7c4pchrsu124rx8kzrp969z5j53bbx" xml:space="preserve">{{Xebat}}Çîroka Genji (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: 源氏物語, ''Genji Monogatari'')  eserekek klasîk ya [[Wêjeya japonî|edebiyata japonî]] ye ku tê gotin ku ji aliyê şaîr û xanima dergê [[Murasaki Shikibu]] hatiye nivîsandin di navbera bilindbûnê ya serdemê Heian de, di destpêka sedsala 11ê de. Ev yekem roman e ku ji aliyê jineke hatiye nivîsandin ku nasnameya navmiletiyê wergirt. Di Japonyayê de, ''Çîroka Genji'' rêncêk heye ku wekî yê [[William Shakespeare|Shakespeare]] li [[Keyaniya Yekbûyî]] ye.

== Muhtewa ==
Murasaki di seriya hêzê klana Fujiwara de dijî. Fujiwara no Michinaga li hember navê bû regent, û wî ji her herî giringtiya siyasî ya zamanê wî de bû. Ji ber vê yekê, bawer dikin ku Murasaki karaktera Genji beşek ji berîcerbûna xwe ya li ser Michinaga avêt.

''Çîroka Genji'' dibe ku beş bi beş hatiye nivîsandin, wekî ku Murasaki beşên nivîsandî ji jinên aristokrat (xulamên serewî) re radanî. Di nav de gelek hûragahên ku di romanekê nûjen de dihatin dîtin heye: karakterek navendî û hejmarek mezin ji karakterên giring û biçûk, karakterkirina baş a lîstikvanên sereke, rêzek bûyerên ku hemû çaxê heyata karaktera navendî digirin û heta paşî jî berdewam dibin. Xîrebek taybetî tuneye, lê bûyeran derdikevin pêş û karakteran kaltir dibin. Herçend ku ji kesên drama di çîroka wê bi qasî çar sed karakteran heye, hêj hevgirtina hundurî diparêze; mesele, hemû karakteran bi hev re kaltir dibin, û têkiliyên malbatî û [[Feodalîzm|feodalî]] di gî zamanê da bimrevin têk nayên.

=== . ===</text>
      <sha1>q7c4pchrsu124rx8kzrp969z5j53bbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2069746</id>
      <parentid>2069743</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* . */</comment>
      <origin>2069746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1924" sha1="7vjs25zmpnjso63cnonsi5ood821cf5" xml:space="preserve">{{Xebat}}Çîroka Genji (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: 源氏物語, ''Genji Monogatari'')  eserekek klasîk ya [[Wêjeya japonî|edebiyata japonî]] ye ku tê gotin ku ji aliyê şaîr û xanima dergê [[Murasaki Shikibu]] hatiye nivîsandin di navbera bilindbûnê ya serdemê Heian de, di destpêka sedsala 11ê de. Ev yekem roman e ku ji aliyê jineke hatiye nivîsandin ku nasnameya navmiletiyê wergirt. Di Japonyayê de, ''Çîroka Genji'' rêncêk heye ku wekî yê [[William Shakespeare|Shakespeare]] li [[Keyaniya Yekbûyî]] ye.

== Muhtewa ==
Murasaki di seriya hêzê klana Fujiwara de dijî. Fujiwara no Michinaga li hember navê bû regent, û wî ji her herî giringtiya siyasî ya zamanê wî de bû. Ji ber vê yekê, bawer dikin ku Murasaki karaktera Genji beşek ji berîcerbûna xwe ya li ser Michinaga avêt.

''Çîroka Genji'' dibe ku beş bi beş hatiye nivîsandin, wekî ku Murasaki beşên nivîsandî ji jinên aristokrat (xulamên serewî) re radanî. Di nav de gelek hûragahên ku di romanekê nûjen de dihatin dîtin heye: karakterek navendî û hejmarek mezin ji karakterên giring û biçûk, karakterkirina baş a lîstikvanên sereke, rêzek bûyerên ku hemû çaxê heyata karaktera navendî digirin û heta paşî jî berdewam dibin. Xîrebek taybetî tuneye, lê bûyeran derdikevin pêş û karakteran kaltir dibin. Herçend ku ji kesên drama di çîroka wê bi qasî çar sed karakteran heye, hêj hevgirtina hundurî diparêze; mesele, hemû karakteran bi hev re kaltir dibin, û têkiliyên malbatî û [[Feodalîzm|feodalî]] di gî zamanê da bimrevin têk nayên.

=== . ===
Ji nav karakteran di nivîsa eslî de da ku gelek hindik navekî vekirî nedaye. Ew bi cih an rolê xwe têne naskirin (mesele; wezîrê çepê), bi rêznav (mesele; mezinayê wî), an jî bi têkiliyê wan bi karakterên din re (mesele: xelefê dîtbûyî) ku bi pêşketina romanê tê guhertin.</text>
      <sha1>7vjs25zmpnjso63cnonsi5ood821cf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Romanên sedsala 11an</title>
    <ns>14</ns>
    <id>324020</id>
    <revision>
      <id>2069733</id>
      <timestamp>2026-07-04T11:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:11th-century novels]] hat çêkirin</comment>
      <origin>2069733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="6pq2xuaj1xebgcieedqztvl15kkkden" xml:space="preserve">{{Standard-kat|wext=1}}

[[Kategorî:Pirtûkên sedsala 11an]]
[[Kategorî:Roman li gorî sedsalan]]</text>
      <sha1>6pq2xuaj1xebgcieedqztvl15kkkden</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Berhemên honaka zanistî yên 1880î</title>
    <ns>14</ns>
    <id>324021</id>
    <revision>
      <id>2069736</id>
      <timestamp>2026-07-04T11:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:1880s science fiction works]] hat çêkirin</comment>
      <origin>2069736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="szge179qjjyibkhs7m094ftl72r41o6" xml:space="preserve">{{Standard-kat|wext=1}}

[[Kategorî:Berhemên 1880î]]
[[Kategorî:Berhemên honaka zanistî li gorî dehsalan]]</text>
      <sha1>szge179qjjyibkhs7m094ftl72r41o6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Romanên honaka zanistî yên sedsala 19an</title>
    <ns>14</ns>
    <id>324022</id>
    <revision>
      <id>2069737</id>
      <timestamp>2026-07-04T11:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:19th-century science fiction novels]] hat çêkirin</comment>
      <origin>2069737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="rrgqa33kqkivffjvtrohcyq07bxzouz" xml:space="preserve">{{Standard-kat|wext=1}}

[[Kategorî:Romanên honaka zanistî li gorî sedsalan]]</text>
      <sha1>rrgqa33kqkivffjvtrohcyq07bxzouz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Kitêbên honakî yên 1980î</title>
    <ns>14</ns>
    <id>324023</id>
    <revision>
      <id>2069739</id>
      <timestamp>2026-07-04T11:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Balyozbot</username>
        <id>42414</id>
      </contributor>
      <comment>[[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:1980s fiction books]] hat çêkirin</comment>
      <origin>2069739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="tp8yn46ouwbkgoqh4w2xowut4tjmk31" xml:space="preserve">{{Standard-kat|wext=1}}

[[Kategorî:Pirtûkên 1980î]]
[[Kategorî:Kitêbên honakî yên sedsala 20an]]</text>
      <sha1>tp8yn46ouwbkgoqh4w2xowut4tjmk31</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>