Wîkîpediya kuwiki https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAk MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medya Taybet Gotûbêj Bikarhêner Gotûbêja bikarhêner Wîkîpediya Gotûbêja Wîkîpediyayê Wêne Gotûbêja wêneyî MediaWiki Gotûbêja MediaWiki Şablon Gotûbêja şablonê Alîkarî Gotûbêja alîkariyê Kategorî Gotûbêja kategoriyê Portal Gotûbêja portalê TimedText TimedText talk Modul Gotûbêja modulê Event Event talk 0 1494 2100341 2042560 2026-10-24T19:57:58Z CommonsDelinker 599 Wêneyê bi navê Arap_Shamilov.Jpeg ji gotarê hate jêbirin, ji ber ku ew li Commonsê ji aliyê [[c:User:Krd|Krd]] ve hate jêbirin. Sedema jêbirinê: No permission since 14 October 2026 2100341 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Erebê Şemo | navê_rastî = Arab Şamoevîç Şamîlov | wêne = | şanenav = Arap Shamoevich Shamilov Signature.jpg | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|23|10|1897}} | cihê_jidayikbûnê = [[Qers]], [[Împeratoriya Rûsî]] | roja_mirinê = {{Mirin|21|5|1978|23|10|1897|temen=erê}} | cihê_mirinê = [[Êrîvan]], [[Yekîtiya Sovyetan]] | hevwelatî = {{ala|Yekîtiya Sovyetan}} | netewe = [[Kurd]] | dîn = [[Êzîdî]] | pîşe = [[Nivîskar]] | xelat = [[Wêne:Order of Red Banner ribbon bar.png|40px|link= Xelata Ala Sor]] [[Wêne:Order friendship of peoples rib.png|40px|link=Xelata Dostaniya Gelan]] [[Wêne:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|link=Xelata Rojbûna Xwe Ya 100'an Vladîmîr Îlyîç Lenîn]] [[Wêne:SU Medal 50 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|40px|link= Xelata Salvegera 50'emîn a Hêzên Çekdar ên Sovyetê]] }} '''Erebê Şemo''' yan jî '''Ereb Şamîlov''' ({{bi-ru|Араб Шамоевич Шамилов|Arab Şamoevîç Şamîlov}}; z. [[23ê çiriya pêşîn|23 çiriya pêşîn a]] [[1897]] li [[Qers]]ê − m. [[21ê gulanê|21 gulana]] [[1978]] li [[Êrîvan]]ê) [[nivîskar]]ekî [[kurd]] bû û weke bavê romana [[kurdî]] tê binavkirin. Yekemîn romana kurdî ya ku bi kurdî hatiye weşandin, ''[[Şivanê Kurmanca]]'' nivîsiye. Hinek ji deqa Şivanê Kurmanca ya çapên vê dawiyê hatiye desttêwerdan. Ev desttêwerdan di deqa ku Têmûrê Xelîl di pirtûka "antologiya 35 helbestvan û nivîskarên kurd yên sovyeta berê; çapa 2014 ", beşa li ser Şivanê Kurmanca, berçav e. == Jiyan == Erebê Şemo ji malbatek şêxên [[êzîdi]]ya bû. Şemo di 23ê çiriya pêşîn a 1897an de li gundê [[Susuz]]ê li navçeya [[Qersê]], ku di wê heyamê de di bin desthilatiya [[Rûsya]]yê de bû, hatiye dinyayê. Ereb Şemo xwendina xwe ya pêşî diqedîne. Di sala 1913an de, dema ku 16 salî bû derbasî ser karê paletiyê dibe. Erebê Şemo ji bilî zimanê kurdî, welê jî bi [[rûsî]], [[Zimanê osmanî|tirkîya osmanî]], [[yewnanî]], [[zimanê ermenî|ermenî]], [[gurcî]], [[almanî]] û [[azerî]] zanibû. [[Wêne:Arab Shamilov's plaque, Yerevan.jpg|thumb]] Bi biryara hikûmeta Sovyeta berê û Ermenîstanê Erebê Şemo û [[Îsahak Marogûlov]] dest bi amadekirina [[Alfabeya Şemo-Marogûlov|alfabeta kurdî ya bi tîpên latînî]] kir û di sala 1928an de karê xwe bi dawî anî. Wan di sala 1929'a yekemîn pirtûka bi kurdiya latînî li cihanê bi sernavê “Xʘ-xʘ hinbuna xandina nvisara kurmançi“ ("Xwe bi Xwe Hînbûna Kurmancî") çap kir. Erebê Şemo herwiha yek ji damezrênerên rojnameya [[Rya teze]] bû. Di sala 1931ê de Erebê Şemo li Leningradê rastî [[Qanatê Kurdo]] tê û hevaltiyeke baş di navbera wan de çêdibe. Ji wir dest bi xebata wêjeyî û zanistî dike. Li wê derê nivîsên di der barê pirsgirêkên [[zimanê kurdî]] de amade dike û li [[Ermenistan]]ê çap dike. Ereb Şamilov, di navbera salen 1937 - 1954an de tam 17 salan li [[Sibirya]]'yê girtî jiyaye. Li vir bi jina xwe ya duyemin [[Mariya Vasîlevna]] ve dıbe nas ya ku di van biraninan de navê we derbas dıbe, ew bi xwe Ûris bûye. Keçen wi Asê û Zînê ji ve jina duyemin in. Jina wî ya berê Alman bûye.<ref>Kovara Çira, hejmar 6, havin 1996, r.14 "Çend Rûpel ji jiyana Ereb Şamilov/Wezîrê Eşo"</ref> Piştî mirina Stalîn ew azad dibe û careke din vedigere Ermenistanê. Sala 1966an ew romana xwe ya dîrokî Dimdim belav dike. Di sala 1967an de jî ew li [[Mosko]]yê berhevoka ''Hikayetên Gelê Kurd'' û romana xwe ya bi navê [[Riya Bextewar]] diweşîne dike. Demeke dirêj di komîteya navendî ya [[Partiya komunîsta Ermenistanê]] de cih girt. Li navenda Êrîvanê li ser dîwarê makke ku Erebê Şemo salên xwe yên dawiyê li wê derê derbas kiribû, wiha hatiye nivîsandin: “di vê malê de ji sala 1963-1978 temenê xwe derbas kiriye rewşenbîrê Kurd û karkerê muxulqeiyê Erebê Şemo Şamîlov. Di war wêjeyî da li ser navê Erebê Şemo, xelatek heye. Vê xelatê didine wan kesan ku di xebata wêjeya kurdî da layîqê vê xelatê bên == Berhem == === Roman === * ''[[Şivanê Kurmanca]]'', 1930 * ''[[Dimdim]]'', 1966 * ''[[Jiyana Bextewar]], 1959'' * ''[[Hopo]]'', 1969 * ''[[Berbang]]'', 1958 === Şano === * ''Koçekê Derewîn'', 1930 === Çîrok === * ''Hikayetên Gelê Kurd'', 1967 * ''Kurdên Elegezê'', 1936 === Meqale === * ''Pırsa Derheqa Feodalizme Nava Kurda da'', 1936 * ''Terîqa Rêvolûsiya Oktyabrê'', 1930 * ''Çirûskên Şoreşa Oktobirê'', 1972 * ''Kolxoz û Kara Wê Ji Gundiyan re'', 1930 * ''Şerê Tarîlka'', 1972 === Senaryo === * ''Kurdên Ermenistanê'', 1959 <ref>{{Jêder-malper |url=http://www.livelib.ru/author/428774 |sernav=Араб Шамилов |roja-gihiştinê=2014-03-03 |roja-arşîvê=2013-10-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131029184251/http://www.livelib.ru/author/428774 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>Հայկ Խաչատրյան Գրական տեղեկատու Սովետական գրող 1986 էջ 423-424]</ref> === Jînenîgarî === * ''Emrê Lenîn'', 1930 == Çavkanî == {{çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://www.netkurd.com/nuce.asp?id=7432 110 saliya Erebê Şemo - rûsipîtiya gelê kurd; Têmûrê Xelîl, NETKURD, 5ê hezîranê 2007 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070710235020/http://www.netkurd.com/nuce.asp?id=7432 |date=2007-07-10 }} * [http://www.avestakurd.net/erebe_shemo.htm Erebê Şemo; Eskerê BOYÎK, Avestakurd, 23ê gulanê 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070528054826/http://www.avestakurd.net/erebe_shemo.htm |date=2007-05-28 }} * [http://www.avestakurd.net/avesta12/erebe%20semo.htm Portreya Erebê Şemo; Vanîkê Elîxan, Avestakurd, Hejmar 12, tîrmeh 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060111132915/http://www.avestakurd.net/avesta12/erebe%20semo.htm |date=2006-01-11 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1897]] [[Kategorî:Kurdên Ermenistanê]] [[Kategorî:Mirin 1978]] [[Kategorî:Nivîskarên êzîdî|Şemo, Ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Qersê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] c24m46c96ghfm2h9k1vc8f38uwkzk5j 2100414 2100341 2026-10-25T11:48:37Z MikaelF 935 2100414 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Erebê Şemo | navê_rastî = Arab Şamoevîç Şamîlov | wêne = | şanenav = Arap Shamoevich Shamilov Signature.jpg | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|23|10|1897}} | cihê_jidayikbûnê = [[Qers]], [[Împeratoriya Rûsî]] | roja_mirinê = {{Mirin|21|5|1978|23|10|1897|temen=erê}} | cihê_mirinê = [[Êrîvan]], [[Yekîtiya Sovyetan]] | hevwelatî = {{ala|Yekîtiya Sovyetan}} | netewe = [[Kurd]] | dîn = [[Êzîdî]] | pîşe = [[Nivîskar]] | xelat = [[Wêne:Order of Red Banner ribbon bar.png|40px|link= Xelata Ala Sor]] [[Wêne:Order friendship of peoples rib.png|40px|link=Xelata Dostaniya Gelan]] [[Wêne:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|link=Xelata Rojbûna Xwe Ya 100'an Vladîmîr Îlyîç Lenîn]] [[Wêne:SU Medal 50 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|40px|link= Xelata Salvegera 50'emîn a Hêzên Çekdar ên Sovyetê]] }} '''Erebê Şemo''' yan jî '''Ereb Şamîlov''' ({{bi-ru|Араб Шамоевич Шамилов|Arab Şamoyevîç Şamîlov}}; jdb. [[23ê çiriya pêşîn|23 çiriya pêşîn a]] [[1897]] li [[Qers]]ê − m. [[21ê gulanê|21 gulana]] [[1978]] li [[Êrîvan]]ê) [[nivîskar]]ekî [[kurd]] bû û weke dahênerê romana [[kurdî]] tê hesibandin.<ref>[[Ugur Dursun Adsiz]] (2021). "Erebî Şemo: Dahênerê romana kurdî.", [[Xwebûn]], 75:2021, r. 11.</ref> Yekemîn romana kurdî ya bi navê ''[[Şivanê Kurmanca]]'' nivîsiye. Hinek ji deqa Şivanê Kurmanca ya çapên vê dawiyê hatiye desttêwerdan. Ev desttêwerdan di deqa ku Têmûrê Xelîl di pirtûka "antologiya 35 helbestvan û nivîskarên kurd yên sovyeta berê; çapa 2014 ", beşa li ser Şivanê Kurmanca, berçav e. == Jiyan == Erebê Şemo ji malbatek şêxên [[êzîdi]]ya bû. Şemo di 23ê çiriya pêşîn a 1897an de li gundê [[Susuz]]ê li navçeya [[Qersê]], ku di wê heyamê de di bin desthilatiya [[Rûsya]]yê de bû, hatiye dinyayê. Ereb Şemo xwendina xwe ya pêşî diqedîne. Di sala 1913an de, dema ku 16 salî bû derbasî ser karê paletiyê dibe. Erebê Şemo ji bilî zimanê kurdî, welê jî bi [[rûsî]], [[Zimanê osmanî|tirkîya osmanî]], [[yewnanî]], [[zimanê ermenî|ermenî]], [[gurcî]], [[almanî]] û [[azerî]] zanibû. [[Wêne:Arab Shamilov's plaque, Yerevan.jpg|thumb]] Bi biryara hikûmeta Sovyeta berê û Ermenîstanê Erebê Şemo û [[Îsahak Marogûlov]] dest bi amadekirina [[Alfabeya Şemo-Marogûlov|alfabeta kurdî ya bi tîpên latînî]] kir û di sala 1928an de karê xwe bi dawî anî. Wan di sala 1929'a yekemîn pirtûka bi kurdiya latînî li cihanê bi sernavê “Xʘ-xʘ hinbuna xandina nvisara kurmançi“ ("Xwe bi Xwe Hînbûna Kurmancî") çap kir. Erebê Şemo herwiha yek ji damezrênerên rojnameya [[Rya teze]] bû. Di sala 1931ê de Erebê Şemo li Leningradê rastî [[Qanatê Kurdo]] tê û hevaltiyeke baş di navbera wan de çêdibe. Ji wir dest bi xebata wêjeyî û zanistî dike. Li wê derê nivîsên di der barê pirsgirêkên [[zimanê kurdî]] de amade dike û li [[Ermenistan]]ê çap dike. Ereb Şamilov, di navbera salen 1937 - 1954an de tam 17 salan li [[Sibirya]]'yê girtî jiyaye. Li vir bi jina xwe ya duyemin [[Mariya Vasîlevna]] ve dıbe nas ya ku di van biraninan de navê we derbas dıbe, ew bi xwe Ûris bûye. Keçen wi Asê û Zînê ji ve jina duyemin in. Jina wî ya berê Alman bûye.<ref>Kovara Çira, hejmar 6, havin 1996, r.14 "Çend Rûpel ji jiyana Ereb Şamilov/Wezîrê Eşo"</ref> Piştî mirina Stalîn ew azad dibe û careke din vedigere Ermenistanê. Sala 1966an ew romana xwe ya dîrokî Dimdim belav dike. Di sala 1967an de jî ew li [[Mosko]]yê berhevoka ''Hikayetên Gelê Kurd'' û romana xwe ya bi navê [[Riya Bextewar]] diweşîne dike. Demeke dirêj di komîteya navendî ya [[Partiya komunîsta Ermenistanê]] de cih girt. Li navenda Êrîvanê li ser dîwarê makke ku Erebê Şemo salên xwe yên dawiyê li wê derê derbas kiribû, wiha hatiye nivîsandin: “di vê malê de ji sala 1963-1978 temenê xwe derbas kiriye rewşenbîrê Kurd û karkerê muxulqeiyê Erebê Şemo Şamîlov. Di war wêjeyî da li ser navê Erebê Şemo, xelatek heye. Vê xelatê didine wan kesan ku di xebata wêjeya kurdî da layîqê vê xelatê bên == Berhem == === Roman === * ''[[Şivanê Kurmanca]]'', 1930 * ''[[Dimdim]]'', 1966 * ''[[Jiyana Bextewar]], 1959'' * ''[[Hopo]]'', 1969 * ''[[Berbang]]'', 1958 === Şano === * ''Koçekê Derewîn'', 1930 === Çîrok === * ''Hikayetên Gelê Kurd'', 1967 * ''Kurdên Elegezê'', 1936 === Meqale === * ''Pırsa Derheqa Feodalizme Nava Kurda da'', 1936 * ''Terîqa Rêvolûsiya Oktyabrê'', 1930 * ''Çirûskên Şoreşa Oktobirê'', 1972 * ''Kolxoz û Kara Wê Ji Gundiyan re'', 1930 * ''Şerê Tarîlka'', 1972 === Senaryo === * ''Kurdên Ermenistanê'', 1959 <ref>{{Jêder-malper |url=http://www.livelib.ru/author/428774 |sernav=Араб Шамилов |roja-gihiştinê=2014-03-03 |roja-arşîvê=2013-10-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131029184251/http://www.livelib.ru/author/428774 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>Հայկ Խաչատրյան Գրական տեղեկատու Սովետական գրող 1986 էջ 423-424]</ref> === Jînenîgarî === * ''Emrê Lenîn'', 1930 == Çavkanî == {{çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://www.netkurd.com/nuce.asp?id=7432 110 saliya Erebê Şemo - rûsipîtiya gelê kurd; Têmûrê Xelîl, NETKURD, 5ê hezîranê 2007 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070710235020/http://www.netkurd.com/nuce.asp?id=7432 |date=2007-07-10 }} * [http://www.avestakurd.net/erebe_shemo.htm Erebê Şemo; Eskerê BOYÎK, Avestakurd, 23ê gulanê 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070528054826/http://www.avestakurd.net/erebe_shemo.htm |date=2007-05-28 }} * [http://www.avestakurd.net/avesta12/erebe%20semo.htm Portreya Erebê Şemo; Vanîkê Elîxan, Avestakurd, Hejmar 12, tîrmeh 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060111132915/http://www.avestakurd.net/avesta12/erebe%20semo.htm |date=2006-01-11 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1897]] [[Kategorî:Kurdên Ermenistanê]] [[Kategorî:Mirin 1978]] [[Kategorî:Nivîskarên êzîdî|Şemo, Ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Qersê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] gk7czdh0o7wevzjmxg1nzn4jgd71o7z 2100417 2100414 2026-10-25T11:49:48Z MikaelF 935 2100417 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Erebê Şemo | navê_rastî = Arab Şamoevîç Şamîlov | wêne = | şanenav = Arap Shamoevich Shamilov Signature.jpg | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|23|10|1897}} | cihê_jidayikbûnê = [[Qers]], [[Împeratoriya Rûsî]] | roja_mirinê = {{Mirin|21|5|1978|23|10|1897|temen=erê}} | cihê_mirinê = [[Êrîvan]], [[Yekîtiya Sovyetan]] | hevwelatî = {{ala|Yekîtiya Sovyetan}} | netewe = [[Kurd]] | dîn = [[Êzîdî]] | pîşe = [[Nivîskar]] | xelat = [[Wêne:Order of Red Banner ribbon bar.png|40px|link= Xelata Ala Sor]] [[Wêne:Order friendship of peoples rib.png|40px|link=Xelata Dostaniya Gelan]] [[Wêne:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|link=Xelata Rojbûna Xwe Ya 100'an Vladîmîr Îlyîç Lenîn]] [[Wêne:SU Medal 50 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|40px|link= Xelata Salvegera 50'emîn a Hêzên Çekdar ên Sovyetê]] }} '''Erebê Şemo''' yan jî '''Ereb Şamîlov''' ({{bi-ru|Араб Шамоевич Шамилов|Arab Şamoyevîç Şamîlov}}, jdb. [[23ê çiriya pêşîn|23 çiriya pêşîn a]] [[1897]] li [[Qers]]ê − m. [[21ê gulanê|21 gulana]] [[1978]] li [[Êrîvan]]ê) [[nivîskar]]ekî [[kurd]] bû ku weke dahênerê romana [[kurdî]] tê hesibandin.<ref>[[Ugur Dursun Adsiz]] (2021). "Erebî Şemo: Dahênerê romana kurdî.", [[Xwebûn]], 75:2021, r. 11.</ref> Yekemîn romana kurdî ya bi navê ''[[Şivanê Kurmanca]]'' nivîsiye. Hinek ji deqa Şivanê Kurmanca ya çapên vê dawiyê hatiye desttêwerdan. Ev desttêwerdan di deqa ku Têmûrê Xelîl di pirtûka "antologiya 35 helbestvan û nivîskarên kurd yên sovyeta berê; çapa 2014 ", beşa li ser Şivanê Kurmanca, berçav e. == Jiyan == Erebê Şemo ji malbatek şêxên [[êzîdi]]ya bû. Şemo di 23ê çiriya pêşîn a 1897an de li gundê [[Susuz]]ê li navçeya [[Qersê]], ku di wê heyamê de di bin desthilatiya [[Rûsya]]yê de bû, hatiye dinyayê. Ereb Şemo xwendina xwe ya pêşî diqedîne. Di sala 1913an de, dema ku 16 salî bû derbasî ser karê paletiyê dibe. Erebê Şemo ji bilî zimanê kurdî, welê jî bi [[rûsî]], [[Zimanê osmanî|tirkîya osmanî]], [[yewnanî]], [[zimanê ermenî|ermenî]], [[gurcî]], [[almanî]] û [[azerî]] zanibû. [[Wêne:Arab Shamilov's plaque, Yerevan.jpg|thumb]] Bi biryara hikûmeta Sovyeta berê û Ermenîstanê Erebê Şemo û [[Îsahak Marogûlov]] dest bi amadekirina [[Alfabeya Şemo-Marogûlov|alfabeta kurdî ya bi tîpên latînî]] kir û di sala 1928an de karê xwe bi dawî anî. Wan di sala 1929'a yekemîn pirtûka bi kurdiya latînî li cihanê bi sernavê “Xʘ-xʘ hinbuna xandina nvisara kurmançi“ ("Xwe bi Xwe Hînbûna Kurmancî") çap kir. Erebê Şemo herwiha yek ji damezrênerên rojnameya [[Rya teze]] bû. Di sala 1931ê de Erebê Şemo li Leningradê rastî [[Qanatê Kurdo]] tê û hevaltiyeke baş di navbera wan de çêdibe. Ji wir dest bi xebata wêjeyî û zanistî dike. Li wê derê nivîsên di der barê pirsgirêkên [[zimanê kurdî]] de amade dike û li [[Ermenistan]]ê çap dike. Ereb Şamilov, di navbera salen 1937 - 1954an de tam 17 salan li [[Sibirya]]'yê girtî jiyaye. Li vir bi jina xwe ya duyemin [[Mariya Vasîlevna]] ve dıbe nas ya ku di van biraninan de navê we derbas dıbe, ew bi xwe Ûris bûye. Keçen wi Asê û Zînê ji ve jina duyemin in. Jina wî ya berê Alman bûye.<ref>Kovara Çira, hejmar 6, havin 1996, r.14 "Çend Rûpel ji jiyana Ereb Şamilov/Wezîrê Eşo"</ref> Piştî mirina Stalîn ew azad dibe û careke din vedigere Ermenistanê. Sala 1966an ew romana xwe ya dîrokî Dimdim belav dike. Di sala 1967an de jî ew li [[Mosko]]yê berhevoka ''Hikayetên Gelê Kurd'' û romana xwe ya bi navê [[Riya Bextewar]] diweşîne dike. Demeke dirêj di komîteya navendî ya [[Partiya komunîsta Ermenistanê]] de cih girt. Li navenda Êrîvanê li ser dîwarê makke ku Erebê Şemo salên xwe yên dawiyê li wê derê derbas kiribû, wiha hatiye nivîsandin: “di vê malê de ji sala 1963-1978 temenê xwe derbas kiriye rewşenbîrê Kurd û karkerê muxulqeiyê Erebê Şemo Şamîlov. Di war wêjeyî da li ser navê Erebê Şemo, xelatek heye. Vê xelatê didine wan kesan ku di xebata wêjeya kurdî da layîqê vê xelatê bên == Berhem == === Roman === * ''[[Şivanê Kurmanca]]'', 1930 * ''[[Dimdim]]'', 1966 * ''[[Jiyana Bextewar]], 1959'' * ''[[Hopo]]'', 1969 * ''[[Berbang]]'', 1958 === Şano === * ''Koçekê Derewîn'', 1930 === Çîrok === * ''Hikayetên Gelê Kurd'', 1967 * ''Kurdên Elegezê'', 1936 === Meqale === * ''Pırsa Derheqa Feodalizme Nava Kurda da'', 1936 * ''Terîqa Rêvolûsiya Oktyabrê'', 1930 * ''Çirûskên Şoreşa Oktobirê'', 1972 * ''Kolxoz û Kara Wê Ji Gundiyan re'', 1930 * ''Şerê Tarîlka'', 1972 === Senaryo === * ''Kurdên Ermenistanê'', 1959 <ref>{{Jêder-malper |url=http://www.livelib.ru/author/428774 |sernav=Араб Шамилов |roja-gihiştinê=2014-03-03 |roja-arşîvê=2013-10-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131029184251/http://www.livelib.ru/author/428774 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>Հայկ Խաչատրյան Գրական տեղեկատու Սովետական գրող 1986 էջ 423-424]</ref> === Jînenîgarî === * ''Emrê Lenîn'', 1930 == Çavkanî == {{çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://www.netkurd.com/nuce.asp?id=7432 110 saliya Erebê Şemo - rûsipîtiya gelê kurd; Têmûrê Xelîl, NETKURD, 5ê hezîranê 2007 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070710235020/http://www.netkurd.com/nuce.asp?id=7432 |date=2007-07-10 }} * [http://www.avestakurd.net/erebe_shemo.htm Erebê Şemo; Eskerê BOYÎK, Avestakurd, 23ê gulanê 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070528054826/http://www.avestakurd.net/erebe_shemo.htm |date=2007-05-28 }} * [http://www.avestakurd.net/avesta12/erebe%20semo.htm Portreya Erebê Şemo; Vanîkê Elîxan, Avestakurd, Hejmar 12, tîrmeh 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060111132915/http://www.avestakurd.net/avesta12/erebe%20semo.htm |date=2006-01-11 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1897]] [[Kategorî:Kurdên Ermenistanê]] [[Kategorî:Mirin 1978]] [[Kategorî:Nivîskarên êzîdî|Şemo, Ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Qersê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] 831wv1qfgcqkih6we2lqh8c3dcok633 2100418 2100417 2026-10-25T11:56:32Z MikaelF 935 2100418 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Erebê Şemo | navê_rastî = Arab Şamoevîç Şamîlov | wêne = | şanenav = Arap Shamoevich Shamilov Signature.jpg | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|23|10|1897}} | cihê_jidayikbûnê = [[Qers]], [[Împeratoriya Rûsî]] | roja_mirinê = {{Mirin|21|5|1978|23|10|1897|temen=erê}} | cihê_mirinê = [[Êrîvan]], [[Yekîtiya Sovyetan]] | hevwelatî = {{ala|Yekîtiya Sovyetan}} | netewe = [[Kurd]] | dîn = [[Êzîdî]] | pîşe = [[Nivîskar]] | xelat = [[Wêne:Order of Red Banner ribbon bar.png|40px|link= Xelata Ala Sor]] [[Wêne:Order friendship of peoples rib.png|40px|link=Xelata Dostaniya Gelan]] [[Wêne:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|link=Xelata Rojbûna Xwe Ya 100'an Vladîmîr Îlyîç Lenîn]] [[Wêne:SU Medal 50 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|40px|link= Xelata Salvegera 50'emîn a Hêzên Çekdar ên Sovyetê]] }} [[Wêne:Arab Shamilov's plaque, Yerevan.jpg|thumb]] '''Erebê Şemo''' yan jî '''Ereb Şamîlov''' ({{bi-ru|Араб Шамоевич Шамилов|Arab Şamoyevîç Şamîlov}}, jdb. [[23ê çiriya pêşîn|23 çiriya pêşîn a]] [[1897]] li [[Qers]]ê − m. [[21ê gulanê|21 gulana]] [[1978]] li [[Êrîvan]]ê) [[nivîskar]]ekî [[kurd]] bû ku weke dahênerê romana [[kurdî]] tê hesibandin.<ref>[[Ugur Dursun Adsiz]] (2021). "Erebî Şemo: Dahênerê romana kurdî.", [[Xwebûn]], 75:2021, r. 11.</ref> Navê romana wî ya pêşîn ''[[Şivanê Kurmanca]]'' ye. == Jiyan == Erebê Şemo ji malbatek şêxên [[êzîdi]]ya bû. Şemo di 23ê çiriya pêşîn a 1897an de li gundê [[Susuz]]ê li navçeya [[Qersê]], ku di wê heyamê de di bin desthilatiya [[Rûsya]]yê de bû, hatiye dinyayê. Ereb Şemo xwendina xwe ya pêşî diqedîne. Di sala 1913an de, dema ku 16 salî bû derbasî ser karê paletiyê dibe. Erebê Şemo ji bilî zimanê kurdî, welê jî bi [[rûsî]], [[Zimanê osmanî|tirkîya osmanî]], [[yewnanî]], [[zimanê ermenî|ermenî]], [[gurcî]], [[almanî]] û [[azerî]] zanibû. Bi biryara hikûmeta Sovyeta berê û Ermenîstanê Erebê Şemo û [[Îsahak Marogûlov]] dest bi amadekirina [[Alfabeya Şemo-Marogûlov|alfabeta kurdî ya bi tîpên latînî]] kir û di sala 1928an de karê xwe bi dawî anî. Wan di sala 1929'a yekemîn pirtûka bi kurdiya latînî li cihanê bi sernavê “Xө-xө hinbuna xandina nvisara kurmançi“ ("Xwe bi Xwe Hînbûna Kurmancî") çap kir. Erebê Şemo herwiha yek ji damezrênerên rojnameya [[Rya teze]] bû. Di sala 1931ê de Erebê Şemo li Leningradê rastî [[Qanatê Kurdo]] tê û hevaltiyeke baş di navbera wan de çêdibe. Ji wir dest bi xebata wêjeyî û zanistî dike. Li wê derê nivîsên di der barê pirsgirêkên [[zimanê kurdî]] de amade dike û li [[Ermenistan]]ê çap dike. Ereb Şamilov, di navbera salen 1937 - 1954an de tam 17 salan li [[Sibirya]]'yê girtî jiyaye. Li vir bi jina xwe ya duyemin [[Mariya Vasîlevna]] ve dıbe nas ya ku di van biraninan de navê we derbas dıbe, ew bi xwe Ûris bûye. Keçen wi Asê û Zînê ji ve jina duyemin in. Jina wî ya berê Alman bûye.<ref>Kovara Çira, hejmar 6, havin 1996, r.14 "Çend Rûpel ji jiyana Ereb Şamilov/Wezîrê Eşo"</ref> Piştî mirina Stalîn ew azad dibe û careke din vedigere Ermenistanê. Sala 1966an ew romana xwe ya dîrokî Dimdim belav dike. Di sala 1967an de jî ew li [[Mosko]]yê berhevoka ''Hikayetên Gelê Kurd'' û romana xwe ya bi navê [[Riya Bextewar]] diweşîne dike. Demeke dirêj di komîteya navendî ya [[Partiya komunîsta Ermenistanê]] de cih girt. Li navenda Êrîvanê li ser dîwarê makke ku Erebê Şemo salên xwe yên dawiyê li wê derê derbas kiribû, wiha hatiye nivîsandin: “di vê malê de ji sala 1963-1978 temenê xwe derbas kiriye rewşenbîrê Kurd û karkerê muxulqeiyê Erebê Şemo Şamîlov. Di war wêjeyî da li ser navê Erebê Şemo, xelatek heye. Vê xelatê didine wan kesan ku di xebata wêjeya kurdî da layîqê vê xelatê bên == Berhem == === Roman === * ''[[Şivanê Kurmanca]]'', 1930 * ''[[Dimdim]]'', 1966 * ''[[Jiyana Bextewar]], 1959'' * ''[[Hopo]]'', 1969 * ''[[Berbang]]'', 1958 === Şano === * ''Koçekê Derewîn'', 1930 === Çîrok === * ''Hikayetên Gelê Kurd'', 1967 * ''Kurdên Elegezê'', 1936 === Meqale === * ''Pırsa Derheqa Feodalizme Nava Kurda da'', 1936 * ''Terîqa Rêvolûsiya Oktyabrê'', 1930 * ''Çirûskên Şoreşa Oktobirê'', 1972 * ''Kolxoz û Kara Wê Ji Gundiyan re'', 1930 * ''Şerê Tarîlka'', 1972 === Senaryo === * ''Kurdên Ermenistanê'', 1959 <ref>{{Jêder-malper |url=http://www.livelib.ru/author/428774 |sernav=Араб Шамилов |roja-gihiştinê=2014-03-03 |roja-arşîvê=2013-10-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131029184251/http://www.livelib.ru/author/428774 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>Հայկ Խաչատրյան Գրական տեղեկատու Սովետական գրող 1986 էջ 423-424]</ref> === Jînenîgarî === * ''Emrê Lenîn'', 1930 == Çavkanî == {{çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://www.netkurd.com/nuce.asp?id=7432 110 saliya Erebê Şemo - rûsipîtiya gelê kurd; Têmûrê Xelîl, NETKURD, 5ê hezîranê 2007 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070710235020/http://www.netkurd.com/nuce.asp?id=7432 |date=2007-07-10 }} * [http://www.avestakurd.net/erebe_shemo.htm Erebê Şemo; Eskerê BOYÎK, Avestakurd, 23ê gulanê 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070528054826/http://www.avestakurd.net/erebe_shemo.htm |date=2007-05-28 }} * [http://www.avestakurd.net/avesta12/erebe%20semo.htm Portreya Erebê Şemo; Vanîkê Elîxan, Avestakurd, Hejmar 12, tîrmeh 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060111132915/http://www.avestakurd.net/avesta12/erebe%20semo.htm |date=2006-01-11 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1897]] [[Kategorî:Kurdên Ermenistanê]] [[Kategorî:Mirin 1978]] [[Kategorî:Nivîskarên êzîdî|Şemo, Ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Qersê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] g1755vuvl927yev2g7udh39s8tlkec4 0 3374 2100338 2096818 2026-10-24T17:46:22Z MikaelF 935 2100338 wikitext text/x-wiki '''Sîdar Jîr''' (jdb. 1980ê, li [[Şemrex]], [[Mêrdîn (bajar)|Mêrdîn]]) wergêr, nivîskar û çîroknivîsê kurd e.<ref>[[Rîzoyê Xerzî]] (2020). "Nivîskar hem kul e hem jî azadî ye. Tu çiqasî xwe bi tu ewqasî bi ser dikevî.", Xwebûn, 32:2020, r. 4.</ref> Sîdar Jîr di sala 2004an de li [[Zanîngeha Dîcleyê]], Fakûlteya Perwerdehiye kuta kiriye û paşê jî li [[Zanîngeha Stenbolê]] beşa [[Felsefe|Felsefeyê]] xwendiye. Çîrok û gotarên wî di gelek kovar û rojnameyên kurdî de belav bûne. Di dema xwendekariya wî di zanîngehê de [[fanzîn]]a xwerû ya kurdî li Bakurê Kurdistanê (li [[Amed|Amedê]]) bi navê ''[[Kulîlk]]'' ligel hevalê wî [[Deştî Rewşen]] derxist û piştî wê bi navê ''[[Kulîlka Ciwan]]'' kovar derxist û edîtoriya wê kir. Di destpêka [[Kovara W]]yê de wekî edîtor di nava komek nivîskarên kurd de cih girt. Di sala 2004an de berhema wî ya yekem bi navê ''[[Ariya Giyanên Stewr]]'' û di 2011an de jî pirtûka wî ya çîrokan a duyem ji weşanxaneya Lîsê bi navê ''[[Dozdeh Çirk]]'' hatiye weşandin. Herwiha Sîdar Jîr ji [[zimanê îngilîzî]] gelek çîrok wergerandine bo [[zimanê kurdî]]. Ji çîrokên çîroknivîsên gewre yên wekî [[O. Henry]] bi navê [[Diyariya sersalê ( pirtûk)|''Diyariya sersalê'']], ''[[Sharwood Anderson]] [[Mêrikê Lal]]'' û ''Mishefa Reş & Bextê Reş'' a Amed Gokçen wergerandiye kurdî. Edîtoriya kovara zarokan a bi navê [[Şemamok]] û kovara zarokan a bi navê ''Dergûş'' jî kir ên ku li Amedê derdiketin. Di 2020ê de li [[Akademiya Cegerxwîn]] li beşa Ziman û Wêjeya Kurdî mamoste bû û di [[Jiyan TV]] de bernameyeke bi navê "Lênûsk" amade û pêşkêş kir. == Berhemên edebî == * ''Şerm'', roman, weşanên Lîs. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-kurd-şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Wergêrên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1980]] [[Kategorî:Kesên ji Şemrexê]] kg4fv1q2vnlgg8ehu9tpmkc2dx85xfy 2100339 2100338 2026-10-24T17:49:04Z MikaelF 935 /* Berhemên edebî */ 2100339 wikitext text/x-wiki '''Sîdar Jîr''' (jdb. 1980ê, li [[Şemrex]], [[Mêrdîn (bajar)|Mêrdîn]]) wergêr, nivîskar û çîroknivîsê kurd e.<ref>[[Rîzoyê Xerzî]] (2020). "Nivîskar hem kul e hem jî azadî ye. Tu çiqasî xwe bi tu ewqasî bi ser dikevî.", Xwebûn, 32:2020, r. 4.</ref> Sîdar Jîr di sala 2004an de li [[Zanîngeha Dîcleyê]], Fakûlteya Perwerdehiye kuta kiriye û paşê jî li [[Zanîngeha Stenbolê]] beşa [[Felsefe|Felsefeyê]] xwendiye. Çîrok û gotarên wî di gelek kovar û rojnameyên kurdî de belav bûne. Di dema xwendekariya wî di zanîngehê de [[fanzîn]]a xwerû ya kurdî li Bakurê Kurdistanê (li [[Amed|Amedê]]) bi navê ''[[Kulîlk]]'' ligel hevalê wî [[Deştî Rewşen]] derxist û piştî wê bi navê ''[[Kulîlka Ciwan]]'' kovar derxist û edîtoriya wê kir. Di destpêka [[Kovara W]]yê de wekî edîtor di nava komek nivîskarên kurd de cih girt. Di sala 2004an de berhema wî ya yekem bi navê ''[[Ariya Giyanên Stewr]]'' û di 2011an de jî pirtûka wî ya çîrokan a duyem ji weşanxaneya Lîsê bi navê ''[[Dozdeh Çirk]]'' hatiye weşandin. Herwiha Sîdar Jîr ji [[zimanê îngilîzî]] gelek çîrok wergerandine bo [[zimanê kurdî]]. Ji çîrokên çîroknivîsên gewre yên wekî [[O. Henry]] bi navê [[Diyariya sersalê ( pirtûk)|''Diyariya sersalê'']], ''[[Sharwood Anderson]] [[Mêrikê Lal]]'' û ''Mishefa Reş & Bextê Reş'' a Amed Gokçen wergerandiye kurdî. Edîtoriya kovara zarokan a bi navê [[Şemamok]] û kovara zarokan a bi navê ''Dergûş'' jî kir ên ku li Amedê derdiketin. Di 2020ê de li [[Akademiya Cegerxwîn]] li beşa Ziman û Wêjeya Kurdî mamoste bû û di [[Jiyan TV]] de bernameyeke bi navê "Lênûsk" amade û pêşkêş kir. == Berhemên edebî == * ''Şerm'', roman, weşanên Lîs.<ref>[[Şêrko Janzêm]] (2021). "Şerm: Xezalên tirsiyayî û awirên li Rojava.", [[Xwebûn]], 72:2021, r. 5.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-kurd-şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Wergêrên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1980]] [[Kategorî:Kesên ji Şemrexê]] 7rzq61w6zh2l7gjn8i95z28xnouws9w 0 3615 2100294 2064755 2026-10-24T14:36:28Z MikaelF 935 2100294 wikitext text/x-wiki '''Fêrgîn Melîk Aykoç''' (jdb. 1951) mamoste û [[nivîskarê kurd]] e. == Jinenîgarî == Aykoç di kanûna pêşîn a [[1951]]ê de li gundê [[Baskan]] ê ser navçeya [[Gimgim]]ê ya Mûşê ji dayika xwe bûye. Ji ber ku kalikê wî bi destê leşkerên tirk hatibû kuştin, bavê wî sêwî dimîne, bi diya ji xwe rê ji [[Dep]]ê diçe [[Gimgim]]ê. Li wir şivanî û xulamî dike. Jiwê zaroktiya Aykoç di nav belengazî de derbaz dibe. Ew bi erdheja ji [[Gimgim]]ê rê di dibistanên internat de dixwêne. Sala [[1972]]an de dest bi mamostetiyê dike. Ew di sala 1980î de tê girtin û 17 roj di êşkencê de dimîne. Li pey tê berdan, mamostetî ji destê ji dest wî tê girtin. Neçar dimîne, derdikeve, koçî Almanyayê dike. Bi salan di warê polîtîkayê de bi çalakî dixebite. Di van salan de giraniya xwe dide zimên. Cara yekem di kovara ''[[Rewşen]]'' de gotarekî bi sernivîsa ''Têgînên Zimanê Kurdî'' dinivîse. Bi salan e, di kovara ''[[Hîwa]]'' de jî dinivîse. == Berhem == Di îlona 1996an de pirtûka wî ya bi navê ''Kurdîzan (rûberîna zaravên kurdî)'' bi aliyê [[Instîtûta Kurdî ji bo Lêkolîn û Zanist]] ve tê çapkirin. Romana wî ya pêşîn a bi navê ''[[Mamostên Zinaran]]'', bi [[devoka Serhedê]] ye, di sala [[1999]]an de ji [[weşanên Rewşen]] derdikeve. Romana wî ya duyem jî ''[[Dîlên li ber pûkê]]'' di kanûna paşîn a 2002an de hat çapkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-kurd-şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1951]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Mûşê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd|Aykoç, Ferqîn]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] dzlxeledj8z4d86fr5ukpgvertbk7hx 2100322 2100294 2026-10-24T15:23:30Z MikaelF 935 /* Jinenîgarî */ 2100322 wikitext text/x-wiki '''Fêrgîn Melîk Aykoç''' (jdb. 1951) mamoste û [[nivîskarê kurd]] e. == Jinenîgarî == Aykoç di kanûna pêşîn a [[1951]]ê de li gundê [[Baskan]] ê ser navçeya [[Gimgim]]ê ya Mûşê ji dayika xwe bûye. Ji ber ku kalikê wî bi destê leşkerên tirk hatibû kuştin, bavê wî sêwî dimîne, bi diya ji xwe rê ji [[Dep]]ê diçe [[Gimgim]]ê. Li wir şivanî û xulamî dike. Jiwê zaroktiya Aykoç di nav belengazî de derbaz dibe. Ew bi erdheja ji [[Gimgim]]ê rê di dibistanên internat de dixwêne. Sala [[1972]]an de dest bi mamostetiyê dike. Ew di sala 1980î de tê girtin û 17 roj di êşkencê de dimîne. Li pey tê berdan, mamostetî ji destê ji dest wî tê girtin. Neçar dimîne, derdikeve, koçî Almanyayê dike. Bi salan di warê polîtîkayê de bi çalakî dixebite. Di van salan de giraniya xwe dide zimên. Cara yekem di kovara ''[[Rewşen]]'' de gotarekî bi sernivîsa ''Têgînên Zimanê Kurdî'' dinivîse. Bi salan, wî di kovara ''[[Hîwa]]'' de jî dinivîsand. == Berhem == Di îlona 1996an de pirtûka wî ya bi navê ''Kurdîzan (rûberîna zaravên kurdî)'' bi aliyê [[Instîtûta Kurdî ji bo Lêkolîn û Zanist]] ve tê çapkirin. Romana wî ya pêşîn a bi navê ''[[Mamostên Zinaran]]'', bi [[devoka Serhedê]] ye, di sala [[1999]]an de ji [[weşanên Rewşen]] derdikeve. Romana wî ya duyem jî ''[[Dîlên li ber pûkê]]'' di kanûna paşîn a 2002an de hat çapkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-kurd-şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1951]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Mûşê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd|Aykoç, Ferqîn]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] fi0v7uy8pxpjzb9fuxplh3i9yfohnp4 2100323 2100322 2026-10-24T15:29:32Z MikaelF 935 /* Jinenîgarî */ 2100323 wikitext text/x-wiki '''Fêrgîn Melîk Aykoç''' (jdb. 1951) mamoste û [[nivîskarê kurd]] e. == Jinenîgarî == Aykoç di kanûna pêşîn a [[1951]]ê de li gundê [[Baskan]] ê ser navçeya [[Gimgim]]ê ya Mûşê ji dayika xwe bûye. Ji ber ku kalikê wî bi destê leşkerên tirk hatibû kuştin, bavê wî sêwî dimîne, bi diya ji xwe rê ji [[Dep]]ê diçe [[Gimgim]]ê. Li wir şivanî û xulamî dike. Jiwê zaroktiya Aykoç di nav belengazî de derbaz dibe. Ew bi erdheja ji [[Gimgim]]ê rê di dibistanên internat de dixwêne. Sala [[1972]]an de dest bi mamostetiyê dike. Ew di sala 1980î de tê girtin û 17 roj di êşkencê de dimîne. Li pey tê berdan, mamostetî ji destê ji dest wî tê girtin. Neçar dimîne, derdikeve, koçî Almanyayê dike. Bi salan di warê polîtîkayê de bi çalakî dixebite. Di van salan de giraniya xwe dide zimên. Cara yekem di kovara ''[[Rewşen]]'' de gotarekî bi sernivîsa ''Têgînên Zimanê Kurdî'' dinivîse. Bi salan, wî di kovara ''[[Hîwa]]'' de jî dinivîsand. Di 2020an de Aykoç rêveberê [[Enstîtuya Kurdî ya Düsseldorfê]] li Almanyayê bû.<ref>https://kurmanci.anf-news.com/Cand-U-huner/enstituya-kurdi-ya-li-dusseldorfe-li-ser-zimane-kurdi-seminerek-d-131969</ref> == Berhem == Di îlona 1996an de pirtûka wî ya bi navê ''Kurdîzan (rûberîna zaravên kurdî)'' bi aliyê [[Instîtûta Kurdî ji bo Lêkolîn û Zanist]] ve tê çapkirin. Romana wî ya pêşîn a bi navê ''[[Mamostên Zinaran]]'', bi [[devoka Serhedê]] ye, di sala [[1999]]an de ji [[weşanên Rewşen]] derdikeve. Romana wî ya duyem jî ''[[Dîlên li ber pûkê]]'' di kanûna paşîn a 2002an de hat çapkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-kurd-şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1951]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Mûşê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd|Aykoç, Ferqîn]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] kw79e18papxdejqwdr2bqtas972nv5h 2100324 2100323 2026-10-24T15:33:29Z MikaelF 935 /* Jinenîgarî */ 2100324 wikitext text/x-wiki '''Fêrgîn Melîk Aykoç''' (jdb. 1951) mamoste û [[nivîskarê kurd]] e. == Jinenîgarî == Aykoç di kanûna pêşîn a [[1951]]ê de li gundê [[Baskan]] ê ser navçeya [[Gimgim]]ê ya Mûşê ji dayika xwe bûye. Ji ber ku kalikê wî bi destê leşkerên tirk hatibû kuştin, bavê wî sêwî dimîne, bi diya ji xwe rê ji [[Dep]]ê diçe [[Gimgim]]ê. Li wir şivanî û xulamî dike. Jiwê zaroktiya Aykoç di nav belengazî de derbaz dibe. Ew bi erdheja ji [[Gimgim]]ê rê di dibistanên internat de dixwêne. Sala [[1972]]an de dest bi mamostetiyê dike.<ref>[[Rizoyê Xerzî]] (2021). "Her ziman bi srê xwe nêrîn û têgihiştineke cîhanî ye. Dîrok di destan û stranê de veşartî ye.", [[Xwebûn]], 71:2021, r. 4.</ref> Ew di sala 1980î de tê girtin û 17 roj di êşkencê de dimîne. Li pey tê berdan, mamostetî ji destê ji dest wî tê girtin. Neçar dimîne, derdikeve, koçî Almanyayê dike. Bi salan di warê polîtîkayê de bi çalakî dixebite. Di van salan de giraniya xwe dide zimên. Cara yekem di kovara ''[[Rewşen]]'' de gotarekî bi sernivîsa ''Têgînên Zimanê Kurdî'' dinivîse. Bi salan, wî di kovara ''[[Hîwa]]'' de jî dinivîsand. Di 2020an de Aykoç rêveberê [[Enstîtuya Kurdî ya Düsseldorfê]] li Almanyayê bû.<ref>https://kurmanci.anf-news.com/Cand-U-huner/enstituya-kurdi-ya-li-dusseldorfe-li-ser-zimane-kurdi-seminerek-d-131969</ref> == Berhem == Di îlona 1996an de pirtûka wî ya bi navê ''Kurdîzan (rûberîna zaravên kurdî)'' bi aliyê [[Instîtûta Kurdî ji bo Lêkolîn û Zanist]] ve tê çapkirin. Romana wî ya pêşîn a bi navê ''[[Mamostên Zinaran]]'', bi [[devoka Serhedê]] ye, di sala [[1999]]an de ji [[weşanên Rewşen]] derdikeve. Romana wî ya duyem jî ''[[Dîlên li ber pûkê]]'' di kanûna paşîn a 2002an de hat çapkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-kurd-şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1951]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Mûşê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd|Aykoç, Ferqîn]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] deaj25pyfia1v2wzlbdmces3fq0zrii 2100328 2100324 2026-10-24T16:34:34Z MikaelF 935 /* Jinenîgarî */ 2100328 wikitext text/x-wiki '''Fêrgîn Melîk Aykoç''' (jdb. 1951) mamoste û [[nivîskarê kurd]] e. == Jinenîgarî == Aykoç di kanûna pêşîn a [[1951]]ê de li gundê [[Baskan]] ê ser navçeya [[Gimgim]]ê ya Mûşê ji dayika xwe bûye. Ji ber ku kalikê wî bi destê leşkerên tirk hatibû kuştin, bavê wî sêwî dimîne, bi diya ji xwe rê ji [[Dep]]ê diçe [[Gimgim]]ê. Li wir şivanî û xulamî dike. Jiwê zaroktiya Aykoç di nav belengazî de derbaz dibe. Ew bi erdheja ji [[Gimgim]]ê rê di dibistanên internat de dixwêne. Sala [[1972]]an de dest bi mamostetiyê dike.<ref>[[Rizoyê Xerzî]] (2021). "Her ziman bi serê xwe nêrîn û têgihiştineke cîhanî ye. Dîrok di destan û stranê de veşartî ye.", [[Xwebûn]], 71:2021, r. 4.</ref> Ew di sala 1980î de tê girtin û 17 roj di êşkencê de dimîne. Li pey tê berdan, mamostetî ji destê ji dest wî tê girtin. Neçar dimîne, derdikeve, koçî Almanyayê dike. Bi salan di warê polîtîkayê de bi çalakî dixebite. Di van salan de giraniya xwe dide zimên. Cara yekem di kovara ''[[Rewşen]]'' de gotarekî bi sernivîsa ''Têgînên Zimanê Kurdî'' dinivîse. Bi salan, wî di kovara ''[[Hîwa]]'' de jî dinivîsand. Di 2020an de Aykoç rêveberê [[Enstîtuya Kurdî ya Düsseldorfê]] li Almanyayê bû.<ref>https://kurmanci.anf-news.com/Cand-U-huner/enstituya-kurdi-ya-li-dusseldorfe-li-ser-zimane-kurdi-seminerek-d-131969</ref> == Berhem == Di îlona 1996an de pirtûka wî ya bi navê ''Kurdîzan (rûberîna zaravên kurdî)'' bi aliyê [[Instîtûta Kurdî ji bo Lêkolîn û Zanist]] ve tê çapkirin. Romana wî ya pêşîn a bi navê ''[[Mamostên Zinaran]]'', bi [[devoka Serhedê]] ye, di sala [[1999]]an de ji [[weşanên Rewşen]] derdikeve. Romana wî ya duyem jî ''[[Dîlên li ber pûkê]]'' di kanûna paşîn a 2002an de hat çapkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-kurd-şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1951]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Mûşê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd|Aykoç, Ferqîn]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] g0ibjh6c7mdze76ev8t3wv0uskwxh5r 2100332 2100328 2026-10-24T17:16:35Z MikaelF 935 /* Berhem */ 2100332 wikitext text/x-wiki '''Fêrgîn Melîk Aykoç''' (jdb. 1951) mamoste û [[nivîskarê kurd]] e. == Jinenîgarî == Aykoç di kanûna pêşîn a [[1951]]ê de li gundê [[Baskan]] ê ser navçeya [[Gimgim]]ê ya Mûşê ji dayika xwe bûye. Ji ber ku kalikê wî bi destê leşkerên tirk hatibû kuştin, bavê wî sêwî dimîne, bi diya ji xwe rê ji [[Dep]]ê diçe [[Gimgim]]ê. Li wir şivanî û xulamî dike. Jiwê zaroktiya Aykoç di nav belengazî de derbaz dibe. Ew bi erdheja ji [[Gimgim]]ê rê di dibistanên internat de dixwêne. Sala [[1972]]an de dest bi mamostetiyê dike.<ref>[[Rizoyê Xerzî]] (2021). "Her ziman bi serê xwe nêrîn û têgihiştineke cîhanî ye. Dîrok di destan û stranê de veşartî ye.", [[Xwebûn]], 71:2021, r. 4.</ref> Ew di sala 1980î de tê girtin û 17 roj di êşkencê de dimîne. Li pey tê berdan, mamostetî ji destê ji dest wî tê girtin. Neçar dimîne, derdikeve, koçî Almanyayê dike. Bi salan di warê polîtîkayê de bi çalakî dixebite. Di van salan de giraniya xwe dide zimên. Cara yekem di kovara ''[[Rewşen]]'' de gotarekî bi sernivîsa ''Têgînên Zimanê Kurdî'' dinivîse. Bi salan, wî di kovara ''[[Hîwa]]'' de jî dinivîsand. Di 2020an de Aykoç rêveberê [[Enstîtuya Kurdî ya Düsseldorfê]] li Almanyayê bû.<ref>https://kurmanci.anf-news.com/Cand-U-huner/enstituya-kurdi-ya-li-dusseldorfe-li-ser-zimane-kurdi-seminerek-d-131969</ref> == Berhem == Di îlona 1996an de pirtûka wî ya bi navê ''Kurdîzan (rûberîna zaravên kurdî)'' bi aliyê [[Instîtûta Kurdî ji bo Lêkolîn û Zanist]] a [[Berlîn]]ê ve tê çapkirin. Romana wî ya pêşîn a bi navê ''[[Mamostên Zinaran]]'', bi [[devoka Serhedê]] ye, di sala [[1999]]an de ji [[weşanên Rewşen]] derdikeve. Romana wî ya duyem jî ''[[Dîlên li ber pûkê]]'' di kanûna paşîn a 2002an de hat çapkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-kurd-şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1951]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Mûşê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd|Aykoç, Ferqîn]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] d3wmfkivxgeblglri30nd9jgc39fr03 2100333 2100332 2026-10-24T17:17:29Z MikaelF 935 /* Çavkanî */ 2100333 wikitext text/x-wiki '''Fêrgîn Melîk Aykoç''' (jdb. 1951) mamoste û [[nivîskarê kurd]] e. == Jinenîgarî == Aykoç di kanûna pêşîn a [[1951]]ê de li gundê [[Baskan]] ê ser navçeya [[Gimgim]]ê ya Mûşê ji dayika xwe bûye. Ji ber ku kalikê wî bi destê leşkerên tirk hatibû kuştin, bavê wî sêwî dimîne, bi diya ji xwe rê ji [[Dep]]ê diçe [[Gimgim]]ê. Li wir şivanî û xulamî dike. Jiwê zaroktiya Aykoç di nav belengazî de derbaz dibe. Ew bi erdheja ji [[Gimgim]]ê rê di dibistanên internat de dixwêne. Sala [[1972]]an de dest bi mamostetiyê dike.<ref>[[Rizoyê Xerzî]] (2021). "Her ziman bi serê xwe nêrîn û têgihiştineke cîhanî ye. Dîrok di destan û stranê de veşartî ye.", [[Xwebûn]], 71:2021, r. 4.</ref> Ew di sala 1980î de tê girtin û 17 roj di êşkencê de dimîne. Li pey tê berdan, mamostetî ji destê ji dest wî tê girtin. Neçar dimîne, derdikeve, koçî Almanyayê dike. Bi salan di warê polîtîkayê de bi çalakî dixebite. Di van salan de giraniya xwe dide zimên. Cara yekem di kovara ''[[Rewşen]]'' de gotarekî bi sernivîsa ''Têgînên Zimanê Kurdî'' dinivîse. Bi salan, wî di kovara ''[[Hîwa]]'' de jî dinivîsand. Di 2020an de Aykoç rêveberê [[Enstîtuya Kurdî ya Düsseldorfê]] li Almanyayê bû.<ref>https://kurmanci.anf-news.com/Cand-U-huner/enstituya-kurdi-ya-li-dusseldorfe-li-ser-zimane-kurdi-seminerek-d-131969</ref> == Berhem == Di îlona 1996an de pirtûka wî ya bi navê ''Kurdîzan (rûberîna zaravên kurdî)'' bi aliyê [[Instîtûta Kurdî ji bo Lêkolîn û Zanist]] a [[Berlîn]]ê ve tê çapkirin. Romana wî ya pêşîn a bi navê ''[[Mamostên Zinaran]]'', bi [[devoka Serhedê]] ye, di sala [[1999]]an de ji [[weşanên Rewşen]] derdikeve. Romana wî ya duyem jî ''[[Dîlên li ber pûkê]]'' di kanûna paşîn a 2002an de hat çapkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * https://zimannas.wordpress.com/wp-content/uploads/2018/01/kurdizan.pdf {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-kurd-şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1951]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Mûşê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd|Aykoç, Ferqîn]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] fxod64lz51ipxx9ysprpp0h8ckuevcm 2100334 2100333 2026-10-24T17:24:19Z MikaelF 935 /* Berhem */ 2100334 wikitext text/x-wiki '''Fêrgîn Melîk Aykoç''' (jdb. 1951) mamoste û [[nivîskarê kurd]] e. == Jinenîgarî == Aykoç di kanûna pêşîn a [[1951]]ê de li gundê [[Baskan]] ê ser navçeya [[Gimgim]]ê ya Mûşê ji dayika xwe bûye. Ji ber ku kalikê wî bi destê leşkerên tirk hatibû kuştin, bavê wî sêwî dimîne, bi diya ji xwe rê ji [[Dep]]ê diçe [[Gimgim]]ê. Li wir şivanî û xulamî dike. Jiwê zaroktiya Aykoç di nav belengazî de derbaz dibe. Ew bi erdheja ji [[Gimgim]]ê rê di dibistanên internat de dixwêne. Sala [[1972]]an de dest bi mamostetiyê dike.<ref>[[Rizoyê Xerzî]] (2021). "Her ziman bi serê xwe nêrîn û têgihiştineke cîhanî ye. Dîrok di destan û stranê de veşartî ye.", [[Xwebûn]], 71:2021, r. 4.</ref> Ew di sala 1980î de tê girtin û 17 roj di êşkencê de dimîne. Li pey tê berdan, mamostetî ji destê ji dest wî tê girtin. Neçar dimîne, derdikeve, koçî Almanyayê dike. Bi salan di warê polîtîkayê de bi çalakî dixebite. Di van salan de giraniya xwe dide zimên. Cara yekem di kovara ''[[Rewşen]]'' de gotarekî bi sernivîsa ''Têgînên Zimanê Kurdî'' dinivîse. Bi salan, wî di kovara ''[[Hîwa]]'' de jî dinivîsand. Di 2020an de Aykoç rêveberê [[Enstîtuya Kurdî ya Düsseldorfê]] li Almanyayê bû.<ref>https://kurmanci.anf-news.com/Cand-U-huner/enstituya-kurdi-ya-li-dusseldorfe-li-ser-zimane-kurdi-seminerek-d-131969</ref> == Berhem == Di îlona 1996an de pirtûka wî ya bi navê ''Kurdîzan (rûberîna zaravên kurdî)'' bi aliyê [[Instîtûta Kurdî ji bo Lêkolîn û Zanist]] a [[Berlîn]]ê ve hat çapkirin. Romana wî ya pêşîn a bi navê ''[[Mamostên Zinaran]]'', bi [[devoka Serhedê]] ye, di sala [[1999]]an de ji [[weşanên Rewşen]] derket. Romana wî ya duyem ''[[Dîlên li ber pûkê]]'' jî di kanûna paşîn a 2002an de hat çapkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * https://zimannas.wordpress.com/wp-content/uploads/2018/01/kurdizan.pdf {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-kurd-şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1951]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Mûşê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd|Aykoç, Ferqîn]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] b1rjedaogi0d5r54ugusou8mipsvo83 0 4815 2100307 1839997 2026-10-24T14:59:52Z MikaelF 935 2100307 wikitext text/x-wiki [[Hîwa]] kovareke hefteyî bû ku li gel rojnameya [[Özgür Politika]] derdiket. Binihêre: [[Bikarhêner:Erdal Ronahi/Hîwa|Hejmarên kovara Hîwa]] == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Kovarên kurdî]] euz6vynfhd0tsp4hnmxjp9dph81m082 2100308 2100307 2026-10-24T15:01:24Z MikaelF 935 2100308 wikitext text/x-wiki '''Hîwa''' kovareke hefteyî bû ku di 2001-2005an de li gel rojnameya [[Özgür Politika]] derdiket.{{Çavk}} == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Kovarên kurdî]] q8xfskegvxz3d9wlhpw1vhdhiybv9fe 0 9912 2100384 1967699 2026-10-25T04:50:17Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100384 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Hamit Bozarslan''' di [[11ê çiriya pêşîn]] a [[1958]]an da li [[Licê]] ji dayik bû. Dîroknas û pisporê siyaseta [[Rojhilata Navîn]] û [[doza kurdan]] e. Ew mamosteyê li [[École des Hautes Études en Sciences Sociales]] ([[EHESS]]) ye. Ew kurê [[Mehmed Emîn Bozarslan]] e. == Berhem == * La question kurde: états et minorités au Moyen-Orient, Presses de Sciences-Po, Parîs, 1997. * Conflit Kurde, Weşanên Autrement, Fransa, 2009. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-şitil}} [[Kategorî:Lêkolîner]] [[Kategorî:Nivîskar]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1958]] [[Kategorî:Dîroknasên fransî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] k07lbugoab4ywu3n4pcrcmdrc1yomy6 0 10160 2100388 1807714 2026-10-25T04:53:39Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100388 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=tebax 2024}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane | wêne = | sernavê_wêne = | hevwelatî = | çînaser = zanyar }} '''Hans Asperger''' yek ji bijîşkên zarokan ê navdar e. Ji [[Awûstûrya]] ye. Di 18ê sibata [[1906]]an li bajarê [[Hausbrunn]] hatiye dinyayê û di 21 Cotkar [[1980]]î li [[Wîen]] jiyana xwe ji dest daye. Asperger li ser [[otîstîzm]]a zarokan xebat kiriye. Wî bi navê "psîkîatriya otîstîzme" xebatên xwe weşandiye. == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Bijîşk]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1906]] [[Kategorî:Mirin 1980]] [[Kategorî:Katolîkên romayî yên sedsala 20an]] 7e2mqnyd54wof8myepddl5u0mra5jsl 0 13469 2100331 1577741 2026-10-24T16:48:21Z ~2026-56774-11 189781 /* */ Kürdistan bilgisi hatalı 2100331 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank hunermend | nav = Delîl Dîlanar | wêne = Delîl Dîlanar.png | paşbingeh = solo_singer | sernavê_wêne = Delîl Dîlanar li ser hevpeyvîna bi Dengê Amerîkayê re | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|1972|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Orginos, Mûş|Orginos]], [[Mûş]], [[Bakurê Kurdistanê]] | cure = [[Muzîka kurdî]] | pîşe = Hûnermend }} '''Delîl Dîlanar''' (jdb. Sala 1972, [[Orginos, Mûş|Orginos]], [[Mûş]], [[Bakurê Kurdistanê]]) Muş kürdistanda değildir. Türkiye sınırları içerisinde yer alır. Kürdistan diye bir yerde yoktur. hûnermendekî [[kurd]] e ku li gundê [[Orginos]] a girêdayî bajarê [[Mûş]]ê hatiye dinyayê. Delîl Dîlanar bi stranên xwe yê dengbêjiyên bi enstrûmanên nûjen tê naskirin. == Jînenîgarî == Delîl Dîlanar, zarokatiya xwe û salên pêşîn bi apê xwe Husênê Muşî re, derbas dike. Delîl Dîlanar kevneşopiya apê xwe ya dengbêjî bi karîyerek serkevtî heta roja îro têne û jiyana ciwanî ya xwe li ba apê xwe alîkariya wî kir, li ba apê xwe hînkarên dengbêjî bi dest xist. Delîl Dîlanar bi Apê xwe [[Huseynê Mûşî]] re di nav civakan de stranê dengbêjî digot û ev sedem ji bo Delîl Dîlanar bû naskirina nav xelkê. Delîl Dîlanar 3 salan li enstîtûya kurdî perwerdahê ya Mey, li ba Mamoste [[Egîdê Cimo]] dît.<ref name=":0" /> Delîl Dîlanar ji ber gotinên stranên kurdî ji Bakûrê Kurdistanê hate sirgûnkirin û 20 sal ji welatê xwe ma dûr. Piştê 20 sala ku Delîl Dîlanar vegeriya welat bi Derhênera Kurd Bulent Gunduz re fîlmek li ser jiyana xwe çêkir. Fîlm bi navê Kurdistan ji çend Festîvalên Fîlman û ji sazîyan netewî yên Cîhanê xelata hildigire.<ref name=":0" /> Delîl Dîlanar piştî jiyana xwe yê sirgûniya 27 salan, di sala 2022an de cara yekem e ku li [[Bakurê Kurdistanê]] konserên xwe lidardixe.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/461584/dogdugu-topraklarda-27-yil-sonra-ilk-turnesine-cikan-del-l-d-lanar-burada-olmak-cok-guzel-bir-his |sernav=Doğduğu topraklarda 27 yıl sonra ilk turnesine çıkan Delîl Dîlanar: Burada olmak çok güzel bir his |paşnav=Gazetesi |pêşnav=Evrensel |malper=Evrensel.net |ziman=tr-TR |tarîxa-gihiştinê=2022-05-19 }}</ref> == Dîskografî == '''Albûm''' * ''Dengbêjî'' ''(Jibo bîranîna Dengbêj Huseyno)'' * ''Serayê'' * ''Nêçîrvano'' * ''Zerîyê'' == Vîdyonîgarî == '''Vîdeo Klîb''' * Delîl Dîlanar - Zarbûma * Delîl Dîlanar - Çîya Bilinde ''(Enstrûman û Danasîn)'' * Delîl Dîlanar - Evdalo ''(Axaftin, Enstrûman û Sitrana Dengbêjî Evdalo)'' * Delîl Dîlanar - Shingal ''(Enstrûman Helbest û Dengbêjî)'' == Fîlmografî == '''Fîlm''' * ''Kurdistan-Kurdistan'' (2015) ''(Derhêner Bulent Gunduz)'' * == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Stranbêj-kurd-şitil}} [[Kategorî:Stranbêjên kurd|Dîlanar, Delîl]] gtzhcpt8xuyjry7tevtkt363wf51i59 2100335 2100331 2026-10-24T17:25:51Z MikaelF 935 Guhartoya [[Special:Diff/2100331|2100331]] yê [[Special:Contributions/~2026-56774-11|~2026-56774-11]] ([[User talk:~2026-56774-11|gotûbêj]]) şûnde kir 2100335 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank hunermend | nav = Delîl Dîlanar | wêne = Delîl Dîlanar.png | paşbingeh = solo_singer | sernavê_wêne = Delîl Dîlanar li ser hevpeyvîna bi Dengê Amerîkayê re | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|1972|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Orginos, Mûş|Orginos]], [[Mûş]], [[Bakurê Kurdistanê]] | cure = [[Muzîka kurdî]] | pîşe = Hûnermend }} '''Delîl Dîlanar''' (jdb. Sala 1972, [[Orginos, Mûş|Orginos]], [[Mûş]], [[Bakurê Kurdistanê]]) hûnermendekî [[kurd]] e ku li gundê [[Orginos]] a girêdayî bajarê [[Mûş]]ê hatiye dinyayê. Delîl Dîlanar bi stranên xwe yê dengbêjiyên bi enstrûmanên nûjen tê naskirin. == Jînenîgarî == Delîl Dîlanar, zarokatiya xwe û salên pêşîn bi apê xwe Husênê Muşî re, derbas dike. Delîl Dîlanar kevneşopiya apê xwe ya dengbêjî bi karîyerek serkevtî heta roja îro têne û jiyana ciwanî ya xwe li ba apê xwe alîkariya wî kir, li ba apê xwe hînkarên dengbêjî bi dest xist. Delîl Dîlanar bi Apê xwe [[Huseynê Mûşî]] re di nav civakan de stranê dengbêjî digot û ev sedem ji bo Delîl Dîlanar bû naskirina nav xelkê. Delîl Dîlanar 3 salan li enstîtûya kurdî perwerdahê ya Mey, li ba Mamoste [[Egîdê Cimo]] dît.<ref name=":0" /> Delîl Dîlanar ji ber gotinên stranên kurdî ji Bakûrê Kurdistanê hate sirgûnkirin û 20 sal ji welatê xwe ma dûr. Piştê 20 sala ku Delîl Dîlanar vegeriya welat bi Derhênera Kurd Bulent Gunduz re fîlmek li ser jiyana xwe çêkir. Fîlm bi navê Kurdistan ji çend Festîvalên Fîlman û ji sazîyan netewî yên Cîhanê xelata hildigire.<ref name=":0" /> Delîl Dîlanar piştî jiyana xwe yê sirgûniya 27 salan, di sala 2022an de cara yekem e ku li [[Bakurê Kurdistanê]] konserên xwe lidardixe.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/461584/dogdugu-topraklarda-27-yil-sonra-ilk-turnesine-cikan-del-l-d-lanar-burada-olmak-cok-guzel-bir-his |sernav=Doğduğu topraklarda 27 yıl sonra ilk turnesine çıkan Delîl Dîlanar: Burada olmak çok güzel bir his |paşnav=Gazetesi |pêşnav=Evrensel |malper=Evrensel.net |ziman=tr-TR |tarîxa-gihiştinê=2022-05-19 }}</ref> == Dîskografî == '''Albûm''' * ''Dengbêjî'' ''(Jibo bîranîna Dengbêj Huseyno)'' * ''Serayê'' * ''Nêçîrvano'' * ''Zerîyê'' == Vîdyonîgarî == '''Vîdeo Klîb''' * Delîl Dîlanar - Zarbûma * Delîl Dîlanar - Çîya Bilinde ''(Enstrûman û Danasîn)'' * Delîl Dîlanar - Evdalo ''(Axaftin, Enstrûman û Sitrana Dengbêjî Evdalo)'' * Delîl Dîlanar - Shingal ''(Enstrûman Helbest û Dengbêjî)'' == Fîlmografî == '''Fîlm''' * ''Kurdistan-Kurdistan'' (2015) ''(Derhêner Bulent Gunduz)'' * == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Stranbêj-kurd-şitil}} [[Kategorî:Stranbêjên kurd|Dîlanar, Delîl]] ssozrbzj92oos3ewm9oamar1plt7l0s 2100336 2100335 2026-10-24T17:26:49Z MikaelF 935 2100336 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank hunermend | nav = Delîl Dîlanar | wêne = Delîl Dîlanar.png | paşbingeh = solo_singer | sernavê_wêne = Delîl Dîlanar li ser hevpeyvîna bi Dengê Amerîkayê re | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|1972|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Orginos, Mûş|Orginos]], [[Mûş]], [[Bakurê Kurdistanê]] | cure = [[Muzîka kurdî]] | pîşe = Hunermend }} '''Delîl Dîlanar''' (jdb. Sala 1972, [[Orginos, Mûş|Orginos]], [[Mûş]], [[Bakurê Kurdistanê]]) hunermendekî [[kurd]] e ku li gundê [[Orginos]] a ser bajarê [[Mûş]]ê hatiye dinyayê. Delîl Dîlanar bi stranên xwe yê dengbêjiyên bi enstrûmanên nûjen tê naskirin. == Jînenîgarî == Delîl Dîlanar, zarokatiya xwe û salên pêşîn bi apê xwe Husênê Muşî re, derbas dike. Delîl Dîlanar kevneşopiya apê xwe ya dengbêjî bi karîyerek serkevtî heta roja îro têne û jiyana ciwanî ya xwe li ba apê xwe alîkariya wî kir, li ba apê xwe hînkarên dengbêjî bi dest xist. Delîl Dîlanar bi Apê xwe [[Huseynê Mûşî]] re di nav civakan de stranê dengbêjî digot û ev sedem ji bo Delîl Dîlanar bû naskirina nav xelkê. Delîl Dîlanar 3 salan li enstîtûya kurdî perwerdahê ya Mey, li ba Mamoste [[Egîdê Cimo]] dît.<ref name=":0" /> Delîl Dîlanar ji ber gotinên stranên kurdî ji Bakûrê Kurdistanê hate sirgûnkirin û 20 sal ji welatê xwe ma dûr. Piştê 20 sala ku Delîl Dîlanar vegeriya welat bi Derhênera Kurd Bulent Gunduz re fîlmek li ser jiyana xwe çêkir. Fîlm bi navê Kurdistan ji çend Festîvalên Fîlman û ji sazîyan netewî yên Cîhanê xelata hildigire.<ref name=":0" /> Delîl Dîlanar piştî jiyana xwe yê sirgûniya 27 salan, di sala 2022an de cara yekem e ku li [[Bakurê Kurdistanê]] konserên xwe lidardixe.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/461584/dogdugu-topraklarda-27-yil-sonra-ilk-turnesine-cikan-del-l-d-lanar-burada-olmak-cok-guzel-bir-his |sernav=Doğduğu topraklarda 27 yıl sonra ilk turnesine çıkan Delîl Dîlanar: Burada olmak çok güzel bir his |paşnav=Gazetesi |pêşnav=Evrensel |malper=Evrensel.net |ziman=tr-TR |tarîxa-gihiştinê=2022-05-19 }}</ref> == Dîskografî == '''Albûm''' * ''Dengbêjî'' ''(Jibo bîranîna Dengbêj Huseyno)'' * ''Serayê'' * ''Nêçîrvano'' * ''Zerîyê'' == Vîdyonîgarî == '''Vîdeo Klîb''' * Delîl Dîlanar - Zarbûma * Delîl Dîlanar - Çîya Bilinde ''(Enstrûman û Danasîn)'' * Delîl Dîlanar - Evdalo ''(Axaftin, Enstrûman û Sitrana Dengbêjî Evdalo)'' * Delîl Dîlanar - Shingal ''(Enstrûman Helbest û Dengbêjî)'' == Fîlmografî == '''Fîlm''' * ''Kurdistan-Kurdistan'' (2015) ''(Derhêner Bulent Gunduz)'' * == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Stranbêj-kurd-şitil}} [[Kategorî:Stranbêjên kurd|Dîlanar, Delîl]] tky2pwbeomfy6ir753l2kfza84ssvwk 2100337 2100336 2026-10-24T17:39:05Z MikaelF 935 2100337 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank hunermend | nav = Delîl Dîlanar | wêne = Delîl Dîlanar.png | paşbingeh = solo_singer | sernavê_wêne = Delîl Dîlanar li ser hevpeyvîna bi Dengê Amerîkayê re | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|1972|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Orginos, Mûş|Orginos]], [[Mûş]], [[Bakurê Kurdistanê]] | cure = [[Muzîka kurdî]] | pîşe = Hunermend }} '''Delîl Dîlanar''' (jdb. 1972) hunermendekî [[kurd]] e ku li gundê [[Orginos]] a ser bajarê [[Mûş]]ê hatiye dinyayê. Delîl Dîlanar bi stranên xwe yê dengbêjiyên bi enstrûmanên nûjen tê naskirin. == Jînenîgarî == Delîl Dîlanar, zarokatiya xwe û salên pêşîn bi apê xwe Husênê Muşî re, derbas dike. Delîl Dîlanar kevneşopiya apê xwe ya dengbêjî bi karîyerek serkevtî heta roja îro têne û jiyana ciwanî ya xwe li ba apê xwe alîkariya wî kir, li ba apê xwe hînkarên dengbêjî bi dest xist. Delîl Dîlanar bi Apê xwe [[Huseynê Mûşî]] re di nav civakan de stranê dengbêjî digot û ev sedem ji bo Delîl Dîlanar bû naskirina nav xelkê. Delîl Dîlanar 3 salan li enstîtûya kurdî perwerdahê ya Mey, li ba Mamoste [[Egîdê Cimo]] dît.<ref name=":0" /> Delîl Dîlanar ji ber gotinên stranên kurdî ji Bakûrê Kurdistanê hate sirgûnkirin û 20 sal ji welatê xwe ma dûr. Piştê 20 sala ku Delîl Dîlanar vegeriya welat bi Derhênera Kurd Bulent Gunduz re fîlmek li ser jiyana xwe çêkir. Fîlm bi navê Kurdistan ji çend Festîvalên Fîlman û ji sazîyan netewî yên Cîhanê xelata hildigire.<ref name=":0" /> Delîl Dîlanar piştî jiyana xwe yê sirgûniya 27 salan, di sala 2022an de cara yekem e ku li [[Bakurê Kurdistanê]] konserên xwe lidardixe.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/461584/dogdugu-topraklarda-27-yil-sonra-ilk-turnesine-cikan-del-l-d-lanar-burada-olmak-cok-guzel-bir-his |sernav=Doğduğu topraklarda 27 yıl sonra ilk turnesine çıkan Delîl Dîlanar: Burada olmak çok güzel bir his |paşnav=Gazetesi |pêşnav=Evrensel |malper=Evrensel.net |ziman=tr-TR |tarîxa-gihiştinê=2022-05-19 }}</ref> == Dîskografî == '''Albûm''' * ''Dengbêjî'' ''(Jibo bîranîna Dengbêj Huseyno)'' * ''Serayê'' * ''Nêçîrvano'' * ''Zerîyê'' == Vîdyonîgarî == '''Vîdeo Klîb''' * Delîl Dîlanar - Zarbûma * Delîl Dîlanar - Çîya Bilinde ''(Enstrûman û Danasîn)'' * Delîl Dîlanar - Evdalo ''(Axaftin, Enstrûman û Sitrana Dengbêjî Evdalo)'' * Delîl Dîlanar - Shingal ''(Enstrûman Helbest û Dengbêjî)'' == Fîlmografî == '''Fîlm''' * ''Kurdistan-Kurdistan'' (2015) ''(Derhêner Bulent Gunduz)'' * == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Stranbêj-kurd-şitil}} [[Kategorî:Stranbêjên kurd|Dîlanar, Delîl]] onpf87rovd74nsk4vadsuardo3eohh6 0 16759 2100390 1976965 2026-10-25T04:55:24Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100390 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî }} [[Wêne:Jean-Léon Gérôme - Pool in a Harem.jpg|thumb|rast|200px|''Li Haremê'' ji [[Jean-Léon Gérôme]]]] '''Harem''' ({{bi-ar|ﺣﺮﻳﻢ}}; {{bi-tr|harem}} an {{ziman|tr|odalik}}), di çanda [[Ereb]]an de cihê taybet ku lê têkiliyên taybet tên kirin e. Bi destê [[Tirk]]ên [[Osmanî]] navdar bûye. Wekî peyv ji "Heram - qedexe" tê û tê wateya "Cihê qedexekirî, cihê taybet, cihê veşartî hwd". Li civaka Ereban kesên dewlemend in berê xwedî harem bûn lê niha gelek kêm e. Ji bandora Ereban ev tradîsyon derbasî Tirk, [[Faris]], [[Cihû]] û civakên misilman ên li [[Asya]] nêzîk jî bûye. Civakên ku qîmeta jinan kêm e, mêr serdest e, li wan civakan kesên dewlemend li ser laşê jinan tasarûfê dikin, jinan wekî meta û tişta ku pê dem debasbibe dibînin. Herwekî li wan civakan jî harem an kerxanê hene. Divê mirov şaşiyekê sererast bike ku Erebên ku xizanin jî peyva haremê bikartînin lê di wateya "nava malê, cihê taybet" de. Ê ku tradîsyona haremê navdar û bipêşxistî kiriye Osmanî ne. Hin keyên Osmaniyan xwedî hezaran jinan bûn û wan di hareman de di bin mercên dîltiyê de dihewandin. Dema ew jinan pîr dibûn, ji haremê dihatin verêkirin û di nava civaka têr feodal de yan dihatin kuştin an jî di jiyaneke awarte de dijiyan. Paşayên Osmaniyan ji [[Balkan]], [[Qefqas]] û cihên din bi hezaran keçik dîl digirtin û bi vê yekê pesnê xwe didan. Zarokên ji wan peyda biban dikirin leşker. Kêm ji wan dibûn key an di palasê de cihdigirtin. Tê zanîn ku diyên tevahiya paşayên Osmanî ji hareman bûn. Jinên haremê milkê paşa bûn û herçendî bi hinekan re mara olî çêdikirin jî, hin caran ji mêvanên xwe re jî pêşkêş dikirin. Li ser hareman gelek fîlm û pirtûk hene. [[Wêne:Turkish Bathscape.PNG|thumb|Hemameke Romê (Tirk)]] Tirkan wan bi navê ''"odalik - a hozê",'' ''"Kadin - jin"'' binavdikirin. ''Kadin''ên haremê gelek caran di bin êşkenceyê de diman û bi hezaran ji wan dihatin kuştin. Hin zanyar dibêjin bingeha tradîsyona haremê ji Misira antîk derbasî Cihûyan, ji wan jî derbasî Ereb û Tirkan bûye. {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Çanda îslamê]] [[Kategorî:Harem| ]] [[Kategorî:Termînolojiya îslamê]] [[Kategorî:Zayendîtî]] [[Kategorî:Jûr]] n3wqsztvyeawrqdvvg6u89s4140ghxk 0 16889 2100375 2037758 2026-10-25T04:42:04Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100375 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | sernavê_wêne = 1934 | çînaser = nivîskar }} '''Howard Phillips Lovecraft''' (jdb. [[20ê tebaxê]] [[1890]] li [[Providence]], [[Rhode Island]]; m. [[15ê adarê]] [[1937]] li heman cihê) yek ji nivîskarên navdar ên [[DYA]]yê ye. Lovecraft bi berhemên xwe yî xofbariyê tê nasîn. == Hin ji berhemêm wî == * Tiştinên heyvî - (The Thing in the Moonlight) * Cejn (The Festival) * Keştiya sêhrbar (The Mysterious Ship) * Gor (The Tomb) * Boziya Dunwich (The Dunwich Horror) * Ajalên dojehê (The Beast in the Cave) * Gelê keleporî (The Very Old Folk) * Keştiya spî (The White Ship) * Dar (The Tree) * Peyayê ehrîman (The Evil Clergyman) * Ew/o (He) * Bîrkan (Memory) {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-şitil}} [[Kategorî:Agnostîkên amerîkî]] [[Kategorî:Amerîkî|Lovecraft, H. P.]] [[Kategorî:Ateîstên amerîkî]] [[Kategorî:Helbestvanên amerîkî yên mêr]] [[Kategorî:Helbestvanên amerîkî yên sedsala 20an]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1890]] [[Kategorî:Mêr|Lovecraft, H. P.]] [[Kategorî:Mirin 1937]] [[Kategorî:Nivîskar|Lovecraft, H. P.]] [[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên mêr ên sedsala 20an]] [[Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî yên amerîkî]] [[Kategorî:Romannivîsên amerîkî yên mêr]] [[Kategorî:Romannivîsên amerîkî yên sedsala 20an]] [[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên wêjeya tirsê]] [[Kategorî:Rexnegirên wêjeyê yên amerîkî]] 5trlavvtwox9hzd37jff3w5goz0ia9d 0 16965 2100389 2086470 2026-10-25T04:53:51Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100389 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank nivîskar | nav = Hans Christian Andersen | wêne = Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg | sernavê_wêne = Andersen di sala 1869 de | pîşe = Nivîskar | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|2|4|1805}} | cihê_jidayikbûnê = [[Odense]], [[Danîmarka]] | roja_mirinê = {{Mirin|4|8|1875|2|4|1805|temen=erê}} | cihê_mirinê = [[Kopenhagen]], Danîmarka | netewe = Danîmarkî | ziman = Danîmarkî }} '''Hans Christian Andersen''', bi kurtasî H.C. Andersen (jdb. [[2ê nîsanê|2ê nîsana]] [[1805]] li [[Odense]], li girava [[Fünen]], [[Danîmarka]] - m. [[4ê tebaxê|4ê tebaxa]] [[1875]] li [[Kopenhagen]]), helbestvan û nivîskarê navdar ê danîmarkî ye. Ew di malbateke kedkar ê xizan de jidayîkbûye. Gorî derfetên xwe gelek ger lidarxistiye û ji gerên xwe sûd wergirtiye. Li dijî sazûmaniya dîldariyê (koletiyê) derketiye. Çîrok nivîsîne herwekî. Çîrokên wî di demekê kurt de li cîhanê belav bûne, û hêj jî wekî bêhempa tên dîtin. Wî ji bo zarokan gelek çîrok û pirtûk nivîsîne. A rastî zarokên cîhanê gelek deyndar û spasdarê Andersen in. == Hin ji çîrokên H. C. Andersen ên nemir == * ''[[Keçika niftikfiroş]]'' (kibrîtfiroş) * [[Stiya berfê]] * ''Prînsesa rind û lovî'' * ''Klaûsê piçûk û yê mezin'' * ''[[Periya deryayî ya biçûk]]'' * ''Çêlikê werdega nerind'' * ''[[Xwelîxan|Sînderella]]'' * ''[[Bilbil û Împeratorê Çînê]]'' * [[Cilûbergên Nû yên Şah]] * [[Tilîkê]] * [[Behlûlê dîn]] == H. C. Andersen bi kurdî == * ''Çîrok û serpêhatî''. Wergêr: [[Ezîzê Gerdenzerî]], [[Weşanên Doz]], [[Stembol]], 2012. * ''[[Periya avê]] û çîrokên din''. Wergêr: Ezîzê Gerdenzerî, [[Rewan]], 2013. * ''Çîrokên Andersen''. Wergêr: [[Nesrîn Rojkan]], [[Weşanên Morî]], [[Amed]], 2020.<ref>https://www.rudaw.net/kurmanci/culture-art/11102020</ref> * ''Ji edebiyata denîmarkî: Keçika kibrîtfiroş''. Wergêr: [[Bişarê Segman]], [[Ronahî (kovar)|Ronahî]], 19:1943, r. 378-379.<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Ronahî (kovar)|Ronahî Hejmar 1-28 (1942-1945)]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Celadet Alî|weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1985 |rûpel=378-379}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Helbestvan-şitil}} [[Kategorî:Hans Christian Andersen| ]] [[Kategorî:Helbestvan]] [[Kategorî:Helbestvanên bîseksuel]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1805]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 1875]] [[Kategorî:Nivîskar]] [[Kategorî:Nivîskarên bîseksuel ên mêr]] [[Kategorî:Romannivîsên bîseksuel]] [[Kategorî:Zargotina danîmarkî]] [[Kategorî:Romannivîsên danîmarkî yên mêr]] [[Kategorî:Helbestvanên danîmarkî yên mêr]] mys7zaps819d022epi0oah9r67wpzt2 0 17260 2100329 1706027 2026-10-24T16:36:36Z Atcovi 19665 mujawwad --> murattal 2100329 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî }} [[Wêne:Chapter 44, Ad-Dukhan (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|thumb|Dûxan]] '''Dûxan''' ({{bi-ar|سورة الدّخان}}) sûreyek ji [[Quran]] a Pîroz yê misilmanan e û li bajarê [[Mekkê]] nazîl bûye. Bi temamî ji 59 [[ayet]]an pêk tê. Sûre navê xwe peyva "dûxan" di ayeta 10 emîn der derbaz dibe de girtiye. Ew di zimanê [[kurdî]] de tê manê "dûman" e. Sûre qala girîng bûna bawer kirina [[pirtûk]]an, [[pexamber]]a û cezayê axîretê de werê dana wan mirovên bawer na kirinî dike. {{Sûreyên Quranê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Sûre]] a7z825ee57h69n2zc9l3zgl5xaug5cu 0 24035 2100385 1940338 2026-10-25T04:50:27Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100385 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Hamit Geylani''' (jdb. 1947an, [[Dêman]], parêzgeha [[Hekarî (parêzgeh)|Hekariyê]], [[Bakurê Kurdistanê]]) siyasetmedarekî [[kurd]] e ku endam û dûr ve serokê [[Partiya Aştî û Demokrasiyê]] bû. == Jînenîgarî == Di sala 1957an de li gundê [[Dêman]]ê a parêzgeha [[Hekarî (parêzgeh)|Hekariyê]] jidayik bû. Dibistana seretayî û navîn li Şemzînanê û ya adeyî jî li [[Colemêrg]]ê qedand. Di sala 1975an de perwerdeya hiqûqnasiyê li [[Zanîngeha Enqereyê]] qedand û di salên pêkhatinê wek parêzer dixebitî.<ref name=":0"> {{Jêder-malper |url=https://www.haberler.com/hamit-geylani/biyografisi/ |sernav=Hamit Geylani Kimdir? - Hamit Geylani Hayatı ve Biyografisi |malper=Haberler |roja-gihiştinê=2024-12-10 |ziman=tr}}</ref> Geylani bi rêzê ve di partiyên siyasî yê [[Partiya Demokrasiya Gel]], [[Partiya Gel a Demokratîk]] û [[Partiya Civaka Demokratîk]]êde bênavber siyaset kiriye û di asteke bilind de rayedariya van partiyan jî kiriye.<ref name=":0" /> == Berhem == * Yirmi Kurşunlu Yürek (Dilê Bi Bist Gulle): (Weşanên Aram Yayınları, -2004) * Azad Nisan Yağmuru (Azad Barana Nîsanê) (Weşanên Aram Yayınları -2004) == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1947]] [[Kategorî:Mirin 2025]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Parêzerên kurd]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Herêmên Demokratîk]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an]] l9dp6g0zlxa4ye9dnmr413dzqnud31h 0 24325 2100327 1830597 2026-10-24T16:28:42Z MikaelF 935 2100327 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane }} '''Kamran Simo Hedilî''' nivîskarekî kurd e ku di sibata 1955an de li gundê [[Hedil]]ê yê bi ser navça [[Hezex]]ê ve hatiye dinyayê.<ref>http://www.saradistribution.com/kamran.simo.htm</ref> == Kurtejiyan == Di zaroktiya wî de malbata Hedilî mala xwe bar dike [[Êlih]]ê. Di temenê ciwaniyê de dikeve nav tevgera azadiya Kurdistanê û ji ber wî awayî ji terefî Dewlata Tirkî ve du caran tê girtin. Di darbeya leşkerî ya 12ê îlona 1980yî de bi hevalên xwe re derbasî Rojavayê Kurdistanê û Libnanê dibe. Xebata xwe li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] didomîne. Li wir jî gelek caran ji terefî dewleta [[Sûrî]] ve tê girtin. Ji [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] derbasî [[Başûrê Kurdistanê|Başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|Rojhilatê Kurdistanê]] dibe. Li [[Rojhilata Kurdistanê|Rojhilatê Kurdistanê]] ji terefî Dewlata [[Îran]]ê ve jî tê girtin. Her sê dewletên Kurdistanê di bin destên xwe de digirin, wî digirin û zilma xwe nîşan didin. Ew endamê [[Yekîtiya Nivîskarên Swedê]] ye û endamê [[Navenda PENa Kurd|PENa Kurd a Navneteweyî]] ye. Vê gavê (2021) serokê [[Enstîtuya Kurdî ya Stockholmê|Înstituya Kurdî li Stockholmê]] ya [[Swêd]]ê ye.<ref>https://www.bernamegeh.org/2019/07/31/jiyana-kamran-simo-hedili/</ref> == Berhem == Ji 1982an û vir ve kurteçîrok, helbest, destan û lêkolînên di rojname, kovar û malperan de dinivîse. * Berhemdarî Lorîna Pênûsê, helbest, Weşanên Kîtabî Arzan Stockholm - 2004 * Civata Giyanan, kurteçîrok, Weşanên Navenda Pedagogiya Kurdî, Stockholm - 2006 * Ji Enfalê Şeveke Bê Sibeh, helbest, Weşanên Navenda Pedagogiya Kurdî, Stockholm - 2006 * Min Deng Kuştin, helbest, Weşanên Navenda Pedagogiya Kurdî, Stockholm - 2006 * Helbest Çi Ye, lêkolîn, Weşanên Înstituya Kurdî Li Stockholmê, Stockholm- 2009 * Kîjan Kulîlk Çavên Te Ne, helbest, Weşanên Înstituya Kurdî Li Stockholmê, Stockholm - 2009 Babilîsok [Roman] Weşanên Înstituya Kurdî Li Stockholmê, Stockholm- 2012 * Pêxemberê Jibîrçûyî Manî, roman, Weşanên Ar, Stenbol - 2013 * Pêxemberê Jibîrçûyî Manî, roman, Çapa 2mîn, Weşanên Ar, Stenbol - 2014 * Dilê Xewnên Xwe Me, helbest, Weşanên Înstituya Kurdî Li Stockholmê, Stockholm- 2015 * Qêrîneke Bêdeng Rindêxan, roman, Weşanên Aram 2015 * Qêrîneke Bêdeng Rindêxan, roman, Weşanên Çapa 2mîn Înstituya Kurdî Li Stockholmê, Stockholm- 2016 * Qêrîneke Bêdeng Rindêxan, roman, Weşanên Çapa 3 mîn Şiler Qamîşlo * Berbanga Êvara Mirî, helbest, Weşaşên Înstituya Kurdî Li Stockholmê, Stockholm- 2017 Berbanga Êvarê [Helbest] Çapa 2mîn, Weşanên J&J, Amed - 2018 * Dilopên Lal, helbest, Çapa 2mîn, Weşanên J&J, Amed - 2018 * Ji Enfalê Şevên Bê Sibeh, helbest, Çapa 2mîn, Weşanên J&J, Amed - 2018 * Kîjan Kulîlk Çavên Te Ne, helbest, Çapa 2mîn, Weşanên J&J, Amed - 2018 * Lorîna Pênûsê, helbest, Çapa 2mîn, Weşanên J&J, Amed - 2018 * Min Deng Kuştin, helbest, Çapa 2mîn, Weşanên J&J, Amed - 2018 * Helbest Çi Ye, lêkolîn, Çapa 2mîn, Weşanên J&J, Amed - 2018 * Pêjna Baranê, roman, Weşanên J&J, Amed – 2018 * Pêjna Baranê, roman, Çapa 2mîn, Weşanên Înstituya Kurdî Li Stockholmê, Stockholm- 2019 * Serpêhatiyên Winda, çîrok, Çapa yekemîn Weşanên Înstituya kurdi Li Stockholm -2019. * Qolincên Nûjiyanê, roman, Çapa yekemîn Weşanên Aram Amed 2023 * Qolincên Nûjiyanê, roman, Çapa duyemîn Weşanên Înstituya Kurdî Li Stockholmê, Stockholm 2023 * Qolincên Nûjiyanê, roman, Çapa 3 mîn Weşanên Şiler Qamîşlo 2023 * Sebra Gamasî, helbest, Çapa yekemîn Weşanên Înstituya Kurdî Li Stockholmê, Stockholm 2023 == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1955]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] hvyhbfpzfygodinyxqhef6fil856xyl 0 25214 2100399 2100242 2026-10-25T05:36:21Z Biyolojiyabikurdi 31567 2100399 wikitext text/x-wiki '''Karok''' an jî '''kerû''' (bi înglîzî: yekjimar; ''fungus'', pirjimar; ''fungi'') yek ji cîhana zîndewerên tekxaneyî an jî firexaneyî yên endamên koma zîndewerên navikrasteqîn (êkaryot) in. Ji bo karokên xwarinê bi gelemperî peyva [[kuvark]] tê bikaranîn, lê karok û kuvark ne heman tişt in, kuvark beşek ji cîhana karokan e. Beşa zanistê ya li ser karokan xebat dike, wekî karokzanî (bi înglîzî: ''mycology'') tê navkirin. Karokzanî liqek [[Biyolojî|biyolojiyê]] ye. Di warê karokzaniyê de, karokzan li ser pêkhateya biyokîmyayî ya karokan, polenkirina karokan, diyarkirina bomaweya karokan, û ji aliyê mirov ve bikaranîna karokan de xebat dikin. Kuvark, karokên havênê, kufik û ''Penicillium notatum'' a ko jê dijezîndeyî ya penîsîlîn tê çêkirin, hemû endamên cîhana karokan in. Karok di jorecîhana Êkarya (bi înglîzî: ''Eukarya'') da cih digirin.<ref name="OpenStax, Biology"> Rye, C., Wise, R., Jurukovski, V., Desaix, J., Choi, J., & Avissar, Y. (2017).Biology. Houston, Texas : OpenStax College, Rice University,</ref> == Taybetmendî == [[Wêne:Karok ku.png|thumb|398x398px|Li gor polenzaniya nûjen, cîhana karokan di 7 liq, 10 jêreliq, 35 pol. 12 jêrepol, û 129 koman de tê polenkirnin.]] Karok jî wekî mîna [[ajal]]an, xwenejîn (heterotrof) in. Nikarin mîna [[riwek]], [[kevz]] û hin [[Bakterî|bakteriyan]] xurekên xwe bi [[fotosentez]] an jî kîmosentezê berhem bikin. Ajal xurekan dixwin û di [[coga herisê]] de bi alîkariya [[enzîm]]an, xurekan hildiweşînin bo molekulên sakar. Molekulên sakar ên wekî [[glukoz]], [[Asîda amînî|asîdên amînî]] û asîdên çewrî ji coga herisê tevlê [[xwîn]]ê dibin û tên guhaztin bo [[xane]]yan. Berevajiyê ajalan, hemû karok xurekan li derveyî laşê xwe [[Herisa kîmyayî|diherisînin]] û dimijînin nav xaneyên xwe. Ji bo vê karê, karok enzîmên xwe berdidin ser xurekên hawirdora xwe. Enzîm xurekên endamî yên aloz hildiweşîne bo xurekên endamî yên sakar. Xurekên sakar jî ji aliyê karok ve tê mijandin û di xaneyan de tên bikaranîn.<ref name="Campbell"/> Karok xurekên xwe ji madeyên endamî yên laşê organîzmayên mirî an jî zindî bi dest dixin. Madeyên endamî yên wekî dar û riwekên rizî, laşê ajalên mirî û paşmayîyên organaîzmayên zindî ji bo dabînkirina xurek çavkaniyên sereke ne.<ref name="Biology with Physiology">Simon, E. J., Dickey, J.L., Reece, J. B., & Burton, R. A. (2018).Campbell Essential Biology with Physiology (6th ed.). Newyork, United States: Pearson.</ref> Hemû karok navikrasteqîn in (êkaryot). Hemû karok xwenejîn in (heteretof). Piraniya karokan firexaneyî ne, lê hindek corên tekxaneyî jî hene. Mînak, karoka havênê tekxaneyî ye, lê karokên havênê bi şeweyî molge (kolonî) bi hevre dijîn. Hin karok firenavikî ne, ango di xaneya wan de ne yek, lê zêdetir [[navik]] cih digirin. Dîwarê xaneyên karokan kîtîn lixwe digire. Piraniya endamên cîhana karokan neliv in. Tenê di liqê Çîtrîdîomîkota (''Chytridiomycota'') de gamet, qamçî lixwe digirin û dilivin.<ref name="OpenStax, Biology" /> Ji ber ko karok cih naguherin, xwediyê pêkhateyên mîna reg in û xaneyên wan bi dîwarê xaneyê pêçayî ne, di salên berê de karok wekî riwek dihatin hesîbandin. Zanyar bi xebatên li ser [[Asîda rîbonukleyî|ARN-rîbozomî]] ya biçûk, ARN-rîbozomî ya karokan û ya zîndewerên ji cîhanên êkarya dan ber hev û diyar kirin ko karok ji riwekan pirtir, dişibin ajalan.<ref name="ENCYCLOPEDIA OF Life Science" /> Li cem karokan kiryara [[mîtoz]]ê ji xaneyên zîndewerên din cudatir rû dide. Ji ber ko di hin karokan de xane bi berbestan ji hev nehatine cihêkirin, yekeya pirbûnê ya karokan, ne xane lê navik e. Dema mîtozê de parzûna navikê hilnaweşe, rîsên teşiyê ji parzûna navikê derbas dibin û xwe bi [[kromozom]]an ve girê didin. Ji bilî karokên liqê Çîtrîdiyomîkota, xaneyên karokan [[Sentrîol|sentriyol]] lixwe nagirin.<ref name="McGraw-Hill"> Losos, J., Mason, K., Johnson,G., Raven, P., & Singer, S. (2016). Biology (11th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.</ref> == Pêkhate == Laşê karokên firexaneyî ji tora dezîyên piçûk pêk tê. Tora deziyên karokê wekî hîf ( bi latînî: yekjimar; ''hypha'', pirjimar; ''hyphae'') tê navkirin. Hîf (dezîyekarok) bi şeweyê deziyê lûlelyî ne.<ref name="VILLEE"> Solomon, E., Martin, C., Martin, D., & Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.</ref> Ango hîf bi eslê xwe xaneyek lûlelyî ya liqdar e û bi sîtoplazmayê tijî ye. Dibe ko hîf bêberbest be (bi înglîzî: ''aseptate hypha'') û firenavik be an jî bi berdestan hatibe dabeşkirin (bi înglîzî: ''septate hypha'').<ref name=" Biology">Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., & Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).</ref> Bi gelemperî karokên seretayî (pîrîmîtîv) hifên biberbest an jî hîfên berbestên netemamî lixwe digirin. Di berbestên netemamî de berbest kunkirî ne, [[sîtoplazma]] ji xaneyek dikare biherike xaneya din. Herwisa ne [[endamok]] lê, hin molekul jî di nav sîtoplazmayê de ji xaneyek ber bi xaneya din ve cih diguherin. Hîfên piraniya corên karokan, hîfên biberbest in. Di hîfên bi berdestan hatine cihêkirin de, li gor cora karokê an jî li gor qonaxa geşebûn û peresîna karokê dibe ko her xane yek an jî pirtir navik lixwe bigire.<ref name="Encyclopedia Britannica"/> Hîfên karoka kufika nanê bi berbestan nehatinê cihêkirin, loma hîfên kufika nanê ji xaneyên firenavikî pêk tên.<ref name="OpenStax, Biology" />Girseya hîfên bi hev re girêdayî wekî rîsê karokê an jî mîselyum (bi înglîzî: ''mycelium'') tê navkirin. Dibe ko mîselyuma karokek di nav axê de, ji torek çendan mêtreyan pêk were. Mîselyum ne tenê di nav axê de, lê li ser an jî di nav riwekan de, li ser madeyên endamî yên wekî nan, penêr û hwd jî geşe dibe.<ref name="McGraw-Hill" /> Hin karok, wekî mînak, karoka havênê, tekxaneyî ye û mîselyum pêk naîne.Gava di hawirdorê de bi têra xwe xurekên endamî hebin, hîfên nû tê çêkirin û mîselyuma karokê bi lez geşe dibe. Serê hîfên karokê ber bi xurekê ve dirêj dibin. Ji ber ko hîf gelek zirav û liqdar in, ji bo mijîna xurekan, rûyek fireh dabîn dikin.<ref name="Biology" />Ango di karokên firexaneyî de, her deziyek mîselyumê, hîfek e. Hîf zincîreke xaneyan e ko ji serî heta dawî bi hev ve girêdayî ne. Di hin karokên firexaneyî de gelek hîf bi hev re tên girêdan û pêkhateyên çêkerê [[Spordan|sporan]] peyda dibe.<ref name="Concepts and Applications">Starr, C. (2007). Biology:concepts and applications (7th ed.). Boston, MA: Cengage Learning.</ref> Di pêkhateya dîwarê xaneyê karokan de kîtîn heye. Kîtîn pêkhateyak qayişokî û qayim e û ji polîsakkarîdên nîtrojenî ava bûye.<ref name="Campbell" />Karok ji xaneyên êkaryotî (navikrasteqîn) pêk tên lê berevajiyê zîndewerên din ên êkaryotî, xaneyên karok haploîdî ne. Tenê di qonaxa pirbûna zayendî de ji bo demek kurt, dîploîdî ne.<ref name="ENCYCLOPEDIA OF Life Science">Cullen, K. E. (2009).Encyclopedia of Life Science. Newyork: Facts On File, Inc</ref> Karok mijer in. Xurekê xwe bi rêya mijînî werdigirin.Enzîmên herisê berhem dikin û der didin ser xurekê, xurekê li derveyê xaneyê diherisînin, paşê dimijînin nav xaneyê. Hin corên karokan bi genîxweriyê, xwarinên xwe ji organîzmayên mirî bi dest dixin. Karok bi nîvçeregan ''(rhizoids'') xwe bi hawirdora xwe ve girê didin. Karok ji bo hilweşandina xurekên endamî yên li hawirdora xwe, enzîm bi kar tînin. Selulaz (''cellulase''), fîtaz (''phytase''), lîpaz (''lipase''), û zîlenaz (''xylanase'') mînakên serekî ne bo enzîmên karokan. Karok xurekên endamî yên aloz, bi alîkariya enzîman hildiweşîne bo xurekên endamî yên sakar. Deziyekarok (hîf), madeyan ji hawirdorê dimijînin. Deziyekarok di nav axê de an jî di nav qedê riwekên de dirêj dibin. == Çerxa jiyana karokan == Di çerxa jiyana karokên bi [[pirbûna zayendî]] zêde dibin de, qonaxa haploîdî û qonaxa dîploîdî li dû hev dubare dibin.Karokên firexaneyî bi zîldana sporê geşe dibin û hîf û mîselyum çêdikin. Qonaxa haploîdî bi yekbûna navikên haploîdî, ango bi karyogamiyê dawî dibe. Bi yekbûna navikên haploîdî, [[zîgot]]a dîploîdî peyda dibe û qonaxa dîploîdî ya karokê dest pê dike. [[Miyoz|Dabeşbûna miyozî]] kromozomên zîgote dabeşê du paran dike û qonaxa haploîdî ji nû ve dest pê dike. Gamet bi mîtozê, ji pêkhateya haploîdî peyda dibin. Di piraniya corên karokan de ji bilî zîgote, hemû pêkhateyên karokê haploîdî ne.<ref name="Encyclopedia Britannica" /> === Spor === Pitiriya karokan bi navbeynkariya [[Spor (biyolojî)|sporan]], bi [[pirbûna nezayendî]] zêde dibin. Dibe ko spor bi kiryara zayendî bi dabeşbûna miyozê, an jî bi kiryara nezayendî, bi dabeşbûna mîtoze werin çêkirin.<ref name="Concepts and Applications"/> Sporên bi kiryara nezayendî tên çêkirin, di xaneyên tûrikî yên bi navê spordank (sporangiyum) de tên berhemkirin û wekî sporên spordankê an jî sporangiyaspor tên navkirin. Sporên bi kiryara zayendî tên çêkirin jî li gor cora liqê karokan, wekî askospor, bazîdiyospor û zîgospor tên navkirin. Herwisa sporên hin karok û kevzan jî wekî oospor tên navkirin.<ref>McGinnis MR, Tyring SK. Introduction to Mycology. In: Baron S, editor. Medical Microbiology. 4th edition. Galveston (TX): University of Texas Medical Branch at Galveston; 1996. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK8125/</ref> Spor xaneyên haploîdî ne bi dabeşbûna mîtozî karoka firexaneyî ya haploîdî çêdikin.<ref name="OpenStax, Biology"/> Bi gelemperî spor bi bayê belavê hawirdorê dibin. Gava spor ji bo cihek guncav tên guhaztin, zîl didin û mîselyuma karokê pêk tînin.<ref name="Campbell"/> Spor pir hûrik in, loma dikare ji bo demek dirêj di atmosferê de deliqandî bimîne. Sporên karokên ko nexweşî tûşî mirov û zîndewerên din dikin, bi gelemperî bi rêka hewayê belav dibin. Sporên hin karokan jî ji aliye mêş û mûran ve tên guhaztin. Di hin karokan de spor kilik lixwe digin û bi alikariya wê cih diguharînin. Sporên bikilik wekî zoospor tên navkirin.<ref name="McGraw-Hill"/> === Geşebûn === Karok bi gelemperî zîndewerên firexaneyî ne. Karokek firexaneyî di çerxa jiyana xwe de, bi du şêweyên cuda xuya dibin. Karok an di qonaxa pirbûnê de ye, an jî di qonaxa vejetayî de ye. Dema karok spor berhem dike, di qonaxa pirbûnê (bi înglîzî: ''reproductive stage'') de tê hesîbandin. Heke karok ne di qonaxa pirbûnê de be, di qonaxa vejetayî (bi înglîzî: ''vegetative stage'') de ye. Di qonaxa vejetayî de karok ji hîfan pêk tê. Girseya hîfan wekî mîselyum tê navkirin. Mîselyum dikare di bin axê de, li ser axê de an jî li ser tiştên rizî de geşe bibe. Herwisa dibe ko mîselyum di nav şileyê de an jî di nav şaneyên zindî de jî geşe bibe.<ref name="McGraw-Hill"/> Hîf bi tena serê xwe pir hûrik e û bi [[Çavê mirov|çavên]] tazî nayê dîtin. Lê mîselyuma karokê dibe ko gelek mezin be.Geşe û peresîna karokan di jîngehên şil (hêmî) û piçek asîdî de hê baştir rû dide. Karok dikarin hem di hebûn hem jî di nebûna ronahiyê de geşe bibin. Li gor pêdiviya wan a bi oksîjenê, sê cor karok heye. Piraniya karokan, hewayî neçarî (bi înglîzî: ''obligate'' ''aerobe'') ne, divê di hawirdora wan de hertim bi têra xwe oksîjen hebe.  Hinek corên karokan jî nehewayî neçarî (bi înglîzî: ''obligate anaerobe'') ne, divê di hawirdora wan de oksîjen tune be. Wekî mînak, hinek karokên ji liqê Çîtrîdîomîkota di nav ûrê çêlekan de dijîn û tenê dikarin bi henaseya nehewayî enerjî bi dest bixin. Di hebûna oksîjenê de nikarin bijîn. Herwisa hin karok jî, bi taybetî karokên hawênê, nehewayî hilbijêrer (bi înglîzî: ''facultative anaerobe'') in, di hebûn û tunebûna oksîjenê de dijîn, xurekên endamî bi rêçeya karlêkên [[Henaseya xaneyê|bahenaseyî]] an jî nebahesaneyî hildiweşînin û enerjî bi dest dixin.<ref name="OpenStax, Biology" /> == Pirbûn == Gelek karok dikarin hem sporên bo pirbûna zayendî û hem jî sporên bo pirbûna nezayendî çêbikin. Gava karok bi pirbûna zayendî zêde dibin, du hîfên haploîdî yên guncavê hev tên ba hev û yek dibin.<ref name="McGraw-Hill"/> === Pirbûna nezayendî === Pirbûna nezayendî kiryara klonkirinê ye, bi pirbûna nezayendî, zîndewerên kopiyên hev tên çêkirin. Gelek karok dikarin hem bi [[pirbûna zayendî]] hem jî bi pirbûna nezayendî pir bibin. Bi qasî 20,000 corên karokan tenê bi pirbûna nezayendî pir dibin. Kiryara pirbûna nezayendî li cem hemû corên karokan ne yek e.<ref name="Campbell"/> Sporên nezayenî yên karokan hin caran wekî mîtospor (bi înglîzî: ''mitospores'') jî tên navkirin. Bi çêkirina sporên bo pirbûna nezayendî, karokên ko ji bo hawirdorek taybet hatine guncandin, dikarin belavê hawirorên mîna hawirdora wan bibin.<ref name="Biology" /> Karok bi çar rêyên sereke bi pirbûna nezayendî zêde didibin 1. Konîdiyum 2. Spordan 3. Gopikkirin (bi înglîzî: ''budding'') 4. Parçebûn (parçebûnî) (bi înglîzî:''fragmentation'') Gelek corên karokan di kotahiya hîfê de, di serê hîfên xwe de sporên bo pirbûna nezayendî berhem dikin, ji van sporan re tê gotin konîdiyum (bi latînî: yekjimar: ''conidium'', pirjimar: ''conidia''). Gava konîdiyum belavê hawirdorê dibin û rastê substrada (madeya endamî) guncav tên, zîl didin bo hîf û mîselyumê. Mîselyum jî hê pirtir konîdiyum çêdikin. Kufika kesk a li ser porteqalê çêdibe, mînak e bo karokên konîdiyayî. Tek karokek dikare di dirêjiya du rojan de, di her saetek de 40 mîlyon konîdiyum berhem bike.<ref name="Biology" /> Ji ber ko pirbûn û belavbûna karokan gelekî bi lez rû dide, karok dikarin xurekan genî bikin, tûşê laşê riwek û ajalan bibin û wan nexweş bixin. Di karokên havênê de, wekî mînak, havêna hevîrtirş de, pirbûna nezayendî bi gopikkirinê rû dide. Hin karok di pêkhateya kîsikî ya bi navê spordank (bi înglîzî: ''sporangium'') de sporên nezayendî berhem dikin ji van sporan re tê gotin sporên spordankê (sporangiyospor).Wekî mînak, kufika reş a nan a bi navê ''Rhizopus stolonifer'' sporên nezayendî di spordankên xwe de bi mîtozê berhem dike. === Pirbûna zayendî li cem karokan === Di pirbûna zayendî de du corên hîfên cotbûnê (deziyê bexşîner (+) û deziyê wergir(-) yek dibin û diperisin bo çêbûna zîndewerek nû. Zîndewra nû sporên zayendî berhem dike, spor ji herdu bavan jî zanyariyên bomaweyî werdigirin. Çêbûna sporên zayendî ji sê gavên li dû hev pêk tê: plazmogamy, karyogamy, û miyoz.<ref name="ENCYCLOPEDIA OF Life Science"/> Bi pirbûna zayendî, bomaweya karokên nû piçek diguhere. Di karokên nû de çêbûna çeşîddarî, rê dide ko karok di jîngehên cuda de cih bibin.<ref name="Biology" /> Bi gelemperî gava ji hîfên du mîselyumên cuda feremon (bi înglîzî: ''pheromone'') tê derdan, kiryara pirbûna zayendî jî dest pê dike. Feremonên mîselyumê molekulên taybet in û ji bo pirbûna zayendî sînyal diguhazînin. Feremonên ji mîselyumê bi wergirên miselyuma din ve tên girêdan û hîf ber bi çavkaniya feremonê dirêj dibin. Gava hîfên herdu mîselyumê rastê hev tên, tevlê hev dibin û yek dibin, ji vê bûyerê re tê gotin plazmogamî.<ref name="Campbell">Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.</ref> Di kiryara pirbûnê de di ajal, riwek û hin karokan de, bi yekbûna du xaneyên haploîdî (gamet) xaneyek dîploîdî (zîgot) peyda dibe. Lê di karokên bazîdiyomîkota û askomîkota de, berê ko navika bavanan yek bibin û navikek diploîdî çêbibe, qonaxa dîkaryonî (bi înglîzî: ''dikaryotic stage'' ) rû dide. Ango di xaneya dîkaryon de, du navikên haploîdî yên ji hev cuda cih digirin.<ref name="Concepts and Applications" /> Qonaxa dîkaryonî beşek ji qonaxa heterokaryonî ye. Heke sîtoplazmayên xaneyan yek bibin û xaneyek bi du an jî zêdetir navikên ji hev cuda peyda bibe, ev rewş wekî heterokaryotî (bi înglîzî: ''heterokaryotic'') tê navkirin. Dibe ko qonaxa dabeşbûnê ya navikên di xaneya heterokaryon de, ji hev cuda be, an jî dibe ko çavkaniyên navikan ji hev cuda bin.<ref name="Campbell" /> Piştî plazmogamî, qonaxa karyogamî dest pê dike. Bi karyogamî, ango yekbûna navikan, zîgota dîploîdî peyda dibe. Maweya navbera qonaxa plazmogamî û karyogamî di hemû karokan de ne yek e. Di karokên askomîkota de qonaxa dîkaryonî (1n + 1n) kurt e, tenê di çendan xaneyên pirbûna zayendî de rû dide. Di karokên bazîdiyomîkota de qonaxa dîkaryonî, piraniya jiyana karokê de didome. Hem di xaneyên pêkhateyên çêkerê sporan de, hem jî di xaneyên pêkhateyên din ên karokê de qonaxa dîkaryonî rû dide. Ji zîgota dîploîdî bi dabeşbûna miyozî, sporên haploîdî tên çêkirin. Spor belavê jîngehê dibin.Bi zîldana sporan hîf û mîselyumên nû çêdibin. Di pirbûna zayendî de bi karyogamî û miyozê çeşîddariya bomaweyî rû dide. == Polenkirin == Cîhana karokan gelek [[cor]]an lixwe digire. Heta niha bi qasî 100 000 karok ji aliyê zanyaran ve hatine nasandin, lê li ser rûyê erdê hejmara corên karokan dibe ko ji 1.5 mîlyonê zêdetir bin.<ref name="OpenStax, Biology"/> Li gor polenzaniya nûjen, cîhana karokan di 7 liq, 10 jêreliq, 35 pol, 12 jêrepol, û 129 koman de tê polenkirnin.<ref name="Encyclopedia Britannica">Moore, David, Ahmadjian, Vernon, Alexopoulos, Constantine John. "fungus". Encyclopedia Britannica, 15 Apr. 2025, https://www.britannica.com/science/fungus. Accessed 4 May 2025. </ref> Lê xebatên ser polenkirina karokan hê jî neqediyaye. Her ko di warê pêkhateya molekulên karokan de zanyariyên nû tên bi destxistin, pêdivî bi polenkirina nû dibe. Wekî minak, heta salên 1990an jî zîgomîkota di nav cîhana karokan de wekî liqek serbixwe dihat destnîşankirin. Lê zîgomîkota êdî wekî liqek (bi înglîzî: ''phylum'') karokan nayê hesîbandin. Niha endamên zîgomîkoteyan di nav liqên mukoromîkota (''mucoromycota'') û zupagomîkota (''zoopagomycota'') de tên polenkirin. Ji bilî polenkirina zanistî, karok li gor şêweyê çêkirina sporan jî tên polenkirin. Li gor cihê çêkirina sporan, cîhana karokan di çar beşan de tê dabeşkirin. === Zîgomîkota (''zygomycota'') === [[Wêne:Zygomycota life cycle ku.png|thumb]] Wekî karokên konjugasyonê (bi înglîzî: ''conjugated fungi'') jî tên navkirin. Karokên endama liqê zîgomîkotayê, wekî zîgomîset tên navkirin. Wekî mînak, kufika nan a bi navê ''Rhizopus stolonifer'' di vê liqê de cih digire. Kufika nan, li gel nan, li ser mêwe û sebzeyan de jî geşe dibe. Piraniya endamên zîgomîkota genîxwer in, li ser madeyên endamî yên rizî an jî genîbûyî de dijîn. Hinek corên zîgomîkotayan mişexwer in, bi taybetî mişexwerên kêzan in.<ref name="OpenStax, Biology" /> Hîfên zîgomîsetan bi gelemperî dîwarê xaneyê lixwe nagirin.<ref name="ENCYCLOPEDIA OF Life Science" /> Zîgomîkota bi gelemperî bi pirbûna nezayendî zêde dibin. Sporên nezayendî di spordankê (sporangiyum) de tên çêkirin û wekî sporên spordanê (sporangiyospor) tên navkirin. Lê gava deziyên cotbûnê yek dibin, bi pirbûna zayendî sporên zayendî yên bi navê zîgospor çêdibin. Zîgospor sporên gir û bi dîwarê stûr in. Zîgospor di jîngeha guncav de bi dabeşbûna miyozî sporên haploîdî çêdikin. Bi zîldana sporan mîselyum peyda dibe. [[Wêne:Ascomycete life cycle ku.png|thumb]] === Askomîkota (''ascomycota'') === Wekî karokên tûrekî (bi înglîzî: ''sac fungi'') jî tên zanîn. Di cîhana karokan de hinek corên askomîkotayan bi xaneyek fotesentezî (kevz an jî bakterî) ve têkiliya sûdgorke (mutualîzîm) ava dikin, bi vî awayî lîken peyda dibin. Hin corên askomîkoteyan jî mişexwer an jî genîxwerên riwek û ajalan in. Hinek tekxaneyî ne lê hinek karokên liqê askomîkota jî firexaneyî ne. Karoka havênê, kuvarka goştberxik, dobelan û penîsîlyum (''penicillium'') hin mînakên serekî ne bo karokên liqê askomîkota. Di askomîkotayan de pirbûna nezayendî, bi gopikkirinê, bi dabeşbûna nîvekî (bi înglîzî: ''fission''), parçebûnê (bi înglîzî: ''fragmentation'') an jî bi konîdiyumê rû dide. Wekî mînak, pirbûna nezayendî di karoka havênê de bi gopikkirinê, di karoka penîsîlyumê de bi konîdyumê rû dide. Ji bo pirbûna zayendî, askomîkota di pêkhateyên tûrekî yên bi navê askus de bi dabeşbûna miyozî, sporên bi navê askospor berhem dikin. Di askusek de 4 heta 8 spor tên berhemkirin.<ref>The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Ascomycota". Encyclopedia Britannica, 10 Apr. 2025, https://www.britannica.com/science/Ascomycota. Accessed 14 July 2025.</ref> Du cor mîselyum, mîselyuma cotbûnê ya nêr û ya mê di pirbûna zayendî de kar dikin. Di mîselyuma nêr de di beşa anterîdiyum de [[sperm]] tên çêkirin. Di mîselyuma mê de [[Hêk (toxim)|hêk]] di beşa askogoniyumê de tên çêkirin. Bi yekbûna anterîdiyum û askogoniyumê plazmogamî rû dide. Ji yekbûna sîtoplazmayên van pêkhateyan, askokarp (tenê ber) peyda dibe. Di nav askokarpê de xaneyên tûrîkî yên bi navê askus geşe dibin. Di askusan de bi kiryara karyogamî, zanyariyên bomaweyî yên mîselyumên nêr û mê tevlê hev dibin û zîgota dîploîdî çêdibe. Zîgota dîploîdî dest bi dabeşbûna miyozê dike, bi vî awayî di askusê de çar navikên haploîdî yên ne wekhev peyda dibin. Xaneyên navikên haploîdî bi dabeşbûna mîtozî dibin 8, parzûna xaneyê û dîwarên xaneyê li dora her navikek de çêdibe, êdî ev pêkhateyan wekî askospor tên navkirin.<ref name="Campbell" />Askospor (sporên tûrekî) belavê hawirdorê dibin, di jîngehek guncav de zîl didin bo çêkirina hîfên nû. Ji ber ko askospor bi miyozê hatibûn çêkirin, dibe ko hîfên nû, ji aliyê bomaweyê ve ji hev cuda bin. [[Wêne:Basidiomycete life cycle ku.png|thumb]] === Bazîdiyomîkota (''basidiomycota'') === Wekî karokên kolekî (stûnî) jî tên navkirin.Bazîdiyomîkota liqek ji cîhana karokan e û bi qasî 30 000 coran lixwe digire. Kuvark (bi înglîzî: ''mushroom''), karoka pîşo (bi înglîzî: ''shelf fungi'' ), kuvarka fisegur (bi înglîzî: ''puffball'' ''mushroom'') û karokên jenga riwekan (bi înglîzî: ''rust'') hinek mînak in bo endamên liqê bazîdiyomîkotayê.<ref>The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Basidiomycota". Encyclopedia Britannica, 18 Aug. 2023, https://www.britannica.com/science/Basidiomycota. Accessed 23 July 2025.</ref> Karokên endamê liqê bazîdîyomîkota, wekî bazîdiyomîset (bi înglîzî: ''basidiomycete'') tên navkirin.<ref name="Campbell" /> Di bazîdiyomîsetan de pirbûna nezayendî bi konîdyumê, bi gopikkirin an jî bi perçebûnê rû dide. Piraniya bazîdiyomîsetan bi pirbûna zayendî zêde dibin. Sporên zayendî yên ji bazîdiyomîsetê hatine berdan, di rewşa guncav de zîl didin û hîfên haploîdî çêdibin. Pêvajoya pirbûna zayendî bi yekbûna hîfên cotbûnê dest pê dike. Du corên hîfên cotbûnê hene, deziyê cotbûnê yê negatîv û dezîyê cotbûnê yê pozîtîv. Bi yekbûna xaneyên herdu hîfan (deziyê cotbûnê yê (+) û yê (-)) mîselyuma dîkaryotî peyda dibe, ji vî bûyerê re tê gotin plazmogamy. Di hawirdora guncav de (baran, germahî) mîselyuma dîkaryotî geşe dibe û ber bi rûyê erdê ve dirêj dibe. Bi dabeşbûna mîtozî, ji mîselyuma ser erdê de pêkhateya tenê ber (bi înglîzî: ''fruiting body'') peyda dibe. Wekî mînak, kuvarka kinkorê bi eslê xwe beşa tenê ber a karokê ye. Hîf û mîselyum di bin axê de ne. Ango gava kuvarka kinkorê ji bo xwarinê tê berhevkirin, beşek mîselyumê di bin axê de dimîne, salek din, ji mîselyumê, tenê ber ên nû (kuvarkên nû) çêdibin. Di kuvarkan de tenê ber, ji kumik û qedokeyê pêk tê. Herwisa tenê ber ê bazîdiyomîkotayan, wekî bazîdiyokarp (bi înglîzî: ''basidiocarp'') jî tê navkirin. Di gelemperiya kuvarkan de, binê kumikê de rîşû (bi înglîzî: ''gills'') hene. Rîşûyên kumikê bi xaneyên dîkaryotî yên bi navê bazîdiyuman (bi înglîzî: yek jimar; ''basidium'', pirjimar; ''basidia'') dapoşrav in. Bazîdiyum çêkerê bazîdiyosporan in. Bazîdyuma dîkaryotî bi karyogamiyê, navikên xwe yek dike û navika dîploîdî peyda dibe. Bi dabeşbûna mîyozî navika dîploîdî dabeşê 4 navikên haploîdî dibin, her yek ji van navikan diperisin bo bazîdiyosporek. Ji rişûyên kuvarkê, bi mîlyaran bazîdiyospor belavê hawirdorê dibin, di bin şert û mercên guncav de, zîl didin bo hîf û mîselyumên nû.<ref name="Campbell" /> === Dîtromîkota (deuteromycota) === Bi eslê xwe liqek destkarî (bi înglîzî: ''artificial phylum'') ye. Endamên vê liqê, wekî karokên netemamker (bi înglîzî: ''imperfect fungi'') jî tên navkirin. Ji ber ko di çerxa jiyana hin karokan de qonaxa pirbûna zayendî rû nade, ev karok nayên polenkirin û di liqek destkarî de, di liqê dîtrîmîkota de tên cihkirin. Ango endamên vê liqê bi pirbûna zayendî ya asayî zêde nabin. Di dîtromîsetan de pirbûna nezayendî bi konîdiyumê rû dide. Wekî mînak karokên kufikê yên bi navê ''Aspergillus niger'', di liqê dîtromîkota de tê polenkirin. == Têkiliya karokan di jîngehê de == [[Wêne:DecayingPeachSmall.gif|thumb|<small>Karoka kufikê li ser xoxa rizî de geşe dibe.</small> <small>Di dirêjiya şeş rojan de, her 12 saetan carek, wêneyek hatiye girtin.</small> ]] Pirtiriya karok genîxwer in, di jîngehê de madeyên endamî yên xane û [[Şane (biyolojî)|şaneyên]] nezindî hildiweşînin bo molekulên sakar. Molekulên sakar jî ji bo çêkirina xurek, ji aliyê zîndewerên xwejîn ve tên bikaranîn. Bi vî awayî di jîngehê de çerxa xurekê ava dibe. Karok hin caran bi zîndewerên din re têkiliya hevguzeranî (sîmbiyoz) ava dikin. Dibe ko ev sîmbîyoz bi awayî mişexwerî (parazîtî) an jî sudgorke (mutualîstî) be. Wekî mînak, ekseriyê riwekan bi karokan re di nav têkiliya sîmbiyozê de ne. Regên rîwekan bi beşa karokê ya di bin axê de, girêdan ava dikin û pêkhateya bi navê mîkorîza (bi înglîzî: ''mycorrhizae'') peyda dibe. Bi mîkorîzayan riwek û karok alûgorkirina av û xurekan dikin, bi vî awayî herdu zîndewer (karok û riwek) dikarin bijîn.<ref name="OpenStax, Biology" /> Heke serê hîfa karokê bi xaneyek fotesentezî ve girêdan ava bike, lîken (bi înglîzî: ''lichen'') çêdibe. Dîwarê xaneya karok û xaneya fotosentezî hildiweşe û herdu xane dabeş dibin bi vî awayî lîkena firexaneyî peyda dibe. Ango lîken ji hevgirtina karok û kevz, an jî karok û bakteriyê pêk tê. Di laşê lîkenê de mêjera xaneyên karok, ji ya xaneyên fotosentezî zêdetir e. Karok xaneyên fotosentezî diparêze û ji bo wan av dabîn dike. Xaneyên fotosentezî jî bi karlêkên [[fotosentez]]ê, xurekên endamî berhem dikin û xurekên xwe bi karok ve parve dikin. Ango di navbera karok û xaneya fotosentezî de pêwendiya sîmbiyozê heye, Ji ber ko hem karok, hem jî xaneya fotosentezî ji vê têkiliyê sûd digirin, ev sîmbiyoz wekî sûdgorke (mutualîzîm) tê navkirin.<ref name="Concepts and Applications" /> Lîken dikarin di cihên ko derfet nadin bo jiyana zindewerên din de jî bijîn. Lîken dikarin li ser keviran bijîn. Ji ber asîd û ava lîkenan kevir hedî bi hêdî hildiweşin û tevlê çêbûna axê dibin. Gava bi têra xwe ax hat çêkirin, îcar tovên riwekan li ser axê zîl didin û riwek xwe bi regên xwe bi axê ve girê didin.<ref name="Concepts and Applications" /> == Nexweşi == Sporên karokan di hawayê de belav dibin, hin caran spor bi [[henase]]girtinê dikeve nav laşê mirov jî. Dibe ko sporên karokan di hin kesan de bibin sedema çêbûna hestiyariyê (alerjî).Hin karok hokarê nexweşiyê ne, tûşê şaneyên ajal û riwekên zindî dibin û dibin sedema sistî û jinavçûna şane û xaneyên laş.<ref>Takayuki Arazoe, Chapter Six - CRISPR-based pathogenic fungal genome editing for control of infection and disease,Editor(s): Vijai Singh,Progress in Molecular Biology and Translational Science, Academic Press, Volume 179, 2021, Pages 161-196, ISSN 1877-1173, ISBN 9780323853217, https://doi.org/10.1016/bs.pmbts.2020.12.016.</ref> Karok dikarin tûşê [[Çermê mirov|çerm]], [[nînok]] û [[Por (anatomî)|porê]] mirov bibin. Li dij nexweşiya karokan dermanên karokkuj tên bikaranîn. Gava karok tûşê riwekan dibin, geşe û peresîna riwekan têk d,ibin. Wekî mînak jenga genim, nexweşiyek karokî ye. == Girêdanên derve == * [https://drive.google.com/file/d/1YnuTBjHKTr0mo5cEZ7dkhY-LBKlqo91T/view?usp=sharing Ferhenga Biyolojiyê] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Biyolojî]] [[Kategorî:Karok| ]] [[Kategorî:Karokzanî]] gke4om03ssdx4p0nyti77kvu340mdv6 2100400 2100399 2026-10-25T06:58:12Z Biyolojiyabikurdi 31567 /* Pêkhate */ 2100400 wikitext text/x-wiki '''Karok''' an jî '''kerû''' (bi înglîzî: yekjimar; ''fungus'', pirjimar; ''fungi'') yek ji cîhana zîndewerên tekxaneyî an jî firexaneyî yên endamên koma zîndewerên navikrasteqîn (êkaryot) in. Ji bo karokên xwarinê bi gelemperî peyva [[kuvark]] tê bikaranîn, lê karok û kuvark ne heman tişt in, kuvark beşek ji cîhana karokan e. Beşa zanistê ya li ser karokan xebat dike, wekî karokzanî (bi înglîzî: ''mycology'') tê navkirin. Karokzanî liqek [[Biyolojî|biyolojiyê]] ye. Di warê karokzaniyê de, karokzan li ser pêkhateya biyokîmyayî ya karokan, polenkirina karokan, diyarkirina bomaweya karokan, û ji aliyê mirov ve bikaranîna karokan de xebat dikin. Kuvark, karokên havênê, kufik û ''Penicillium notatum'' a ko jê dijezîndeyî ya penîsîlîn tê çêkirin, hemû endamên cîhana karokan in. Karok di jorecîhana Êkarya (bi înglîzî: ''Eukarya'') da cih digirin.<ref name="OpenStax, Biology"> Rye, C., Wise, R., Jurukovski, V., Desaix, J., Choi, J., & Avissar, Y. (2017).Biology. Houston, Texas : OpenStax College, Rice University,</ref> == Taybetmendî == [[Wêne:Karok ku.png|thumb|398x398px|Li gor polenzaniya nûjen, cîhana karokan di 7 liq, 10 jêreliq, 35 pol. 12 jêrepol, û 129 koman de tê polenkirnin.]] Karok jî wekî mîna [[ajal]]an, xwenejîn (heterotrof) in. Nikarin mîna [[riwek]], [[kevz]] û hin [[Bakterî|bakteriyan]] xurekên xwe bi [[fotosentez]] an jî kîmosentezê berhem bikin. Ajal xurekan dixwin û di [[coga herisê]] de bi alîkariya [[enzîm]]an, xurekan hildiweşînin bo molekulên sakar. Molekulên sakar ên wekî [[glukoz]], [[Asîda amînî|asîdên amînî]] û asîdên çewrî ji coga herisê tevlê [[xwîn]]ê dibin û tên guhaztin bo [[xane]]yan. Berevajiyê ajalan, hemû karok xurekan li derveyî laşê xwe [[Herisa kîmyayî|diherisînin]] û dimijînin nav xaneyên xwe. Ji bo vê karê, karok enzîmên xwe berdidin ser xurekên hawirdora xwe. Enzîm xurekên endamî yên aloz hildiweşîne bo xurekên endamî yên sakar. Xurekên sakar jî ji aliyê karok ve tê mijandin û di xaneyan de tên bikaranîn.<ref name="Campbell"/> Karok xurekên xwe ji madeyên endamî yên laşê organîzmayên mirî an jî zindî bi dest dixin. Madeyên endamî yên wekî dar û riwekên rizî, laşê ajalên mirî û paşmayîyên organaîzmayên zindî ji bo dabînkirina xurek çavkaniyên sereke ne.<ref name="Biology with Physiology">Simon, E. J., Dickey, J.L., Reece, J. B., & Burton, R. A. (2018).Campbell Essential Biology with Physiology (6th ed.). Newyork, United States: Pearson.</ref> Hemû karok navikrasteqîn in (êkaryot). Hemû karok xwenejîn in (heteretof). Piraniya karokan firexaneyî ne, lê hindek corên tekxaneyî jî hene. Mînak, karoka havênê tekxaneyî ye, lê karokên havênê bi şeweyî molge (kolonî) bi hevre dijîn. Hin karok firenavikî ne, ango di xaneya wan de ne yek, lê zêdetir [[navik]] cih digirin. Dîwarê xaneyên karokan kîtîn lixwe digire. Piraniya endamên cîhana karokan neliv in. Tenê di liqê Çîtrîdîomîkota (''Chytridiomycota'') de gamet, qamçî lixwe digirin û dilivin.<ref name="OpenStax, Biology" /> Ji ber ko karok cih naguherin, xwediyê pêkhateyên mîna reg in û xaneyên wan bi dîwarê xaneyê pêçayî ne, di salên berê de karok wekî riwek dihatin hesîbandin. Zanyar bi xebatên li ser [[Asîda rîbonukleyî|ARN-rîbozomî]] ya biçûk, ARN-rîbozomî ya karokan û ya zîndewerên ji cîhanên êkarya dan ber hev û diyar kirin ko karok ji riwekan pirtir, dişibin ajalan.<ref name="ENCYCLOPEDIA OF Life Science" /> Li cem karokan kiryara [[mîtoz]]ê ji xaneyên zîndewerên din cudatir rû dide. Ji ber ko di hin karokan de xane bi berbestan ji hev nehatine cihêkirin, yekeya pirbûnê ya karokan, ne xane lê navik e. Dema mîtozê de parzûna navikê hilnaweşe, rîsên teşiyê ji parzûna navikê derbas dibin û xwe bi [[kromozom]]an ve girê didin. Ji bilî karokên liqê Çîtrîdiyomîkota, xaneyên karokan [[Sentrîol|sentriyol]] lixwe nagirin.<ref name="McGraw-Hill"> Losos, J., Mason, K., Johnson,G., Raven, P., & Singer, S. (2016). Biology (11th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.</ref> == Pêkhate == Laşê karokên firexaneyî ji tora dezîyên piçûk pêk tê. Tora deziyên karokê wekî hîf ( bi latînî: yekjimar; ''hypha'', pirjimar; ''hyphae'') tê navkirin. Hîf (dezîyekarok) bi şeweyî deziyê lûlelyî ne.<ref name="VILLEE"> Solomon, E., Martin, C., Martin, D., & Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.</ref> Ango hîf bi eslê xwe xaneyek lûleyî ya liqdar e û bi sîtoplazmayê tijî ye. Dibe ko hîf bêberbest be (bi înglîzî: ''aseptate hypha'') û firenavikî be an jî bi berdestan hatibe dabeşkirin (bi înglîzî: ''septate hypha'').<ref name=" Biology">Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., & Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).</ref> Bi gelemperî karokên seretayî (pîrîmîtîv) hifên biberbest an jî hîfên berbestên netemamî lixwe digirin. Di berbestên netemamî de berbest kunkirî ne, [[sîtoplazma]] ji xaneyek dikare biherike xaneya din. Herwisa ne [[endamok]] lê, hin molekul jî di nav sîtoplazmayê de ji xaneyek ber bi xaneya din ve cih diguherin. Hîfên piraniya corên karokan, hîfên biberbest in. Di hîfên bi berdestan hatine cihêkirin de, li gor cora karokê an jî li gor qonaxa geşebûn û peresîna karokê dibe ko her xane yek an jî pirtir navik lixwe bigire.<ref name="Encyclopedia Britannica"/> Hîfên karoka kufika nanê, bi berbestan nehatinê cihêkirin, loma hîfên kufika nanê ji xaneyên firenavikî pêk tên.<ref name="OpenStax, Biology" />Girseya hîfên bi hev re girêdayî wekî rîsê karokê an jî mîselyum (bi înglîzî: ''mycelium'') tê navkirin. Dibe ko mîselyuma karokek di nav axê de, ji torek çendan metreyan pêk were. Mîselyum ne tenê di nav axê de, lê li ser an jî di nav riwekan de, li ser madeyên endamî yên wekî nan, penêr û hwd. jî geşe dibe.<ref name="McGraw-Hill" /> Hin karok, wekî mînak, karoka havênê, tekxaneyî ye û mîselyum pêk naîne.Gava di hawirdorê de bi têra xwe xurekên endamî hebin, hîfên nû tê çêkirin û mîselyuma karokê bi lez geşe dibe. Serê hîfên karokê ber bi xurekê ve dirêj dibin. Ji ber ko hîf gelek zirav û liqdar in, ji bo mijîna xurekan, rûyek fireh dabîn dikin.<ref name="Biology" />Ango di karokên firexaneyî de, her deziyek mîselyumê, hîfek e. Hîf zincîrek xaneyan e ko ji serî heta dawî bi hev ve girêdayî ne. Di hin karokên firexaneyî de gelek hîf bi hev re tên girêdan û pêkhateyên çêkerê [[Spordan|sporan]] peyda dibe.<ref name="Concepts and Applications">Starr, C. (2007). Biology:concepts and applications (7th ed.). Boston, MA: Cengage Learning.</ref> Di pêkhateya dîwarê xaneyê karokan de kîtîn heye. Kîtîn pêkhateyek qayişokî û qayim e û ji polîsakkarîdên nîtrojenî ava bûye.<ref name="Campbell" />Karok ji xaneyên êkaryotî (navikrasteqîn) pêk tên lê berevajiyê zîndewerên din ên êkaryotî, xaneyên karok haploîdî ne. Tenê di qonaxa pirbûna zayendî de ji bo demek kurt, dîploîdî ne.<ref name="ENCYCLOPEDIA OF Life Science">Cullen, K. E. (2009).Encyclopedia of Life Science. Newyork: Facts On File, Inc</ref> Karok mijer in. Xurekê xwe bi rêya mijînî werdigirin.Enzîmên herisê berhem dikin û der didin ser xurekê, xurekê li derveyê xaneyê diherisînin, paşê dimijînin nav xaneyê. Hin corên karokan bi genîxweriyê, xwarinên xwe ji organîzmayên mirî bi dest dixin. Karok bi nîvçeregan ''(rhizoids'') xwe bi hawirdora xwe ve girê didin. Karok ji bo hilweşandina xurekên endamî yên li hawirdora xwe, enzîm bi kar tînin. Selulaz (''cellulase''), fîtaz (''phytase''), lîpaz (''lipase''), û zîlenaz (''xylanase'') mînakên serekî ne bo enzîmên karokan. Karok xurekên endamî yên aloz, bi alîkariya enzîman hildiweşîne bo xurekên endamî yên sakar. Deziyekarok (hîf), madeyan ji hawirdorê dimijînin. Deziyekarok di nav axê de an jî di nav qedê riwekên de dirêj dibin. == Çerxa jiyana karokan == Di çerxa jiyana karokên bi [[pirbûna zayendî]] zêde dibin de, qonaxa haploîdî û qonaxa dîploîdî li dû hev dubare dibin.Karokên firexaneyî bi zîldana sporê geşe dibin û hîf û mîselyum çêdikin. Qonaxa haploîdî bi yekbûna navikên haploîdî, ango bi karyogamiyê dawî dibe. Bi yekbûna navikên haploîdî, [[zîgot]]a dîploîdî peyda dibe û qonaxa dîploîdî ya karokê dest pê dike. [[Miyoz|Dabeşbûna miyozî]] kromozomên zîgote dabeşê du paran dike û qonaxa haploîdî ji nû ve dest pê dike. Gamet bi mîtozê, ji pêkhateya haploîdî peyda dibin. Di piraniya corên karokan de ji bilî zîgote, hemû pêkhateyên karokê haploîdî ne.<ref name="Encyclopedia Britannica" /> === Spor === Pitiriya karokan bi navbeynkariya [[Spor (biyolojî)|sporan]], bi [[pirbûna nezayendî]] zêde dibin. Dibe ko spor bi kiryara zayendî bi dabeşbûna miyozê, an jî bi kiryara nezayendî, bi dabeşbûna mîtoze werin çêkirin.<ref name="Concepts and Applications"/> Sporên bi kiryara nezayendî tên çêkirin, di xaneyên tûrikî yên bi navê spordank (sporangiyum) de tên berhemkirin û wekî sporên spordankê an jî sporangiyaspor tên navkirin. Sporên bi kiryara zayendî tên çêkirin jî li gor cora liqê karokan, wekî askospor, bazîdiyospor û zîgospor tên navkirin. Herwisa sporên hin karok û kevzan jî wekî oospor tên navkirin.<ref>McGinnis MR, Tyring SK. Introduction to Mycology. In: Baron S, editor. Medical Microbiology. 4th edition. Galveston (TX): University of Texas Medical Branch at Galveston; 1996. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK8125/</ref> Spor xaneyên haploîdî ne bi dabeşbûna mîtozî karoka firexaneyî ya haploîdî çêdikin.<ref name="OpenStax, Biology"/> Bi gelemperî spor bi bayê belavê hawirdorê dibin. Gava spor ji bo cihek guncav tên guhaztin, zîl didin û mîselyuma karokê pêk tînin.<ref name="Campbell"/> Spor pir hûrik in, loma dikare ji bo demek dirêj di atmosferê de deliqandî bimîne. Sporên karokên ko nexweşî tûşî mirov û zîndewerên din dikin, bi gelemperî bi rêka hewayê belav dibin. Sporên hin karokan jî ji aliye mêş û mûran ve tên guhaztin. Di hin karokan de spor kilik lixwe digin û bi alikariya wê cih diguharînin. Sporên bikilik wekî zoospor tên navkirin.<ref name="McGraw-Hill"/> === Geşebûn === Karok bi gelemperî zîndewerên firexaneyî ne. Karokek firexaneyî di çerxa jiyana xwe de, bi du şêweyên cuda xuya dibin. Karok an di qonaxa pirbûnê de ye, an jî di qonaxa vejetayî de ye. Dema karok spor berhem dike, di qonaxa pirbûnê (bi înglîzî: ''reproductive stage'') de tê hesîbandin. Heke karok ne di qonaxa pirbûnê de be, di qonaxa vejetayî (bi înglîzî: ''vegetative stage'') de ye. Di qonaxa vejetayî de karok ji hîfan pêk tê. Girseya hîfan wekî mîselyum tê navkirin. Mîselyum dikare di bin axê de, li ser axê de an jî li ser tiştên rizî de geşe bibe. Herwisa dibe ko mîselyum di nav şileyê de an jî di nav şaneyên zindî de jî geşe bibe.<ref name="McGraw-Hill"/> Hîf bi tena serê xwe pir hûrik e û bi [[Çavê mirov|çavên]] tazî nayê dîtin. Lê mîselyuma karokê dibe ko gelek mezin be.Geşe û peresîna karokan di jîngehên şil (hêmî) û piçek asîdî de hê baştir rû dide. Karok dikarin hem di hebûn hem jî di nebûna ronahiyê de geşe bibin. Li gor pêdiviya wan a bi oksîjenê, sê cor karok heye. Piraniya karokan, hewayî neçarî (bi înglîzî: ''obligate'' ''aerobe'') ne, divê di hawirdora wan de hertim bi têra xwe oksîjen hebe.  Hinek corên karokan jî nehewayî neçarî (bi înglîzî: ''obligate anaerobe'') ne, divê di hawirdora wan de oksîjen tune be. Wekî mînak, hinek karokên ji liqê Çîtrîdîomîkota di nav ûrê çêlekan de dijîn û tenê dikarin bi henaseya nehewayî enerjî bi dest bixin. Di hebûna oksîjenê de nikarin bijîn. Herwisa hin karok jî, bi taybetî karokên hawênê, nehewayî hilbijêrer (bi înglîzî: ''facultative anaerobe'') in, di hebûn û tunebûna oksîjenê de dijîn, xurekên endamî bi rêçeya karlêkên [[Henaseya xaneyê|bahenaseyî]] an jî nebahesaneyî hildiweşînin û enerjî bi dest dixin.<ref name="OpenStax, Biology" /> == Pirbûn == Gelek karok dikarin hem sporên bo pirbûna zayendî û hem jî sporên bo pirbûna nezayendî çêbikin. Gava karok bi pirbûna zayendî zêde dibin, du hîfên haploîdî yên guncavê hev tên ba hev û yek dibin.<ref name="McGraw-Hill"/> === Pirbûna nezayendî === Pirbûna nezayendî kiryara klonkirinê ye, bi pirbûna nezayendî, zîndewerên kopiyên hev tên çêkirin. Gelek karok dikarin hem bi [[pirbûna zayendî]] hem jî bi pirbûna nezayendî pir bibin. Bi qasî 20,000 corên karokan tenê bi pirbûna nezayendî pir dibin. Kiryara pirbûna nezayendî li cem hemû corên karokan ne yek e.<ref name="Campbell"/> Sporên nezayenî yên karokan hin caran wekî mîtospor (bi înglîzî: ''mitospores'') jî tên navkirin. Bi çêkirina sporên bo pirbûna nezayendî, karokên ko ji bo hawirdorek taybet hatine guncandin, dikarin belavê hawirorên mîna hawirdora wan bibin.<ref name="Biology" /> Karok bi çar rêyên sereke bi pirbûna nezayendî zêde didibin 1. Konîdiyum 2. Spordan 3. Gopikkirin (bi înglîzî: ''budding'') 4. Parçebûn (parçebûnî) (bi înglîzî:''fragmentation'') Gelek corên karokan di kotahiya hîfê de, di serê hîfên xwe de sporên bo pirbûna nezayendî berhem dikin, ji van sporan re tê gotin konîdiyum (bi latînî: yekjimar: ''conidium'', pirjimar: ''conidia''). Gava konîdiyum belavê hawirdorê dibin û rastê substrada (madeya endamî) guncav tên, zîl didin bo hîf û mîselyumê. Mîselyum jî hê pirtir konîdiyum çêdikin. Kufika kesk a li ser porteqalê çêdibe, mînak e bo karokên konîdiyayî. Tek karokek dikare di dirêjiya du rojan de, di her saetek de 40 mîlyon konîdiyum berhem bike.<ref name="Biology" /> Ji ber ko pirbûn û belavbûna karokan gelekî bi lez rû dide, karok dikarin xurekan genî bikin, tûşê laşê riwek û ajalan bibin û wan nexweş bixin. Di karokên havênê de, wekî mînak, havêna hevîrtirş de, pirbûna nezayendî bi gopikkirinê rû dide. Hin karok di pêkhateya kîsikî ya bi navê spordank (bi înglîzî: ''sporangium'') de sporên nezayendî berhem dikin ji van sporan re tê gotin sporên spordankê (sporangiyospor).Wekî mînak, kufika reş a nan a bi navê ''Rhizopus stolonifer'' sporên nezayendî di spordankên xwe de bi mîtozê berhem dike. === Pirbûna zayendî li cem karokan === Di pirbûna zayendî de du corên hîfên cotbûnê (deziyê bexşîner (+) û deziyê wergir(-) yek dibin û diperisin bo çêbûna zîndewerek nû. Zîndewra nû sporên zayendî berhem dike, spor ji herdu bavan jî zanyariyên bomaweyî werdigirin. Çêbûna sporên zayendî ji sê gavên li dû hev pêk tê: plazmogamy, karyogamy, û miyoz.<ref name="ENCYCLOPEDIA OF Life Science"/> Bi pirbûna zayendî, bomaweya karokên nû piçek diguhere. Di karokên nû de çêbûna çeşîddarî, rê dide ko karok di jîngehên cuda de cih bibin.<ref name="Biology" /> Bi gelemperî gava ji hîfên du mîselyumên cuda feremon (bi înglîzî: ''pheromone'') tê derdan, kiryara pirbûna zayendî jî dest pê dike. Feremonên mîselyumê molekulên taybet in û ji bo pirbûna zayendî sînyal diguhazînin. Feremonên ji mîselyumê bi wergirên miselyuma din ve tên girêdan û hîf ber bi çavkaniya feremonê dirêj dibin. Gava hîfên herdu mîselyumê rastê hev tên, tevlê hev dibin û yek dibin, ji vê bûyerê re tê gotin plazmogamî.<ref name="Campbell">Reece, Jane B. Campbell Biology : Jane B. Reece ... [et Al.]. 9th ed., Boston, Ma, Benjamin Cummings, 2011.</ref> Di kiryara pirbûnê de di ajal, riwek û hin karokan de, bi yekbûna du xaneyên haploîdî (gamet) xaneyek dîploîdî (zîgot) peyda dibe. Lê di karokên bazîdiyomîkota û askomîkota de, berê ko navika bavanan yek bibin û navikek diploîdî çêbibe, qonaxa dîkaryonî (bi înglîzî: ''dikaryotic stage'' ) rû dide. Ango di xaneya dîkaryon de, du navikên haploîdî yên ji hev cuda cih digirin.<ref name="Concepts and Applications" /> Qonaxa dîkaryonî beşek ji qonaxa heterokaryonî ye. Heke sîtoplazmayên xaneyan yek bibin û xaneyek bi du an jî zêdetir navikên ji hev cuda peyda bibe, ev rewş wekî heterokaryotî (bi înglîzî: ''heterokaryotic'') tê navkirin. Dibe ko qonaxa dabeşbûnê ya navikên di xaneya heterokaryon de, ji hev cuda be, an jî dibe ko çavkaniyên navikan ji hev cuda bin.<ref name="Campbell" /> Piştî plazmogamî, qonaxa karyogamî dest pê dike. Bi karyogamî, ango yekbûna navikan, zîgota dîploîdî peyda dibe. Maweya navbera qonaxa plazmogamî û karyogamî di hemû karokan de ne yek e. Di karokên askomîkota de qonaxa dîkaryonî (1n + 1n) kurt e, tenê di çendan xaneyên pirbûna zayendî de rû dide. Di karokên bazîdiyomîkota de qonaxa dîkaryonî, piraniya jiyana karokê de didome. Hem di xaneyên pêkhateyên çêkerê sporan de, hem jî di xaneyên pêkhateyên din ên karokê de qonaxa dîkaryonî rû dide. Ji zîgota dîploîdî bi dabeşbûna miyozî, sporên haploîdî tên çêkirin. Spor belavê jîngehê dibin.Bi zîldana sporan hîf û mîselyumên nû çêdibin. Di pirbûna zayendî de bi karyogamî û miyozê çeşîddariya bomaweyî rû dide. == Polenkirin == Cîhana karokan gelek [[cor]]an lixwe digire. Heta niha bi qasî 100 000 karok ji aliyê zanyaran ve hatine nasandin, lê li ser rûyê erdê hejmara corên karokan dibe ko ji 1.5 mîlyonê zêdetir bin.<ref name="OpenStax, Biology"/> Li gor polenzaniya nûjen, cîhana karokan di 7 liq, 10 jêreliq, 35 pol, 12 jêrepol, û 129 koman de tê polenkirnin.<ref name="Encyclopedia Britannica">Moore, David, Ahmadjian, Vernon, Alexopoulos, Constantine John. "fungus". Encyclopedia Britannica, 15 Apr. 2025, https://www.britannica.com/science/fungus. Accessed 4 May 2025. </ref> Lê xebatên ser polenkirina karokan hê jî neqediyaye. Her ko di warê pêkhateya molekulên karokan de zanyariyên nû tên bi destxistin, pêdivî bi polenkirina nû dibe. Wekî minak, heta salên 1990an jî zîgomîkota di nav cîhana karokan de wekî liqek serbixwe dihat destnîşankirin. Lê zîgomîkota êdî wekî liqek (bi înglîzî: ''phylum'') karokan nayê hesîbandin. Niha endamên zîgomîkoteyan di nav liqên mukoromîkota (''mucoromycota'') û zupagomîkota (''zoopagomycota'') de tên polenkirin. Ji bilî polenkirina zanistî, karok li gor şêweyê çêkirina sporan jî tên polenkirin. Li gor cihê çêkirina sporan, cîhana karokan di çar beşan de tê dabeşkirin. === Zîgomîkota (''zygomycota'') === [[Wêne:Zygomycota life cycle ku.png|thumb]] Wekî karokên konjugasyonê (bi înglîzî: ''conjugated fungi'') jî tên navkirin. Karokên endama liqê zîgomîkotayê, wekî zîgomîset tên navkirin. Wekî mînak, kufika nan a bi navê ''Rhizopus stolonifer'' di vê liqê de cih digire. Kufika nan, li gel nan, li ser mêwe û sebzeyan de jî geşe dibe. Piraniya endamên zîgomîkota genîxwer in, li ser madeyên endamî yên rizî an jî genîbûyî de dijîn. Hinek corên zîgomîkotayan mişexwer in, bi taybetî mişexwerên kêzan in.<ref name="OpenStax, Biology" /> Hîfên zîgomîsetan bi gelemperî dîwarê xaneyê lixwe nagirin.<ref name="ENCYCLOPEDIA OF Life Science" /> Zîgomîkota bi gelemperî bi pirbûna nezayendî zêde dibin. Sporên nezayendî di spordankê (sporangiyum) de tên çêkirin û wekî sporên spordanê (sporangiyospor) tên navkirin. Lê gava deziyên cotbûnê yek dibin, bi pirbûna zayendî sporên zayendî yên bi navê zîgospor çêdibin. Zîgospor sporên gir û bi dîwarê stûr in. Zîgospor di jîngeha guncav de bi dabeşbûna miyozî sporên haploîdî çêdikin. Bi zîldana sporan mîselyum peyda dibe. [[Wêne:Ascomycete life cycle ku.png|thumb]] === Askomîkota (''ascomycota'') === Wekî karokên tûrekî (bi înglîzî: ''sac fungi'') jî tên zanîn. Di cîhana karokan de hinek corên askomîkotayan bi xaneyek fotesentezî (kevz an jî bakterî) ve têkiliya sûdgorke (mutualîzîm) ava dikin, bi vî awayî lîken peyda dibin. Hin corên askomîkoteyan jî mişexwer an jî genîxwerên riwek û ajalan in. Hinek tekxaneyî ne lê hinek karokên liqê askomîkota jî firexaneyî ne. Karoka havênê, kuvarka goştberxik, dobelan û penîsîlyum (''penicillium'') hin mînakên serekî ne bo karokên liqê askomîkota. Di askomîkotayan de pirbûna nezayendî, bi gopikkirinê, bi dabeşbûna nîvekî (bi înglîzî: ''fission''), parçebûnê (bi înglîzî: ''fragmentation'') an jî bi konîdiyumê rû dide. Wekî mînak, pirbûna nezayendî di karoka havênê de bi gopikkirinê, di karoka penîsîlyumê de bi konîdyumê rû dide. Ji bo pirbûna zayendî, askomîkota di pêkhateyên tûrekî yên bi navê askus de bi dabeşbûna miyozî, sporên bi navê askospor berhem dikin. Di askusek de 4 heta 8 spor tên berhemkirin.<ref>The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Ascomycota". Encyclopedia Britannica, 10 Apr. 2025, https://www.britannica.com/science/Ascomycota. Accessed 14 July 2025.</ref> Du cor mîselyum, mîselyuma cotbûnê ya nêr û ya mê di pirbûna zayendî de kar dikin. Di mîselyuma nêr de di beşa anterîdiyum de [[sperm]] tên çêkirin. Di mîselyuma mê de [[Hêk (toxim)|hêk]] di beşa askogoniyumê de tên çêkirin. Bi yekbûna anterîdiyum û askogoniyumê plazmogamî rû dide. Ji yekbûna sîtoplazmayên van pêkhateyan, askokarp (tenê ber) peyda dibe. Di nav askokarpê de xaneyên tûrîkî yên bi navê askus geşe dibin. Di askusan de bi kiryara karyogamî, zanyariyên bomaweyî yên mîselyumên nêr û mê tevlê hev dibin û zîgota dîploîdî çêdibe. Zîgota dîploîdî dest bi dabeşbûna miyozê dike, bi vî awayî di askusê de çar navikên haploîdî yên ne wekhev peyda dibin. Xaneyên navikên haploîdî bi dabeşbûna mîtozî dibin 8, parzûna xaneyê û dîwarên xaneyê li dora her navikek de çêdibe, êdî ev pêkhateyan wekî askospor tên navkirin.<ref name="Campbell" />Askospor (sporên tûrekî) belavê hawirdorê dibin, di jîngehek guncav de zîl didin bo çêkirina hîfên nû. Ji ber ko askospor bi miyozê hatibûn çêkirin, dibe ko hîfên nû, ji aliyê bomaweyê ve ji hev cuda bin. [[Wêne:Basidiomycete life cycle ku.png|thumb]] === Bazîdiyomîkota (''basidiomycota'') === Wekî karokên kolekî (stûnî) jî tên navkirin.Bazîdiyomîkota liqek ji cîhana karokan e û bi qasî 30 000 coran lixwe digire. Kuvark (bi înglîzî: ''mushroom''), karoka pîşo (bi înglîzî: ''shelf fungi'' ), kuvarka fisegur (bi înglîzî: ''puffball'' ''mushroom'') û karokên jenga riwekan (bi înglîzî: ''rust'') hinek mînak in bo endamên liqê bazîdiyomîkotayê.<ref>The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Basidiomycota". Encyclopedia Britannica, 18 Aug. 2023, https://www.britannica.com/science/Basidiomycota. Accessed 23 July 2025.</ref> Karokên endamê liqê bazîdîyomîkota, wekî bazîdiyomîset (bi înglîzî: ''basidiomycete'') tên navkirin.<ref name="Campbell" /> Di bazîdiyomîsetan de pirbûna nezayendî bi konîdyumê, bi gopikkirin an jî bi perçebûnê rû dide. Piraniya bazîdiyomîsetan bi pirbûna zayendî zêde dibin. Sporên zayendî yên ji bazîdiyomîsetê hatine berdan, di rewşa guncav de zîl didin û hîfên haploîdî çêdibin. Pêvajoya pirbûna zayendî bi yekbûna hîfên cotbûnê dest pê dike. Du corên hîfên cotbûnê hene, deziyê cotbûnê yê negatîv û dezîyê cotbûnê yê pozîtîv. Bi yekbûna xaneyên herdu hîfan (deziyê cotbûnê yê (+) û yê (-)) mîselyuma dîkaryotî peyda dibe, ji vî bûyerê re tê gotin plazmogamy. Di hawirdora guncav de (baran, germahî) mîselyuma dîkaryotî geşe dibe û ber bi rûyê erdê ve dirêj dibe. Bi dabeşbûna mîtozî, ji mîselyuma ser erdê de pêkhateya tenê ber (bi înglîzî: ''fruiting body'') peyda dibe. Wekî mînak, kuvarka kinkorê bi eslê xwe beşa tenê ber a karokê ye. Hîf û mîselyum di bin axê de ne. Ango gava kuvarka kinkorê ji bo xwarinê tê berhevkirin, beşek mîselyumê di bin axê de dimîne, salek din, ji mîselyumê, tenê ber ên nû (kuvarkên nû) çêdibin. Di kuvarkan de tenê ber, ji kumik û qedokeyê pêk tê. Herwisa tenê ber ê bazîdiyomîkotayan, wekî bazîdiyokarp (bi înglîzî: ''basidiocarp'') jî tê navkirin. Di gelemperiya kuvarkan de, binê kumikê de rîşû (bi înglîzî: ''gills'') hene. Rîşûyên kumikê bi xaneyên dîkaryotî yên bi navê bazîdiyuman (bi înglîzî: yek jimar; ''basidium'', pirjimar; ''basidia'') dapoşrav in. Bazîdiyum çêkerê bazîdiyosporan in. Bazîdyuma dîkaryotî bi karyogamiyê, navikên xwe yek dike û navika dîploîdî peyda dibe. Bi dabeşbûna mîyozî navika dîploîdî dabeşê 4 navikên haploîdî dibin, her yek ji van navikan diperisin bo bazîdiyosporek. Ji rişûyên kuvarkê, bi mîlyaran bazîdiyospor belavê hawirdorê dibin, di bin şert û mercên guncav de, zîl didin bo hîf û mîselyumên nû.<ref name="Campbell" /> === Dîtromîkota (deuteromycota) === Bi eslê xwe liqek destkarî (bi înglîzî: ''artificial phylum'') ye. Endamên vê liqê, wekî karokên netemamker (bi înglîzî: ''imperfect fungi'') jî tên navkirin. Ji ber ko di çerxa jiyana hin karokan de qonaxa pirbûna zayendî rû nade, ev karok nayên polenkirin û di liqek destkarî de, di liqê dîtrîmîkota de tên cihkirin. Ango endamên vê liqê bi pirbûna zayendî ya asayî zêde nabin. Di dîtromîsetan de pirbûna nezayendî bi konîdiyumê rû dide. Wekî mînak karokên kufikê yên bi navê ''Aspergillus niger'', di liqê dîtromîkota de tê polenkirin. == Têkiliya karokan di jîngehê de == [[Wêne:DecayingPeachSmall.gif|thumb|<small>Karoka kufikê li ser xoxa rizî de geşe dibe.</small> <small>Di dirêjiya şeş rojan de, her 12 saetan carek, wêneyek hatiye girtin.</small> ]] Pirtiriya karok genîxwer in, di jîngehê de madeyên endamî yên xane û [[Şane (biyolojî)|şaneyên]] nezindî hildiweşînin bo molekulên sakar. Molekulên sakar jî ji bo çêkirina xurek, ji aliyê zîndewerên xwejîn ve tên bikaranîn. Bi vî awayî di jîngehê de çerxa xurekê ava dibe. Karok hin caran bi zîndewerên din re têkiliya hevguzeranî (sîmbiyoz) ava dikin. Dibe ko ev sîmbîyoz bi awayî mişexwerî (parazîtî) an jî sudgorke (mutualîstî) be. Wekî mînak, ekseriyê riwekan bi karokan re di nav têkiliya sîmbiyozê de ne. Regên rîwekan bi beşa karokê ya di bin axê de, girêdan ava dikin û pêkhateya bi navê mîkorîza (bi înglîzî: ''mycorrhizae'') peyda dibe. Bi mîkorîzayan riwek û karok alûgorkirina av û xurekan dikin, bi vî awayî herdu zîndewer (karok û riwek) dikarin bijîn.<ref name="OpenStax, Biology" /> Heke serê hîfa karokê bi xaneyek fotesentezî ve girêdan ava bike, lîken (bi înglîzî: ''lichen'') çêdibe. Dîwarê xaneya karok û xaneya fotosentezî hildiweşe û herdu xane dabeş dibin bi vî awayî lîkena firexaneyî peyda dibe. Ango lîken ji hevgirtina karok û kevz, an jî karok û bakteriyê pêk tê. Di laşê lîkenê de mêjera xaneyên karok, ji ya xaneyên fotosentezî zêdetir e. Karok xaneyên fotosentezî diparêze û ji bo wan av dabîn dike. Xaneyên fotosentezî jî bi karlêkên [[fotosentez]]ê, xurekên endamî berhem dikin û xurekên xwe bi karok ve parve dikin. Ango di navbera karok û xaneya fotosentezî de pêwendiya sîmbiyozê heye, Ji ber ko hem karok, hem jî xaneya fotosentezî ji vê têkiliyê sûd digirin, ev sîmbiyoz wekî sûdgorke (mutualîzîm) tê navkirin.<ref name="Concepts and Applications" /> Lîken dikarin di cihên ko derfet nadin bo jiyana zindewerên din de jî bijîn. Lîken dikarin li ser keviran bijîn. Ji ber asîd û ava lîkenan kevir hedî bi hêdî hildiweşin û tevlê çêbûna axê dibin. Gava bi têra xwe ax hat çêkirin, îcar tovên riwekan li ser axê zîl didin û riwek xwe bi regên xwe bi axê ve girê didin.<ref name="Concepts and Applications" /> == Nexweşi == Sporên karokan di hawayê de belav dibin, hin caran spor bi [[henase]]girtinê dikeve nav laşê mirov jî. Dibe ko sporên karokan di hin kesan de bibin sedema çêbûna hestiyariyê (alerjî).Hin karok hokarê nexweşiyê ne, tûşê şaneyên ajal û riwekên zindî dibin û dibin sedema sistî û jinavçûna şane û xaneyên laş.<ref>Takayuki Arazoe, Chapter Six - CRISPR-based pathogenic fungal genome editing for control of infection and disease,Editor(s): Vijai Singh,Progress in Molecular Biology and Translational Science, Academic Press, Volume 179, 2021, Pages 161-196, ISSN 1877-1173, ISBN 9780323853217, https://doi.org/10.1016/bs.pmbts.2020.12.016.</ref> Karok dikarin tûşê [[Çermê mirov|çerm]], [[nînok]] û [[Por (anatomî)|porê]] mirov bibin. Li dij nexweşiya karokan dermanên karokkuj tên bikaranîn. Gava karok tûşê riwekan dibin, geşe û peresîna riwekan têk d,ibin. Wekî mînak jenga genim, nexweşiyek karokî ye. == Girêdanên derve == * [https://drive.google.com/file/d/1YnuTBjHKTr0mo5cEZ7dkhY-LBKlqo91T/view?usp=sharing Ferhenga Biyolojiyê] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Biyolojî]] [[Kategorî:Karok| ]] [[Kategorî:Karokzanî]] glsfwqis0hg8ep83w6e1ha1di6o2zu3 0 25822 2100373 1746226 2026-10-25T04:41:10Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100373 wikitext text/x-wiki '''Hugh David Politzer''' (jdb. [[31ê tebaxê]] [[1949]] li [[New York]]) fîzîknasekî [[DYA]]yî ye. Sala [[2004]]î [[Xelata Nobel a fîzîkê]] wergirtiye. Li dibistana [[Bronx High School of Science]] dixwîne û ji wir jî sala [[1966]]î diçe zanîngeha [[Michigan]]. Sala [[1969]]î bidawî dike û sala [[1974]]î jî doktoraya xwe digire. Niha weki profesor li [[California Institute of Technology]] (Caltech) a li [[Pasadena]], dixebite. Sala [[1973]]î dest bi weşana xebat û lêkolînên xwe dike. Li ser fenomena [[asîmptomatîk]] a serbestiyê ya qûarkan teorî û prînsîbên wî yên balkêş hene. Dîsa di warê [[qûantenkromodînamîk]]ê de gavên mezin avêtiye. Politzer di roleke alîkar a fîlmê de jî cihgirtiye. Fîlma bi navê ''Fat Man and Little Boy'' (bi tevî [[Paul Newman]]) lîstiye. {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Amerîkî]] [[Kategorî:Fizîknas]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1949]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Xelatgirên Nobela Fizîkê]] [[Kategorî:Xelatgirên Nobelê yên amerîkî]] 922ksqm41mr23jz68ok8psiqdu56oiv 0 27018 2100378 2002559 2026-10-25T04:44:40Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100378 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Haci Arap Yaman''' lîstikvanekî [[bîlard]]ê ye. Yaman di sala [[1965]]an de li navçeya [[Bismil]]ê ya ser bi [[Amed]]ê hatiye dinê û li ser jiyana xwe van tiştan tîne ziman "Min li Bismilê dest bi bîlardê kir. Demeke, li vir min jiyana xwe ya bîlardoyê domand. Piştre jî min li [[Enqere]]yê rêwîtiya xwe domand." Yaman ji sala [[1977]]a ve li ser navê [[Tirkiye]]yê beşdarî pêşbirkan dibe. Herî dawî jî di 4 û [[5ê nîsanê]] [[2008]]a de li [[Belçîka]]yê di [[Pêşbirka Bîlardoyê ya Artîstîk]] de reqîbê xwe yê [[ketelan]] [[Xavier Fonellosa]] têk bir û bû şampiyonê cîhanê. Her wiha Yaman di neh kategoriyan de rekor şikandiye. == Girêdanên derve == * [http://www.haciarapyaman.com/ Malpera fermî ya Haci Arap Yaman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326115353/http://www.haciarapyaman.com/ |date=2010-03-26 }} ''25ê adarê 2013, girêdana xerabûyî'' {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurd-şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1965]] [[Kategorî:Kurd]] [[Kategorî:Lîstikvanên bîlardoyê]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Werzişvan]] [[Kategorî:Kesên ji Bismilê]] rsytcv10b8k9m68kr67wmw5sy73jyfc 0 31470 2100372 1947833 2026-10-25T04:39:26Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100372 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Gültan Kışanak''' (jdb. 15ê hezîrana 1961an, [[Xarpêt (navçe)|Xarpêt]], [[Bakurê Kurdistanê]])<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://theregion.org/article/12935-meet-gultan-kisanak-from-her-daughter |sernav=Meet Gultan Kisanak: from her daughter |malper=theregion.org |roja-gihiştinê=2019-01-01 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190421042414/https://theregion.org/article/12935-meet-gultan-kisanak-from-her-daughter |roja-arşîvê=2019-04-21 |paşnav=Kisanak |pêşnav=Evin Jiyan }}</ref> siyasetmedareke kurd e û şaredara berê ya bajarê [[Amed]]ê ye. Kışanak berê parlementera [[Partiya Aştî û Demokrasiyê]] (BDP) ya parlamenterê Tirkiyeyê û hevseroka BDPê bû. Di heman demê de ji bo şaredariya [[Rezik, Amed|Rezikê]] li "Büyükşehir belediyesi" (şaredariya Bajarê Mezin) a Amedê şêwirmend û koordînatora projeyên civakî bû.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Gültan Kışanak kimdir? |url=https://t24.com.tr/haber/gultan-kisanak-kimdir,367221 |roja-gihiştinê=26 gulan 2020 |xebat=T24 |ziman=tr }}</ref> Ji sala 2016an ve li Tirkiyeyê di girtîgehê de ye û di sala 2019an de ji ber sûcê “endamtiya rêxistina terorê” (bê îhtîmal) 14 sal û 3 meh ceza lê hatiye birîn.<ref name=":1" /><ref name="Gültan Kışanak Kimdir">{{Jêder-malper |url=https://m.bianet.org/bianet/yasam/179987-gultan-kisanak-kimdir |sernav=Gültan Kışanak Kimdir? |malper=[[Bianet]] |tarîx=26 çiriya pêşîn 2016 }}</ref> == Jiyana berî == Kışanak destpêkê li [[Zanîngeha Dîcleyê]] ya Amedê zimanê tirkî xwend, lê dev jê berda.<ref name=":0" /> Di sala 1986an de Kışanak li [[Îzmîr]]ê li zanîngeha Egeyê li Fakulteya Zanistên Ragihandinê dest bi xwendina rojnamegerî û têkiliyên giştî dike. Piştî ku xwendina xwe di sala 1990an de qedand, di sala 1991an de di rojnameyên cûda de, di nav wan de ''Yeni Ülke'', rojnamegerî kir.<ref name=":0" /> Di sala 1992an de nûçegihana [[Özgür Gündem]]ê ya Edeneyê bû.<ref name=":1" /> Paşê li Stembolê bû sernivîserê rojnameyê. Piştî ku rojname hat qedexekirin, di rojnameya [[Özgür Ülke]] de di peywira rêveberiyê de xebitî.<ref name=":1" /> Heya sala 2002an di rojnameyên cûda de xebitî û di rojnameya ''Yeniden Özgür Gündemê'' de jî wek qunciknivîskar xebitî.<ref name=":1" /> == Kariyera siyasî == Di hilbijartina 2007an a parlamenterê Tirkiyeyê ya parêzgeha Amedê de, bi awayekî serketî bû berendamek serbixwe.<ref>{{Jêder-malper |url=https://m.bianet.org/biamag/women/100230-meet-our-women-parliamentarians |sernav=Meet Our Women Parliamentarians |malper=Binet |tarîx=30 kanûna paşîn 2007 |paşnav=Zengin |pêşnav=Nilüfer }}</ref> Piştî hilbijartinê tevlî [[Partiya Civaka Demokratîk]] (DTP) bû. Kışanak di sala 2008an de di fîlma "Çi demokrasiyeke xweş" de cih girtibû, ku behsa kampanyaya hilbijartinên jinên Tirkiyeyê dike. Di destpêka sala 2009an de, wê pêşnûmeqanûnek amade kir ku rê bide bikaranîna tîpên Q, W û X yên ji tîpên kurmancî yên alfabeya latînî di raya giştî ya Tirkiyeyê de.<ref>{{Jêder-malper |url=http://bianet.org/english/minorities/111740-democratic-society-party-submits-bill-to-remove-the-obstacles-before-kurdish |sernav=Bianet, 2 January 2009 |roja-gihiştinê=2009-08-14 }}</ref> Piştî ku DTP di 11ê kanûna 2009an de hat qedexekirin, Gultan Kişanak tevlî BDPê bû. Di sala 2010an de Kışanak tevî [[Selahattin Demirtaş]] ji bo Hevserokatiya BDPê hate hilbijartin. Heya sala 2014an hevserok ma.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.huffpost.com/entry/turkish-women-in-politics_b_5091542 |sernav=Women's Political Participation on the Rise in Turkey |malper=[[Huffington Post]] |tarîx=2014-04-07 |roja-gihiştinê=2022-04-30 |ziman=en |paşnav=Figanmese |pêşnav=Melis }}</ref> Di hilbijartinên Meclîsê yên hezîrana 2011an de weke namzeta serbixwe ya parêzgeha [[Sêrt (parêzgeh)|Sêrtê]] bû namzet û careke din hate hilbijartin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://secim.haberler.com/2011/siirt-secim-sonuclari/ |sernav=SİİRT 2011 GENEL SEÇİM SONUÇLARI |malper=secim.haberler.com |roja-gihiştinê=2019-01-01 |roja-arşîvê=2019-04-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190412034557/https://secim.haberler.com/2011/siirt-secim-sonuclari/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di hilbijartinên herêmî yên sala 2014an de ji bo şaredariya bajarê Amedê bû namzed û bi qasî du ji sê parên dengan bi ser ket.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haberturk.com/secim/secim2014/mahalli-secim/sehir/diyarbakir-21 |sernav=Seçim 2014 Güneydoğu Anadolu Bölgesi Diyarbakır Yerel Seçim Sonuçları |malper=www.haberturk.com |roja-gihiştinê=2019-11-06 }}</ref> == Pêkanîna qanûn û îskençêkirin == Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê îlona 1980î|derbeya leşkerî]] ya sala 1980an, di 19 saliya xwe de tê girtin û di zindana leşkerî ya Amedê de rastî îşkenceyê tê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.hurriyet.com.tr/co-nun-kulubesinde-6-ay-iskence-gordum-22180481 |sernav='Co'nun kulübesinde 6 ay işkence gördüm' |malper=www.hurriyet.com.tr |roja-gihiştinê=2020-12-23 |ziman=tr |paşnav=HAKAN |pêşnav=Ahmet }}</ref> Ji ber vê yekê ji ber ku dema midûr ket, Kışanak ji bo awayekî birêz ra nebû, hundir 6 mehan di kozikê kûçikê ya [[Esat Oktay Yıldıran]] de hat girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/politika/kopek_kulubesinde_6_ay_iskence_gordum-1112579/ |sernav='Köpek kulübesinde 6 ay işkence gördüm' |malper=Radikal |roja-gihiştinê=2020-12-23 |ziman=tr }}</ref> Bi giştî du salan di girtîgehê de ma.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/02/01/gulten-kisanaka-14-yil-3-ay-sebahat-tuncele-15-yil-hapis-cezasi/ |sernav=Kışanak'a 14 yıl 3 ay, Tuncel'e 15 yıl hapis cezası |malper=www.gazeteduvar.com.tr |tarîx=2 kanûna paşîn 2019 |roja-gihiştinê=2019-02-04 |ziman=tr }}</ref> Di êvara 25ê cotmeha 2016an Kışanak dîsa hat binçavkirin. Li gorî nûçeya ajansa nûçeyan a dewletê Anadoluyê, tê îdiakirin ku têkilî yan jî peywendiyên bi [[Partiya Karkerên Kurdistanê]] re hene.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2015/03/turkey-woman-in-middle-east-gultan-kisanak.html |sernav=One woman's journey from prisoner to mayor - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2022-06-08 |ziman=en }}</ref> Li şûna wan, qeymeqamên dewletê yên ji Wezareta Karên Hundir a Tirkiyeyê, weke ku di rewşên bi vî rengî de hatin kirin, wê karê fermî bidomînin.<ref name="fury">{{Jêder-nûçe |paşnav=Zaman |pêşnav=Amberin |lînka-nivîskar=Amberin Zaman |tarîx=26 çiriya pêşîn 2016 |sernav=Fury erupts after mayors detained in Turkey's Kurdish southeast |url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/10/turkey-arrest-mayors-diyarbakir-kurdish.html |roja-gihiştinê=13 îlon 2021 |xebat=[[Al-Monitor]] |weşanger= }}</ref> Di mijdara 2016an de, li gorî NTV, dozgeran ragihandibû ku ew ji bo Kışanak bi sûcdariya propagandaya PKKê û damezrandin û pêşengiya rêxistina terorê ya çekdar 230 sal cezayê girtîgehê dixwazin.<ref name="fury2">{{Jêder-nûçe |paşnav=Zaman |pêşnav=Amberin |lînka-nivîskar=Amberin Zaman |tarîx=26 çiriya pêşîn 2016 |sernav=Fury erupts after mayors detained in Turkey's Kurdish southeast |url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/10/turkey-arrest-mayors-diyarbakir-kurdish.html |roja-gihiştinê=13 îlon 2021 |xebat=[[Al-Monitor]] |weşanger= }}</ref> Li gorî çend portalên nûçeyan, di tîrmeha 2018an de rûniştina dadgehê hebû û tê de dozgeriya komarê daxwaza 230 sal cezayê girtîgehê ji ber sûcên “damezrîner û rêvebirina rêxistinê” û piştgirîdayîna PKK û DTKê piştrast kir.<ref>{{Jêder-malper |url=https://anfenglishmobile.com/women/kisanak-we-are-women-who-cannot-be-taken-prisoners-42122 |sernav=Kışanak: We are women who cannot be taken prisoners |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2020-12-11 |ziman=en }}</ref> == Jiyana taybet == Gultan Kişanak zewicî ye, dayika keçekê ye<ref name="Gültan Kışanak Kimdir2">{{Jêder-malper |url=https://m.bianet.org/bianet/yasam/179987-gultan-kisanak-kimdir |sernav=Gültan Kışanak Kimdir? |malper=[[Bianet]] |tarîx=26 çiriya pêşîn 2016 }}</ref> û endama mezheba [[elewîtî]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Günes |pêşnav=Cengiz |tarîx=May 2020 |sernav=Political Representation of Alevi Kurds in Turkey: Historical Trends and Main Transformations |url=http://oro.open.ac.uk/76119/1/KurdishStudies.pdf |kovar=Kurdish Studies |weşanger=[[The Open University]] |cild=8 |rr=85 |doi=10.33182/ks.v8i1.522 |s2cid=225846227 }}</ref> == Fîlmên wê == * Çi Demokrasiya xweş - (2008an, fîlmeke li ser mafên jinan di hilbijartinên de)<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.filmist.org/news.htm |sernav=Filmist website news |roja-gihiştinê=2009-08-14 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110726054333/http://www.filmist.org/news.htm |roja-arşîvê=2011-07-26 }}</ref> * Hêvî - (2013an bi [[Yüksel Yavuz]] re, di ve fîlmê li ser mafên jin û kurdan pêk tê)<ref>{{Jêder |sernav=Hêvî |url=https://www.imdb.com/title/tt5147880/ |roja-gihiştinê=2019-01-01 }}</ref> * Öcalan û pirsgirêka kurd (2015an, fîlm li ser hal û rewşa gelê kurd li Tirkiyeyê)<ref>{{Jêder-malper |url=https://m.imdb.com/title/tt30430943/ |sernav=Tearing Walls Down |malper=IMDb |roja-gihiştinê=9 adar 2024 }}</ref> == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Kisanak, Gulten}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1961]] [[Kategorî:Kesên ji Elezîzê]] [[Kategorî:Kurdên elewî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd ên jin]] [[Kategorî:Parlamenterên jin]] [[Kategorî:Parlamenterên Diyarbekirê]] [[Kategorî:Parlamenterên Sêrtê]] [[Kategorî:Parlamenter (DTP)]] [[Kategorî:Rojnamevanên kurd ên jin]] [[Kategorî:Siyasetmedarên girtî li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên jin ên sedsala 21ê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Herêmên Demokratîk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Şaredarên Amedê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd ên sedsala 21ê]] k1imbyyyfir1i9ipt2juyqbsxfexx17 0 32449 2100342 2094875 2026-10-24T19:58:08Z CommonsDelinker 599 Wêneyê bi navê Babken_Sarkisov_and_Talin_deputy_Mîroyê_Esed.jpg ji gotarê hate jêbirin, ji ber ku ew li Commonsê ji aliyê [[c:User:Krd|Krd]] ve hate jêbirin. Sedema jêbirinê: No permission since 14 October 2026 2100342 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Mîroyê Esed | navê_rastî = Miro Asadoviç Mstoyan<br />Миро Асадович Мстоян | wêne = Emerîkê Serdar and Mîroyê Esed.jpg | sernavê_wêne = Mîroyê Esed û Emerîkê Serdar s.1980-î | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|5|9|1919}} | cihê_jidayikbûnê = [[Elegez]], [[Yekîtiya Sovyetan]] | roja_mirinê = {{Mirin|4|2|2008|5|9|1919|temen=erê}} | cihê_mirinê = [[Êrîvan]]<nowiki>, Ermenistan</nowiki> | hevwelatî = {{Ala|Yekîtiya Sovyetan}} | pîşe = [[Rojnamevan]], [[Siyasetmedar]] | xelat = [[Wêne:Order of Red Banner ribbon bar.png|30px|link= Nîşana Alaya Sor]] [[Wêne:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|30px|link=Nîşana Hurmet]] }} '''Mîroyê Esed''' sala 1919'an li [[Ermenistan]]ê, li gundê [[Elegez]]ê, ku navê wî yê berê Camûşvana Mezin bû, ji diya xwe bûye. Ewî pêşî zanîştgeha Pişkavkazê ya kurdî ya mamoste amade kirinê, paşê jî fakûltêta hiqûqê ya Zanîngeha Rewanê xilas kirîye. Ji sala 1937an di gundê xwe da dibe mamoste, paşê serokê dibistanê. Di salên şerê hemcihanê yê dudan da serwêrê têatroya kurdî ya gundê Elegezê bûye, paşê bûye sêkrêtarê partîa komûnîstan ya navçeya Elegezê, dû ra bûye dozgerê navçeyeke paytextê Ermenîstanê. Ew gelek caran hatîye hilbijartinê wek endamê Komîtêya Navbendî ya Partiya Komûnîst ya Ermenîstanê. Mîroyê Esed, ku bi fermî navê wî Mîroyê Esed Mistoyan bû, endamê Yekîtiya Nivîskarên Soveytistana berê û endamê Yekîtiya Rojnamevanan bû. Ew herwiha xudanê çend pirtûkên hewaskar e, wek ”Sîsê”, ”Ewledê cimaetê”, ”Hesîna dil” û yên mayîn. Lê karê herî mezin, ku ewî ji bo pêşketina edebîyeta me kirîye, ew pirtûka dersan ya ji bo dersxaneyên 7an û 8an e, ku bi helbestvan Qaçaxê Mirad ra tevayî amade kirîye. Bi dehan salan şagirtên kurd bi wê pirtûkê bi berhemên helbestvan û nivîskarên kurdan yên herî bi nav û deng ra bûne nas, wek [[Elî Herîrî|Elîyê Herîrî]], [[Ehmedê Xanî]], [[Melayê Cizîrî]], [[Feqiyê Teyran]] û yên din. Di wê pirtûkê da herwiha wergerên efrandinên nivîskarên rûsan, ermeniyan û yên di cihanê da bi nav û deng hene, wek [[Aleksandr Pûşkîn]], [[Lev Tolstoy]], [[Mîxaîl Şoloxov]], [[Mîxaîl Lêrmontov]], [[Nîkolay Nêkrasov]], [[Vladîmîr Mayakovskî]]. Lê ji kurdan jî yên herî bi nav û deng hatine hilbijartin, wek helbestvan û nivîskar [[Erebê Şemo]], [[Heciyê Cindî]], [[Emînê Evdal]], Wezîrê Nadirî, Ûsivê Beko, [[Fêrîkê Ûsiv]], [[Simoyê Şemo]] û yên din û wergervan Qaçaxê Mirad, Tîtal Mûradov, Baylozê Çaçan Razgoyêv û yên din. Mîroyê Esed xênji karê rêdaktorîkirina rojnameya kurdî ya here jîyandirêj li cihanê, gelek efrandinên klasîkên cihanê, xwesma yên ermeniyan wergerandîye kurdî û daye çapkirin. Ji bo karê serketî ew bi xelatên ”Alaya Sor” û ”Nîşana hurmet”ê va hatîye xelatkirin, layîqî navê karmendê komara Ermenîstanê yê çandêyî hurmetlî bûye. Lê yek ji karê herî mezin, ku Mîroyê Esed kirîye, ew e, ku bi dehan kadroyên bona rojnamevaniya kurdî daye amadekirin û bi riya rojnameya kurdî, ku ewî salên dirêj serokatî lê kir, rê ber helbestvan û nivîskarên kurd da vekirinê bona berhemên xwe yên nû bidine çapkirinê û ew ji wan ra dibû bingeh, ku xwe li riya pêşketina wêjeya me bigirin. Rojnameya ”[[Riya Teze]]” di hêlekê va jî ji bo wêjemenda hêlîneke xurt bû, ku biryara paşeroja xwe ya nivîsara berheman bidin. Ji ber ku di rêdaksyonê da li ser berhemên her yekî bîr û baweriyên xwe ji efrandaran ra digotin, şaşiyên wan rast dikirin, şimşat dikirin û cihana wêjeyê ber wan vedikirin. Dikare bi hinekan va wisa xuya bibe, ku karê Mîroyê Esed kirîye, ne karekî pir mezin e. Lê bira her kes bizanibe, ku îro bi saya serê wê rojnameyê em dikarin ji cihanê ra bêjin, ku çend hezar kurdên Ermenîstanê eva weke 80 salan e rojnameyeke xurû bi kurdî derdixin. Eva bersîveke cîwar e di hindava wan neyar û dijminên kurdan da, ku dibêjin kurd nikarin bi serî xwe karên ronakbîriyê demeke dirêj bi rê va bibin. Û ji bo serketina rojnameya kurdî ya here jîyandirêj li cihanê, Mîroyê Esed gelek caran rojên hêsabûnê – ango rojên şemiyan û yekşeman jî dihat kar û barê rojnameyê û rêdaksyonê bi rê va dibir. Niha em binihêrin helbestvan, ronakbîrê bi nav û deng Eskerê Boyîk derheqa Mîroyê Esed û rojnameya, ku ewî 34 salan rêdaktorî lê kirîye, di gotareke xwe ya ji bo wefatbûna wî çi nivîsîye: ”Dema navê rojnema Riya teze tê gotin, berî her kesî navê berpirsyarê wê Mîroyê Esed tê bîra mirov, dema navê Mîroyê Esed didin, xebata ”Rya teze” tê bîranîn. Di kar-bar û xweyîkirina rojnamê da emekê berpirsyarê wê pir bû. Dora rojnemeyê û xebatên wê da ronakbîr û rewşenbîrên meye bi nav û deng civyabûn. Gerekê bi helalî bê gotinê, ku rêdaksyona rojnameya ”Rya teze” merkeza rewşenbîrên me teva bû. Di asta zanistyê da jî xebatên rêdaksyonê ne tenê di nava ocaxên kurdî, lê usa jî di nav rojnameyên komara Ermenistanê da li ser asta bilind bûn. Mîro evdekî pir bi dissîplîn, fesal û berk bû, him berbi xebatkarên rojnameyê û him jî berbi nevsa xwe. Têkstên rojnameyê yên hazire neneşirbûyî heta çend caran ji aliyê hemû xebatkarên rojnameyê û wî va bi hûrgilî nehatina xwendin, rojname nedihate weşendin. Usa, ku degme şaşî karibûn di têkstan da bihatana berdan… Heta rastiya peyvên nenas nehatana zelalkirin, ew peyv nedihatine weşandin. Rastî jî rojnameya ”[[Riya teze]]” di salên dawiyê bi saya berpirsyarê xweyî xemxur gihîştibû asta sitandartiya zimên. == Çavkanî == * http://www.ruvr.ru/main.php?lng=kur&q=790&cid=11&p=16.04.2009{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1919]] [[Kategorî:Kurdên Ermenistanê]] [[Kategorî:Mirin 2008]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Rojnamevanên kurd]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]] jxqa7y1bhcylyxw8swcc00m6718oa4m 2100343 2100342 2026-10-24T19:58:15Z CommonsDelinker 599 Wêneyê bi navê Emerîkê_Serdar_and_Mîroyê_Esed.jpg ji gotarê hate jêbirin, ji ber ku ew li Commonsê ji aliyê [[c:User:Krd|Krd]] ve hate jêbirin. Sedema jêbirinê: No permission since 14 October 2026 2100343 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Mîroyê Esed | navê_rastî = Miro Asadoviç Mstoyan<br />Миро Асадович Мстоян | wêne = | sernavê_wêne = Mîroyê Esed û Emerîkê Serdar s.1980-î | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|5|9|1919}} | cihê_jidayikbûnê = [[Elegez]], [[Yekîtiya Sovyetan]] | roja_mirinê = {{Mirin|4|2|2008|5|9|1919|temen=erê}} | cihê_mirinê = [[Êrîvan]]<nowiki>, Ermenistan</nowiki> | hevwelatî = {{Ala|Yekîtiya Sovyetan}} | pîşe = [[Rojnamevan]], [[Siyasetmedar]] | xelat = [[Wêne:Order of Red Banner ribbon bar.png|30px|link= Nîşana Alaya Sor]] [[Wêne:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|30px|link=Nîşana Hurmet]] }} '''Mîroyê Esed''' sala 1919'an li [[Ermenistan]]ê, li gundê [[Elegez]]ê, ku navê wî yê berê Camûşvana Mezin bû, ji diya xwe bûye. Ewî pêşî zanîştgeha Pişkavkazê ya kurdî ya mamoste amade kirinê, paşê jî fakûltêta hiqûqê ya Zanîngeha Rewanê xilas kirîye. Ji sala 1937an di gundê xwe da dibe mamoste, paşê serokê dibistanê. Di salên şerê hemcihanê yê dudan da serwêrê têatroya kurdî ya gundê Elegezê bûye, paşê bûye sêkrêtarê partîa komûnîstan ya navçeya Elegezê, dû ra bûye dozgerê navçeyeke paytextê Ermenîstanê. Ew gelek caran hatîye hilbijartinê wek endamê Komîtêya Navbendî ya Partiya Komûnîst ya Ermenîstanê. Mîroyê Esed, ku bi fermî navê wî Mîroyê Esed Mistoyan bû, endamê Yekîtiya Nivîskarên Soveytistana berê û endamê Yekîtiya Rojnamevanan bû. Ew herwiha xudanê çend pirtûkên hewaskar e, wek ”Sîsê”, ”Ewledê cimaetê”, ”Hesîna dil” û yên mayîn. Lê karê herî mezin, ku ewî ji bo pêşketina edebîyeta me kirîye, ew pirtûka dersan ya ji bo dersxaneyên 7an û 8an e, ku bi helbestvan Qaçaxê Mirad ra tevayî amade kirîye. Bi dehan salan şagirtên kurd bi wê pirtûkê bi berhemên helbestvan û nivîskarên kurdan yên herî bi nav û deng ra bûne nas, wek [[Elî Herîrî|Elîyê Herîrî]], [[Ehmedê Xanî]], [[Melayê Cizîrî]], [[Feqiyê Teyran]] û yên din. Di wê pirtûkê da herwiha wergerên efrandinên nivîskarên rûsan, ermeniyan û yên di cihanê da bi nav û deng hene, wek [[Aleksandr Pûşkîn]], [[Lev Tolstoy]], [[Mîxaîl Şoloxov]], [[Mîxaîl Lêrmontov]], [[Nîkolay Nêkrasov]], [[Vladîmîr Mayakovskî]]. Lê ji kurdan jî yên herî bi nav û deng hatine hilbijartin, wek helbestvan û nivîskar [[Erebê Şemo]], [[Heciyê Cindî]], [[Emînê Evdal]], Wezîrê Nadirî, Ûsivê Beko, [[Fêrîkê Ûsiv]], [[Simoyê Şemo]] û yên din û wergervan Qaçaxê Mirad, Tîtal Mûradov, Baylozê Çaçan Razgoyêv û yên din. Mîroyê Esed xênji karê rêdaktorîkirina rojnameya kurdî ya here jîyandirêj li cihanê, gelek efrandinên klasîkên cihanê, xwesma yên ermeniyan wergerandîye kurdî û daye çapkirin. Ji bo karê serketî ew bi xelatên ”Alaya Sor” û ”Nîşana hurmet”ê va hatîye xelatkirin, layîqî navê karmendê komara Ermenîstanê yê çandêyî hurmetlî bûye. Lê yek ji karê herî mezin, ku Mîroyê Esed kirîye, ew e, ku bi dehan kadroyên bona rojnamevaniya kurdî daye amadekirin û bi riya rojnameya kurdî, ku ewî salên dirêj serokatî lê kir, rê ber helbestvan û nivîskarên kurd da vekirinê bona berhemên xwe yên nû bidine çapkirinê û ew ji wan ra dibû bingeh, ku xwe li riya pêşketina wêjeya me bigirin. Rojnameya ”[[Riya Teze]]” di hêlekê va jî ji bo wêjemenda hêlîneke xurt bû, ku biryara paşeroja xwe ya nivîsara berheman bidin. Ji ber ku di rêdaksyonê da li ser berhemên her yekî bîr û baweriyên xwe ji efrandaran ra digotin, şaşiyên wan rast dikirin, şimşat dikirin û cihana wêjeyê ber wan vedikirin. Dikare bi hinekan va wisa xuya bibe, ku karê Mîroyê Esed kirîye, ne karekî pir mezin e. Lê bira her kes bizanibe, ku îro bi saya serê wê rojnameyê em dikarin ji cihanê ra bêjin, ku çend hezar kurdên Ermenîstanê eva weke 80 salan e rojnameyeke xurû bi kurdî derdixin. Eva bersîveke cîwar e di hindava wan neyar û dijminên kurdan da, ku dibêjin kurd nikarin bi serî xwe karên ronakbîriyê demeke dirêj bi rê va bibin. Û ji bo serketina rojnameya kurdî ya here jîyandirêj li cihanê, Mîroyê Esed gelek caran rojên hêsabûnê – ango rojên şemiyan û yekşeman jî dihat kar û barê rojnameyê û rêdaksyonê bi rê va dibir. Niha em binihêrin helbestvan, ronakbîrê bi nav û deng Eskerê Boyîk derheqa Mîroyê Esed û rojnameya, ku ewî 34 salan rêdaktorî lê kirîye, di gotareke xwe ya ji bo wefatbûna wî çi nivîsîye: ”Dema navê rojnema Riya teze tê gotin, berî her kesî navê berpirsyarê wê Mîroyê Esed tê bîra mirov, dema navê Mîroyê Esed didin, xebata ”Rya teze” tê bîranîn. Di kar-bar û xweyîkirina rojnamê da emekê berpirsyarê wê pir bû. Dora rojnemeyê û xebatên wê da ronakbîr û rewşenbîrên meye bi nav û deng civyabûn. Gerekê bi helalî bê gotinê, ku rêdaksyona rojnameya ”Rya teze” merkeza rewşenbîrên me teva bû. Di asta zanistyê da jî xebatên rêdaksyonê ne tenê di nava ocaxên kurdî, lê usa jî di nav rojnameyên komara Ermenistanê da li ser asta bilind bûn. Mîro evdekî pir bi dissîplîn, fesal û berk bû, him berbi xebatkarên rojnameyê û him jî berbi nevsa xwe. Têkstên rojnameyê yên hazire neneşirbûyî heta çend caran ji aliyê hemû xebatkarên rojnameyê û wî va bi hûrgilî nehatina xwendin, rojname nedihate weşendin. Usa, ku degme şaşî karibûn di têkstan da bihatana berdan… Heta rastiya peyvên nenas nehatana zelalkirin, ew peyv nedihatine weşandin. Rastî jî rojnameya ”[[Riya teze]]” di salên dawiyê bi saya berpirsyarê xweyî xemxur gihîştibû asta sitandartiya zimên. == Çavkanî == * http://www.ruvr.ru/main.php?lng=kur&q=790&cid=11&p=16.04.2009{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1919]] [[Kategorî:Kurdên Ermenistanê]] [[Kategorî:Mirin 2008]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Rojnamevanên kurd]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]] 10f7js87hf3hdw8ax9dejwkrizgxhq9 0 33310 2100330 1347274 2026-10-24T16:38:32Z MikaelF 935 2100330 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî}} {{Agahîdank wargeh }} '''Hedil''' gundekî navçeya [[Hezex]] e. Gundekî eşîra [[Omerka]] ye û tê gotin ku di dîrokê de navenda eşîra Omerka Hedil bû. Ji Hezexê 10-12 km dûr e û li aliyê Hezexê [[newal]] heye. Li derdora wî [[Mirik]], [[Xenduk]], [[Fîl]], [[Kefşin]], [[Kevsur]] û [[Gizre]] heye. Bi Lata sa, [[Kaniya Moziyê]], [[Deviya Fadil]] û [[Erdên Rast]] û [[Ferih]] navdar in. Ji bo vê yekê pevçunka Hedilê bi Kevsur, Xenduk û Gizre re didomîne. Berê [[fileh]] jî tê de hebûn û hê jî dêra wan dimîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Gundên Hezexê]] ldfzw3qz1hr5kkqdwk59x1z90d2mc3w 0 46646 2100368 1914056 2026-10-25T04:35:13Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100368 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=gulan 2024}} {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} [[Wêne:Gray vacuum cleaner.svg|thumb|Gêziya ceryanê]] '''Gêziya ceryanê''', '''gêziya elektrîkê''' alaveke paqijiyê ye ku bi rêbaza kişandinê dixebite. Makîne toz û gemariyê bi bayê dikişîne. Bi hêza bayê paqij dike. == Gêzik, melkes, sivnik, havlêk ûêd == Li hin deverên [[Kurdistan]]ê ji ber cure bi cure gêzî tên bikaranîn, di navê gêziyê de tevlîhevî derdikevin. [[Havlêk]] û [[siqavêl]] ji gêziyên malê yên ne bi ceryanê dixebitin. Lê cudatiya wan ew e, yên herî mezin in, ji şivik û guliyên hin daran tên çêkirin û bo gom, tewle û paqijkirina qirşkolan tên bikaranîn. [[Sivnik]] gêziyên wekî refa nanpijandinê pan (pehn) in û hatine dirûtin ku hêj jî li Kurdistanê gelek tên firotin. Ji yên di heman dirûvê de ne lê ne ji giyayê, ji naylon an elementekê din hatine çêkirin re [[melkes]] tê gotin. Demekê çerçiyan ev difirotin û biqîmet bûn. [[Saqol]], ji sivnikên wisa [[baqkî]], [[qevçekî]], [[badokkî]] re dibêjin. Heger ji darguliyan bin, jê re [[havlêk]] an [[siqavêl]] dibêjin. Li hin deveran di wateya gêziyên biçûk de [[kinoşe]] tê bikaranîn. == Dîroka gêziya ceryanê == Yekem car sala [[1906]]ê li [[Fransa]]yê ji aliyê Robert Bimm ve hatiye çêkirin û bikaranîn. Niha bi sedan cureyên wê di mal û kargehan de tên bikaranîn. Gêziyên nûjen fîltreyên ku gemariyê vediqetînin, hewayê parzûn dikin, nahêlin ziyanê bide tenduristiya mirovan. Dîsa jî bi derketina hilma fîltrekirî ve hebikên tozan ên gelek hûrik tevlî hilma mirov dibin. Gelek cureyên biçûk hene di paqijkirina otomobîlan de kêrbar in. Hin hene, hilmê nakişînin lê bayê dertînin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Vacuum cleaner|Gêzika ceryanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Alav]] [[Kategorî:Amûrên malê]] [[Kategorî:Îcadên amerîkî]] [[Kategorî:Îcadên sedsala 19an]] [[Kategorî:Otomasyona malê]] [[Kategorî:Dahênên îngilîzî]] d72c35q8aoy49godiq7phih24591kad 0 46715 2100370 2025766 2026-10-25T04:37:17Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100370 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Gûdewîr''' (navê wê bi tirkî kirine ''Ekinli''), bajarekî ser navçeya [[Dîlok]]ê ye. {{Bajar û gundên Dîlokê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Gundên Dîlokê (navend)]] [[Kategorî:Gundên Şahînbegê]] e21mm9vnpzfjolsmg73scb4apqbbwmd 0 48100 2100295 1976742 2026-10-24T14:39:27Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2100295 wikitext text/x-wiki '''Şivan Zeren''' (jdb. 1984), [[nivîskar]] û [[helbestvan]]ê [[kurd]] e.<ref>{{tr}} https://www.ozgurpolitika.com/haberi-kurtceyi-anlaticilardan-ogrendim-50117{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2026 }}</ref> Zeren di sala 1984an de li [[Stembol]]ê hatiye dinê. Ew bi eslê xwe ji [[Cizîra Botan]] e. Kurê [[işqiya]]yê navdar [[Hekîmo]] ye. Li Zanîngeha Anadoluyê Beşa Karsaziyê xwendiye. Gelek helbest û çîrokên wî di kovarên wek [[Nûbihar]], [[Kovara W]], [[Pêngav]], [[Tîroj]], [[Bîrnebûn]] û [[Hawara Botan]] de derketine. == Berhem == * ''Li Bin Siya Welatekî'', helbest. * ''Kurdistanbûl'', helbest, 96 rûpel, [[Weşanên Berbang]], Stembol, 2013, ISBN: 9786058575325. * ''Dilperest'', helbest, 112 rûpel, Weşanên Berbang, Stembol, 2015, ISBN: 9786058575363. * ''Laleş'', helbest, Weşanên Lîberta, 2023.<ref>https://diyarname.com/hilbijartin-2023/news.php?Idx=60741</ref> == Çavkanî == {{çavkanî}} == Girêdanên derve == * {{tr}} https://mezopotamyaajansi40.com/KULTUR-SANAT/content/view/88266?page=165 {{Mirin girêdan|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-kurd-şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] s4i33baav49d9phxxyavg7kpvk49gan 0 62662 2100386 2020974 2026-10-25T04:52:42Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100386 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=tebax 2024}} {{Agahîdank mirov | nav = Hannah Arendt | navê_rastî = Johanna Arendt | sernavê_wêne = Hannah Arendt | roja_jidayikbûnê = 14ê çiriya pêşîn a [[1906]] | cihê_jidayikbûnê = [[Linden]]/[[Hannover]] ([[Elmanya]]) | roja_mirinê = 4ê kanûna pêşîn a 1975 | cihê_mirinê = [[New York]], [[DYA]] | hevwelatî = [[Elmanya]], piştre [[DYA]] | netewe = [[Cihû]] û [[elman]] | pîşe = [[Felsefe]]van, [[rojnamevan]] û [[nivîskar]] }} '''Hannah Arendt''' ango '''Johanna Arendt''' (jdb. 14ê çiriya pêşîn a 1906an li Linden/Hannover, Elmanya; m. 4ê kanûna pêşîn a 1975an li New York, DYA) [[teorîsiyen]], felsefevan û nivîskareke elman-emerîkî ya [[cihû]] bû. Di sala 1933an de rejîma nasyonalsosyalîst a Elmanyayê hemû mafên gelê cihû ji destê wan stand û gelek mirovên cihû xiste zîndanê. Yek ji ew mirovên ku ji bo cihûtiya xwe ketibûn zîndanê Hannah bû. Piştî ku serbest hat berdan ew mecbûr ma koçberiya derveyî welatê xwe bike. Di sala 1937an de mafê wê yê hemwelatiya Elmanyayê ji aliyê rejîma nasyonalsosyalîst ve hatiye standin û Arendt heya sala 1951an bêyî statuya hemwelatiyê ma, heya ku DYAyê wê wek hemwelata xwe qebûl kir. Hannah Arendt wek rojnamevan û profesor xebitî û çend gotarên girîng ên felsefeya siyasî derxist. Dîsa jî wê ti car qebûl nekir ku meriv jê re bêje ''felsefevan''. Wê lewra ji binavkirina gotarên xwe wek ''felsefeya siyasî'' ne razî bû û şûna vê dixwest ku bila ew wek ''teoriya siyasî'' bên binavkirin. Arendt konsepta ''pluralîteyê'' diparast: Li gorî vê yekê di nava mirovan de têkîliyek heye û di siyasetê de divê ev têkîlî xwe bi rêya azadî û wekheviyê nîşan bide. Lewra girîng e ku meriv xwe bike cihê mirovên din da ku nêrînên cuda jî fehm bike. Mirov ji bo qanûn, lihevhatin û peymanên siyasî divê kesên zane û bi hest hilbijêre. Ji ber vê sedemê wê ''demokrasiya representatîv'' rexne dikir û li şûna wê sîstemên konseyan û formên ''demokrasiya dîrek'' pêşniyar dikir. Wê gelek lêkolîn û nivîsên teoretîk amade kir derheqê xebatên felsefevanên kevnar - ên wek [[Sokrates]], [[Platon]], [[Arîstoteles]], [[Immanuel Kant]], [[Martin Heidegger]] û [[Karl Jaspers]] - û yên felsefeya siyasî ya nûjên - ên wek [[Machiavelli]], [[Montesquieu]] û [[Tocqueville]]. Ji ber vê ye ku pirr caran Arendt weke felsefevan tê qebûlkirin. Bi fikir û ramanên xwe yên serbixwe, teoriya xwe ya li ser ''serdestiya totalîter'', xebatên felsefîk li ser hebûnê û daxwaza gengeşiyên azad Arendt di gengeşiyên îroyîn de cihekî girîng digire. Çavkaniya fikir û ramanên wê ji bilî dokumantên felsefîk, siyasî û dîrokî kurtejiyan û pirtûkên wêjeyê ne. Wê ew nivîsan yek bi yek dinirxand û bi fikir û ramanên xwe girêdida. Metoda xebitandina wê nêzikî ya Heidegger e û wek encam - di her beşa zanistî de - fikir û ramanên serbixwe pêk dianî. == Kurtejiyan == [[Wêne:Geburtshaus Hannah Arendt am Lindener Marktplatz 2 (Hannover) IMG 3635.jpg|thumb|çep|Mala jidayikbûnê ya Hannah Arendt, [[Lindener Marktplatz]] li [[Hannover-Linden]]]] Hannah Arendt di çiriya pêşîn a 1906an de li Linden (girêdayî Hannoverê) jidayikbû. Di sala 1924an de dibistana lîseyê qedand û dest bi xwendina felsefe, teolojî û fîlolojiya klasîk kir. Martin Heidegger yek ji profesorên wê bûn û li cem Martin Heidegger wê doktoraya xwe kir. Di sala 1929an de wê mala xwe barî [[Berlîn]] kir. Li wir [[Günther Stern-Anders]] nas kir û bi wî re zewicî. Hannah Arendt piştre dest bi lêkolînên derbare ''pirsgirêka asîmîlasyona cihû-elmanî bi rêya kurtejiyana Rahel Varnhagen'' kir - lê encamên lêkolînan di sala 1959an de hatin weşandin. Di sala 1933an de ew li Berlîne ji aliyê polîsên [[Gestapo]] hatiye girtin û kete zîndanê. Piştî hat berdan wê koçî Fransayê kir û li wir bi xebatên xwe yên zanistî berdewam kir. Di sala 1937an de ew û Günther Anders hevûdu berdidin, di sala 1940an de Arendt bi doçantê felsefeyê [[Heinrich Blücher]] re dizewice û bi wî re dimîne, heya mirina wî ya di sala 1970an de. Di heman salê de ji bo çend hefteyan wek ''penabereke dijmin'' di [[kampa Gurs]] (li başûrê Fransayê) de hat girtin. Di sala 1941an de ew digel hevjîna xwe koçberiya DYAyê dike. Li wir di sala 1951an de hemwelatiya amerîkî werdigire, piştî ku di sala 1937an de mafê hemwelatiya elmanî ji wê hatibû standin. Ji sala 1941an pêde wê dest bi karê rojnamevaniya siyasî kir. Ew ji bo ''Conference of Jewish Relations'', ji bo weşanxaneya cihû ya ''Schocken Verlag'' xebitî û ji sala 1949an pêde li New Yorkê wek berpirsyara ''Jewish Cultural Reconstructions'' kar kir. Ji 1953an pêde di gelek zanîngehan de dersên cuda da. Di çarçoveya [[doza Eichmann]] de Arendt di sala 1961an de wek rojnamevana New Yorkerê tevlî dozê bû û gelek gotar li ser vê dozê amade kir. Di van gotaran de Arendt tevgera desteyên cihû rexne dike û awayê ku ew Eichmannê tarîf dikin. Evya bûbû sedema gelek gengeşiyên xurt. Du sal bişunde gotarên wê yên derbarê dozê wek pirtûk hatin çapkirin. Di salên bişunde li gelek derên cîhanê de konferans û semîner da. === Mirin === Di kanûna pêşîn a 1975an de Hannah Arendt li xaniya xwe ya New Yorkê krîza dil derbas kir û bi umrê 69 salî jiyana xwe jidestda. == Çend xebatên wê == * Der Liebesbegriff bei Augustin. Versuch einer philosophischen Interpretation (1929) * [[Kokên totalîtarîzmê]] (1951) * [[Rahel Varnhagen]]: Jiyana jineke cihû (1958) * [[Rewşa mirovahiyê]] (1958) * [[Di nava paşeroj û pêşerojê de]] (1961) * On Revolution (1963) * [[Eichmann in Jerusalem]]: A Report on the Banality of Evil (1963) * Men in Dark Times (1968) * Crises of the Republic: Lying in Politics; Civil Disobedience; On Violence; Thoughts on Politics and Revolution (1969)<br />"Civil Disobedience" originally appeared, in somewhat different form, in ''The New Yorker''. Versions of the other essays originally appeared in ''The New York Review of Books''. * The Jew as Pariah: Jewish Identity and Politics in the Modern Age; Edited by Ron H. Feldman (1978) * Life of the Mind (1978) == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://www.youtube.com/watch?v=dsoImQfVsO4 Hevpeyvîna dîrokî ya digel Hannah Arendt, ji aliyê Günter Gauss ve (28.10.1964)] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Agnostîkên amerîkî]] [[Kategorî:Endamên Akademiya Amerîkî ya Huner û Edebiyatê]] [[Kategorî:Endamên Akademiya Amerîkî ya Huner û Zanistê]] [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Fîlozofên alman]] [[Kategorî:Fîlozofên amerîkî]] [[Kategorî:Fîlozofên jin]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1906]] [[Kategorî:Mamosteyên Unîversîteya Kolombiyayê]] [[Kategorî:Mirin 1975]] [[Kategorî:Siyonîstên alman]] [[Kategorî:Siyonîstên amerîkî]] [[Kategorî:Cihûyên amerîkî yên sedsala 20an]] [[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên nehonakî yên sedsala 20an]] ik4a6285vmrlp38ebuwbmw08pmfzzaa 0 63252 2100397 1790164 2026-10-25T05:10:07Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100397 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank parêzgeh | Nav = Parêzgeha Helebcê | Navê_din = | Navê_fermî = | Koda parêzgehê = | Nexşe = Halabja in Iraq.svg | Nexşe_firehî = 250px | Nexşe_sernav = Koordînat: {{Mapframe|zoom=9|35.3,45.9|geotype=geomask|ids=Q15631321|type=maplink}} | Nexşe1 = | Nexşe1_firehî = | Nexşe1_sernav = | Welat = [[Başûrê Kurdistanê]] <!---KARGÊRIYÎ ---------------> | Dûgel = [[Îrak]] | Serbajar = [[Helebce]] | Walî = | Gelhe = 108.619 <!--- GELHE û ERDNÎGAR -------> | Gelhe_sal = [[2017]] | Gelhê_bajaran = | Gelhê_gundan = | Rûerd = 888,915 | Berbelavî = | Hejmara_navçeyan = 1 <!---BINEBEŞ -----------------> | Hejmara_bajarokan = | Hejmara_gundan = }} [[Wêne:Kurdistan governorates 2015.png|thumb|'''Parêzgehên Başûrê Kurdistanê:''' {{Legend|#90d3f4|border=1px solid grey|[[Dihok (parêzgeh)|Parêzgeha Dihokê]]}} {{Legend|#fdb7ba|border=1px solid grey|[[Hewlêr (parêzgeh)|Parêzgeha Hewlêrê]]}} {{Legend|#e0def6|border=1px solid grey|[[Silêmanî (parêzgeh)|Parêzgeha Silêmaniyê]]}} {{Legend|#e1cdbf|border=1px solid grey|[[Helebce (parêzgeh)|Parêzgeha Helebceyê]]}}]] '''Helebce''', '''parêzgeha Helebceyê''', parêzgeheke Başûrê Kurdistanê ye û yek ji 19 [[parêzgeh]]ên [[Îraq]]ê ye ku dikeve bakûrê rojhilata Iraqê. Navenda parêzgehê bajarê [[Helebce]]yê ye. Di 27ê îlona sala 2018an de Azad Tewfîq dibe yekem parêzgarê Helebc û <ref>{{Jêder-malper |sernav=Azad Tewfîq wek parêzgarê nû yê Helebceyê dest bi kar dike. |url=http://www.kurdistan24.net/ku/news/90bc4c97-8d4c-44fe-915c-b0825b316425 |malper=Kurdistan24 |ziman=ku }}</ref>.<ref>{{Jêder-malper |sernav=Iraqê Helebce weke parêzgeh hesab kir |url=http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/050120185 |malper=Rudaw }}</ref>, == Navçe == ;Navên fermî, 2014: * [[Helebce (navçe)|Helebce]] * [[Şarezûr (navçe)|Şarezûr]] * [[Seyd Sadiq (navçe)|Seyd Sadiq]] * [[Pêncwîn (navçe)|Pêncwîn]] an Pêncuyin == Dîrok == == Erdnîgarî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Avabûnên 2014an li Başûrê Kurdistanê]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 2014an de hatine avakirin]] [[Kategorî:Parêzgeha Helebceyê| ]] [[Kategorî:Parêzgehên Iraqê]] [[Kategorî:Parêzgehên Kurdistanê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Başûrê Kurdistanê]] e9tsds9czznbwuh7m3lxfrfa0wfuyur 0 66204 2100398 2095698 2026-10-25T05:11:08Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100398 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | navê_jidayikbûnê = Hêlîn Ebdulla | navê_rastî = Helin Abdulla | wêne = Helly Luv Visits Peshmerga troops sunglasses.png | mezinahiya_wêne = 220x308px | sernavê_wêne = Hêlî Luv (2014) | roja_jidayikbûnê = {{Roja bûyînê û temen|1988|11|16}} | cihê_jidayikbûnê = [[Urmiye]], [[Îran]] | netewe = [[Kurd]] | navê_din = "Şakîraya Kurd",{{Çavkanî hewce ye|tarîx=gulan 2024}} "Keça Şêr"{{Çavkanî hewce ye|tarîx=gulan 2024}} | hevwelatî = {{FIN}} | pîşe = {{Lîsteyapehn| * Hunermend * aktrîs }} | salên_çalak = 2009-didome | bejn = {{Bejn|m=1.74}} | dîn = [[Misilman]] | malper = {{URL|http://www.hellyluv.com}} | modul = {{Agahîdank hunermend|embed=yes | paşbingeh = solo_singer | amûr = Vokal | cure = {{Lîsteyapehn| *[[R&B]] *[[Muzîka pop|Pop]] *[[Muzîka cîhanê|Cîhan]] *[[Muzîka dansê|Dans]]}} | şirketa_muzîkê = {{Lîsteyapehn| *G2 Music Group }} }} }} '''Helly Luv'''<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav1=Crowcroft |pêşnav1=Orlando |url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/20/helly-luv-kurdish-singer-music-video-threats |sernav=Kurdish singer Helly Luv dismisses threats over music video |tarîxa-gihiştinê=12 tebax 2014 |xebat=The Guardian |tarîx=20 sibat 2014 }}</ref>, '''Hêlî Luv''', '''Hêlî Lov''' an jî '''Hêlî Lev''', stranbêj, stêra ''pop'' û aktoreke ciwan e ku bi eslê xwe kurd e. Navê wê yê rastî [[Hêlîn Ebdulla]] (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: ''Helin Abdulla'') ye û ew di 16ê [[çiriya paşîn]] a 1988an de li [[Ûrmiye|Ûrmiyê]] (Rojhilata Kurdistanê) hatiye dinyayê. == Jiyan == Helly Luv di sala 1986an de li Ûrmiyê ji dayik dibe. Ew ji eslê xwe de xelkê Dihokê ye, lê di biçûketiyê de ji ber rewşe ne li bare ya Kurdistan Başûr ew dibine penaber li Rojhelatê Kurdistanê li bajarê Ûrmiyê. Herwisa ew bi malbata xwe re du salan di 1990an diçine kampa [[Amed]]ê li bakur û dibine penaber. Pêşî jî rû dikine welatê [[Fînlenda]]yê weka koçber û regeznameya wî welatî wergirtî ye. Di sala 2006an de ew li gel xêzana xwe diçe [[Los Angeles]], [[Kalîforniya]] û li wir dest bi karwanê xwe yê hunerî dike. Heya îro jî (2015), ew li wir dije. Di sala 2013an de ew bi strana xwe ya naskirî "[[Risk It All]]" navdarbû. == Klîpên wê == Klîpên wê yên wêrek li ser [[YouTube]] navdar in û di 2015an de strana wê yê bi navê "Revolution" derket. Di vê klîpê de destgiriya xwe dide şorişa kurdan û hêzên [[pêşmerge]] ku li dijî [[minafiq]]ên [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê|daişê]] şer dikin. Ev klîp ji aliyê zêdeyî heşt milyon bîneran ve hat dîtin. "Revolution" bû nameyeke bi hêz bo rêxistina terorîst a Daiş. Helly Luv rastî gefên kuştinê hat ji aliyê Daişê ve piştî wê klîpa bi wêrek li cadeyên [[Hewler]]ê û gundekî xirabe li nêzîkî [[Mûsil]]ê wênekirî ku li wir pêşmerge şerê Daişê dikir<ref>Rojnameya Evro, 1693, 30.07.2015</ref>. == Helly Luv û sînema == Helly Luv di sala 2014an de bo cara pêşîn beşdarî fîlmekî [[Batin Qobadî]] ê bi navê ''[[Mardan (fîlm)|Mardan]]'' bû. == Single == * "Risk It All" (2013)<ref>{{Jêder-malper |sernav=Risk It All by Helly Luv |url=https://itunes.apple.com/us/album/risk-it-all/id592199207?i=592199632&uo=4 |malper=itunes |weşanger=iTunes |tarîxa-gihiştinê=9 sibat 2015 |archive-date=2020-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819010027/https://music.apple.com/us/album/risk-it-all/592199207?i=592199632&ign-mpt=uo%3D4 |url-status=dead }}</ref> * "Revolution" (2015)<ref>{{Jêder-malper |sernav=Revolution |url=https://geo.itunes.apple.com/us/album/revolution/id997453142?i=997454322&uo=6 |malper=iTunes |weşanger=iTunes |tarîxa-gihiştinê=25 gulan 2015 }}</ref> == Fîlmografî == * ''[[Mardan (fîlm)|Mardan]]'' (2014)<ref>{{Jêder-malper |sernav=Mardan |url=http://www.imdb.com/title/tt3973590/?ref_=fn_al_tt_1 |malper=IMDB |tarîxa-gihiştinê=2 tîrmeh 2015 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî|colwidth=30em}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Helly Luv}} * {{Malpera fermî|http://www.hellyluv.com}} * [https://www.youtube.com/user/hellyluv Kanala Fermî ya YouTuba Helly Luv] * {{Facebook|hellyluv}} * {{Instagram|hellyluv}} * {{IMDb name|6793956}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Awazsazên kurd]] [[Kategorî:Kesên ji Ûrmiyeyê]] [[Kategorî:Kurdên Fînlendayê]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Modelên kurd]] [[Kategorî:Penaberên li Fînlendayê]] [[Kategorî:Stranbêjên amerîkî yên jin ên sedsala 21ê]] pzj11e260eygu99ko8a4a42of96kanp 4 68258 2100344 1893048 2026-10-24T19:59:38Z CommonsDelinker 599 Wêneyê bi navê Шамилов,_Араб_Шамоевич.jpg ji gotarê hate jêbirin, ji ber ku ew li Commonsê ji aliyê [[c:User:Krd|Krd]] ve hate jêbirin. Sedema jêbirinê: No permission since 14 October 2026 2100344 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{../navîgasyon|20'ê gulanê|22'ê gulanê}}</noinclude> '''Bûyer''' <div style="float:right;margin-left:0.5em"> </div> * [[1919]] – Serhildana [[Şêx Mehmudê Berzencî]] dest pê kir. * [[1925]] – Li [[Tirkiye]] Rojnameya «Yoldaş» ku li Bursayê dihate weşandin, bi hinceta ku propagandaya komînîzmê dike, hate girtin. * [[1927]] – [[Charles Lindbergh]] bi tena serê xwe bi [[teyare]]yê di ser Atlantîkê re derbas bû. * [[1963]] – Albay [[Talat Aydemîr]] hewil da darbeyeke duyem pêkbîne. Li [[Enqere]]yê jî [[rêvebiriya leşkerî]] hate îlankirin. * [[1971]] – Li Tirkiyê [[Partiya Nîzama Mîllî]] bi biryara Dadgeha Desturabingehîn hate girtin. * [[1982]] – [[Bülent Ecevit]], jiber daxûyaniyeke xwe ya ku da televizyona [[Hollanda]]yê bi 34 roj cezayê zîndanê hate cezakirin. * [[1994]] – [[Yemena Başûr]] ji [[Yemen]]ê veqetiya. * [[1991]] – Serokwezîrê berê yê [[Hindistan]]ê [[Raciv Gandhi]], di encama suîkasteke bombeyî de hate kuştin. Di suîkastê de wekî din 16 kesî jiyana xwe ji dest da. Raciv mirovekî ji aliyê gel ve dihate hiskirin bû. '''Jidayikbûn''' * [[1843]] - [[Charles Albert Gobat]], polîtîkerê xwediyê [[Xelata Nobelê ya Aştiyê]] * [[1843]] – [[Louis Renault]], dadnasê xwediyê [[Xelata Nobelê]] * [[1851]] - [[Léon Bourgeois]], dadnasê xwediyê [[Xelata Nobelê ya Aştiyê]] * [[1864]] – [[Max Weber]], civaknasê [[alman]] * [[1921]] - [[Andrey Saxarov]], fizîknas, opzîsyoner û ronakbîrê xwediyê [[Xelata Nobelê ya Aştiyê]] '''Mirin''' * [[1935]] - [[Jane Addams]], sosyolog, rojnameger û çalakgereka tevgera azadiyê yê xwediyê [[Xelata Nobelê ya Aştiyê]] * [[1964]] - [[James Franck]], fizîknasê xwediyê [[Xelata Nobelê ya Fizîkê]] * [[1978]] – [[Erebê Şemo]], nîvîskarê kurd û bavê romana kurdî {{Wîkîpediya:Di dîrokê de îro/binnivîs|Meh=Gulan|Gotar=21'ê gulanê}} hqad1ney1enzrjc4wy9sntx1f830sld 0 76332 2100374 1925114 2026-10-25T04:41:32Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100374 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Herbert George Wells'''  (herî zêde bi kurtenavê '''H. G. Wells''' tê nasîn; jdb. [[21ê îlonê|21ê îlona]] [[1866]]an li [[Bromley]] ; m. [[13ê tebaxê|13ê tebaxa]] [[1946]]an li [[London]]) [[nivîskar]]ekî [[îngilîz]] û pêşewayê wêjeya [[honaka zanistî]] bû. Wells ku [[dîroknas]] û [[civaknas]] jî bû bi taybetî bi romanên xwe yên honaka zanistî weke ''The War of the Worlds (Şerên Cîhanan) û [[The Time Machine (pirtûk)|The Time Machine]] (Makîneya Demê) biserkeftî'' bû. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Dîroka wêjeyê]] [[Kategorî:Fîlozofên brîtanî]] [[Kategorî:Fîlozofên îngilîz]] [[Kategorî:H. G. Wells| ]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1866]] [[Kategorî:Mirin 1946]] [[Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî]] [[Kategorî:Nivîskarên îngilîz]] [[Kategorî:Romannivîsên brîtanî ên sedsala 19an]] [[Kategorî:Romannivîsên brîtanî ên sedsala 20an]] [[Kategorî:Romannivîsên brîtanî yên mêr]] [[Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên mêr]] [[Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 19an]] [[Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an]] [[Kategorî:Dîroknasên îngilîz]] [[Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî yên îngilîz]] o9gsgw8ttgw4rk52i89yvteivegn42c 0 80249 2100349 1766180 2026-10-24T21:48:52Z MikaelF 935 2100349 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=nîsan 2024}} '''Gurbet Aydin''', bi nasnameya xwe ya hunermendî '''Hozan Mizgîn''' jî tê naskirin, di sala 1962an de li gundê [[Bileyder]]a [[Batman]]ê hate dinê. Beriya ku darbeya leşkerî ya [[12ê Îlonê]] derbasî Ewropayê bû û ji kar û xebatên hunerê re pêşengî kir. Hozan Mizgîn ku li Ewropayê di damezirandina [[Koma Berxwedan]] de cih girt, di gelek albûman de stranên şoreşgerî digotin.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=nîsan 2024}} Pişt re derbasî çiyayên Kurdistanê bû û bi nasnameya xwe ya hunermend di nav refên [[gerîlla]] cih girt. Ji [[Mêrdîn]]ê heta [[Garzan]]ê li gelek herêman gerîllatî kir û weke fermandar wezîfe girt.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=nîsan 2024}} == Mirin == Hozan Mizgîn di 11ê gulana 1992an de li bejahiya [[Tatwan]]ê di encama şerekî bi artêşa tirk de jiyana xwe ji dest da. {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Kuştiyên cengê (PKK)]] [[Kategorî:Mirin 1992]] 1hu18466r6ha0fs0i9jq5pjkzmii704 2100350 2100349 2026-10-24T21:59:56Z MikaelF 935 2100350 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=nîsan 2024}} '''Gurbet Aydin''', bi nasnameya xwe ya hunermendî '''Hozan Mizgîn''' jî tê naskirin, di sala 1962an de li gundê [[Bileyder]]a [[Batman]]ê hate dinê. Beriya ku darbeya leşkerî ya [[12ê Îlonê]] derbasî Ewropayê bû û ji kar û xebatên hunerê re pêşengî kir. Hozan Mizgîn ku li Ewropayê di damezirandina [[Koma Berxwedan]] de cih girt, di gelek albûman de stranên şoreşgerî digotin.<ref>[[Bêrîvan Kayi]] (2021). "Hozan Mizgîn bîra nifşên îro ye jî.", [[Xwebûn]], 73:2021, r. 11.</ref> Pişt re derbasî çiyayên Kurdistanê bû û bi nasnameya xwe ya hunermend di nav refên [[gerîlla]] cih girt. Ji [[Mêrdîn]]ê heta [[Garzan]]ê li gelek herêman gerîllatî kir û weke fermandar wezîfe girt.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=nîsan 2024}} == Mirin == Hozan Mizgîn di 11ê gulana 1992an de li bejahiya [[Tatwan]]ê di encama şerekî bi artêşa tirk de jiyana xwe ji dest da. {{Çk}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Kuştiyên cengê (PKK)]] [[Kategorî:Mirin 1992]] dodre3iqb6fc3m0ser82wk18u6rqxwu 0 82204 2100387 1976416 2026-10-25T04:53:01Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100387 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane}} '''Hannes Hegen''' (navê rastî '''Johannes Eduard Hegenbarth''', jdb. [[16ê gulanê|16ê gulana]] [[1925]] li [[Česká Kamenice]], [[Çekoslovakya]] - m. [[8ê çiriya paşîn]] a [[2014]] li [[Berlîn]]ê, [[Almanya]]), xêzkar û karîkaturîstê alman bû û ji bo afirandina xêzeroman a [[Komara Demokratîk a Almanyayê]] [[Mosaik]] û serlehengên wê yên rast, [[Digedags]], tê nasîn. == Jiyana wî == Hegen di sala 1943/44 de li Zanîngeha Hunerên Bikarkirî ya li Viyenayê û li Akademiya Hunerên Grafîkê ya Leipzigê ji 1947 heta 1950 xwend. Dûv re ew ji bo rojname û kovaran, wek kovara satirîkî Frischer Wind û berdewamiya wê Eulenspiegel xêzkarî dikir. Di sala 1955an de ew ramana ji bo kovara wêneyan a ji bo zarokan hebû û ev pêşkêşî weşangerê Junge Welt kir, kovara Mosaîkê wî di heman salê de derket ser sûkê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://taz.de/500-Ausgabe-des-DDR-Comics-Mosaik/!5429331/ |sernav= |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> Xêzkar xwe ji wê demê de bi navê Hannes Hegen kir û di navbera 1955 û 1975 de bi xêzeromana Digedags xebata jiyana wî afirand. Hegenbarth xwe di maleke ku berê ji hêla Artêşa Sovyetê ve li Waldowallee 15 li Berlîn-Karlshorst bikaranî bû, malbarî kir.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.zeit.de/2014/48/johannes-hegenbarth-nachruf/seite-2 |sernav= |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> Di heman demê de tîmê ku orjînalên mozaîk derdixe jî li vir dixebitî. Hegen li vê xaniyê xwe de ew xwe heya adara 2012an vekişandî bû û piştre jî çû xaniyê hemşîre.<ref>{{Jêder-malper |url=https://m.bild.de/regional/leipzig/ausstellung/hannes-hegen-bewegender-besuch-bei-seiner-ausstellung-23773940.bildMobile.html###wt_ref=https%3A%2F%2Fde.m.wikipedia.org%2F&wt_t=1567427642706 |sernav= |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> Tenê lênûskên yekemên Mosaîkê rasterast ji aliyê Hegen ve hatin. Lênûskên din ji hêla Hegen û tîma mozaîk ve bûn, ku mînaka Lothar Dräger (nivîs), Horst Boche, Lona Rietschel, Irmtraud Winkler-Wittig (Xêzkirin), Jochen Arfert (rengkirin), Manfred Kiedorf (model û xêzkirin) û gelek yên din bêtir, sêwirandin ., Rûpelên sernivîsê pirtûkên mozaîk de wiha dixwînin: " Mosaik von Hannes Hegen (Mosaika Hannes Hegen) ". Piştî cedelek di navbera Hegen û Junge-Welt-Verlag, ku sedemên wan bi eşkere cûdahî di navbera naverok û daxwazên darayî yên Hegen de hebûn, Mosaika Digedag hatiye paşve xistin. Piştî bi saleke vêsiyê tîma Mosaikê bi Abrafaxan ve wek serlehengan Mosaikeke bi xwe derxistin. Hegen bi zagonî li hember Mosaika Abrafaxan diçû dadgehê, ku ew wî kopiyek ji Digedagsên xwe dît, kir û di heman demê de dixwest ku bi karanîna sernavê "Mosaik" qedexe bike, lê bi ser neket. Wênesaz [[Emanuel Hegenbarth]] (1868-1923) û grafîker [[Josef Hegenbarth]] (1884-1962) apên wî yê mezin ne, ew kesûkarê lîstikvan [[Wolke Hegenbarth]] (jdb. 1980) bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://mobil.berliner-kurier.de/berlin/leute/wolke-hegenbarth-papa-digedags--warum-verkriechst-du-dich-vor-uns--5397192?originalReferrer=https://de.m.wikipedia.org/ |sernav= |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2026 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Michael Hebestreit: MOSAIK-Handbuch. Die Welt der Digedags. |paşnav= |pêşnav= |weşanger=Lehmstedt Verlag (weşanxane) |sal=16 sibat 2012 |isbn=978-3-942473-22-4 |cih=Leipzig (Almanya) |rr=251-253 }}</ref> Hannes Hegen bi sêwirana kostûman a Edith Hegenbarth bi paşnavê zayînê. Szafranski (jdb. 19 ê kanûna paşîn a 1924, m. 7 ê gulana 2008) zewicandî, ku wî di adara sala 1957 de wekî karkarek di tîma mozaîka de hildida. Edith Hegenbarth ji bo Mosaikê re gelek fîgûran afirand. Piştî mirina jina wî, Hannes Hegen li 2009 arşîva xwe ya berfireh bi hezaran nexşeyên resen Zeitgeschichtliches Forum Leipzig re diyarî kir. Hannes Hegen di 8ê çiriya paşîn a 2014an de, li 89 saliya temenê xwe li Berlînê wefat kir.<ref>{{Jêder-malper |url=http://m.mdr.de/nachrichten/hannes-hegen106_zc-e9a9d57e_zs-6c4417e7.html |sernav= |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141117080048/http://m.mdr.de/nachrichten/hannes-hegen106_zc-e9a9d57e_zs-6c4417e7.html |tarîxa-arşîvê=2014-11-17 |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Ew di 18ê çiriya paşîn a 2014an de li goristana Karlshorster û ya nû yê Friedrichsfelder li Berlîn-Karlshorst hatiye binaxkirin.<ref name="web.archive.org">{{Jêder-malper |url=http://www.superillu.de/exklusiv/danke-fuer-die-vielen-reisen-hannes-hegen |sernav= |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141129055727/http://www.superillu.de/exklusiv/danke-fuer-die-vielen-reisen-hannes-hegen |tarîxa-arşîvê=2014-11-29 |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref name="web.archive.org"/> == Xelatên wergirtî == Hegen di sala 2008an de [[Xelata Max û Moritz]] wergirt, xelata herî girîng a Alman ji bo hunermendên xêzeromanê ji aliyê Salona Xêzeromanê Navneteweyî ya Erlangenê ve . Di sala 2010an de, wî ji bo xebata xwe ya afirîner, Nîşana Sezaweriya Komara Federala Almanyayê wergirt. == Wêje == === Pirtûk === * [[Thomas Kramer]]: ''Micky, Marx und Manitu. Zeit- und Kulturgeschichte im Spiegel eines DDR-Comics 1955–1990: „Mosaik“ als Fokus von Medienerlebnissen im NS und in der DDR''. Weidler, Berlin 2002, ISBN 3-89693-195-4 (Dissertation Universität Leipzig 1989, 405 Seiten). === Gotar === * Andreas Platthaus: [http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/comic-die-rueckkehr-von-dig-dag-und-digedag-1827904.html ''Die Rückkehr von Dig, Dag und Digedag.''] In: ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]].'' 14. Juli 2009. * Matthias Dell: [http://www.freitag.de/kultur/0928-hegen-digedags-mosaik-comic-ddr-zeichung-zeitgeschichtliches-forum ''Das letzte Abenteuer der Digedags.''] In: ''der freitag.'' 8. Juli 2009. * [[Thomas Kramer]]: [http://www.freitag.de/autoren/der-freitag/auf-zu-lord-groggy-nach-england ''Auf zu Lord Groggy nach England.''] In: ''der freitag.'' 27. Dezember 2002. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Alman]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2014]] [[Kategorî:Xêzeçîrok]] [[Kategorî:Nivîskarên alman ên mêr]] ts0nfmq6twzmuiwmdpav5ladzsuruw3 0 82985 2100364 1833984 2026-10-24T22:51:32Z MikaelF 935 2100364 wikitext text/x-wiki '''Museyib Gulşenzade''' (jdb. 1961 - m. 2019), dengbêjekî [[Rojhilata Kurdistanê]] bû ku li gundê [[Gola Murse]] yê bi ser [[Makû]]yê ve hatiye dinyayê. == Jinenîgarî == Gulşenzade çar albûm tomar kirine. Bavê pênc zarokan bû ku piraniya wan di warê huner û muzîka kurdî de çalak in. == Mirin == Museyib Gulşenzade di [[25ê kanûna pêşîn]] a 2019an de li gundê [[Şahinabad]]a [[Ûrmiye|Ûrmiyê]] di 58 saliya temenê xwe de ji nexweşiya [[şêrpence]]yê mir.<ref>https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/2612201911</ref>. Li [[goristana Îslamabadê a Ûrmiyê]] hate veşartin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Dengbêj}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Dengbêj]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1961]] [[Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê]] [[Kategorî:Mirin 2019]] jtzobyufz0h4bgggjzsojvnisysow10 2100413 2100364 2026-10-25T11:30:21Z MikaelF 935 2100413 wikitext text/x-wiki '''Museyib Gulşenzade''' (jdb. 1961 - m. 2019), dengbêjekî [[Rojhilata Kurdistanê]] bû ku li gundê [[Gola Murse]] yê bi ser [[Makû]]yê ve hatiye dinyayê.<ref>[[Yaqûb Kurmanc]] (2021). "Dengê Museyîb dengekî ebedî û herheyî ye.", [[Xwebûn]], 74:2021, r. 12.</ref> == Jinenîgarî == Gulşenzade çar albûm tomar kirine. Bavê pênc zarokan bû ku piraniya wan di warê huner û muzîka kurdî de çalak in. == Mirin == Museyib Gulşenzade di [[25ê kanûna pêşîn]] a 2019an de li gundê [[Şahinabad]]a [[Ûrmiye|Ûrmiyê]] di 58 saliya temenê xwe de ji nexweşiya [[şêrpence]]yê mir.<ref>https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/2612201911</ref>. Li [[goristana Îslamabadê a Ûrmiyê]] hate veşartin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Dengbêj}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Dengbêj]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1961]] [[Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê]] [[Kategorî:Mirin 2019]] ooyjb0pu8g87s1tye9uju0ogk3hx4g2 0 85206 2100394 1809434 2026-10-25T05:03:30Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100394 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = }} [[Wêne:Hebei_in_China_(+all_claims_hatched).svg|thumb|Hebei]] '''Hebei''' ([[Zimanê çînî|çînî]]: 河北; "''Héběi")'' [[parêzgeh]]eke [[Çîn]] e. Wateya navê "Hebei" "bakurê çemê" ye. Parêzgeh li bakurê [[çemê Zer]] e. Rûerdê parêzgehê 187.700 km² ye, di 2015an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 73.326.101 kesî. == Çavkanî == {{werger çavkanî|tr|Hebei}} {{Hebei}}{{Dabeşbûna îdarî ya Çînê li ser asta parêzgehê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Çîn-şitil}} [[Kategorî:Çîn]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1928an de hatine avakirin]] [[Kategorî:Hebei| ]] [[Kategorî:Parêzgeh]] [[Kategorî:Avabûnên 1928an li Çînê]] nh7erqc5rh4j1ipqk1aer4nctdpg8ug 0 86830 2100291 1916583 2026-10-24T13:51:24Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2100291 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Hrw logo.svg|200px|thumb]] '''Çavdêriya Mafên Mirovan''' (bi îngilîzî: ''Human Rights Watch'', bi kurtasî '''HRW'''), rêxistineke di sala 1978an de li bajarê [[New York]] a [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]] hatiye danîn û yek ji rêxistinên navneteweyî ya mafên mirovan e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.hrw.org/node/75138 |sernav= |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150104193654/http://www.hrw.org/node/75138 |tarîxa-arşîvê=2015-01-04 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> Rêxistin li seranserê cîhanê dixebitê û raporên binpêkirina mafên mirovan amade dike. Di nav de binpêkirina mafên mirovan, destwerdanên li ser mafên kesane û helwestên neqanûnî li hemberê mirovan dişopîne û raporên di derbarê bûyeran de amade dike. == Dîrok == Rêxistin cara yekem bi navê [[Helsinki Watch]] (Peymana Helsînkî) di sala 1978an ji aliyê [[Robert L. Bernstein]] ve hate sazkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://library.columbia.edu/libraries/chrdr/archive_collections/hrw.html |sernav= |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200707164147/https://library.columbia.edu/libraries/chrdr/archive_collections/hrw.html |tarîxa-arşîvê=2020-07-07 |rewşa-urlyê=dead |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> Armanca rêxistinê li gorî [[Peymana Helsînkî]] <ref>{{Jêder-malper |url=https://www.hrw.org/our-history |sernav=Our History |tarîx=2008-09-24 |malper=Human Rights Watch |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2020-05-29 }}</ref>ku di sala 1975an de hatiye nivîsandin, lihevkirina Sovyeta berê bîne cîh. Helsinki Watch û komîteyên çevderîyên wê yên hevbeş ji bo avakirina ''Human Rights Whatch'' ('''Çavdêriya Mafên Mirovan)''' biryar dan û sazî sala 1988an de bi awayeke fermî hate avakirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Avabûnên 1978an li DYAyê]] [[Kategorî:Mafên mirovan]] [[Kategorî:Rêxistinên ku di 1978an de hatine avakirin]] [[Kategorî:Rêxistinên Mafên Mirovan]] 3n13hkr8xq8sypzeilysnevjs9kgirp 0 92306 2100380 1928828 2026-10-25T04:46:13Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100380 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya paşîn 2024}} {{Bêçavkanî|tarîx=çiriya paşîn 2024}} [[Wêne:Haifa Wehbe in Murex D’or 2011 (2).jpg|thumb|Haifa Wehbe di belavkirina xelata [[Murex d’Or]] de (2011)]] '''Haifa Wehbe''' (bi erebî: هيفاء وهبي, ''Hayfa Wahbi'', jdb. 10 adar 1972{{Çavkanî hewce ye|tarîx=çiriya paşîn 2024}}), stranbêj, lîstikvan û hunermenda şanoger a libnanî-misirî ye. Di dema kariyera xwe ya hunerî de, wê di kategoriya lîstikvan, stranbêj û hunermendên pêşandanê de gelek xelat stendin. Wê gelek albûm û hejmarek vîdyoyên muzîkê derxist. Ew ji hêla malpera AskMen.com di nav 99 jinên "herî delal" de jimare 49 bû û di kovara ''[[People American]]'' de di nav lîsteya jinên herî xweşik de xuya bû.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=çiriya paşîn 2024}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1976]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1972]] [[Kategorî:Jinên misilman]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Modelên libnanî yên jin]] 359lyp1n77qsukq9s8xlg43sz4wq0sk 0 104231 2100392 1864504 2026-10-25T04:57:13Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100392 wikitext text/x-wiki {{Wergerîne|en}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|11|5|1916}} | roja_mirinê = {{Mirin|24|5|1995|11|3|1916|temen=erê}} | hevwelatî = {{Ala|Brîtanî}} | pênasê_pêşîn = The Right Honourable }} '''James Harold Wilson, Baron Wilson''' [[Knight of the Order of the Garter|KG]], [[Officer of the Order of the British Empire|OBE]], [[Privy Counsellor|PC]], [[FRS]], [[Fellow of the Royal Statistical Society|FSS]] ({{Jidayikbûn|11|5|1916}} – {{Mirin|24|5|1995}}) siyasetmedarekî [[Labour Party]] ê brîtanî bû. Wilson di navbera {{Dîrok|16|10|1964}} – {{Dîrok|19|6|1970}} û di navbera {{Dîrok|4|3|1974}} û {{Dîrok|5|4|1976}} de serokwezîrê [[Keyaniya Yekbûyî]] bû. {{Serokwezîrên Brîtanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Siyasetmedar-şitil}} [[Kategorî:Endamên Royal Society]] [[Kategorî:Serokwezîrên Keyaniya Yekbûyî]] [[Kategorî:Endamên Encumena Taybet a Keyaniya Yekbûyî]] 23mjwy30gjxfhwxxmdsk2wskoj4a0k3 0 104238 2100391 1832545 2026-10-25T04:56:27Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100391 wikitext text/x-wiki {{Wergerîne|en|bijartî=1|ziman2=de}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = The Earl of Stockton | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|10|2|1894}} | roja_mirinê = {{Mirin|29|12|1986|10|2|1894|temen=erê}} | hevwelatî = {{Ala|Brîtanî}} | pênasê_pêşîn = The Right Honourable | pênasê_paşîn = OM PC FRS }} '''Maurice Harold Macmillan, Yekem ''{{Ziman|en|Earl of Stockton}}''''', [[Member of the Order of Merit|OM]], [[Privy Counsellor|PC]], [[FRS]], ({{Jidayikbûn|10|2|1894}} – {{Mirin|29|12|1986}}) siyasetmedarekî brîtanî ê [[Conservative Party]] bû. Macmillan di navbera {{Dîrok|10|1|1957}} û {{Dîrok|18|10|1963}} de serokwezîrê [[Keyaniya Yekbûyî]] bû. {{Serokwezîrên Brîtanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Siyasetmedar-şitil}} [[Kategorî:Endamên Royal Society]] [[Kategorî:Serokwezîrên Keyaniya Yekbûyî]] [[Kategorî:Endamên Encumena Taybet a Keyaniya Yekbûyî]] 04353n77g5wmzzrpgbkyawpxxul551b 0 108215 2100376 1769882 2026-10-25T04:43:12Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100376 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | nav = Haar | sernavê_wêne = Dîmenek ji bajêr | etîketa_binebeşê2 = [[Herêmên Almanyayê|Herêma federe]]<br>''({{Biçûk|Land}})'' | navê_binebeşê2 = [[Bavyera]] | etîketa_binebeşê3 = [[Regierungsbezirk|Navçeya îdarî]]<br>''({{Biçûk|Regierungsbezirk}})'' | navê_binebeşê3 = [[Bavyeraya Jorîn]] | etîketa_binebeşê4 = [[Navçeyên Almanyayê|Navçe]] | navê_binebeşê4 = [[Munîh (navçe)|Munîh]] }} '''Haar''' şaredariyeke [[navçeyên Almanyayê|navçeya ''(Landkreis)'']] [[Munîh (navçe)|Munîh]] li herêma [[Bavyera]] ya [[Almanya]]yê ye.<ref>{{Deutsche-staedte.de}}</ref> == Cografya == {{Beşa vala|tarîx=tîrmeh 2024}} == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * {{Kategoriya Commonsê ya biçûk}} {{Bajarok û şaredariyên Munîh (navçe)}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Bavyera-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Munîh (navçe)]] [[Kategorî:Şaredariyên Bavyera]] [[Kategorî:Bajarokên Bavyera]] scnpt1o9g4fhk1wdcfpi5n21ow4ko46 0 134342 2100292 2063495 2026-10-24T14:02:58Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2100292 wikitext text/x-wiki {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} {{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}} {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | conflict = Êrîşa li ser Minbicê (2016) | width = 400px | partof = [[nakokîya Rojava-Îslamî]] û [[Destwerdana bi pêşengîya Amerîkayê ya Şerê Navxweyî yê Sûrîyê|Destwerdana bi pêşengîya Amerîka]] di [[Şerê Navxweyî yê Sûrî]] | image = Manbijof.png | image_size = 350px | caption = Nexşeya destkeftiyên herêmên QSD'ê yên di dema êrîşê de nîşan dide | date = 31 Gulan – 27 Tebax 2016<br />({{Temena bi sal, meh, hefte û roj|meh1=05|roj1=31|sal1=2016|meh2=08|roj2=27|sal2=2016}}) | place = [[Parêzgeha Helebê]], Sûriye | result = Serkeftina mezin a QSD’ê *HSD’ê heta 14’ê Hezîranê 105 gund û mezra bi dest xist<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.syriahr.com/en/2016/06/14/47516 |sernav=Intense airstrikes by the coalition on Manbij and advancement for The Syria Democratic Forces in the vicinity of the city |xebat=SOHR |tarîx=14 hezîran 2016 }}</ref> *QSD’ê di 12’ê Tebaxê de bajarê Minbicê bi dest xist<ref name="bbccutoff">{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-37063857 |sernav=Syria rebels 'cut off IS escape route' through Manbij |weşanger=BBC |tarîx=12 tebax 2016 |roja-gihiştinê=12 tebax 2016 }}</ref><ref name="AMNSDF">{{Jêder-malper |url=https://www.almasdarnews.com/article/sdf-captures-isiss-largest-stronghold-aleppo/ |sernav=SDF captures ISIS's largest stronghold in Aleppo |pêşnav=Izat |paşnav=Charkatli |tarîx=12 tebax 2016 |roja-gihiştinê=6 çiriya paşîn 2022 |roja-arşîvê=27 adar 2019 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190327103044/https://www.almasdarnews.com/article/sdf-captures-isiss-largest-stronghold-aleppo/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> *QSD’ê heta 21’ê Tebaxê xeta parastinê ya li bejahiya bakur misoger kir,<ref name="north defense">{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/08/syrian-democratic-forces-secure-defense-lines-north-manbij-prevent-isis-infiltration/ |sernav=Syrian Democratic Forces secure defense lines north Manbij to prevent ISIS infiltration |weşanger=[[ARA News]] |tarîx=21 tebax 2016 |roja-gihiştinê=21 tebax 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160823072559/http://aranews.net/2016/08/syrian-democratic-forces-secure-defense-lines-north-manbij-prevent-isis-infiltration/ |roja-arşîvê=23 tebax 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> û heta 27’ê Tebaxê li bejahiya başûr jî êrîş berdewam kir<ref name="north defense" /> | combatant1 = {{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} '''[[Syrian Democratic Forces]]'''<br/> {{Flagicon image|International Freedom Battalion original banner.svg}} [[International Freedom Battalion]]<br/> {{Flagicon image|Flag of YBŞ.svg|border=}} [[Sinjar Resistance Units|YBŞ]]<ref name="continue" /><br/> {{Flagicon image|Flag of Sinjar Womens Units.svg|border=}} [[Êzîdxan Women's Units|YJÊ]]<ref name="continue" /><br /> '''Supported by:'''<br/>{{Flagicon image|Seal of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve.svg|size=20px|border=no}} [[CJTF–OIR]]<ref name="preparing">{{Jêder-malper |url=https://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/566801-syria-kurds-preparing-manbij-offensive-report |sernav=Syria Kurds preparing Manbij offensive: report |xebat=Now |tarîx=30 adar 2016 |roja-gihiştinê=6 çiriya paşîn 2022 |roja-arşîvê=22 nîsan 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160422142214/https://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/566801-syria-kurds-preparing-manbij-offensive-report |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref name="pave">{{Jêder-malper |url=http://www.dailysabah.com/syrian-crisis/2016/03/30/us-airstrikes-pave-way-for-pyd-regime-advance-in-northern-syria |sernav=US airstrikes pave way for PYD, regime advance in northern Syria |xebat=Daily Sabah |tarîx=30 adar 2016 }}</ref> *{{Ala|United States}} *{{Ala|United Kingdom}} (alleged) *{{Ala|France}} *{{Ala|Germany}}<ref name="SOHR German">{{Jêder-malper |url=http://www.syriahr.com/en/2016/06/15/47583 |sernav=American, German, and French forces are backing up SDF in Menbej battle |weşanger=SOHR |tarîx=15 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=15 hezîran 2016 }}</ref> {{Biçûk|(denied by Germany)}}<ref name="sana">{{Jêder-nûçe |sernav=Damascus says German special forces in Syria, Germany denies |ajans=Reuters |url=http://uk.reuters.com/article/uk-mideast-crisis-syria-special-forces-idUKKCN0Z10R4 |tarîx=15 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=15 hezîran 2016 |rojname=Reuters |roja-arşîvê=2019-01-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190117082409/https://uk.reuters.com/article/uk-mideast-crisis-syria-special-forces-idUKKCN0Z10R4 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> | combatant2 = {{Sembola alayê|Islamic State of Iraq and the Levant}} '''[[Islamic State of Iraq and the Levant]]''' | commander1 = {{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}}{{Flagicon image|Infobox Manbij Military Council flag.png}} [[Adnan Abu Amjad]]<ref>{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/04/kurds-set-new-civilian-council-recapturing-syrias-manbij-isis/ |sernav=Kurds set up new civilian councill for recapturing Syria's Manbij from ISIS |weşanger=[[ARA News]] |tarîx=6 nîsan 2016 |roja-gihiştinê=6 nîsan 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160407222648/http://aranews.net/2016/04/kurds-set-new-civilian-council-recapturing-syrias-manbij-isis/ |roja-arşîvê=7 nîsan 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(Council general commander & Northern Sun Battalion deputy commander)}}<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.janes360.com/images/assets/333/57333/SDF_plays_central_role_in_Syrian_civil_war__1_.pdf |sernav=SDF plays central role in Syrian civil war |xebat=[[Jane's Intelligence Review]] |tarîx=January 2016 |roja-gihiştinê=3 nîsan 2016 |roja-arşîvê=23 nîsan 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160423194750/http://www.janes360.com/images/assets/333/57333/SDF_plays_central_role_in_Syrian_civil_war__1_.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br />{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}}{{Flagicon image|Infobox Manbij Military Council flag.png}} [[Abu Layla]]{{DOW}}<ref name="Layla">{{Jêder-malper |url=http://www.heraldstandard.com/news/world/middle-east/top-syrian-kurdish-commander-killed-in-push-on-is-held/article_377689b6-b71a-5170-ad4c-0dd16ed7f34c.html |sernav=Top Syrian Kurdish commander killed in push on IS-held Raqqa |ajans=Associated Press |tarîx=5 hezîran 2016 }}</ref><br/>{{Biçûk|(Northern Sun Battalion commander)}}<br/>{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}}{{Flagicon image|Infobox Manbij Military Council flag.png}} Yousif Abdo Sa'don{{POW}}<ref name="Sa'don">{{Jêder-malper |url=http://rudaw.net/english/kurdistan/050720163 |sernav=Brother of Abu Layla captured by ISIS |xebat=Rudaw |nivîskar=Zhelwan Z. Wali |tarîx=5 tîrmeh 2016 |roja-gihiştinê=15 tebax 2016 }}</ref><br/>{{Biçûk|(Northern Sun Battalion security officer, alleged)}}<br/>{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}}{{Flagicon image|Manbij Revolutionaries Battalion flag.png}} Botan Türkmeni<ref name="Türkmeni">{{Jêder-malper |url=https://anfenglish.com/kurdistan/turkmen-commander-manbij-operation-an-initiative-for-joint-and-free-life |sernav=Turkmen Commander: Manbij operation an initiative for joint and free life |nivîskar=Mahir Yilmazkaya |xebat=ANF News |tarîx=11 tebax 2016 |roja-gihiştinê=12 tebax 2016 }}</ref><br/>{{Biçûk|(Manbij Revolutionaries Battalion commander)}}<br />{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}}{{Flagicon image|Manbij Revolutionaries Battalion flag.png}} Mustafa Manbij<ref name="bribe">{{Jêder-malper |url=https://anfenglish.com/kurdistan/mistefa-minbic-it-is-impossible-for-isis-gangs-to-escape |sernav=Mıstefa Minbic: It is impossible for ISIS gangs to escape |xebat=ANF News |tarîx=19 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=19 hezîran 2016 }}</ref><ref name="mustafa">{{Jêder-malper |url=http://en.hawarnews.com/80-of-manbij-is-liberated-50-thousand-civilians-freed/ |sernav=80% of Manbij is liberated, 50 thousand civilians freed |nivîskar=Akram Barakat |weşanger=[[Hawar News Agency]] |tarîx=2 tebax 2016 |roja-gihiştinê=2 tebax 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171019072711/http://en.hawarnews.com/80-of-manbij-is-liberated-50-thousand-civilians-freed/ |roja-arşîvê=19 çiriya pêşîn 2017 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(Manbij Revolutionaries Battalion commander)}}<br/>{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}}{{Flagicon image|YPJ Flag.svg|border=}} [[Rojda Felat]]<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.kurdistan24.net/en/news/5ce6fb2a-af0b-4c93-aa4f-a80a5ebe442a/Kurdish-woman-fight-double-battles-against-terrorism--patriarchy |sernav=Kurdish woman fight double battles against terrorism, patriarchy |weşanger=Kurdistan24 |nivîskar=Hisham Arafat |tarîx=12 kanûna pêşîn 2016 |roja-gihiştinê=1 kanûna paşîn 2017 }}</ref><br/>{{Biçûk|(YPJ commander)}}<br />{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}}{{Flagicon image|Infobox Jarabulus Military Council.png}} Abdel Sattar al-Jader{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="Masdar al-Jader" /><br/>{{Biçûk|(Jarabulus Military Council and Euphrates Jarabulus Brigades chief commander)}}<br />{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}}{{Flagicon image|Infobox Jarabulus Military Council.png}} Muhammad Ahmed<ref>{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/08/kurdish-backed-council-says-turkeys-intervention-make-syrian-town-grave-erdogan-troops/ |sernav=Kurdish-backed council says Turkey's intervention to make Syrian town "grave for Erdogan troops" |weşanger=[[ARA News]] |tarîx=26 tebax 2016 |roja-gihiştinê=26 tebax 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160826202611/http://aranews.net/2016/08/kurdish-backed-council-says-turkeys-intervention-make-syrian-town-grave-erdogan-troops/ |roja-arşîvê=26 tebax 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br />{{Biçûk|(Jarabulus Military Council commander)}}<br />{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}}{{Flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=no}} Haqi Kobani<ref>{{Jêder-malper |url=https://anfenglish.com/kurdistan/sdf-fighters-the-siege-will-end-up-with-the-liberation-of-manbij |sernav=SDF fighters: The siege will end up with the liberation of Manbij |xebat=ANF News |tarîx=11 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=13 hezîran 2016 }}</ref><br/>{{Biçûk|(YPG commander)}}<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.voanews.com/media/video/3065314.html |sernav=New Fighting Alliance in Syria Putting up Fight Against IS |nivîskar=Zana Omar |weşanger=[[Voice of America]] |tarîx=19 çiriya paşîn 2015 |roja-gihiştinê=3 nîsan 2016 }}</ref><br/>{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} Abdelaziz Yunis<ref name="denies">{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/08/sdf-spokesman-denies-liberation-jihadi-border-pocket-north-syria/ |sernav=SDF spokesman denies liberation of jihadi border pocket north Syria |nivîskar=Akram Barakat |weşanger=[[ARA News]] |tarîx=7 tebax 2016 |roja-gihiştinê=7 tebax 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160810043245/http://aranews.net/2016/08/sdf-spokesman-denies-liberation-jihadi-border-pocket-north-syria/ |roja-arşîvê=10 tebax 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(SDF senior commander)}}<br/>{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} Merxas Kobanê<ref>{{Jêder-malper |url=https://anfenglish.com/kurdistan/we-will-attain-victory-and-freedom-in-the-2nd-phase-of-manbij-operation |sernav=We will attain victory and freedom in the 2nd phase of Manbij Operation |xebat=ANF News |tarîx=13 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=13 hezîran 2016 }}</ref><br/>{{Biçûk|(SDF commander)}}<br/>{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} Mohammed Abu Amdil<ref name="auto"/><br/>{{Biçûk|(SDF commander)}}<br/>{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} Habun Osman<ref name="eight">{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/06/us-backed-sdf-advances-isis-near-manbij/ |sernav=US-backed Syrian Democratic Forces advance against ISIS near Manbij, liberate eight villages |weşanger=[[ARA News]] |tarîx=4 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=4 hezîran 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160909232732/http://aranews.net/2016/06/us-backed-sdf-advances-isis-near-manbij/ |roja-arşîvê=9 îlon 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(SDF commander)}}<br/>{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} Şervan Afrin<ref name="present">{{Jêder-malper |url=https://anfenglish.com/kurdistan/sdf-commanders-we-will-liberate-manbij-and-present-it-to-the-people |sernav=SDF commanders: We will liberate Manbij and present it to the people |xebat=ANF News |tarîx=17 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=17 hezîran 2016 }}</ref><br/>{{Biçûk|(SDF commander)}}<br/>{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} Diyar Şexler<ref name="present" /><br/>{{Biçûk|(SDF commander)}}<br/>{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} Heval Shiyar<ref name="counter">{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/06/second-isis-counterattack-fails-break-siege-manbij/ |sernav=Second ISIS counterattack fails to break siege on Manbij |weşanger=[[ARA News]] |tarîx=20 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=21 hezîran 2016 |roja-arşîvê=22 hezîran 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160622140528/http://aranews.net/2016/06/second-isis-counterattack-fails-break-siege-manbij/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(SDF commander)}}<br/>{{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} Judi Derek<ref name="ISIL goal">{{Jêder-malper |url=http://en.hawarnews.com/goals-of-is-late-attack/ |sernav=Goals of IS late attack |weşanger=[[Hawar News Agency]] |tarîx=4 tîrmeh 2016 |roja-gihiştinê=4 tîrmeh 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160704134946/http://en.hawarnews.com/goals-of-is-late-attack/ |roja-arşîvê=4 tîrmeh 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(SDF commander)}}<br/>{{Flagicon image|Flag of Sinjar Womens Units.svg|border=}} "Koçber"<ref name="continue" /><br/>{{Biçûk|(YJÊ commander)}} | commander2 = {{Sembola alayê|Islamic State of Iraq and the Levant}} Osama al-Tunisi{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="emir">{{Jêder-malper |url=https://www.almasdarnews.com/article/us-backed-fighters-tighten-grip-manbij-kill-top-isis-emir-map-update/ |sernav=US-backed fighters tighten grip on Manbij, kill top ISIS Emir – Map Update |pêşnav=Zen |paşnav=Adra |tarîx=9 hezîran 2016 |weşanger=al-masdar News |roja-gihiştinê=10 hezîran 2016 |roja-arşîvê=15 tebax 2018 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180815092213/https://www.almasdarnews.com/article/us-backed-fighters-tighten-grip-manbij-kill-top-isis-emir-map-update/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(Emir of Manbij)}}<br/>{{Flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Abu Khalid al-Tunisi{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="Khalid">{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/07/isis-emir-killed-sdf-fire-north-syria/ |sernav=ISIS Emir killed under SDF fire north Syria |tarîx=10 tîrmeh 2016 |weşanger=[[ARA News]] |roja-gihiştinê=10 tîrmeh 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160713063334/http://aranews.net/2016/07/isis-emir-killed-sdf-fire-north-syria/ |roja-arşîvê=13 tîrmeh 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(1st replacement Emir of Manbij)}}<br/>{{Flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Abu Omaar al-Muhajiri<ref name="prince">{{Jêder-malper |url=http://en.hawarnews.com/is-prince-killed-in-manbij/ |sernav=IS prince killed in Manbij |weşanger=[[Hawar News Agency]] |tarîx=9 tîrmeh 2016 |roja-gihiştinê=9 tîrmeh 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160712003140/http://en.hawarnews.com/is-prince-killed-in-manbij/ |roja-arşîvê=12 tîrmeh 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(2nd replacement Emir of Manbij)}}<br/>{{Flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Abu Yahya al-Shami<ref name="letter">{{Jêder-malper |url=http://www.aymennjawad.org/2016/09/archive-of-islamic-state-administrative-documents-2 |sernav=Archive of Islamic State Administrative Documents (continued...again) - Specimen 24A: Letter from the Delegated Committee to an Abu Yahya al-Shami in Manbij, August 2016 |nivîskar=Aymenn Jawad Al-Tamimi }}</ref><ref name="newsweek">{{Jêder-malper |url=http://europe.newsweek.com/exclusive-isis-letter-merciless-mosul-tactics-battle-iraq-508719?rm=eu |sernav=Exclusive: Private ISIS Letter Outlines Group's Merciless Tactics ahead of Mosul Battle |nivîskar1=Jack Moore |nivîskar2=Rena Netjes |weşanger=Newsweek |tarîx=15 çiriya pêşîn 2016 }}</ref><br/>{{Biçûk|(commander of Manbij by August)}}<br/>{{Flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Abu Muhamad al-Kahtani{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="Kahtani">{{Jêder-malper |url=http://en.hawarnews.com/manbij-a-prince-killed-explosives-center-destroyed/ |sernav=Manbij: a prince killed, explosives' center destroyed |weşanger=[[Hawar News Agency]] |tarîx=12 tîrmeh 2016 |roja-gihiştinê=12 tîrmeh 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160712104030/http://en.hawarnews.com/manbij-a-prince-killed-explosives-center-destroyed/ |roja-arşîvê=12 tîrmeh 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(Emir in Manbij)}}<br/>{{Flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Unknown Russian emir in Manbij<ref>{{Jêder-malper |url=http://en.hawarnews.com/manbij-fighters-seize-a-russian-princes-house/ |sernav=Manbij fighters seize a Russian prince's house |weşanger=[[Hawar News Agency]] |tarîx=28 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=30 hezîran 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160701095033/http://en.hawarnews.com/manbij-fighters-seize-a-russian-princes-house/ |roja-arşîvê=1 tîrmeh 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Sembola alayê|Islamic State of Iraq and the Levant}} Dahham al-Hussein{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="Dahham">{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/06/islamic-state-jihadi-commander-killed-clashes-syrian-democratic-forces/ |sernav=Islamic State jihadi commander killed in clashes with Syrian Democratic Forces |tarîx=12 hezîran 2016 |weşanger=[[ARA News]] |roja-gihiştinê=12 hezîran 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160613121145/http://aranews.net/2016/06/islamic-state-jihadi-commander-killed-clashes-syrian-democratic-forces/ |roja-arşîvê=13 hezîran 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(Emir of Um Mayyal)}}<br/>{{Flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Abu Hamza al-Ansari{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="Hamza">{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/06/isis-official-killed-us-strike-north-syria/ |sernav=ISIS senior jihadi killed in US strike north Syria |weşanger=[[ARA News]] |tarîx=20 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=20 hezîran 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160813033450/http://aranews.net/2016/06/isis-official-killed-us-strike-north-syria/ |roja-arşîvê=13 tebax 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(ISIL senior leader)}}<br/>{{Flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Abu Suheyl El-Maarawî{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="Maarawî">{{Jêder-malper |url=https://anfenglish.com/kurdistan/15-isis-gangs-and-1-commander-killed-in-manbij |sernav=15 ISIS gangs and 1 commander killed in Manbij |xebat=ANF News |tarîx=11 tîrmeh 2016 |roja-gihiştinê=11 tîrmeh 2016 }}</ref><br/>{{Biçûk|(commander of western Manbij)}}<br/>{{Flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Abu Aisha{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="eastern">{{Jêder-malper |url=http://en.hawarnews.com/security-prince-and-the-eastern-front-official-killed/ |sernav=Security prince and the Eastern Front official killed |weşanger=[[Hawar News Agency]] |tarîx=26 tîrmeh 2016 |roja-gihiştinê=27 tîrmeh 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160726082832/http://en.hawarnews.com/security-prince-and-the-eastern-front-official-killed/ |roja-arşîvê=26 tîrmeh 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(commander of eastern Manbij)}}<br/>{{Flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Abu Talha al-Shami{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="senior">{{Jêder-malper |url=http://en.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13950329000788 |sernav=Aleppo: Senior ISIL Commanders Killed in Clashes with SDF near Manbij |weşanger=Farsnews |tarîx=18 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=2 tîrmeh 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160620142358/http://en.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13950329000788 |roja-arşîvê=20 hezîran 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(ISIL senior commander)}}<br/>{{Flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Abu Hadid{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="senior" /><br/>{{Biçûk|(ISIL senior commander)}}<br/>{{Flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Abu al-Hayjaa{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="hisba">{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/06/isis-chief-hisba-police-killed-clashes-syrian-democratic-forces/ |sernav=ISIS chief of Hisba police killed in clashes with Syrian Democratic Forces |tarîx=16 hezîran 2016 |weşanger=[[ARA News]] |roja-gihiştinê=16 hezîran 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160615225448/http://aranews.net/2016/06/isis-chief-hisba-police-killed-clashes-syrian-democratic-forces/ |roja-arşîvê=15 hezîran 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(Hisba police chief of Manbij)}}<br/>{{Sembola alayê|Islamic State of Iraq and the Levant}} Abu Huzaifa al-Ordoni{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="jarablos">{{Jêder-malper |url=http://dckurd.org/2016/06/06/is-commander-killed-in-jarablos/ |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160630230547/http://dckurd.org/2016/06/06/is-commander-killed-in-jarablos/ |rewşa-urlyê=mirî |roja-arşîvê=30 hezîran 2016 |sernav=IS commander killed in Jarablos |tarîx=6 hezîran 2016 |weşanger=[[Washington Kurdish Institute]] |roja-gihiştinê=12 hezîran 2016 }}</ref><br/>{{Biçûk|(ISIL field commander)}}<br/>{{Sembola alayê|Islamic State of Iraq and the Levant}} Hasan Rimo{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="jarablos" /><br/>{{Biçûk|(pro-ISIL tribal leader)}}<br/>{{Sembola alayê|Islamic State of Iraq and the Levant}} Safi Yahiya Rajab{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="security">{{Jêder-malper |url=http://en.hawarnews.com/an-is-security-official-is-killed/ |sernav=An IS security official is killed |weşanger=[[Hawar News Agency]] |tarîx=10 tîrmeh 2016 |roja-gihiştinê=10 tîrmeh 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160710112633/http://en.hawarnews.com/an-is-security-official-is-killed/ |roja-arşîvê=10 tîrmeh 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>{{Biçûk|(security official of Manbij)}}<br/>{{Sembola alayê|Islamic State of Iraq and the Levant}} Unknown Moroccan ISIL field commander{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="sharia">{{Jêder-malper |url=http://rudaw.net/english/middleeast/syria/100620161 |sernav=SDF have Manbij surrounded |xebat=Rudaw |tarîx=11 hezîran 2016 }}</ref><br/>{{Sembola alayê|Islamic State of Iraq and the Levant}} Leading Sharia official of Manbij{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="sharia" /><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.syriahr.com/en/2016/06/16/47693 |sernav=Aerial bombardment targets Menbej and continued clashes around the city |weşanger=SOHR |tarîx=16 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=17 hezîran 2016 }}</ref><br />{{Sembola alayê|Islamic State of Iraq and the Levant}} Ezzit Raad{{Pevçûnê de kuştin}}<ref name="Raad">{{Jêder-malper |url=http://www.heraldsun.com.au/news/victoria/is-says-melbourne-terrorist-ezzit-raad-killed-fighting-for-terror-group/news-story/f8d9f999dc66f6ef844ab2e9851914a2 |sernav=IS says Melbourne terrorist Ezzit Raad killed fighting for terror group |nivîskar=James Dowling |weşanger=Herald Sun |tarîx=6 îlon 2016 |roja-gihiştinê=6 îlon 2016 }}</ref><br/>{{Biçûk|(prominent battalion commander)}} | yekîne1 = {{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} Syrian Democratic Forces * {{Flagicon image|Infobox Manbij Military Council flag.png}} [[Manbij Military Council]]<ref name="all4syria">{{Jêder-malper |url=http://www.all4syria.info/Archive/303974 |sernav=The formation of a new Manbij Military Council to expel Daesh from Manbij, Aleppo |xebat=All4Syria |tarîx=2 nîsan 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160415033247/http://all4syria.info/Archive/303974 |roja-gihiştinê=2022-11-06 |roja-arşîvê=2016-04-15 |url-status=dead }}</ref> ** [[Northern Sun Battalion]]<ref name="all4syria"/> *** {{Flagicon image|Flag of Syrian Turkmens.svg}} Manbij Turkmen Brigade<ref name="all4syria"/> ** [[Seljuq Brigade]]<ref>{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/08/conflict-us-led-coalition-allies-increases-one-turkish-soldier-killed/ |sernav=Conflict between US-led coalition allies increases, one Turkish soldier killed |nivîskar=Wladimir van Wilgenburg; Jan Mohammed |weşanger=[[ARA News]] |tarîx=28 tebax 2016 |roja-gihiştinê=28 tebax 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170521002825/http://aranews.net/2016/08/conflict-us-led-coalition-allies-increases-one-turkish-soldier-killed/ |roja-arşîvê=21 gulan 2017 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> ** {{Flagicon image|Manbij Revolutionaries Battalion flag.png}} [[Manbij Revolutionaries Battalion]]<ref name="bribe"/> * {{Flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=}} [[People's Protection Units|YPG]] * {{Flagicon image|YPJ Flag.svg|border=}} [[Women's Protection Units|YPJ]] * {{Flagicon image|MFS infobox flag.png}} [[Syriac Military Council|MFS]]<ref>{{Jêder-malper |url=https://stream.org/brave-local-christians-fighting-isis-need-guns-bullets/ |sernav=Brave Local Christians Fighting ISIS Need Guns and Bullets |nivîskar=Johannes de Jong |weşanger=The Stream |tarîx=26 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=29 îlon 2016 }}</ref> * pro-SDF local Arab tribes<ref name="SOHR tribes">{{Jêder-malper |url=http://www.syriahr.com/en/2016/06/18/47844 |sernav=Airstrikes by coalition's warplanes accompany the ongoing clashes in Manbij |weşanger=SOHR |tarîx=18 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=19 hezîran 2016 }}</ref> * {{Flagicon image|Infobox Jarabulus Military Council.png}} [[Syrian Democratic Forces military councils#Jarabulus|Jarabulus Military Council]]<ref name="Jarabulus Military">{{Jêder-malper |url=http://en.hawarnews.com/the-military-council-of-jarablos-declared/ |sernav=The military council of Jarablos declared |weşanger=[[Hawar News Agency]] |tarîx=22 tebax 2016 |roja-gihiştinê=23 tebax 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160822133816/http://en.hawarnews.com/the-military-council-of-jarablos-declared/ |roja-arşîvê=22 tebax 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> {{Biçûk|(since 22 August)}} ** [[Euphrates Jarabulus Brigades]]<ref name="Jarabulus Military" /> ** Jarabulus Hawks Brigades<ref name="Jarabulus Military" /> ** Free Jarabulus Brigades<ref name="Jarabulus Military" /> {{Flagicon image|International Freedom Battalion original banner.svg}} [[International Freedom Battalion]] * {{Flagicon image|MLKP Banner.svg}} [[Marxist–Leninist Communist Party (Turkey/Northern Kurdistan)|MLKP]]<ref name="MLKP">{{Jêder-malper |url=https://anfenglish.com/kurdistan/mlkp-fighter-raperin-dicle-falls-during-manbij-operation |sernav=MLKP fighter Raperin Dicle falls during Manbij operation |xebat=ANF News |tarîx=26 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=26 hezîran 2016 }}</ref> * {{Flagicon image|Birleşik Özgürlük Güçleri (United Freedom Forces) flag.svg}} [[United Freedom Forces]] **Martyr Mahir Arpaçay Battalion<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.etha.com.tr/Haber/2016/06/28/guncel/bog-savascisi-eylem-atas-minbicte-sehit-dustu/ |sernav=BÖG savaşçısı Eylem Ataş Minbic'te şehit düştü |weşanger=Etkin Haber Ajansı |tarîx=28 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=30 hezîran 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171009213015/http://www.etha.com.tr/Haber/2016/06/28/guncel/bog-savascisi-eylem-atas-minbicte-sehit-dustu/ |roja-arşîvê=9 çiriya pêşîn 2017 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> {{Flagicon image|Flag of Rojava.svg}} [[Asayish (Syria)|Asayish]]<ref name="Asayish">{{Jêder-malper |url=https://anfenglish.com/kurdistan/manbij-military-council-142-gang-members-have-been-killed |sernav=Manbij Military Council: 142 gang members have been killed |xebat=ANF News |tarîx=21 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=21 hezîran 2016 }}</ref><br /> {{Flagicon image|Flag of Rojava.svg}} [[Self-Defense Forces (Rojava)|Self-Defense Forces]] (HXP)<ref name="continue" /><br /> {{Flagicon image|Flag of Rojava.svg}} Civilian Defense Force (HPC)<ref name="continue" /><br/> {{Flagicon image|Flag of the Assyrians (gold and blue Assur).svg}} [[Khabour Guards]]{{Sfnp|Rashid|2018|p=37}}<br/> {{Sembola alayê|USA}} [[United States Armed Forces]] * {{Flagicon image|Flag of the United States Air Force.svg}} [[United States Air Force]] ** [[Wêne:432d Wing.png|20px]] [[432d Wing]]<ref>{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2017/04/us-air-force-40-of-strikes-carried-out-by-drones-in-liberation-of-syrias-manbij/ |sernav=US Air Force: 40% of strikes on Syria's Manbij carried out by drones |nivîskar=Wladimir van Wilgenburg |weşanger=[[ARA News]] |tarîx=11 nîsan 2017 |roja-gihiştinê=11 nîsan 2017 |roja-arşîvê=12 nîsan 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170412062245/http://aranews.net/2017/04/us-air-force-40-of-strikes-carried-out-by-drones-in-liberation-of-syrias-manbij/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * [[Wêne:Seal of the Joint Special Operations Command (JSOC).svg|20px]] [[United States special operations forces|U.S. SOF]]<ref name="Manbij offensive begins">{{Jêder-malper |url=http://www.newsweek.com/us-backed-syria-forces-launch-offensive-isis-held-manbij-pocket-465228 |sernav=U.S.-Backed Syria Forces Launch Offensive For ISIS-Held Manbij Pocket |malper=[[Newsweek]] |roja-gihiştinê=6 hezîran 2016 |tarîx=June 2016 }}</ref><ref name="launch offensive" /><ref name="close in">{{Jêder-malper |url=http://www.timesofisrael.com/us-backed-fighters-close-in-on-is-syria-bastion-manbij/ |sernav=US-backed fighters close in on IS Syria bastion Manbij |malper=[[The Times of Israel]] |roja-gihiştinê=6 hezîran 2016 }}</ref> {{Sembola alayê|UK}} [[United Kingdom Special Forces|British SOF]] (alleged)<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-36539723 |sernav=Syria conflict: On the frontline in battle for IS-held Manbij |weşanger=BBC News |tarîx=15 hezîran 2016 }}</ref><br/>{{Sembola alayê|France}} [[Special Operations Command (France)|French SOF]]<ref>{{Jêder-malper |url=http://en.rfi.fr/france/20160609-france-admits-special-forces-are-advising-syrian-rebels |sernav=France admits special forces are advising Syrian rebels – France – Radio France Internationale |tarîx=9 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=10 hezîran 2016 }}</ref><br/>{{Sembola alayê|Germany}} [[Kommando Spezialkräfte|German KSK]]<ref name="SOHR German" /> {{Biçûk|(denied by Germany)}}<ref name="sana" /> | units2 = {{Flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} [[Military of ISIL]] * [[ISIL territorial claims#Syria|Wilayat Halab]] ** pro-ISIL local tribes<ref name="jarablos" /> * Army of Aleppo ** [[Inghimasi]] units<ref name="Inghimasi">{{Jêder-malper |url=https://www.almasdarnews.com/article/isis-reportedly-attacked-u-s-base-northern-syria/ |sernav=ISIS reportedly attacked U.S. base in northern Syria |nivîskar=Zen Adra |xebat=al-Masdar News |tarîx=14 tebax 2016 |roja-gihiştinê=14 tebax 2016 |roja-arşîvê=4 tîrmeh 2018 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180704215144/https://www.almasdarnews.com/article/isis-reportedly-attacked-u-s-base-northern-syria/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> ** Russian-speaking battalion<ref name="poem">{{Jêder-malper |url=http://www.chechensinsyria.com/?p=25224 |sernav=Notes from Manbij - A poem |nivîskar=Joanna Paraszczuk |xebat=From Chechnya to Syria |tarîx=7 tebax 2016 |roja-gihiştinê=12 kanûna paşîn 2017 |roja-arşîvê=13 kanûna paşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170113151859/http://www.chechensinsyria.com/?p=25224 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * Hisba police<ref name="hisba" /> | strength1 = {{Flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} 2,900–12,000 şervan<ref name="spokesman">{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/06/us-coalition-spokesman-arabs-leading-manbij-campaign-not-kurds/ |sernav=US coalition spokesman: Arabs are leading Manbij campaign, not Kurds – ARA News |tarîx=4 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=6 hezîran 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160606064109/http://aranews.net/2016/06/us-coalition-spokesman-arabs-leading-manbij-campaign-not-kurds/ |roja-arşîvê=6 hezîran 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref name="bastion"/><ref name="desperate">{{Jêder-malper |url=http://www.middleeasteye.net/news/residents-desperate-anti-forces-move-manbij-1661140587 |sernav=Residents desperate as anti-IS forces move on Manbij |roja-gihiştinê=6 hezîran 2016 }}</ref> * 2,500–9,600 Ereb<ref name="spokesman"/><ref name="bastion"/> (1,800 herêmî)<ref name="desperate" /><ref name="reach"/> * 400–2,400 Kurd<ref name="spokesman"/><ref name="bastion"/><ref name="desperate" /> {{Sembola alayê|Almanya}} c. 50<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.syriahr.com/en/2016/06/15/47609 |sernav=New details in the German, American and French forces support for The Syria Democratic Forces in the northeastern countryside of Aleppo |weşanger=SOHR |tarîx=15 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=16 hezîran 2016 }}</ref> | strength2 = Çend hezar şervan * 2,000 li Minbicê<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.eldiario.es/politica/Pentagono-Siria-fuerzas-aliados-Asad_0_524598712.html |sernav=El Pentágono no ve riesgo de choque en Siria con fuerzas y aliados de Asad |tarîx=8 hezîran 2016 |roja-gihiştinê=10 hezîran 2016 }}</ref><ref name="ISIL numbers in Manbij">{{Jêder-malper |url=https://www.almasdarnews.com/article/isis-suffers-new-territorial-losses-eastern-aleppo-map-update/ |sernav=ISIS suffers new territorial losses in eastern Aleppo – Map update |pêşnav=Chris |paşnav=Tomson |tarîx=9 hezîran 2016 |weşanger=al-masdar News |roja-gihiştinê=10 hezîran 2016 |roja-arşîvê=6 tebax 2020 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200806121726/https://www.almasdarnews.com/article/isis-suffers-new-territorial-losses-eastern-aleppo-map-update/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> | casualties1 = 315 kuştî {{Biçûk|(îdîaya SOHR)}}<ref name="sohr">[http://www.syriahr.com/en/?p=49446 The third US citizen fighter is killed in Manbij area and casualty number rises to about 1800 civilians and fighters]</ref><br />1,650 killed {{Biçûk|(îdîaya ISIL)}}<ref name="amaq">{{Jêder-malper |url=https://www.almasdarnews.com/article/sdf-advancing-manbijs-city-center-field-report/ |sernav=SDF advancing on Manbij's city center: Field Report |pêşnav=Izat |paşnav=Charkatli |tarîx=22 tîrmeh 2016 |roja-gihiştinê=6 çiriya paşîn 2022 |roja-arşîvê=23 çiriya pêşîn 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161023101621/https://www.almasdarnews.com/article/sdf-advancing-manbijs-city-center-field-report/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>264 kuştî {{Biçûk|(îdîaya SDF)}}<ref name="ANHA">{{Jêder-malper |url=http://en.hawarnews.com/the-results-of-manbij-liberation-announced/ |sernav=The results of Manbij liberation announced |weşanger=[[Hawar News Agency]] |roja-gihiştinê=15 tebax 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160815154724/http://en.hawarnews.com/the-results-of-manbij-liberation-announced/ |roja-arşîvê=15 tebax 2016 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br/>700–1,000 killed {{Biçûk|(îdîayên din)}}<ref>[https://www.thenation.com/article/americas-favorite-syrian-militia-rules-with-an-iron-fist/ America’s Favorite Syrian Militia Rules With an Iron Fist]</ref> | casualties2 = 1,026 kuştî {{Biçûk|(îdîaya SOHR)}}<ref name="sohr"/><br />400 kuştî {{Biçûk|(îdîaya ISIL)}}<ref name="amaq" /><br />4,180 kuştî, 112 girtin {{Biçûk|(îdîaya SDF)}}<ref name="ANHA" /> | casualties3 = 444 sivîlên kuştî<ref name="sohr"/> û 2,000+ revandin<ref name="DW"/><br/>~78,000 sivîl ji cîhê xwe bûn<ref name="manbijsiege"/><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.hurriyetdailynews.com/Default.aspx?pageID=238&nID=100143&NewsCatID=352 |sernav=UN warns Manbij battle could uproot more than 200,000 Syrians |xebat=Hürriyet Daily News |tarîx=7 hezîran 2016 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.pri.org/stories/2016-08-10/arab-kurdish-alliance-savors-victory-over-isis-after-two-months-ferocious |sernav=Arab-Kurdish alliance savors a victory over ISIS after two months of ferocious fighting |roja-gihiştinê=2022-11-06 |roja-arşîvê=2020-11-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201106122925/https://www.pri.org/stories/2016-08-10/arab-kurdish-alliance-savors-victory-over-isis-after-two-months-ferocious |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> | campaignbox = }} '''Êrîşa li ser Minbicê,''' bi navê kod '''Operasyona Şehîd û Fermandar Feysel Ebû Leyla''' ya QSD’ê ye, [[Êrîşî (leşkerî)|operasyoneke leşkerî]] ya sala 2016’an a [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) bû, ku ji bo girtina bajarê [[Minbic]]ê ji destê [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAIŞ), û di dawiyê de, deverên di bin destê DAIŞê de ji [[El-Bab]]ê heta [[Herbel]]ê, li devera jê re "Keba Menbicê"{{Refn|The "Manbij Pocket" region in the northern Aleppo Province, itself the focus of this offensive, is also locally known as the al-Shahba region.<ref name="liberate al-Shabha">{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/05/tribal-leaders-northern-aleppo-call-kurdish-led-sdf-forces-liberate-areas-isis/ |sernav=Tribal leaders in northern Aleppo call on US-backed SDF forces to liberate their areas from ISIS – ARA News |tarîx=23 gulan 2016 |roja-gihiştinê=6 hezîran 2016 |roja-arşîvê=27 gulan 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160527114630/http://aranews.net/2016/05/tribal-leaders-northern-aleppo-call-kurdish-led-sdf-forces-liberate-areas-isis/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref>}} <ref name="Manbij Pocket">{{Jêder-malper |url=http://warontherocks.com/2016/05/revisiting-train-and-equip-in-syria-to-clear-the-manbij-pocket/ |sernav=Revisiting Train-and-Equip in Syria to Clear the Manbij Pocket |tarîx=30 gulan 2016 |roja-gihiştinê=6 hezîran 2016 }}</ref> ya bakurê [[Heleb (parêzgeh)|parêzgeha Helebê]] tê binavkirin.<ref name="link all cantons">{{Jêder-malper |url=http://aranews.net/2016/06/senior-kurdish-military-official-will-defeat-isis-link-rojavas-cantons/ |sernav=Senior Kurdish military official: We will defeat ISIS and link all Rojava's cantons – ARA News |tarîx=3 hezîran 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160606152215/http://aranews.net/2016/06/senior-kurdish-military-official-will-defeat-isis-link-rojavas-cantons/ |roja-arşîvê=6 hezîran 2016 |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=6 hezîran 2016 }}</ref> Armanca sereke ya vê êrîşê qutkirina rêyên dawî yên dabînkirina DAÎŞê ji [[Tirkiye|Tirkiyê]] bû û rêgirtin li derketina çekdarên DAÎŞê li ser sînorê [[Sînorê Sûriye-Tirkiyê|Sûriyê û Tirkiyê]] bû.<ref name="launch offensive">{{Jêder-nûçe |url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-offensive-idUSKCN0YN377 |sernav=Exclusive: U.S.-backed Syria forces launch offensive for Manbij pocket – U.S. officials |tarîx=1 hezîran 2016 |malper=Reuters |roja-gihiştinê=6 hezîran 2016 }}</ref> <ref name="Fallujah and Manbij">{{Jêder-malper |url=http://www.defense.gov/News-Article-View/Article/791067/fights-to-retake-fallujah-manbij-city-from-isil-begin |sernav=Fights to Retake Fallujah, Manbij City From ISIL Begin |roja-gihiştinê=6 hezîran 2016 |roja-arşîvê=14 adar 2021 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210314183350/http://www.defense.gov/News-Article-View/Article/791067/fights-to-retake-fallujah-manbij-city-from-isil-begin |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> <ref name="Manbij used to plot attacks">{{Jêder-nûçe |url=http://in.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-carter-idINKCN0YO1FO |sernav=Carter says Islamic State used Manbij to plot against U.S., Europe, Turkey |tarîx=2 hezîran 2016 |malper=Reuters |roja-gihiştinê=6 hezîran 2016 |roja-arşîvê=24 îlon 2020 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200924000118/https://in.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-carter-idINKCN0YO1FO |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di pênc rojên destpêkê yên êrîşê de, [[Hevpeymaniya Navneteweyî li dijî Daişê|koalîsyona bi pêşengîya Amerîka]] zêdetirî 55 êrîşên esmanî ji bo piştgirîya HSDê pêk anîn.<ref name="Fallujah and Manbij" /> Piştî girtina bajarê Minbicê di 12'ê Tebaxê de, HSDê ragihand ku wê êriş berdewam bike heta tevahiya gundewarên derdora Minbicê were kontrolkirin,<ref name="continue">{{Jêder-malper |url=https://anfenglish.com/kurdistan/manbij-operation-will-continue-until-isis-is-completely-expelled |sernav=Manbij operation will continue until ISIS is completely expelled |tarîx=15 tebax 2016 |weşanger=ANF News |roja-gihiştinê=16 tebax 2016 }}</ref> tevî êrişa bi awayekî bandorî bi dawî bû piştî ku [[Hêzên Çekdar ên Tirkiyeyê|Hêzên Çekdar ên Tirkiyê]] [[operasyona Mertalê Firatê]] dabû destpêkirin ji bo pêşîgirtina li yekkirina [[Herêmên Rojava|herêmên]] [[Herêmên Rojava|Rojava]].<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.aljazeera.com/news/2016/08/25/turkey-deploys-more-tanks-in-syria-warns-kurdish-ypg/ |sernav=Turkey deploys more tanks in Syria, warns Kurdish YPG }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} rgp553ao3ilvpdxep98m2hoc3etg11q 0 135017 2100393 2091323 2026-10-25T04:57:23Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100393 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan }} [[Wêne:Harpij - I.I Schipper 1660, graveur Matthius Merian, naar J.Jonstons' "Naekeurige Beschryvingh van de Natuur".jpg|thumb|Harpiya- [[Ulisse Aldrovandi]] (1642)]] '''Harpiya''' di [[mîtolojiya yewnanî]] de wek xwedawendên tolhildanê ne û sucdaran ceza dikin. Ji sê xwişkan pêk tên. Wateya Harpiyayê ''digre direvîne'' ye. Keçên [[Thaumas]] û yên [[Elektra]]yê ne. Navê wan [[Aelo]] , [[Osîpete]] û [[Kelaîno]] ye(di hin çavkaniyên din de navê wan û hejmara wan diguhere). Ew serê wan jinekî zerîn û bedena wan wek sîqalkê tên teswîr kirin. Lewma tu car ji xwarinê têr nabin. Êşa wî dikişînin. Bi dizîna xwarinê navdar in. Xwarinên xwe ew qas qirêj dixwarin ku kes nedikarîbû bermayiya wan bixwe. Hêza wan a taybet ev bû ku dikarîbûn ji bayê leztir bifirin. Di yewnana kevnar de wisa dihat bawer kirin ku kesên di cih de winda dibin ji aliyê Harpîyan dihatin revandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Myths and Legends of Ancient Greece and Rome |paşnav=E.M. Berens |rûpel=150 }}</ref> Hin çavkaniyan de derheqê wan dibêje ku hem zarokan direvînin hem jî giyanên kesên mirî dibin binerdê, warê [[Hadês]]ê. Gora li [[Ksanthos]]a(Kinika îroyîn) [[Lîkya]]yê hatiye dîtin, gelek xweş wan teswîr dike. Her du milên gorê de rolyefên Harpîyayên ku di nav destên xwe de giyanekê wek pitekekî girtiye û dibe.[[Wêne:A_Harpy._-_Engravings_on_Wood.jpg|220x124px|thumb|rast]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Mît-yewnan-şitil}} [[Kategorî:Balindeyên efsaneyî]] [[Kategorî:Cinawirên mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Kesayetên mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Jin di mîtolojiya yewnanî de]] nlef9qcqbfru1uy25hta4gxdy00e4pm 0 135513 2100383 2026479 2026-10-25T04:47:07Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100383 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Hakan Şükür''' (jdb. [[1ê îlonê|1ê Îlon]] [[1971]] li [[Adapazari|Adapazarı]], [[Sakarya]]) [[futbol]]van û [[siyasetmedar]]ekî berê ya [[Tirkiye|tirk]] ê. Şükür di 489 lîstikan de bi 249 golan rekorê golan di Lîga Sûper de ye û bi 51 golan jî di Tîma Neteweyî ya Tirkiyê de ye ku ji sala 1992 heya 2007 tê de lîstiye. <ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/sukur-intlg.html Hakan Sükür – Century of International Appearances]</ref> Nasnavê wî "Kral" (Padîşah) ê. Ji ber mezinbûna wî jî jê re "gamê [[Tengava Stembolê|Bospurusê]]" tê gotin, tevî ku ew ne ji [[Stembol]]ê ye (boksorê berê yê tirk Sînan Şamîl Sam jî heman nasnavê wî hebû). == Lîstikvanî == Di destpêka kariyera xwe de, Hakan Şükür ji bo klûba bajarê xwe Sakaryasporê lîst, ku ew di sala 1988an de di 17 saliya xwe de di ''Süperlig'' de debutî kir. Piştî du salan çû Bursasporê. Ne bi kêmanî ji ber lîstika wî ya berbiçav, klûbên mezin zû jê baldar bûn. Her çend wî paşê got ku wî "bi taybetî baş nelîst" li Bursayê, 20 salî lîstika xwe ya yekem ji bo Tîma Neteweyî ya Tirkiyê li hember Lûksembûrgê di Adara 1992 de lîst. Di havîna heman salê de koçî dêwên neteweyî Galatasaray Stembol kir. Di sala 1994'an de goleke Hakan Şükür, bêyî ku haya wî jê hebe, rizgar bû. Girtiyê siyasî yê xwendekar Îlhan Çomak li Girtîgeha [[Bayrampaşa]] ya Stembolê ji aliyê polîsan ve rastî îşkenceyê hat û bi lingên wî hat darvekirin. Yek ji îşkencekaran got, “Dia bikin ku Galatasaray gol biavêje, ez sond dixwim, an na ez we nehêlim.” Şükür gol avêt. <ref>[[Bülent Mumay]]: ''Als sie ihn folterten, lief ein Spiel von Galatasaray''. In: Frankfurter Allgemeine Zeitung, 6. Oktober 2016, S. 14.</ref> Şükür li Galatasarayê di sala 1990an de di nava koma diyarker a Tirkiyeyê de cih girt. Piştî ku di sala 1992an de tevlî klûbê bû, heya sala 2000î 6 caran şampiyoniya Tirkiyeyê û 4 caran jî kûpa bi dest xist. Ji 1997 heta 1999, Şükür sê caran li pey hev bû golvanê herî baş ê lîgê. Serkeftina herî mezin a Galatasarayê ew bû ku di sala 2000 de [[UEFA Europa League|Kûpaya UEFA'yê]] bi dest xist û bû yekem klûba Tirkiyeyê ku sernavê [[Yekîtiya Komeleyên Futbolê yên Ewropayê|UEFA'yê]] bi dest xistiye. Di vê demê de Şükür di sala 1996 û 2000an de bi tîma neteweyî re beşdarî Şampiyoniya Ewropayê bû. Di dema ku Tirkiye di pêşbirkê de di yekemîn beşdariya xwe ya Şampiyoniya Ewropayê de hat tasfiyekirin, tîm di sala 2000 de derkete fînala çaryek. Di destpêka sala 1995an de, Şükür demek kurt bi klûba [[Îtalya]]nî Torino Calcio re lîstibû. Di sala 2000an de, sala serketinên wî yên herî mezin heya wê gavê, bi destxistina Kûpaya UEFAyê û gihîştina çaryek-fînalê ya Şampiyoniya Ewropayê, ew vegeriya [[Serie A]] û beşdarî klûba jorîn a [[F.C. Internazionale Milano|Inter Milan]] bû. Lêbelê, ew bi ''Nerazzurri'' re neserketî bû û tenê di salek û nîv de 24 lîstik lîst berî ku di Çile 2002 de derbasî AC Parma bibe. Di havîna 2002an de bi Tirkiyeyê re beşdarî Kûpaya Cîhanê ya Japon û Koreya Başûr bû, ku tîm li dû [[Xola Brezîlî ya Futbolê|Brezîl]] û [[Tîma neteweyî ya futbolê ya Almanyayê|Almanyayê]] bû sêyem tîma herî baş. Di lîstika pileya sêyem a li hember Koreya Başûr (3:2) de Şükür piştî yanzdeh saniyeyan gola herî bilez a dîroka Kûpaya Cîhanê tomar kir. <ref>[http://www.spiegel.de/sport/fussball/0,1518,203261,00.html Die schnellsten WM-Tore]</ref> Piştî ku ew di sala 2002an de çû Parmayê, Şükür, naha di ser 30î re, nekaribû xwe li AC an jî li klûba xwe ya din, klûba beşa yekem a îngilîzî Blackburn Rovers bipejirîne. Di havîna 2003 de, piştî tenê sê salan li Ewropaya Rojava, ew vegeriya Stembolê û beşdarî Galatasarayê bû û li wir du caran şampiyoniya Tirkiyê bi dest xist. Piştî ku peymana wî di 30 de qediya. Hezîrana 2008an li Galatasarayê, di Mijdara 2008'an de bi fermî kariyera xwe qedand. Hakan Şükür di tevahiya kariyera xwe de tenê yek karta sor dît; di 26ê gulana 2006an di lîstika li dijî Samsunsporê de, ku Bülent Uzun birêvebiriya wê dikir. == Siyasetmedarî == Ji bo hilbijartinên parlamena ya 12ê kanûnê di 1ê hezîrana 2011ê de Şükür ji bo partiya desthilatdar a Tirkiyeyê [[Partiya Dad û Geşedanê|AKP]] li parêzgeha Stembolê berendam kir û derbasî parlamenê bû. Di 16ê kanûna 2013an de Şükür vekişîna xwe ji AKP’ê bi hinceta “pêngavên dijminatiyê” yên li dijî tevgera [[Fethullah Gülen]] sûcdar kiribû. <ref>[http://www.spiegel.de/politik/ausland/hakan-suekuer-verlasst-akp-wegen-streit-mit-erdogan-ueber-guelen-bewegung-a-939442.html Streit um Schulen in der Türkei: Ex-Fußballstar Sükür verlässt Erdogans AKP], [[Spiegel Online]], 16. Dezember 2013</ref> Şükür di sibata 2016an de bi hinceta ku heqaret li Serokkomar kiriye hat sûcdarkirin: Bi hinceta ku li ser [[Twitter]]ê li ser Serokomar [[Recep Tayyip Erdoğan]] gotinên heqaretê belav kiriye û herwiha heqaret li kurê xwe [[Bilal Erdoğan]] kiriye. Şükür ev yek ji aliyê parêzerên xwe ve hat redkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.spiegel.de/politik/ausland/tuerkei-hakan-suekuer-soll-wegen-beleidigung-von-erdogan-in-haft-a-1079068.html |sernav=Türkei: Ex-Fußballstar Sükür soll wegen Beleidigung Erdogans in Haft |tarîx=2016-02-24 |weşanger=spiegel.de |roja-gihiştinê=2016-02-24 }}</ref> Li gor raporta ajansa nûçeyan ya [[Anatolya]]yê, Şükür piştî [[Hewldana pêkanîna derbeya leşkerî li Tirkiyeyê 2016]] ji aliyê dozgerê giştî yê welatê xwe ve bi biryara girtinê tê lêgerîn. Şükür bi îdîaya ku alîgirê Gülen e û ji ber vê yekê {{"|Endamê organîziyonekî terorî ya çekdar}} tê sûcdarkirin. Ji ber van sedeman Hakan Şükür ji sala 2015an vir ve li [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Amerîkayê]] dijî yê. <ref>Artikel ''„Footballeurs qui ont percé en politique“'' in [[France Football]] vom 7. November 2017, hier S.&nbsp;8</ref> == Jiyana taybet == Şükür bi esle xwe [[Alban]] ê. Bavê xwe ji bajarê [[Priştîna]] di îroyin [[Kosova]] ye û diya xwe albanekî ji [[Skopye]] li îroyin [[Makedonyaya Bakur]].<ref> {{Jêder-malper |url=https://telegrafi.com/thaci-priti-legjenden-sukur/ |sernav=Thaçi priti legjendën Şükür |tarîx=2010-08-21 |malper=Telegrafi |ziman=sq |roja-gihiştinê=2022-12-13 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an]] [[Kategorî:Futbolvanên xerîb ên mêr li Înglistanê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1971]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Dadwerî û Werarê (Tirkiye)]] [[Kategorî:Tevgera Gülen]] [[Kategorî:Binpêkirinên mafên mirovan li Tirkiyeyê]] ienvgjn2x9rwmf224lsqf34xx2yvj54 0 138831 2100395 1874822 2026-10-25T05:05:28Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100395 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | nav = Hediye Yûsif | wêne = Hediya_Yousef.jpg | esil = [[Kurd]] }} '''Hediye Yûsif''' (jdb. 1973; [[Qamişlo]], [[Rojavaya Kurdistanê]]) siyasetmedareke [[Rojavaya Kurdistanê|kurd]] e ku ji 17’ê adara 2016an heta 16ê tîrmeha 2018an hevserokatiya Meclîsa Rêveber a [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê]] bû. == Jiyana berê == Yûsif di bîst saliya xwe de, ku wê demê gerîlla bû, ji bo du salan li Şamê ji aliyê hikûmeta Esedê ve bi tawana endambûna rêxistineke veşartî ya ku armanca wê perçekirina Sûriyê ye, girtî bû. == Polîtîka == === Hevserokatiya kantona Cizîrê === Yûsif di destpêkê de hevserokatiya [[Kantona Cizîrê]] ya li bakurê rojhilatê federasyona Rojava ya ku nû hatiye avakirin bû. Yûsif bi hevserokê hevserok Humeydî Daham el-Hadî re, ku serokê eşîreke ereb e, hevserok bû. Ofîsa Yûsif li navenda berê ya Şîrketa Petrola Sûriyê ya girêdayî dewletê li bajarê [[Rimêlan]] dewlemendê petrolê bû,<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.thearabweekly.com//?id=4381 |sernav=Kurds’ ‘federal’ project in Syria raises concerns |malper=web.archive.org |tarîx=2017-01-18 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |roja-arşîvê=2017-01-18 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170118101542/http://www.thearabweekly.com//?id=4381 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> ku ew bajarê ku federasyona Rojava lê hatibû ragihandin. Yûsif di dema hevserokatiya xwe de ji bo hevkariyeke berfireh a navbera mezhebî bi taybetî di navbera kurd û ereban de xebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://isyandan.org/english/the-cezire-canton-an-arab-sheikh-and-a-woman-guerrilla-at-the-helm/ |sernav=The Cezire Canton: An Arab Sheikh and A Woman Guerrilla at the Helm |malper=web.archive.org |tarîx=2016-08-09 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |roja-arşîvê=2016-08-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160809135306/http://isyandan.org/english/the-cezire-canton-an-arab-sheikh-and-a-woman-guerrilla-at-the-helm/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Yûsif got, "Federasyona Rojava tiştekî ji netew-dewletê wêdetir e. Ev der cihê ku hemû gel, hemû kêmnetewe û hemû zayend tê de wekhev tên temsîlkirin." rêvebirinê" ya ku wê di hevpeyvînekê de diyar kir ku "li her astê desthilatdariyê li Rojava desthilatdariyeke wekhev heye." === Hevserokatiya Federala Rojavayê === Yûsif di Adara 2016an de ji bo Hevserokatiya Federasyona Rojava hate hilbijartin. Federasyonê ji sedî 16ê axa Sûriyê girtibû. Di hevpeyvînekê de li ser hilbijartina wê, Yûsif erkê komîteyê wekî avakirina "sîstema berfirehtir û berfirehtir" li deverên rizgarkirî ji [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAIŞ) diyar kir "ku mafan dide hemû grûpan. xwe temsîl bikin û rêveberiyên xwe ava bikin." Ebdilselam Mihemed bal kişand ser prensîba hevrêveberiyê ji bo ku Sûriye bibe hikûmet û gelek komên etnîkî yên welat (bi giraniya wan ereb û kurd) di nav xwe de bihewîne, Ebdulselam Mihemed got ku "Hediya [Yûsif] ​​nûnertiya Rojava dike û [Mensûr] Selam nûnertiya Bakurê Sûriyeyê dike. ." Mamoste û çalakvanê kurd ê ji Qamişlo Mihemed jî got: "Ev li ser esasê sîstema me ya hevserokatiyê û neteweyên cuda û wekheviya jin û mêran hatiye avakirin."<ref> {{Jêder-malper |url=https://www.middleeasteye.net/news/analysis-new-syria-not-new-kurdistan |sernav=ANALYSIS: 'This is a new Syria, not a new Kurdistan' |malper=Middle East Eye |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en }}</ref> Yûsif ji bilî piştgirîkirina polîtîkaya "hev-rêveberiyê" piştgirî dide siyaseta "[[konfederalîzma demokratîk]]" ku Koma rûmetê ya civakên li Kurdistanê [[Abdullah Öcalan]] di sala 2005'an de nivîsandibû "ne sîstemeke dewletî [lê] sîstemeke demokratîk e.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.freemedialibrary.com/index.php/Declaration_of_Democratic_Confederalism_in_Kurdistan |sernav=Declaration of Democratic Confederalism in Kurdistan - Free media library |malper=web.archive.org |tarîx=2016-09-29 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |roja-arşîvê=2016-09-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160929163726/http://www.freemedialibrary.com/index.php/Declaration_of_Democratic_Confederalism_in_Kurdistan |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Yûsif piştgiriya destwerdana Rojava di [[Şerê navxweyî yê Sûriyê|şerê navxweyî yê Sûriyeyê]] de kir, lê li gorî konfederalîzma xwe ya demokratîk. Li dijî destwerdana ji bo armanca avakirina dewleteke kurdî ya cuda ji Sûriyê ye. Di Tîrmeha 2016an de wê got, "Em ê destûrê nedin parçebûna Sûriyeyê." "Em demokratîkbûna Sûriyeyê dixwazin."<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.sosyalistgazete.net/2016/07/11/hediye-yusuf-suriyenin-parcalanmasina-izin-vermeyecegiz/ |sernav=Hediye Yusuf: Suriye’nin parçalanmasına izin vermeyeceğiz {{!}} Sosyalist Gazete |malper=web.archive.org |tarîx=2016-09-10 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |roja-arşîvê=2016-09-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160910223439/http://www.sosyalistgazete.net/2016/07/11/hediye-yusuf-suriyenin-parcalanmasina-izin-vermeyecegiz/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1973]] [[Kategorî:Jinên kurd]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên jin ên sedsala 21ê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Rojavaya Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Yekîtiya Demokrat]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên sedsala 21ê]] 80pv11y4rytywkfk8a2ng2hjozyvtv1 0 139124 2100381 2085654 2026-10-25T04:46:51Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100381 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedî meqam | nav = Hakan Fidan | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn sal|1968}} | cihê_jidayikbûnê = [[Enqere]], [[Tirkiye]] | netewe = Tirkiye | hevjîn = Nuran Fidan | zarok = 3 | pîşe = Saziya Sîxuriyê û Dîplomat | wêne = Türkiye (Turkey) Foreign Minister Hakan Fidan in London, United Kingdom on June 21, 2023 - 53002140112 (cropped).jpg | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Fidan di sala 2023an | meqam = [[Wezareta karên derveyî ya Tirkiyeyê|Wezîrê karên derve]] | berê = [[Mevlüt Çavuşoğlu]] | paşê = | dawiya_dewrê = | destpêka_dewrê = 7ê puşperê 2023 | serokkomar = [[Recep Tayyip Erdoğan]] | jêrenot = | berê2 = [[Emre Taner]] | serokkomar2 = [[Abdullah Gül]]<br>Recep Tayyip Erdoğan | serokwezîr2 = Recep Tayyip Erdoğan<br>[[Ahmet Davutoğlu]] | partî = [[Partiya Dad û Geşedanê]] (2015) | meqam1 = [[Saziya Sîxuriyê ya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MİT)]] | berê1 = İsmail Hakkı Musa | serokkomar1 = Recep Tayyip Erdoğan | serokwezîr1 = [[Binali Yıldırım]] | paşê1 = [[İbrahim Kalın]] | dawiya_dewrê1 = 4ê puşperê 2023 | destpêka_dewrê1 = 9ê adara 2015 | dawiya_dewrê2 = 10ê reşemî 2015 | destpêka_dewrê2 = 25ê gulana 2010 | paşê2 = İsmail Hakkı Musa }} '''Hakan Fidan''' (jdb. 1968, li Enqere) rayedarekî dewleta tirk e ku bi eslê xwe kurd e. Hakan Fidan niha wezîrê karên derve yê Tirkiyê ye. Berê ku bibe wezareta karê derve Hakan Fîdan di navbera salên 2010 heta sala 2023an de wekê rêveberê [[Saziya Sîxuriyê ya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MİT)]] xebitiye. Hakan Fîdan yek ji rayedarên Tirkiyeyê ye ku di dema erka wî de li hemberê kurdan gelek komkujî pêk hatiye. Di gelek operasyonên MÎT a tirk ku di bin rêvebiriya wî de bû li hemberê sivîlan gelek komkujî pêk hatine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/cd1103ddn9ko |sernav=Ji bo 10 bersûcên doza êrîşa 10ê Cotmehê li Gara Trenê ya Enqereyê cezayê muebbetê hat birîn. |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2024-06-26 |roja-gihiştinê=2025-03-20 |ziman=tr}}</ref><ref>{{Jêder |sernav=Li Amedê êrîşa mitînga HDPê. |tarîx=2016-06-05 |url=https://www.voaturkce.com/a/diyarbakir-istasyon-meydani-hdp-mitingi-bombali-saldiri-5-haziran-2015/3362628.html |roja-gihiştinê=2025-03-20 |ziman=tr}}</ref> == Jînenîgarî == Hakan Fidan di sala 1968an de li [[Enqere|Enqerê]], Tirkiyê ji dayik bûye ku bi eslê xwe kurd e. Bav û kalên wî ji [[Bakurê Kurdistanê]] ku pêşî ji navçeya [[Gimgim]] a bi ser parêzgeha [[Mûş]]ê koçê navçeya [[Erdîş]]a bi ser parêzgeha [[Wan]]ê dibin û piştre jî ji wir koçê [[Enqere]]yê bûne.<ref> {{Jêder-malper |url=https://kundir.net/hakan-fidan-hayati-kimdir-nerelidir/ |sernav=Hakan Fidan Hayatı Kimdir? - Hakan Fidan Biyografi(Nereli) {{!}} Kundir |paşnav=Doğum: 1968 |pêşnav=Hakan Fidan Biyografisi Hakan Fidan Hakkında Genel Bilgiler Doğum adı: Hakan Fidan |paşnav2=Asker |pêşnav2=Ankara Hakan Fidan Rütbesi: Astsubay Başçavuş Hakan Fidan Mesleği : |tarîx=2020-11-28 |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-06-09 |paşnav3=College |pêşnav3=bürokrat Yerine Gelen : İsmail Hakkı MusaHakan Fidan Çocukları : Abdullah Halid Fidan Hakan Fidan Eğitim Hayatı : University of Maryland University |paşnav4=Fidan |pêşnav4=Bilkent Üniversitesi Hakan Fidan Kaç Yaşında : 53 YaşındaHakan Fidan Kürt mü? Hakan Fidanın memleketinin aslen Van olduğu bilinmektedir Bu bilgiye baktığımızda ve internetteki bilgilere bakınca Hakan Fidan’ın köylüleri tarafından yapılan açıklamalarda Hakan Fidan’ın Kürt olduğu söylenmektedir Hakan Fidan Kimdir? Hakan |paşnav5=başkanıdır |pêşnav5=Türkiyeli asker ve bürokrattır Mevcut Millî İstihbarat Teşkilatı’nın }}</ref><ref>{{Jêder |sernav=Hakan Fidan Kürtçe biliyor mu? Kuzeni Rûdaw’a anlattı |url=https://www.youtube.com/watch?v=mgCUXOtq1SE |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-07-03 }}</ref> Ew ji eşîra [[Hesenan (eşîr)|Hesenan]] e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.yeniakit.com.tr/haber/ilk-kez-duyacaksiniz-hakan-fidanin-asiretinin-2-abdulhamid-ile-baglantisi-ve-osmanli-pasasi-akrabalari-1763761.html |sernav=İlk kez duyacaksınız! Hakan Fidan'ın aşiretinin 2. Abdülhamid ile bağlantısı ve Osmanlı paşası akrabaları |malper=m.yeniakit.com.tr |roja-gihiştinê=2024-05-02 }}</ref> Dayika wî jineke [[tirk]]<ref>{{Jêder-malper |url=https://haymanagazetesi.org/amp/haber/15264465/hakan-fidan-kurt-mu-hakan-fidan-nereli-hakan-fidan-ailesi-kim |sernav=Hakan Fidan Kürt mü? Hakan Fidan nereli? Hakan Fidan ailesi kim? - Haymana Gazetesi |malper=haymanagazetesi.org |roja-gihiştinê=2023-06-09 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=çiriya paşîn 2024 }}</ref> ji bajarê [[Denizli (bajar)|Denizliyê]] ye.<ref> {{Jêder-malper |url=https://www.internethaber.com/amp/hakan-fidan-esrari-kimdir-aslen-nereli-kurt-mu-763711h.htm |sernav=Hakan Fidan esrarı kimdir aslen nereli Kürt mü? - Internet Haber |malper=www.internethaber.com |roja-gihiştinê=2023-06-09 }}</ref> Lî Zanîngeha Maryland Global Campus beşa rêvebirin û zanista siyasî dixwîne piştre li [[Zanîngeha Bilkentê]] bawernameya master û doktorayê wergirtiye. Di navbera salên 1986 û 2001an de di nav Artêşa Tirkiyê (TSK) de wek efserekî asayî leşkerî kiriye.<ref> {{Jêder-malper |url=https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkiyes-top-intelligence-chief-fidan-becomes-foreign-minister |sernav=Türkiye's top intelligence chief Fidan becomes foreign minister |tarîx=2023-06-03 |malper=Daily Sabah |roja-gihiştinê=2023-06-09 }}</ref> == Çalakiyên siyasî == Fidan ji 25ê gulana 2010an heya 7ê sibata sala 2015an bi armanca nûnertiya [[Partiya Dad û Geşedanê]] ji wezîfeya xwe [[Parlamenter|ya parlamenteriyê]] endam kir.<ref> https://www.dunya.com/gundem/hakan-fidan-slated-to-be-next-head-of-turkish-intelligence-haberi-111652</ref> Di 9ê adara 2015an de, piştî 30 rojan, namzetiya xwe vekişiya. Di nava çend saetan de dîsa ji bo wezîfeya xwe hat tayînkirin.<ref> https://web.archive.org/web/20151219061546/http://www.gazetevan.com/Hakan-Fidan-kimdir_-Ozgecmisinde-neler-var_-Iste-engenc-MIT-Baskaninin-ozgecmisi-46933.html</ref> === Têkiliyên derve === Di heyama wî de ji hevkariyeke ewlekarî ya bi [[Îsraêl]] û [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Amerîkayê]] re ber bi yekkirina bi [[Îran]]ê re veguherî, bi taybetî bi Qasem Silêmanî, serokê partiya EL''-Quds''.<ref> {{Jêder-nûçe |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-turkey-iran-idUSBRE99G0LB20131017 |sernav=Turkey revealed Israeli spy ring to Iran-report |tarîx=2013-10-17 |malper=Reuters |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-06-09 }}</ref> Di Konferansa Ewlekariyê ya Munîhê di Sibata 2017an de, wî lîsteyek ji 300 alîgirên Tevgera Gulen radestî Bruno Kahl, serokê ''[[Bundesnachrichtendienst]]''<ref> {{Jêder-malper |url=https://www.derbund.ch/der-irrtum-des-tuerkischen-top-spions-715173106198 |sernav=Der Irrtum des türkischen Top-Spions |tarîx=2017-03-28 |malper=Der Bund |ziman=de |roja-gihiştinê=2023-06-09 }}</ref> a [[Almanya]]yê kir, bi çavê xuyabûna hevkariyê. Di Îlona 2022an de li [[Bexda]]yê serdana Hamis Hancer ê ji bi siyasetmedarên sunîtî ya [[Parlamena Iraqê]] mîvan bû û bi Serokomarê Iraqê [[Berhem Salih]] re jî hevdîtin kiribû.<ref> https://m.bianet.org/english/world/268192-second-visit-by-turkiye-s-intelligence-chief-in-a-month-raises-question-marks-in-iraq</ref> == Êrîşa li dijî kurdên Helebê == Hakan Fidan yek ji wan kesên sereke bû ku di êrîşa taxên kurd ên li Helebê roleke sereke lîstiye. Berê ku êrîşên kurdên [[Êrîşên li ser taxên Şêxmeqsûd û Eşrefiyê yên Helebê 2026|Şêxmeqsûdê û Eşrefiyê]] were kirin Hakan Fidan bi caran gef li kurdên Rojavaya Kurdistanê xwariye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.dw.com/tr/hakan-fidandan-sdgye-operasyon-uyar%C4%B1s%C4%B1-sabr%C4%B1m%C4%B1z-t%C3%BCkeniyor/a-75217230 |sernav=Hakan Fîdan gef li HSDê xwar: Sebra me diqede. |malper=dw.com |roja-gihiştinê=2026-01-08 |ziman=tr }}</ref> Piştî çend rojên gefên Hakan Fidan bi alikariya Tirkiyeyê gelek komên girêdayî hikûmeta demkî Şamê ku di nav de endamên [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê|DAÎŞê]] hebûn êrîşê taxên kurdên Şêxmeqsûd û Eşrefiyê kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurmanci.anf-news.com/rojava-sUriye/di-erisen-helebe-de-ceteyen-daIS-e-ji-cih-digrin-206375 |sernav=Di êrîşên Helebê de çeteyên DAÎŞ’ê jî cih digrin |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-01-11 |ziman=ku}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Hikûmeta Tirkiyeyê ya 67an]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] 43tg2novjd76xuaa2ntz0o16ndfhhal 2100382 2100381 2026-10-25T04:46:53Z KiranBOT 89094 şopandina AMP ji URLan hate rakirin ([[:m:User:KiranBOT/AMP|hûrgulî]]) ([[User talk:Usernamekiran|çewtiyek rapor bike]]) v3.1.1s 2100382 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedî meqam | nav = Hakan Fidan | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn sal|1968}} | cihê_jidayikbûnê = [[Enqere]], [[Tirkiye]] | netewe = Tirkiye | hevjîn = Nuran Fidan | zarok = 3 | pîşe = Saziya Sîxuriyê û Dîplomat | wêne = Türkiye (Turkey) Foreign Minister Hakan Fidan in London, United Kingdom on June 21, 2023 - 53002140112 (cropped).jpg | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Fidan di sala 2023an | meqam = [[Wezareta karên derveyî ya Tirkiyeyê|Wezîrê karên derve]] | berê = [[Mevlüt Çavuşoğlu]] | paşê = | dawiya_dewrê = | destpêka_dewrê = 7ê puşperê 2023 | serokkomar = [[Recep Tayyip Erdoğan]] | jêrenot = | berê2 = [[Emre Taner]] | serokkomar2 = [[Abdullah Gül]]<br>Recep Tayyip Erdoğan | serokwezîr2 = Recep Tayyip Erdoğan<br>[[Ahmet Davutoğlu]] | partî = [[Partiya Dad û Geşedanê]] (2015) | meqam1 = [[Saziya Sîxuriyê ya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MİT)]] | berê1 = İsmail Hakkı Musa | serokkomar1 = Recep Tayyip Erdoğan | serokwezîr1 = [[Binali Yıldırım]] | paşê1 = [[İbrahim Kalın]] | dawiya_dewrê1 = 4ê puşperê 2023 | destpêka_dewrê1 = 9ê adara 2015 | dawiya_dewrê2 = 10ê reşemî 2015 | destpêka_dewrê2 = 25ê gulana 2010 | paşê2 = İsmail Hakkı Musa }} '''Hakan Fidan''' (jdb. 1968, li Enqere) rayedarekî dewleta tirk e ku bi eslê xwe kurd e. Hakan Fidan niha wezîrê karên derve yê Tirkiyê ye. Berê ku bibe wezareta karê derve Hakan Fîdan di navbera salên 2010 heta sala 2023an de wekê rêveberê [[Saziya Sîxuriyê ya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MİT)]] xebitiye. Hakan Fîdan yek ji rayedarên Tirkiyeyê ye ku di dema erka wî de li hemberê kurdan gelek komkujî pêk hatiye. Di gelek operasyonên MÎT a tirk ku di bin rêvebiriya wî de bû li hemberê sivîlan gelek komkujî pêk hatine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/cd1103ddn9ko |sernav=Ji bo 10 bersûcên doza êrîşa 10ê Cotmehê li Gara Trenê ya Enqereyê cezayê muebbetê hat birîn. |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2024-06-26 |roja-gihiştinê=2025-03-20 |ziman=tr}}</ref><ref>{{Jêder |sernav=Li Amedê êrîşa mitînga HDPê. |tarîx=2016-06-05 |url=https://www.voaturkce.com/a/diyarbakir-istasyon-meydani-hdp-mitingi-bombali-saldiri-5-haziran-2015/3362628.html |roja-gihiştinê=2025-03-20 |ziman=tr}}</ref> == Jînenîgarî == Hakan Fidan di sala 1968an de li [[Enqere|Enqerê]], Tirkiyê ji dayik bûye ku bi eslê xwe kurd e. Bav û kalên wî ji [[Bakurê Kurdistanê]] ku pêşî ji navçeya [[Gimgim]] a bi ser parêzgeha [[Mûş]]ê koçê navçeya [[Erdîş]]a bi ser parêzgeha [[Wan]]ê dibin û piştre jî ji wir koçê [[Enqere]]yê bûne.<ref> {{Jêder-malper |url=https://kundir.net/hakan-fidan-hayati-kimdir-nerelidir/ |sernav=Hakan Fidan Hayatı Kimdir? - Hakan Fidan Biyografi(Nereli) {{!}} Kundir |paşnav=Doğum: 1968 |pêşnav=Hakan Fidan Biyografisi Hakan Fidan Hakkında Genel Bilgiler Doğum adı: Hakan Fidan |paşnav2=Asker |pêşnav2=Ankara Hakan Fidan Rütbesi: Astsubay Başçavuş Hakan Fidan Mesleği : |tarîx=2020-11-28 |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-06-09 |paşnav3=College |pêşnav3=bürokrat Yerine Gelen : İsmail Hakkı MusaHakan Fidan Çocukları : Abdullah Halid Fidan Hakan Fidan Eğitim Hayatı : University of Maryland University |paşnav4=Fidan |pêşnav4=Bilkent Üniversitesi Hakan Fidan Kaç Yaşında : 53 YaşındaHakan Fidan Kürt mü? Hakan Fidanın memleketinin aslen Van olduğu bilinmektedir Bu bilgiye baktığımızda ve internetteki bilgilere bakınca Hakan Fidan’ın köylüleri tarafından yapılan açıklamalarda Hakan Fidan’ın Kürt olduğu söylenmektedir Hakan Fidan Kimdir? Hakan |paşnav5=başkanıdır |pêşnav5=Türkiyeli asker ve bürokrattır Mevcut Millî İstihbarat Teşkilatı’nın }}</ref><ref>{{Jêder |sernav=Hakan Fidan Kürtçe biliyor mu? Kuzeni Rûdaw’a anlattı |url=https://www.youtube.com/watch?v=mgCUXOtq1SE |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-07-03 }}</ref> Ew ji eşîra [[Hesenan (eşîr)|Hesenan]] e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.yeniakit.com.tr/haber/ilk-kez-duyacaksiniz-hakan-fidanin-asiretinin-2-abdulhamid-ile-baglantisi-ve-osmanli-pasasi-akrabalari-1763761.html |sernav=İlk kez duyacaksınız! Hakan Fidan'ın aşiretinin 2. Abdülhamid ile bağlantısı ve Osmanlı paşası akrabaları |malper=m.yeniakit.com.tr |roja-gihiştinê=2024-05-02 }}</ref> Dayika wî jineke [[tirk]]<ref>{{Jêder-malper |url=https://haymanagazetesi.org/amp/haber/15264465/hakan-fidan-kurt-mu-hakan-fidan-nereli-hakan-fidan-ailesi-kim |sernav=Hakan Fidan Kürt mü? Hakan Fidan nereli? Hakan Fidan ailesi kim? - Haymana Gazetesi |malper=haymanagazetesi.org |roja-gihiştinê=2023-06-09 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=çiriya paşîn 2024 }}</ref> ji bajarê [[Denizli (bajar)|Denizliyê]] ye.<ref> {{Jêder-malper |url=https://www.internethaber.com/hakan-fidan-esrari-kimdir-aslen-nereli-kurt-mu-763711h.htm |sernav=Hakan Fidan esrarı kimdir aslen nereli Kürt mü? - Internet Haber |malper=www.internethaber.com |roja-gihiştinê=2023-06-09 }}</ref> Lî Zanîngeha Maryland Global Campus beşa rêvebirin û zanista siyasî dixwîne piştre li [[Zanîngeha Bilkentê]] bawernameya master û doktorayê wergirtiye. Di navbera salên 1986 û 2001an de di nav Artêşa Tirkiyê (TSK) de wek efserekî asayî leşkerî kiriye.<ref> {{Jêder-malper |url=https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkiyes-top-intelligence-chief-fidan-becomes-foreign-minister |sernav=Türkiye's top intelligence chief Fidan becomes foreign minister |tarîx=2023-06-03 |malper=Daily Sabah |roja-gihiştinê=2023-06-09 }}</ref> == Çalakiyên siyasî == Fidan ji 25ê gulana 2010an heya 7ê sibata sala 2015an bi armanca nûnertiya [[Partiya Dad û Geşedanê]] ji wezîfeya xwe [[Parlamenter|ya parlamenteriyê]] endam kir.<ref> https://www.dunya.com/gundem/hakan-fidan-slated-to-be-next-head-of-turkish-intelligence-haberi-111652</ref> Di 9ê adara 2015an de, piştî 30 rojan, namzetiya xwe vekişiya. Di nava çend saetan de dîsa ji bo wezîfeya xwe hat tayînkirin.<ref> https://web.archive.org/web/20151219061546/http://www.gazetevan.com/Hakan-Fidan-kimdir_-Ozgecmisinde-neler-var_-Iste-engenc-MIT-Baskaninin-ozgecmisi-46933.html</ref> === Têkiliyên derve === Di heyama wî de ji hevkariyeke ewlekarî ya bi [[Îsraêl]] û [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Amerîkayê]] re ber bi yekkirina bi [[Îran]]ê re veguherî, bi taybetî bi Qasem Silêmanî, serokê partiya EL''-Quds''.<ref> {{Jêder-nûçe |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-turkey-iran-idUSBRE99G0LB20131017 |sernav=Turkey revealed Israeli spy ring to Iran-report |tarîx=2013-10-17 |malper=Reuters |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-06-09 }}</ref> Di Konferansa Ewlekariyê ya Munîhê di Sibata 2017an de, wî lîsteyek ji 300 alîgirên Tevgera Gulen radestî Bruno Kahl, serokê ''[[Bundesnachrichtendienst]]''<ref> {{Jêder-malper |url=https://www.derbund.ch/der-irrtum-des-tuerkischen-top-spions-715173106198 |sernav=Der Irrtum des türkischen Top-Spions |tarîx=2017-03-28 |malper=Der Bund |ziman=de |roja-gihiştinê=2023-06-09 }}</ref> a [[Almanya]]yê kir, bi çavê xuyabûna hevkariyê. Di Îlona 2022an de li [[Bexda]]yê serdana Hamis Hancer ê ji bi siyasetmedarên sunîtî ya [[Parlamena Iraqê]] mîvan bû û bi Serokomarê Iraqê [[Berhem Salih]] re jî hevdîtin kiribû.<ref> https://m.bianet.org/english/world/268192-second-visit-by-turkiye-s-intelligence-chief-in-a-month-raises-question-marks-in-iraq</ref> == Êrîşa li dijî kurdên Helebê == Hakan Fidan yek ji wan kesên sereke bû ku di êrîşa taxên kurd ên li Helebê roleke sereke lîstiye. Berê ku êrîşên kurdên [[Êrîşên li ser taxên Şêxmeqsûd û Eşrefiyê yên Helebê 2026|Şêxmeqsûdê û Eşrefiyê]] were kirin Hakan Fidan bi caran gef li kurdên Rojavaya Kurdistanê xwariye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.dw.com/tr/hakan-fidandan-sdgye-operasyon-uyar%C4%B1s%C4%B1-sabr%C4%B1m%C4%B1z-t%C3%BCkeniyor/a-75217230 |sernav=Hakan Fîdan gef li HSDê xwar: Sebra me diqede. |malper=dw.com |roja-gihiştinê=2026-01-08 |ziman=tr }}</ref> Piştî çend rojên gefên Hakan Fidan bi alikariya Tirkiyeyê gelek komên girêdayî hikûmeta demkî Şamê ku di nav de endamên [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê|DAÎŞê]] hebûn êrîşê taxên kurdên Şêxmeqsûd û Eşrefiyê kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurmanci.anf-news.com/rojava-sUriye/di-erisen-helebe-de-ceteyen-daIS-e-ji-cih-digrin-206375 |sernav=Di êrîşên Helebê de çeteyên DAÎŞ’ê jî cih digrin |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-01-11 |ziman=ku}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Hikûmeta Tirkiyeyê ya 67an]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] gf4u3rsuxzttxp7kb5webjbukse9gwg 0 141162 2100371 1750412 2026-10-25T04:37:48Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100371 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank bajar | nav = Gûrab Zermîx | navê_fermî = | nexşeya_cihan = Îran | koordînat = | welat = {{ala|Îran}} | parêzgeh = [[Gîlan (parêzgeh)|Gîlan]] | şaristan = | bexş = | gundistan = | navê_nîştecihan = | gelhe = 4.183 | gelhe_sal = [[2016]] | rûerd = | bilindayî = | dem = | wêneSer = | wêneSer_firehî = | wêneSer_sernav = | malper = }} '''Gûrab Zermîx''' ({{bi-fa|گوراب زرمیخ }}) yek ji bajarê parêzgeha [[Gîlan (parêzgeh)|Gîlanê]] ye ku bi dewleta [[Îran]]ê ve girêdayî ye. {{Parêzgeha Gîlanê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Erdnîgarî-Îran-şitil}} [[Kategorî:Bajarên parêzgeha Gîlanê]] [[Kategorî:Avabûnên 1999an li Îranê]] e044q2iwc91c6je7b14slz12lia9ip6 0 141420 2100379 1750417 2026-10-25T04:45:15Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100379 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank bajar | nav = Hadîşehr | navê_fermî = | nexşeya_cihan = Îran | koordînat = | welat = {{ala|Îran}} | dûgel = | parêzgeh = [[Mazenderan (parêzgeh)|Mazenderan]] | şaristan = | bexş = | gundistan = | gelhe = 7.889 <ref>https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395</ref> | gelhe_sal = [[2016]] | rûerd = | bilindayî = | wêneSer = | wêneSer_firehî = | wêneSer_sernav = | malper = }} '''Hadîşehr''' bajarek li bakurê [[Îran]]ê ser bi [[Mazenderan (parêzgeh)|parêzgeha Mazenderanê]] ye. Pirranya xelkê li wir dijîn [[Mazenderanî (gel)|gelê Mazenderanî]] ne û bi [[zimanê mazenderanî]] diaxivin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Parêzgeha Mazenderanê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Erdnîgarî-Îran-şitil}} [[Kategorî:Bajarên parêzgeha Mazenderanê]] [[Kategorî:Avabûnên 2000an li Îranê]] 5i1cfv5i55w89oypu4ljal33ebxwxcp 0 274367 2100396 1834106 2026-10-25T05:06:04Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100396 wikitext text/x-wiki {{Bêkategorî|tarîx=îlon 2024}} {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | wêneyê_asoyê = File:New7Wonders.jpg }} '''Heft nuwazeyên nû yên cîhanê''' kampanyayek bû ku di sala [[2001]]an de dest pê kir ji bo hilbijartina [[heft nuwazeyên cîhanê]] ji 200 abîdeyên/avahiyên/cîwarên heyî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://world.new7wonders.com/about-n7w/our-mission/how-the-new7wonders-movement-all-began/ |sernav=''How the New7Wonders movement all began'' {{!}} World of New7Wonders |malper=web.archive.org |tarîx=2014-02-17 |roja-gihiştinê=2024-09-12 |roja-arşîvê=2014-02-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140217203940/http://world.new7wonders.com/about-n7w/our-mission/how-the-new7wonders-movement-all-began/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Anketa ku ji aliyê Weqfa New 7 Wonders (N7W) ya bi navenda wê ya li [[Zurîx|Zurich]], [[Swîsre]], hat organîzekirin, bi rêya [[dengdan]]a belaş a li ser [[înternet]]ê û dengdana [[Telefon|têlefonê]] ji aliyê [[Bernard Weber]] yê [[Kanada|kanadî]]-swîsreyî ve hate rêve kirin. Serketiyên hilbijartî di 7ê [[tîrmeh]]ê 2007 de li [[Estádio da Luz]] li [[Lîzbon]]ê hatin ragihandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://about.new7wonders.com/faq/ |sernav=FAQ {{!}} About New7Wonders |malper=web.archive.org |tarîx=2020-05-13 |roja-gihiştinê=2024-09-12 |roja-arşîvê=2020-05-13 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200513082306/https://about.new7wonders.com/faq/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://world.new7wonders.com/about-n7w/the-founder/ |sernav=The project founder Bernard Weber - A Short History {{!}} World of New7Wonders |malper=web.archive.org |tarîx=2013-03-05 |roja-gihiştinê=2024-09-12 |roja-arşîvê=2013-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130305010724/http://world.new7wonders.com/about-n7w/the-founder/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://mobile.newsweek.com/detail.jsp?key=10653&rc=te&p=1&pv=1 |sernav=Vote for Christ |malper=web.archive.org |tarîx=2008-05-03 |roja-gihiştinê=2024-09-12 |roja-arşîvê=2008-05-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080503045940/http://mobile.newsweek.com/detail.jsp?key=10653&rc=te&p=1&pv=1 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://world.new7wonders.com/new7wonders-of-the-world-page/new7wonders-of-the-world/voting-analysis/ |sernav=Voting Analysis {{!}} World of New7Wonders |malper=web.archive.org |tarîx=2013-03-26 |roja-gihiştinê=2024-09-12 |roja-arşîvê=2013-03-26 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130326001211/http://world.new7wonders.com/new7wonders-of-the-world-page/new7wonders-of-the-world/voting-analysis/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Ev anket wek nezanistî hat dîtin, hinekî jî ji ber ku meriv karibû gelek dengan bide.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-wonders8jul08,0,299368.story?coll=la-default-underdog |sernav=The Seven Wonders of the World, 2.0 - latimes.com |malper=web.archive.org |tarîx=2011-12-28 |roja-gihiştinê=2024-09-12 |roja-arşîvê=2011-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111228223738/http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-wonders8jul08,0,299368.story?coll=la-default-underdog |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Li gorî [[John Zogby]], damezrîner û CEO yê niha yê [[Utica]], rêxistina anketê ya [[Zogby International]], Weqfa New 7 Wonders "anketa herî mezin a qeydkirî" derxist holê. Kampanya rastî bertekên fermî yên berfireh hat. Hin welatan fînalîstê xwe xistin pêş û hewl dan ku dengên zêdetir jê re bidest bixin, hinên din pêşbirk kêm kirin an jî rexne kirin. [[UNESCO|Rêxistina Perwerde, Zanist û Çandê ya Neteweyên Yekbûyî (UNESCO)]] di sala [[2001]]ê de û dîsa di sala [[2007]]ê de xwe ji vê kampanyayê dûr xist.<ref>{{Jêder-malper |url=http://world.new7wonders.com/2007/06/08/new7wonders-and-unesco-separate-organizations-supporting-common-goals/ |sernav=New7Wonders and UNESCO: Separate organizations, common goals - World of New7Wonders |malper=web.archive.org |tarîx=2016-04-25 |roja-gihiştinê=2024-09-12 |roja-arşîvê=2016-04-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160425215754/http://world.new7wonders.com/2007/06/08/new7wonders-and-unesco-separate-organizations-supporting-common-goals/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://whc.unesco.org/en/news/352 |sernav=UNESCO World Heritage Centre - UNESCO confirms that it is not involved in the "New 7 wonders of the world" campaign |malper=web.archive.org |tarîx=2016-11-23 |roja-gihiştinê=2024-09-12 |roja-arşîvê=2016-11-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161123095707/http://whc.unesco.org/en/news/352 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Heft nuwazeyên nû yên hilbijartî == [[Pîramîdên Gîzeyê|Pîramîda herî mezin a Gizayê]], ku ji heft nuwazeyên orîjînal ên cîhana Kevnar tenê sax maye, statûya rûmetê wergirt. {| class="wikitable" !Nuwaze !Welat !Wêne !Sal |- |[[Pîramîdên Gîzeyê]] |[[Misir]] |[[Wêne:Pyramids of the Giza Necropolis.jpg|100px|Pyramide Kheops]] |2560 BZ |- |[[Dîwarê Çînê]] |[[Çîn]] |[[Wêne:The Great Wall of China at Jinshanling.jpg|100px|The Great Wall of China (Mutianyﺁ section)]] |700 BZ |- |[[Petra]] |[[Urdun]] |[[Wêne:The Monastery, Petra, Jordan8.jpg|100px|Ad Deir ("The Monastery")]] | 312 BZ |- |[[Kolezyûm]] |[[Îtalya]] |[[Wêne:Rome Colosseum exterior panorama.jpg|100px|The Colosseum at dusk: exterior view of the best-preserved section]] |80 PZ |- |[[Chichen Itza|Chichén Itza]] |[[Meksîko]] |[[Wêne:Chichen-Itza-Castillo-Seen-From-East.JPG|100px|El Castillo being climbed by tourists]] |600 PZ |- |[[Machu Picchu]] |[[Perû]] |[[Wêne:Machu Picchu, Peru.jpg|100px|''Machu Picchu'' in Peru]] |1450 PZ |- |[[Tac Mehel|Taj Mehel]] |[[Hindistan]] |[[Wêne:Taj Mahal in March 2004.jpg|100px|Taj]] |1643 PZ |- |[[Mesîhê Xilaskar]] |[[Brezîl]] |[[Wêne:Unique_Moment_with_the_Moon_and_Christ_the_Redeemer_3.jpg|100px|''Christ the Redeemer'' in Rio de Janeiro]] |1931 PZ |} == Mijarên têkidar == * [[Heft nuwazeyên cîhanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Heft nuwazeyên cîhanê]] o4mohm8jknivmuft1d8fkqhi967z00t 2 309907 2100352 2100157 2026-10-24T22:21:52Z Kawa63 105128 /* */ 2100352 wikitext text/x-wiki [[Turya]]__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <div style="font-family:Calibri,sans-serif; background:#A3C1AD; padding:20px;"> <div style="background:#ffffff; padding:12px; border:2px solid #000000; font-size:11pt;"> <div style="background:#00CC99; padding:20px; text-align:center; border:2px solid #000000;"> Her çar alî Kurdistan<br>[[File:Kurdistan flag.gif]] </div> <div style="background:#ffffff; padding:15px; border-bottom:2px solid #000000;"> [[Wêne:1946 Kurdistan et groupements Kurdes isolés (detail of Kurdistan).jpg|thumb|[[Kurdistan|Sinorên welat]] çiqas xweş ne…]] == Agahî == {| style="background-color:transparent; margin-left:auto; margin-right:auto;" | valign="top" |{{Babîl||Mêr|Misilman|footer=|color=grey}} | valign="top" | |} {| style="background-color:transparent; margin-left:auto; margin-right:auto;" | valign="top" |{{Babîl|ku|de|en-2|az-2|tr-2|diq-1|footer=|color=white}} |} == Statîstîk == * [https://xtools.wmcloud.org/pages/ku.wikipedia.org/Kur%C3%AA%2520Acem%C3%AE '''Gotarên min li ser Wîkîpediyaya kurdî'''] 38b35i6g61f52htmz3jqjtojuynnnmc 2100367 2100352 2026-10-24T22:54:39Z Kawa63 105128 Guhartoya [[Special:Diff/2100352|2100352]] yê [[Special:Contributions/Kawa63|Kawa63]] ([[User talk:Kawa63|gotûbêj]]) şûnde kir 2100367 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <div style="font-family:Calibri,sans-serif; background:#A3C1AD; padding:20px;"> <div style="background:#ffffff; padding:12px; border:2px solid #000000; font-size:11pt;"> <div style="background:#00CC99; padding:20px; text-align:center; border:2px solid #000000;"> Her çar alî Kurdistan<br>[[File:Kurdistan flag.gif]] </div> <div style="background:#ffffff; padding:15px; border-bottom:2px solid #000000;"> [[Wêne:1946 Kurdistan et groupements Kurdes isolés (detail of Kurdistan).jpg|thumb|[[Kurdistan|Sinorên welat]] çiqas xweş ne…]] == Agahî == {| style="background-color:transparent; margin-left:auto; margin-right:auto;" | valign="top" |{{Babîl||Mêr|Misilman|footer=|color=grey}} | valign="top" | |} {| style="background-color:transparent; margin-left:auto; margin-right:auto;" | valign="top" |{{Babîl|ku|de|en-2|az-2|tr-2|diq-1|footer=|color=white}} |} == Statîstîk == * [https://xtools.wmcloud.org/pages/ku.wikipedia.org/Kur%C3%AA%2520Acem%C3%AE '''Gotarên min li ser Wîkîpediyaya kurdî'''] 30b4jaahps33a4j3lbx30u60a8p25en 0 330369 2100369 2098631 2026-10-25T04:36:14Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100369 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Child and ox ploughing, Laos (1).jpg|thumb|[[Gamêş|Gamêşeke]] bo gîsinê li [[Laos|Laosê]] tê bikaranîn]] '''Gîsin''' amûreke [[Çandinî|çandiniyê]] ye ku ji bo nermkirin an zivîrandina axê berî çandina [[bizar]] an şitilan tê bikaranîn. Di çaxên berê de gîsin bi rêya ga û hespan dihatin kişandin, lê gîsinên modern bi traktoran têne kişandin. Dibe ku çarçoveya gîsineke ji dar, hesin an pola be û tîxek (an jî perçeyekî birrînê) lê hatibe girêdan da ku axê bibire û nerm bike. Ew amûr di piriya tarîxê de ji bo çandiniyê bûye elementeke bingehîn.<ref>{{cite news |date=7 April 2011 |title=Anglo-Saxon 7th Century plough coulter found in Kent |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-12997877 |work=BBC News}}</ref> Gîsinên herî kevin bêçerx bûn; ew cure gîsin di nav [[Romaya kevnare|romayan]] de wekî ''aratrum'' dihat zanin. [[Kelt|Gelên keltî]] yekê car di çaxa Romayê de dest bi bikaranîna gîsinên biçerx kirin.<ref>{{Cite book |title=Roman Britain and the English Settlements |last1=Collingwood |first1=R. G. |publisher=Biblo & Tannen Publishers |year=1998 |page=211 |isbn=9780819611604 |url=https://books.google.com/books?id=fMcbnMFn8lcC&pg=PA211 |last2=Collingwood |first2=Robin George |last3=Nowell |first3=John |last4=Myres |first4=Linton |orig-year=1936}}</ref> Armanca sereke ya gîsinê ew e ku axa herî jor were zivîrandin,<ref name="Britannica">{{Cite encyclopedia |title=Plow |encyclopedia=[[Encyclopaedia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/technology/plow |access-date=16 September 2018}}</ref> xurdemeniyên teze bînin ser rûyê erdê<ref>{{Cite book |title=Living Sci. 8 Silver Jubilee |last1=Sahgal |first1=A C |publisher=Ratna Sagar |page=7 |isbn=9788183325035 |location=India |url=https://books.google.com/books?id=F7aA8fzQtNMC&pg=PA7 |last2=Sahgal |first2=Mukul}}</ref> di eynî çaxê de [[Dîbek (giya)|giya]] û bermayiyên çandiniyê ji bo rizîbûnê têne veşartin. Xendekên ku bi gîsinê têne birîn wekî xendekan têne binavkirin. Di karanîna modern de, zeviyek gîsinkirî bi gelemperî tê hiştin ku hişk bibe û dûv re berî çandinê tê paqijkirin. Gîsinkirin û [[Cot|çandina axê]] naveroka qata jorîn a 12 heta 25 santîmetre a axê ku piriya [[Reg|kokên]] xwarina nebatan lê mezin dibin, wekhev dike. Gîsin ji hêla însanan hatiye pêşxistin, lê bikaranîna heywanan bêhtir biqîmet bû. Heywanên ewil ku di wî warî de hatin bikaranîn ga bûn. Paşê li gelek deveran hesp û [[qantir]] jî hatin bikaranîn. Bi [[şoreşa pîşesaziyê]] re derfeta bikaranîna [[motorên hilmê]] ji bo kişandina gîsanan peyda bû. Di destpêka sedeya 20ê de jî, [[Traktor|traktorên]] bi [[motorên şewata navxweyî]] cihê wan girtin. ''Petty Plough'' (Gîsana Petty) îxtirake giring bû ku di salên 1930î de li [[Awistralya|Awîstralyayê]] ji bo ajotina nav rêzên baxçeyên fêkiyan dihat bikaranîn. Li hin deverên ku rastî metirsiya xirabûna axê û [[Erozyon|erozyonê]] tên, bikaranîna gîsina kevneşopî kêm bûye. Li şûna wê, gîsina kêmkûr an jî metodên din ên parastina axê yên ku ziyaneke kêm digihînin wê, tên bikaranîn. Gîsin di yek ji eserên herî kevn ê edebiyata nivîskî ya ku heta roja me maye de cih digire, esereke ji hezarsala sêyê {{Bz}}. Di wê eserê de ku [[Nîqaşên sumerî|şiîreke nîqaşê ya sumerî]] ye bi navê "[[Nîqaşa di navbera çelûk û gîsinê]]" de, gîsin wekî kesayetiyek tê temsîl kirin û bi amûreke din re; yanî çelûkê, li ser wê yekê nîqaşê dike ka kîjan çêtir e.<ref>{{Cite book |title=The Babylonian disputation poems |last=Jiménez |first=Enrique |publisher=Brill |date=2017 |pages=13–18 |isbn=978-90-04-33625-4 |location=Leiden; Boston |series=Culture and history of the ancient Near East}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Çandinî]] [[Kategorî:Alavên çandiniyê]] [[Kategorî:Ax]] qs580ufhjidrg49hymbyan2zvm48iuv 0 330380 2100377 2098726 2026-10-25T04:44:03Z SakuraBot 54179 [[Wikipedia:Classifying balanced articles|bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2100377 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî }} '''Hacker''' kesên ku bi dizîka dikevin sîstemên [[komputer]], [[malper]] an [[telefon]]an in. Bi giştî, hacker [[şîfre]]yên sîsteman dişikînin da ku karê xwe yê [[dizî]], [[şantaj]] û zirarê çêkin.<ref>[[Occo Mahabad]] (2020). "Dîroka hackeriyê û hackerên navdar.", [[Xwebûn]], 49:2020, r. 8.</ref> {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Hackerî]] [[Kategorî:Programkirina komputerê]] [[Kategorî:Termînolojiya komputerê]] jji2rr3hrj9nbucsl6jec2vlcaw7wi3 0 330420 2100325 2099307 2026-10-24T15:38:31Z MikaelF 935 /* Berhem */ 2100325 wikitext text/x-wiki '''Nûdem Hezex''' nivîskar û helbestvanekî kurd e ku di sala 1965an de li [[Hezex]]ê hatiye dinyayê. == Kurtejiyan == Nûdem Hezex di sala 1989an de beşa mamostetiya teknolojiyê ya [[Zanîngeha Gaziyê]] li [[Enqere]]yê qedandiye. Wî 28 salan li [[Mersîn]]ê karê mamostetiyê kiriye û niha [[malnişîn]] e. Hezex di 2018an de bi [[Xelata Wêjeyê ya Ehmedê Xanî]] bo romana bi navê "Bîr" hate xelatkirin.<ref>https://rudaw.net/kurmanci/categories/culture/1125487</ref> Di 2020an de romana wî bi navê "Spîroj" ji aliyê weşanên Payîzê ve jî hat çapkirin. Berhemên din ên Hezex ev in: [[Xizêmok]], [[Lîlîstan]] û [[Belalûk]].<ref>[[Xecê Daşxin]] (2021). "Em êşên xwe dixemilînin û bi sloganan vedibêjin. Romanên bextewar tune ne.", [[Xwebûn]], 55:2021, r. 4.</ref> Her wiha 17 stranên wî yên gotin û muzîkên wan nivîsî li nav gelek albuman in.<ref>https://diyarname.com/nivis/masimusa_12828</ref> == Berhem == * ''Belalûk'', roman, 2014, [[Weşanên Do]] * ''Lîlîstan'', helbest, 2016, [[Weşanên Sinirsiz]] * ''Mahser'', helbest, 2017, Weşanên Sinirsiz * ''Bîr'', roman, [[Weşanên Dara]], 2018<ref>[[Yaşar Eroglu]] (2021). "Romanên Nûdem Hezex: Mija mêjî.", [[Xwebûn]], 71:2021, r. 5.</ref> * ''Xîzemok. Lênivîska nivîsbêjekî bêziman'', helbesteçîrok, [[Weşanên Sîtav]], 2019 * ''Spîroj. Berfa spî, ji ewrên tarî dibare'', roman, [[Weşanên Payîz]], 2020 * ''Çello, Sonata Mirinê'', roman, 2024, [[Weşanên Na]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Helbestvanên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] l476l8pnizyngkv82zsqyqou9vwwl6b 2100326 2100325 2026-10-24T15:39:18Z MikaelF 935 /* Berhem */ 2100326 wikitext text/x-wiki '''Nûdem Hezex''' nivîskar û helbestvanekî kurd e ku di sala 1965an de li [[Hezex]]ê hatiye dinyayê. == Kurtejiyan == Nûdem Hezex di sala 1989an de beşa mamostetiya teknolojiyê ya [[Zanîngeha Gaziyê]] li [[Enqere]]yê qedandiye. Wî 28 salan li [[Mersîn]]ê karê mamostetiyê kiriye û niha [[malnişîn]] e. Hezex di 2018an de bi [[Xelata Wêjeyê ya Ehmedê Xanî]] bo romana bi navê "Bîr" hate xelatkirin.<ref>https://rudaw.net/kurmanci/categories/culture/1125487</ref> Di 2020an de romana wî bi navê "Spîroj" ji aliyê weşanên Payîzê ve jî hat çapkirin. Berhemên din ên Hezex ev in: [[Xizêmok]], [[Lîlîstan]] û [[Belalûk]].<ref>[[Xecê Daşxin]] (2021). "Em êşên xwe dixemilînin û bi sloganan vedibêjin. Romanên bextewar tune ne.", [[Xwebûn]], 55:2021, r. 4.</ref> Her wiha 17 stranên wî yên gotin û muzîkên wan nivîsî li nav gelek albuman in.<ref>https://diyarname.com/nivis/masimusa_12828</ref> == Berhem == * ''Belalûk'', roman, 2014, [[Weşanên Do]] * ''Lîlîstan'', helbest, 2016, [[Weşanên Sinirsiz]] * ''Mahser'', helbest, 2017, Weşanên Sinirsiz * ''Bîr'', roman, [[Weşanên Dara]], 2018<ref>[[Yaşar Eroglu]] (2021). "Romanên Nûdem Hezex: Mija mêjî.", [[Xwebûn]], 71:2021, r. 5.</ref> * ''Xîzemok. Lênivîska nivîsbêjekî bêziman'', helbesteçîrok, [[Weşanên Sîtav]], 2019 * ''Spîroj. Berfa spî, ji ewrên tarî dibare'', roman, [[Weşanên Payîz]], 2020<ref>[[Yaşar Eroglu]] (2021). "Romanên Nûdem Hezex: Mija mêjî.", [[Xwebûn]], 71:2021, r. 5.</ref> * ''Çello, Sonata Mirinê'', roman, 2024, [[Weşanên Na]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Helbestvanên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] hm5941sq12pzv2vfi8ie10fe00ostew 0 330462 2100249 2100153 2026-10-24T12:29:11Z Kawa63 105128 /* Nîqaş */ 2100249 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{multiple image|perrow=2|total_width=300|image1=Andasol Guadix 4.jpg|alt1=Concentrated solar power parabolic troughs in the distance arranged i|image2=Darling_Wind_Farm.jpg|alt2=Wind turbines beside a red dirt road|image3=ThreeGorgesDam-China2009.jpg|alt3=The [[Three Gorges Dam]] on the [[Yangtze River]] in China|image4=Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg|alt4=Biomass plant in Scotland.|footer=Meselayên enerjiya venûker: konsepta enerjiya rojê li [[Spanya|Spanyayê]]; enerjiya bayê li [[Afrîkaya Başûr]]; [[Bendava Sê Newala]] li ser [[Yangtsê|çemê Yangtseyê]] li [[Çîn]]; biyoenerjî li [[Skotlenda|Îskoçyayê]].}} '''Enerjiya venûker''' (ku jê re '''enerjiya kesk''' jî tê gotin) [[Wize|enerjiya]] ku ji çavkaniyên xwezayî yên venûker tê çêkirin e ku li gorî wexta însanan têne nûkirin. Cureyên enerjiya venûker yên herî zêde têne bikaranîn [[Hêza tavê|enerjiya rojê]], [[enerjiya bayê]], biyoenerjî û [[hîdroenerjî]] ne. [[Komjiyanî|Biyoenerjî]] û [[enerjiya jeotermal]] jî li hin welatan giring in. Sazkirinên enerjiya venûker dikarin mezin an biçûk bin û ji bo deverên bajarî û gundan guncan in. Enerjiya venûker pir caran bi [[Elektrîkîfasyon|elektrîkîfasyonê]] zêdetir re tê bikaranîn. Wê yekê gelek feydeyên xwe hene: elektrîk dikare germî û wesayîtan bi tesîr biguhezîne û di xala xerckirinê de paqij e.<ref>{{cite journal |last1=Armaroli |first1=Nicola |author-link=Nicola Armaroli |last2=Balzani |first2=Vincenzo |author-link2=Vincenzo Balzani |year=2011 |title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmental Science]] |volume=4 |issue=9 |pages=3193–3222 |bibcode=2011EnEnS...4.3193A |doi=10.1039/c1ee01249e}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Armaroli |first1=Nicola |last2=Balzani |first2=Vincenzo |year=2016 |title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition |journal=[[Chemistry – A European Journal]] |volume=22 |issue=1 |pages=32–57 |bibcode=2016ChEuJ..22...32A |doi=10.1002/chem.201503580 |pmid=26584653}}</ref> Çavkaniyên enerjiya venûker yên guhêrbar ew in ku xwezaya wan guherbar e, wekî enerjiya bayê û enerjiya rojê. Berevajî vê, çavkaniyên enerjiya venûker yên kontrolkirî [[Bendav|hîdroelektrîkiya bendavkirî]], biyoenerjî, an enerjiya jeotermal in. Ji bo ku enerjiyek wekî enerjiya venûker were hesibandin, divê ew çavkaniyeke bêdawî be.<ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/en/climatechange/what-is-renewable-energy |title=What is renewable energy? |website=United Nations |access-date=2026-08-19 |language=en |last=Nations |first=United}}</ref> Ji ber wê yekê, [[enerjiya nukleerî]] wekî enerjiyeke venûker nayê dîtin, ji ber ku ew xwe dispêre sotemeniya ku nayê venûker kirin.<ref>{{Cite web |url=https://www.nhm.ac.uk/discover/quick-questions/is-nuclear-energy-renewable.html |title=Is nuclear energy renewable? {{!}} Natural History Museum |website=www.nhm.ac.uk |access-date=2026-08-19 |language=en}}</ref> Di 40 salên borî de, sîstemên enerjiya venûker bi awayekî bilez hem bi tesîrtir û hem jî erzantir bûne.<ref>{{cite web |url=https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html |title=Global renewable energy trends |website=Deloitte Insights |access-date=28 January 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129005932/https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html |archive-date=29 January 2019}}</ref> Piriya mezin a kapasîteya elektrîkê ya nû ya ku li çaraliyê Dunyayê hatiye sazkirin, niha ji çavkaniyên venûker pêk tê.<ref>{{Cite web |url=https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity |title=Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity |website=irena.org |date=2 April 2019 |access-date=2 December 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity |archive-date=2 April 2019}}</ref> Di deh salên dawî de, lêçûnên çavkaniyên enerjiya venûker, wekî enerjiya rojê û bayê, bi awayekî berbiçav kêm bûne; ew yek jî wan li hember sotemeniyên fosîl ên kevneşopî pêşbaztir kiriye.<ref>{{Cite web |url=https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ |title=2023 Levelized Cost Of Energy+ |website=www.lazard.com |access-date=2024-06-10 |language=en}}</ref> Li hin herêmên coxrafyayî, enerjiya rojê ([[Sîstema fotovoltaîk|fotovoltaîk]]) an jî enerjiya bayê ya li ser bejahiyê, bûne vebijarkên herî erzan ji bo hilberîna elektrîka venûker.<ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report|url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020|title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025|author=IEA|page=12|access-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020|archive-date=26 April 2021|url-status=live|year=2020}}</ref> Di navbera salên 2011 û 2021ê de, para enerjiya venûker di dabînkirina elektrîkê ya dunyayî de ji %20 derket %28ê. Enerjiya ji roj û bayê sebeba sereke ya vê zêdebûnê bû ku bi hev re ji %2 derket %10ê. Bikaranîna enerjiya fosîl ji %68 daket %62yê.<ref name=":8">{{cite journal |date=14 June 2019 |title=Renewables 2022 |url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ |journal=Global Status Report |issue=renewable energies |page=44 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/ |archive-date=24 May 2019 |access-date=5 September 2022}}</ref> Di sala 2025ê de, enerjiya venûker %34ê hilberîna elektrîkê ya dunyayî pêk anî (ku ew rêje di sala 2024ê de %32 bû), û tê texmîn kirin ku heta sala 2030ê ew rêje derbasî %43yê bibe.<ref>{{Cite web |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-review-2026/electricity-supply |title=Electricity supply – Global Energy Review 2026 – Analysis |website=IEA |access-date=2026-09-09 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.iea.org/reports/renewables-2025/renewable-electricity |title=Renewable electricity – Renewables 2025 – Analysis |website=IEA |access-date=2026-09-09 |language=en-GB}}</ref> Li gelek welatan, enerjiya venûker jixwe zêdetirî %20ê tevahiya dabînkirina enerjiyê pêk tîne; hin welat jî zêdetirî nîvê an heta hemû elektrîka xwe ji çavkaniyên venûker bi dest dixin.<ref name=":5">{{Cite journal |last1=Ritchie |first1=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author2-link=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=January 2024 |title=Renewable Energy |url=https://ourworldindata.org/renewable-energy |journal=[[Our World in Data]]}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |title=Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity |website=CleanTechnica |date=2021-10-28 |access-date=2021-11-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |archive-date=17 November 2021 |last=Sensiba |first=Jennifer}}</ref> Motîvasyona sereke ya bikaranîna enerjiya venûker li şûna sotemeniyên fosîl, kêmkirina belavbûna gazên serayê ye ku dibe sebeba [[guherîna avhewayê]]. Bi gelemperî, çavkaniyên enerjiya venûker ji sotemeniyên fosîl pir kêmtir qirêj dikin.<ref name=":2">{{Cite book |title=Renewable energy: a first course |last1=Ehrlich |first1=Robert |publisher=Taylor & Francis, CRC Press |date=2018 |isbn=978-1-138-29738-8 |edition=2nd |location=Boca Raton London New York |last2=Geller |first2=Harold A. |last3=Geller |first3=Harold}}</ref> Enerjiyên venûker jî ji sotemeniyên fosîl pir kêmtir qirêjiya hewayê çêdikin, tenduristiya giştî baştir dikin, û kêmtir dengdar in.<ref name=":2" /> [[Ajansa Enerjiyê ya Enternasyonal]] texmîn dike ku ji bo ku heta sala 2050ê emîsyonên sifir ên net bi dest bixin, %90 ê elektrîka gerdûnî dê hewce bike ku ji hêla enerjiya nûjenkirî ve were hilberandin.<ref>{{Cite web |url=https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly |title=Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly |website=International Energy Agency |date=2024-05-30 |access-date=2024-05-31 |language=en}}</ref> Leza heyî ya berfirehbûna enerjiya venûker ji wê rêjeya pêwîst a li seranserê dunyayê pir dûr e,<ref>{{cite journal |last1=Cherp |first1=Aleh |last2=Vinichenko |first2=Vadim |last3=Tosun |first3=Jale |last4=Gordon |first4=Joel A. |last5=Jewell |first5=Jessica |date=19 July 2021 |title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets |journal=Nature Energy |volume=6 |issue=7 |pages=742–754 |bibcode=2021NatEn...6..742C |doi=10.1038/s41560-021-00863-0}}</ref> di nav de ekonomiyên mezin ên bi kapasîteyên darayî yên bilind ên wekî G7 û YE.<ref>{{cite journal |last1=Suzuki |first1=Masahiro |last2=Jewell |first2=Jessica |last3=Cherp |first3=Aleh |date=December 2023 |title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets |journal=Energy Research & Social Science |volume=106 |bibcode=2023ERSS..10603281S |doi=10.1016/j.erss.2023.103281 |hdl-access=free |article-number=103281 |hdl=20.500.14018/14250}}</ref> Belavkirina enerjiya venûker hîn jî rastî astengan tê; bi taybetî alîkariyên darayî yên ji bo [[Sotemeniya fosîl|sotemeniyên fosîl]],<ref>{{cite journal |last1=Timperley |first1=Jocelyn |date=21 October 2021 |title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill |journal=Nature |volume=598 |issue=7881 |pages=403–405 |bibcode=2021Natur.598..403T |doi=10.1038/d41586-021-02847-2 |pmid=34671143 |doi-access=free}}</ref> xebatên [[lobîîzmê]] yên ji aliyê dabînkerên heyî yên enerjiyê ve,<ref>{{cite journal |last1=Lockwood |first1=Matthew |last2=Mitchell |first2=Catherine |last3=Hoggett |first3=Richard |date=May 2020 |title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity |journal=Energy Policy |volume=140 |bibcode=2020EnPol.14011426L |doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 |hdl-access=free |article-number=111426 |hdl=10871/120327}}</ref> û nerazîbûna herêmî ya li hemberî bikaranîna axê ji bo tesîsên enerjiya venûker.<ref>{{Cite journal |last1=Susskind |first1=Lawrence |last2=Chun |first2=Jungwoo |last3=Gant |first3=Alexander |last4=Hodgkins |first4=Chelsea |last5=Cohen |first5=Jessica |last6=Lohmar |first6=Sarah |date=June 2022 |title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States |journal=Energy Policy |language=en |volume=165 |bibcode=2022EnPol.16512922S |doi=10.1016/j.enpol.2022.112922 |doi-access=free |article-number=112922}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 |title=Net Zero by 2050 – Analysis |website=IEA |date=18 May 2021 |access-date=2023-03-19 |language=en-GB}}</ref> Mîna hemû çalakiyên madenê, derxistina [[Mîneral|mîneralan]] ku ji bo gelek teknolojiyên enerjiya venûker pêwîst in jî, dibe sebeba zirarên hawirdorî.<ref>{{Cite web |url=https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better |title=Mining is necessary for the green transition. Here's why experts say we need to do it better |website=PBS NewsHour |date=2023-12-01 |access-date=2024-05-31 |language=en-us |last=Isaacs-Thomas |first=Bella}}</ref> Hin kes [[enerjiya nukleerî]] jî wekî çavkaniyeke enerjiya venûker dibînin; her çend ew mesele cihê nîqaşê be jî, ji ber ku enerjiya nukleerî pêdivî bi derxistina [[Uryanyûm|uryanyûmê]] heye, çavkaniyeke ku nayê venûker kirin. == Nêrîna giştî == {{multiple image|total_width=400|image1=1990- Renewable energy production, by source.svg|caption1=Çavkaniyên enerjiyê yên venûker, bi taybetî enerjiya rojê (fotovoltaîk) û enerjiya bayê, beşeke her ku diçe zêdetir a elektrîkê hildiberînin.<ref name=EmberElectricityProduction_2022>{{cite web |title=Electricity production by source, World |url=https://ourworldindata.org/grapher/electricity-prod-source-stacked |publisher=Our World in Data, crediting Ember |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201191439/https://ourworldindata.org/grapher/electricity-prod-source-stacked |archive-date=1 December 2024 |url-status=live}} OWID credits "Source: Ember's Yearly Electricity Data; Ember's European Electricity Review; Energy Institute Statistical Review of World Energy".</ref>|image2=Global Energy Consumption.svg|caption2=Her çend çavkaniyên enerjiyê yên nûjenbar bi lez zêde dibin jî, komir, [[Neft|petrol]] û gaza xwezayî hîn jî çavkaniyên sereke yên enerjiyê li Dunyayê ne.<ref name=GlobalCarbonBudget_2025>{{cite web |title=GCB 2025 |url=https://globalcarbonbudget.org/gcb-2025/ |publisher=Global Carbon Budget |archive-url=https://web.archive.org/web/20260208191859/https://globalcarbonbudget.org/gcb-2025/ |archive-date=8 February 2026 |date=2026 |url-status=live}} GCB links to downloadable data at {{cite web |title=Figures from the Global Carbon Budget 2025 / 34: Global energy use by category |url=https://robbieandrew.github.io/GCB2025/ |publisher=CICERO Center for International Climate Research |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301111528/https://robbieandrew.github.io/GCB2025/ |archive-date=1 March 2026 |date=2026 |url-status=live}}</ref>}} === Terîf === Enerjiya venûker bi gelemperî wekî enerjiya ku ji diyardeyên xwezayî yên ku bi berdewamî diqewimin tê fêmkirin. [[Ajansa Enerjiyê ya Enternasyonel]] wê wekî "enerjiya ku ji prosesên xwezayî tê wergirtin ku bi rêjeyek zûtir ji ya ku tê xerckirin têne nûkirin" terîf dike. [[Hêza tavê|Qûweta rojê]], [[Hêza bayê|qûweta bayê]], [[hîdroelektrîk]], [[enerjiya jeotermal]] û [[biyoenerjî]] bi berfirehî têne pejirandin ku celebên sereke yên enerjiya venûker ne. Enerjiya venûker pir caran di çar waran de cihê sotemeniyên kevneşopî digire: [[hilberîna elektrîkê]], germkirina ava germ/cîh, veguhastin û karûbarên enerjiyê yên gundan (ji derveyî torê).{{sfn|REN21 Renewables Global Status Report|2010}} Her çend nêzî hemû şêweyên enerjiya venûker ji sotemeniyên fosîl pir kêmtir emisyonên karbonê çêdikin jî, ew terim ne hevmane ye bi enerjiya kêm-karbonî. Hin çavkaniyên enerjiyê yên ne-venûker, wek enerjiya nukleerî, nêzîkî qet emisyonan çênakin, di eynî wextê de hin çavkaniyên enerjiya venûker dikarin pir karbon-zêde bikar bînin, wek şewitandina biyoenerjiyê heke bi çandina nebatên nû neyê telafîkirin.<ref name=":22">{{Cite book |title=Renewable energy: a first course |last1=Ehrlich |first1=Robert |publisher=Taylor & Francis, CRC Press |date=2018 |isbn=978-1-138-29738-8 |edition=2nd |location=Boca Raton London New York |last2=Geller |first2=Harold A. |last3=Geller |first3=Harold}}</ref> Enerjiya venûker ji enerjiya domdar jî cuda ye, têgeheke bêtir abstrakt e ku hewl dide çavkaniyên enerjiyê li gorî tesîra wan a daîmî ya giştî li ser nifşên pêşerojê yên însanan kom bike. Mesela, biyoenerjî pir caran bi daristanên ne-domdar ve girêdayî ye. === Rola wê di çareserkirina guherîna avhewayê de === Wekî beşek ji hewldana gerdûnî ya ji bo sinordarkirina guherîna avhewayê, piriya welatan soz dane ku emîsyonên gazên serayê sifir bikin. Di pratîkê de, ew tê vê maneyê ku sotemeniyên fosîl gav bi gav werin rakirin û li şûna wan çavkaniyên enerjiyê yên kêm-emîsyon hebin. Ew prosesa pir pêwîst ku wekî "guhertinên karbona kêm" tê binavkirin,<ref name="Suzuki et al. 2023">{{cite journal |last1=Suzuki |first1=Masahiro |last2=Jewell |first2=Jessica |last3=Cherp |first3=Aleh |date=December 2023 |title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets |journal=Energy Research & Social Science |volume=106 |bibcode=2023ERSS..10603281S |doi=10.1016/j.erss.2023.103281 |hdl-access=free |article-number=103281 |hdl=20.500.14018/14250}}</ref> berevajî prosesên din ên veguheztinê yên ku lêzêdekirina enerjiyê jî di nav de ne, divê gelek caran were lezandin da ku guherîna avhewayê bi serkeftî were kêmkirin.<ref name="Suzuki et al. 2023" /> Di [[Konferansa Guherîna Avhewayê ya Neteweyên Yekbûyî ya 2023yê]] de, nêzîkî sê çaran welatên Dunyayê armanc danî ku kapasîteya enerjiya venûker heta sala 2030ê sê qat zêde bikin.<ref>{{Cite news |date=December 19, 2023 |title=COP28: New deals and evasive tactics |url=https://impact.economist.com/sustainability/cop28-new-deals-and-evasive-tactics |access-date=2024-04-04 |newspaper=The economist |language=en-gb}}</ref> [[Yekîtiya Ewropayê]] di sala 2022yê de armanc kir ku heta eynî salê %40ê elektrîka xwe ji çavkaniyên venûker hilberîne,<ref>{{Cite news |last=Abnett |first=Kate |date=2022-04-20 |title=European Commission analysing higher 45% renewable energy target for 2030 |url=https://www.reuters.com/world/europe/european-commission-analysing-higher-45-renewable-energy-target-2030-2022-04-20/ |access-date=2022-04-29 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> û heta sala 2025ê, %47ê hilberîna elektrîkê ya YEyê ji çavkaniyên venûker bû.<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20260319-2 |title=47% of EU’s electricity came from renewables in 2025 |website=ec.europa.eu |date=2026-03-19 |access-date=2026-07-21 |language=en-GB}}</ref> === Faydeyên din === Enerjiya venûker li seranserê Dunyayê bi awayekî wekhevtir belav bûye, berevajî sotemeniyên fosîlî ku tenê di hejmareke sinorkirî ya welatan de kom bûne.<ref>{{cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Juraev |first2=Javlon |last3=Vakulchuk |first3=Roman |date=November 2022 |title=Are renewable energy sources more evenly distributed than fossil fuels? |journal=Renewable Energy |volume=200 |pages=379–386 |bibcode=2022REne..200..379O |doi=10.1016/j.renene.2022.09.046 |hdl-access=free |hdl=11250/3033797}}</ref> Herwiha, bi kêmkirina qirêjiya hewayê ya ku ji ber şewitandina sotemeniyên fosîlî çêdibe, faydeyên tenduristiyê jî peyda dike. Tê texmînkirin ku teserûfa potansiyel a li ser lêçûnên lênêrîna tenduristiyê li ser asta Dunyayê, salane digihîje trilyon dolarî.<ref>{{Cite journal |last1=Scovronick |first1=Noah |last2=Budolfson |first2=Mark |last3=Dennig |first3=Francis |last4=Errickson |first4=Frank |last5=Fleurbaey |first5=Marc |last6=Peng |first6=Wei |last7=Socolow |first7=Robert H. |last8=Spears |first8=Dean |last9=Wagner |first9=Fabian |date=2019-05-07 |title=The impact of human health co-benefits on evaluations of global climate policy |journal=Nature Communications |volume=10 |issue=1 |page=2095 |bibcode=2019NatCo..10.2095S |doi=10.1038/s41467-019-09499-x |pmc=6504956 |pmid=31064982 |doi-access=free}}</ref> === Navberdarî === [[File:20240706_Energy_storage_-_renewable_energy_-_battery_-_100_ms.gif|girêdan=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20240706_Energy_storage_-_renewable_energy_-_battery_-_100_ms.gif|thumb|Enerjiya ji ronahiya rojê an çavkaniyên din ên enerjiyê yên venûker, ji bo hilanînê di amûrên wekî pîlên elektrîkê de, vediguhere enerjiya potansiyel. Ew enerjiya potansiyel a hilanî, paşê vediguhere elektrîkê û tevlî tora elektrîkê dibe; ew yek di wexteke de pêk tê ku çavkaniya enerjiyê ya bingehîn jî ne hazir be.]] [[File:Renewables_need_flexible_backup_not_baseload.png|girêdan=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Renewables_need_flexible_backup_not_baseload.png|thumb|Qûweta texmînkirî ya enerjiyê di hefteyekê de, di gulana 2012 û gulan 2020ê de li [[Almanya|Almanyayê]]; ew yek guherbariya di enerjiya roj û bayê de, hem di navbera rojan de û hem jî di navbera mehan de, temsîl dide.]] Du formên herî giring ên enerjiya venûker, roj û bayê, çavkaniyên enerjiyê yên navber in: ew bi berdewamî peyda nabin ku di encamê de [[Faktora kapasîtey|faktorên kapasîteya]] kêmtir dibin. Berevajî vê, santralên elektrîkê yên sotemeniya fosîl, santralên nukleerî û hîdroelektrîk bi gelemperî dikarin tam mîqdara enerjiya ku toreke elektrîkê di wextek diyarkirî de hewce dike hilberînin. Enerjiya rojê tenê di nav rojê de dikare were girtin, û bi îdeal di şert û mercên bê ewr de. Hilberîna enerjiya bayê ne tenê roj bi roj, lê heta meh bi meh jî dikare bi giringî biguhere.<ref>{{Cite book |title=Long-term wind power variability |last=Wan |first=Y. H. |publisher=[[National Renewable Energy Laboratory]] |date=January 2012 |language=en |url=https://www.nrel.gov/docs/fy12osti/53637.pdf}}</ref> Ew yek wexta ku ji sotemeniyên fosîl dûr dikevin dibe sebeba dijwarîyê: daxwaza enerjiyê dê pir caran ji ya ku çavkaniyên venûker dikarin peyda bikin bilindtir an kêmtir be.<ref name="Olauson 16175">{{cite journal |last1=Olauson |first1=Jon |last2=Ayob |first2=Mohd Nasir |last3=Bergkvist |first3=Mikael |last4=Carpman |first4=Nicole |last5=Castellucci |first5=Valeria |last6=Goude |first6=Anders |last7=Lingfors |first7=David |last8=Waters |first8=Rafael |last9=Widén |first9=Joakim |date=7 November 2016 |title=Net load variability in Nordic countries with a highly or fully renewable power system |journal=Nature Energy |volume=1 |issue=12 |bibcode=2016NatEn...116175O |doi=10.1038/nenergy.2016.175 |article-number=16175}}</ref> Di çaxa merkez de, ew guherbarî dibe ku hewce bike ku hin santralên elektrîkê yên bi gazê dixebitin an jî hilberîna din a belavkirinê li ser rewşa amade bimînin<ref>{{Cite web |url=https://www.eenews.net/articles/can-u-s-phase-out-natural-gas-lessons-from-the-southeast/ |title=Can U.S. phase out natural gas? Lessons from the Southeast |website=E&E News |date=2021-12-08 |access-date=2022-05-02 |language=en-US |last=Swartz |first=Kristi E.}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.sky.com/story/climate-change-phase-out-gas-power-by-2035-say-businesses-including-nestle-thames-water-co-op-12415528 |title=Climate change: phase out gas power by 2035, say businesses including Nestle, Thames Water, Co-op |website=Sky News |access-date=2022-05-02 |language=en}}</ref> heta ku têra hilanîna enerjiyê, bersiva daxwazê, başkirina torê, an jî qûweta barkirina bingehîn ji çavkaniyên ne-navber hebe. Di wexta dirêj de, hilanîna enerjiyê rêyek giring e ji bo çareserkirina navberbûnê.<ref>{{Cite web |url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2018/11/30/17868620/renewable-energy-power-grid-architecture |title=Clean energy technologies threaten to overwhelm the grid. Here's how it can adapt. |website=Vox |date=2018-11-30 |access-date=2024-04-20 |language=en |last=Roberts |first=David}}</ref> Bikaranîna çavkaniyên enerjiya venûker yên cihêreng û torên jîr jî dikare bibe alîkar ku dabînkirin û daxwazê ​​​​bênavber were hevseng kirin.<ref>{{Cite news |title=AI and other tricks are bringing power lines into the 21st century |url=https://www.economist.com/business/2024/05/05/ai-and-other-tricks-are-bringing-power-lines-into-the-21st-century |access-date=2024-05-12 |newspaper=The Economist}}</ref> Girêdana sektora hilberîna enerjiyê bi sektorên din re dibe ku nermbûnê zêde bike: mesela sektora veguhastinê dikare bi barkirina wesayîtên elektrîkê û şandina elektrîkê ji wesayîtê bo torê were girêdan.<ref>{{cite journal |last1=Ramsebner |first1=Jasmine |last2=Haas |first2=Reinhard |last3=Ajanovic |first3=Amela |last4=Wietschel |first4=Martin |date=July 2021 |title=The sector coupling concept: A critical review |journal=WIREs Energy and Environment |volume=10 |issue=4 |bibcode=2021WIREE..10E.396R |doi=10.1002/wene.396 |article-number=e396}}</ref> Bi eynî awayî sektora pîşesaziyê dikare bi hîdrojena ku bi elektrolîze tê hilberandin were girêdan,<ref>{{Cite web |url=https://www.wartsila.com/insights/article/4-questions-on-sector-coupling |title=4 questions on sector coupling |website=Wartsila.com |access-date=2022-05-15 |language=en}}</ref> û sektora avahiyan jî bi hilanîna enerjiya germî ji bo germkirin û sarkirina cihê were girêdan.<ref>{{Cite web |url=https://energypost.eu/intelligent-flexible-sector-coupling-in-cities-can-double-the-potential-for-wind-and-solar/ |title=Intelligent, flexible Sector Coupling in cities can double the potential for Wind and Solar |website=Energy Post |date=2021-12-16 |access-date=2022-05-15 |language=en-GB |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527191915/https://energypost.eu/intelligent-flexible-sector-coupling-in-cities-can-double-the-potential-for-wind-and-solar/ |archive-date=27 May 2022}}</ref> Avakirina kapasîteya zêde ji bo hilberîna bayê û rojê dikare bibe alîkar ku hilberîna elektrîkê ya têrker were misoger kirin, tewra di hewaya xirab de jî. Di hewaya çêtirîn de, dibe ku hewce be ku hilberîna enerjiyê were kêm kirin eger ne gengaz be ku elektrîka zêde were bikaranîn an hilanîn.<ref>{{Cite book |title=World Energy Outlook 2020 |last=IEA |author-link=International Energy Agency |publisher=International Energy Agency |year=2020 |page=109 |isbn=978-92-64-44923-7 |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210822044327/https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2020 |archive-date=22 August 2021 |url-status=live}}</ref> ==== Hilanîna enerjiya elektrîkê ==== Hilanîna enerjiya elektrîkê komek metodên ku ji bo hilanîna enerjiya elektrîkê têne bikaranîn e. Enerjiya elektrîkê di wextên ku hilberîn (bi taybetî ji çavkaniyên navber ên wekî [[enerjiya bayê]], [[enerjiya geliyê]], [[enerjiya rojê]]) ji xerckirinê zêdetir dibe de tê hilanîn, û wexta ku hilberîn ji xerckirinê kêmtir dibe vedigere torê. Hîdroelektrîk a hilanîna pompê ji %85 zêdetir ji hemî hilanîna qûweta rojê pêk tîne.<ref>{{Cite web |url=https://www.iea.org/reports/hydropower-special-market-report |title=Hydropower Special Market Report – Analysis |website=IEA |date=30 June 2021 |access-date=2022-01-31}}</ref> Pîl her ku diçe ji bo hilanînê û karûbarên alîkar ên torê<ref>{{Cite web |url=https://www.energy-storage.news/what-role-is-large-scale-battery-storage-playing-on-the-grid-today/ |title=What role is large-scale battery storage playing on the grid today? |website=Energy Storage News |date=2022-05-05 |access-date=2022-05-09 |language=en-US}}</ref> û ji bo hilanîna navmalî têne bikaranîn.<ref>{{Cite web |url=https://www.vox.com/recode/23057167/home-battery-tesla-powerwall-biden |title=These batteries work from home |website=[[Vox (website)|Vox]] |date=2022-05-05 |access-date=2022-05-09 |language=en |last=Heilweil |first=Rebecca}}</ref> [[Hîdrojena kesk]] ji hêla lêçûnên sermayeyê ve li gorî hîdroelektrîk an pîlên pompê metodek ekonomiyê a hilanîna enerjiya venûker ya wextdirêj e.<ref>{{Cite news |last=Lipták |first=Béla |date=January 24, 2022 |title=Hydrogen is key to sustainable green energy |url=https://www.controlglobal.com/home/article/11288951/hydrogen-is-key-to-sustainable-green-energy |access-date=February 12, 2023 |work=Control}}</ref> ==== Ewlekariya dabînkirina enerjiyê ==== Du çavkaniyên sereke yên enerjiya venûker, enerjiya rojê û enerjiya bayê, bi gelemperî di mîmariya hilberîna belavkirî de têne bikaranîn ku faydeyên taybetî pêşkêş dike û bi xetereyên taybetî re tê.<ref>{{Cite journal |last1=Gordon |first1=Samuel |last2=McGarry |first2=Connor |last3=Bell |first3=Keith |date=2022 |title=The growth of distributed generation and associated challenges: A Great Britain case study |journal=IET Renewable Power Generation |language=en |volume=16 |issue=9 |pages=1827–1840 |bibcode=2022IRPG...16.1827G |doi=10.1049/rpg2.12416 |doi-access=free}}</ref> Xetereyên giring bi merkezkirina %90ê ji zincîrên dabînkirinê li welatekî yekane (Çîn) di sektora fotovoltaîk de ve girêdayî ne.<ref>{{Cite web |url=https://ecfr.eu/publication/trust-and-trade-offs-how-to-manage-europes-green-technology-dependence-on-china/ |title=Trust and trade-offs: How to manage Europe's green technology dependence on China |website=ECFR |date=2024-05-29 |access-date=2024-12-12 |language=en-GB |last1=Lipke |first1=Alexander |last2=Oertel |first2=Janka |last3=O'Sullivan |first3=Daniel}}</ref> Sazkirina girseyî ya veguherînerên qûweta fotovoltaîk bi kontrola ji dûr ve, qelsiyên ewlehiyê û deriyên paşîn dibe sebeba êrîşên sîber ku dikarin hilberîna ji milyonan panelên nemerkezî yên fizîkî neaktîv bikin, di encamê de bi sedan [[Watt|gîgawatt]] qûweta sazkirî ji torê di yek kêliyê de winda dibin.<ref>{{Cite news |date=2024-12-12 |title=Hacking Rooftop Solar Is a Way to Break Europe's Power Grid |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-12-12/europe-s-power-grid-vulnerable-to-hackers-exploiting-rooftop-solar-panels |access-date=2024-12-12 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://berthub.eu/articles/posts/the-gigantic-unregulated-power-plants-in-the-cloud/ |title=The gigantic and unregulated power plants in the cloud |website=Bert Hubert's writings |date=2024-08-19 |access-date=2024-12-12}}</ref> Êrîşên bi wî rengî bi rêya qelsiyên di sîstemên wan ên kontrol û çavdêriya ji dûr ve de, zeviyên enerjiya bayê hedef girtine.<ref>{{Cite web |url=https://theconversation.com/how-cyberattacks-on-offshore-wind-farms-could-create-huge-problems-238165 |title=How cyberattacks on offshore wind farms could create huge problems |website=The Conversation |date=2024-09-05 |access-date=2024-12-12 |language=en-US |last=Tam |first=Kimberly}}</ref> Rêbernameya NIS2 ya ewropî bi berfirehkirina çarçoveya rêziknameyên ewlehiya sîber li bazara hilberîna enerjiyê qismî bersivê dide wan pirsgirêkan.<ref>{{Cite web |url=https://www.pv-magazine.com/2024/07/12/solarpower-europe-calls-for-stronger-cybersecurity-measures/ |title=SolarPower Europe calls for stronger cybersecurity measures |website=pv magazine International |date=2024-07-12 |access-date=2024-12-12 |language=en-US}}</ref> Analîzên dawî temsîl didin ku kapasîteya fotovoltaîk a rojê ya gerdûnî di sala 2024ê de ji 1 terawatt derbas bû, bi qasî %6-7 ji dabînkirina elektrîkê ya Dunyayê peyda dike.<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=J. |year=2024 |title=Global solar PV capacity surpassed 1 TW |journal=Nature Energy |volume=9 |issue=3 |pages=210–218 |doi=10.1038/s41560-024-00001-x |doi-broken-date=21 November 2025}}</ref> Binesaziya enerjiya venûker jî ji bûyerên hewayê yên dijwar ên bi [[guherîna avhewayê]] ve girêdayî, wekî pêlên germê, şewatên daristanan, bahozên dijwar û lehiyê, her ku diçe xeternaktir dibe. Di şert û mercên germî an dûmanê yên dirêj de, dibe ku zeviyên enerjiya rojê kêm hilberînê bibînin, di eynî wextê de dibe ku turbînên bayê di wexta bûyerên bayê bilind de hewce bikin ku werin girtin an jî ji ber qeşa an aktîvîteya pêlan zirarê bibînin. Ew stresên têkildarî avhewayê dikarin li herêmên ku parên wan ên enerjiyên modern ên guhêrbar zêde ne, berdewamiya dabînkirina elektrîkê tehdît bikin. Di encamê de, hikûmet û operatorên şebekeyan standardên berxwedana avhewayê dipejirînin, binesaziyê xurt dikin, û protokolên bersiva awarte pêş dixin da ku ewlehiya enerjiyê di bin şert û mercên hewayê yên pir caran û giran de biparêzin.<ref>{{Cite web |url=https://www.swissre.com/institute/research/topics-and-risk-dialogues/climate-and-natural-catastrophe-risk/climate-change-solar-power.html?utm |title=Catching the sun: Adapting solar power to the challenges of climate change {{!}} Swiss Re |website=www.swissre.com |date=2024-07-17 |access-date=2025-11-13 |language=en}}</ref> == Çavkaniyên enerjî yên venûker == === Enerjiya rojê === Roj miqdarek pir mezin [[Wize|enerjiyê]] derdixe ku ew enerjî di şiklê tîrêjên rojê ([[Tîrêja karebayî-asinrevayî|tîrêjên elektromanyetîk]]) de digihîje Dunyayê. [[Hevsengiya germahiya cîhanê|Qûweta ku ji Rojê ber bi Dunyayê ve tê belavkirin]], nêzî 174 PW (petawatt) e. Nêzî %30 ji van tîrêjan vedigerin (tên vegerandin); ew tê wê maneyê ku bi qasî 122 PW digihîje Dunyayê (atmosfer û rûyê wê). Ew jî salê dike nêzî 1,070 EWh (eksawatt-saet) ku ww yek niha bi qasî 7,500 qatê hewcedariya salane ya enerjiyê ya Dunyayê ye. Enerjiya rojê dikare bi gelek awayan, hem rasterast û hem jî nerasterast, were bikaranîn. Bikaranîna rasterast bi rêya [[sîstemên fotovoltaîk]] û girtina [[Hêza tavê|germahiya rojê]] pêk tê. Wekî din, enerjiya rojê ya ku ji hêla atmosfer û rûyê Erdê ve tê kişandin dibe sebeba enerjiya mekanîkî, kînetîk û [[Enerjiya potansiyel|potansiyel]]. Enerjiya potansiyel wexta ku prosesên atmosferîk avê vediguhezînin bilindahiyên bilindtir çêdibe. Enerjiya rojê di eynî wextê de bi rêya prosesên meteorolojîk ên di atmosferê de bayê jî çêdike. Ew ba, girseyên hewayê yên tevger, enerjiya kînetîk (enerjiya bayê) dihewînin û li ser okyanûsan tîrêjan diafirînin (enerjiya pêlan). Nebat di wexta [[Fotosentez|fotosentezê]] de tîrêjên rojê digirin, wê wekî komheyatê saz dikin ku paşê dikare ji bo veguherîna enerjiyê were bikaranîn. Bikaranîna germahiya hawirdorê, bi rêya pompên germê yên bi koleksiyonên jeotermal ên kêm kûr ve girêdayî an jî bi rêya sîstemên pompên germê yên hewa-bi-hewa, jî wekî celebek enerjiya rojê tê hesibandin. Di prensîbê de, enerjiya rojê ne tenê rasterast, lê herwiha bi awayekî nerasterast jî, di şiklê bioenerjî, enerjiya bayê û enerjiya avê de, dikare were bikaranîn. [[Wêne:Aufgerichtetesholz.jpg|thumb|Êzing]] * Enerjiya rojê ** Fotovoltaîk ([[Sîstema Fotovoltaîk|sîstema Fotovoltaîk]]) ** Germahiya rojê ** Germahiya kîmyayî ** Santrala hilkişîna ba * [[Biyoenerjî]] (ji cureyên çeşîd ên [[Komjiyanî|komheyatan]] pêk tê) ** [[Êzing]] ** [[Sotîmeniya Rûna Nebatî|Rûna Nebatê]] ** [[Biyodîzel]] ** [[Etanol|Biyoetanol]] ** [[Biyogaz]] ** [[Biyohîdrojên]] ** Qûweta maskûleyê ([[çûyîn]], [[Duçerxe|bîsîklet]], hwd.) *[[Qûweta hîdrojên]] ** [[Bendav]] ** Santralên hîdroelektrîkê yên li ser herika çeman, aşên avê, turbînên herika çeman (yên li ser şamandiran hatine bicihkirin) ** Enerjiya pêlên deryayê ** Enerjiya herikên deryayê ** Enerjiya termal a deryayê ** Santrala osmotîk (ku cudahiya asta xwêbûnê ya di navbera ava şirîn û ava şor de bikar tîne) ** Aşên bi çakûçên mekanîkî (yên bi qûweta avê dişuxilîn) ** Çerxên bilindkirina avê, makîneyên bi qûweta avê dişuxilîn, pompên hîdrolîk * [[Enerjiya bayê]] ** [[Turbîna bayê]] ** [[Qûweta baya firî]] ** [[Aşê bayê]] ** [[Kêştîya badbanî]] === Enerjiya jeotermal === Germahiya ku di nava Dinyayê de hatiye hilanîn, beşek jê ji germahiya mayî ya ji wexta çêbûna Erdê tê. Herwiha, germahî bi awayekî berdewam ji ber [[Hilweşîna radyoaktîvîtê|hilweşîna radyoaktîf]] a [[nuklîdên destpêkê]], û herwiha ji ber qûwetên kêşana heyv û rojê ku dibin sebeba hêrsînê di navbera tebeqeya hişk a Dinyayê û navika wê ya şile de, çêdibe. Ew germahî dikare ji bo armancên germkirinê (bi pirî bi rêya enerjiya jeotermal a nêzî rûyê Erdê) an jî ji bo hilberîna elektrîkê (bi gelemperî bi rêya enerjiya jeotermal a kûr) were bikaranîn. === Tevgerên gerstêrkan û gravîtasyon === Qûweta gravîtasyonê ya [[Roj (stêrk)|Roj]], [[Heyv]] û cismên din ên ezmanî di hundir û li ser Erdê ku dizivire de kelandinê çêdike; ew proses veguherîna enerjiyê yawaş leza zivirîna Erdê yawaş dike. Herikînên ku çêdibin dikarin wekî enerjiya mekanîkî ji hêla santralên elektrîkê yên kelandinê û santralên elektrîkê yên herikîna deryayî ve werin bikaranîn. Wekî din, ew qûwetên gravîtasyonê dibin sebeba deformasyona laşê Erdê ku dibe sebeba xişandinê di nav Erdê hişk û navika derve ya şil de - prosesek ku germahiyek zêde dide hundurê Erdê. Qûweta ku bi rêya vê xişandinê tê belavkirin bi qasî 2.5 terawat (TW) ye, û potansiyela ku ji hêla aborî ve tê bikaranîn bi qasî %9 ji wê hejmarê tê texmîn kirin. Di vê çarçoveyê de, enerjiya mekanîkî ji têkiliyên bi şêwazên [[Hewa|hewayê]] re jî derdikeve holê ku enerjiya wê bi awayekî nerasterast bi rêya santralên hîdroelektrîk û bayê tê girtin. == Civat û kultur == {{multiple image|total_width=400|image1=Most_people_say_countries_should_back_renewable_energy_to_fight_climate_change.jpg|caption1=Piraniya beşdarên anketê li Ewropayê ji bo şerê li dijî guherîna avhewayê piştgiriyê didin enerjiya venûker.<ref>{{Cite book |author=European Investment Bank |url=https://www.eib.org/en/publications/the-eib-climate-survey-2021-2022 |title=The EIB Climate Survey 2021-2022 - Citizens call for green recovery |date=2022-04-20 |publisher=European Investment Bank |isbn=978-92-861-5223-8 |language=EN}}</ref>|image2=2023 European Investment Bank climate survey.svg|caption2=Beşdarên anketê li Dewletên Yekbûyî, li gorî yên li Yekîtiya Ewropayê û Çînê, veberhênana di warê enerjiya venûker de wekî teklîfeke kêmtir giring dîtin.<ref name=EIBsurvey_2023>{{cite web |title=The EIB Climate Survey, Fifth Edition |url=https://www.eib.org/files/publications/20230098_climate_survey_europe_en.pdf |publisher=European Investment Bank |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224073145/https://www.eib.org/files/publications/20230098_climate_survey_europe_en.pdf |archive-date=24 December 2025 |page=9 |doi=10.2867/055829 |date=2023 |url-status=live}}</ref>}}Santralên enerjiya rojê dikarin bi [[axa çandiniyê]] re pêşbaziyê bikin, di eynî çaxê de [[Parka bayê|parkên bayê]] yên li ser peravê pir caran ji ber fikarên estetîkî û deng bi dijberiyê re rûbirû dimînin. Dijberên wisa pir caran wekî [[NIMBY]] têne binav kirin ("ne di bexçeya min"). Hin jîngehparêz ji pevçûnên kujer ên çûk û şevşevokan bi turbînên bayê re nîgeran in.<ref>{{Cite news |last=Hogan |first=Brianne |date=3 March 2020 |title=Is it possible to build wildlife-friendly windfarms? |url=https://www.bbc.com/future/article/20200302-how-do-wind-farms-affect-bats-birds-and-other-wildlife |work=BBC}}</ref> Herçend protestoyên li dijî parkên bayê yên nû carinan li çaraliyê Dunyayê çêdibin jî, anketên herêmî û miletî bi gelemperî piştgiriyek berfireh ji bo enerjiya rojê û bayê dibînin.<ref>{{Cite web |url=https://www.pewresearch.org/short-reads/2021/06/08/most-americans-support-expanding-solar-and-wind-energy-but-republican-support-has-dropped/ |title=Most Americans support expanding solar and wind energy, but Republican support has dropped |website=Pew Research Center |date=8 June 2021 |access-date=31 May 2024 |language=en-US |last=Spencer |first=Brian Kennedy and Alison}}</ref> Dijberên enerjiya venûker carinan ji pîşesaziya sotemeniya fosîl piştgirî werdigirin û agahdariya xelet belav dikin da ku piştgiriya raya giştî ji bo enerjiya venûker têk bibin.<ref name="cb20250828">{{cite news |last1=Gabbatiss |first1=Josh |last2=Lempriere |first2=Molly |date=28 August 2025 |title=Factcheck: 16 misleading myths about solar |url=https://interactive.carbonbrief.org/factcheck/solar/index.html |access-date=5 July 2026 |work=[[Carbon Brief]] |language=en-GB}}</ref> Enerjiya bayê ya ku ji hêla civakê ve tê xwedîkirin carinan wekî rêyek ji bo zêdekirina piştgiriya herêmî ji bo parkên bayê tê pêşniyar kirin. Belgeyek Hikûmeta Keyaniya Yekbûyî ya 2011ê diyar kir ku "proje bi gelemperî îhtîmala serkeftinê zêdetir e, eger piştgiriya wan a giştî ya berfireh û razîbûna civakên herêmî hebe. Ew tê wê maneyê ku hem gotin û hem jî beşdarbûn ji civakan re were dayîn." Di salên 2000î û destpêka salên 2010î de, gelek projeyên enerjiya venûker li [[Almanya]], [[Swêd]] û [[Danîmarka|Danîmarkayê]] ji hêla civakên herêmî ve, bi taybetî bi rêya avahiyên kooperatîf, xwedî bûn.<ref>Morris C & Pehnt M, [http://energytransition.de/wp-content/themes/boell/pdf/German-Energy-Transition.pdf German Energy Transition: Arguments for a Renewable Energy Future] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403005225/http://energytransition.de/wp-content/themes/boell/pdf/German-Energy-Transition.pdf|date=3 April 2013}}, Heinrich Böll Foundation, November 2012</ref> Di salên piştî wê de, bêtir sazkirin li Almanya ji hêla pargîdaniyên mezin ve hatine kirin, lê xwedîtiya civakê li Danîmarkayê xurt dimîne.<ref>{{Cite web |url=https://pub.norden.org/nordicenergyresearch2023-03/denmark.html |title=Energy Communities |website=Nordic Cooperation |access-date=2024-05-31 |language=en}}</ref> == Tarîx == Berî pêşketina bikaranîna komirê di nîvê sedsala 19ê de, yawaş hemû enerjiya ku dihat bikaranîn, enerjiya venûker bû. Bikaranîna herî kevn a naskirî ji enerjiya venûker, di şiklê [[Komjiyanî|komheyatiya]] kevneşopî de ji bo şewitandinê, vedigere zêdetirî milyonek sal berê. Bikaranîna komheyatê ji bo [[agir]], heta bi sedan hezar sal şûnda jî, nebû tiştekî berbelav.<ref name="Fire">{{cite web |url=http://archaeology.about.com/od/ancientdailylife/qt/fire_control.htm |title=The Discovery of Fire |work=About.com Education |access-date=15 January 2013 |publisher=[[About.com]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112213352/http://archaeology.about.com/od/ancientdailylife/qt/fire_control.htm |archive-date=12 January 2013 |author=K. Kris Hirst}}</ref> Bikaranîna duyê a herî kevn a enerjiya venûker, dibe ku bikaranîna qûweta bayê be ji bo livandina keştiyan li ser avê. Ev pratîk wedigere nêzî 7000 sal berê, çaxa ku keştî li [[Kendava Farsê]] û li ser [[Nîl|çemê Nîlê]] dihatin bikaranîn.<ref>{{cite encyclopedia |title=wind energy |encyclopedia=[[The Encyclopedia of Alternative Energy and Sustainable Living]] |url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/W/AE_wind_energy.html |access-date=15 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126061929/http://www.daviddarling.info/encyclopedia/W/AE_wind_energy.html |archive-date=26 January 2013 |url-status=live}}</ref> [[Enerjiya jeotermal]] a ji çavkaniyên ava germ, ji [[Paleolîtîk|çaxa paleolîtîk]] ve ji bo serşûştinê, û ji [[Romaya kevnare|çaxa Romaya kevnar]] ve jî ji bo germkirina mekanan hatiye bikaranîn.<ref>{{cite web |url=http://faculty.fairfield.edu/mediacenter/nm_webdesign/s_zandan/sz_alt_energy/geothermal_energy.html |title=Geothermal Energy |website=faculty.fairfield.edu |access-date=17 January 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325214438/http://faculty.fairfield.edu/mediacenter/nm_webdesign/s_zandan/sz_alt_energy/geothermal_energy.html |archive-date=25 March 2017}}</ref> Di çaxa tarîxî tomarkirî de, çavkaniyên sereke yên enerjiya venûker ya kevneşopî ew bûn: qûweta însan, qûweta heywanan, qûweta avê, qûweta bayê (wekî di aşên bayê yên ji bo hûrkirina dexlûdan de), û darên şewatê ku cureyekî komheyatî kevneşopî ne. Di sala 1885ê de, [[Werner Siemens]], derbarê vedîtina tesîra fotovoltaîk di rewşa hişk de, wiha nivîsî: {{Quote|Bi kurtî, ez dikarim bibêjim ku giringiya zanistî ya vê vedîtinê çiqas mezin be jî, nirxê wê yê pratîkî jî bi eynî awayî diyar e; nemaze wexta ku em li ber çavan digirin ku çavkaniya enerjiya rojê hem bêdawî ye û hem jî bêpere ye, û herwiha piştî ku gî depoyên komirê yên li ser rûyê erdê xelas bûn û hatin jibîrkirin jî, ew enerjî dê heta çaxên bêhejmar li ser me bibare.<ref>{{cite journal |last1=Siemens |first1=Werner |title=On the electro motive action of illuminated selenium, discovered by Mr. Fritts, of New York |journal=Journal of the Franklin Institute |date=June 1885 |volume=119 |issue=6 |pages=453–IN3 |doi=10.1016/0016-0032(85)90176-0 |bibcode=1885FrInJ.11953IN3S }}</ref>}}[[Max Weber]] di paragrafên dawî yên kitêba wî ya bi navê ''Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus'' (Etîka Protestan û Ruhê Kapîtalîzmê), ku di sala 1905ê de hatiye weşandin, de behsa dawiya [[Sotemeniya fosîl|sotemeniyên fosîl]] kiriye. Pêşxistina motorên bi enerjiya rojê heta destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dunyayî yê Duyê]] berdewam kir. Giringiya enerjiya rojê di meqeleyeke kovara ''Scientific American'' a sala 1911ê de wiha hatiye diyarkirin: "di pêşerojeke pir dûr de, piştî ku sotemeniyên xwezayî bi temamî xelas bûn, [enerjiya rojê] dê wekî tekane çavkaniya mayîna nifşa însanan bimîne."<ref>[http://www.hbs.edu/research/pdf/12-105.pdf "Power from Sunshine": A Business History of Solar Energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121010213555/http://www.hbs.edu/research/pdf/12-105.pdf|date=10 October 2012}} 25 May 2012</ref> Teoriya [[Lûtkeya neftê|lûtkeya petrolê]] di sala 1956ê de hate weşandin.<ref>{{cite web |url=http://www.hubbertpeak.com/hubbert/1956/1956.pdf |title=Nuclear Energy and the Fossil Fuels |date=June 1956 |access-date=10 November 2014 |publisher=[[Shell Oil Company]]/[[American Petroleum Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527233843/http://www.hubbertpeak.com/hubbert/1956/1956.pdf |archive-date=27 May 2008 |author=Hubbert, M. King |author-link=M. King Hubbert}}</ref> Di salên 1970î de, parêzvanên jîngehê pêşxistina enerjiya venûker pêş xistin; ew hem ji bo cîgirkirina petrolê di wexta ku ew bi temamî biqede, hem jî ji bo rizgarbûna ji girêdayîbûna bi petrolê ve bû, û di wê çaxê de yekê [[Turbîna bayê|turbînên bayê]] yên ku elektrîkê hildiberînin derketin holê. Enerjiya rojê wexteke dirêj bû ku ji bo germkirin û sarkirinê dihat bikaranîn, lê heta sala 1980ê, panelên rojê ew qas biha bûn ku avakirina santralên mezin ên enerjiya rojê ne pêkan bû.<ref>{{cite web |url=http://www.solarstartechnologies.com/id69.html |title=History of PV Solar |access-date=1 November 2012 |publisher=Solarstartechnologies.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206133548/http://solarstartechnologies.com/id69.html |archive-date=6 December 2013}}</ref> Xercên nû yên hikûmetê, rêzikname û polîtîkayan alîkariya pîşesaziya enerjiyên venûker kirin ku Krîza Fînansê ya sala 2008ê û [[Paşketina Mezin]] (''Great Recession'') ji gelek sektorên din çêtir derbas bikin.<ref name="obama">[[Clean Edge]] (2009). [http://www.cleanedge.com/reports/pdf/Trends2009.pdf Clean Energy Trends 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318040043/http://www.cleanedge.com/reports/pdf/Trends2009.pdf|date=18 March 2009}} pp. 1–4.</ref> Di sala 2022yê de, enerjiyên venûker %30ê hilberîna elektrîkê ya dunyayî pêk anîn; ew rêje di sala 1985ê de %21 bû.<ref name=":3">{{cite web |url=https://ourworldindata.org/grapher/share-electricity-renewables |title=Share of electricity production from renewables |website=Our World in Data |date=2023 |access-date=15 August 2023}}</ref> == Binêre == == Çavkanî == {{Çavkanî}} === Bîbliyografî === {{refbegin|30em}} * {{cite web |url=https://atb.nrel.gov/electricity/2021/technologies |title=2021 Electricity Annual Technology Baseline (ATB) Technologies |date=2021 |access-date=18 July 2021 |publisher=United States National Renewable Energy Laboratory |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718183006/https://atb.nrel.gov/electricity/2021/technologies |archive-date=18 July 2021 |ref={{harvid|NREL ATB|2021}}}} * {{cite book |title=Renewable Capacity Statistics 2024 |publisher=International Renewable Energy Agency (IRENA) |date=March 2024 |isbn=978-92-9260-587-2 |location=Abu Dhabi |url=https://www.irena.org/Publications/2024/Mar/Renewable-capacity-statistics-2024 |access-date=28 March 2023 |ref={{harvid|IRENA|2024}}}} * {{cite book |title=Renewable Capacity Statistics 2026 |publisher=International Renewable Energy Agency (IRENA) |date=2026 |isbn=978-92-9260-725-8 |location=Abu Dhabi |url=https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2026/Mar/IRENA_DAT_RE_capacity_statistics_2026.pdf |ref={{harvid|IRENA|2025}}}} * {{cite book |title=Renewables 2010 Global Status Report |publisher=REN21 Secretariat |date=2010 |location=Paris |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2010_Full-Report_English.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710065216/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2010_Full-Report_English.pdf |archive-date=10 July 2021 |url-status=live |access-date=18 July 2021 |ref={{harvid|REN21 Renewables Global Status Report|2010}}}} * {{cite book |title=Renewables 2011 Global Status Report |publisher=REN21 Secretariat |date=2011 |location=Paris |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2011_Full-Report_English.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710065352/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2011_Full-Report_English.pdf |archive-date=10 July 2021 |url-status=live |access-date=18 July 2021 |ref={{harvid|REN21 Renewables Global Status Report|2011}}}} * {{cite book |title=Renewables 2021 Global Status Report |publisher=REN21 Secretariat |date=2021 |isbn=978-3-948393-03-8 |location=Paris |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2021_Full_Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210615172702/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2021_Full_Report.pdf |archive-date=15 June 2021 |url-status=live |access-date=25 July 2021 |ref={{harvid|REN21 Renewables Global Status Report|2021}}}} * {{cite book |title=Renewables Global Futures Report: Great debates towards 100% renewable energy |publisher=REN21 Secretariat |date=2017 |isbn=978-3-9818107-4-5 |location=Paris |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/06/GFR-Full-Report-2017_webversion_3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612113808/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/06/GFR-Full-Report-2017_webversion_3.pdf |archive-date=12 June 2021 |url-status=live |access-date=25 July 2021 |ref={{harvid|REN21 Renewables Global Futures Report|2017}}}} {{refend}} [[Kategorî:Wize]] a9pnzyqdy8ea1vcl99sfldmuh6c1gxn 2100250 2100249 2026-10-24T12:30:00Z Kawa63 105128 /* Binêre */ 2100250 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{multiple image|perrow=2|total_width=300|image1=Andasol Guadix 4.jpg|alt1=Concentrated solar power parabolic troughs in the distance arranged i|image2=Darling_Wind_Farm.jpg|alt2=Wind turbines beside a red dirt road|image3=ThreeGorgesDam-China2009.jpg|alt3=The [[Three Gorges Dam]] on the [[Yangtze River]] in China|image4=Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg|alt4=Biomass plant in Scotland.|footer=Meselayên enerjiya venûker: konsepta enerjiya rojê li [[Spanya|Spanyayê]]; enerjiya bayê li [[Afrîkaya Başûr]]; [[Bendava Sê Newala]] li ser [[Yangtsê|çemê Yangtseyê]] li [[Çîn]]; biyoenerjî li [[Skotlenda|Îskoçyayê]].}} '''Enerjiya venûker''' (ku jê re '''enerjiya kesk''' jî tê gotin) [[Wize|enerjiya]] ku ji çavkaniyên xwezayî yên venûker tê çêkirin e ku li gorî wexta însanan têne nûkirin. Cureyên enerjiya venûker yên herî zêde têne bikaranîn [[Hêza tavê|enerjiya rojê]], [[enerjiya bayê]], biyoenerjî û [[hîdroenerjî]] ne. [[Komjiyanî|Biyoenerjî]] û [[enerjiya jeotermal]] jî li hin welatan giring in. Sazkirinên enerjiya venûker dikarin mezin an biçûk bin û ji bo deverên bajarî û gundan guncan in. Enerjiya venûker pir caran bi [[Elektrîkîfasyon|elektrîkîfasyonê]] zêdetir re tê bikaranîn. Wê yekê gelek feydeyên xwe hene: elektrîk dikare germî û wesayîtan bi tesîr biguhezîne û di xala xerckirinê de paqij e.<ref>{{cite journal |last1=Armaroli |first1=Nicola |author-link=Nicola Armaroli |last2=Balzani |first2=Vincenzo |author-link2=Vincenzo Balzani |year=2011 |title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmental Science]] |volume=4 |issue=9 |pages=3193–3222 |bibcode=2011EnEnS...4.3193A |doi=10.1039/c1ee01249e}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Armaroli |first1=Nicola |last2=Balzani |first2=Vincenzo |year=2016 |title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition |journal=[[Chemistry – A European Journal]] |volume=22 |issue=1 |pages=32–57 |bibcode=2016ChEuJ..22...32A |doi=10.1002/chem.201503580 |pmid=26584653}}</ref> Çavkaniyên enerjiya venûker yên guhêrbar ew in ku xwezaya wan guherbar e, wekî enerjiya bayê û enerjiya rojê. Berevajî vê, çavkaniyên enerjiya venûker yên kontrolkirî [[Bendav|hîdroelektrîkiya bendavkirî]], biyoenerjî, an enerjiya jeotermal in. Ji bo ku enerjiyek wekî enerjiya venûker were hesibandin, divê ew çavkaniyeke bêdawî be.<ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/en/climatechange/what-is-renewable-energy |title=What is renewable energy? |website=United Nations |access-date=2026-08-19 |language=en |last=Nations |first=United}}</ref> Ji ber wê yekê, [[enerjiya nukleerî]] wekî enerjiyeke venûker nayê dîtin, ji ber ku ew xwe dispêre sotemeniya ku nayê venûker kirin.<ref>{{Cite web |url=https://www.nhm.ac.uk/discover/quick-questions/is-nuclear-energy-renewable.html |title=Is nuclear energy renewable? {{!}} Natural History Museum |website=www.nhm.ac.uk |access-date=2026-08-19 |language=en}}</ref> Di 40 salên borî de, sîstemên enerjiya venûker bi awayekî bilez hem bi tesîrtir û hem jî erzantir bûne.<ref>{{cite web |url=https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html |title=Global renewable energy trends |website=Deloitte Insights |access-date=28 January 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129005932/https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html |archive-date=29 January 2019}}</ref> Piriya mezin a kapasîteya elektrîkê ya nû ya ku li çaraliyê Dunyayê hatiye sazkirin, niha ji çavkaniyên venûker pêk tê.<ref>{{Cite web |url=https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity |title=Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity |website=irena.org |date=2 April 2019 |access-date=2 December 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity |archive-date=2 April 2019}}</ref> Di deh salên dawî de, lêçûnên çavkaniyên enerjiya venûker, wekî enerjiya rojê û bayê, bi awayekî berbiçav kêm bûne; ew yek jî wan li hember sotemeniyên fosîl ên kevneşopî pêşbaztir kiriye.<ref>{{Cite web |url=https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ |title=2023 Levelized Cost Of Energy+ |website=www.lazard.com |access-date=2024-06-10 |language=en}}</ref> Li hin herêmên coxrafyayî, enerjiya rojê ([[Sîstema fotovoltaîk|fotovoltaîk]]) an jî enerjiya bayê ya li ser bejahiyê, bûne vebijarkên herî erzan ji bo hilberîna elektrîka venûker.<ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report|url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020|title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025|author=IEA|page=12|access-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020|archive-date=26 April 2021|url-status=live|year=2020}}</ref> Di navbera salên 2011 û 2021ê de, para enerjiya venûker di dabînkirina elektrîkê ya dunyayî de ji %20 derket %28ê. Enerjiya ji roj û bayê sebeba sereke ya vê zêdebûnê bû ku bi hev re ji %2 derket %10ê. Bikaranîna enerjiya fosîl ji %68 daket %62yê.<ref name=":8">{{cite journal |date=14 June 2019 |title=Renewables 2022 |url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ |journal=Global Status Report |issue=renewable energies |page=44 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/ |archive-date=24 May 2019 |access-date=5 September 2022}}</ref> Di sala 2025ê de, enerjiya venûker %34ê hilberîna elektrîkê ya dunyayî pêk anî (ku ew rêje di sala 2024ê de %32 bû), û tê texmîn kirin ku heta sala 2030ê ew rêje derbasî %43yê bibe.<ref>{{Cite web |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-review-2026/electricity-supply |title=Electricity supply – Global Energy Review 2026 – Analysis |website=IEA |access-date=2026-09-09 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.iea.org/reports/renewables-2025/renewable-electricity |title=Renewable electricity – Renewables 2025 – Analysis |website=IEA |access-date=2026-09-09 |language=en-GB}}</ref> Li gelek welatan, enerjiya venûker jixwe zêdetirî %20ê tevahiya dabînkirina enerjiyê pêk tîne; hin welat jî zêdetirî nîvê an heta hemû elektrîka xwe ji çavkaniyên venûker bi dest dixin.<ref name=":5">{{Cite journal |last1=Ritchie |first1=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author2-link=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=January 2024 |title=Renewable Energy |url=https://ourworldindata.org/renewable-energy |journal=[[Our World in Data]]}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |title=Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity |website=CleanTechnica |date=2021-10-28 |access-date=2021-11-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |archive-date=17 November 2021 |last=Sensiba |first=Jennifer}}</ref> Motîvasyona sereke ya bikaranîna enerjiya venûker li şûna sotemeniyên fosîl, kêmkirina belavbûna gazên serayê ye ku dibe sebeba [[guherîna avhewayê]]. Bi gelemperî, çavkaniyên enerjiya venûker ji sotemeniyên fosîl pir kêmtir qirêj dikin.<ref name=":2">{{Cite book |title=Renewable energy: a first course |last1=Ehrlich |first1=Robert |publisher=Taylor & Francis, CRC Press |date=2018 |isbn=978-1-138-29738-8 |edition=2nd |location=Boca Raton London New York |last2=Geller |first2=Harold A. |last3=Geller |first3=Harold}}</ref> Enerjiyên venûker jî ji sotemeniyên fosîl pir kêmtir qirêjiya hewayê çêdikin, tenduristiya giştî baştir dikin, û kêmtir dengdar in.<ref name=":2" /> [[Ajansa Enerjiyê ya Enternasyonal]] texmîn dike ku ji bo ku heta sala 2050ê emîsyonên sifir ên net bi dest bixin, %90 ê elektrîka gerdûnî dê hewce bike ku ji hêla enerjiya nûjenkirî ve were hilberandin.<ref>{{Cite web |url=https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly |title=Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly |website=International Energy Agency |date=2024-05-30 |access-date=2024-05-31 |language=en}}</ref> Leza heyî ya berfirehbûna enerjiya venûker ji wê rêjeya pêwîst a li seranserê dunyayê pir dûr e,<ref>{{cite journal |last1=Cherp |first1=Aleh |last2=Vinichenko |first2=Vadim |last3=Tosun |first3=Jale |last4=Gordon |first4=Joel A. |last5=Jewell |first5=Jessica |date=19 July 2021 |title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets |journal=Nature Energy |volume=6 |issue=7 |pages=742–754 |bibcode=2021NatEn...6..742C |doi=10.1038/s41560-021-00863-0}}</ref> di nav de ekonomiyên mezin ên bi kapasîteyên darayî yên bilind ên wekî G7 û YE.<ref>{{cite journal |last1=Suzuki |first1=Masahiro |last2=Jewell |first2=Jessica |last3=Cherp |first3=Aleh |date=December 2023 |title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets |journal=Energy Research & Social Science |volume=106 |bibcode=2023ERSS..10603281S |doi=10.1016/j.erss.2023.103281 |hdl-access=free |article-number=103281 |hdl=20.500.14018/14250}}</ref> Belavkirina enerjiya venûker hîn jî rastî astengan tê; bi taybetî alîkariyên darayî yên ji bo [[Sotemeniya fosîl|sotemeniyên fosîl]],<ref>{{cite journal |last1=Timperley |first1=Jocelyn |date=21 October 2021 |title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill |journal=Nature |volume=598 |issue=7881 |pages=403–405 |bibcode=2021Natur.598..403T |doi=10.1038/d41586-021-02847-2 |pmid=34671143 |doi-access=free}}</ref> xebatên [[lobîîzmê]] yên ji aliyê dabînkerên heyî yên enerjiyê ve,<ref>{{cite journal |last1=Lockwood |first1=Matthew |last2=Mitchell |first2=Catherine |last3=Hoggett |first3=Richard |date=May 2020 |title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity |journal=Energy Policy |volume=140 |bibcode=2020EnPol.14011426L |doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 |hdl-access=free |article-number=111426 |hdl=10871/120327}}</ref> û nerazîbûna herêmî ya li hemberî bikaranîna axê ji bo tesîsên enerjiya venûker.<ref>{{Cite journal |last1=Susskind |first1=Lawrence |last2=Chun |first2=Jungwoo |last3=Gant |first3=Alexander |last4=Hodgkins |first4=Chelsea |last5=Cohen |first5=Jessica |last6=Lohmar |first6=Sarah |date=June 2022 |title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States |journal=Energy Policy |language=en |volume=165 |bibcode=2022EnPol.16512922S |doi=10.1016/j.enpol.2022.112922 |doi-access=free |article-number=112922}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 |title=Net Zero by 2050 – Analysis |website=IEA |date=18 May 2021 |access-date=2023-03-19 |language=en-GB}}</ref> Mîna hemû çalakiyên madenê, derxistina [[Mîneral|mîneralan]] ku ji bo gelek teknolojiyên enerjiya venûker pêwîst in jî, dibe sebeba zirarên hawirdorî.<ref>{{Cite web |url=https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better |title=Mining is necessary for the green transition. Here's why experts say we need to do it better |website=PBS NewsHour |date=2023-12-01 |access-date=2024-05-31 |language=en-us |last=Isaacs-Thomas |first=Bella}}</ref> Hin kes [[enerjiya nukleerî]] jî wekî çavkaniyeke enerjiya venûker dibînin; her çend ew mesele cihê nîqaşê be jî, ji ber ku enerjiya nukleerî pêdivî bi derxistina [[Uryanyûm|uryanyûmê]] heye, çavkaniyeke ku nayê venûker kirin. == Nêrîna giştî == {{multiple image|total_width=400|image1=1990- Renewable energy production, by source.svg|caption1=Çavkaniyên enerjiyê yên venûker, bi taybetî enerjiya rojê (fotovoltaîk) û enerjiya bayê, beşeke her ku diçe zêdetir a elektrîkê hildiberînin.<ref name=EmberElectricityProduction_2022>{{cite web |title=Electricity production by source, World |url=https://ourworldindata.org/grapher/electricity-prod-source-stacked |publisher=Our World in Data, crediting Ember |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201191439/https://ourworldindata.org/grapher/electricity-prod-source-stacked |archive-date=1 December 2024 |url-status=live}} OWID credits "Source: Ember's Yearly Electricity Data; Ember's European Electricity Review; Energy Institute Statistical Review of World Energy".</ref>|image2=Global Energy Consumption.svg|caption2=Her çend çavkaniyên enerjiyê yên nûjenbar bi lez zêde dibin jî, komir, [[Neft|petrol]] û gaza xwezayî hîn jî çavkaniyên sereke yên enerjiyê li Dunyayê ne.<ref name=GlobalCarbonBudget_2025>{{cite web |title=GCB 2025 |url=https://globalcarbonbudget.org/gcb-2025/ |publisher=Global Carbon Budget |archive-url=https://web.archive.org/web/20260208191859/https://globalcarbonbudget.org/gcb-2025/ |archive-date=8 February 2026 |date=2026 |url-status=live}} GCB links to downloadable data at {{cite web |title=Figures from the Global Carbon Budget 2025 / 34: Global energy use by category |url=https://robbieandrew.github.io/GCB2025/ |publisher=CICERO Center for International Climate Research |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301111528/https://robbieandrew.github.io/GCB2025/ |archive-date=1 March 2026 |date=2026 |url-status=live}}</ref>}} === Terîf === Enerjiya venûker bi gelemperî wekî enerjiya ku ji diyardeyên xwezayî yên ku bi berdewamî diqewimin tê fêmkirin. [[Ajansa Enerjiyê ya Enternasyonel]] wê wekî "enerjiya ku ji prosesên xwezayî tê wergirtin ku bi rêjeyek zûtir ji ya ku tê xerckirin têne nûkirin" terîf dike. [[Hêza tavê|Qûweta rojê]], [[Hêza bayê|qûweta bayê]], [[hîdroelektrîk]], [[enerjiya jeotermal]] û [[biyoenerjî]] bi berfirehî têne pejirandin ku celebên sereke yên enerjiya venûker ne. Enerjiya venûker pir caran di çar waran de cihê sotemeniyên kevneşopî digire: [[hilberîna elektrîkê]], germkirina ava germ/cîh, veguhastin û karûbarên enerjiyê yên gundan (ji derveyî torê).{{sfn|REN21 Renewables Global Status Report|2010}} Her çend nêzî hemû şêweyên enerjiya venûker ji sotemeniyên fosîl pir kêmtir emisyonên karbonê çêdikin jî, ew terim ne hevmane ye bi enerjiya kêm-karbonî. Hin çavkaniyên enerjiyê yên ne-venûker, wek enerjiya nukleerî, nêzîkî qet emisyonan çênakin, di eynî wextê de hin çavkaniyên enerjiya venûker dikarin pir karbon-zêde bikar bînin, wek şewitandina biyoenerjiyê heke bi çandina nebatên nû neyê telafîkirin.<ref name=":22">{{Cite book |title=Renewable energy: a first course |last1=Ehrlich |first1=Robert |publisher=Taylor & Francis, CRC Press |date=2018 |isbn=978-1-138-29738-8 |edition=2nd |location=Boca Raton London New York |last2=Geller |first2=Harold A. |last3=Geller |first3=Harold}}</ref> Enerjiya venûker ji enerjiya domdar jî cuda ye, têgeheke bêtir abstrakt e ku hewl dide çavkaniyên enerjiyê li gorî tesîra wan a daîmî ya giştî li ser nifşên pêşerojê yên însanan kom bike. Mesela, biyoenerjî pir caran bi daristanên ne-domdar ve girêdayî ye. === Rola wê di çareserkirina guherîna avhewayê de === Wekî beşek ji hewldana gerdûnî ya ji bo sinordarkirina guherîna avhewayê, piriya welatan soz dane ku emîsyonên gazên serayê sifir bikin. Di pratîkê de, ew tê vê maneyê ku sotemeniyên fosîl gav bi gav werin rakirin û li şûna wan çavkaniyên enerjiyê yên kêm-emîsyon hebin. Ew prosesa pir pêwîst ku wekî "guhertinên karbona kêm" tê binavkirin,<ref name="Suzuki et al. 2023">{{cite journal |last1=Suzuki |first1=Masahiro |last2=Jewell |first2=Jessica |last3=Cherp |first3=Aleh |date=December 2023 |title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets |journal=Energy Research & Social Science |volume=106 |bibcode=2023ERSS..10603281S |doi=10.1016/j.erss.2023.103281 |hdl-access=free |article-number=103281 |hdl=20.500.14018/14250}}</ref> berevajî prosesên din ên veguheztinê yên ku lêzêdekirina enerjiyê jî di nav de ne, divê gelek caran were lezandin da ku guherîna avhewayê bi serkeftî were kêmkirin.<ref name="Suzuki et al. 2023" /> Di [[Konferansa Guherîna Avhewayê ya Neteweyên Yekbûyî ya 2023yê]] de, nêzîkî sê çaran welatên Dunyayê armanc danî ku kapasîteya enerjiya venûker heta sala 2030ê sê qat zêde bikin.<ref>{{Cite news |date=December 19, 2023 |title=COP28: New deals and evasive tactics |url=https://impact.economist.com/sustainability/cop28-new-deals-and-evasive-tactics |access-date=2024-04-04 |newspaper=The economist |language=en-gb}}</ref> [[Yekîtiya Ewropayê]] di sala 2022yê de armanc kir ku heta eynî salê %40ê elektrîka xwe ji çavkaniyên venûker hilberîne,<ref>{{Cite news |last=Abnett |first=Kate |date=2022-04-20 |title=European Commission analysing higher 45% renewable energy target for 2030 |url=https://www.reuters.com/world/europe/european-commission-analysing-higher-45-renewable-energy-target-2030-2022-04-20/ |access-date=2022-04-29 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> û heta sala 2025ê, %47ê hilberîna elektrîkê ya YEyê ji çavkaniyên venûker bû.<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20260319-2 |title=47% of EU’s electricity came from renewables in 2025 |website=ec.europa.eu |date=2026-03-19 |access-date=2026-07-21 |language=en-GB}}</ref> === Faydeyên din === Enerjiya venûker li seranserê Dunyayê bi awayekî wekhevtir belav bûye, berevajî sotemeniyên fosîlî ku tenê di hejmareke sinorkirî ya welatan de kom bûne.<ref>{{cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Juraev |first2=Javlon |last3=Vakulchuk |first3=Roman |date=November 2022 |title=Are renewable energy sources more evenly distributed than fossil fuels? |journal=Renewable Energy |volume=200 |pages=379–386 |bibcode=2022REne..200..379O |doi=10.1016/j.renene.2022.09.046 |hdl-access=free |hdl=11250/3033797}}</ref> Herwiha, bi kêmkirina qirêjiya hewayê ya ku ji ber şewitandina sotemeniyên fosîlî çêdibe, faydeyên tenduristiyê jî peyda dike. Tê texmînkirin ku teserûfa potansiyel a li ser lêçûnên lênêrîna tenduristiyê li ser asta Dunyayê, salane digihîje trilyon dolarî.<ref>{{Cite journal |last1=Scovronick |first1=Noah |last2=Budolfson |first2=Mark |last3=Dennig |first3=Francis |last4=Errickson |first4=Frank |last5=Fleurbaey |first5=Marc |last6=Peng |first6=Wei |last7=Socolow |first7=Robert H. |last8=Spears |first8=Dean |last9=Wagner |first9=Fabian |date=2019-05-07 |title=The impact of human health co-benefits on evaluations of global climate policy |journal=Nature Communications |volume=10 |issue=1 |page=2095 |bibcode=2019NatCo..10.2095S |doi=10.1038/s41467-019-09499-x |pmc=6504956 |pmid=31064982 |doi-access=free}}</ref> === Navberdarî === [[File:20240706_Energy_storage_-_renewable_energy_-_battery_-_100_ms.gif|girêdan=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20240706_Energy_storage_-_renewable_energy_-_battery_-_100_ms.gif|thumb|Enerjiya ji ronahiya rojê an çavkaniyên din ên enerjiyê yên venûker, ji bo hilanînê di amûrên wekî pîlên elektrîkê de, vediguhere enerjiya potansiyel. Ew enerjiya potansiyel a hilanî, paşê vediguhere elektrîkê û tevlî tora elektrîkê dibe; ew yek di wexteke de pêk tê ku çavkaniya enerjiyê ya bingehîn jî ne hazir be.]] [[File:Renewables_need_flexible_backup_not_baseload.png|girêdan=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Renewables_need_flexible_backup_not_baseload.png|thumb|Qûweta texmînkirî ya enerjiyê di hefteyekê de, di gulana 2012 û gulan 2020ê de li [[Almanya|Almanyayê]]; ew yek guherbariya di enerjiya roj û bayê de, hem di navbera rojan de û hem jî di navbera mehan de, temsîl dide.]] Du formên herî giring ên enerjiya venûker, roj û bayê, çavkaniyên enerjiyê yên navber in: ew bi berdewamî peyda nabin ku di encamê de [[Faktora kapasîtey|faktorên kapasîteya]] kêmtir dibin. Berevajî vê, santralên elektrîkê yên sotemeniya fosîl, santralên nukleerî û hîdroelektrîk bi gelemperî dikarin tam mîqdara enerjiya ku toreke elektrîkê di wextek diyarkirî de hewce dike hilberînin. Enerjiya rojê tenê di nav rojê de dikare were girtin, û bi îdeal di şert û mercên bê ewr de. Hilberîna enerjiya bayê ne tenê roj bi roj, lê heta meh bi meh jî dikare bi giringî biguhere.<ref>{{Cite book |title=Long-term wind power variability |last=Wan |first=Y. H. |publisher=[[National Renewable Energy Laboratory]] |date=January 2012 |language=en |url=https://www.nrel.gov/docs/fy12osti/53637.pdf}}</ref> Ew yek wexta ku ji sotemeniyên fosîl dûr dikevin dibe sebeba dijwarîyê: daxwaza enerjiyê dê pir caran ji ya ku çavkaniyên venûker dikarin peyda bikin bilindtir an kêmtir be.<ref name="Olauson 16175">{{cite journal |last1=Olauson |first1=Jon |last2=Ayob |first2=Mohd Nasir |last3=Bergkvist |first3=Mikael |last4=Carpman |first4=Nicole |last5=Castellucci |first5=Valeria |last6=Goude |first6=Anders |last7=Lingfors |first7=David |last8=Waters |first8=Rafael |last9=Widén |first9=Joakim |date=7 November 2016 |title=Net load variability in Nordic countries with a highly or fully renewable power system |journal=Nature Energy |volume=1 |issue=12 |bibcode=2016NatEn...116175O |doi=10.1038/nenergy.2016.175 |article-number=16175}}</ref> Di çaxa merkez de, ew guherbarî dibe ku hewce bike ku hin santralên elektrîkê yên bi gazê dixebitin an jî hilberîna din a belavkirinê li ser rewşa amade bimînin<ref>{{Cite web |url=https://www.eenews.net/articles/can-u-s-phase-out-natural-gas-lessons-from-the-southeast/ |title=Can U.S. phase out natural gas? Lessons from the Southeast |website=E&E News |date=2021-12-08 |access-date=2022-05-02 |language=en-US |last=Swartz |first=Kristi E.}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.sky.com/story/climate-change-phase-out-gas-power-by-2035-say-businesses-including-nestle-thames-water-co-op-12415528 |title=Climate change: phase out gas power by 2035, say businesses including Nestle, Thames Water, Co-op |website=Sky News |access-date=2022-05-02 |language=en}}</ref> heta ku têra hilanîna enerjiyê, bersiva daxwazê, başkirina torê, an jî qûweta barkirina bingehîn ji çavkaniyên ne-navber hebe. Di wexta dirêj de, hilanîna enerjiyê rêyek giring e ji bo çareserkirina navberbûnê.<ref>{{Cite web |url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2018/11/30/17868620/renewable-energy-power-grid-architecture |title=Clean energy technologies threaten to overwhelm the grid. Here's how it can adapt. |website=Vox |date=2018-11-30 |access-date=2024-04-20 |language=en |last=Roberts |first=David}}</ref> Bikaranîna çavkaniyên enerjiya venûker yên cihêreng û torên jîr jî dikare bibe alîkar ku dabînkirin û daxwazê ​​​​bênavber were hevseng kirin.<ref>{{Cite news |title=AI and other tricks are bringing power lines into the 21st century |url=https://www.economist.com/business/2024/05/05/ai-and-other-tricks-are-bringing-power-lines-into-the-21st-century |access-date=2024-05-12 |newspaper=The Economist}}</ref> Girêdana sektora hilberîna enerjiyê bi sektorên din re dibe ku nermbûnê zêde bike: mesela sektora veguhastinê dikare bi barkirina wesayîtên elektrîkê û şandina elektrîkê ji wesayîtê bo torê were girêdan.<ref>{{cite journal |last1=Ramsebner |first1=Jasmine |last2=Haas |first2=Reinhard |last3=Ajanovic |first3=Amela |last4=Wietschel |first4=Martin |date=July 2021 |title=The sector coupling concept: A critical review |journal=WIREs Energy and Environment |volume=10 |issue=4 |bibcode=2021WIREE..10E.396R |doi=10.1002/wene.396 |article-number=e396}}</ref> Bi eynî awayî sektora pîşesaziyê dikare bi hîdrojena ku bi elektrolîze tê hilberandin were girêdan,<ref>{{Cite web |url=https://www.wartsila.com/insights/article/4-questions-on-sector-coupling |title=4 questions on sector coupling |website=Wartsila.com |access-date=2022-05-15 |language=en}}</ref> û sektora avahiyan jî bi hilanîna enerjiya germî ji bo germkirin û sarkirina cihê were girêdan.<ref>{{Cite web |url=https://energypost.eu/intelligent-flexible-sector-coupling-in-cities-can-double-the-potential-for-wind-and-solar/ |title=Intelligent, flexible Sector Coupling in cities can double the potential for Wind and Solar |website=Energy Post |date=2021-12-16 |access-date=2022-05-15 |language=en-GB |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527191915/https://energypost.eu/intelligent-flexible-sector-coupling-in-cities-can-double-the-potential-for-wind-and-solar/ |archive-date=27 May 2022}}</ref> Avakirina kapasîteya zêde ji bo hilberîna bayê û rojê dikare bibe alîkar ku hilberîna elektrîkê ya têrker were misoger kirin, tewra di hewaya xirab de jî. Di hewaya çêtirîn de, dibe ku hewce be ku hilberîna enerjiyê were kêm kirin eger ne gengaz be ku elektrîka zêde were bikaranîn an hilanîn.<ref>{{Cite book |title=World Energy Outlook 2020 |last=IEA |author-link=International Energy Agency |publisher=International Energy Agency |year=2020 |page=109 |isbn=978-92-64-44923-7 |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210822044327/https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2020 |archive-date=22 August 2021 |url-status=live}}</ref> ==== Hilanîna enerjiya elektrîkê ==== Hilanîna enerjiya elektrîkê komek metodên ku ji bo hilanîna enerjiya elektrîkê têne bikaranîn e. Enerjiya elektrîkê di wextên ku hilberîn (bi taybetî ji çavkaniyên navber ên wekî [[enerjiya bayê]], [[enerjiya geliyê]], [[enerjiya rojê]]) ji xerckirinê zêdetir dibe de tê hilanîn, û wexta ku hilberîn ji xerckirinê kêmtir dibe vedigere torê. Hîdroelektrîk a hilanîna pompê ji %85 zêdetir ji hemî hilanîna qûweta rojê pêk tîne.<ref>{{Cite web |url=https://www.iea.org/reports/hydropower-special-market-report |title=Hydropower Special Market Report – Analysis |website=IEA |date=30 June 2021 |access-date=2022-01-31}}</ref> Pîl her ku diçe ji bo hilanînê û karûbarên alîkar ên torê<ref>{{Cite web |url=https://www.energy-storage.news/what-role-is-large-scale-battery-storage-playing-on-the-grid-today/ |title=What role is large-scale battery storage playing on the grid today? |website=Energy Storage News |date=2022-05-05 |access-date=2022-05-09 |language=en-US}}</ref> û ji bo hilanîna navmalî têne bikaranîn.<ref>{{Cite web |url=https://www.vox.com/recode/23057167/home-battery-tesla-powerwall-biden |title=These batteries work from home |website=[[Vox (website)|Vox]] |date=2022-05-05 |access-date=2022-05-09 |language=en |last=Heilweil |first=Rebecca}}</ref> [[Hîdrojena kesk]] ji hêla lêçûnên sermayeyê ve li gorî hîdroelektrîk an pîlên pompê metodek ekonomiyê a hilanîna enerjiya venûker ya wextdirêj e.<ref>{{Cite news |last=Lipták |first=Béla |date=January 24, 2022 |title=Hydrogen is key to sustainable green energy |url=https://www.controlglobal.com/home/article/11288951/hydrogen-is-key-to-sustainable-green-energy |access-date=February 12, 2023 |work=Control}}</ref> ==== Ewlekariya dabînkirina enerjiyê ==== Du çavkaniyên sereke yên enerjiya venûker, enerjiya rojê û enerjiya bayê, bi gelemperî di mîmariya hilberîna belavkirî de têne bikaranîn ku faydeyên taybetî pêşkêş dike û bi xetereyên taybetî re tê.<ref>{{Cite journal |last1=Gordon |first1=Samuel |last2=McGarry |first2=Connor |last3=Bell |first3=Keith |date=2022 |title=The growth of distributed generation and associated challenges: A Great Britain case study |journal=IET Renewable Power Generation |language=en |volume=16 |issue=9 |pages=1827–1840 |bibcode=2022IRPG...16.1827G |doi=10.1049/rpg2.12416 |doi-access=free}}</ref> Xetereyên giring bi merkezkirina %90ê ji zincîrên dabînkirinê li welatekî yekane (Çîn) di sektora fotovoltaîk de ve girêdayî ne.<ref>{{Cite web |url=https://ecfr.eu/publication/trust-and-trade-offs-how-to-manage-europes-green-technology-dependence-on-china/ |title=Trust and trade-offs: How to manage Europe's green technology dependence on China |website=ECFR |date=2024-05-29 |access-date=2024-12-12 |language=en-GB |last1=Lipke |first1=Alexander |last2=Oertel |first2=Janka |last3=O'Sullivan |first3=Daniel}}</ref> Sazkirina girseyî ya veguherînerên qûweta fotovoltaîk bi kontrola ji dûr ve, qelsiyên ewlehiyê û deriyên paşîn dibe sebeba êrîşên sîber ku dikarin hilberîna ji milyonan panelên nemerkezî yên fizîkî neaktîv bikin, di encamê de bi sedan [[Watt|gîgawatt]] qûweta sazkirî ji torê di yek kêliyê de winda dibin.<ref>{{Cite news |date=2024-12-12 |title=Hacking Rooftop Solar Is a Way to Break Europe's Power Grid |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-12-12/europe-s-power-grid-vulnerable-to-hackers-exploiting-rooftop-solar-panels |access-date=2024-12-12 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://berthub.eu/articles/posts/the-gigantic-unregulated-power-plants-in-the-cloud/ |title=The gigantic and unregulated power plants in the cloud |website=Bert Hubert's writings |date=2024-08-19 |access-date=2024-12-12}}</ref> Êrîşên bi wî rengî bi rêya qelsiyên di sîstemên wan ên kontrol û çavdêriya ji dûr ve de, zeviyên enerjiya bayê hedef girtine.<ref>{{Cite web |url=https://theconversation.com/how-cyberattacks-on-offshore-wind-farms-could-create-huge-problems-238165 |title=How cyberattacks on offshore wind farms could create huge problems |website=The Conversation |date=2024-09-05 |access-date=2024-12-12 |language=en-US |last=Tam |first=Kimberly}}</ref> Rêbernameya NIS2 ya ewropî bi berfirehkirina çarçoveya rêziknameyên ewlehiya sîber li bazara hilberîna enerjiyê qismî bersivê dide wan pirsgirêkan.<ref>{{Cite web |url=https://www.pv-magazine.com/2024/07/12/solarpower-europe-calls-for-stronger-cybersecurity-measures/ |title=SolarPower Europe calls for stronger cybersecurity measures |website=pv magazine International |date=2024-07-12 |access-date=2024-12-12 |language=en-US}}</ref> Analîzên dawî temsîl didin ku kapasîteya fotovoltaîk a rojê ya gerdûnî di sala 2024ê de ji 1 terawatt derbas bû, bi qasî %6-7 ji dabînkirina elektrîkê ya Dunyayê peyda dike.<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=J. |year=2024 |title=Global solar PV capacity surpassed 1 TW |journal=Nature Energy |volume=9 |issue=3 |pages=210–218 |doi=10.1038/s41560-024-00001-x |doi-broken-date=21 November 2025}}</ref> Binesaziya enerjiya venûker jî ji bûyerên hewayê yên dijwar ên bi [[guherîna avhewayê]] ve girêdayî, wekî pêlên germê, şewatên daristanan, bahozên dijwar û lehiyê, her ku diçe xeternaktir dibe. Di şert û mercên germî an dûmanê yên dirêj de, dibe ku zeviyên enerjiya rojê kêm hilberînê bibînin, di eynî wextê de dibe ku turbînên bayê di wexta bûyerên bayê bilind de hewce bikin ku werin girtin an jî ji ber qeşa an aktîvîteya pêlan zirarê bibînin. Ew stresên têkildarî avhewayê dikarin li herêmên ku parên wan ên enerjiyên modern ên guhêrbar zêde ne, berdewamiya dabînkirina elektrîkê tehdît bikin. Di encamê de, hikûmet û operatorên şebekeyan standardên berxwedana avhewayê dipejirînin, binesaziyê xurt dikin, û protokolên bersiva awarte pêş dixin da ku ewlehiya enerjiyê di bin şert û mercên hewayê yên pir caran û giran de biparêzin.<ref>{{Cite web |url=https://www.swissre.com/institute/research/topics-and-risk-dialogues/climate-and-natural-catastrophe-risk/climate-change-solar-power.html?utm |title=Catching the sun: Adapting solar power to the challenges of climate change {{!}} Swiss Re |website=www.swissre.com |date=2024-07-17 |access-date=2025-11-13 |language=en}}</ref> == Çavkaniyên enerjî yên venûker == === Enerjiya rojê === Roj miqdarek pir mezin [[Wize|enerjiyê]] derdixe ku ew enerjî di şiklê tîrêjên rojê ([[Tîrêja karebayî-asinrevayî|tîrêjên elektromanyetîk]]) de digihîje Dunyayê. [[Hevsengiya germahiya cîhanê|Qûweta ku ji Rojê ber bi Dunyayê ve tê belavkirin]], nêzî 174 PW (petawatt) e. Nêzî %30 ji van tîrêjan vedigerin (tên vegerandin); ew tê wê maneyê ku bi qasî 122 PW digihîje Dunyayê (atmosfer û rûyê wê). Ew jî salê dike nêzî 1,070 EWh (eksawatt-saet) ku ww yek niha bi qasî 7,500 qatê hewcedariya salane ya enerjiyê ya Dunyayê ye. Enerjiya rojê dikare bi gelek awayan, hem rasterast û hem jî nerasterast, were bikaranîn. Bikaranîna rasterast bi rêya [[sîstemên fotovoltaîk]] û girtina [[Hêza tavê|germahiya rojê]] pêk tê. Wekî din, enerjiya rojê ya ku ji hêla atmosfer û rûyê Erdê ve tê kişandin dibe sebeba enerjiya mekanîkî, kînetîk û [[Enerjiya potansiyel|potansiyel]]. Enerjiya potansiyel wexta ku prosesên atmosferîk avê vediguhezînin bilindahiyên bilindtir çêdibe. Enerjiya rojê di eynî wextê de bi rêya prosesên meteorolojîk ên di atmosferê de bayê jî çêdike. Ew ba, girseyên hewayê yên tevger, enerjiya kînetîk (enerjiya bayê) dihewînin û li ser okyanûsan tîrêjan diafirînin (enerjiya pêlan). Nebat di wexta [[Fotosentez|fotosentezê]] de tîrêjên rojê digirin, wê wekî komheyatê saz dikin ku paşê dikare ji bo veguherîna enerjiyê were bikaranîn. Bikaranîna germahiya hawirdorê, bi rêya pompên germê yên bi koleksiyonên jeotermal ên kêm kûr ve girêdayî an jî bi rêya sîstemên pompên germê yên hewa-bi-hewa, jî wekî celebek enerjiya rojê tê hesibandin. Di prensîbê de, enerjiya rojê ne tenê rasterast, lê herwiha bi awayekî nerasterast jî, di şiklê bioenerjî, enerjiya bayê û enerjiya avê de, dikare were bikaranîn. [[Wêne:Aufgerichtetesholz.jpg|thumb|Êzing]] * Enerjiya rojê ** Fotovoltaîk ([[Sîstema Fotovoltaîk|sîstema Fotovoltaîk]]) ** Germahiya rojê ** Germahiya kîmyayî ** Santrala hilkişîna ba * [[Biyoenerjî]] (ji cureyên çeşîd ên [[Komjiyanî|komheyatan]] pêk tê) ** [[Êzing]] ** [[Sotîmeniya Rûna Nebatî|Rûna Nebatê]] ** [[Biyodîzel]] ** [[Etanol|Biyoetanol]] ** [[Biyogaz]] ** [[Biyohîdrojên]] ** Qûweta maskûleyê ([[çûyîn]], [[Duçerxe|bîsîklet]], hwd.) *[[Qûweta hîdrojên]] ** [[Bendav]] ** Santralên hîdroelektrîkê yên li ser herika çeman, aşên avê, turbînên herika çeman (yên li ser şamandiran hatine bicihkirin) ** Enerjiya pêlên deryayê ** Enerjiya herikên deryayê ** Enerjiya termal a deryayê ** Santrala osmotîk (ku cudahiya asta xwêbûnê ya di navbera ava şirîn û ava şor de bikar tîne) ** Aşên bi çakûçên mekanîkî (yên bi qûweta avê dişuxilîn) ** Çerxên bilindkirina avê, makîneyên bi qûweta avê dişuxilîn, pompên hîdrolîk * [[Enerjiya bayê]] ** [[Turbîna bayê]] ** [[Qûweta baya firî]] ** [[Aşê bayê]] ** [[Kêştîya badbanî]] === Enerjiya jeotermal === Germahiya ku di nava Dinyayê de hatiye hilanîn, beşek jê ji germahiya mayî ya ji wexta çêbûna Erdê tê. Herwiha, germahî bi awayekî berdewam ji ber [[Hilweşîna radyoaktîvîtê|hilweşîna radyoaktîf]] a [[nuklîdên destpêkê]], û herwiha ji ber qûwetên kêşana heyv û rojê ku dibin sebeba hêrsînê di navbera tebeqeya hişk a Dinyayê û navika wê ya şile de, çêdibe. Ew germahî dikare ji bo armancên germkirinê (bi pirî bi rêya enerjiya jeotermal a nêzî rûyê Erdê) an jî ji bo hilberîna elektrîkê (bi gelemperî bi rêya enerjiya jeotermal a kûr) were bikaranîn. === Tevgerên gerstêrkan û gravîtasyon === Qûweta gravîtasyonê ya [[Roj (stêrk)|Roj]], [[Heyv]] û cismên din ên ezmanî di hundir û li ser Erdê ku dizivire de kelandinê çêdike; ew proses veguherîna enerjiyê yawaş leza zivirîna Erdê yawaş dike. Herikînên ku çêdibin dikarin wekî enerjiya mekanîkî ji hêla santralên elektrîkê yên kelandinê û santralên elektrîkê yên herikîna deryayî ve werin bikaranîn. Wekî din, ew qûwetên gravîtasyonê dibin sebeba deformasyona laşê Erdê ku dibe sebeba xişandinê di nav Erdê hişk û navika derve ya şil de - prosesek ku germahiyek zêde dide hundurê Erdê. Qûweta ku bi rêya vê xişandinê tê belavkirin bi qasî 2.5 terawat (TW) ye, û potansiyela ku ji hêla aborî ve tê bikaranîn bi qasî %9 ji wê hejmarê tê texmîn kirin. Di vê çarçoveyê de, enerjiya mekanîkî ji têkiliyên bi şêwazên [[Hewa|hewayê]] re jî derdikeve holê ku enerjiya wê bi awayekî nerasterast bi rêya santralên hîdroelektrîk û bayê tê girtin. == Civat û kultur == {{multiple image|total_width=400|image1=Most_people_say_countries_should_back_renewable_energy_to_fight_climate_change.jpg|caption1=Piraniya beşdarên anketê li Ewropayê ji bo şerê li dijî guherîna avhewayê piştgiriyê didin enerjiya venûker.<ref>{{Cite book |author=European Investment Bank |url=https://www.eib.org/en/publications/the-eib-climate-survey-2021-2022 |title=The EIB Climate Survey 2021-2022 - Citizens call for green recovery |date=2022-04-20 |publisher=European Investment Bank |isbn=978-92-861-5223-8 |language=EN}}</ref>|image2=2023 European Investment Bank climate survey.svg|caption2=Beşdarên anketê li Dewletên Yekbûyî, li gorî yên li Yekîtiya Ewropayê û Çînê, veberhênana di warê enerjiya venûker de wekî teklîfeke kêmtir giring dîtin.<ref name=EIBsurvey_2023>{{cite web |title=The EIB Climate Survey, Fifth Edition |url=https://www.eib.org/files/publications/20230098_climate_survey_europe_en.pdf |publisher=European Investment Bank |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224073145/https://www.eib.org/files/publications/20230098_climate_survey_europe_en.pdf |archive-date=24 December 2025 |page=9 |doi=10.2867/055829 |date=2023 |url-status=live}}</ref>}}Santralên enerjiya rojê dikarin bi [[axa çandiniyê]] re pêşbaziyê bikin, di eynî çaxê de [[Parka bayê|parkên bayê]] yên li ser peravê pir caran ji ber fikarên estetîkî û deng bi dijberiyê re rûbirû dimînin. Dijberên wisa pir caran wekî [[NIMBY]] têne binav kirin ("ne di bexçeya min"). Hin jîngehparêz ji pevçûnên kujer ên çûk û şevşevokan bi turbînên bayê re nîgeran in.<ref>{{Cite news |last=Hogan |first=Brianne |date=3 March 2020 |title=Is it possible to build wildlife-friendly windfarms? |url=https://www.bbc.com/future/article/20200302-how-do-wind-farms-affect-bats-birds-and-other-wildlife |work=BBC}}</ref> Herçend protestoyên li dijî parkên bayê yên nû carinan li çaraliyê Dunyayê çêdibin jî, anketên herêmî û miletî bi gelemperî piştgiriyek berfireh ji bo enerjiya rojê û bayê dibînin.<ref>{{Cite web |url=https://www.pewresearch.org/short-reads/2021/06/08/most-americans-support-expanding-solar-and-wind-energy-but-republican-support-has-dropped/ |title=Most Americans support expanding solar and wind energy, but Republican support has dropped |website=Pew Research Center |date=8 June 2021 |access-date=31 May 2024 |language=en-US |last=Spencer |first=Brian Kennedy and Alison}}</ref> Dijberên enerjiya venûker carinan ji pîşesaziya sotemeniya fosîl piştgirî werdigirin û agahdariya xelet belav dikin da ku piştgiriya raya giştî ji bo enerjiya venûker têk bibin.<ref name="cb20250828">{{cite news |last1=Gabbatiss |first1=Josh |last2=Lempriere |first2=Molly |date=28 August 2025 |title=Factcheck: 16 misleading myths about solar |url=https://interactive.carbonbrief.org/factcheck/solar/index.html |access-date=5 July 2026 |work=[[Carbon Brief]] |language=en-GB}}</ref> Enerjiya bayê ya ku ji hêla civakê ve tê xwedîkirin carinan wekî rêyek ji bo zêdekirina piştgiriya herêmî ji bo parkên bayê tê pêşniyar kirin. Belgeyek Hikûmeta Keyaniya Yekbûyî ya 2011ê diyar kir ku "proje bi gelemperî îhtîmala serkeftinê zêdetir e, eger piştgiriya wan a giştî ya berfireh û razîbûna civakên herêmî hebe. Ew tê wê maneyê ku hem gotin û hem jî beşdarbûn ji civakan re were dayîn." Di salên 2000î û destpêka salên 2010î de, gelek projeyên enerjiya venûker li [[Almanya]], [[Swêd]] û [[Danîmarka|Danîmarkayê]] ji hêla civakên herêmî ve, bi taybetî bi rêya avahiyên kooperatîf, xwedî bûn.<ref>Morris C & Pehnt M, [http://energytransition.de/wp-content/themes/boell/pdf/German-Energy-Transition.pdf German Energy Transition: Arguments for a Renewable Energy Future] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403005225/http://energytransition.de/wp-content/themes/boell/pdf/German-Energy-Transition.pdf|date=3 April 2013}}, Heinrich Böll Foundation, November 2012</ref> Di salên piştî wê de, bêtir sazkirin li Almanya ji hêla pargîdaniyên mezin ve hatine kirin, lê xwedîtiya civakê li Danîmarkayê xurt dimîne.<ref>{{Cite web |url=https://pub.norden.org/nordicenergyresearch2023-03/denmark.html |title=Energy Communities |website=Nordic Cooperation |access-date=2024-05-31 |language=en}}</ref> == Tarîx == Berî pêşketina bikaranîna komirê di nîvê sedsala 19ê de, yawaş hemû enerjiya ku dihat bikaranîn, enerjiya venûker bû. Bikaranîna herî kevn a naskirî ji enerjiya venûker, di şiklê [[Komjiyanî|komheyatiya]] kevneşopî de ji bo şewitandinê, vedigere zêdetirî milyonek sal berê. Bikaranîna komheyatê ji bo [[agir]], heta bi sedan hezar sal şûnda jî, nebû tiştekî berbelav.<ref name="Fire">{{cite web |url=http://archaeology.about.com/od/ancientdailylife/qt/fire_control.htm |title=The Discovery of Fire |work=About.com Education |access-date=15 January 2013 |publisher=[[About.com]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112213352/http://archaeology.about.com/od/ancientdailylife/qt/fire_control.htm |archive-date=12 January 2013 |author=K. Kris Hirst}}</ref> Bikaranîna duyê a herî kevn a enerjiya venûker, dibe ku bikaranîna qûweta bayê be ji bo livandina keştiyan li ser avê. Ev pratîk wedigere nêzî 7000 sal berê, çaxa ku keştî li [[Kendava Farsê]] û li ser [[Nîl|çemê Nîlê]] dihatin bikaranîn.<ref>{{cite encyclopedia |title=wind energy |encyclopedia=[[The Encyclopedia of Alternative Energy and Sustainable Living]] |url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/W/AE_wind_energy.html |access-date=15 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126061929/http://www.daviddarling.info/encyclopedia/W/AE_wind_energy.html |archive-date=26 January 2013 |url-status=live}}</ref> [[Enerjiya jeotermal]] a ji çavkaniyên ava germ, ji [[Paleolîtîk|çaxa paleolîtîk]] ve ji bo serşûştinê, û ji [[Romaya kevnare|çaxa Romaya kevnar]] ve jî ji bo germkirina mekanan hatiye bikaranîn.<ref>{{cite web |url=http://faculty.fairfield.edu/mediacenter/nm_webdesign/s_zandan/sz_alt_energy/geothermal_energy.html |title=Geothermal Energy |website=faculty.fairfield.edu |access-date=17 January 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325214438/http://faculty.fairfield.edu/mediacenter/nm_webdesign/s_zandan/sz_alt_energy/geothermal_energy.html |archive-date=25 March 2017}}</ref> Di çaxa tarîxî tomarkirî de, çavkaniyên sereke yên enerjiya venûker ya kevneşopî ew bûn: qûweta însan, qûweta heywanan, qûweta avê, qûweta bayê (wekî di aşên bayê yên ji bo hûrkirina dexlûdan de), û darên şewatê ku cureyekî komheyatî kevneşopî ne. Di sala 1885ê de, [[Werner Siemens]], derbarê vedîtina tesîra fotovoltaîk di rewşa hişk de, wiha nivîsî: {{Quote|Bi kurtî, ez dikarim bibêjim ku giringiya zanistî ya vê vedîtinê çiqas mezin be jî, nirxê wê yê pratîkî jî bi eynî awayî diyar e; nemaze wexta ku em li ber çavan digirin ku çavkaniya enerjiya rojê hem bêdawî ye û hem jî bêpere ye, û herwiha piştî ku gî depoyên komirê yên li ser rûyê erdê xelas bûn û hatin jibîrkirin jî, ew enerjî dê heta çaxên bêhejmar li ser me bibare.<ref>{{cite journal |last1=Siemens |first1=Werner |title=On the electro motive action of illuminated selenium, discovered by Mr. Fritts, of New York |journal=Journal of the Franklin Institute |date=June 1885 |volume=119 |issue=6 |pages=453–IN3 |doi=10.1016/0016-0032(85)90176-0 |bibcode=1885FrInJ.11953IN3S }}</ref>}}[[Max Weber]] di paragrafên dawî yên kitêba wî ya bi navê ''Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus'' (Etîka Protestan û Ruhê Kapîtalîzmê), ku di sala 1905ê de hatiye weşandin, de behsa dawiya [[Sotemeniya fosîl|sotemeniyên fosîl]] kiriye. Pêşxistina motorên bi enerjiya rojê heta destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dunyayî yê Duyê]] berdewam kir. Giringiya enerjiya rojê di meqeleyeke kovara ''Scientific American'' a sala 1911ê de wiha hatiye diyarkirin: "di pêşerojeke pir dûr de, piştî ku sotemeniyên xwezayî bi temamî xelas bûn, [enerjiya rojê] dê wekî tekane çavkaniya mayîna nifşa însanan bimîne."<ref>[http://www.hbs.edu/research/pdf/12-105.pdf "Power from Sunshine": A Business History of Solar Energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121010213555/http://www.hbs.edu/research/pdf/12-105.pdf|date=10 October 2012}} 25 May 2012</ref> Teoriya [[Lûtkeya neftê|lûtkeya petrolê]] di sala 1956ê de hate weşandin.<ref>{{cite web |url=http://www.hubbertpeak.com/hubbert/1956/1956.pdf |title=Nuclear Energy and the Fossil Fuels |date=June 1956 |access-date=10 November 2014 |publisher=[[Shell Oil Company]]/[[American Petroleum Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527233843/http://www.hubbertpeak.com/hubbert/1956/1956.pdf |archive-date=27 May 2008 |author=Hubbert, M. King |author-link=M. King Hubbert}}</ref> Di salên 1970î de, parêzvanên jîngehê pêşxistina enerjiya venûker pêş xistin; ew hem ji bo cîgirkirina petrolê di wexta ku ew bi temamî biqede, hem jî ji bo rizgarbûna ji girêdayîbûna bi petrolê ve bû, û di wê çaxê de yekê [[Turbîna bayê|turbînên bayê]] yên ku elektrîkê hildiberînin derketin holê. Enerjiya rojê wexteke dirêj bû ku ji bo germkirin û sarkirinê dihat bikaranîn, lê heta sala 1980ê, panelên rojê ew qas biha bûn ku avakirina santralên mezin ên enerjiya rojê ne pêkan bû.<ref>{{cite web |url=http://www.solarstartechnologies.com/id69.html |title=History of PV Solar |access-date=1 November 2012 |publisher=Solarstartechnologies.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206133548/http://solarstartechnologies.com/id69.html |archive-date=6 December 2013}}</ref> Xercên nû yên hikûmetê, rêzikname û polîtîkayan alîkariya pîşesaziya enerjiyên venûker kirin ku Krîza Fînansê ya sala 2008ê û [[Paşketina Mezin]] (''Great Recession'') ji gelek sektorên din çêtir derbas bikin.<ref name="obama">[[Clean Edge]] (2009). [http://www.cleanedge.com/reports/pdf/Trends2009.pdf Clean Energy Trends 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318040043/http://www.cleanedge.com/reports/pdf/Trends2009.pdf|date=18 March 2009}} pp. 1–4.</ref> Di sala 2022yê de, enerjiyên venûker %30ê hilberîna elektrîkê ya dunyayî pêk anîn; ew rêje di sala 1985ê de %21 bû.<ref name=":3">{{cite web |url=https://ourworldindata.org/grapher/share-electricity-renewables |title=Share of electricity production from renewables |website=Our World in Data |date=2023 |access-date=15 August 2023}}</ref> == Binêre == * [[Guherîna avhewayê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} === Bîbliyografî === {{refbegin|30em}} * {{cite web |url=https://atb.nrel.gov/electricity/2021/technologies |title=2021 Electricity Annual Technology Baseline (ATB) Technologies |date=2021 |access-date=18 July 2021 |publisher=United States National Renewable Energy Laboratory |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718183006/https://atb.nrel.gov/electricity/2021/technologies |archive-date=18 July 2021 |ref={{harvid|NREL ATB|2021}}}} * {{cite book |title=Renewable Capacity Statistics 2024 |publisher=International Renewable Energy Agency (IRENA) |date=March 2024 |isbn=978-92-9260-587-2 |location=Abu Dhabi |url=https://www.irena.org/Publications/2024/Mar/Renewable-capacity-statistics-2024 |access-date=28 March 2023 |ref={{harvid|IRENA|2024}}}} * {{cite book |title=Renewable Capacity Statistics 2026 |publisher=International Renewable Energy Agency (IRENA) |date=2026 |isbn=978-92-9260-725-8 |location=Abu Dhabi |url=https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2026/Mar/IRENA_DAT_RE_capacity_statistics_2026.pdf |ref={{harvid|IRENA|2025}}}} * {{cite book |title=Renewables 2010 Global Status Report |publisher=REN21 Secretariat |date=2010 |location=Paris |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2010_Full-Report_English.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710065216/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2010_Full-Report_English.pdf |archive-date=10 July 2021 |url-status=live |access-date=18 July 2021 |ref={{harvid|REN21 Renewables Global Status Report|2010}}}} * {{cite book |title=Renewables 2011 Global Status Report |publisher=REN21 Secretariat |date=2011 |location=Paris |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2011_Full-Report_English.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710065352/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2011_Full-Report_English.pdf |archive-date=10 July 2021 |url-status=live |access-date=18 July 2021 |ref={{harvid|REN21 Renewables Global Status Report|2011}}}} * {{cite book |title=Renewables 2021 Global Status Report |publisher=REN21 Secretariat |date=2021 |isbn=978-3-948393-03-8 |location=Paris |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2021_Full_Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210615172702/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2021_Full_Report.pdf |archive-date=15 June 2021 |url-status=live |access-date=25 July 2021 |ref={{harvid|REN21 Renewables Global Status Report|2021}}}} * {{cite book |title=Renewables Global Futures Report: Great debates towards 100% renewable energy |publisher=REN21 Secretariat |date=2017 |isbn=978-3-9818107-4-5 |location=Paris |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/06/GFR-Full-Report-2017_webversion_3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612113808/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/06/GFR-Full-Report-2017_webversion_3.pdf |archive-date=12 June 2021 |url-status=live |access-date=25 July 2021 |ref={{harvid|REN21 Renewables Global Futures Report|2017}}}} {{refend}} [[Kategorî:Wize]] 3p57wbcgucoaxnq226d4zv1isryyemm 2100251 2100250 2026-10-24T12:30:15Z Kawa63 105128 /* */ 2100251 wikitext text/x-wiki {{multiple image|perrow=2|total_width=300|image1=Andasol Guadix 4.jpg|alt1=Concentrated solar power parabolic troughs in the distance arranged i|image2=Darling_Wind_Farm.jpg|alt2=Wind turbines beside a red dirt road|image3=ThreeGorgesDam-China2009.jpg|alt3=The [[Three Gorges Dam]] on the [[Yangtze River]] in China|image4=Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg|alt4=Biomass plant in Scotland.|footer=Meselayên enerjiya venûker: konsepta enerjiya rojê li [[Spanya|Spanyayê]]; enerjiya bayê li [[Afrîkaya Başûr]]; [[Bendava Sê Newala]] li ser [[Yangtsê|çemê Yangtseyê]] li [[Çîn]]; biyoenerjî li [[Skotlenda|Îskoçyayê]].}} '''Enerjiya venûker''' (ku jê re '''enerjiya kesk''' jî tê gotin) [[Wize|enerjiya]] ku ji çavkaniyên xwezayî yên venûker tê çêkirin e ku li gorî wexta însanan têne nûkirin. Cureyên enerjiya venûker yên herî zêde têne bikaranîn [[Hêza tavê|enerjiya rojê]], [[enerjiya bayê]], biyoenerjî û [[hîdroenerjî]] ne. [[Komjiyanî|Biyoenerjî]] û [[enerjiya jeotermal]] jî li hin welatan giring in. Sazkirinên enerjiya venûker dikarin mezin an biçûk bin û ji bo deverên bajarî û gundan guncan in. Enerjiya venûker pir caran bi [[Elektrîkîfasyon|elektrîkîfasyonê]] zêdetir re tê bikaranîn. Wê yekê gelek feydeyên xwe hene: elektrîk dikare germî û wesayîtan bi tesîr biguhezîne û di xala xerckirinê de paqij e.<ref>{{cite journal |last1=Armaroli |first1=Nicola |author-link=Nicola Armaroli |last2=Balzani |first2=Vincenzo |author-link2=Vincenzo Balzani |year=2011 |title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmental Science]] |volume=4 |issue=9 |pages=3193–3222 |bibcode=2011EnEnS...4.3193A |doi=10.1039/c1ee01249e}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Armaroli |first1=Nicola |last2=Balzani |first2=Vincenzo |year=2016 |title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition |journal=[[Chemistry – A European Journal]] |volume=22 |issue=1 |pages=32–57 |bibcode=2016ChEuJ..22...32A |doi=10.1002/chem.201503580 |pmid=26584653}}</ref> Çavkaniyên enerjiya venûker yên guhêrbar ew in ku xwezaya wan guherbar e, wekî enerjiya bayê û enerjiya rojê. Berevajî vê, çavkaniyên enerjiya venûker yên kontrolkirî [[Bendav|hîdroelektrîkiya bendavkirî]], biyoenerjî, an enerjiya jeotermal in. Ji bo ku enerjiyek wekî enerjiya venûker were hesibandin, divê ew çavkaniyeke bêdawî be.<ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/en/climatechange/what-is-renewable-energy |title=What is renewable energy? |website=United Nations |access-date=2026-08-19 |language=en |last=Nations |first=United}}</ref> Ji ber wê yekê, [[enerjiya nukleerî]] wekî enerjiyeke venûker nayê dîtin, ji ber ku ew xwe dispêre sotemeniya ku nayê venûker kirin.<ref>{{Cite web |url=https://www.nhm.ac.uk/discover/quick-questions/is-nuclear-energy-renewable.html |title=Is nuclear energy renewable? {{!}} Natural History Museum |website=www.nhm.ac.uk |access-date=2026-08-19 |language=en}}</ref> Di 40 salên borî de, sîstemên enerjiya venûker bi awayekî bilez hem bi tesîrtir û hem jî erzantir bûne.<ref>{{cite web |url=https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html |title=Global renewable energy trends |website=Deloitte Insights |access-date=28 January 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129005932/https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html |archive-date=29 January 2019}}</ref> Piriya mezin a kapasîteya elektrîkê ya nû ya ku li çaraliyê Dunyayê hatiye sazkirin, niha ji çavkaniyên venûker pêk tê.<ref>{{Cite web |url=https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity |title=Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity |website=irena.org |date=2 April 2019 |access-date=2 December 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity |archive-date=2 April 2019}}</ref> Di deh salên dawî de, lêçûnên çavkaniyên enerjiya venûker, wekî enerjiya rojê û bayê, bi awayekî berbiçav kêm bûne; ew yek jî wan li hember sotemeniyên fosîl ên kevneşopî pêşbaztir kiriye.<ref>{{Cite web |url=https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ |title=2023 Levelized Cost Of Energy+ |website=www.lazard.com |access-date=2024-06-10 |language=en}}</ref> Li hin herêmên coxrafyayî, enerjiya rojê ([[Sîstema fotovoltaîk|fotovoltaîk]]) an jî enerjiya bayê ya li ser bejahiyê, bûne vebijarkên herî erzan ji bo hilberîna elektrîka venûker.<ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report|url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020|title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025|author=IEA|page=12|access-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020|archive-date=26 April 2021|url-status=live|year=2020}}</ref> Di navbera salên 2011 û 2021ê de, para enerjiya venûker di dabînkirina elektrîkê ya dunyayî de ji %20 derket %28ê. Enerjiya ji roj û bayê sebeba sereke ya vê zêdebûnê bû ku bi hev re ji %2 derket %10ê. Bikaranîna enerjiya fosîl ji %68 daket %62yê.<ref name=":8">{{cite journal |date=14 June 2019 |title=Renewables 2022 |url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ |journal=Global Status Report |issue=renewable energies |page=44 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/ |archive-date=24 May 2019 |access-date=5 September 2022}}</ref> Di sala 2025ê de, enerjiya venûker %34ê hilberîna elektrîkê ya dunyayî pêk anî (ku ew rêje di sala 2024ê de %32 bû), û tê texmîn kirin ku heta sala 2030ê ew rêje derbasî %43yê bibe.<ref>{{Cite web |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-review-2026/electricity-supply |title=Electricity supply – Global Energy Review 2026 – Analysis |website=IEA |access-date=2026-09-09 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.iea.org/reports/renewables-2025/renewable-electricity |title=Renewable electricity – Renewables 2025 – Analysis |website=IEA |access-date=2026-09-09 |language=en-GB}}</ref> Li gelek welatan, enerjiya venûker jixwe zêdetirî %20ê tevahiya dabînkirina enerjiyê pêk tîne; hin welat jî zêdetirî nîvê an heta hemû elektrîka xwe ji çavkaniyên venûker bi dest dixin.<ref name=":5">{{Cite journal |last1=Ritchie |first1=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author2-link=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=January 2024 |title=Renewable Energy |url=https://ourworldindata.org/renewable-energy |journal=[[Our World in Data]]}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |title=Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity |website=CleanTechnica |date=2021-10-28 |access-date=2021-11-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |archive-date=17 November 2021 |last=Sensiba |first=Jennifer}}</ref> Motîvasyona sereke ya bikaranîna enerjiya venûker li şûna sotemeniyên fosîl, kêmkirina belavbûna gazên serayê ye ku dibe sebeba [[guherîna avhewayê]]. Bi gelemperî, çavkaniyên enerjiya venûker ji sotemeniyên fosîl pir kêmtir qirêj dikin.<ref name=":2">{{Cite book |title=Renewable energy: a first course |last1=Ehrlich |first1=Robert |publisher=Taylor & Francis, CRC Press |date=2018 |isbn=978-1-138-29738-8 |edition=2nd |location=Boca Raton London New York |last2=Geller |first2=Harold A. |last3=Geller |first3=Harold}}</ref> Enerjiyên venûker jî ji sotemeniyên fosîl pir kêmtir qirêjiya hewayê çêdikin, tenduristiya giştî baştir dikin, û kêmtir dengdar in.<ref name=":2" /> [[Ajansa Enerjiyê ya Enternasyonal]] texmîn dike ku ji bo ku heta sala 2050ê emîsyonên sifir ên net bi dest bixin, %90 ê elektrîka gerdûnî dê hewce bike ku ji hêla enerjiya nûjenkirî ve were hilberandin.<ref>{{Cite web |url=https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly |title=Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly |website=International Energy Agency |date=2024-05-30 |access-date=2024-05-31 |language=en}}</ref> Leza heyî ya berfirehbûna enerjiya venûker ji wê rêjeya pêwîst a li seranserê dunyayê pir dûr e,<ref>{{cite journal |last1=Cherp |first1=Aleh |last2=Vinichenko |first2=Vadim |last3=Tosun |first3=Jale |last4=Gordon |first4=Joel A. |last5=Jewell |first5=Jessica |date=19 July 2021 |title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets |journal=Nature Energy |volume=6 |issue=7 |pages=742–754 |bibcode=2021NatEn...6..742C |doi=10.1038/s41560-021-00863-0}}</ref> di nav de ekonomiyên mezin ên bi kapasîteyên darayî yên bilind ên wekî G7 û YE.<ref>{{cite journal |last1=Suzuki |first1=Masahiro |last2=Jewell |first2=Jessica |last3=Cherp |first3=Aleh |date=December 2023 |title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets |journal=Energy Research & Social Science |volume=106 |bibcode=2023ERSS..10603281S |doi=10.1016/j.erss.2023.103281 |hdl-access=free |article-number=103281 |hdl=20.500.14018/14250}}</ref> Belavkirina enerjiya venûker hîn jî rastî astengan tê; bi taybetî alîkariyên darayî yên ji bo [[Sotemeniya fosîl|sotemeniyên fosîl]],<ref>{{cite journal |last1=Timperley |first1=Jocelyn |date=21 October 2021 |title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill |journal=Nature |volume=598 |issue=7881 |pages=403–405 |bibcode=2021Natur.598..403T |doi=10.1038/d41586-021-02847-2 |pmid=34671143 |doi-access=free}}</ref> xebatên [[lobîîzmê]] yên ji aliyê dabînkerên heyî yên enerjiyê ve,<ref>{{cite journal |last1=Lockwood |first1=Matthew |last2=Mitchell |first2=Catherine |last3=Hoggett |first3=Richard |date=May 2020 |title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity |journal=Energy Policy |volume=140 |bibcode=2020EnPol.14011426L |doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 |hdl-access=free |article-number=111426 |hdl=10871/120327}}</ref> û nerazîbûna herêmî ya li hemberî bikaranîna axê ji bo tesîsên enerjiya venûker.<ref>{{Cite journal |last1=Susskind |first1=Lawrence |last2=Chun |first2=Jungwoo |last3=Gant |first3=Alexander |last4=Hodgkins |first4=Chelsea |last5=Cohen |first5=Jessica |last6=Lohmar |first6=Sarah |date=June 2022 |title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States |journal=Energy Policy |language=en |volume=165 |bibcode=2022EnPol.16512922S |doi=10.1016/j.enpol.2022.112922 |doi-access=free |article-number=112922}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 |title=Net Zero by 2050 – Analysis |website=IEA |date=18 May 2021 |access-date=2023-03-19 |language=en-GB}}</ref> Mîna hemû çalakiyên madenê, derxistina [[Mîneral|mîneralan]] ku ji bo gelek teknolojiyên enerjiya venûker pêwîst in jî, dibe sebeba zirarên hawirdorî.<ref>{{Cite web |url=https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better |title=Mining is necessary for the green transition. Here's why experts say we need to do it better |website=PBS NewsHour |date=2023-12-01 |access-date=2024-05-31 |language=en-us |last=Isaacs-Thomas |first=Bella}}</ref> Hin kes [[enerjiya nukleerî]] jî wekî çavkaniyeke enerjiya venûker dibînin; her çend ew mesele cihê nîqaşê be jî, ji ber ku enerjiya nukleerî pêdivî bi derxistina [[Uryanyûm|uryanyûmê]] heye, çavkaniyeke ku nayê venûker kirin. == Nêrîna giştî == {{multiple image|total_width=400|image1=1990- Renewable energy production, by source.svg|caption1=Çavkaniyên enerjiyê yên venûker, bi taybetî enerjiya rojê (fotovoltaîk) û enerjiya bayê, beşeke her ku diçe zêdetir a elektrîkê hildiberînin.<ref name=EmberElectricityProduction_2022>{{cite web |title=Electricity production by source, World |url=https://ourworldindata.org/grapher/electricity-prod-source-stacked |publisher=Our World in Data, crediting Ember |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201191439/https://ourworldindata.org/grapher/electricity-prod-source-stacked |archive-date=1 December 2024 |url-status=live}} OWID credits "Source: Ember's Yearly Electricity Data; Ember's European Electricity Review; Energy Institute Statistical Review of World Energy".</ref>|image2=Global Energy Consumption.svg|caption2=Her çend çavkaniyên enerjiyê yên nûjenbar bi lez zêde dibin jî, komir, [[Neft|petrol]] û gaza xwezayî hîn jî çavkaniyên sereke yên enerjiyê li Dunyayê ne.<ref name=GlobalCarbonBudget_2025>{{cite web |title=GCB 2025 |url=https://globalcarbonbudget.org/gcb-2025/ |publisher=Global Carbon Budget |archive-url=https://web.archive.org/web/20260208191859/https://globalcarbonbudget.org/gcb-2025/ |archive-date=8 February 2026 |date=2026 |url-status=live}} GCB links to downloadable data at {{cite web |title=Figures from the Global Carbon Budget 2025 / 34: Global energy use by category |url=https://robbieandrew.github.io/GCB2025/ |publisher=CICERO Center for International Climate Research |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301111528/https://robbieandrew.github.io/GCB2025/ |archive-date=1 March 2026 |date=2026 |url-status=live}}</ref>}} === Terîf === Enerjiya venûker bi gelemperî wekî enerjiya ku ji diyardeyên xwezayî yên ku bi berdewamî diqewimin tê fêmkirin. [[Ajansa Enerjiyê ya Enternasyonel]] wê wekî "enerjiya ku ji prosesên xwezayî tê wergirtin ku bi rêjeyek zûtir ji ya ku tê xerckirin têne nûkirin" terîf dike. [[Hêza tavê|Qûweta rojê]], [[Hêza bayê|qûweta bayê]], [[hîdroelektrîk]], [[enerjiya jeotermal]] û [[biyoenerjî]] bi berfirehî têne pejirandin ku celebên sereke yên enerjiya venûker ne. Enerjiya venûker pir caran di çar waran de cihê sotemeniyên kevneşopî digire: [[hilberîna elektrîkê]], germkirina ava germ/cîh, veguhastin û karûbarên enerjiyê yên gundan (ji derveyî torê).{{sfn|REN21 Renewables Global Status Report|2010}} Her çend nêzî hemû şêweyên enerjiya venûker ji sotemeniyên fosîl pir kêmtir emisyonên karbonê çêdikin jî, ew terim ne hevmane ye bi enerjiya kêm-karbonî. Hin çavkaniyên enerjiyê yên ne-venûker, wek enerjiya nukleerî, nêzîkî qet emisyonan çênakin, di eynî wextê de hin çavkaniyên enerjiya venûker dikarin pir karbon-zêde bikar bînin, wek şewitandina biyoenerjiyê heke bi çandina nebatên nû neyê telafîkirin.<ref name=":22">{{Cite book |title=Renewable energy: a first course |last1=Ehrlich |first1=Robert |publisher=Taylor & Francis, CRC Press |date=2018 |isbn=978-1-138-29738-8 |edition=2nd |location=Boca Raton London New York |last2=Geller |first2=Harold A. |last3=Geller |first3=Harold}}</ref> Enerjiya venûker ji enerjiya domdar jî cuda ye, têgeheke bêtir abstrakt e ku hewl dide çavkaniyên enerjiyê li gorî tesîra wan a daîmî ya giştî li ser nifşên pêşerojê yên însanan kom bike. Mesela, biyoenerjî pir caran bi daristanên ne-domdar ve girêdayî ye. === Rola wê di çareserkirina guherîna avhewayê de === Wekî beşek ji hewldana gerdûnî ya ji bo sinordarkirina guherîna avhewayê, piriya welatan soz dane ku emîsyonên gazên serayê sifir bikin. Di pratîkê de, ew tê vê maneyê ku sotemeniyên fosîl gav bi gav werin rakirin û li şûna wan çavkaniyên enerjiyê yên kêm-emîsyon hebin. Ew prosesa pir pêwîst ku wekî "guhertinên karbona kêm" tê binavkirin,<ref name="Suzuki et al. 2023">{{cite journal |last1=Suzuki |first1=Masahiro |last2=Jewell |first2=Jessica |last3=Cherp |first3=Aleh |date=December 2023 |title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets |journal=Energy Research & Social Science |volume=106 |bibcode=2023ERSS..10603281S |doi=10.1016/j.erss.2023.103281 |hdl-access=free |article-number=103281 |hdl=20.500.14018/14250}}</ref> berevajî prosesên din ên veguheztinê yên ku lêzêdekirina enerjiyê jî di nav de ne, divê gelek caran were lezandin da ku guherîna avhewayê bi serkeftî were kêmkirin.<ref name="Suzuki et al. 2023" /> Di [[Konferansa Guherîna Avhewayê ya Neteweyên Yekbûyî ya 2023yê]] de, nêzîkî sê çaran welatên Dunyayê armanc danî ku kapasîteya enerjiya venûker heta sala 2030ê sê qat zêde bikin.<ref>{{Cite news |date=December 19, 2023 |title=COP28: New deals and evasive tactics |url=https://impact.economist.com/sustainability/cop28-new-deals-and-evasive-tactics |access-date=2024-04-04 |newspaper=The economist |language=en-gb}}</ref> [[Yekîtiya Ewropayê]] di sala 2022yê de armanc kir ku heta eynî salê %40ê elektrîka xwe ji çavkaniyên venûker hilberîne,<ref>{{Cite news |last=Abnett |first=Kate |date=2022-04-20 |title=European Commission analysing higher 45% renewable energy target for 2030 |url=https://www.reuters.com/world/europe/european-commission-analysing-higher-45-renewable-energy-target-2030-2022-04-20/ |access-date=2022-04-29 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> û heta sala 2025ê, %47ê hilberîna elektrîkê ya YEyê ji çavkaniyên venûker bû.<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20260319-2 |title=47% of EU’s electricity came from renewables in 2025 |website=ec.europa.eu |date=2026-03-19 |access-date=2026-07-21 |language=en-GB}}</ref> === Faydeyên din === Enerjiya venûker li seranserê Dunyayê bi awayekî wekhevtir belav bûye, berevajî sotemeniyên fosîlî ku tenê di hejmareke sinorkirî ya welatan de kom bûne.<ref>{{cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Juraev |first2=Javlon |last3=Vakulchuk |first3=Roman |date=November 2022 |title=Are renewable energy sources more evenly distributed than fossil fuels? |journal=Renewable Energy |volume=200 |pages=379–386 |bibcode=2022REne..200..379O |doi=10.1016/j.renene.2022.09.046 |hdl-access=free |hdl=11250/3033797}}</ref> Herwiha, bi kêmkirina qirêjiya hewayê ya ku ji ber şewitandina sotemeniyên fosîlî çêdibe, faydeyên tenduristiyê jî peyda dike. Tê texmînkirin ku teserûfa potansiyel a li ser lêçûnên lênêrîna tenduristiyê li ser asta Dunyayê, salane digihîje trilyon dolarî.<ref>{{Cite journal |last1=Scovronick |first1=Noah |last2=Budolfson |first2=Mark |last3=Dennig |first3=Francis |last4=Errickson |first4=Frank |last5=Fleurbaey |first5=Marc |last6=Peng |first6=Wei |last7=Socolow |first7=Robert H. |last8=Spears |first8=Dean |last9=Wagner |first9=Fabian |date=2019-05-07 |title=The impact of human health co-benefits on evaluations of global climate policy |journal=Nature Communications |volume=10 |issue=1 |page=2095 |bibcode=2019NatCo..10.2095S |doi=10.1038/s41467-019-09499-x |pmc=6504956 |pmid=31064982 |doi-access=free}}</ref> === Navberdarî === [[File:20240706_Energy_storage_-_renewable_energy_-_battery_-_100_ms.gif|girêdan=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20240706_Energy_storage_-_renewable_energy_-_battery_-_100_ms.gif|thumb|Enerjiya ji ronahiya rojê an çavkaniyên din ên enerjiyê yên venûker, ji bo hilanînê di amûrên wekî pîlên elektrîkê de, vediguhere enerjiya potansiyel. Ew enerjiya potansiyel a hilanî, paşê vediguhere elektrîkê û tevlî tora elektrîkê dibe; ew yek di wexteke de pêk tê ku çavkaniya enerjiyê ya bingehîn jî ne hazir be.]] [[File:Renewables_need_flexible_backup_not_baseload.png|girêdan=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Renewables_need_flexible_backup_not_baseload.png|thumb|Qûweta texmînkirî ya enerjiyê di hefteyekê de, di gulana 2012 û gulan 2020ê de li [[Almanya|Almanyayê]]; ew yek guherbariya di enerjiya roj û bayê de, hem di navbera rojan de û hem jî di navbera mehan de, temsîl dide.]] Du formên herî giring ên enerjiya venûker, roj û bayê, çavkaniyên enerjiyê yên navber in: ew bi berdewamî peyda nabin ku di encamê de [[Faktora kapasîtey|faktorên kapasîteya]] kêmtir dibin. Berevajî vê, santralên elektrîkê yên sotemeniya fosîl, santralên nukleerî û hîdroelektrîk bi gelemperî dikarin tam mîqdara enerjiya ku toreke elektrîkê di wextek diyarkirî de hewce dike hilberînin. Enerjiya rojê tenê di nav rojê de dikare were girtin, û bi îdeal di şert û mercên bê ewr de. Hilberîna enerjiya bayê ne tenê roj bi roj, lê heta meh bi meh jî dikare bi giringî biguhere.<ref>{{Cite book |title=Long-term wind power variability |last=Wan |first=Y. H. |publisher=[[National Renewable Energy Laboratory]] |date=January 2012 |language=en |url=https://www.nrel.gov/docs/fy12osti/53637.pdf}}</ref> Ew yek wexta ku ji sotemeniyên fosîl dûr dikevin dibe sebeba dijwarîyê: daxwaza enerjiyê dê pir caran ji ya ku çavkaniyên venûker dikarin peyda bikin bilindtir an kêmtir be.<ref name="Olauson 16175">{{cite journal |last1=Olauson |first1=Jon |last2=Ayob |first2=Mohd Nasir |last3=Bergkvist |first3=Mikael |last4=Carpman |first4=Nicole |last5=Castellucci |first5=Valeria |last6=Goude |first6=Anders |last7=Lingfors |first7=David |last8=Waters |first8=Rafael |last9=Widén |first9=Joakim |date=7 November 2016 |title=Net load variability in Nordic countries with a highly or fully renewable power system |journal=Nature Energy |volume=1 |issue=12 |bibcode=2016NatEn...116175O |doi=10.1038/nenergy.2016.175 |article-number=16175}}</ref> Di çaxa merkez de, ew guherbarî dibe ku hewce bike ku hin santralên elektrîkê yên bi gazê dixebitin an jî hilberîna din a belavkirinê li ser rewşa amade bimînin<ref>{{Cite web |url=https://www.eenews.net/articles/can-u-s-phase-out-natural-gas-lessons-from-the-southeast/ |title=Can U.S. phase out natural gas? Lessons from the Southeast |website=E&E News |date=2021-12-08 |access-date=2022-05-02 |language=en-US |last=Swartz |first=Kristi E.}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.sky.com/story/climate-change-phase-out-gas-power-by-2035-say-businesses-including-nestle-thames-water-co-op-12415528 |title=Climate change: phase out gas power by 2035, say businesses including Nestle, Thames Water, Co-op |website=Sky News |access-date=2022-05-02 |language=en}}</ref> heta ku têra hilanîna enerjiyê, bersiva daxwazê, başkirina torê, an jî qûweta barkirina bingehîn ji çavkaniyên ne-navber hebe. Di wexta dirêj de, hilanîna enerjiyê rêyek giring e ji bo çareserkirina navberbûnê.<ref>{{Cite web |url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2018/11/30/17868620/renewable-energy-power-grid-architecture |title=Clean energy technologies threaten to overwhelm the grid. Here's how it can adapt. |website=Vox |date=2018-11-30 |access-date=2024-04-20 |language=en |last=Roberts |first=David}}</ref> Bikaranîna çavkaniyên enerjiya venûker yên cihêreng û torên jîr jî dikare bibe alîkar ku dabînkirin û daxwazê ​​​​bênavber were hevseng kirin.<ref>{{Cite news |title=AI and other tricks are bringing power lines into the 21st century |url=https://www.economist.com/business/2024/05/05/ai-and-other-tricks-are-bringing-power-lines-into-the-21st-century |access-date=2024-05-12 |newspaper=The Economist}}</ref> Girêdana sektora hilberîna enerjiyê bi sektorên din re dibe ku nermbûnê zêde bike: mesela sektora veguhastinê dikare bi barkirina wesayîtên elektrîkê û şandina elektrîkê ji wesayîtê bo torê were girêdan.<ref>{{cite journal |last1=Ramsebner |first1=Jasmine |last2=Haas |first2=Reinhard |last3=Ajanovic |first3=Amela |last4=Wietschel |first4=Martin |date=July 2021 |title=The sector coupling concept: A critical review |journal=WIREs Energy and Environment |volume=10 |issue=4 |bibcode=2021WIREE..10E.396R |doi=10.1002/wene.396 |article-number=e396}}</ref> Bi eynî awayî sektora pîşesaziyê dikare bi hîdrojena ku bi elektrolîze tê hilberandin were girêdan,<ref>{{Cite web |url=https://www.wartsila.com/insights/article/4-questions-on-sector-coupling |title=4 questions on sector coupling |website=Wartsila.com |access-date=2022-05-15 |language=en}}</ref> û sektora avahiyan jî bi hilanîna enerjiya germî ji bo germkirin û sarkirina cihê were girêdan.<ref>{{Cite web |url=https://energypost.eu/intelligent-flexible-sector-coupling-in-cities-can-double-the-potential-for-wind-and-solar/ |title=Intelligent, flexible Sector Coupling in cities can double the potential for Wind and Solar |website=Energy Post |date=2021-12-16 |access-date=2022-05-15 |language=en-GB |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527191915/https://energypost.eu/intelligent-flexible-sector-coupling-in-cities-can-double-the-potential-for-wind-and-solar/ |archive-date=27 May 2022}}</ref> Avakirina kapasîteya zêde ji bo hilberîna bayê û rojê dikare bibe alîkar ku hilberîna elektrîkê ya têrker were misoger kirin, tewra di hewaya xirab de jî. Di hewaya çêtirîn de, dibe ku hewce be ku hilberîna enerjiyê were kêm kirin eger ne gengaz be ku elektrîka zêde were bikaranîn an hilanîn.<ref>{{Cite book |title=World Energy Outlook 2020 |last=IEA |author-link=International Energy Agency |publisher=International Energy Agency |year=2020 |page=109 |isbn=978-92-64-44923-7 |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210822044327/https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2020 |archive-date=22 August 2021 |url-status=live}}</ref> ==== Hilanîna enerjiya elektrîkê ==== Hilanîna enerjiya elektrîkê komek metodên ku ji bo hilanîna enerjiya elektrîkê têne bikaranîn e. Enerjiya elektrîkê di wextên ku hilberîn (bi taybetî ji çavkaniyên navber ên wekî [[enerjiya bayê]], [[enerjiya geliyê]], [[enerjiya rojê]]) ji xerckirinê zêdetir dibe de tê hilanîn, û wexta ku hilberîn ji xerckirinê kêmtir dibe vedigere torê. Hîdroelektrîk a hilanîna pompê ji %85 zêdetir ji hemî hilanîna qûweta rojê pêk tîne.<ref>{{Cite web |url=https://www.iea.org/reports/hydropower-special-market-report |title=Hydropower Special Market Report – Analysis |website=IEA |date=30 June 2021 |access-date=2022-01-31}}</ref> Pîl her ku diçe ji bo hilanînê û karûbarên alîkar ên torê<ref>{{Cite web |url=https://www.energy-storage.news/what-role-is-large-scale-battery-storage-playing-on-the-grid-today/ |title=What role is large-scale battery storage playing on the grid today? |website=Energy Storage News |date=2022-05-05 |access-date=2022-05-09 |language=en-US}}</ref> û ji bo hilanîna navmalî têne bikaranîn.<ref>{{Cite web |url=https://www.vox.com/recode/23057167/home-battery-tesla-powerwall-biden |title=These batteries work from home |website=[[Vox (website)|Vox]] |date=2022-05-05 |access-date=2022-05-09 |language=en |last=Heilweil |first=Rebecca}}</ref> [[Hîdrojena kesk]] ji hêla lêçûnên sermayeyê ve li gorî hîdroelektrîk an pîlên pompê metodek ekonomiyê a hilanîna enerjiya venûker ya wextdirêj e.<ref>{{Cite news |last=Lipták |first=Béla |date=January 24, 2022 |title=Hydrogen is key to sustainable green energy |url=https://www.controlglobal.com/home/article/11288951/hydrogen-is-key-to-sustainable-green-energy |access-date=February 12, 2023 |work=Control}}</ref> ==== Ewlekariya dabînkirina enerjiyê ==== Du çavkaniyên sereke yên enerjiya venûker, enerjiya rojê û enerjiya bayê, bi gelemperî di mîmariya hilberîna belavkirî de têne bikaranîn ku faydeyên taybetî pêşkêş dike û bi xetereyên taybetî re tê.<ref>{{Cite journal |last1=Gordon |first1=Samuel |last2=McGarry |first2=Connor |last3=Bell |first3=Keith |date=2022 |title=The growth of distributed generation and associated challenges: A Great Britain case study |journal=IET Renewable Power Generation |language=en |volume=16 |issue=9 |pages=1827–1840 |bibcode=2022IRPG...16.1827G |doi=10.1049/rpg2.12416 |doi-access=free}}</ref> Xetereyên giring bi merkezkirina %90ê ji zincîrên dabînkirinê li welatekî yekane (Çîn) di sektora fotovoltaîk de ve girêdayî ne.<ref>{{Cite web |url=https://ecfr.eu/publication/trust-and-trade-offs-how-to-manage-europes-green-technology-dependence-on-china/ |title=Trust and trade-offs: How to manage Europe's green technology dependence on China |website=ECFR |date=2024-05-29 |access-date=2024-12-12 |language=en-GB |last1=Lipke |first1=Alexander |last2=Oertel |first2=Janka |last3=O'Sullivan |first3=Daniel}}</ref> Sazkirina girseyî ya veguherînerên qûweta fotovoltaîk bi kontrola ji dûr ve, qelsiyên ewlehiyê û deriyên paşîn dibe sebeba êrîşên sîber ku dikarin hilberîna ji milyonan panelên nemerkezî yên fizîkî neaktîv bikin, di encamê de bi sedan [[Watt|gîgawatt]] qûweta sazkirî ji torê di yek kêliyê de winda dibin.<ref>{{Cite news |date=2024-12-12 |title=Hacking Rooftop Solar Is a Way to Break Europe's Power Grid |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-12-12/europe-s-power-grid-vulnerable-to-hackers-exploiting-rooftop-solar-panels |access-date=2024-12-12 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://berthub.eu/articles/posts/the-gigantic-unregulated-power-plants-in-the-cloud/ |title=The gigantic and unregulated power plants in the cloud |website=Bert Hubert's writings |date=2024-08-19 |access-date=2024-12-12}}</ref> Êrîşên bi wî rengî bi rêya qelsiyên di sîstemên wan ên kontrol û çavdêriya ji dûr ve de, zeviyên enerjiya bayê hedef girtine.<ref>{{Cite web |url=https://theconversation.com/how-cyberattacks-on-offshore-wind-farms-could-create-huge-problems-238165 |title=How cyberattacks on offshore wind farms could create huge problems |website=The Conversation |date=2024-09-05 |access-date=2024-12-12 |language=en-US |last=Tam |first=Kimberly}}</ref> Rêbernameya NIS2 ya ewropî bi berfirehkirina çarçoveya rêziknameyên ewlehiya sîber li bazara hilberîna enerjiyê qismî bersivê dide wan pirsgirêkan.<ref>{{Cite web |url=https://www.pv-magazine.com/2024/07/12/solarpower-europe-calls-for-stronger-cybersecurity-measures/ |title=SolarPower Europe calls for stronger cybersecurity measures |website=pv magazine International |date=2024-07-12 |access-date=2024-12-12 |language=en-US}}</ref> Analîzên dawî temsîl didin ku kapasîteya fotovoltaîk a rojê ya gerdûnî di sala 2024ê de ji 1 terawatt derbas bû, bi qasî %6-7 ji dabînkirina elektrîkê ya Dunyayê peyda dike.<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=J. |year=2024 |title=Global solar PV capacity surpassed 1 TW |journal=Nature Energy |volume=9 |issue=3 |pages=210–218 |doi=10.1038/s41560-024-00001-x |doi-broken-date=21 November 2025}}</ref> Binesaziya enerjiya venûker jî ji bûyerên hewayê yên dijwar ên bi [[guherîna avhewayê]] ve girêdayî, wekî pêlên germê, şewatên daristanan, bahozên dijwar û lehiyê, her ku diçe xeternaktir dibe. Di şert û mercên germî an dûmanê yên dirêj de, dibe ku zeviyên enerjiya rojê kêm hilberînê bibînin, di eynî wextê de dibe ku turbînên bayê di wexta bûyerên bayê bilind de hewce bikin ku werin girtin an jî ji ber qeşa an aktîvîteya pêlan zirarê bibînin. Ew stresên têkildarî avhewayê dikarin li herêmên ku parên wan ên enerjiyên modern ên guhêrbar zêde ne, berdewamiya dabînkirina elektrîkê tehdît bikin. Di encamê de, hikûmet û operatorên şebekeyan standardên berxwedana avhewayê dipejirînin, binesaziyê xurt dikin, û protokolên bersiva awarte pêş dixin da ku ewlehiya enerjiyê di bin şert û mercên hewayê yên pir caran û giran de biparêzin.<ref>{{Cite web |url=https://www.swissre.com/institute/research/topics-and-risk-dialogues/climate-and-natural-catastrophe-risk/climate-change-solar-power.html?utm |title=Catching the sun: Adapting solar power to the challenges of climate change {{!}} Swiss Re |website=www.swissre.com |date=2024-07-17 |access-date=2025-11-13 |language=en}}</ref> == Çavkaniyên enerjî yên venûker == === Enerjiya rojê === Roj miqdarek pir mezin [[Wize|enerjiyê]] derdixe ku ew enerjî di şiklê tîrêjên rojê ([[Tîrêja karebayî-asinrevayî|tîrêjên elektromanyetîk]]) de digihîje Dunyayê. [[Hevsengiya germahiya cîhanê|Qûweta ku ji Rojê ber bi Dunyayê ve tê belavkirin]], nêzî 174 PW (petawatt) e. Nêzî %30 ji van tîrêjan vedigerin (tên vegerandin); ew tê wê maneyê ku bi qasî 122 PW digihîje Dunyayê (atmosfer û rûyê wê). Ew jî salê dike nêzî 1,070 EWh (eksawatt-saet) ku ww yek niha bi qasî 7,500 qatê hewcedariya salane ya enerjiyê ya Dunyayê ye. Enerjiya rojê dikare bi gelek awayan, hem rasterast û hem jî nerasterast, were bikaranîn. Bikaranîna rasterast bi rêya [[sîstemên fotovoltaîk]] û girtina [[Hêza tavê|germahiya rojê]] pêk tê. Wekî din, enerjiya rojê ya ku ji hêla atmosfer û rûyê Erdê ve tê kişandin dibe sebeba enerjiya mekanîkî, kînetîk û [[Enerjiya potansiyel|potansiyel]]. Enerjiya potansiyel wexta ku prosesên atmosferîk avê vediguhezînin bilindahiyên bilindtir çêdibe. Enerjiya rojê di eynî wextê de bi rêya prosesên meteorolojîk ên di atmosferê de bayê jî çêdike. Ew ba, girseyên hewayê yên tevger, enerjiya kînetîk (enerjiya bayê) dihewînin û li ser okyanûsan tîrêjan diafirînin (enerjiya pêlan). Nebat di wexta [[Fotosentez|fotosentezê]] de tîrêjên rojê digirin, wê wekî komheyatê saz dikin ku paşê dikare ji bo veguherîna enerjiyê were bikaranîn. Bikaranîna germahiya hawirdorê, bi rêya pompên germê yên bi koleksiyonên jeotermal ên kêm kûr ve girêdayî an jî bi rêya sîstemên pompên germê yên hewa-bi-hewa, jî wekî celebek enerjiya rojê tê hesibandin. Di prensîbê de, enerjiya rojê ne tenê rasterast, lê herwiha bi awayekî nerasterast jî, di şiklê bioenerjî, enerjiya bayê û enerjiya avê de, dikare were bikaranîn. [[Wêne:Aufgerichtetesholz.jpg|thumb|Êzing]] * Enerjiya rojê ** Fotovoltaîk ([[Sîstema Fotovoltaîk|sîstema Fotovoltaîk]]) ** Germahiya rojê ** Germahiya kîmyayî ** Santrala hilkişîna ba * [[Biyoenerjî]] (ji cureyên çeşîd ên [[Komjiyanî|komheyatan]] pêk tê) ** [[Êzing]] ** [[Sotîmeniya Rûna Nebatî|Rûna Nebatê]] ** [[Biyodîzel]] ** [[Etanol|Biyoetanol]] ** [[Biyogaz]] ** [[Biyohîdrojên]] ** Qûweta maskûleyê ([[çûyîn]], [[Duçerxe|bîsîklet]], hwd.) *[[Qûweta hîdrojên]] ** [[Bendav]] ** Santralên hîdroelektrîkê yên li ser herika çeman, aşên avê, turbînên herika çeman (yên li ser şamandiran hatine bicihkirin) ** Enerjiya pêlên deryayê ** Enerjiya herikên deryayê ** Enerjiya termal a deryayê ** Santrala osmotîk (ku cudahiya asta xwêbûnê ya di navbera ava şirîn û ava şor de bikar tîne) ** Aşên bi çakûçên mekanîkî (yên bi qûweta avê dişuxilîn) ** Çerxên bilindkirina avê, makîneyên bi qûweta avê dişuxilîn, pompên hîdrolîk * [[Enerjiya bayê]] ** [[Turbîna bayê]] ** [[Qûweta baya firî]] ** [[Aşê bayê]] ** [[Kêştîya badbanî]] === Enerjiya jeotermal === Germahiya ku di nava Dinyayê de hatiye hilanîn, beşek jê ji germahiya mayî ya ji wexta çêbûna Erdê tê. Herwiha, germahî bi awayekî berdewam ji ber [[Hilweşîna radyoaktîvîtê|hilweşîna radyoaktîf]] a [[nuklîdên destpêkê]], û herwiha ji ber qûwetên kêşana heyv û rojê ku dibin sebeba hêrsînê di navbera tebeqeya hişk a Dinyayê û navika wê ya şile de, çêdibe. Ew germahî dikare ji bo armancên germkirinê (bi pirî bi rêya enerjiya jeotermal a nêzî rûyê Erdê) an jî ji bo hilberîna elektrîkê (bi gelemperî bi rêya enerjiya jeotermal a kûr) were bikaranîn. === Tevgerên gerstêrkan û gravîtasyon === Qûweta gravîtasyonê ya [[Roj (stêrk)|Roj]], [[Heyv]] û cismên din ên ezmanî di hundir û li ser Erdê ku dizivire de kelandinê çêdike; ew proses veguherîna enerjiyê yawaş leza zivirîna Erdê yawaş dike. Herikînên ku çêdibin dikarin wekî enerjiya mekanîkî ji hêla santralên elektrîkê yên kelandinê û santralên elektrîkê yên herikîna deryayî ve werin bikaranîn. Wekî din, ew qûwetên gravîtasyonê dibin sebeba deformasyona laşê Erdê ku dibe sebeba xişandinê di nav Erdê hişk û navika derve ya şil de - prosesek ku germahiyek zêde dide hundurê Erdê. Qûweta ku bi rêya vê xişandinê tê belavkirin bi qasî 2.5 terawat (TW) ye, û potansiyela ku ji hêla aborî ve tê bikaranîn bi qasî %9 ji wê hejmarê tê texmîn kirin. Di vê çarçoveyê de, enerjiya mekanîkî ji têkiliyên bi şêwazên [[Hewa|hewayê]] re jî derdikeve holê ku enerjiya wê bi awayekî nerasterast bi rêya santralên hîdroelektrîk û bayê tê girtin. == Civat û kultur == {{multiple image|total_width=400|image1=Most_people_say_countries_should_back_renewable_energy_to_fight_climate_change.jpg|caption1=Piraniya beşdarên anketê li Ewropayê ji bo şerê li dijî guherîna avhewayê piştgiriyê didin enerjiya venûker.<ref>{{Cite book |author=European Investment Bank |url=https://www.eib.org/en/publications/the-eib-climate-survey-2021-2022 |title=The EIB Climate Survey 2021-2022 - Citizens call for green recovery |date=2022-04-20 |publisher=European Investment Bank |isbn=978-92-861-5223-8 |language=EN}}</ref>|image2=2023 European Investment Bank climate survey.svg|caption2=Beşdarên anketê li Dewletên Yekbûyî, li gorî yên li Yekîtiya Ewropayê û Çînê, veberhênana di warê enerjiya venûker de wekî teklîfeke kêmtir giring dîtin.<ref name=EIBsurvey_2023>{{cite web |title=The EIB Climate Survey, Fifth Edition |url=https://www.eib.org/files/publications/20230098_climate_survey_europe_en.pdf |publisher=European Investment Bank |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224073145/https://www.eib.org/files/publications/20230098_climate_survey_europe_en.pdf |archive-date=24 December 2025 |page=9 |doi=10.2867/055829 |date=2023 |url-status=live}}</ref>}}Santralên enerjiya rojê dikarin bi [[axa çandiniyê]] re pêşbaziyê bikin, di eynî çaxê de [[Parka bayê|parkên bayê]] yên li ser peravê pir caran ji ber fikarên estetîkî û deng bi dijberiyê re rûbirû dimînin. Dijberên wisa pir caran wekî [[NIMBY]] têne binav kirin ("ne di bexçeya min"). Hin jîngehparêz ji pevçûnên kujer ên çûk û şevşevokan bi turbînên bayê re nîgeran in.<ref>{{Cite news |last=Hogan |first=Brianne |date=3 March 2020 |title=Is it possible to build wildlife-friendly windfarms? |url=https://www.bbc.com/future/article/20200302-how-do-wind-farms-affect-bats-birds-and-other-wildlife |work=BBC}}</ref> Herçend protestoyên li dijî parkên bayê yên nû carinan li çaraliyê Dunyayê çêdibin jî, anketên herêmî û miletî bi gelemperî piştgiriyek berfireh ji bo enerjiya rojê û bayê dibînin.<ref>{{Cite web |url=https://www.pewresearch.org/short-reads/2021/06/08/most-americans-support-expanding-solar-and-wind-energy-but-republican-support-has-dropped/ |title=Most Americans support expanding solar and wind energy, but Republican support has dropped |website=Pew Research Center |date=8 June 2021 |access-date=31 May 2024 |language=en-US |last=Spencer |first=Brian Kennedy and Alison}}</ref> Dijberên enerjiya venûker carinan ji pîşesaziya sotemeniya fosîl piştgirî werdigirin û agahdariya xelet belav dikin da ku piştgiriya raya giştî ji bo enerjiya venûker têk bibin.<ref name="cb20250828">{{cite news |last1=Gabbatiss |first1=Josh |last2=Lempriere |first2=Molly |date=28 August 2025 |title=Factcheck: 16 misleading myths about solar |url=https://interactive.carbonbrief.org/factcheck/solar/index.html |access-date=5 July 2026 |work=[[Carbon Brief]] |language=en-GB}}</ref> Enerjiya bayê ya ku ji hêla civakê ve tê xwedîkirin carinan wekî rêyek ji bo zêdekirina piştgiriya herêmî ji bo parkên bayê tê pêşniyar kirin. Belgeyek Hikûmeta Keyaniya Yekbûyî ya 2011ê diyar kir ku "proje bi gelemperî îhtîmala serkeftinê zêdetir e, eger piştgiriya wan a giştî ya berfireh û razîbûna civakên herêmî hebe. Ew tê wê maneyê ku hem gotin û hem jî beşdarbûn ji civakan re were dayîn." Di salên 2000î û destpêka salên 2010î de, gelek projeyên enerjiya venûker li [[Almanya]], [[Swêd]] û [[Danîmarka|Danîmarkayê]] ji hêla civakên herêmî ve, bi taybetî bi rêya avahiyên kooperatîf, xwedî bûn.<ref>Morris C & Pehnt M, [http://energytransition.de/wp-content/themes/boell/pdf/German-Energy-Transition.pdf German Energy Transition: Arguments for a Renewable Energy Future] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403005225/http://energytransition.de/wp-content/themes/boell/pdf/German-Energy-Transition.pdf|date=3 April 2013}}, Heinrich Böll Foundation, November 2012</ref> Di salên piştî wê de, bêtir sazkirin li Almanya ji hêla pargîdaniyên mezin ve hatine kirin, lê xwedîtiya civakê li Danîmarkayê xurt dimîne.<ref>{{Cite web |url=https://pub.norden.org/nordicenergyresearch2023-03/denmark.html |title=Energy Communities |website=Nordic Cooperation |access-date=2024-05-31 |language=en}}</ref> == Tarîx == Berî pêşketina bikaranîna komirê di nîvê sedsala 19ê de, yawaş hemû enerjiya ku dihat bikaranîn, enerjiya venûker bû. Bikaranîna herî kevn a naskirî ji enerjiya venûker, di şiklê [[Komjiyanî|komheyatiya]] kevneşopî de ji bo şewitandinê, vedigere zêdetirî milyonek sal berê. Bikaranîna komheyatê ji bo [[agir]], heta bi sedan hezar sal şûnda jî, nebû tiştekî berbelav.<ref name="Fire">{{cite web |url=http://archaeology.about.com/od/ancientdailylife/qt/fire_control.htm |title=The Discovery of Fire |work=About.com Education |access-date=15 January 2013 |publisher=[[About.com]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112213352/http://archaeology.about.com/od/ancientdailylife/qt/fire_control.htm |archive-date=12 January 2013 |author=K. Kris Hirst}}</ref> Bikaranîna duyê a herî kevn a enerjiya venûker, dibe ku bikaranîna qûweta bayê be ji bo livandina keştiyan li ser avê. Ev pratîk wedigere nêzî 7000 sal berê, çaxa ku keştî li [[Kendava Farsê]] û li ser [[Nîl|çemê Nîlê]] dihatin bikaranîn.<ref>{{cite encyclopedia |title=wind energy |encyclopedia=[[The Encyclopedia of Alternative Energy and Sustainable Living]] |url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/W/AE_wind_energy.html |access-date=15 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126061929/http://www.daviddarling.info/encyclopedia/W/AE_wind_energy.html |archive-date=26 January 2013 |url-status=live}}</ref> [[Enerjiya jeotermal]] a ji çavkaniyên ava germ, ji [[Paleolîtîk|çaxa paleolîtîk]] ve ji bo serşûştinê, û ji [[Romaya kevnare|çaxa Romaya kevnar]] ve jî ji bo germkirina mekanan hatiye bikaranîn.<ref>{{cite web |url=http://faculty.fairfield.edu/mediacenter/nm_webdesign/s_zandan/sz_alt_energy/geothermal_energy.html |title=Geothermal Energy |website=faculty.fairfield.edu |access-date=17 January 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325214438/http://faculty.fairfield.edu/mediacenter/nm_webdesign/s_zandan/sz_alt_energy/geothermal_energy.html |archive-date=25 March 2017}}</ref> Di çaxa tarîxî tomarkirî de, çavkaniyên sereke yên enerjiya venûker ya kevneşopî ew bûn: qûweta însan, qûweta heywanan, qûweta avê, qûweta bayê (wekî di aşên bayê yên ji bo hûrkirina dexlûdan de), û darên şewatê ku cureyekî komheyatî kevneşopî ne. Di sala 1885ê de, [[Werner Siemens]], derbarê vedîtina tesîra fotovoltaîk di rewşa hişk de, wiha nivîsî: {{Quote|Bi kurtî, ez dikarim bibêjim ku giringiya zanistî ya vê vedîtinê çiqas mezin be jî, nirxê wê yê pratîkî jî bi eynî awayî diyar e; nemaze wexta ku em li ber çavan digirin ku çavkaniya enerjiya rojê hem bêdawî ye û hem jî bêpere ye, û herwiha piştî ku gî depoyên komirê yên li ser rûyê erdê xelas bûn û hatin jibîrkirin jî, ew enerjî dê heta çaxên bêhejmar li ser me bibare.<ref>{{cite journal |last1=Siemens |first1=Werner |title=On the electro motive action of illuminated selenium, discovered by Mr. Fritts, of New York |journal=Journal of the Franklin Institute |date=June 1885 |volume=119 |issue=6 |pages=453–IN3 |doi=10.1016/0016-0032(85)90176-0 |bibcode=1885FrInJ.11953IN3S }}</ref>}}[[Max Weber]] di paragrafên dawî yên kitêba wî ya bi navê ''Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus'' (Etîka Protestan û Ruhê Kapîtalîzmê), ku di sala 1905ê de hatiye weşandin, de behsa dawiya [[Sotemeniya fosîl|sotemeniyên fosîl]] kiriye. Pêşxistina motorên bi enerjiya rojê heta destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dunyayî yê Duyê]] berdewam kir. Giringiya enerjiya rojê di meqeleyeke kovara ''Scientific American'' a sala 1911ê de wiha hatiye diyarkirin: "di pêşerojeke pir dûr de, piştî ku sotemeniyên xwezayî bi temamî xelas bûn, [enerjiya rojê] dê wekî tekane çavkaniya mayîna nifşa însanan bimîne."<ref>[http://www.hbs.edu/research/pdf/12-105.pdf "Power from Sunshine": A Business History of Solar Energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121010213555/http://www.hbs.edu/research/pdf/12-105.pdf|date=10 October 2012}} 25 May 2012</ref> Teoriya [[Lûtkeya neftê|lûtkeya petrolê]] di sala 1956ê de hate weşandin.<ref>{{cite web |url=http://www.hubbertpeak.com/hubbert/1956/1956.pdf |title=Nuclear Energy and the Fossil Fuels |date=June 1956 |access-date=10 November 2014 |publisher=[[Shell Oil Company]]/[[American Petroleum Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527233843/http://www.hubbertpeak.com/hubbert/1956/1956.pdf |archive-date=27 May 2008 |author=Hubbert, M. King |author-link=M. King Hubbert}}</ref> Di salên 1970î de, parêzvanên jîngehê pêşxistina enerjiya venûker pêş xistin; ew hem ji bo cîgirkirina petrolê di wexta ku ew bi temamî biqede, hem jî ji bo rizgarbûna ji girêdayîbûna bi petrolê ve bû, û di wê çaxê de yekê [[Turbîna bayê|turbînên bayê]] yên ku elektrîkê hildiberînin derketin holê. Enerjiya rojê wexteke dirêj bû ku ji bo germkirin û sarkirinê dihat bikaranîn, lê heta sala 1980ê, panelên rojê ew qas biha bûn ku avakirina santralên mezin ên enerjiya rojê ne pêkan bû.<ref>{{cite web |url=http://www.solarstartechnologies.com/id69.html |title=History of PV Solar |access-date=1 November 2012 |publisher=Solarstartechnologies.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206133548/http://solarstartechnologies.com/id69.html |archive-date=6 December 2013}}</ref> Xercên nû yên hikûmetê, rêzikname û polîtîkayan alîkariya pîşesaziya enerjiyên venûker kirin ku Krîza Fînansê ya sala 2008ê û [[Paşketina Mezin]] (''Great Recession'') ji gelek sektorên din çêtir derbas bikin.<ref name="obama">[[Clean Edge]] (2009). [http://www.cleanedge.com/reports/pdf/Trends2009.pdf Clean Energy Trends 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318040043/http://www.cleanedge.com/reports/pdf/Trends2009.pdf|date=18 March 2009}} pp. 1–4.</ref> Di sala 2022yê de, enerjiyên venûker %30ê hilberîna elektrîkê ya dunyayî pêk anîn; ew rêje di sala 1985ê de %21 bû.<ref name=":3">{{cite web |url=https://ourworldindata.org/grapher/share-electricity-renewables |title=Share of electricity production from renewables |website=Our World in Data |date=2023 |access-date=15 August 2023}}</ref> == Binêre == * [[Guherîna avhewayê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} === Bîbliyografî === {{refbegin|30em}} * {{cite web |url=https://atb.nrel.gov/electricity/2021/technologies |title=2021 Electricity Annual Technology Baseline (ATB) Technologies |date=2021 |access-date=18 July 2021 |publisher=United States National Renewable Energy Laboratory |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718183006/https://atb.nrel.gov/electricity/2021/technologies |archive-date=18 July 2021 |ref={{harvid|NREL ATB|2021}}}} * {{cite book |title=Renewable Capacity Statistics 2024 |publisher=International Renewable Energy Agency (IRENA) |date=March 2024 |isbn=978-92-9260-587-2 |location=Abu Dhabi |url=https://www.irena.org/Publications/2024/Mar/Renewable-capacity-statistics-2024 |access-date=28 March 2023 |ref={{harvid|IRENA|2024}}}} * {{cite book |title=Renewable Capacity Statistics 2026 |publisher=International Renewable Energy Agency (IRENA) |date=2026 |isbn=978-92-9260-725-8 |location=Abu Dhabi |url=https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2026/Mar/IRENA_DAT_RE_capacity_statistics_2026.pdf |ref={{harvid|IRENA|2025}}}} * {{cite book |title=Renewables 2010 Global Status Report |publisher=REN21 Secretariat |date=2010 |location=Paris |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2010_Full-Report_English.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710065216/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2010_Full-Report_English.pdf |archive-date=10 July 2021 |url-status=live |access-date=18 July 2021 |ref={{harvid|REN21 Renewables Global Status Report|2010}}}} * {{cite book |title=Renewables 2011 Global Status Report |publisher=REN21 Secretariat |date=2011 |location=Paris |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2011_Full-Report_English.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710065352/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2011_Full-Report_English.pdf |archive-date=10 July 2021 |url-status=live |access-date=18 July 2021 |ref={{harvid|REN21 Renewables Global Status Report|2011}}}} * {{cite book |title=Renewables 2021 Global Status Report |publisher=REN21 Secretariat |date=2021 |isbn=978-3-948393-03-8 |location=Paris |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2021_Full_Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210615172702/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2021_Full_Report.pdf |archive-date=15 June 2021 |url-status=live |access-date=25 July 2021 |ref={{harvid|REN21 Renewables Global Status Report|2021}}}} * {{cite book |title=Renewables Global Futures Report: Great debates towards 100% renewable energy |publisher=REN21 Secretariat |date=2017 |isbn=978-3-9818107-4-5 |location=Paris |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/06/GFR-Full-Report-2017_webversion_3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612113808/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/06/GFR-Full-Report-2017_webversion_3.pdf |archive-date=12 June 2021 |url-status=live |access-date=25 July 2021 |ref={{harvid|REN21 Renewables Global Futures Report|2017}}}} {{refend}} [[Kategorî:Wize]] 3dn3v9a72hpk54t5xw0gq06wkjbz9go 0 330481 2100252 2026-10-24T12:31:42Z Kawa63 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2100252 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2100253 2100252 2026-10-24T12:34:48Z Kawa63 105128 /* */ 2100253 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Audrey Kathleen Hepburn (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. iebt1aoawsnsq5srm6vcbeh49io82wl 2100254 2100253 2026-10-24T12:42:00Z Kawa63 105128 /* */ 2100254 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Audrey Kathleen Hepburn (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. Hepburn di malbateke arîstokrat de li Ixellesa [[Bruksel|Brukselê]] jidayik bûye, beşek ji zaroktiya xwe li [[Belçîka]], [[Keyaniya Yekbûyî]] û [[Holenda|Holendayê]] derbas kiriye. Wê di navbera salên 1936 û 1939ê de li [[Kent|Kentê]] çûye mektebeke şevî. Bi destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dinyayî yê Duyê]] re, Hepburn vegeriyaye Holendayê. Wexta herb de, wê li Konservatuara Arnhemê perwerdeya [[Balet|baletê]] dîtiye. Heta sala 1944ê, Hepburn ji bo komkirina pereyan û piştgirîdana berxwedanê, balet pêşkêş dikir. Wê di navbera salên 1945 û 1948ê de li [[Amsterdam|Amsterdamê]] li cem [[Sonia Gaskell]], û piştre jî li [[London|Londonê]] li cem [[Marie Rambert]] perwerde dît. Hepburn di muzîkalên [[Tiyatroya West End|West Endê]] de wekî endameke koroyê dest bi performansê kir û piştre di çend fîlman de rolên biçûk lîstin. Di qonaxên paşîn ên heyata wê de, Hepburn beşeke mezin a wexta xwe ji karên xêrxwaziyê re veqetand. Ew ji sala 1954ê û pê ve, piştgirî da [[UNICEF|UNICEFê]]. Di navbera salên 1988 û 1992yê de, wê li hinek ji civakên herî xizan ên [[Afrîka]], [[Amerîkaya Başûr]] û [[Asya|Asyayê]] dişuxilî. Di kanûna 1992yê de, Hepburn ji ber eserên wê yên wekî [[Balyoza Husniyetê ya UNICEFê]], "Medalyaya Azadiyê ya Reîscimhuriyê" ya DYAyê wergirt. Mehek şûnda, Hepburn li mala xwe ya li [[Tolochenaz]] a Îswîçreyê, ji ber penceşêra rîviya kor (apendîks) heyata xwe ji dest da. mgiunz5ftfkdep7irxmdvzakrugmcpv 2100255 2100254 2026-10-24T12:42:37Z Kawa63 105128 /* */ 2100255 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Audrey Kathleen Hepburn (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. Hepburn di malbateke arîstokrat de li Ixellesa [[Bruksel|Brukselê]] jidayik bûye, beşek ji zaroktiya xwe li [[Belçîka]], [[Keyaniya Yekbûyî]] û [[Holenda|Holendayê]] derbas kiriye. Wê di navbera salên 1936 û 1939ê de li [[Kent|Kentê]] çûye mektebeke şevî. Bi destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dinyayî yê Duyê]] re, Hepburn vegeriyaye Holendayê. Wexta herb de, wê li Konservatuara Arnhemê perwerdeya [[Balet|baletê]] dîtiye. Heta sala 1944ê, Hepburn ji bo komkirina pereyan û piştgirîdana berxwedanê, balet pêşkêş dikir. Wê di navbera salên 1945 û 1948ê de li [[Amsterdam|Amsterdamê]] li cem [[Sonia Gaskell]], û piştre jî li [[London|Londonê]] li cem [[Marie Rambert]] perwerde dît. Hepburn di muzîkalên [[Tiyatroya West End|West Endê]] de wekî endameke koroyê dest bi performansê kir û piştre di çend fîlman de rolên biçûk lîstin. Di qonaxên paşîn ên heyata wê de, Hepburn beşeke mezin a wexta xwe ji karên xêrxwaziyê re veqetand. Ew ji sala 1954ê û pê ve, piştgirî da [[UNICEF|UNICEFê]]. Di navbera salên 1988 û 1992yê de, wê li hinek ji civakên herî xizan ên [[Afrîka]], [[Amerîkaya Başûr]] û [[Asya|Asyayê]] dişuxilî. Di kanûna 1992yê de, Hepburn ji ber eserên wê yên wekî [[Balyoza Husniyetê ya UNICEFê]], "Medalyaya Azadiyê ya Reîscimhuriyê" ya DYAyê wergirt. Mehek şûnda, Hepburn li mala xwe ya li [[Tolochenaz]] a Îswîçreyê, ji ber penceşêra rîviya kor (apendîks) heyata xwe ji dest da. == Eserên wê == 1q7apoa2lwqo5dg9qne9mcl83pesaak 2100256 2100255 2026-10-24T12:46:12Z Kawa63 105128 /* Eserên wê */ 2100256 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Audrey Kathleen Hepburn (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. Hepburn di malbateke arîstokrat de li Ixellesa [[Bruksel|Brukselê]] jidayik bûye, beşek ji zaroktiya xwe li [[Belçîka]], [[Keyaniya Yekbûyî]] û [[Holenda|Holendayê]] derbas kiriye. Wê di navbera salên 1936 û 1939ê de li [[Kent|Kentê]] çûye mektebeke şevî. Bi destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dinyayî yê Duyê]] re, Hepburn vegeriyaye Holendayê. Wexta herb de, wê li Konservatuara Arnhemê perwerdeya [[Balet|baletê]] dîtiye. Heta sala 1944ê, Hepburn ji bo komkirina pereyan û piştgirîdana berxwedanê, balet pêşkêş dikir. Wê di navbera salên 1945 û 1948ê de li [[Amsterdam|Amsterdamê]] li cem [[Sonia Gaskell]], û piştre jî li [[London|Londonê]] li cem [[Marie Rambert]] perwerde dît. Hepburn di muzîkalên [[Tiyatroya West End|West Endê]] de wekî endameke koroyê dest bi performansê kir û piştre di çend fîlman de rolên biçûk lîstin. Di qonaxên paşîn ên heyata wê de, Hepburn beşeke mezin a wexta xwe ji karên xêrxwaziyê re veqetand. Ew ji sala 1954ê û pê ve, piştgirî da [[UNICEF|UNICEFê]]. Di navbera salên 1988 û 1992yê de, wê li hinek ji civakên herî xizan ên [[Afrîka]], [[Amerîkaya Başûr]] û [[Asya|Asyayê]] dişuxilî. Di kanûna 1992yê de, Hepburn ji ber eserên wê yên wekî [[Balyoza Husniyetê ya UNICEFê]], "Medalyaya Azadiyê ya Reîscimhuriyê" ya DYAyê wergirt. Mehek şûnda, Hepburn li mala xwe ya li [[Tolochenaz]] a Îswîçreyê, ji ber penceşêra rîviya kor (apendîks) heyata xwe ji dest da. == Eserên wê == === Fîlm === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"| Year !scope="col"| Title ! scope="col" class="unsortable" | Not |- !scope=row|1948 | ''Dutch in Seven Lessons'' | {{langx|nl|Nederlands in Zeven Lessen}} |- ! rowspan="4" scope=row|1951 | ''One Wild Oat'' | |- | ''Laughter in Paradise'' | |- | ''{{sortname|The|Lavender Hill Mob}}'' | |- |''Young Wives' Tale'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1952 | ''Secret People'' | |- | ''[[Monte Carlo Baby]]'' |Bi fransî û inglîzî<br>{{langx|fr|Nous irons à Monte-Carlo}} |- !scope=row|1953 |''[[Roman Holiday]]'' | |- !scope=row|1954 |''[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]'' |UK: ''Sabrina Fair'' |- !scope=row|1956 | ''War and Peace'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1957 | ''[[Funny Face]]'' | |- | ''Love in the Afternoon'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1959 | ''Green Mansions'' | |- | ''{{sortname|The|Nun's Story|The Nun's Story (film)}}'' | |- !scope=row|1960 | ''{{sortname|The|Unforgiven|The Unforgiven (1960 film)}}'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1961 | ''Breakfast at Tiffany's'' | |- | ''{{sortname|The|Children's Hour|The Children's Hour (film)}}'' | |- !scope=row|1963 | ''Charade'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1964 |''[[Paris When It Sizzles]]'' | |- | ''My Fair Lady'' | |- !scope=row|1965 | ''Rapture'' | |- !scope=row|1966 | ''[[How to Steal a Million]]'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1967 | ''Two for the Road'' | |- | ''Wait Until Dark'' | |- !scope=row|1976 |''[[Robin and Marian]]'' | |- !scope=row|1979 | ''Bloodline'' | |- !scope=row|1981 | ''[[They All Laughed]]'' | |- !scope=row|1989 | ''Always'' | |} 42ki0jrw8pd6dh5mapjvir2kaguen1h 2100257 2100256 2026-10-24T12:47:52Z Kawa63 105128 /* Fîlm */ 2100257 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Audrey Kathleen Hepburn (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. Hepburn di malbateke arîstokrat de li Ixellesa [[Bruksel|Brukselê]] jidayik bûye, beşek ji zaroktiya xwe li [[Belçîka]], [[Keyaniya Yekbûyî]] û [[Holenda|Holendayê]] derbas kiriye. Wê di navbera salên 1936 û 1939ê de li [[Kent|Kentê]] çûye mektebeke şevî. Bi destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dinyayî yê Duyê]] re, Hepburn vegeriyaye Holendayê. Wexta herb de, wê li Konservatuara Arnhemê perwerdeya [[Balet|baletê]] dîtiye. Heta sala 1944ê, Hepburn ji bo komkirina pereyan û piştgirîdana berxwedanê, balet pêşkêş dikir. Wê di navbera salên 1945 û 1948ê de li [[Amsterdam|Amsterdamê]] li cem [[Sonia Gaskell]], û piştre jî li [[London|Londonê]] li cem [[Marie Rambert]] perwerde dît. Hepburn di muzîkalên [[Tiyatroya West End|West Endê]] de wekî endameke koroyê dest bi performansê kir û piştre di çend fîlman de rolên biçûk lîstin. Di qonaxên paşîn ên heyata wê de, Hepburn beşeke mezin a wexta xwe ji karên xêrxwaziyê re veqetand. Ew ji sala 1954ê û pê ve, piştgirî da [[UNICEF|UNICEFê]]. Di navbera salên 1988 û 1992yê de, wê li hinek ji civakên herî xizan ên [[Afrîka]], [[Amerîkaya Başûr]] û [[Asya|Asyayê]] dişuxilî. Di kanûna 1992yê de, Hepburn ji ber eserên wê yên wekî [[Balyoza Husniyetê ya UNICEFê]], "Medalyaya Azadiyê ya Reîscimhuriyê" ya DYAyê wergirt. Mehek şûnda, Hepburn li mala xwe ya li [[Tolochenaz]] a Îswîçreyê, ji ber penceşêra rîviya kor (apendîks) heyata xwe ji dest da. == Eserên wê == === Fîlm === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav ! scope="col" class="unsortable" | Not |- !scope=row|1948 | ''Dutch in Seven Lessons'' | {{langx|nl|Nederlands in Zeven Lessen}} |- ! rowspan="4" scope=row|1951 | ''One Wild Oat'' | |- | ''Laughter in Paradise'' | |- | ''{{sortname|The|Lavender Hill Mob}}'' | |- |''Young Wives' Tale'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1952 | ''Secret People'' | |- | ''[[Monte Carlo Baby]]'' |Bi fransî û inglîzî<br>{{langx|fr|Nous irons à Monte-Carlo}} |- !scope=row|1953 |''[[Roman Holiday]]'' | |- !scope=row|1954 |''[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]'' |UK: ''Sabrina Fair'' |- !scope=row|1956 | ''War and Peace'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1957 | ''[[Funny Face]]'' | |- | ''Love in the Afternoon'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1959 | ''Green Mansions'' | |- | ''{{sortname|The|Nun's Story|The Nun's Story (film)}}'' | |- !scope=row|1960 | ''{{sortname|The|Unforgiven|The Unforgiven (1960 film)}}'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1961 | ''Breakfast at Tiffany's'' | |- | ''{{sortname|The|Children's Hour|The Children's Hour (film)}}'' | |- !scope=row|1963 | ''Charade'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1964 |''[[Paris When It Sizzles]]'' | |- | ''My Fair Lady'' | |- !scope=row|1965 | ''Rapture'' | |- !scope=row|1966 | ''[[How to Steal a Million]]'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1967 | ''Two for the Road'' | |- | ''Wait Until Dark'' | |- !scope=row|1976 |''[[Robin and Marian]]'' | |- !scope=row|1979 | ''Bloodline'' | |- !scope=row|1981 | ''[[They All Laughed]]'' | |- !scope=row|1989 | ''Always'' | |} === Televîziyon === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"|Sal !scope="col"|Sernav |- !scope=row|1950 | ''Saturday Night Revue'' |- !scope=row|1951 | ''[[Sunday Night Theatre]]'' |- !rowspan=2 scope=row|1952 |''[[The Ed Sullivan Show|Toast of the Town]]'' |- | ''[[CBS Television Workshop]]'' |- !scope=row|1957 | ''[[Producers' Showcase]]'' |- !scope=row|1970 | ''{{sort|World|A World of Love}}'' |- !scope=row|1987 | ''[[Love Among Thieves]]'' |- ! rowspan="2" scope=row|1988 | ''[[American Masters]]'' |- | ''Gregory Peck: His Own Man'' |- !scope=row|1993 | ''[[Gardens of the World with Audrey Hepburn]]'' |} 57qjvkzhaff8cgddas32qnjsmsz6bc2 2100258 2100257 2026-10-24T12:48:23Z Kawa63 105128 /* Televîziyon */ 2100258 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Audrey Kathleen Hepburn (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. Hepburn di malbateke arîstokrat de li Ixellesa [[Bruksel|Brukselê]] jidayik bûye, beşek ji zaroktiya xwe li [[Belçîka]], [[Keyaniya Yekbûyî]] û [[Holenda|Holendayê]] derbas kiriye. Wê di navbera salên 1936 û 1939ê de li [[Kent|Kentê]] çûye mektebeke şevî. Bi destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dinyayî yê Duyê]] re, Hepburn vegeriyaye Holendayê. Wexta herb de, wê li Konservatuara Arnhemê perwerdeya [[Balet|baletê]] dîtiye. Heta sala 1944ê, Hepburn ji bo komkirina pereyan û piştgirîdana berxwedanê, balet pêşkêş dikir. Wê di navbera salên 1945 û 1948ê de li [[Amsterdam|Amsterdamê]] li cem [[Sonia Gaskell]], û piştre jî li [[London|Londonê]] li cem [[Marie Rambert]] perwerde dît. Hepburn di muzîkalên [[Tiyatroya West End|West Endê]] de wekî endameke koroyê dest bi performansê kir û piştre di çend fîlman de rolên biçûk lîstin. Di qonaxên paşîn ên heyata wê de, Hepburn beşeke mezin a wexta xwe ji karên xêrxwaziyê re veqetand. Ew ji sala 1954ê û pê ve, piştgirî da [[UNICEF|UNICEFê]]. Di navbera salên 1988 û 1992yê de, wê li hinek ji civakên herî xizan ên [[Afrîka]], [[Amerîkaya Başûr]] û [[Asya|Asyayê]] dişuxilî. Di kanûna 1992yê de, Hepburn ji ber eserên wê yên wekî [[Balyoza Husniyetê ya UNICEFê]], "Medalyaya Azadiyê ya Reîscimhuriyê" ya DYAyê wergirt. Mehek şûnda, Hepburn li mala xwe ya li [[Tolochenaz]] a Îswîçreyê, ji ber penceşêra rîviya kor (apendîks) heyata xwe ji dest da. == Eserên wê == === Fîlm === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav ! scope="col" class="unsortable" | Not |- !scope=row|1948 | ''Dutch in Seven Lessons'' | {{langx|nl|Nederlands in Zeven Lessen}} |- ! rowspan="4" scope=row|1951 | ''One Wild Oat'' | |- | ''Laughter in Paradise'' | |- | ''{{sortname|The|Lavender Hill Mob}}'' | |- |''Young Wives' Tale'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1952 | ''Secret People'' | |- | ''[[Monte Carlo Baby]]'' |Bi fransî û inglîzî<br>{{langx|fr|Nous irons à Monte-Carlo}} |- !scope=row|1953 |''[[Roman Holiday]]'' | |- !scope=row|1954 |''[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]'' |UK: ''Sabrina Fair'' |- !scope=row|1956 | ''War and Peace'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1957 | ''[[Funny Face]]'' | |- | ''Love in the Afternoon'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1959 | ''Green Mansions'' | |- | ''{{sortname|The|Nun's Story|The Nun's Story (film)}}'' | |- !scope=row|1960 | ''{{sortname|The|Unforgiven|The Unforgiven (1960 film)}}'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1961 | ''Breakfast at Tiffany's'' | |- | ''{{sortname|The|Children's Hour|The Children's Hour (film)}}'' | |- !scope=row|1963 | ''Charade'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1964 |''[[Paris When It Sizzles]]'' | |- | ''My Fair Lady'' | |- !scope=row|1965 | ''Rapture'' | |- !scope=row|1966 | ''[[How to Steal a Million]]'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1967 | ''Two for the Road'' | |- | ''Wait Until Dark'' | |- !scope=row|1976 |''[[Robin and Marian]]'' | |- !scope=row|1979 | ''Bloodline'' | |- !scope=row|1981 | ''[[They All Laughed]]'' | |- !scope=row|1989 | ''Always'' | |} === Televîziyon === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"|Sal !scope="col"|Sernav |- !scope=row|1950 | ''Saturday Night Revue'' |- !scope=row|1951 | ''[[Sunday Night Theatre]]'' |- !rowspan=2 scope=row|1952 |''[[The Ed Sullivan Show|Toast of the Town]]'' |- | ''[[CBS Television Workshop]]'' |- !scope=row|1957 | ''[[Producers' Showcase]]'' |- !scope=row|1970 | ''{{sort|World|A World of Love}}'' |- !scope=row|1987 | ''[[Love Among Thieves]]'' |- ! rowspan="2" scope=row|1988 | ''[[American Masters]]'' |- | ''Gregory Peck: His Own Man'' |- !scope=row|1993 | ''[[Gardens of the World with Audrey Hepburn]]'' |} === Tiyatro === lfuiu4v18e289gk5elspc9jv9zrmw9o 2100259 2100258 2026-10-24T12:49:55Z Kawa63 105128 /* Tiyatro */ 2100259 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Audrey Kathleen Hepburn (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. Hepburn di malbateke arîstokrat de li Ixellesa [[Bruksel|Brukselê]] jidayik bûye, beşek ji zaroktiya xwe li [[Belçîka]], [[Keyaniya Yekbûyî]] û [[Holenda|Holendayê]] derbas kiriye. Wê di navbera salên 1936 û 1939ê de li [[Kent|Kentê]] çûye mektebeke şevî. Bi destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dinyayî yê Duyê]] re, Hepburn vegeriyaye Holendayê. Wexta herb de, wê li Konservatuara Arnhemê perwerdeya [[Balet|baletê]] dîtiye. Heta sala 1944ê, Hepburn ji bo komkirina pereyan û piştgirîdana berxwedanê, balet pêşkêş dikir. Wê di navbera salên 1945 û 1948ê de li [[Amsterdam|Amsterdamê]] li cem [[Sonia Gaskell]], û piştre jî li [[London|Londonê]] li cem [[Marie Rambert]] perwerde dît. Hepburn di muzîkalên [[Tiyatroya West End|West Endê]] de wekî endameke koroyê dest bi performansê kir û piştre di çend fîlman de rolên biçûk lîstin. Di qonaxên paşîn ên heyata wê de, Hepburn beşeke mezin a wexta xwe ji karên xêrxwaziyê re veqetand. Ew ji sala 1954ê û pê ve, piştgirî da [[UNICEF|UNICEFê]]. Di navbera salên 1988 û 1992yê de, wê li hinek ji civakên herî xizan ên [[Afrîka]], [[Amerîkaya Başûr]] û [[Asya|Asyayê]] dişuxilî. Di kanûna 1992yê de, Hepburn ji ber eserên wê yên wekî [[Balyoza Husniyetê ya UNICEFê]], "Medalyaya Azadiyê ya Reîscimhuriyê" ya DYAyê wergirt. Mehek şûnda, Hepburn li mala xwe ya li [[Tolochenaz]] a Îswîçreyê, ji ber penceşêra rîviya kor (apendîks) heyata xwe ji dest da. == Eserên wê == === Fîlm === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav ! scope="col" class="unsortable" | Not |- !scope=row|1948 | ''Dutch in Seven Lessons'' | {{langx|nl|Nederlands in Zeven Lessen}} |- ! rowspan="4" scope=row|1951 | ''One Wild Oat'' | |- | ''Laughter in Paradise'' | |- | ''{{sortname|The|Lavender Hill Mob}}'' | |- |''Young Wives' Tale'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1952 | ''Secret People'' | |- | ''[[Monte Carlo Baby]]'' |Bi fransî û inglîzî<br>{{langx|fr|Nous irons à Monte-Carlo}} |- !scope=row|1953 |''[[Roman Holiday]]'' | |- !scope=row|1954 |''[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]'' |UK: ''Sabrina Fair'' |- !scope=row|1956 | ''War and Peace'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1957 | ''[[Funny Face]]'' | |- | ''Love in the Afternoon'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1959 | ''Green Mansions'' | |- | ''{{sortname|The|Nun's Story|The Nun's Story (film)}}'' | |- !scope=row|1960 | ''{{sortname|The|Unforgiven|The Unforgiven (1960 film)}}'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1961 | ''Breakfast at Tiffany's'' | |- | ''{{sortname|The|Children's Hour|The Children's Hour (film)}}'' | |- !scope=row|1963 | ''Charade'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1964 |''[[Paris When It Sizzles]]'' | |- | ''My Fair Lady'' | |- !scope=row|1965 | ''Rapture'' | |- !scope=row|1966 | ''[[How to Steal a Million]]'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1967 | ''Two for the Road'' | |- | ''Wait Until Dark'' | |- !scope=row|1976 |''[[Robin and Marian]]'' | |- !scope=row|1979 | ''Bloodline'' | |- !scope=row|1981 | ''[[They All Laughed]]'' | |- !scope=row|1989 | ''Always'' | |} === Televîziyon === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"|Sal !scope="col"|Sernav |- !scope=row|1950 | ''Saturday Night Revue'' |- !scope=row|1951 | ''[[Sunday Night Theatre]]'' |- !rowspan=2 scope=row|1952 |''[[The Ed Sullivan Show|Toast of the Town]]'' |- | ''[[CBS Television Workshop]]'' |- !scope=row|1957 | ''[[Producers' Showcase]]'' |- !scope=row|1970 | ''{{sort|World|A World of Love}}'' |- !scope=row|1987 | ''[[Love Among Thieves]]'' |- ! rowspan="2" scope=row|1988 | ''[[American Masters]]'' |- | ''Gregory Peck: His Own Man'' |- !scope=row|1993 | ''[[Gardens of the World with Audrey Hepburn]]'' |} === Tiyatro === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Sal ! scope="col" |Sernav |- ! scope="row" |1948–1949 |''[[High Button Shoes]]'' |- ! scope="row" |1949 |''Sauce Tartare'' |- ! scope="row" |1950 |''Sauce Piquante'' |- ! scope="row" |1951–1952 |''[[Gigi (play)|Gigi]]'' |- ! scope="row" |1954 |''[[Ondine (play)|Ondine]]'' |} hlio9thmqlz88lt6syfno82j62pegwu 2100260 2100259 2026-10-24T12:50:14Z Kawa63 105128 /* Tiyatro */ 2100260 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Audrey Kathleen Hepburn (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. Hepburn di malbateke arîstokrat de li Ixellesa [[Bruksel|Brukselê]] jidayik bûye, beşek ji zaroktiya xwe li [[Belçîka]], [[Keyaniya Yekbûyî]] û [[Holenda|Holendayê]] derbas kiriye. Wê di navbera salên 1936 û 1939ê de li [[Kent|Kentê]] çûye mektebeke şevî. Bi destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dinyayî yê Duyê]] re, Hepburn vegeriyaye Holendayê. Wexta herb de, wê li Konservatuara Arnhemê perwerdeya [[Balet|baletê]] dîtiye. Heta sala 1944ê, Hepburn ji bo komkirina pereyan û piştgirîdana berxwedanê, balet pêşkêş dikir. Wê di navbera salên 1945 û 1948ê de li [[Amsterdam|Amsterdamê]] li cem [[Sonia Gaskell]], û piştre jî li [[London|Londonê]] li cem [[Marie Rambert]] perwerde dît. Hepburn di muzîkalên [[Tiyatroya West End|West Endê]] de wekî endameke koroyê dest bi performansê kir û piştre di çend fîlman de rolên biçûk lîstin. Di qonaxên paşîn ên heyata wê de, Hepburn beşeke mezin a wexta xwe ji karên xêrxwaziyê re veqetand. Ew ji sala 1954ê û pê ve, piştgirî da [[UNICEF|UNICEFê]]. Di navbera salên 1988 û 1992yê de, wê li hinek ji civakên herî xizan ên [[Afrîka]], [[Amerîkaya Başûr]] û [[Asya|Asyayê]] dişuxilî. Di kanûna 1992yê de, Hepburn ji ber eserên wê yên wekî [[Balyoza Husniyetê ya UNICEFê]], "Medalyaya Azadiyê ya Reîscimhuriyê" ya DYAyê wergirt. Mehek şûnda, Hepburn li mala xwe ya li [[Tolochenaz]] a Îswîçreyê, ji ber penceşêra rîviya kor (apendîks) heyata xwe ji dest da. == Eserên wê == === Fîlm === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav ! scope="col" class="unsortable" | Not |- !scope=row|1948 | ''Dutch in Seven Lessons'' | {{langx|nl|Nederlands in Zeven Lessen}} |- ! rowspan="4" scope=row|1951 | ''One Wild Oat'' | |- | ''Laughter in Paradise'' | |- | ''{{sortname|The|Lavender Hill Mob}}'' | |- |''Young Wives' Tale'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1952 | ''Secret People'' | |- | ''[[Monte Carlo Baby]]'' |Bi fransî û inglîzî<br>{{langx|fr|Nous irons à Monte-Carlo}} |- !scope=row|1953 |''[[Roman Holiday]]'' | |- !scope=row|1954 |''[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]'' |UK: ''Sabrina Fair'' |- !scope=row|1956 | ''War and Peace'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1957 | ''[[Funny Face]]'' | |- | ''Love in the Afternoon'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1959 | ''Green Mansions'' | |- | ''{{sortname|The|Nun's Story|The Nun's Story (film)}}'' | |- !scope=row|1960 | ''{{sortname|The|Unforgiven|The Unforgiven (1960 film)}}'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1961 | ''Breakfast at Tiffany's'' | |- | ''{{sortname|The|Children's Hour|The Children's Hour (film)}}'' | |- !scope=row|1963 | ''Charade'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1964 |''[[Paris When It Sizzles]]'' | |- | ''My Fair Lady'' | |- !scope=row|1965 | ''Rapture'' | |- !scope=row|1966 | ''[[How to Steal a Million]]'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1967 | ''Two for the Road'' | |- | ''Wait Until Dark'' | |- !scope=row|1976 |''[[Robin and Marian]]'' | |- !scope=row|1979 | ''Bloodline'' | |- !scope=row|1981 | ''[[They All Laughed]]'' | |- !scope=row|1989 | ''Always'' | |} === Televîziyon === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"|Sal !scope="col"|Sernav |- !scope=row|1950 | ''Saturday Night Revue'' |- !scope=row|1951 | ''[[Sunday Night Theatre]]'' |- !rowspan=2 scope=row|1952 |''[[The Ed Sullivan Show|Toast of the Town]]'' |- | ''[[CBS Television Workshop]]'' |- !scope=row|1957 | ''[[Producers' Showcase]]'' |- !scope=row|1970 | ''{{sort|World|A World of Love}}'' |- !scope=row|1987 | ''[[Love Among Thieves]]'' |- ! rowspan="2" scope=row|1988 | ''[[American Masters]]'' |- | ''Gregory Peck: His Own Man'' |- !scope=row|1993 | ''[[Gardens of the World with Audrey Hepburn]]'' |} === Tiyatro === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Sal ! scope="col" |Sernav |- ! scope="row" |1948–1949 |''[[High Button Shoes]]'' |- ! scope="row" |1949 |''Sauce Tartare'' |- ! scope="row" |1950 |''Sauce Piquante'' |- ! scope="row" |1951–1952 |''[[Gigi (play)|Gigi]]'' |- ! scope="row" |1954 |''[[Ondine (play)|Ondine]]'' |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} eerberjhslwag0v064hfdkqfmu50phf 2100261 2100260 2026-10-24T12:50:37Z Kawa63 105128 /* */ 2100261 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} Audrey Kathleen Hepburn (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. Hepburn di malbateke arîstokrat de li Ixellesa [[Bruksel|Brukselê]] jidayik bûye, beşek ji zaroktiya xwe li [[Belçîka]], [[Keyaniya Yekbûyî]] û [[Holenda|Holendayê]] derbas kiriye. Wê di navbera salên 1936 û 1939ê de li [[Kent|Kentê]] çûye mektebeke şevî. Bi destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dinyayî yê Duyê]] re, Hepburn vegeriyaye Holendayê. Wexta herb de, wê li Konservatuara Arnhemê perwerdeya [[Balet|baletê]] dîtiye. Heta sala 1944ê, Hepburn ji bo komkirina pereyan û piştgirîdana berxwedanê, balet pêşkêş dikir. Wê di navbera salên 1945 û 1948ê de li [[Amsterdam|Amsterdamê]] li cem [[Sonia Gaskell]], û piştre jî li [[London|Londonê]] li cem [[Marie Rambert]] perwerde dît. Hepburn di muzîkalên [[Tiyatroya West End|West Endê]] de wekî endameke koroyê dest bi performansê kir û piştre di çend fîlman de rolên biçûk lîstin. Di qonaxên paşîn ên heyata wê de, Hepburn beşeke mezin a wexta xwe ji karên xêrxwaziyê re veqetand. Ew ji sala 1954ê û pê ve, piştgirî da [[UNICEF|UNICEFê]]. Di navbera salên 1988 û 1992yê de, wê li hinek ji civakên herî xizan ên [[Afrîka]], [[Amerîkaya Başûr]] û [[Asya|Asyayê]] dişuxilî. Di kanûna 1992yê de, Hepburn ji ber eserên wê yên wekî [[Balyoza Husniyetê ya UNICEFê]], "Medalyaya Azadiyê ya Reîscimhuriyê" ya DYAyê wergirt. Mehek şûnda, Hepburn li mala xwe ya li [[Tolochenaz]] a Îswîçreyê, ji ber penceşêra rîviya kor (apendîks) heyata xwe ji dest da. == Eserên wê == === Fîlm === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav ! scope="col" class="unsortable" | Not |- !scope=row|1948 | ''Dutch in Seven Lessons'' | {{langx|nl|Nederlands in Zeven Lessen}} |- ! rowspan="4" scope=row|1951 | ''One Wild Oat'' | |- | ''Laughter in Paradise'' | |- | ''{{sortname|The|Lavender Hill Mob}}'' | |- |''Young Wives' Tale'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1952 | ''Secret People'' | |- | ''[[Monte Carlo Baby]]'' |Bi fransî û inglîzî<br>{{langx|fr|Nous irons à Monte-Carlo}} |- !scope=row|1953 |''[[Roman Holiday]]'' | |- !scope=row|1954 |''[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]'' |UK: ''Sabrina Fair'' |- !scope=row|1956 | ''War and Peace'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1957 | ''[[Funny Face]]'' | |- | ''Love in the Afternoon'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1959 | ''Green Mansions'' | |- | ''{{sortname|The|Nun's Story|The Nun's Story (film)}}'' | |- !scope=row|1960 | ''{{sortname|The|Unforgiven|The Unforgiven (1960 film)}}'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1961 | ''Breakfast at Tiffany's'' | |- | ''{{sortname|The|Children's Hour|The Children's Hour (film)}}'' | |- !scope=row|1963 | ''Charade'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1964 |''[[Paris When It Sizzles]]'' | |- | ''My Fair Lady'' | |- !scope=row|1965 | ''Rapture'' | |- !scope=row|1966 | ''[[How to Steal a Million]]'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1967 | ''Two for the Road'' | |- | ''Wait Until Dark'' | |- !scope=row|1976 |''[[Robin and Marian]]'' | |- !scope=row|1979 | ''Bloodline'' | |- !scope=row|1981 | ''[[They All Laughed]]'' | |- !scope=row|1989 | ''Always'' | |} === Televîziyon === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"|Sal !scope="col"|Sernav |- !scope=row|1950 | ''Saturday Night Revue'' |- !scope=row|1951 | ''[[Sunday Night Theatre]]'' |- !rowspan=2 scope=row|1952 |''[[The Ed Sullivan Show|Toast of the Town]]'' |- | ''[[CBS Television Workshop]]'' |- !scope=row|1957 | ''[[Producers' Showcase]]'' |- !scope=row|1970 | ''{{sort|World|A World of Love}}'' |- !scope=row|1987 | ''[[Love Among Thieves]]'' |- ! rowspan="2" scope=row|1988 | ''[[American Masters]]'' |- | ''Gregory Peck: His Own Man'' |- !scope=row|1993 | ''[[Gardens of the World with Audrey Hepburn]]'' |} === Tiyatro === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Sal ! scope="col" |Sernav |- ! scope="row" |1948–1949 |''[[High Button Shoes]]'' |- ! scope="row" |1949 |''Sauce Tartare'' |- ! scope="row" |1950 |''Sauce Piquante'' |- ! scope="row" |1951–1952 |''[[Gigi (play)|Gigi]]'' |- ! scope="row" |1954 |''[[Ondine (play)|Ondine]]'' |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} johcdso0duw7wa23puwrfbjgt4nwnd9 2100262 2100261 2026-10-24T12:50:57Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] 2100262 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} Audrey Kathleen Hepburn (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. Hepburn di malbateke arîstokrat de li Ixellesa [[Bruksel|Brukselê]] jidayik bûye, beşek ji zaroktiya xwe li [[Belçîka]], [[Keyaniya Yekbûyî]] û [[Holenda|Holendayê]] derbas kiriye. Wê di navbera salên 1936 û 1939ê de li [[Kent|Kentê]] çûye mektebeke şevî. Bi destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dinyayî yê Duyê]] re, Hepburn vegeriyaye Holendayê. Wexta herb de, wê li Konservatuara Arnhemê perwerdeya [[Balet|baletê]] dîtiye. Heta sala 1944ê, Hepburn ji bo komkirina pereyan û piştgirîdana berxwedanê, balet pêşkêş dikir. Wê di navbera salên 1945 û 1948ê de li [[Amsterdam|Amsterdamê]] li cem [[Sonia Gaskell]], û piştre jî li [[London|Londonê]] li cem [[Marie Rambert]] perwerde dît. Hepburn di muzîkalên [[Tiyatroya West End|West Endê]] de wekî endameke koroyê dest bi performansê kir û piştre di çend fîlman de rolên biçûk lîstin. Di qonaxên paşîn ên heyata wê de, Hepburn beşeke mezin a wexta xwe ji karên xêrxwaziyê re veqetand. Ew ji sala 1954ê û pê ve, piştgirî da [[UNICEF|UNICEFê]]. Di navbera salên 1988 û 1992yê de, wê li hinek ji civakên herî xizan ên [[Afrîka]], [[Amerîkaya Başûr]] û [[Asya|Asyayê]] dişuxilî. Di kanûna 1992yê de, Hepburn ji ber eserên wê yên wekî [[Balyoza Husniyetê ya UNICEFê]], "Medalyaya Azadiyê ya Reîscimhuriyê" ya DYAyê wergirt. Mehek şûnda, Hepburn li mala xwe ya li [[Tolochenaz]] a Îswîçreyê, ji ber penceşêra rîviya kor (apendîks) heyata xwe ji dest da. == Eserên wê == === Fîlm === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav ! scope="col" class="unsortable" | Not |- !scope=row|1948 | ''Dutch in Seven Lessons'' | {{langx|nl|Nederlands in Zeven Lessen}} |- ! rowspan="4" scope=row|1951 | ''One Wild Oat'' | |- | ''Laughter in Paradise'' | |- | ''{{sortname|The|Lavender Hill Mob}}'' | |- |''Young Wives' Tale'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1952 | ''Secret People'' | |- | ''[[Monte Carlo Baby]]'' |Bi fransî û inglîzî<br>{{langx|fr|Nous irons à Monte-Carlo}} |- !scope=row|1953 |''[[Roman Holiday]]'' | |- !scope=row|1954 |''[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]'' |UK: ''Sabrina Fair'' |- !scope=row|1956 | ''War and Peace'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1957 | ''[[Funny Face]]'' | |- | ''Love in the Afternoon'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1959 | ''Green Mansions'' | |- | ''{{sortname|The|Nun's Story|The Nun's Story (film)}}'' | |- !scope=row|1960 | ''{{sortname|The|Unforgiven|The Unforgiven (1960 film)}}'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1961 | ''Breakfast at Tiffany's'' | |- | ''{{sortname|The|Children's Hour|The Children's Hour (film)}}'' | |- !scope=row|1963 | ''Charade'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1964 |''[[Paris When It Sizzles]]'' | |- | ''My Fair Lady'' | |- !scope=row|1965 | ''Rapture'' | |- !scope=row|1966 | ''[[How to Steal a Million]]'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1967 | ''Two for the Road'' | |- | ''Wait Until Dark'' | |- !scope=row|1976 |''[[Robin and Marian]]'' | |- !scope=row|1979 | ''Bloodline'' | |- !scope=row|1981 | ''[[They All Laughed]]'' | |- !scope=row|1989 | ''Always'' | |} === Televîziyon === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"|Sal !scope="col"|Sernav |- !scope=row|1950 | ''Saturday Night Revue'' |- !scope=row|1951 | ''[[Sunday Night Theatre]]'' |- !rowspan=2 scope=row|1952 |''[[The Ed Sullivan Show|Toast of the Town]]'' |- | ''[[CBS Television Workshop]]'' |- !scope=row|1957 | ''[[Producers' Showcase]]'' |- !scope=row|1970 | ''{{sort|World|A World of Love}}'' |- !scope=row|1987 | ''[[Love Among Thieves]]'' |- ! rowspan="2" scope=row|1988 | ''[[American Masters]]'' |- | ''Gregory Peck: His Own Man'' |- !scope=row|1993 | ''[[Gardens of the World with Audrey Hepburn]]'' |} === Tiyatro === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Sal ! scope="col" |Sernav |- ! scope="row" |1948–1949 |''[[High Button Shoes]]'' |- ! scope="row" |1949 |''Sauce Tartare'' |- ! scope="row" |1950 |''Sauce Piquante'' |- ! scope="row" |1951–1952 |''[[Gigi (play)|Gigi]]'' |- ! scope="row" |1954 |''[[Ondine (play)|Ondine]]'' |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] mb5ebiwp4fe6975irryr1i1t76z916x 2100263 2100262 2026-10-24T12:51:08Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Jidayikbûn 1929]] 2100263 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} Audrey Kathleen Hepburn (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. Hepburn di malbateke arîstokrat de li Ixellesa [[Bruksel|Brukselê]] jidayik bûye, beşek ji zaroktiya xwe li [[Belçîka]], [[Keyaniya Yekbûyî]] û [[Holenda|Holendayê]] derbas kiriye. Wê di navbera salên 1936 û 1939ê de li [[Kent|Kentê]] çûye mektebeke şevî. Bi destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dinyayî yê Duyê]] re, Hepburn vegeriyaye Holendayê. Wexta herb de, wê li Konservatuara Arnhemê perwerdeya [[Balet|baletê]] dîtiye. Heta sala 1944ê, Hepburn ji bo komkirina pereyan û piştgirîdana berxwedanê, balet pêşkêş dikir. Wê di navbera salên 1945 û 1948ê de li [[Amsterdam|Amsterdamê]] li cem [[Sonia Gaskell]], û piştre jî li [[London|Londonê]] li cem [[Marie Rambert]] perwerde dît. Hepburn di muzîkalên [[Tiyatroya West End|West Endê]] de wekî endameke koroyê dest bi performansê kir û piştre di çend fîlman de rolên biçûk lîstin. Di qonaxên paşîn ên heyata wê de, Hepburn beşeke mezin a wexta xwe ji karên xêrxwaziyê re veqetand. Ew ji sala 1954ê û pê ve, piştgirî da [[UNICEF|UNICEFê]]. Di navbera salên 1988 û 1992yê de, wê li hinek ji civakên herî xizan ên [[Afrîka]], [[Amerîkaya Başûr]] û [[Asya|Asyayê]] dişuxilî. Di kanûna 1992yê de, Hepburn ji ber eserên wê yên wekî [[Balyoza Husniyetê ya UNICEFê]], "Medalyaya Azadiyê ya Reîscimhuriyê" ya DYAyê wergirt. Mehek şûnda, Hepburn li mala xwe ya li [[Tolochenaz]] a Îswîçreyê, ji ber penceşêra rîviya kor (apendîks) heyata xwe ji dest da. == Eserên wê == === Fîlm === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav ! scope="col" class="unsortable" | Not |- !scope=row|1948 | ''Dutch in Seven Lessons'' | {{langx|nl|Nederlands in Zeven Lessen}} |- ! rowspan="4" scope=row|1951 | ''One Wild Oat'' | |- | ''Laughter in Paradise'' | |- | ''{{sortname|The|Lavender Hill Mob}}'' | |- |''Young Wives' Tale'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1952 | ''Secret People'' | |- | ''[[Monte Carlo Baby]]'' |Bi fransî û inglîzî<br>{{langx|fr|Nous irons à Monte-Carlo}} |- !scope=row|1953 |''[[Roman Holiday]]'' | |- !scope=row|1954 |''[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]'' |UK: ''Sabrina Fair'' |- !scope=row|1956 | ''War and Peace'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1957 | ''[[Funny Face]]'' | |- | ''Love in the Afternoon'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1959 | ''Green Mansions'' | |- | ''{{sortname|The|Nun's Story|The Nun's Story (film)}}'' | |- !scope=row|1960 | ''{{sortname|The|Unforgiven|The Unforgiven (1960 film)}}'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1961 | ''Breakfast at Tiffany's'' | |- | ''{{sortname|The|Children's Hour|The Children's Hour (film)}}'' | |- !scope=row|1963 | ''Charade'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1964 |''[[Paris When It Sizzles]]'' | |- | ''My Fair Lady'' | |- !scope=row|1965 | ''Rapture'' | |- !scope=row|1966 | ''[[How to Steal a Million]]'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1967 | ''Two for the Road'' | |- | ''Wait Until Dark'' | |- !scope=row|1976 |''[[Robin and Marian]]'' | |- !scope=row|1979 | ''Bloodline'' | |- !scope=row|1981 | ''[[They All Laughed]]'' | |- !scope=row|1989 | ''Always'' | |} === Televîziyon === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"|Sal !scope="col"|Sernav |- !scope=row|1950 | ''Saturday Night Revue'' |- !scope=row|1951 | ''[[Sunday Night Theatre]]'' |- !rowspan=2 scope=row|1952 |''[[The Ed Sullivan Show|Toast of the Town]]'' |- | ''[[CBS Television Workshop]]'' |- !scope=row|1957 | ''[[Producers' Showcase]]'' |- !scope=row|1970 | ''{{sort|World|A World of Love}}'' |- !scope=row|1987 | ''[[Love Among Thieves]]'' |- ! rowspan="2" scope=row|1988 | ''[[American Masters]]'' |- | ''Gregory Peck: His Own Man'' |- !scope=row|1993 | ''[[Gardens of the World with Audrey Hepburn]]'' |} === Tiyatro === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Sal ! scope="col" |Sernav |- ! scope="row" |1948–1949 |''[[High Button Shoes]]'' |- ! scope="row" |1949 |''Sauce Tartare'' |- ! scope="row" |1950 |''Sauce Piquante'' |- ! scope="row" |1951–1952 |''[[Gigi (play)|Gigi]]'' |- ! scope="row" |1954 |''[[Ondine (play)|Ondine]]'' |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1929]] p6f6v2gs99s3sjhdy5ihlr7uiscvysc 2100264 2100263 2026-10-24T12:51:18Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Mirin 1993]] 2100264 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} Audrey Kathleen Hepburn (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. Hepburn di malbateke arîstokrat de li Ixellesa [[Bruksel|Brukselê]] jidayik bûye, beşek ji zaroktiya xwe li [[Belçîka]], [[Keyaniya Yekbûyî]] û [[Holenda|Holendayê]] derbas kiriye. Wê di navbera salên 1936 û 1939ê de li [[Kent|Kentê]] çûye mektebeke şevî. Bi destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dinyayî yê Duyê]] re, Hepburn vegeriyaye Holendayê. Wexta herb de, wê li Konservatuara Arnhemê perwerdeya [[Balet|baletê]] dîtiye. Heta sala 1944ê, Hepburn ji bo komkirina pereyan û piştgirîdana berxwedanê, balet pêşkêş dikir. Wê di navbera salên 1945 û 1948ê de li [[Amsterdam|Amsterdamê]] li cem [[Sonia Gaskell]], û piştre jî li [[London|Londonê]] li cem [[Marie Rambert]] perwerde dît. Hepburn di muzîkalên [[Tiyatroya West End|West Endê]] de wekî endameke koroyê dest bi performansê kir û piştre di çend fîlman de rolên biçûk lîstin. Di qonaxên paşîn ên heyata wê de, Hepburn beşeke mezin a wexta xwe ji karên xêrxwaziyê re veqetand. Ew ji sala 1954ê û pê ve, piştgirî da [[UNICEF|UNICEFê]]. Di navbera salên 1988 û 1992yê de, wê li hinek ji civakên herî xizan ên [[Afrîka]], [[Amerîkaya Başûr]] û [[Asya|Asyayê]] dişuxilî. Di kanûna 1992yê de, Hepburn ji ber eserên wê yên wekî [[Balyoza Husniyetê ya UNICEFê]], "Medalyaya Azadiyê ya Reîscimhuriyê" ya DYAyê wergirt. Mehek şûnda, Hepburn li mala xwe ya li [[Tolochenaz]] a Îswîçreyê, ji ber penceşêra rîviya kor (apendîks) heyata xwe ji dest da. == Eserên wê == === Fîlm === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav ! scope="col" class="unsortable" | Not |- !scope=row|1948 | ''Dutch in Seven Lessons'' | {{langx|nl|Nederlands in Zeven Lessen}} |- ! rowspan="4" scope=row|1951 | ''One Wild Oat'' | |- | ''Laughter in Paradise'' | |- | ''{{sortname|The|Lavender Hill Mob}}'' | |- |''Young Wives' Tale'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1952 | ''Secret People'' | |- | ''[[Monte Carlo Baby]]'' |Bi fransî û inglîzî<br>{{langx|fr|Nous irons à Monte-Carlo}} |- !scope=row|1953 |''[[Roman Holiday]]'' | |- !scope=row|1954 |''[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]'' |UK: ''Sabrina Fair'' |- !scope=row|1956 | ''War and Peace'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1957 | ''[[Funny Face]]'' | |- | ''Love in the Afternoon'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1959 | ''Green Mansions'' | |- | ''{{sortname|The|Nun's Story|The Nun's Story (film)}}'' | |- !scope=row|1960 | ''{{sortname|The|Unforgiven|The Unforgiven (1960 film)}}'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1961 | ''Breakfast at Tiffany's'' | |- | ''{{sortname|The|Children's Hour|The Children's Hour (film)}}'' | |- !scope=row|1963 | ''Charade'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1964 |''[[Paris When It Sizzles]]'' | |- | ''My Fair Lady'' | |- !scope=row|1965 | ''Rapture'' | |- !scope=row|1966 | ''[[How to Steal a Million]]'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1967 | ''Two for the Road'' | |- | ''Wait Until Dark'' | |- !scope=row|1976 |''[[Robin and Marian]]'' | |- !scope=row|1979 | ''Bloodline'' | |- !scope=row|1981 | ''[[They All Laughed]]'' | |- !scope=row|1989 | ''Always'' | |} === Televîziyon === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"|Sal !scope="col"|Sernav |- !scope=row|1950 | ''Saturday Night Revue'' |- !scope=row|1951 | ''[[Sunday Night Theatre]]'' |- !rowspan=2 scope=row|1952 |''[[The Ed Sullivan Show|Toast of the Town]]'' |- | ''[[CBS Television Workshop]]'' |- !scope=row|1957 | ''[[Producers' Showcase]]'' |- !scope=row|1970 | ''{{sort|World|A World of Love}}'' |- !scope=row|1987 | ''[[Love Among Thieves]]'' |- ! rowspan="2" scope=row|1988 | ''[[American Masters]]'' |- | ''Gregory Peck: His Own Man'' |- !scope=row|1993 | ''[[Gardens of the World with Audrey Hepburn]]'' |} === Tiyatro === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Sal ! scope="col" |Sernav |- ! scope="row" |1948–1949 |''[[High Button Shoes]]'' |- ! scope="row" |1949 |''Sauce Tartare'' |- ! scope="row" |1950 |''Sauce Piquante'' |- ! scope="row" |1951–1952 |''[[Gigi (play)|Gigi]]'' |- ! scope="row" |1954 |''[[Ondine (play)|Ondine]]'' |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1929]] [[Kategorî:Mirin 1993]] ep031lblsqvm9gfna9tfltb5kx82vax 2100265 2100264 2026-10-24T12:52:10Z Kawa63 105128 2100265 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} Audrey Kathleen Hepburn (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. Hepburn di malbateke arîstokrat de li Ixellesa [[Bruksel|Brukselê]] jidayik bûye, beşek ji zaroktiya xwe li [[Belçîka]], [[Keyaniya Yekbûyî]] û [[Holenda|Holendayê]] derbas kiriye. Wê di navbera salên 1936 û 1939ê de li [[Kent|Kentê]] çûye mektebeke şevî. Bi destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dinyayî yê Duyê]] re, Hepburn vegeriyaye Holendayê.<ref>{{cite web |url=https://www.irelandsown.ie/the-life-of-audrey-hepburn/ |title=The Life of Audrey Hepburn |website=[[Ireland's Own]] |access-date=5 May 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505131630/https://www.irelandsown.ie/the-life-of-audrey-hepburn/ |archive-date=5 May 2023}}</ref> Wexta herb de, wê li Konservatuara Arnhemê perwerdeya [[Balet|baletê]] dîtiye. Heta sala 1944ê, Hepburn ji bo komkirina pereyan û piştgirîdana berxwedanê, balet pêşkêş dikir.<ref>{{cite web |url=https://www.openculture.com/2015/08/audrey-hepburns-moving-screen-test-for-roman-holiday-1953.html |title=Audrey Hepburn's Moving Screen Test for Roman Holiday (1953) |website=Open Culture |access-date=5 May 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505131622/https://www.openculture.com/2015/08/audrey-hepburns-moving-screen-test-for-roman-holiday-1953.html |archive-date=5 May 2023}}</ref> Wê di navbera salên 1945 û 1948ê de li [[Amsterdam|Amsterdamê]] li cem [[Sonia Gaskell]], û piştre jî li [[London|Londonê]] li cem [[Marie Rambert]] perwerde dît. Hepburn di muzîkalên [[Tiyatroya West End|West Endê]] de wekî endameke koroyê dest bi performansê kir û piştre di çend fîlman de rolên biçûk lîstin. Di qonaxên paşîn ên heyata wê de, Hepburn beşeke mezin a wexta xwe ji karên xêrxwaziyê re veqetand. Ew ji sala 1954ê û pê ve, piştgirî da [[UNICEF|UNICEFê]]. Di navbera salên 1988 û 1992yê de, wê li hinek ji civakên herî xizan ên [[Afrîka]], [[Amerîkaya Başûr]] û [[Asya|Asyayê]] dişuxilî. Di kanûna 1992yê de, Hepburn ji ber eserên wê yên wekî [[Balyoza Husniyetê ya UNICEFê]], "Medalyaya Azadiyê ya Reîscimhuriyê" ya DYAyê wergirt. Mehek şûnda, Hepburn li mala xwe ya li [[Tolochenaz]] a Îswîçreyê, ji ber penceşêra rîviya kor (apendîks) heyata xwe ji dest da. == Eserên wê == === Fîlm === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav ! scope="col" class="unsortable" | Not |- !scope=row|1948 | ''Dutch in Seven Lessons'' | {{langx|nl|Nederlands in Zeven Lessen}} |- ! rowspan="4" scope=row|1951 | ''One Wild Oat'' | |- | ''Laughter in Paradise'' | |- | ''{{sortname|The|Lavender Hill Mob}}'' | |- |''Young Wives' Tale'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1952 | ''Secret People'' | |- | ''[[Monte Carlo Baby]]'' |Bi fransî û inglîzî<br>{{langx|fr|Nous irons à Monte-Carlo}} |- !scope=row|1953 |''[[Roman Holiday]]'' | |- !scope=row|1954 |''[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]'' |UK: ''Sabrina Fair'' |- !scope=row|1956 | ''War and Peace'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1957 | ''[[Funny Face]]'' | |- | ''Love in the Afternoon'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1959 | ''Green Mansions'' | |- | ''{{sortname|The|Nun's Story|The Nun's Story (film)}}'' | |- !scope=row|1960 | ''{{sortname|The|Unforgiven|The Unforgiven (1960 film)}}'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1961 | ''Breakfast at Tiffany's'' | |- | ''{{sortname|The|Children's Hour|The Children's Hour (film)}}'' | |- !scope=row|1963 | ''Charade'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1964 |''[[Paris When It Sizzles]]'' | |- | ''My Fair Lady'' | |- !scope=row|1965 | ''Rapture'' | |- !scope=row|1966 | ''[[How to Steal a Million]]'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1967 | ''Two for the Road'' | |- | ''Wait Until Dark'' | |- !scope=row|1976 |''[[Robin and Marian]]'' | |- !scope=row|1979 | ''Bloodline'' | |- !scope=row|1981 | ''[[They All Laughed]]'' | |- !scope=row|1989 | ''Always'' | |} === Televîziyon === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"|Sal !scope="col"|Sernav |- !scope=row|1950 | ''Saturday Night Revue'' |- !scope=row|1951 | ''[[Sunday Night Theatre]]'' |- !rowspan=2 scope=row|1952 |''[[The Ed Sullivan Show|Toast of the Town]]'' |- | ''[[CBS Television Workshop]]'' |- !scope=row|1957 | ''[[Producers' Showcase]]'' |- !scope=row|1970 | ''{{sort|World|A World of Love}}'' |- !scope=row|1987 | ''[[Love Among Thieves]]'' |- ! rowspan="2" scope=row|1988 | ''[[American Masters]]'' |- | ''Gregory Peck: His Own Man'' |- !scope=row|1993 | ''[[Gardens of the World with Audrey Hepburn]]'' |} === Tiyatro === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Sal ! scope="col" |Sernav |- ! scope="row" |1948–1949 |''[[High Button Shoes]]'' |- ! scope="row" |1949 |''Sauce Tartare'' |- ! scope="row" |1950 |''Sauce Piquante'' |- ! scope="row" |1951–1952 |''[[Gigi (play)|Gigi]]'' |- ! scope="row" |1954 |''[[Ondine (play)|Ondine]]'' |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1929]] [[Kategorî:Mirin 1993]] p9vcw5s2bpzwtu688r59f0rn0jky40x 2100266 2100265 2026-10-24T12:52:30Z Kawa63 105128 /* */ 2100266 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane}} '''Audrey Kathleen Hepburn''' (berê Ruston; jdb. 4ê gulana 1929ê - m. 20ê çileya 1993yê) lîstikvan û aktîvîsta [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bû. Wê wekî îkoneke sînema û modayê tê naskirin û ji aliyê [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]] ve, di nav efsaneyên jin ên sînemayê yên ji "Serdema Zêrîn a Hollywoodê" de, di rêza sêyê a herî mezin de hatiye bicihkirin. Wê ketiye nav "Lîsteya Navdarên ku Herî Baş Kinç Li xwe Dikin" (''International Best Dressed Hall of Fame'') û yek ji wan çend hunermendan e ku xelatên bi [[EGOT|pêşbazî yên Academy, Emmy, Grammy û Tony bi dest xistine]]. Hepburn di malbateke arîstokrat de li Ixellesa [[Bruksel|Brukselê]] jidayik bûye, beşek ji zaroktiya xwe li [[Belçîka]], [[Keyaniya Yekbûyî]] û [[Holenda|Holendayê]] derbas kiriye. Wê di navbera salên 1936 û 1939ê de li [[Kent|Kentê]] çûye mektebeke şevî. Bi destpêkirina [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Herba Dinyayî yê Duyê]] re, Hepburn vegeriyaye Holendayê.<ref>{{cite web |url=https://www.irelandsown.ie/the-life-of-audrey-hepburn/ |title=The Life of Audrey Hepburn |website=[[Ireland's Own]] |access-date=5 May 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505131630/https://www.irelandsown.ie/the-life-of-audrey-hepburn/ |archive-date=5 May 2023}}</ref> Wexta herb de, wê li Konservatuara Arnhemê perwerdeya [[Balet|baletê]] dîtiye. Heta sala 1944ê, Hepburn ji bo komkirina pereyan û piştgirîdana berxwedanê, balet pêşkêş dikir.<ref>{{cite web |url=https://www.openculture.com/2015/08/audrey-hepburns-moving-screen-test-for-roman-holiday-1953.html |title=Audrey Hepburn's Moving Screen Test for Roman Holiday (1953) |website=Open Culture |access-date=5 May 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505131622/https://www.openculture.com/2015/08/audrey-hepburns-moving-screen-test-for-roman-holiday-1953.html |archive-date=5 May 2023}}</ref> Wê di navbera salên 1945 û 1948ê de li [[Amsterdam|Amsterdamê]] li cem [[Sonia Gaskell]], û piştre jî li [[London|Londonê]] li cem [[Marie Rambert]] perwerde dît. Hepburn di muzîkalên [[Tiyatroya West End|West Endê]] de wekî endameke koroyê dest bi performansê kir û piştre di çend fîlman de rolên biçûk lîstin. Di qonaxên paşîn ên heyata wê de, Hepburn beşeke mezin a wexta xwe ji karên xêrxwaziyê re veqetand. Ew ji sala 1954ê û pê ve, piştgirî da [[UNICEF|UNICEFê]]. Di navbera salên 1988 û 1992yê de, wê li hinek ji civakên herî xizan ên [[Afrîka]], [[Amerîkaya Başûr]] û [[Asya|Asyayê]] dişuxilî. Di kanûna 1992yê de, Hepburn ji ber eserên wê yên wekî [[Balyoza Husniyetê ya UNICEFê]], "Medalyaya Azadiyê ya Reîscimhuriyê" ya DYAyê wergirt. Mehek şûnda, Hepburn li mala xwe ya li [[Tolochenaz]] a Îswîçreyê, ji ber penceşêra rîviya kor (apendîks) heyata xwe ji dest da. == Eserên wê == === Fîlm === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav ! scope="col" class="unsortable" | Not |- !scope=row|1948 | ''Dutch in Seven Lessons'' | {{langx|nl|Nederlands in Zeven Lessen}} |- ! rowspan="4" scope=row|1951 | ''One Wild Oat'' | |- | ''Laughter in Paradise'' | |- | ''{{sortname|The|Lavender Hill Mob}}'' | |- |''Young Wives' Tale'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1952 | ''Secret People'' | |- | ''[[Monte Carlo Baby]]'' |Bi fransî û inglîzî<br>{{langx|fr|Nous irons à Monte-Carlo}} |- !scope=row|1953 |''[[Roman Holiday]]'' | |- !scope=row|1954 |''[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]'' |UK: ''Sabrina Fair'' |- !scope=row|1956 | ''War and Peace'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1957 | ''[[Funny Face]]'' | |- | ''Love in the Afternoon'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1959 | ''Green Mansions'' | |- | ''{{sortname|The|Nun's Story|The Nun's Story (film)}}'' | |- !scope=row|1960 | ''{{sortname|The|Unforgiven|The Unforgiven (1960 film)}}'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1961 | ''Breakfast at Tiffany's'' | |- | ''{{sortname|The|Children's Hour|The Children's Hour (film)}}'' | |- !scope=row|1963 | ''Charade'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1964 |''[[Paris When It Sizzles]]'' | |- | ''My Fair Lady'' | |- !scope=row|1965 | ''Rapture'' | |- !scope=row|1966 | ''[[How to Steal a Million]]'' | |- ! rowspan="2" scope=row|1967 | ''Two for the Road'' | |- | ''Wait Until Dark'' | |- !scope=row|1976 |''[[Robin and Marian]]'' | |- !scope=row|1979 | ''Bloodline'' | |- !scope=row|1981 | ''[[They All Laughed]]'' | |- !scope=row|1989 | ''Always'' | |} === Televîziyon === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"|Sal !scope="col"|Sernav |- !scope=row|1950 | ''Saturday Night Revue'' |- !scope=row|1951 | ''[[Sunday Night Theatre]]'' |- !rowspan=2 scope=row|1952 |''[[The Ed Sullivan Show|Toast of the Town]]'' |- | ''[[CBS Television Workshop]]'' |- !scope=row|1957 | ''[[Producers' Showcase]]'' |- !scope=row|1970 | ''{{sort|World|A World of Love}}'' |- !scope=row|1987 | ''[[Love Among Thieves]]'' |- ! rowspan="2" scope=row|1988 | ''[[American Masters]]'' |- | ''Gregory Peck: His Own Man'' |- !scope=row|1993 | ''[[Gardens of the World with Audrey Hepburn]]'' |} === Tiyatro === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Sal ! scope="col" |Sernav |- ! scope="row" |1948–1949 |''[[High Button Shoes]]'' |- ! scope="row" |1949 |''Sauce Tartare'' |- ! scope="row" |1950 |''Sauce Piquante'' |- ! scope="row" |1951–1952 |''[[Gigi (play)|Gigi]]'' |- ! scope="row" |1954 |''[[Ondine (play)|Ondine]]'' |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1929]] [[Kategorî:Mirin 1993]] 8r3hbn1dwxic1frhk7pj2udz3tq6rzu 0 330482 2100267 2026-10-24T12:53:42Z Kawa63 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2100267 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2100268 2100267 2026-10-24T12:55:29Z Kawa63 105128 /* */ 2100268 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}William Clark Gable (1ê Sibata 1901ê – 16ê Mijdara 1960î) aktorê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|amerîkî]] bû ku pir caran jê re digotin "Qiralê Hollywoodê". Di kariyera wî ya 37 salî de ku sê dehsalên wê wekî aktora sereke derbas kirin, ew di zêdetirî 60 fîlman de di cureyên cuda de rol girt. Di sala 1999ê de, [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]], Gable wekî heftê efsaneya herî mezin a aktorên mêr di sînemaya klasîk a [[Hollywood|Hollywoodê]] de temsîl kir. mcf7jaifytkylz07pv43fs1m2nhn1ww 2100269 2100268 2026-10-24T12:56:54Z Kawa63 105128 /* */ 2100269 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}William Clark Gable (1ê Sibata 1901ê – 16ê Mijdara 1960î) aktorê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|amerîkî]] bû ku pir caran jê re digotin "Qiralê Hollywoodê". Di kariyera wî ya 37 salî de ku sê dehsalên wê wekî aktora sereke derbas kirin, ew di zêdetirî 60 fîlman de di cureyên cuda de rol girt. Di sala 1999ê de, [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]], Gable wekî heftê efsaneya herî mezin a aktorên mêr di sînemaya klasîk a [[Hollywood|Hollywoodê]] de temsîl kir. Gable di tarîxa Hollywoodê de yek ji wan stêrkan bû ku her tim qezenceke garantîkirî ji bo fîlman peyda dikir; ew 16 caran di lîsteya salane ya "Deh Stêrkên Herî Qezencbexş" a Quigley Publishing de cih girt. Wî li hember gelek ji aktorên jin ên herî bi nav û deng ên çaxa wî de rol lîst. Ew di sala 1960ê de, bi 59 salî, ji ber [[Mirina masûlkeyên dil|krîza dil]] heyata xwe ji dest da. nlnbot2liv1k6ny0fnaj9yvaav18vo5 2100270 2100269 2026-10-24T12:57:29Z Kawa63 105128 /* */ 2100270 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}William Clark Gable (1ê Sibata 1901ê – 16ê Mijdara 1960î) aktorê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|amerîkî]] bû ku pir caran jê re digotin "Qiralê Hollywoodê". Di kariyera wî ya 37 salî de ku sê dehsalên wê wekî aktora sereke derbas kirin, ew di zêdetirî 60 fîlman de di cureyên cuda de rol girt. Di sala 1999ê de, [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]], Gable wekî heftê efsaneya herî mezin a aktorên mêr di sînemaya klasîk a [[Hollywood|Hollywoodê]] de temsîl kir. Gable di tarîxa Hollywoodê de yek ji wan stêrkan bû ku her tim qezenceke garantîkirî ji bo fîlman peyda dikir; ew 16 caran di lîsteya salane ya "Deh Stêrkên Herî Qezencbexş" a Quigley Publishing de cih girt. Wî li hember gelek ji aktorên jin ên herî bi nav û deng ên çaxa wî de rol lîst. Ew di sala 1960ê de, bi 59 salî, ji ber [[Mirina masûlkeyên dil|krîza dil]] heyata xwe ji dest da. == Fîlmografî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} fsyvyqnr7j22wirsj4yjjoe6ian4wjj 2100271 2100270 2026-10-24T12:59:49Z Kawa63 105128 2100271 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}William Clark Gable (1ê Sibata 1901ê – 16ê Mijdara 1960î) aktorê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|amerîkî]] bû ku pir caran jê re digotin "Qiralê Hollywoodê". Di kariyera wî ya 37 salî de ku sê dehsalên wê wekî aktora sereke derbas kirin, ew di zêdetirî 60 fîlman de di cureyên cuda de rol girt. Di sala 1999ê de, [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]], Gable wekî heftê efsaneya herî mezin a aktorên mêr di sînemaya klasîk a [[Hollywood|Hollywoodê]] de temsîl kir. Gable di tarîxa Hollywoodê de yek ji wan stêrkan bû ku her tim qezenceke garantîkirî ji bo fîlman peyda dikir; ew 16 caran di lîsteya salane ya "Deh Stêrkên Herî Qezencbexş" a Quigley Publishing de cih girt. Wî li hember gelek ji aktorên jin ên herî bi nav û deng ên çaxa wî de rol lîst. Ew di sala 1960ê de, bi 59 salî, ji ber [[Mirina masûlkeyên dil|krîza dil]] heyata xwe ji dest da. == Fîlmografî == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ {{sronly|Table displaying films that actor Clark Gable appeared in}} |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav |- | rowspan="3" |1924 !scope=row| ''White Man'' |- !scope=row|''Forbidden Paradise'' |- !scope=row| ''The Iron Horse'' |- | rowspan="2" |1925 !scope=row| {{Sort|Merry Widow|''[[The Merry Widow (1925 film)|The Merry Widow]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Plastic Age|''[[The Plastic Age (film)|The Plastic Age]]''}} |- | rowspan="11" |1931 !scope=row| {{Sort|Painted Desert|''[[The Painted Desert]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Easiest Way|''[[The Easiest Way (1931 film)|The Easiest Way]]''}} |- !scope=row| ''[[Dance, Fools, Dance]]'' |- !scope=row| {{Sort|Finger Points|''[[The Finger Points]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Secret Six|''[[The Secret Six]]''}} |- !scope=row| ''[[Laughing Sinners]]'' |- !scope=row|{{Sort|Free Soul|''[[A Free Soul]]''}} |- !scope=row| ''[[Night Nurse (1931 film)|Night Nurse]]'' |- !scope=row| ''[[Sporting Blood (1931 film)|Sporting Blood]]'' |- !scope=row|''[[Susan Lenox (Her Fall and Rise)]]'' |- !scope=row| ''[[Possessed (1931 film)|Possessed]]'' |- | rowspan="5" |1932 !scope=row| ''[[Hell Divers]]'' |- !scope=row| ''[[Polly of the Circus (1932 film)|Polly of the Circus]]'' |- !scope=row|''[[Red Dust (1932 film)|Red Dust]]'' |- !scope=row| ''[[Strange Interlude (film)|Strange Interlude]]'' |- !scope=row| ''[[No Man of Her Own (1932 film)|No Man of Her Own]]'' |- | rowspan="4" |1933 !scope=row| {{Sort|White Sister|''[[The White Sister (1933 film)|The White Sister]]''}} |- !scope=row| ''[[Hold Your Man]]'' |- !scope=row|''[[Night Flight (1933 film)|Night Flight]]'' |- !scope=row| ''[[Dancing Lady]]'' |- | rowspan="5" |1934 !scope=row| ''[[It Happened One Night]]'' |- !scope=row|''[[Men in White (1934 film)|Men in White]]'' |- !scope=row| ''[[Manhattan Melodrama]]'' |- !scope=row|''[[Chained (1934 film)|Chained]]'' |- !scope=row| ''[[Forsaking All Others]]'' |- | rowspan="4" |1935 !scope=row|''[[After Office Hours]]'' |- !scope=row|''[[Call of the Wild (1935 film)|Call of the Wild]]'' |- !scope=row|''[[China Seas (film)|China Seas]]'' |- !scope=row| ''[[Mutiny on the Bounty (1935 film)|Mutiny on the Bounty]]'' |- | rowspan="4" |1936 !scope=row|''[[Wife vs. Secretary]]'' |- !scope=row| ''[[San Francisco (1936 film)|San Francisco]]'' |- !scope=row|''[[Cain and Mabel]]'' |- !scope=row| ''[[Love on the Run (1936 film)|Love on the Run]]'' |- | rowspan="2" |1937 !scope=row| ''[[Parnell (film)|Parnell]]'' |- !scope=row|''[[Saratoga (film)|Saratoga]]'' |- | rowspan="2" |1938 !scope=row|''[[Test Pilot (film)|Test Pilot]]'' |- !scope=row| ''[[Too Hot to Handle (1938 film)|Too Hot to Handle]]'' |- | rowspan="2" |1939 !scope=row| ''[[Idiot's Delight (film)|Idiot's Delight]]'' |- !scope=row|''[[Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind]]'' |- | rowspan="3" |1940 !scope=row|''[[Strange Cargo (1940 film)|Strange Cargo]]'' |- !scope=row|''[[Boom Town (film)|Boom Town]]'' |- !scope=row| ''[[Comrade X]]'' |- | rowspan="2" |1941 !scope=row| ''[[They Met in Bombay]]'' |- !scope=row|''[[Honky Tonk (1941 film)|Honky Tonk]]'' |- |1942 !scope=row| ''[[Somewhere I'll Find You]]'' |- |1945 !scope=row|''[[Adventure (1945 film)|Adventure]]'' |- |1947 !scope=row|{{Sort|Hucksters|''[[The Hucksters]]''}} |- | rowspan="2" |1948 !scope=row|''[[Homecoming (1948 film)|Homecoming]]'' |- !scope=row|''[[Command Decision (film)|Command Decision]]'' |- |1949 !scope=row|''[[Any Number Can Play]]'' |- | rowspan="2" |1950 !scope=row|''[[Key to the City (film)|Key to the City]]'' |- !scope=row|''[[To Please a Lady]]'' |- |1951 !scope=row| ''[[Across the Wide Missouri (film)|Across the Wide Missouri]]'' |- |1952 !scope=row| ''[[Lone Star (1952 film)|Lone Star]]'' |- | rowspan="2" |1953 !scope=row| ''[[Never Let Me Go (1953 film)|Never Let Me Go]]'' |- !scope=row|''[[Mogambo]]'' |- |1954 !scope=row|''[[Betrayed (1954 film)|Betrayed]]'' |- | rowspan="2" |1955 !scope=row| ''[[Soldier of Fortune (1955 film)|Soldier of Fortune]]'' |- !scope=row|{{Sort|Tall Men|''[[The Tall Men (film)|The Tall Men]]''}} |- |1956 !scope=row| {{Sort|King and Four Queens|''[[The King and Four Queens]]''}} |- |1957 !scope=row| ''[[Band of Angels]]'' |- | rowspan="2" |1958 !scope=row|''[[Run Silent, Run Deep (film)|Run Silent, Run Deep]]'' |- !scope=row|''[[Teacher's Pet (1958 film)|Teacher's Pet]]'' |- |1959 !scope=row|''[[But Not for Me (film)|But Not for Me]]'' |- |1960 !scope=row|''[[It Started in Naples]]'' |- |1961 !scope=row| {{Sort|Misfits|''[[The Misfits (1961 film)|The Misfits]]''}} |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} 5ldqa6j27bwsog8u9x4hymotbks0wwm 2100272 2100271 2026-10-24T13:00:58Z Kawa63 105128 /* */ 2100272 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} '''William Clark Gable''' (1ê Sibata 1901ê – 16ê Mijdara 1960î) aktorê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|amerîkî]] bû ku pir caran jê re digotin "'''Qiralê Hollywoodê'''".<ref>{{cite news |title=Clark Gable: King of Hollywood |url=http://m.huffpost.com/us/entry/1244759 |access-date=April 22, 2014 |work=The Huffington Post}}</ref> Di kariyera wî ya 37 salî de ku sê dehsalên wê wekî aktora sereke derbas kirin, ew di zêdetirî 60 fîlman de di cureyên cuda de rol girt. Di sala 1999ê de, [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]], Gable wekî heftê efsaneya herî mezin a aktorên mêr di sînemaya klasîk a [[Hollywood|Hollywoodê]] de temsîl kir.<ref name="DSI">{{cite web |url=http://www.afi.com/Docs/100years/stars50.pdf |title=America's Greatest Legends |access-date=July 29, 2009 |publisher=[[American Film Institute]] |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.afi.com/Docs/100years/stars50.pdf |archive-date=October 9, 2022}}</ref> Gable di tarîxa Hollywoodê de yek ji wan stêrkan bû ku her tim qezenceke garantîkirî ji bo fîlman peyda dikir; ew 16 caran di lîsteya salane ya "Deh Stêrkên Herî Qezencbexş" a Quigley Publishing de cih girt. Wî li hember gelek ji aktorên jin ên herî bi nav û deng ên çaxa wî de rol lîst. Ew di sala 1960ê de, bi 59 salî, ji ber [[Mirina masûlkeyên dil|krîza dil]] heyata xwe ji dest da. == Fîlmografî == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ {{sronly|Table displaying films that actor Clark Gable appeared in}} |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav |- | rowspan="3" |1924 !scope=row| ''White Man'' |- !scope=row|''Forbidden Paradise'' |- !scope=row| ''The Iron Horse'' |- | rowspan="2" |1925 !scope=row| {{Sort|Merry Widow|''[[The Merry Widow (1925 film)|The Merry Widow]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Plastic Age|''[[The Plastic Age (film)|The Plastic Age]]''}} |- | rowspan="11" |1931 !scope=row| {{Sort|Painted Desert|''[[The Painted Desert]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Easiest Way|''[[The Easiest Way (1931 film)|The Easiest Way]]''}} |- !scope=row| ''[[Dance, Fools, Dance]]'' |- !scope=row| {{Sort|Finger Points|''[[The Finger Points]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Secret Six|''[[The Secret Six]]''}} |- !scope=row| ''[[Laughing Sinners]]'' |- !scope=row|{{Sort|Free Soul|''[[A Free Soul]]''}} |- !scope=row| ''[[Night Nurse (1931 film)|Night Nurse]]'' |- !scope=row| ''[[Sporting Blood (1931 film)|Sporting Blood]]'' |- !scope=row|''[[Susan Lenox (Her Fall and Rise)]]'' |- !scope=row| ''[[Possessed (1931 film)|Possessed]]'' |- | rowspan="5" |1932 !scope=row| ''[[Hell Divers]]'' |- !scope=row| ''[[Polly of the Circus (1932 film)|Polly of the Circus]]'' |- !scope=row|''[[Red Dust (1932 film)|Red Dust]]'' |- !scope=row| ''[[Strange Interlude (film)|Strange Interlude]]'' |- !scope=row| ''[[No Man of Her Own (1932 film)|No Man of Her Own]]'' |- | rowspan="4" |1933 !scope=row| {{Sort|White Sister|''[[The White Sister (1933 film)|The White Sister]]''}} |- !scope=row| ''[[Hold Your Man]]'' |- !scope=row|''[[Night Flight (1933 film)|Night Flight]]'' |- !scope=row| ''[[Dancing Lady]]'' |- | rowspan="5" |1934 !scope=row| ''[[It Happened One Night]]'' |- !scope=row|''[[Men in White (1934 film)|Men in White]]'' |- !scope=row| ''[[Manhattan Melodrama]]'' |- !scope=row|''[[Chained (1934 film)|Chained]]'' |- !scope=row| ''[[Forsaking All Others]]'' |- | rowspan="4" |1935 !scope=row|''[[After Office Hours]]'' |- !scope=row|''[[Call of the Wild (1935 film)|Call of the Wild]]'' |- !scope=row|''[[China Seas (film)|China Seas]]'' |- !scope=row| ''[[Mutiny on the Bounty (1935 film)|Mutiny on the Bounty]]'' |- | rowspan="4" |1936 !scope=row|''[[Wife vs. Secretary]]'' |- !scope=row| ''[[San Francisco (1936 film)|San Francisco]]'' |- !scope=row|''[[Cain and Mabel]]'' |- !scope=row| ''[[Love on the Run (1936 film)|Love on the Run]]'' |- | rowspan="2" |1937 !scope=row| ''[[Parnell (film)|Parnell]]'' |- !scope=row|''[[Saratoga (film)|Saratoga]]'' |- | rowspan="2" |1938 !scope=row|''[[Test Pilot (film)|Test Pilot]]'' |- !scope=row| ''[[Too Hot to Handle (1938 film)|Too Hot to Handle]]'' |- | rowspan="2" |1939 !scope=row| ''[[Idiot's Delight (film)|Idiot's Delight]]'' |- !scope=row|''[[Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind]]'' |- | rowspan="3" |1940 !scope=row|''[[Strange Cargo (1940 film)|Strange Cargo]]'' |- !scope=row|''[[Boom Town (film)|Boom Town]]'' |- !scope=row| ''[[Comrade X]]'' |- | rowspan="2" |1941 !scope=row| ''[[They Met in Bombay]]'' |- !scope=row|''[[Honky Tonk (1941 film)|Honky Tonk]]'' |- |1942 !scope=row| ''[[Somewhere I'll Find You]]'' |- |1945 !scope=row|''[[Adventure (1945 film)|Adventure]]'' |- |1947 !scope=row|{{Sort|Hucksters|''[[The Hucksters]]''}} |- | rowspan="2" |1948 !scope=row|''[[Homecoming (1948 film)|Homecoming]]'' |- !scope=row|''[[Command Decision (film)|Command Decision]]'' |- |1949 !scope=row|''[[Any Number Can Play]]'' |- | rowspan="2" |1950 !scope=row|''[[Key to the City (film)|Key to the City]]'' |- !scope=row|''[[To Please a Lady]]'' |- |1951 !scope=row| ''[[Across the Wide Missouri (film)|Across the Wide Missouri]]'' |- |1952 !scope=row| ''[[Lone Star (1952 film)|Lone Star]]'' |- | rowspan="2" |1953 !scope=row| ''[[Never Let Me Go (1953 film)|Never Let Me Go]]'' |- !scope=row|''[[Mogambo]]'' |- |1954 !scope=row|''[[Betrayed (1954 film)|Betrayed]]'' |- | rowspan="2" |1955 !scope=row| ''[[Soldier of Fortune (1955 film)|Soldier of Fortune]]'' |- !scope=row|{{Sort|Tall Men|''[[The Tall Men (film)|The Tall Men]]''}} |- |1956 !scope=row| {{Sort|King and Four Queens|''[[The King and Four Queens]]''}} |- |1957 !scope=row| ''[[Band of Angels]]'' |- | rowspan="2" |1958 !scope=row|''[[Run Silent, Run Deep (film)|Run Silent, Run Deep]]'' |- !scope=row|''[[Teacher's Pet (1958 film)|Teacher's Pet]]'' |- |1959 !scope=row|''[[But Not for Me (film)|But Not for Me]]'' |- |1960 !scope=row|''[[It Started in Naples]]'' |- |1961 !scope=row| {{Sort|Misfits|''[[The Misfits (1961 film)|The Misfits]]''}} |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} jt8idktpbq97j2hkdmrw9xqfs1ni4oq 2100273 2100272 2026-10-24T13:01:11Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Aktorên amerîkî]] 2100273 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} '''William Clark Gable''' (1ê Sibata 1901ê – 16ê Mijdara 1960î) aktorê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|amerîkî]] bû ku pir caran jê re digotin "'''Qiralê Hollywoodê'''".<ref>{{cite news |title=Clark Gable: King of Hollywood |url=http://m.huffpost.com/us/entry/1244759 |access-date=April 22, 2014 |work=The Huffington Post}}</ref> Di kariyera wî ya 37 salî de ku sê dehsalên wê wekî aktora sereke derbas kirin, ew di zêdetirî 60 fîlman de di cureyên cuda de rol girt. Di sala 1999ê de, [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]], Gable wekî heftê efsaneya herî mezin a aktorên mêr di sînemaya klasîk a [[Hollywood|Hollywoodê]] de temsîl kir.<ref name="DSI">{{cite web |url=http://www.afi.com/Docs/100years/stars50.pdf |title=America's Greatest Legends |access-date=July 29, 2009 |publisher=[[American Film Institute]] |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.afi.com/Docs/100years/stars50.pdf |archive-date=October 9, 2022}}</ref> Gable di tarîxa Hollywoodê de yek ji wan stêrkan bû ku her tim qezenceke garantîkirî ji bo fîlman peyda dikir; ew 16 caran di lîsteya salane ya "Deh Stêrkên Herî Qezencbexş" a Quigley Publishing de cih girt. Wî li hember gelek ji aktorên jin ên herî bi nav û deng ên çaxa wî de rol lîst. Ew di sala 1960ê de, bi 59 salî, ji ber [[Mirina masûlkeyên dil|krîza dil]] heyata xwe ji dest da. == Fîlmografî == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ {{sronly|Table displaying films that actor Clark Gable appeared in}} |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav |- | rowspan="3" |1924 !scope=row| ''White Man'' |- !scope=row|''Forbidden Paradise'' |- !scope=row| ''The Iron Horse'' |- | rowspan="2" |1925 !scope=row| {{Sort|Merry Widow|''[[The Merry Widow (1925 film)|The Merry Widow]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Plastic Age|''[[The Plastic Age (film)|The Plastic Age]]''}} |- | rowspan="11" |1931 !scope=row| {{Sort|Painted Desert|''[[The Painted Desert]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Easiest Way|''[[The Easiest Way (1931 film)|The Easiest Way]]''}} |- !scope=row| ''[[Dance, Fools, Dance]]'' |- !scope=row| {{Sort|Finger Points|''[[The Finger Points]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Secret Six|''[[The Secret Six]]''}} |- !scope=row| ''[[Laughing Sinners]]'' |- !scope=row|{{Sort|Free Soul|''[[A Free Soul]]''}} |- !scope=row| ''[[Night Nurse (1931 film)|Night Nurse]]'' |- !scope=row| ''[[Sporting Blood (1931 film)|Sporting Blood]]'' |- !scope=row|''[[Susan Lenox (Her Fall and Rise)]]'' |- !scope=row| ''[[Possessed (1931 film)|Possessed]]'' |- | rowspan="5" |1932 !scope=row| ''[[Hell Divers]]'' |- !scope=row| ''[[Polly of the Circus (1932 film)|Polly of the Circus]]'' |- !scope=row|''[[Red Dust (1932 film)|Red Dust]]'' |- !scope=row| ''[[Strange Interlude (film)|Strange Interlude]]'' |- !scope=row| ''[[No Man of Her Own (1932 film)|No Man of Her Own]]'' |- | rowspan="4" |1933 !scope=row| {{Sort|White Sister|''[[The White Sister (1933 film)|The White Sister]]''}} |- !scope=row| ''[[Hold Your Man]]'' |- !scope=row|''[[Night Flight (1933 film)|Night Flight]]'' |- !scope=row| ''[[Dancing Lady]]'' |- | rowspan="5" |1934 !scope=row| ''[[It Happened One Night]]'' |- !scope=row|''[[Men in White (1934 film)|Men in White]]'' |- !scope=row| ''[[Manhattan Melodrama]]'' |- !scope=row|''[[Chained (1934 film)|Chained]]'' |- !scope=row| ''[[Forsaking All Others]]'' |- | rowspan="4" |1935 !scope=row|''[[After Office Hours]]'' |- !scope=row|''[[Call of the Wild (1935 film)|Call of the Wild]]'' |- !scope=row|''[[China Seas (film)|China Seas]]'' |- !scope=row| ''[[Mutiny on the Bounty (1935 film)|Mutiny on the Bounty]]'' |- | rowspan="4" |1936 !scope=row|''[[Wife vs. Secretary]]'' |- !scope=row| ''[[San Francisco (1936 film)|San Francisco]]'' |- !scope=row|''[[Cain and Mabel]]'' |- !scope=row| ''[[Love on the Run (1936 film)|Love on the Run]]'' |- | rowspan="2" |1937 !scope=row| ''[[Parnell (film)|Parnell]]'' |- !scope=row|''[[Saratoga (film)|Saratoga]]'' |- | rowspan="2" |1938 !scope=row|''[[Test Pilot (film)|Test Pilot]]'' |- !scope=row| ''[[Too Hot to Handle (1938 film)|Too Hot to Handle]]'' |- | rowspan="2" |1939 !scope=row| ''[[Idiot's Delight (film)|Idiot's Delight]]'' |- !scope=row|''[[Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind]]'' |- | rowspan="3" |1940 !scope=row|''[[Strange Cargo (1940 film)|Strange Cargo]]'' |- !scope=row|''[[Boom Town (film)|Boom Town]]'' |- !scope=row| ''[[Comrade X]]'' |- | rowspan="2" |1941 !scope=row| ''[[They Met in Bombay]]'' |- !scope=row|''[[Honky Tonk (1941 film)|Honky Tonk]]'' |- |1942 !scope=row| ''[[Somewhere I'll Find You]]'' |- |1945 !scope=row|''[[Adventure (1945 film)|Adventure]]'' |- |1947 !scope=row|{{Sort|Hucksters|''[[The Hucksters]]''}} |- | rowspan="2" |1948 !scope=row|''[[Homecoming (1948 film)|Homecoming]]'' |- !scope=row|''[[Command Decision (film)|Command Decision]]'' |- |1949 !scope=row|''[[Any Number Can Play]]'' |- | rowspan="2" |1950 !scope=row|''[[Key to the City (film)|Key to the City]]'' |- !scope=row|''[[To Please a Lady]]'' |- |1951 !scope=row| ''[[Across the Wide Missouri (film)|Across the Wide Missouri]]'' |- |1952 !scope=row| ''[[Lone Star (1952 film)|Lone Star]]'' |- | rowspan="2" |1953 !scope=row| ''[[Never Let Me Go (1953 film)|Never Let Me Go]]'' |- !scope=row|''[[Mogambo]]'' |- |1954 !scope=row|''[[Betrayed (1954 film)|Betrayed]]'' |- | rowspan="2" |1955 !scope=row| ''[[Soldier of Fortune (1955 film)|Soldier of Fortune]]'' |- !scope=row|{{Sort|Tall Men|''[[The Tall Men (film)|The Tall Men]]''}} |- |1956 !scope=row| {{Sort|King and Four Queens|''[[The King and Four Queens]]''}} |- |1957 !scope=row| ''[[Band of Angels]]'' |- | rowspan="2" |1958 !scope=row|''[[Run Silent, Run Deep (film)|Run Silent, Run Deep]]'' |- !scope=row|''[[Teacher's Pet (1958 film)|Teacher's Pet]]'' |- |1959 !scope=row|''[[But Not for Me (film)|But Not for Me]]'' |- |1960 !scope=row|''[[It Started in Naples]]'' |- |1961 !scope=row| {{Sort|Misfits|''[[The Misfits (1961 film)|The Misfits]]''}} |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Aktorên amerîkî]] fmoqnarhwsgbpest5etzuetecpds5jb 2100274 2100273 2026-10-24T13:01:20Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Jidayikbûn 1901]] 2100274 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} '''William Clark Gable''' (1ê Sibata 1901ê – 16ê Mijdara 1960î) aktorê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|amerîkî]] bû ku pir caran jê re digotin "'''Qiralê Hollywoodê'''".<ref>{{cite news |title=Clark Gable: King of Hollywood |url=http://m.huffpost.com/us/entry/1244759 |access-date=April 22, 2014 |work=The Huffington Post}}</ref> Di kariyera wî ya 37 salî de ku sê dehsalên wê wekî aktora sereke derbas kirin, ew di zêdetirî 60 fîlman de di cureyên cuda de rol girt. Di sala 1999ê de, [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]], Gable wekî heftê efsaneya herî mezin a aktorên mêr di sînemaya klasîk a [[Hollywood|Hollywoodê]] de temsîl kir.<ref name="DSI">{{cite web |url=http://www.afi.com/Docs/100years/stars50.pdf |title=America's Greatest Legends |access-date=July 29, 2009 |publisher=[[American Film Institute]] |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.afi.com/Docs/100years/stars50.pdf |archive-date=October 9, 2022}}</ref> Gable di tarîxa Hollywoodê de yek ji wan stêrkan bû ku her tim qezenceke garantîkirî ji bo fîlman peyda dikir; ew 16 caran di lîsteya salane ya "Deh Stêrkên Herî Qezencbexş" a Quigley Publishing de cih girt. Wî li hember gelek ji aktorên jin ên herî bi nav û deng ên çaxa wî de rol lîst. Ew di sala 1960ê de, bi 59 salî, ji ber [[Mirina masûlkeyên dil|krîza dil]] heyata xwe ji dest da. == Fîlmografî == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ {{sronly|Table displaying films that actor Clark Gable appeared in}} |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav |- | rowspan="3" |1924 !scope=row| ''White Man'' |- !scope=row|''Forbidden Paradise'' |- !scope=row| ''The Iron Horse'' |- | rowspan="2" |1925 !scope=row| {{Sort|Merry Widow|''[[The Merry Widow (1925 film)|The Merry Widow]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Plastic Age|''[[The Plastic Age (film)|The Plastic Age]]''}} |- | rowspan="11" |1931 !scope=row| {{Sort|Painted Desert|''[[The Painted Desert]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Easiest Way|''[[The Easiest Way (1931 film)|The Easiest Way]]''}} |- !scope=row| ''[[Dance, Fools, Dance]]'' |- !scope=row| {{Sort|Finger Points|''[[The Finger Points]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Secret Six|''[[The Secret Six]]''}} |- !scope=row| ''[[Laughing Sinners]]'' |- !scope=row|{{Sort|Free Soul|''[[A Free Soul]]''}} |- !scope=row| ''[[Night Nurse (1931 film)|Night Nurse]]'' |- !scope=row| ''[[Sporting Blood (1931 film)|Sporting Blood]]'' |- !scope=row|''[[Susan Lenox (Her Fall and Rise)]]'' |- !scope=row| ''[[Possessed (1931 film)|Possessed]]'' |- | rowspan="5" |1932 !scope=row| ''[[Hell Divers]]'' |- !scope=row| ''[[Polly of the Circus (1932 film)|Polly of the Circus]]'' |- !scope=row|''[[Red Dust (1932 film)|Red Dust]]'' |- !scope=row| ''[[Strange Interlude (film)|Strange Interlude]]'' |- !scope=row| ''[[No Man of Her Own (1932 film)|No Man of Her Own]]'' |- | rowspan="4" |1933 !scope=row| {{Sort|White Sister|''[[The White Sister (1933 film)|The White Sister]]''}} |- !scope=row| ''[[Hold Your Man]]'' |- !scope=row|''[[Night Flight (1933 film)|Night Flight]]'' |- !scope=row| ''[[Dancing Lady]]'' |- | rowspan="5" |1934 !scope=row| ''[[It Happened One Night]]'' |- !scope=row|''[[Men in White (1934 film)|Men in White]]'' |- !scope=row| ''[[Manhattan Melodrama]]'' |- !scope=row|''[[Chained (1934 film)|Chained]]'' |- !scope=row| ''[[Forsaking All Others]]'' |- | rowspan="4" |1935 !scope=row|''[[After Office Hours]]'' |- !scope=row|''[[Call of the Wild (1935 film)|Call of the Wild]]'' |- !scope=row|''[[China Seas (film)|China Seas]]'' |- !scope=row| ''[[Mutiny on the Bounty (1935 film)|Mutiny on the Bounty]]'' |- | rowspan="4" |1936 !scope=row|''[[Wife vs. Secretary]]'' |- !scope=row| ''[[San Francisco (1936 film)|San Francisco]]'' |- !scope=row|''[[Cain and Mabel]]'' |- !scope=row| ''[[Love on the Run (1936 film)|Love on the Run]]'' |- | rowspan="2" |1937 !scope=row| ''[[Parnell (film)|Parnell]]'' |- !scope=row|''[[Saratoga (film)|Saratoga]]'' |- | rowspan="2" |1938 !scope=row|''[[Test Pilot (film)|Test Pilot]]'' |- !scope=row| ''[[Too Hot to Handle (1938 film)|Too Hot to Handle]]'' |- | rowspan="2" |1939 !scope=row| ''[[Idiot's Delight (film)|Idiot's Delight]]'' |- !scope=row|''[[Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind]]'' |- | rowspan="3" |1940 !scope=row|''[[Strange Cargo (1940 film)|Strange Cargo]]'' |- !scope=row|''[[Boom Town (film)|Boom Town]]'' |- !scope=row| ''[[Comrade X]]'' |- | rowspan="2" |1941 !scope=row| ''[[They Met in Bombay]]'' |- !scope=row|''[[Honky Tonk (1941 film)|Honky Tonk]]'' |- |1942 !scope=row| ''[[Somewhere I'll Find You]]'' |- |1945 !scope=row|''[[Adventure (1945 film)|Adventure]]'' |- |1947 !scope=row|{{Sort|Hucksters|''[[The Hucksters]]''}} |- | rowspan="2" |1948 !scope=row|''[[Homecoming (1948 film)|Homecoming]]'' |- !scope=row|''[[Command Decision (film)|Command Decision]]'' |- |1949 !scope=row|''[[Any Number Can Play]]'' |- | rowspan="2" |1950 !scope=row|''[[Key to the City (film)|Key to the City]]'' |- !scope=row|''[[To Please a Lady]]'' |- |1951 !scope=row| ''[[Across the Wide Missouri (film)|Across the Wide Missouri]]'' |- |1952 !scope=row| ''[[Lone Star (1952 film)|Lone Star]]'' |- | rowspan="2" |1953 !scope=row| ''[[Never Let Me Go (1953 film)|Never Let Me Go]]'' |- !scope=row|''[[Mogambo]]'' |- |1954 !scope=row|''[[Betrayed (1954 film)|Betrayed]]'' |- | rowspan="2" |1955 !scope=row| ''[[Soldier of Fortune (1955 film)|Soldier of Fortune]]'' |- !scope=row|{{Sort|Tall Men|''[[The Tall Men (film)|The Tall Men]]''}} |- |1956 !scope=row| {{Sort|King and Four Queens|''[[The King and Four Queens]]''}} |- |1957 !scope=row| ''[[Band of Angels]]'' |- | rowspan="2" |1958 !scope=row|''[[Run Silent, Run Deep (film)|Run Silent, Run Deep]]'' |- !scope=row|''[[Teacher's Pet (1958 film)|Teacher's Pet]]'' |- |1959 !scope=row|''[[But Not for Me (film)|But Not for Me]]'' |- |1960 !scope=row|''[[It Started in Naples]]'' |- |1961 !scope=row| {{Sort|Misfits|''[[The Misfits (1961 film)|The Misfits]]''}} |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Aktorên amerîkî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1901]] ejxuc9zm9r1hf1nl4ayqi7e77e0hnz2 2100275 2100274 2026-10-24T13:01:28Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Mirin 1960]] 2100275 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} '''William Clark Gable''' (1ê Sibata 1901ê – 16ê Mijdara 1960î) aktorê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|amerîkî]] bû ku pir caran jê re digotin "'''Qiralê Hollywoodê'''".<ref>{{cite news |title=Clark Gable: King of Hollywood |url=http://m.huffpost.com/us/entry/1244759 |access-date=April 22, 2014 |work=The Huffington Post}}</ref> Di kariyera wî ya 37 salî de ku sê dehsalên wê wekî aktora sereke derbas kirin, ew di zêdetirî 60 fîlman de di cureyên cuda de rol girt. Di sala 1999ê de, [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]], Gable wekî heftê efsaneya herî mezin a aktorên mêr di sînemaya klasîk a [[Hollywood|Hollywoodê]] de temsîl kir.<ref name="DSI">{{cite web |url=http://www.afi.com/Docs/100years/stars50.pdf |title=America's Greatest Legends |access-date=July 29, 2009 |publisher=[[American Film Institute]] |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.afi.com/Docs/100years/stars50.pdf |archive-date=October 9, 2022}}</ref> Gable di tarîxa Hollywoodê de yek ji wan stêrkan bû ku her tim qezenceke garantîkirî ji bo fîlman peyda dikir; ew 16 caran di lîsteya salane ya "Deh Stêrkên Herî Qezencbexş" a Quigley Publishing de cih girt. Wî li hember gelek ji aktorên jin ên herî bi nav û deng ên çaxa wî de rol lîst. Ew di sala 1960ê de, bi 59 salî, ji ber [[Mirina masûlkeyên dil|krîza dil]] heyata xwe ji dest da. == Fîlmografî == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ {{sronly|Table displaying films that actor Clark Gable appeared in}} |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav |- | rowspan="3" |1924 !scope=row| ''White Man'' |- !scope=row|''Forbidden Paradise'' |- !scope=row| ''The Iron Horse'' |- | rowspan="2" |1925 !scope=row| {{Sort|Merry Widow|''[[The Merry Widow (1925 film)|The Merry Widow]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Plastic Age|''[[The Plastic Age (film)|The Plastic Age]]''}} |- | rowspan="11" |1931 !scope=row| {{Sort|Painted Desert|''[[The Painted Desert]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Easiest Way|''[[The Easiest Way (1931 film)|The Easiest Way]]''}} |- !scope=row| ''[[Dance, Fools, Dance]]'' |- !scope=row| {{Sort|Finger Points|''[[The Finger Points]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Secret Six|''[[The Secret Six]]''}} |- !scope=row| ''[[Laughing Sinners]]'' |- !scope=row|{{Sort|Free Soul|''[[A Free Soul]]''}} |- !scope=row| ''[[Night Nurse (1931 film)|Night Nurse]]'' |- !scope=row| ''[[Sporting Blood (1931 film)|Sporting Blood]]'' |- !scope=row|''[[Susan Lenox (Her Fall and Rise)]]'' |- !scope=row| ''[[Possessed (1931 film)|Possessed]]'' |- | rowspan="5" |1932 !scope=row| ''[[Hell Divers]]'' |- !scope=row| ''[[Polly of the Circus (1932 film)|Polly of the Circus]]'' |- !scope=row|''[[Red Dust (1932 film)|Red Dust]]'' |- !scope=row| ''[[Strange Interlude (film)|Strange Interlude]]'' |- !scope=row| ''[[No Man of Her Own (1932 film)|No Man of Her Own]]'' |- | rowspan="4" |1933 !scope=row| {{Sort|White Sister|''[[The White Sister (1933 film)|The White Sister]]''}} |- !scope=row| ''[[Hold Your Man]]'' |- !scope=row|''[[Night Flight (1933 film)|Night Flight]]'' |- !scope=row| ''[[Dancing Lady]]'' |- | rowspan="5" |1934 !scope=row| ''[[It Happened One Night]]'' |- !scope=row|''[[Men in White (1934 film)|Men in White]]'' |- !scope=row| ''[[Manhattan Melodrama]]'' |- !scope=row|''[[Chained (1934 film)|Chained]]'' |- !scope=row| ''[[Forsaking All Others]]'' |- | rowspan="4" |1935 !scope=row|''[[After Office Hours]]'' |- !scope=row|''[[Call of the Wild (1935 film)|Call of the Wild]]'' |- !scope=row|''[[China Seas (film)|China Seas]]'' |- !scope=row| ''[[Mutiny on the Bounty (1935 film)|Mutiny on the Bounty]]'' |- | rowspan="4" |1936 !scope=row|''[[Wife vs. Secretary]]'' |- !scope=row| ''[[San Francisco (1936 film)|San Francisco]]'' |- !scope=row|''[[Cain and Mabel]]'' |- !scope=row| ''[[Love on the Run (1936 film)|Love on the Run]]'' |- | rowspan="2" |1937 !scope=row| ''[[Parnell (film)|Parnell]]'' |- !scope=row|''[[Saratoga (film)|Saratoga]]'' |- | rowspan="2" |1938 !scope=row|''[[Test Pilot (film)|Test Pilot]]'' |- !scope=row| ''[[Too Hot to Handle (1938 film)|Too Hot to Handle]]'' |- | rowspan="2" |1939 !scope=row| ''[[Idiot's Delight (film)|Idiot's Delight]]'' |- !scope=row|''[[Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind]]'' |- | rowspan="3" |1940 !scope=row|''[[Strange Cargo (1940 film)|Strange Cargo]]'' |- !scope=row|''[[Boom Town (film)|Boom Town]]'' |- !scope=row| ''[[Comrade X]]'' |- | rowspan="2" |1941 !scope=row| ''[[They Met in Bombay]]'' |- !scope=row|''[[Honky Tonk (1941 film)|Honky Tonk]]'' |- |1942 !scope=row| ''[[Somewhere I'll Find You]]'' |- |1945 !scope=row|''[[Adventure (1945 film)|Adventure]]'' |- |1947 !scope=row|{{Sort|Hucksters|''[[The Hucksters]]''}} |- | rowspan="2" |1948 !scope=row|''[[Homecoming (1948 film)|Homecoming]]'' |- !scope=row|''[[Command Decision (film)|Command Decision]]'' |- |1949 !scope=row|''[[Any Number Can Play]]'' |- | rowspan="2" |1950 !scope=row|''[[Key to the City (film)|Key to the City]]'' |- !scope=row|''[[To Please a Lady]]'' |- |1951 !scope=row| ''[[Across the Wide Missouri (film)|Across the Wide Missouri]]'' |- |1952 !scope=row| ''[[Lone Star (1952 film)|Lone Star]]'' |- | rowspan="2" |1953 !scope=row| ''[[Never Let Me Go (1953 film)|Never Let Me Go]]'' |- !scope=row|''[[Mogambo]]'' |- |1954 !scope=row|''[[Betrayed (1954 film)|Betrayed]]'' |- | rowspan="2" |1955 !scope=row| ''[[Soldier of Fortune (1955 film)|Soldier of Fortune]]'' |- !scope=row|{{Sort|Tall Men|''[[The Tall Men (film)|The Tall Men]]''}} |- |1956 !scope=row| {{Sort|King and Four Queens|''[[The King and Four Queens]]''}} |- |1957 !scope=row| ''[[Band of Angels]]'' |- | rowspan="2" |1958 !scope=row|''[[Run Silent, Run Deep (film)|Run Silent, Run Deep]]'' |- !scope=row|''[[Teacher's Pet (1958 film)|Teacher's Pet]]'' |- |1959 !scope=row|''[[But Not for Me (film)|But Not for Me]]'' |- |1960 !scope=row|''[[It Started in Naples]]'' |- |1961 !scope=row| {{Sort|Misfits|''[[The Misfits (1961 film)|The Misfits]]''}} |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Aktorên amerîkî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1901]] [[Kategorî:Mirin 1960]] atpz4awq4ruzysbip8su1rl9rf9tm19 2100276 2100275 2026-10-24T13:01:36Z Kawa63 105128 /* */ 2100276 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane}} '''William Clark Gable''' (1ê Sibata 1901ê – 16ê Mijdara 1960î) aktorê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|amerîkî]] bû ku pir caran jê re digotin "'''Qiralê Hollywoodê'''".<ref>{{cite news |title=Clark Gable: King of Hollywood |url=http://m.huffpost.com/us/entry/1244759 |access-date=April 22, 2014 |work=The Huffington Post}}</ref> Di kariyera wî ya 37 salî de ku sê dehsalên wê wekî aktora sereke derbas kirin, ew di zêdetirî 60 fîlman de di cureyên cuda de rol girt. Di sala 1999ê de, [[Enstîtuya Fîlman a Amerîkî]], Gable wekî heftê efsaneya herî mezin a aktorên mêr di sînemaya klasîk a [[Hollywood|Hollywoodê]] de temsîl kir.<ref name="DSI">{{cite web |url=http://www.afi.com/Docs/100years/stars50.pdf |title=America's Greatest Legends |access-date=July 29, 2009 |publisher=[[American Film Institute]] |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.afi.com/Docs/100years/stars50.pdf |archive-date=October 9, 2022}}</ref> Gable di tarîxa Hollywoodê de yek ji wan stêrkan bû ku her tim qezenceke garantîkirî ji bo fîlman peyda dikir; ew 16 caran di lîsteya salane ya "Deh Stêrkên Herî Qezencbexş" a Quigley Publishing de cih girt. Wî li hember gelek ji aktorên jin ên herî bi nav û deng ên çaxa wî de rol lîst. Ew di sala 1960ê de, bi 59 salî, ji ber [[Mirina masûlkeyên dil|krîza dil]] heyata xwe ji dest da. == Fîlmografî == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ {{sronly|Table displaying films that actor Clark Gable appeared in}} |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| Sal !scope="col"| Sernav |- | rowspan="3" |1924 !scope=row| ''White Man'' |- !scope=row|''Forbidden Paradise'' |- !scope=row| ''The Iron Horse'' |- | rowspan="2" |1925 !scope=row| {{Sort|Merry Widow|''[[The Merry Widow (1925 film)|The Merry Widow]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Plastic Age|''[[The Plastic Age (film)|The Plastic Age]]''}} |- | rowspan="11" |1931 !scope=row| {{Sort|Painted Desert|''[[The Painted Desert]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Easiest Way|''[[The Easiest Way (1931 film)|The Easiest Way]]''}} |- !scope=row| ''[[Dance, Fools, Dance]]'' |- !scope=row| {{Sort|Finger Points|''[[The Finger Points]]''}} |- !scope=row| {{Sort|Secret Six|''[[The Secret Six]]''}} |- !scope=row| ''[[Laughing Sinners]]'' |- !scope=row|{{Sort|Free Soul|''[[A Free Soul]]''}} |- !scope=row| ''[[Night Nurse (1931 film)|Night Nurse]]'' |- !scope=row| ''[[Sporting Blood (1931 film)|Sporting Blood]]'' |- !scope=row|''[[Susan Lenox (Her Fall and Rise)]]'' |- !scope=row| ''[[Possessed (1931 film)|Possessed]]'' |- | rowspan="5" |1932 !scope=row| ''[[Hell Divers]]'' |- !scope=row| ''[[Polly of the Circus (1932 film)|Polly of the Circus]]'' |- !scope=row|''[[Red Dust (1932 film)|Red Dust]]'' |- !scope=row| ''[[Strange Interlude (film)|Strange Interlude]]'' |- !scope=row| ''[[No Man of Her Own (1932 film)|No Man of Her Own]]'' |- | rowspan="4" |1933 !scope=row| {{Sort|White Sister|''[[The White Sister (1933 film)|The White Sister]]''}} |- !scope=row| ''[[Hold Your Man]]'' |- !scope=row|''[[Night Flight (1933 film)|Night Flight]]'' |- !scope=row| ''[[Dancing Lady]]'' |- | rowspan="5" |1934 !scope=row| ''[[It Happened One Night]]'' |- !scope=row|''[[Men in White (1934 film)|Men in White]]'' |- !scope=row| ''[[Manhattan Melodrama]]'' |- !scope=row|''[[Chained (1934 film)|Chained]]'' |- !scope=row| ''[[Forsaking All Others]]'' |- | rowspan="4" |1935 !scope=row|''[[After Office Hours]]'' |- !scope=row|''[[Call of the Wild (1935 film)|Call of the Wild]]'' |- !scope=row|''[[China Seas (film)|China Seas]]'' |- !scope=row| ''[[Mutiny on the Bounty (1935 film)|Mutiny on the Bounty]]'' |- | rowspan="4" |1936 !scope=row|''[[Wife vs. Secretary]]'' |- !scope=row| ''[[San Francisco (1936 film)|San Francisco]]'' |- !scope=row|''[[Cain and Mabel]]'' |- !scope=row| ''[[Love on the Run (1936 film)|Love on the Run]]'' |- | rowspan="2" |1937 !scope=row| ''[[Parnell (film)|Parnell]]'' |- !scope=row|''[[Saratoga (film)|Saratoga]]'' |- | rowspan="2" |1938 !scope=row|''[[Test Pilot (film)|Test Pilot]]'' |- !scope=row| ''[[Too Hot to Handle (1938 film)|Too Hot to Handle]]'' |- | rowspan="2" |1939 !scope=row| ''[[Idiot's Delight (film)|Idiot's Delight]]'' |- !scope=row|''[[Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind]]'' |- | rowspan="3" |1940 !scope=row|''[[Strange Cargo (1940 film)|Strange Cargo]]'' |- !scope=row|''[[Boom Town (film)|Boom Town]]'' |- !scope=row| ''[[Comrade X]]'' |- | rowspan="2" |1941 !scope=row| ''[[They Met in Bombay]]'' |- !scope=row|''[[Honky Tonk (1941 film)|Honky Tonk]]'' |- |1942 !scope=row| ''[[Somewhere I'll Find You]]'' |- |1945 !scope=row|''[[Adventure (1945 film)|Adventure]]'' |- |1947 !scope=row|{{Sort|Hucksters|''[[The Hucksters]]''}} |- | rowspan="2" |1948 !scope=row|''[[Homecoming (1948 film)|Homecoming]]'' |- !scope=row|''[[Command Decision (film)|Command Decision]]'' |- |1949 !scope=row|''[[Any Number Can Play]]'' |- | rowspan="2" |1950 !scope=row|''[[Key to the City (film)|Key to the City]]'' |- !scope=row|''[[To Please a Lady]]'' |- |1951 !scope=row| ''[[Across the Wide Missouri (film)|Across the Wide Missouri]]'' |- |1952 !scope=row| ''[[Lone Star (1952 film)|Lone Star]]'' |- | rowspan="2" |1953 !scope=row| ''[[Never Let Me Go (1953 film)|Never Let Me Go]]'' |- !scope=row|''[[Mogambo]]'' |- |1954 !scope=row|''[[Betrayed (1954 film)|Betrayed]]'' |- | rowspan="2" |1955 !scope=row| ''[[Soldier of Fortune (1955 film)|Soldier of Fortune]]'' |- !scope=row|{{Sort|Tall Men|''[[The Tall Men (film)|The Tall Men]]''}} |- |1956 !scope=row| {{Sort|King and Four Queens|''[[The King and Four Queens]]''}} |- |1957 !scope=row| ''[[Band of Angels]]'' |- | rowspan="2" |1958 !scope=row|''[[Run Silent, Run Deep (film)|Run Silent, Run Deep]]'' |- !scope=row|''[[Teacher's Pet (1958 film)|Teacher's Pet]]'' |- |1959 !scope=row|''[[But Not for Me (film)|But Not for Me]]'' |- |1960 !scope=row|''[[It Started in Naples]]'' |- |1961 !scope=row| {{Sort|Misfits|''[[The Misfits (1961 film)|The Misfits]]''}} |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Aktorên amerîkî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1901]] [[Kategorî:Mirin 1960]] 5z8jjqq9ll10mk2fnogbu0m5rxos3s8 0 330483 2100277 2026-10-24T13:04:37Z Kawa63 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2100277 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2100278 2100277 2026-10-24T13:07:46Z Kawa63 105128 /* */ 2100278 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Jacqueline Lee Kennedy Onassis (berê Bouvier; 28ê tîrmeha 1929 – 19ê gulana 1994), di navbera salên 1961 û 1963an de, wekî hevjîna [[John F. Kennedy]], reîsê 35ê ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]], Xanima Yekê a Dewletên Yekbûyî bû. Wê rola Xanima Yekê ku berê pirî tenê xwedî taybetmendiyeke merasîmî bû, veguherand platformeke huner û çandê; ew yek bi rêya lidarxistina gelek çalakiyên giring li [[Qesra Spî]] û pêşengiya modernkirina wê qesrê wekî cihekî tarîxî pêk hat. Bi saya şêwaza wê ya cilûbergan û têgihiştina wê ya kulturî, wê di wexta [[Şerê Sar|Herba Sar]] da ku çaxeke siyasî ya pir aloz bû, pozîsyona Dewletên Yekbûyî li ser asta Dunyayê xurtir kir. Şêwaza wê ya taybet bi navê "Jackie Look" (Dîtina Jackie) hat naskirin û di salên 1960î de bû çavkaniya îlhamê ji bo meylên modayê li seranserê Dunyayê. rjbjovhway4n8qsy5njuqmq5q5syzot 2100279 2100278 2026-10-24T13:13:39Z Kawa63 105128 /* */ 2100279 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Jacqueline Lee Kennedy Onassis (berê Bouvier; 28ê tîrmeha 1929 – 19ê gulana 1994), di navbera salên 1961 û 1963an de, wekî hevjîna [[John F. Kennedy]], reîsê 35ê ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]], Xanima Yekê a Dewletên Yekbûyî bû. Wê rola Xanima Yekê ku berê pirî tenê xwedî taybetmendiyeke merasîmî bû, veguherand platformeke huner û çandê; ew yek bi rêya lidarxistina gelek çalakiyên giring li [[Qesra Spî]] û pêşengiya modernkirina wê qesrê wekî cihekî tarîxî pêk hat. Bi saya şêwaza wê ya cilûbergan û têgihiştina wê ya kulturî, wê di wexta [[Şerê Sar|Herba Sar]] da ku çaxeke siyasî ya pir aloz bû, pozîsyona Dewletên Yekbûyî li ser asta Dunyayê xurtir kir. Şêwaza wê ya taybet bi navê "Jackie Look" (Dîtina Jackie) hat naskirin û di salên 1960î de bû çavkaniya îlhamê ji bo meylên modayê li seranserê Dunyayê. Bouvier ku di nava malbata zengîn a Bouvier de li Southampton, [[New York City]], jidayik bûye, li Koleja Vassarê tarîx û huner xwendiye; piştre di sala 1951ê de ji [[Zanîngeha George Washingtonê]] bi bawernameya lîsansê di warê [[Wêjeya fransî|edebiyata fransî]] de mezûn bûye. Paşê, ew li gazeteya ''Washington Times-Heraldê'' wekî fotografa lêkolîner dest bi kar kiriye. Sala piştre, li [[Washington (parêzgeh)|Washingtonê]] di şahiyeke şîvê de, ew bi John Fitzgerald Kennedy re nas dibe; kesê ku wê wextê ji eyaleta [[Massachusetts|Massachusettsê]] endamê Kongreyê bû. Di eynî salê de, Kennedy ji bo Senatoyê tê hilbijartin û ev her du kes di 12ê îlona 1953yê de li [[Newport, Rhode Islandê zewicîn]]. Ji wê zewacê çar zarokên wan çêdibin ku du ji wan di temenê pitikatiyê de heyata xwe ji dest dan. Piştî ku mêrê wê di sala 1960ê de bû reîscimhur, Kennedy bi taybetî ji ber modernkirina Qesra Spî (''White House''), ku di çapemeniyê de gelek deng veda, herwiha ji ber giringiya ku dida huner û kulturê, û herwiha bi şêwaza xwe ya taybet hat naskirin. Wê herwiha serdana gelek welatan kir; li wan deran, şiyana wê ya xeber kirina bi zimanên biyanî û zanina wê ya tarîxî, ew kir kesayeteke gelekî bi nav û deng. Di sala 1962yê de, wexta ku 33 salî bû, ji aliyê kovara [[Time (kovar)|''Time'']] ve wekî "Jina Salê" hate hilbijartin. pvts9huizfglu3ovpdhc5s63vu6zoh3 2100280 2100279 2026-10-24T13:15:32Z Kawa63 105128 /* */ 2100280 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Jacqueline Lee Kennedy Onassis (berê Bouvier; 28ê tîrmeha 1929 – 19ê gulana 1994), di navbera salên 1961 û 1963an de, wekî hevjîna [[John F. Kennedy]], reîsê 35ê ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]], Xanima Yekê a Dewletên Yekbûyî bû. Wê rola Xanima Yekê ku berê pirî tenê xwedî taybetmendiyeke merasîmî bû, veguherand platformeke huner û çandê; ew yek bi rêya lidarxistina gelek çalakiyên giring li [[Qesra Spî]] û pêşengiya modernkirina wê qesrê wekî cihekî tarîxî pêk hat. Bi saya şêwaza wê ya cilûbergan û têgihiştina wê ya kulturî, wê di wexta [[Şerê Sar|Herba Sar]] da ku çaxeke siyasî ya pir aloz bû, pozîsyona Dewletên Yekbûyî li ser asta Dunyayê xurtir kir. Şêwaza wê ya taybet bi navê "Jackie Look" (Dîtina Jackie) hat naskirin û di salên 1960î de bû çavkaniya îlhamê ji bo meylên modayê li seranserê Dunyayê. Bouvier ku di nava malbata zengîn a Bouvier de li Southampton, [[New York City]], jidayik bûye, li Koleja Vassarê tarîx û huner xwendiye; piştre di sala 1951ê de ji [[Zanîngeha George Washingtonê]] bi bawernameya lîsansê di warê [[Wêjeya fransî|edebiyata fransî]] de mezûn bûye. Paşê, ew li gazeteya ''Washington Times-Heraldê'' wekî fotografa lêkolîner dest bi kar kiriye. Sala piştre, li [[Washington (parêzgeh)|Washingtonê]] di şahiyeke şîvê de, ew bi John Fitzgerald Kennedy re nas dibe; kesê ku wê wextê ji eyaleta [[Massachusetts|Massachusettsê]] endamê Kongreyê bû. Di eynî salê de, Kennedy ji bo Senatoyê tê hilbijartin û ev her du kes di 12ê îlona 1953yê de li [[Newport, Rhode Islandê zewicîn]]. Ji wê zewacê çar zarokên wan çêdibin ku du ji wan di temenê pitikatiyê de heyata xwe ji dest dan. Piştî ku mêrê wê di sala 1960ê de bû reîscimhur, Kennedy bi taybetî ji ber modernkirina Qesra Spî (''White House''), ku di çapemeniyê de gelek deng veda, herwiha ji ber giringiya ku dida huner û kulturê, û herwiha bi şêwaza xwe ya taybet hat naskirin. Wê herwiha serdana gelek welatan kir; li wan deran, şiyana wê ya xeber kirina bi zimanên biyanî û zanina wê ya tarîxî, ew kir kesayeteke gelekî bi nav û deng. Di sala 1962yê de, wexta ku 33 salî bû, ji aliyê kovara [[Time (kovar)|''Time'']] ve wekî "Jina Salê" hate hilbijartin. Piştî ku mêrê wê di sala 1963yê de hat kuştin û merasîma cenazeyê wî pêk hat, Kennedy û zarokên wê hema bêje xwe ji çavên gel dûr xistin. Di sala 1968ê de, ew bi karsazê mezin ê keştiyên yûnanî, [[Aristotle Onassis]] re zewicî; ew zewac bû sebeba nîqaş û dengvedaneke mezin. Piştî mirina Onassis di sala 1975ê de, wê li bajarê New Yorkê wekî edîtora kitêban dest bi kar kir – pêşî li "Viking Press" û piştre li "Doubleday" – û hewl da ku îmaja wê yê li ber çavên gel ji nû ve baş bike. os3gy60v0gxz5u2ymkvd3ms174bwbks 2100281 2100280 2026-10-24T13:16:31Z Kawa63 105128 /* */ 2100281 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Jacqueline Lee Kennedy Onassis (berê Bouvier; 28ê tîrmeha 1929 – 19ê gulana 1994), di navbera salên 1961 û 1963an de, wekî hevjîna [[John F. Kennedy]], reîsê 35ê ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]], Xanima Yekê a Dewletên Yekbûyî bû. Wê rola Xanima Yekê ku berê pirî tenê xwedî taybetmendiyeke merasîmî bû, veguherand platformeke huner û çandê; ew yek bi rêya lidarxistina gelek çalakiyên giring li [[Qesra Spî]] û pêşengiya modernkirina wê qesrê wekî cihekî tarîxî pêk hat. Bi saya şêwaza wê ya cilûbergan û têgihiştina wê ya kulturî, wê di wexta [[Şerê Sar|Herba Sar]] da ku çaxeke siyasî ya pir aloz bû, pozîsyona Dewletên Yekbûyî li ser asta Dunyayê xurtir kir. Şêwaza wê ya taybet bi navê "Jackie Look" (Dîtina Jackie) hat naskirin û di salên 1960î de bû çavkaniya îlhamê ji bo meylên modayê li seranserê Dunyayê. Bouvier ku di nava malbata zengîn a Bouvier de li Southampton, [[New York City]], jidayik bûye, li Koleja Vassarê tarîx û huner xwendiye; piştre di sala 1951ê de ji [[Zanîngeha George Washingtonê]] bi bawernameya lîsansê di warê [[Wêjeya fransî|edebiyata fransî]] de mezûn bûye. Paşê, ew li gazeteya ''Washington Times-Heraldê'' wekî fotografa lêkolîner dest bi kar kiriye. Sala piştre, li [[Washington (parêzgeh)|Washingtonê]] di şahiyeke şîvê de, ew bi John Fitzgerald Kennedy re nas dibe; kesê ku wê wextê ji eyaleta [[Massachusetts|Massachusettsê]] endamê Kongreyê bû. Di eynî salê de, Kennedy ji bo Senatoyê tê hilbijartin û ev her du kes di 12ê îlona 1953yê de li [[Newport, Rhode Islandê zewicîn]]. Ji wê zewacê çar zarokên wan çêdibin ku du ji wan di temenê pitikatiyê de heyata xwe ji dest dan. Piştî ku mêrê wê di sala 1960ê de bû reîscimhur, Kennedy bi taybetî ji ber modernkirina Qesra Spî (''White House''), ku di çapemeniyê de gelek deng veda, herwiha ji ber giringiya ku dida huner û kulturê, û herwiha bi şêwaza xwe ya taybet hat naskirin. Wê herwiha serdana gelek welatan kir; li wan deran, şiyana wê ya xeber kirina bi zimanên biyanî û zanina wê ya tarîxî, ew kir kesayeteke gelekî bi nav û deng. Di sala 1962yê de, wexta ku 33 salî bû, ji aliyê kovara [[Time (kovar)|''Time'']] ve wekî "Jina Salê" hate hilbijartin. Piştî ku mêrê wê di sala 1963yê de hat kuştin û merasîma cenazeyê wî pêk hat, Kennedy û zarokên wê hema bêje xwe ji çavên gel dûr xistin. Di sala 1968ê de, ew bi karsazê mezin ê keştiyên yûnanî, [[Aristotle Onassis]] re zewicî; ew zewac bû sebeba nîqaş û dengvedaneke mezin. Piştî mirina Onassis di sala 1975ê de, wê li bajarê New Yorkê wekî edîtora kitêban dest bi kar kir – pêşî li "Viking Press" û piştre li "Doubleday" – û hewl da ku îmaja wê yê li ber çavên gel ji nû ve baş bike. Wê di sala 1994ê de mir û li Goristana Miletî ya Arlingtonê, li kêleka Kennedy û du zarokên wan, yeke ku mirî hatibû Dunyayê û yeke din ku wextek kurt piştî jidayikbûnê miribû, hatiye veşartin. j1bjcptrj4tj3vxfii5y0h5cclmcbsq 2100282 2100281 2026-10-24T13:17:18Z Kawa63 105128 2100282 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Jacqueline Lee Kennedy Onassis (berê Bouvier; 28ê tîrmeha 1929 – 19ê gulana 1994), di navbera salên 1961 û 1963an de, wekî hevjîna [[John F. Kennedy]], reîsê 35ê ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]], Xanima Yekê a Dewletên Yekbûyî bû. Wê rola Xanima Yekê ku berê pirî tenê xwedî taybetmendiyeke merasîmî bû, veguherand platformeke huner û çandê; ew yek bi rêya lidarxistina gelek çalakiyên giring li [[Qesra Spî]] û pêşengiya modernkirina wê qesrê wekî cihekî tarîxî pêk hat. Bi saya şêwaza wê ya cilûbergan û têgihiştina wê ya kulturî, wê di wexta [[Şerê Sar|Herba Sar]] da ku çaxeke siyasî ya pir aloz bû, pozîsyona Dewletên Yekbûyî li ser asta Dunyayê xurtir kir. Şêwaza wê ya taybet bi navê "Jackie Look" (Dîtina Jackie) hat naskirin û di salên 1960î de bû çavkaniya îlhamê ji bo meylên modayê li seranserê Dunyayê. Bouvier ku di nava malbata zengîn a Bouvier de li Southampton, [[New York City]], jidayik bûye, li Koleja Vassarê tarîx û huner xwendiye; piştre di sala 1951ê de ji [[Zanîngeha George Washingtonê]] bi bawernameya lîsansê di warê [[Wêjeya fransî|edebiyata fransî]] de mezûn bûye. Paşê, ew li gazeteya ''Washington Times-Heraldê'' wekî fotografa lêkolîner dest bi kar kiriye. Sala piştre, li [[Washington (parêzgeh)|Washingtonê]] di şahiyeke şîvê de, ew bi John Fitzgerald Kennedy re nas dibe; kesê ku wê wextê ji eyaleta [[Massachusetts|Massachusettsê]] endamê Kongreyê bû. Di eynî salê de, Kennedy ji bo Senatoyê tê hilbijartin û ev her du kes di 12ê îlona 1953yê de li [[Newport, Rhode Islandê zewicîn]]. Ji wê zewacê çar zarokên wan çêdibin ku du ji wan di temenê pitikatiyê de heyata xwe ji dest dan. Piştî ku mêrê wê di sala 1960ê de bû reîscimhur, Kennedy bi taybetî ji ber modernkirina Qesra Spî (''White House''), ku di çapemeniyê de gelek deng veda, herwiha ji ber giringiya ku dida huner û kulturê, û herwiha bi şêwaza xwe ya taybet hat naskirin. Wê herwiha serdana gelek welatan kir; li wan deran, şiyana wê ya xeber kirina bi zimanên biyanî û zanina wê ya tarîxî, ew kir kesayeteke gelekî bi nav û deng. Di sala 1962yê de, wexta ku 33 salî bû, ji aliyê kovara [[Time (kovar)|''Time'']] ve wekî "Jina Salê" hate hilbijartin. Piştî ku mêrê wê di sala 1963yê de hat kuştin û merasîma cenazeyê wî pêk hat, Kennedy û zarokên wê hema bêje xwe ji çavên gel dûr xistin. Di sala 1968ê de, ew bi karsazê mezin ê keştiyên yûnanî, [[Aristotle Onassis]] re zewicî; ew zewac bû sebeba nîqaş û dengvedaneke mezin. Piştî mirina Onassis di sala 1975ê de, wê li bajarê New Yorkê wekî edîtora kitêban dest bi kar kir – pêşî li "Viking Press" û piştre li "Doubleday" – û hewl da ku îmaja wê yê li ber çavên gel ji nû ve baş bike. Wê di sala 1994ê de mir û li Goristana Miletî ya Arlingtonê, li kêleka Kennedy û du zarokên wan, yeke ku mirî hatibû Dunyayê û yeke din ku wextek kurt piştî jidayikbûnê miribû, hatiye veşartin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} oc8n0n5z7auv37yp3ovsvpw7307wcph 2100283 2100282 2026-10-24T13:18:02Z Kawa63 105128 /* */ 2100283 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}'''Jacqueline Lee Kennedy Onassis''' (berê Bouvier; 28ê tîrmeha 1929 – 19ê gulana 1994), di navbera salên 1961 û 1963an de, wekî hevjîna [[John F. Kennedy]], reîsê 35ê ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]], Xanima Yekê a Dewletên Yekbûyî bû. Wê rola Xanima Yekê ku berê pirî tenê xwedî taybetmendiyeke merasîmî bû, veguherand platformeke huner û çandê; ew yek bi rêya lidarxistina gelek çalakiyên giring li [[Qesra Spî]] û pêşengiya modernkirina wê qesrê wekî cihekî tarîxî pêk hat. Bi saya şêwaza wê ya cilûbergan û têgihiştina wê ya kulturî, wê di wexta [[Şerê Sar|Herba Sar]] da ku çaxeke siyasî ya pir aloz bû, pozîsyona Dewletên Yekbûyî li ser asta Dunyayê xurtir kir. Şêwaza wê ya taybet bi navê "Jackie Look" (Dîtina Jackie) hat naskirin û di salên 1960î de bû çavkaniya îlhamê ji bo meylên modayê li seranserê Dunyayê. Bouvier ku di nava malbata zengîn a Bouvier de li Southampton, [[New York City]], jidayik bûye, li Koleja Vassarê tarîx û huner xwendiye; piştre di sala 1951ê de ji [[Zanîngeha George Washingtonê]] bi bawernameya lîsansê di warê [[Wêjeya fransî|edebiyata fransî]] de mezûn bûye. Paşê, ew li gazeteya ''Washington Times-Heraldê'' wekî fotografa lêkolîner dest bi kar kiriye. Sala piştre, li [[Washington (parêzgeh)|Washingtonê]] di şahiyeke şîvê de, ew bi John Fitzgerald Kennedy re nas dibe; kesê ku wê wextê ji eyaleta [[Massachusetts|Massachusettsê]] endamê Kongreyê bû. Di eynî salê de, Kennedy ji bo Senatoyê tê hilbijartin û ev her du kes di 12ê îlona 1953yê de li [[Newport, Rhode Islandê zewicîn]]. Ji wê zewacê çar zarokên wan çêdibin ku du ji wan di temenê pitikatiyê de heyata xwe ji dest dan. Piştî ku mêrê wê di sala 1960ê de bû reîscimhur, Kennedy bi taybetî ji ber modernkirina Qesra Spî (''White House''), ku di çapemeniyê de gelek deng veda, herwiha ji ber giringiya ku dida huner û kulturê, û herwiha bi şêwaza xwe ya taybet hat naskirin. Wê herwiha serdana gelek welatan kir; li wan deran, şiyana wê ya xeber kirina bi zimanên biyanî û zanina wê ya tarîxî, ew kir kesayeteke gelekî bi nav û deng. Di sala 1962yê de, wexta ku 33 salî bû, ji aliyê kovara [[Time (kovar)|''Time'']] ve wekî "Jina Salê" hate hilbijartin. Piştî ku mêrê wê di sala 1963yê de hat kuştin û merasîma cenazeyê wî pêk hat, Kennedy û zarokên wê hema bêje xwe ji çavên gel dûr xistin. Di sala 1968ê de, ew bi karsazê mezin ê keştiyên yûnanî, [[Aristotle Onassis]] re zewicî; ew zewac bû sebeba nîqaş û dengvedaneke mezin. Piştî mirina Onassis di sala 1975ê de, wê li bajarê New Yorkê wekî edîtora kitêban dest bi kar kir – pêşî li "Viking Press" û piştre li "Doubleday" – û hewl da ku îmaja wê yê li ber çavên gel ji nû ve baş bike. Wê di sala 1994ê de mir û li Goristana Miletî ya Arlingtonê, li kêleka Kennedy û du zarokên wan, yeke ku mirî hatibû Dunyayê û yeke din ku wextek kurt piştî jidayikbûnê miribû, hatiye veşartin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} 731j1a3y8jradc9kn9oywjqlpsqsagy 2100284 2100283 2026-10-24T13:18:10Z Kawa63 105128 /* */ 2100284 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}'''Jacqueline Lee Kennedy Onassis''' (berê ''Bouvier''; 28ê tîrmeha 1929 – 19ê gulana 1994), di navbera salên 1961 û 1963an de, wekî hevjîna [[John F. Kennedy]], reîsê 35ê ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]], Xanima Yekê a Dewletên Yekbûyî bû. Wê rola Xanima Yekê ku berê pirî tenê xwedî taybetmendiyeke merasîmî bû, veguherand platformeke huner û çandê; ew yek bi rêya lidarxistina gelek çalakiyên giring li [[Qesra Spî]] û pêşengiya modernkirina wê qesrê wekî cihekî tarîxî pêk hat. Bi saya şêwaza wê ya cilûbergan û têgihiştina wê ya kulturî, wê di wexta [[Şerê Sar|Herba Sar]] da ku çaxeke siyasî ya pir aloz bû, pozîsyona Dewletên Yekbûyî li ser asta Dunyayê xurtir kir. Şêwaza wê ya taybet bi navê "Jackie Look" (Dîtina Jackie) hat naskirin û di salên 1960î de bû çavkaniya îlhamê ji bo meylên modayê li seranserê Dunyayê. Bouvier ku di nava malbata zengîn a Bouvier de li Southampton, [[New York City]], jidayik bûye, li Koleja Vassarê tarîx û huner xwendiye; piştre di sala 1951ê de ji [[Zanîngeha George Washingtonê]] bi bawernameya lîsansê di warê [[Wêjeya fransî|edebiyata fransî]] de mezûn bûye. Paşê, ew li gazeteya ''Washington Times-Heraldê'' wekî fotografa lêkolîner dest bi kar kiriye. Sala piştre, li [[Washington (parêzgeh)|Washingtonê]] di şahiyeke şîvê de, ew bi John Fitzgerald Kennedy re nas dibe; kesê ku wê wextê ji eyaleta [[Massachusetts|Massachusettsê]] endamê Kongreyê bû. Di eynî salê de, Kennedy ji bo Senatoyê tê hilbijartin û ev her du kes di 12ê îlona 1953yê de li [[Newport, Rhode Islandê zewicîn]]. Ji wê zewacê çar zarokên wan çêdibin ku du ji wan di temenê pitikatiyê de heyata xwe ji dest dan. Piştî ku mêrê wê di sala 1960ê de bû reîscimhur, Kennedy bi taybetî ji ber modernkirina Qesra Spî (''White House''), ku di çapemeniyê de gelek deng veda, herwiha ji ber giringiya ku dida huner û kulturê, û herwiha bi şêwaza xwe ya taybet hat naskirin. Wê herwiha serdana gelek welatan kir; li wan deran, şiyana wê ya xeber kirina bi zimanên biyanî û zanina wê ya tarîxî, ew kir kesayeteke gelekî bi nav û deng. Di sala 1962yê de, wexta ku 33 salî bû, ji aliyê kovara [[Time (kovar)|''Time'']] ve wekî "Jina Salê" hate hilbijartin. Piştî ku mêrê wê di sala 1963yê de hat kuştin û merasîma cenazeyê wî pêk hat, Kennedy û zarokên wê hema bêje xwe ji çavên gel dûr xistin. Di sala 1968ê de, ew bi karsazê mezin ê keştiyên yûnanî, [[Aristotle Onassis]] re zewicî; ew zewac bû sebeba nîqaş û dengvedaneke mezin. Piştî mirina Onassis di sala 1975ê de, wê li bajarê New Yorkê wekî edîtora kitêban dest bi kar kir – pêşî li "Viking Press" û piştre li "Doubleday" – û hewl da ku îmaja wê yê li ber çavên gel ji nû ve baş bike. Wê di sala 1994ê de mir û li Goristana Miletî ya Arlingtonê, li kêleka Kennedy û du zarokên wan, yeke ku mirî hatibû Dunyayê û yeke din ku wextek kurt piştî jidayikbûnê miribû, hatiye veşartin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} ee5vl99phkb4bbn6qhyeyuc5ty9jli6 2100285 2100284 2026-10-24T13:18:27Z Kawa63 105128 /* */ 2100285 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} '''Jacqueline Lee Kennedy Onassis''' (berê ''Bouvier''; 28ê tîrmeha 1929 – 19ê gulana 1994), di navbera salên 1961 û 1963an de, wekî hevjîna [[John F. Kennedy]], reîsê 35ê ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]], Xanima Yekê a Dewletên Yekbûyî bû. Wê rola Xanima Yekê ku berê pirî tenê xwedî taybetmendiyeke merasîmî bû, veguherand platformeke huner û çandê; ew yek bi rêya lidarxistina gelek çalakiyên giring li [[Qesra Spî]] û pêşengiya modernkirina wê qesrê wekî cihekî tarîxî pêk hat. Bi saya şêwaza wê ya cilûbergan û têgihiştina wê ya kulturî, wê di wexta [[Şerê Sar|Herba Sar]] da ku çaxeke siyasî ya pir aloz bû, pozîsyona Dewletên Yekbûyî li ser asta Dunyayê xurtir kir. Şêwaza wê ya taybet bi navê "Jackie Look" (Dîtina Jackie) hat naskirin û di salên 1960î de bû çavkaniya îlhamê ji bo meylên modayê li seranserê Dunyayê. Bouvier ku di nava malbata zengîn a Bouvier de li Southampton, [[New York City]], jidayik bûye, li Koleja Vassarê tarîx û huner xwendiye; piştre di sala 1951ê de ji [[Zanîngeha George Washingtonê]] bi bawernameya lîsansê di warê [[Wêjeya fransî|edebiyata fransî]] de mezûn bûye. Paşê, ew li gazeteya ''Washington Times-Heraldê'' wekî fotografa lêkolîner dest bi kar kiriye. Sala piştre, li [[Washington (parêzgeh)|Washingtonê]] di şahiyeke şîvê de, ew bi John Fitzgerald Kennedy re nas dibe; kesê ku wê wextê ji eyaleta [[Massachusetts|Massachusettsê]] endamê Kongreyê bû. Di eynî salê de, Kennedy ji bo Senatoyê tê hilbijartin û ev her du kes di 12ê îlona 1953yê de li [[Newport, Rhode Islandê zewicîn]]. Ji wê zewacê çar zarokên wan çêdibin ku du ji wan di temenê pitikatiyê de heyata xwe ji dest dan. Piştî ku mêrê wê di sala 1960ê de bû reîscimhur, Kennedy bi taybetî ji ber modernkirina Qesra Spî (''White House''), ku di çapemeniyê de gelek deng veda, herwiha ji ber giringiya ku dida huner û kulturê, û herwiha bi şêwaza xwe ya taybet hat naskirin. Wê herwiha serdana gelek welatan kir; li wan deran, şiyana wê ya xeber kirina bi zimanên biyanî û zanina wê ya tarîxî, ew kir kesayeteke gelekî bi nav û deng. Di sala 1962yê de, wexta ku 33 salî bû, ji aliyê kovara [[Time (kovar)|''Time'']] ve wekî "Jina Salê" hate hilbijartin. Piştî ku mêrê wê di sala 1963yê de hat kuştin û merasîma cenazeyê wî pêk hat, Kennedy û zarokên wê hema bêje xwe ji çavên gel dûr xistin. Di sala 1968ê de, ew bi karsazê mezin ê keştiyên yûnanî, [[Aristotle Onassis]] re zewicî; ew zewac bû sebeba nîqaş û dengvedaneke mezin. Piştî mirina Onassis di sala 1975ê de, wê li bajarê New Yorkê wekî edîtora kitêban dest bi kar kir – pêşî li "Viking Press" û piştre li "Doubleday" – û hewl da ku îmaja wê yê li ber çavên gel ji nû ve baş bike. Wê di sala 1994ê de mir û li Goristana Miletî ya Arlingtonê, li kêleka Kennedy û du zarokên wan, yeke ku mirî hatibû Dunyayê û yeke din ku wextek kurt piştî jidayikbûnê miribû, hatiye veşartin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} 0vs4odzxdh2ru9w4p2rn0rmy2jlb3mj 2100286 2100285 2026-10-24T13:18:45Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Hunermendên amerîkî]] 2100286 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} '''Jacqueline Lee Kennedy Onassis''' (berê ''Bouvier''; 28ê tîrmeha 1929 – 19ê gulana 1994), di navbera salên 1961 û 1963an de, wekî hevjîna [[John F. Kennedy]], reîsê 35ê ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]], Xanima Yekê a Dewletên Yekbûyî bû. Wê rola Xanima Yekê ku berê pirî tenê xwedî taybetmendiyeke merasîmî bû, veguherand platformeke huner û çandê; ew yek bi rêya lidarxistina gelek çalakiyên giring li [[Qesra Spî]] û pêşengiya modernkirina wê qesrê wekî cihekî tarîxî pêk hat. Bi saya şêwaza wê ya cilûbergan û têgihiştina wê ya kulturî, wê di wexta [[Şerê Sar|Herba Sar]] da ku çaxeke siyasî ya pir aloz bû, pozîsyona Dewletên Yekbûyî li ser asta Dunyayê xurtir kir. Şêwaza wê ya taybet bi navê "Jackie Look" (Dîtina Jackie) hat naskirin û di salên 1960î de bû çavkaniya îlhamê ji bo meylên modayê li seranserê Dunyayê. Bouvier ku di nava malbata zengîn a Bouvier de li Southampton, [[New York City]], jidayik bûye, li Koleja Vassarê tarîx û huner xwendiye; piştre di sala 1951ê de ji [[Zanîngeha George Washingtonê]] bi bawernameya lîsansê di warê [[Wêjeya fransî|edebiyata fransî]] de mezûn bûye. Paşê, ew li gazeteya ''Washington Times-Heraldê'' wekî fotografa lêkolîner dest bi kar kiriye. Sala piştre, li [[Washington (parêzgeh)|Washingtonê]] di şahiyeke şîvê de, ew bi John Fitzgerald Kennedy re nas dibe; kesê ku wê wextê ji eyaleta [[Massachusetts|Massachusettsê]] endamê Kongreyê bû. Di eynî salê de, Kennedy ji bo Senatoyê tê hilbijartin û ev her du kes di 12ê îlona 1953yê de li [[Newport, Rhode Islandê zewicîn]]. Ji wê zewacê çar zarokên wan çêdibin ku du ji wan di temenê pitikatiyê de heyata xwe ji dest dan. Piştî ku mêrê wê di sala 1960ê de bû reîscimhur, Kennedy bi taybetî ji ber modernkirina Qesra Spî (''White House''), ku di çapemeniyê de gelek deng veda, herwiha ji ber giringiya ku dida huner û kulturê, û herwiha bi şêwaza xwe ya taybet hat naskirin. Wê herwiha serdana gelek welatan kir; li wan deran, şiyana wê ya xeber kirina bi zimanên biyanî û zanina wê ya tarîxî, ew kir kesayeteke gelekî bi nav û deng. Di sala 1962yê de, wexta ku 33 salî bû, ji aliyê kovara [[Time (kovar)|''Time'']] ve wekî "Jina Salê" hate hilbijartin. Piştî ku mêrê wê di sala 1963yê de hat kuştin û merasîma cenazeyê wî pêk hat, Kennedy û zarokên wê hema bêje xwe ji çavên gel dûr xistin. Di sala 1968ê de, ew bi karsazê mezin ê keştiyên yûnanî, [[Aristotle Onassis]] re zewicî; ew zewac bû sebeba nîqaş û dengvedaneke mezin. Piştî mirina Onassis di sala 1975ê de, wê li bajarê New Yorkê wekî edîtora kitêban dest bi kar kir – pêşî li "Viking Press" û piştre li "Doubleday" – û hewl da ku îmaja wê yê li ber çavên gel ji nû ve baş bike. Wê di sala 1994ê de mir û li Goristana Miletî ya Arlingtonê, li kêleka Kennedy û du zarokên wan, yeke ku mirî hatibû Dunyayê û yeke din ku wextek kurt piştî jidayikbûnê miribû, hatiye veşartin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Hunermendên amerîkî]] 8iwnnl9eckuenhgl1hzh31utlv1xsd9 2100287 2100286 2026-10-24T13:18:58Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Jidayikbûn 1929]] 2100287 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} '''Jacqueline Lee Kennedy Onassis''' (berê ''Bouvier''; 28ê tîrmeha 1929 – 19ê gulana 1994), di navbera salên 1961 û 1963an de, wekî hevjîna [[John F. Kennedy]], reîsê 35ê ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]], Xanima Yekê a Dewletên Yekbûyî bû. Wê rola Xanima Yekê ku berê pirî tenê xwedî taybetmendiyeke merasîmî bû, veguherand platformeke huner û çandê; ew yek bi rêya lidarxistina gelek çalakiyên giring li [[Qesra Spî]] û pêşengiya modernkirina wê qesrê wekî cihekî tarîxî pêk hat. Bi saya şêwaza wê ya cilûbergan û têgihiştina wê ya kulturî, wê di wexta [[Şerê Sar|Herba Sar]] da ku çaxeke siyasî ya pir aloz bû, pozîsyona Dewletên Yekbûyî li ser asta Dunyayê xurtir kir. Şêwaza wê ya taybet bi navê "Jackie Look" (Dîtina Jackie) hat naskirin û di salên 1960î de bû çavkaniya îlhamê ji bo meylên modayê li seranserê Dunyayê. Bouvier ku di nava malbata zengîn a Bouvier de li Southampton, [[New York City]], jidayik bûye, li Koleja Vassarê tarîx û huner xwendiye; piştre di sala 1951ê de ji [[Zanîngeha George Washingtonê]] bi bawernameya lîsansê di warê [[Wêjeya fransî|edebiyata fransî]] de mezûn bûye. Paşê, ew li gazeteya ''Washington Times-Heraldê'' wekî fotografa lêkolîner dest bi kar kiriye. Sala piştre, li [[Washington (parêzgeh)|Washingtonê]] di şahiyeke şîvê de, ew bi John Fitzgerald Kennedy re nas dibe; kesê ku wê wextê ji eyaleta [[Massachusetts|Massachusettsê]] endamê Kongreyê bû. Di eynî salê de, Kennedy ji bo Senatoyê tê hilbijartin û ev her du kes di 12ê îlona 1953yê de li [[Newport, Rhode Islandê zewicîn]]. Ji wê zewacê çar zarokên wan çêdibin ku du ji wan di temenê pitikatiyê de heyata xwe ji dest dan. Piştî ku mêrê wê di sala 1960ê de bû reîscimhur, Kennedy bi taybetî ji ber modernkirina Qesra Spî (''White House''), ku di çapemeniyê de gelek deng veda, herwiha ji ber giringiya ku dida huner û kulturê, û herwiha bi şêwaza xwe ya taybet hat naskirin. Wê herwiha serdana gelek welatan kir; li wan deran, şiyana wê ya xeber kirina bi zimanên biyanî û zanina wê ya tarîxî, ew kir kesayeteke gelekî bi nav û deng. Di sala 1962yê de, wexta ku 33 salî bû, ji aliyê kovara [[Time (kovar)|''Time'']] ve wekî "Jina Salê" hate hilbijartin. Piştî ku mêrê wê di sala 1963yê de hat kuştin û merasîma cenazeyê wî pêk hat, Kennedy û zarokên wê hema bêje xwe ji çavên gel dûr xistin. Di sala 1968ê de, ew bi karsazê mezin ê keştiyên yûnanî, [[Aristotle Onassis]] re zewicî; ew zewac bû sebeba nîqaş û dengvedaneke mezin. Piştî mirina Onassis di sala 1975ê de, wê li bajarê New Yorkê wekî edîtora kitêban dest bi kar kir – pêşî li "Viking Press" û piştre li "Doubleday" – û hewl da ku îmaja wê yê li ber çavên gel ji nû ve baş bike. Wê di sala 1994ê de mir û li Goristana Miletî ya Arlingtonê, li kêleka Kennedy û du zarokên wan, yeke ku mirî hatibû Dunyayê û yeke din ku wextek kurt piştî jidayikbûnê miribû, hatiye veşartin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Hunermendên amerîkî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1929]] 5wt4llvncxh0rgluhi5h95kqvdolsub 2100288 2100287 2026-10-24T13:19:07Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Mirin 1994]] 2100288 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} '''Jacqueline Lee Kennedy Onassis''' (berê ''Bouvier''; 28ê tîrmeha 1929 – 19ê gulana 1994), di navbera salên 1961 û 1963an de, wekî hevjîna [[John F. Kennedy]], reîsê 35ê ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]], Xanima Yekê a Dewletên Yekbûyî bû. Wê rola Xanima Yekê ku berê pirî tenê xwedî taybetmendiyeke merasîmî bû, veguherand platformeke huner û çandê; ew yek bi rêya lidarxistina gelek çalakiyên giring li [[Qesra Spî]] û pêşengiya modernkirina wê qesrê wekî cihekî tarîxî pêk hat. Bi saya şêwaza wê ya cilûbergan û têgihiştina wê ya kulturî, wê di wexta [[Şerê Sar|Herba Sar]] da ku çaxeke siyasî ya pir aloz bû, pozîsyona Dewletên Yekbûyî li ser asta Dunyayê xurtir kir. Şêwaza wê ya taybet bi navê "Jackie Look" (Dîtina Jackie) hat naskirin û di salên 1960î de bû çavkaniya îlhamê ji bo meylên modayê li seranserê Dunyayê. Bouvier ku di nava malbata zengîn a Bouvier de li Southampton, [[New York City]], jidayik bûye, li Koleja Vassarê tarîx û huner xwendiye; piştre di sala 1951ê de ji [[Zanîngeha George Washingtonê]] bi bawernameya lîsansê di warê [[Wêjeya fransî|edebiyata fransî]] de mezûn bûye. Paşê, ew li gazeteya ''Washington Times-Heraldê'' wekî fotografa lêkolîner dest bi kar kiriye. Sala piştre, li [[Washington (parêzgeh)|Washingtonê]] di şahiyeke şîvê de, ew bi John Fitzgerald Kennedy re nas dibe; kesê ku wê wextê ji eyaleta [[Massachusetts|Massachusettsê]] endamê Kongreyê bû. Di eynî salê de, Kennedy ji bo Senatoyê tê hilbijartin û ev her du kes di 12ê îlona 1953yê de li [[Newport, Rhode Islandê zewicîn]]. Ji wê zewacê çar zarokên wan çêdibin ku du ji wan di temenê pitikatiyê de heyata xwe ji dest dan. Piştî ku mêrê wê di sala 1960ê de bû reîscimhur, Kennedy bi taybetî ji ber modernkirina Qesra Spî (''White House''), ku di çapemeniyê de gelek deng veda, herwiha ji ber giringiya ku dida huner û kulturê, û herwiha bi şêwaza xwe ya taybet hat naskirin. Wê herwiha serdana gelek welatan kir; li wan deran, şiyana wê ya xeber kirina bi zimanên biyanî û zanina wê ya tarîxî, ew kir kesayeteke gelekî bi nav û deng. Di sala 1962yê de, wexta ku 33 salî bû, ji aliyê kovara [[Time (kovar)|''Time'']] ve wekî "Jina Salê" hate hilbijartin. Piştî ku mêrê wê di sala 1963yê de hat kuştin û merasîma cenazeyê wî pêk hat, Kennedy û zarokên wê hema bêje xwe ji çavên gel dûr xistin. Di sala 1968ê de, ew bi karsazê mezin ê keştiyên yûnanî, [[Aristotle Onassis]] re zewicî; ew zewac bû sebeba nîqaş û dengvedaneke mezin. Piştî mirina Onassis di sala 1975ê de, wê li bajarê New Yorkê wekî edîtora kitêban dest bi kar kir – pêşî li "Viking Press" û piştre li "Doubleday" – û hewl da ku îmaja wê yê li ber çavên gel ji nû ve baş bike. Wê di sala 1994ê de mir û li Goristana Miletî ya Arlingtonê, li kêleka Kennedy û du zarokên wan, yeke ku mirî hatibû Dunyayê û yeke din ku wextek kurt piştî jidayikbûnê miribû, hatiye veşartin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Hunermendên amerîkî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1929]] [[Kategorî:Mirin 1994]] miaaftiiidpduz47316kw3iqvjctlkv 2100289 2100288 2026-10-24T13:20:36Z Kawa63 105128 2100289 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane}} '''Jacqueline Lee Kennedy Onassis''' (berê ''Bouvier''; 28ê tîrmeha 1929 – 19ê gulana 1994), di navbera salên 1961 û 1963an de, wekî hevjîna [[John F. Kennedy]], reîsê 35ê ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]], Xanima Yekê a Dewletên Yekbûyî bû. Wê rola Xanima Yekê ku berê pirî tenê xwedî taybetmendiyeke merasîmî bû, veguherand platformeke huner û çandê; ew yek bi rêya lidarxistina gelek çalakiyên giring li [[Qesra Spî]] û pêşengiya modernkirina wê qesrê wekî cihekî tarîxî pêk hat. Bi saya şêwaza wê ya cilûbergan û têgihiştina wê ya kulturî, wê di wexta [[Şerê Sar|Herba Sar]] da ku çaxeke siyasî ya pir aloz bû, pozîsyona Dewletên Yekbûyî li ser asta Dunyayê xurtir kir. Şêwaza wê ya taybet bi navê "Jackie Look" (Dîtina Jackie) hat naskirin û di salên 1960î de bû çavkaniya îlhamê ji bo meylên modayê li seranserê Dunyayê. Bouvier ku di nava malbata zengîn a Bouvier de li Southampton, [[New York City]], jidayik bûye, li Koleja Vassarê tarîx û huner xwendiye; piştre di sala 1951ê de ji [[Zanîngeha George Washingtonê]] bi bawernameya lîsansê di warê [[Wêjeya fransî|edebiyata fransî]] de mezûn bûye. Paşê, ew li gazeteya ''Washington Times-Heraldê'' wekî fotografa lêkolîner dest bi kar kiriye.<ref>{{cite web |url=https://i.pinimg.com/originals/b8/81/a9/b881a947fca72c742707305836e44c82.jpg |title=Photograph |access-date=December 3, 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224654/https://i.pinimg.com/originals/b8/81/a9/b881a947fca72c742707305836e44c82.jpg |archive-date=December 3, 2017 |via=Pinterest}}</ref> Sala piştre, li [[Washington (parêzgeh)|Washingtonê]] di şahiyeke şîvê de, ew bi John Fitzgerald Kennedy re nas dibe; kesê ku wê wextê ji eyaleta [[Massachusetts|Massachusettsê]] endamê Kongreyê bû. Di eynî salê de, Kennedy ji bo Senatoyê tê hilbijartin û ev her du kes di 12ê îlona 1953yê de li [[Newport, Rhode Islandê zewicîn]]. Ji wê zewacê çar zarokên wan çêdibin ku du ji wan di temenê pitikatiyê de heyata xwe ji dest dan. Piştî ku mêrê wê di sala 1960ê de bû reîscimhur, Kennedy bi taybetî ji ber modernkirina Qesra Spî (''White House''), ku di çapemeniyê de gelek deng veda, herwiha ji ber giringiya ku dida huner û kulturê, û herwiha bi şêwaza xwe ya taybet hat naskirin. Wê herwiha serdana gelek welatan kir; li wan deran, şiyana wê ya xeber kirina bi zimanên biyanî û zanina wê ya tarîxî, ew kir kesayeteke gelekî bi nav û deng.<ref>{{cite news |last=Hall |first=Mimi |date=September 26, 2010 |title=Jackie Kennedy Onassis: America's Quintessential Icon of Style and Grace |url=https://www.usatoday.com/news/washington/2010-09-26-jfk-jackie-kennedy-onassis_N.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104001600/https://usatoday30.usatoday.com/news/washington/2010-09-26-jfk-jackie-kennedy-onassis_N.htm |archive-date=November 4, 2012 |access-date=February 13, 2011 |work=[[USA Today]]}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.whitehousehistory.org/whha_publications/publications_documents/whitehousehistory_14.pdf |title=Circa 1961: The Kennedy White House Interiors |work=White House History |access-date=February 13, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728175022/http://www.whitehousehistory.org/whha_publications/publications_documents/whitehousehistory_14.pdf |archive-date=July 28, 2011 |last=Bachmann |first=Elaine Rice}}</ref> Di sala 1962yê de, wexta ku 33 salî bû, ji aliyê kovara [[Time (kovar)|''Time'']] ve wekî "Jina Salê" hate hilbijartin. Piştî ku mêrê wê di sala 1963yê de hat kuştin û merasîma cenazeyê wî pêk hat, Kennedy û zarokên wê hema bêje xwe ji çavên gel dûr xistin. Di sala 1968ê de, ew bi karsazê mezin ê keştiyên yûnanî, [[Aristotle Onassis]] re zewicî; ew zewac bû sebeba nîqaş û dengvedaneke mezin. Piştî mirina Onassis di sala 1975ê de, wê li bajarê New Yorkê wekî edîtora kitêban dest bi kar kir – pêşî li "Viking Press" û piştre li "Doubleday" – û hewl da ku îmaja wê yê li ber çavên gel ji nû ve baş bike. Wê di sala 1994ê de mir û li Goristana Miletî ya Arlingtonê, li kêleka Kennedy û du zarokên wan, yeke ku mirî hatibû Dunyayê û yeke din ku wextek kurt piştî jidayikbûnê miribû, hatiye veşartin.<ref>[https://ancexplorer.army.mil/publicwmv/#/arlington-national/search/results/1/CgdvbmFzc2lz/ Burial Detail: Onassis, Jacqueline K (Section 45, Grave S-45] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201016165543/https://ancexplorer.army.mil/publicwmv/#/arlington-national/search/results/1/CgdvbmFzc2lz/|date=October 16, 2020}} – at ANC Explorer.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Hunermendên amerîkî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1929]] [[Kategorî:Mirin 1994]] i6vaesfoyphrvm4lm3e4tjv7haxy1pv 2100290 2100289 2026-10-24T13:20:49Z Kawa63 105128 /* */ 2100290 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane}} '''Jacqueline Lee Kennedy Onassis''' (berê ''Bouvier''; 28ê tîrmeha 1929 – 19ê gulana 1994), di navbera salên 1961 û 1963an de, wekî hevjîna [[John F. Kennedy]], reîsê 35ê ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]], Xanima Yekê a Dewletên Yekbûyî bû. Wê rola Xanima Yekê ku berê pirî tenê xwedî taybetmendiyeke merasîmî bû, veguherand platformeke huner û çandê; ew yek bi rêya lidarxistina gelek çalakiyên giring li [[Qesra Spî]] û pêşengiya modernkirina wê qesrê wekî cihekî tarîxî pêk hat. Bi saya şêwaza wê ya cilûbergan û têgihiştina wê ya kulturî, wê di wexta [[Şerê Sar|Herba Sar]] da ku çaxeke siyasî ya pir aloz bû, pozîsyona Dewletên Yekbûyî li ser asta Dunyayê xurtir kir. Şêwaza wê ya taybet bi navê "Jackie Look" (Dîtina Jackie) hat naskirin û di salên 1960î de bû çavkaniya îlhamê ji bo meylên modayê li seranserê Dunyayê. Bouvier ku di nava malbata zengîn a Bouvier de li Southampton, [[New York City]], jidayik bûye, li Koleja Vassarê tarîx û huner xwendiye; piştre di sala 1951ê de ji [[Zanîngeha George Washingtonê]] bi bawernameya lîsansê di warê [[Wêjeya fransî|edebiyata fransî]] de mezûn bûye. Paşê, ew li gazeteya ''Washington Times-Heraldê'' wekî fotografa lêkolîner dest bi kar kiriye.<ref>{{cite web |url=https://i.pinimg.com/originals/b8/81/a9/b881a947fca72c742707305836e44c82.jpg |title=Photograph |access-date=December 3, 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224654/https://i.pinimg.com/originals/b8/81/a9/b881a947fca72c742707305836e44c82.jpg |archive-date=December 3, 2017 |via=Pinterest}}</ref> Sala piştre, li [[Washington (parêzgeh)|Washingtonê]] di şahiyeke şîvê de, ew bi John Fitzgerald Kennedy re nas dibe; kesê ku wê wextê ji eyaleta [[Massachusetts|Massachusettsê]] endamê Kongreyê bû. Di eynî salê de, Kennedy ji bo Senatoyê tê hilbijartin û ev her du kes di 12ê îlona 1953yê de li [[Newport, Rhode Islandê zewicîn]]. Ji wê zewacê çar zarokên wan çêdibin ku du ji wan di temenê pitikatiyê de heyata xwe ji dest dan. Piştî ku mêrê wê di sala 1960ê de bû reîscimhur, Kennedy bi taybetî ji ber modernkirina Qesra Spî (''White House''), ku di çapemeniyê de gelek deng veda, herwiha ji ber giringiya ku dida huner û kulturê, û herwiha bi şêwaza xwe ya taybet hat naskirin. Wê herwiha serdana gelek welatan kir; li wan deran, şiyana wê ya xeber kirina bi zimanên biyanî û zanina wê ya tarîxî, ew kir kesayeteke gelekî bi nav û deng.<ref>{{cite news |last=Hall |first=Mimi |date=September 26, 2010 |title=Jackie Kennedy Onassis: America's Quintessential Icon of Style and Grace |url=https://www.usatoday.com/news/washington/2010-09-26-jfk-jackie-kennedy-onassis_N.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104001600/https://usatoday30.usatoday.com/news/washington/2010-09-26-jfk-jackie-kennedy-onassis_N.htm |archive-date=November 4, 2012 |access-date=February 13, 2011 |work=[[USA Today]]}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.whitehousehistory.org/whha_publications/publications_documents/whitehousehistory_14.pdf |title=Circa 1961: The Kennedy White House Interiors |work=White House History |access-date=February 13, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728175022/http://www.whitehousehistory.org/whha_publications/publications_documents/whitehousehistory_14.pdf |archive-date=July 28, 2011 |last=Bachmann |first=Elaine Rice}}</ref> Di sala 1962yê de, wexta ku 33 salî bû, ji aliyê kovara [[Time (kovar)|''Time'']] ve wekî "Jina Salê" hate hilbijartin. Piştî ku mêrê wê di sala 1963yê de hat kuştin û merasîma cenazeyê wî pêk hat, Kennedy û zarokên wê hema bêje xwe ji çavên gel dûr xistin. Di sala 1968ê de, ew bi karsazê mezin ê keştiyên yûnanî, [[Aristotle Onassis]] re zewicî; ew zewac bû sebeba nîqaş û dengvedaneke mezin. Piştî mirina Onassis di sala 1975ê de, wê li bajarê New Yorkê wekî edîtora kitêban dest bi kar kir – pêşî li "Viking Press" û piştre li "Doubleday" – û hewl da ku îmaja wê yê li ber çavên gel ji nû ve baş bike. Wê di sala 1994ê de mir û li Goristana Miletî ya Arlingtonê, li kêleka Kennedy û du zarokên wan, yeke ku mirî hatibû Dunyayê û yeke din ku wextek kurt piştî jidayikbûnê miribû, hatiye veşartin.<ref>[https://ancexplorer.army.mil/publicwmv/#/arlington-national/search/results/1/CgdvbmFzc2lz/ Burial Detail: Onassis, Jacqueline K (Section 45, Grave S-45] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201016165543/https://ancexplorer.army.mil/publicwmv/#/arlington-national/search/results/1/CgdvbmFzc2lz/|date=October 16, 2020}} – at ANC Explorer.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Hunermendên amerîkî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1929]] [[Kategorî:Mirin 1994]] rzm5lqdwv0z6pl56h6ix5z72wwh9eb9 0 330484 2100293 2026-10-24T14:35:33Z Kawa63 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2100293 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2100296 2100293 2026-10-24T14:39:38Z Kawa63 105128 /* */ 2100296 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}John Joseph „Black Jack“ Pershing (jdb. 13ê îlona 1860ê li [[Laclede]], [[Missouri]] - m. 15ê tîrmeha 1948 li [[Washington, District of Columbia|Washington D.C]]) efserê [[Artêşa Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Artêşa Dewletên Yekbûyî]] bû û di çaxa [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Herba Dinyayî yê Yekê]] de wekî efserê giştî yê Hêzên Amerîkî yên li Ewropayê xizmet kiriye. Di sala 1919ê de, pileya "Efserê Artêşên Dewletên Yekbûyî", ku bi taybetî ji bo wî hatibû afirandin, jê re hate dayîn. Ji bilî Pershing, ew pile tenê piştî mirinê ji du serokên berê yên Dewletên Yekbûyî re hatiye dayîn ([[George Washington]] di sala 1976ê de û [[Ulysses S. Grant]] di sala 2022yê de). mn5xtvu9re5wqzpsdrr5k59q2b8w7ck 2100297 2100296 2026-10-24T14:39:53Z Kawa63 105128 /* */ 2100297 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}John Joseph „Black Jack“ Pershing (jdb. 13ê îlona 1860ê li [[Laclede]], [[Missouri]] - m. 15ê tîrmeha 1948 li [[Washington, District of Columbia|Washington D.C]]) efserê [[Artêşa Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Artêşa Dewletên Yekbûyî]] bû û di çaxa [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Herba Dinyayî yê Yekê]] de wekî efserê giştî yê Hêzên Amerîkî yên li Ewropayê xizmet kiriye. Di sala 1919ê de, pileya "Efserê Artêşên Dewletên Yekbûyî", ku bi taybetî ji bo wî hatibû afirandin, jê re hate dayîn. Ji bilî Pershing, ew pile tenê piştî mirinê ji du serokên berê yên Dewletên Yekbûyî re hatiye dayîn ([[George Washington]] di sala 1976ê de û [[Ulysses S. Grant]] di sala 2022yê de). == Çavkanî == {{Çavkanî}} tmrwlb2lwfv9vnaoi9zhaho6bj4jjfu 2100298 2100297 2026-10-24T14:40:33Z Kawa63 105128 /* */ 2100298 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:General John Joseph Pershing head on shoulders.jpg|thumb|200px|John J. Pershing]] John Joseph „Black Jack“ Pershing (jdb. 13ê îlona 1860ê li [[Laclede]], [[Missouri]] - m. 15ê tîrmeha 1948 li [[Washington, District of Columbia|Washington D.C]]) efserê [[Artêşa Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Artêşa Dewletên Yekbûyî]] bû û di çaxa [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Herba Dinyayî yê Yekê]] de wekî efserê giştî yê Hêzên Amerîkî yên li Ewropayê xizmet kiriye. Di sala 1919ê de, pileya "Efserê Artêşên Dewletên Yekbûyî", ku bi taybetî ji bo wî hatibû afirandin, jê re hate dayîn. Ji bilî Pershing, ew pile tenê piştî mirinê ji du serokên berê yên Dewletên Yekbûyî re hatiye dayîn ([[George Washington]] di sala 1976ê de û [[Ulysses S. Grant]] di sala 2022yê de). == Çavkanî == {{Çavkanî}} dbwx71ircrnpd90ny5lgy4uoc13xlmh 2100299 2100298 2026-10-24T14:41:08Z Kawa63 105128 /* */ 2100299 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:General John Joseph Pershing head on shoulders.jpg|thumb|200px|John J. Pershing]] John Joseph „Black Jack“ Pershing (jdb. 13ê îlona 1860 li [[Laclede]], [[Missouri]] - m. 15ê tîrmeha 1948 li [[Washington, District of Columbia|Washington D.C]]) efserê [[Artêşa Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Artêşa Dewletên Yekbûyî]] bû û di çaxa [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Herba Dinyayî yê Yekê]] de wekî efserê giştî yê Hêzên Amerîkî yên li Ewropayê xizmet kiriye. Di sala 1919ê de, pileya "Efserê Artêşên Dewletên Yekbûyî", ku bi taybetî ji bo wî hatibû afirandin, jê re hate dayîn. Ji bilî Pershing, ew pile tenê piştî mirinê ji du serokên berê yên Dewletên Yekbûyî re hatiye dayîn ([[George Washington]] di sala 1976ê de û [[Ulysses S. Grant]] di sala 2022yê de). == Çavkanî == {{Çavkanî}} d7pqlzhh2jsnnb5rdtbzrg9vd83nw29 2100300 2100299 2026-10-24T14:41:45Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Jidayikbûn 1860]] 2100300 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:General John Joseph Pershing head on shoulders.jpg|thumb|200px|John J. Pershing]] John Joseph „Black Jack“ Pershing (jdb. 13ê îlona 1860 li [[Laclede]], [[Missouri]] - m. 15ê tîrmeha 1948 li [[Washington, District of Columbia|Washington D.C]]) efserê [[Artêşa Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Artêşa Dewletên Yekbûyî]] bû û di çaxa [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Herba Dinyayî yê Yekê]] de wekî efserê giştî yê Hêzên Amerîkî yên li Ewropayê xizmet kiriye. Di sala 1919ê de, pileya "Efserê Artêşên Dewletên Yekbûyî", ku bi taybetî ji bo wî hatibû afirandin, jê re hate dayîn. Ji bilî Pershing, ew pile tenê piştî mirinê ji du serokên berê yên Dewletên Yekbûyî re hatiye dayîn ([[George Washington]] di sala 1976ê de û [[Ulysses S. Grant]] di sala 2022yê de). == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1860]] hsxx45av4kmxv78805tboxzx4gbhdbk 2100301 2100300 2026-10-24T14:41:56Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Mirin 1948]] 2100301 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:General John Joseph Pershing head on shoulders.jpg|thumb|200px|John J. Pershing]] John Joseph „Black Jack“ Pershing (jdb. 13ê îlona 1860 li [[Laclede]], [[Missouri]] - m. 15ê tîrmeha 1948 li [[Washington, District of Columbia|Washington D.C]]) efserê [[Artêşa Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Artêşa Dewletên Yekbûyî]] bû û di çaxa [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Herba Dinyayî yê Yekê]] de wekî efserê giştî yê Hêzên Amerîkî yên li Ewropayê xizmet kiriye. Di sala 1919ê de, pileya "Efserê Artêşên Dewletên Yekbûyî", ku bi taybetî ji bo wî hatibû afirandin, jê re hate dayîn. Ji bilî Pershing, ew pile tenê piştî mirinê ji du serokên berê yên Dewletên Yekbûyî re hatiye dayîn ([[George Washington]] di sala 1976ê de û [[Ulysses S. Grant]] di sala 2022yê de). == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1860]] [[Kategorî:Mirin 1948]] c7x13i7pjk2w9ow82fphqeyy96f32gp 2100302 2100301 2026-10-24T14:42:32Z Kawa63 105128 /* */ 2100302 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:General John Joseph Pershing head on shoulders.jpg|thumb|200px|John J. Pershing]] John Joseph „Black Jack“ Pershing (jdb. 13ê îlona 1860 li [[Laclede]], [[Missouri]] - m. 15ê tîrmeha 1948 li [[Washington, District of Columbia|Washington D.C]]) efserê [[Artêşa Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Artêşa Dewletên Yekbûyî]] bû û di çaxa [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Herba Dinyayî yê Yekê]] de wekî efserê giştî yê Hêzên Amerîkî yên li Ewropayê xizmet kiriye.<ref>{{cite book |title=World War I: The Definitive Encyclopedia and Document Collection |last=Tucker |first=Spencer C. |publisher=ABC-CLIO |date=2014 |page=1238 |isbn=978-1-85109-964-1 |volume=1 |location=Santa Barbara, CA |url=https://books.google.com/books?id=DBwTBQAAQBAJ&q=%22pershing%22+%22macarthur%22+%22mentor%22&pg=PA1238 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430011411/https://books.google.com/books?id=DBwTBQAAQBAJ&pg=PA1238&dq=%22pershing%22+%22macarthur%22+%22mentor%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjI7I-rpbzLAhXIdR4KHVtsCgcQ6AEIIjAB#v=onepage&q=%22pershing%22%20%22macarthur%22%20%22mentor%22&f=false |archive-date=30 April 2016 |url-status=live}}</ref> Di sala 1919ê de, pileya "Efserê Artêşên Dewletên Yekbûyî", ku bi taybetî ji bo wî hatibû afirandin, jê re hate dayîn. Ji bilî Pershing, ew pile tenê piştî mirinê ji du serokên berê yên Dewletên Yekbûyî re hatiye dayîn ([[George Washington]] di sala 1976ê de û [[Ulysses S. Grant]] di sala 2022yê de). == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1860]] [[Kategorî:Mirin 1948]] lcdi4rps58x44r1yat5otaincf3sd2o 2100303 2100302 2026-10-24T14:43:05Z Kawa63 105128 /* */ 2100303 wikitext text/x-wiki [[Wêne:General John Joseph Pershing head on shoulders.jpg|thumb|200px|John J. Pershing]] '''John Joseph “Black Jack“ Pershing''' (jdb. 13ê îlona 1860 li [[Laclede]], [[Missouri]] - m. 15ê tîrmeha 1948 li [[Washington, District of Columbia|Washington D.C]]) efserê [[Artêşa Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Artêşa Dewletên Yekbûyî]] bû û di çaxa [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Herba Dinyayî yê Yekê]] de wekî efserê giştî yê Hêzên Amerîkî yên li Ewropayê xizmet kiriye.<ref>{{cite book |title=World War I: The Definitive Encyclopedia and Document Collection |last=Tucker |first=Spencer C. |publisher=ABC-CLIO |date=2014 |page=1238 |isbn=978-1-85109-964-1 |volume=1 |location=Santa Barbara, CA |url=https://books.google.com/books?id=DBwTBQAAQBAJ&q=%22pershing%22+%22macarthur%22+%22mentor%22&pg=PA1238 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430011411/https://books.google.com/books?id=DBwTBQAAQBAJ&pg=PA1238&dq=%22pershing%22+%22macarthur%22+%22mentor%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjI7I-rpbzLAhXIdR4KHVtsCgcQ6AEIIjAB#v=onepage&q=%22pershing%22%20%22macarthur%22%20%22mentor%22&f=false |archive-date=30 April 2016 |url-status=live}}</ref> Di sala 1919ê de, pileya "Efserê Artêşên Dewletên Yekbûyî", ku bi taybetî ji bo wî hatibû afirandin, jê re hate dayîn. Ji bilî Pershing, ew pile tenê piştî mirinê ji du serokên berê yên Dewletên Yekbûyî re hatiye dayîn ([[George Washington]] di sala 1976ê de û [[Ulysses S. Grant]] di sala 2022yê de). == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1860]] [[Kategorî:Mirin 1948]] 3w79exqxaux8uoyo78x44xn3nwkue31 0 330485 2100304 2026-10-24T14:47:30Z Kawa63 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2100304 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2100305 2100304 2026-10-24T14:53:25Z Kawa63 105128 /* */ 2100305 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Sogdya an jî Sogdyana [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin. Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî. 2bir4fe9ks6r2zib02v4qhothng8kml 2100306 2100305 2026-10-24T14:56:54Z Kawa63 105128 /* */ 2100306 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Sogdya an jî Sogdyana [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin. Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî. Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. ew63afbiwmsml6jaourt1wg1pd30elh 2100309 2100306 2026-10-24T15:01:50Z Kawa63 105128 /* */ 2100309 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Sogdya an jî Sogdyana [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin. Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî. Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn. Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wî de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt. 6tj9y3g1qnopj5j7cvtn9vuj57a2yz2 2100310 2100309 2026-10-24T15:02:07Z Kawa63 105128 /* */ 2100310 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Sogdya an jî Sogdyana [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin. Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî. Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn. Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wî de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt. == Çavkanî == {{Çavkanî}} 54sppxnsk037zqd1cnuyvum0dnwq3l8 2100311 2100310 2026-10-24T15:02:24Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Gelên îranî]] 2100311 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Sogdya an jî Sogdyana [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin. Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî. Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn. Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wî de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] b0x26zqrgdv1s9snq83u5ooqh209cth 2100312 2100311 2026-10-24T15:02:34Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] 2100312 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Sogdya an jî Sogdyana [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin. Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî. Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn. Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wî de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] olnje6ipfbyz0k30i4sx6qdgbac27z3 2100313 2100312 2026-10-24T15:03:16Z Kawa63 105128 /* */ 2100313 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Map of Sogdia.png|zhumb|Xerîteya texmînkirî a Sogdiyayê]] Sogdya an jî Sogdyana [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin. Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî. Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn. Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wî de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] 6txh9hjibdxfv8jhj7048ck1zeqmd6j 2100314 2100313 2026-10-24T15:03:30Z Kawa63 105128 /* */ 2100314 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Map of Sogdia.png|thumb|Xerîteya texmînkirî a Sogdiyayê]] Sogdya an jî Sogdyana [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin. Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî. Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn. Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wî de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] cww31dk4twhbl83walymelnfx405sm2 2100315 2100314 2026-10-24T15:03:52Z Kawa63 105128 /* */ 2100315 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Map of Sogdia.png|thumb|300px|Xerîteya texmînkirî a Sogdiyayê]] Sogdya an jî Sogdyana [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin. Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî. Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn. Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wî de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] m0f5n279zi80i2utd9g8imyhj7xk3l4 2100316 2100315 2026-10-24T15:04:04Z Kawa63 105128 /* */ 2100316 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Map of Sogdia.png|thumb|300px|Xerîteya texmînkirî a Sogdiyayê]] '''Sogdya''' an jî '''Sogdyana''' [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin. Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî. Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn. Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wî de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] 2xedehlzu1w3uqf6dlmplg84hkd7vgk 2100317 2100316 2026-10-24T15:04:12Z Kawa63 105128 /* */ 2100317 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Map of Sogdia.png|thumb|300px|Xerîteya texmînkirî a Sogdiyayê]] '''Sogdya''' an jî '''Sogdyana''', [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin. Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî. Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn. Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wî de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] 52fl4osb16ru34v2xczq7wa0x1wlz8c 2100318 2100317 2026-10-24T15:06:12Z Kawa63 105128 /* */ 2100318 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Map of Sogdia.png|thumb|300px|Xerîteya texmînkirî a Sogdiyayê]] '''Sogdya''' an jî '''Sogdyana''', [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin.<ref>Pierre Briant (2002), ''From Cyrus to Alexander: a History of the Persian Empire'', trans. Peter T. Daniels, Winona Lake: Eisenbrauns, p. 746, {{ISBN|1-57506-120-1}}.</ref> Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî.<ref name="dresden 2003 p1217">Mark J. Dresden (2003), "Sogdian Language and Literature", in Ehsan Yarshater, The Cambridge History of Iran, Vol III: The Seleucid, Parthian, and Sasanian Periods, Cambridge: Cambridge University Press, p. 1217, {{ISBN|0-521-24699-7}}.</ref> Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn. Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wî de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt.<ref name="dresden 2003 p1217" /> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] d6l1shuv9wt2i4d0131rervllbbkw36 2100319 2100318 2026-10-24T15:06:40Z Kawa63 105128 /* */ 2100319 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Map of Sogdia.png|thumb|300px|Xerîteya texmînkirî a Sogdiyayê]] '''Sogdya''' an jî '''Sogdyana''', [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin.<ref>Pierre Briant (2002), ''From Cyrus to Alexander: a History of the Persian Empire'', trans. Peter T. Daniels, Winona Lake: Eisenbrauns, p. 746, {{ISBN|1-57506-120-1}}.</ref> Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî.<ref name="dresden 2003 p1217">Mark J. Dresden (2003), "Sogdian Language and Literature", in Ehsan Yarshater, The Cambridge History of Iran, Vol III: The Seleucid, Parthian, and Sasanian Periods, Cambridge: Cambridge University Press, p. 1217, {{ISBN|0-521-24699-7}}.</ref> Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn. Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wî de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt.<ref name="dresden 2003 p1217" /><ref name="ES">{{cite book |title=Peerless images : Persian painting and its sources |last1=Sims |first1=Eleanor |publisher=New Haven : Yale University Press |date=2002 |pages=293–294 |isbn=978-0-300-09038-3 |url=https://archive.org/details/peerlessimagespe0000sims/page/294/mode/1up}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] 4duzzla7ee41kidpf0fpeuuz6kn2n50 2100320 2100319 2026-10-24T15:07:31Z Kawa63 105128 /* */ 2100320 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Map of Sogdia.png|thumb|300px|Xerîteya texmînkirî a Sogdiyayê]] '''Sogdya''' an jî '''Sogdyana''', [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin.<ref>Pierre Briant (2002), ''From Cyrus to Alexander: a History of the Persian Empire'', trans. Peter T. Daniels, Winona Lake: Eisenbrauns, p. 746, {{ISBN|1-57506-120-1}}.</ref> Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî.<ref name="dresden 2003 p1217">Mark J. Dresden (2003), "Sogdian Language and Literature", in Ehsan Yarshater, The Cambridge History of Iran, Vol III: The Seleucid, Parthian, and Sasanian Periods, Cambridge: Cambridge University Press, p. 1217, {{ISBN|0-521-24699-7}}.</ref> Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn.<ref name="Michon, Daniel 2015 pp 112">Michon, Daniel (2015), ''Archaeology and Religion in Early Northwest India: History, Theory, Practice'', London, New York, New Delhi: Routledge, pp 112–123, {{ISBN|978-1-138-82249-8}}.</ref> Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wî de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt.<ref name="dresden 2003 p1217" /><ref name="ES">{{cite book |title=Peerless images : Persian painting and its sources |last1=Sims |first1=Eleanor |publisher=New Haven : Yale University Press |date=2002 |pages=293–294 |isbn=978-0-300-09038-3 |url=https://archive.org/details/peerlessimagespe0000sims/page/294/mode/1up}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] p3e4vp8rnibjqexol9qxpec3lrla0q1 2100321 2100320 2026-10-24T15:07:37Z Kawa63 105128 /* */ 2100321 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Map of Sogdia.png|thumb|300px|Xerîteya texmînkirî a Sogdiyayê]] '''Sogdya''' an jî '''Sogdyana''', [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin.<ref>Pierre Briant (2002), ''From Cyrus to Alexander: a History of the Persian Empire'', trans. Peter T. Daniels, Winona Lake: Eisenbrauns, p. 746, {{ISBN|1-57506-120-1}}.</ref> Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî.<ref name="dresden 2003 p1217">Mark J. Dresden (2003), "Sogdian Language and Literature", in Ehsan Yarshater, The Cambridge History of Iran, Vol III: The Seleucid, Parthian, and Sasanian Periods, Cambridge: Cambridge University Press, p. 1217, {{ISBN|0-521-24699-7}}.</ref> Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn.<ref name="Michon, Daniel 2015 pp 112">Michon, Daniel (2015), ''Archaeology and Religion in Early Northwest India: History, Theory, Practice'', London, New York, New Delhi: Routledge, pp 112–123, {{ISBN|978-1-138-82249-8}}.</ref> Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wî de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt.<ref name="dresden 2003 p1217" /><ref name="ES">{{cite book |title=Peerless images : Persian painting and its sources |last1=Sims |first1=Eleanor |publisher=New Haven : Yale University Press |date=2002 |pages=293–294 |isbn=978-0-300-09038-3 |url=https://archive.org/details/peerlessimagespe0000sims/page/294/mode/1up}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] 1kc6kjzzvr83prm4x9tgobhkkqljhym 2100340 2100321 2026-10-24T17:49:28Z Kawa63 105128 /* */ 2100340 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Map of Sogdia.png|thumb|300px|Xerîteya texmînkirî a Sogdiyayê]] '''Sogdya''' an jî '''Sogdyana''', [[Gelên îranî|şaristaniyeke îranî]] ya kevnare bû ku di navbera çemên [[Amû Derya]] û [[Sîr Deryayê]] de, li herêmên ku îro dikevin nav axa [[Ûzbêkistan]], [[Tirkmenistan]], [[Tacîkistan]], [[Qazaxistan]] û [[Qirgizistan]], bi cih bû. Sogdya herwiha eyaleteke [[Împeratoriya Hexamenişî]] bû û navê wê di [[Nivîskên Bêstûnê]] ya [[Daryûsê Mezin]] de derbas dibe. Sogdya cara ewil ji aliyê damezrînerê Împeratoriya Hexamenişî, [[Kûruşê Mezin]] ve hat dagirkirin; piştre di sala 328 {{Bz}} de, ji aliyê hikumdarê makedonî [[Îskenderê Mezin]] ve hate fetih kirin.<ref>Pierre Briant (2002), ''From Cyrus to Alexander: a History of the Persian Empire'', trans. Peter T. Daniels, Winona Lake: Eisenbrauns, p. 746, {{ISBN|1-57506-120-1}}.</ref> Di çaxên şûnda de, ew herêm kete bin desthilata [[Împeratoriya Seleukî]], [[Qiral Yewnan-Baktrî|Qiralîteya Yewnan-Baktrî]], [[Împaratoriya Kuşan]], [[Împeratoriya Sasanî]], û hwd.; herwiha piştî dagirkirina misilmanan a li ser herêma [[Maweraunnehr|Mawetaunnehrê]] jî, rewşa wê guherî.<ref name="dresden 2003 p1217">Mark J. Dresden (2003), "Sogdian Language and Literature", in Ehsan Yarshater, The Cambridge History of Iran, Vol III: The Seleucid, Parthian, and Sasanian Periods, Cambridge: Cambridge University Press, p. 1217, {{ISBN|0-521-24699-7}}.</ref> Dewlet-bajarên sogdî, her çend ti carî ji aliyê siyasî ve nebûn yek jî, merkeza wan bajarê [[Semerkand|Semerkandê]] bû. [[Zimanê sogdî]] ku yek ji [[Zimanên îranî yên rojhilatî|zimanên îranî yên rojhilat]] e, êdî nayê xeberdan. Lêbelê, yek ji zaravayên wê, [[zimanê Yeẍnabî]], hîn jî ji hêla gelê yeẍnabî yê li Tacîkistanê ve tê xeberdan. Zimanê sogdî li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî zimanekî hevpar ([[Lingua franca|''lingua franca'']]) bi berfirehî dihat bikaranîn. Sogdî herwiha li Çîna Împeryal dijiyan û di artêş û rêveberiya [[Xanedana Tang|xanedana Tang a Çînê]] (618–907 {{Pz}}) de gihîştin asteke bilind. Bazirgan û dîplomatên sogdî heta [[Împeratoriya Bîzansê]] ya li rojava çûn.<ref name="Michon, Daniel 2015 pp 112">Michon, Daniel (2015), ''Archaeology and Religion in Early Northwest India: History, Theory, Practice'', London, New York, New Delhi: Routledge, pp 112–123, {{ISBN|978-1-138-82249-8}}.</ref> Wan di riya bazirganiyê ya [[Riya Hevrîşimê]] de, wekî navbeynkar, roleke giring lîstin. Her çend di destpêkê de baweriyên wekî [[Zerdeşt|zerdeştî]], [[manîheyîzm]], [[budîzm]] û heta radeyekê kêmtir Dêra Rojhilat (ku ji [[Rojhilata Navîn|Asyaya Rojava]] hatibû) dipejirandin jî, bi dagirkirina Mawetaunnehrê ji hêla Misilmanan ve di sedsala 8ê de, prosesa veguherîna ber bi [[Îslam|Îslamê]] ve di nav sogdî û dûndana wan de dest pê kir. Veguherîna sogdiyan bo Îslamê, di dawiya [[Împeratoriya Samaniyan]] de (sala 999ê) bi temamî pêk hat; ew proses herwiha bi lawazbûn û ji holê rabûna zimanê sogdî re hevdem bû, ku di şûna wê de bi pirî [[Farsiya nû|Farsiya Nû]] cih girt.<ref name="dresden 2003 p1217" /><ref name="ES">{{cite book |title=Peerless images : Persian painting and its sources |last1=Sims |first1=Eleanor |publisher=New Haven : Yale University Press |date=2002 |pages=293–294 |isbn=978-0-300-09038-3 |url=https://archive.org/details/peerlessimagespe0000sims/page/294/mode/1up}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] eknq83r3lwwlro7au9jxq0j0hruur0n 0 330486 2100345 2026-10-24T21:15:21Z MikaelF 935 Rûpel bi "'''Pargîn''' an jî '''pargûn''', [[cok]]a biçûk li dora [[kon]]an e ku ji bo av nekeve nav konan tê çêkirin û konê biparêze. Gotineke koçerên kurd e. {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Çanda koçerên kurd]]" hat çêkirin 2100345 wikitext text/x-wiki '''Pargîn''' an jî '''pargûn''', [[cok]]a biçûk li dora [[kon]]an e ku ji bo av nekeve nav konan tê çêkirin û konê biparêze. Gotineke koçerên kurd e. {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Çanda koçerên kurd]] poycf0l3y3xhno1srbpdkk3hzndq9xy 2100346 2100345 2026-10-24T21:19:12Z MikaelF 935 2100346 wikitext text/x-wiki '''Pargîn''' an jî '''pargûn''', [[cok]]a biçûk li dora [[kon]]an e ku ji bo av nekeve nav konan tê çêkirin û konê biparêze. Gotineke koçerên kurd e.<ref>[[Bêrîvan Kayi]] (2021). "Pargîn: Parastina çand û kelepora gelan.", [[Xwebûn]], 72:2021, r. 11.</ref> {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Çanda koçerên kurd]] eneqdvwukfwdix7crk38mm4sr5l2iqe 2100347 2100346 2026-10-24T21:21:20Z MikaelF 935 2100347 wikitext text/x-wiki '''Pargîn''' an jî '''pargûn''', [[cok]]eke biçûk li dora [[kon]]an e ku ji bo av nekeve nav konan tê çêkirin û konê biparêze. Gotineke koçerên kurd e.<ref>[[Bêrîvan Kayi]] (2021). "Pargîn: Parastina çand û kelepora gelan.", [[Xwebûn]], 72:2021, r. 11.</ref> {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Çanda koçerên kurd]] enk2nyrta73owpyvwyr7nldo8k0ce6p 2100411 2100347 2026-10-25T11:12:54Z MikaelF 935 2100411 wikitext text/x-wiki [[Wêne:CH-NB - Persien, Persepolis- Nomaden - Annemarie Schwarzenbach - SLA-Schwarzenbach-A-5-04-203.jpg|thumb|Pargîn]] '''Pargîn''' an jî '''pargûn''', [[cok]]eke biçûk li dora [[kon]]an e ku ji bo av nekeve nav konan tê çêkirin û konê biparêze. Gotineke koçerên kurd e.<ref>[[Bêrîvan Kayi]] (2021). "Pargîn: Parastina çand û kelepora gelan.", [[Xwebûn]], 72:2021, r. 11.</ref> {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Çanda koçerên kurd]] mchsku8rm7i6jas5wsko12hcla471x8 0 330487 2100348 2026-10-24T21:42:12Z MikaelF 935 Ji bo [[Gurbet Aydin]] hat beralîkirin 2100348 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gurbet Aydin]] auqwm5xhln4eurlty3fu2y92e94kqmh 0 330488 2100351 2026-10-24T22:15:59Z MikaelF 935 Rûpel bi "'''Darwîn Darî''' (jdb. 1976) mamoste û wergêrekî kurd e ku li Qamişlo çêbûye. == Jiyenîgarî == Darî di 1976an de li Qamişlokê (Rojavayê Kurdistanê) hatiye dinyayê. Wekî gelek mabatên Rojavayê Kurdistanê malbata wî jî ji gundê [[Dara, Mêrdîn|Darê]] yê [[Bakurê Kurdistanê]] ji ber zilm û zordariyê koçî Binxetê bûne û li gundê li nêzî [[Amûdê]] bi cih bûne. Ew di 2021ê de berpirsê beşa ziman û wêjeya kurdî bû li [..." hat çêkirin 2100351 wikitext text/x-wiki '''Darwîn Darî''' (jdb. 1976) mamoste û wergêrekî kurd e ku li Qamişlo çêbûye. == Jiyenîgarî == Darî di 1976an de li Qamişlokê (Rojavayê Kurdistanê) hatiye dinyayê. Wekî gelek mabatên Rojavayê Kurdistanê malbata wî jî ji gundê [[Dara, Mêrdîn|Darê]] yê [[Bakurê Kurdistanê]] ji ber zilm û zordariyê koçî Binxetê bûne û li gundê li nêzî [[Amûdê]] bi cih bûne. Ew di 2021ê de berpirsê beşa ziman û wêjeya kurdî bû li [[Zanîngeha Rojava]], her wiha hin xebatên wî yên di warê wergerê de hene ku bûne berhem. Berhemên wî di warê wergerê de weke pirtûk hene; Orkêş, Raza Libên Baranê û hin çîrokên wî jî hene. {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Wergêrêk kurd]] d8zlr56hldfqiwhfy2shn16lqnm799k 2100409 2100351 2026-10-25T10:26:02Z MikaelF 935 2100409 wikitext text/x-wiki '''Darwîn Darî''' (jdb. 1976) mamoste û wergêrekî kurd e ku li Qamişlo çêbûye. == Jiyenîgarî == Darî di 1976an de li Qamişlokê (Rojavayê Kurdistanê) hatiye dinyayê. Wekî gelek mabatên Rojavayê Kurdistanê malbata wî jî ji gundê [[Dara, Mêrdîn|Darê]] yê [[Bakurê Kurdistanê]] ji ber zilm û zordariyê koçî Binxetê bûye û li gundê li nêzî [[Amûdê]] bi cih bûye. Ew di 2021ê de berpirsê beşa ziman û wêjeya kurdî bû li [[Zanîngeha Rojava]], her wiha hin xebatên wî yên di warê wergerê de hene ku bûne berhem. Berhemên wî di warê wergerê de weke pirtûk hene; Orkêş, Raza Libên Baranê û hin çîrokên wî jî hene. {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Wergêrêk kurd]] pjvh9hetz435hoygp0mz4hjqilfofjb 2100410 2100409 2026-10-25T10:26:47Z MikaelF 935 2100410 wikitext text/x-wiki '''Darwîn Darî''' (jdb. 1976) mamoste û wergêrekî kurd e ku li Qamişlo çêbûye. == Jiyenîgarî == Darî di 1976an de li Qamişlokê (Rojavayê Kurdistanê) hatiye dinyayê. Wekî gelek mabatên Rojavayê Kurdistanê malbata wî jî ji gundê [[Dara, Mêrdîn|Darê]] yê [[Bakurê Kurdistanê]] ji ber zilm û zordariyê koçî Binxetê bûye û li gundê li nêzî [[Amûdê]] bi cih bûye. Ew di 2021ê de berpirsê beşa ziman û wêjeya kurdî bû li [[Zanîngeha Rojava]], her wiha hin xebatên wî yên di warê wergerê de hene ku bûne berhem. Berhemên wî di warê wergerê de weke pirtûk hene; Orkêş, Raza Libên Baranê û hin çîrokên wî jî hene. {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Wergêrên kurd]] d9ncufxz15sr4enn4znjw6gkq775cv3 2100412 2100410 2026-10-25T11:25:56Z MikaelF 935 2100412 wikitext text/x-wiki '''Darwîn Darî''' (jdb. 1976) mamoste û wergêrekî kurd e ku li Qamişlo çêbûye. == Jiyenîgarî == Darî di 1976an de li Qamişlokê (Rojavayê Kurdistanê) hatiye dinyayê. Wekî gelek mabatên Rojavayê Kurdistanê malbata wî jî ji gundê [[Dara, Mêrdîn|Darê]] yê [[Bakurê Kurdistanê]] ji ber zilm û zordariyê koçî Binxetê bûye û li gundê li nêzî [[Amûdê]] bi cih bûye.<ref>[[Evîn Hesen]] (2021). "Şoreşa 19'ê tîrmeh bi xwe re gelek tişt guhertin. Êdî em bi çanda xwe perwerde dibin.", [[Xwebûn]], 74:2021, r. 4.</ref> Ew di 2021ê de berpirsê beşa ziman û wêjeya kurdî bû li [[Zanîngeha Rojava]], her wiha hin xebatên wî yên di warê wergerê de hene ku bûne berhem. Berhemên wî di warê wergerê de weke pirtûk hene; Orkêş, Raza Libên Baranê û hin çîrokên wî jî hene. {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Wergêrên kurd]] aftf6hgu34x0ozvt8q4uu3rr6a1plwl 2100415 2100412 2026-10-25T11:49:02Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Kesên ji Qamişloyê]] 2100415 wikitext text/x-wiki '''Darwîn Darî''' (jdb. 1976) mamoste û wergêrekî kurd e ku li Qamişlo çêbûye. == Jiyenîgarî == Darî di 1976an de li Qamişlokê (Rojavayê Kurdistanê) hatiye dinyayê. Wekî gelek mabatên Rojavayê Kurdistanê malbata wî jî ji gundê [[Dara, Mêrdîn|Darê]] yê [[Bakurê Kurdistanê]] ji ber zilm û zordariyê koçî Binxetê bûye û li gundê li nêzî [[Amûdê]] bi cih bûye.<ref>[[Evîn Hesen]] (2021). "Şoreşa 19'ê tîrmeh bi xwe re gelek tişt guhertin. Êdî em bi çanda xwe perwerde dibin.", [[Xwebûn]], 74:2021, r. 4.</ref> Ew di 2021ê de berpirsê beşa ziman û wêjeya kurdî bû li [[Zanîngeha Rojava]], her wiha hin xebatên wî yên di warê wergerê de hene ku bûne berhem. Berhemên wî di warê wergerê de weke pirtûk hene; Orkêş, Raza Libên Baranê û hin çîrokên wî jî hene. {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Wergêrên kurd]] [[Kategorî:Kesên ji Qamişloyê]] 8bx5ddc87c1hfer7ewif8lp7ykdnkw2 2100416 2100415 2026-10-25T11:49:15Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Jidayikbûn 1976]] 2100416 wikitext text/x-wiki '''Darwîn Darî''' (jdb. 1976) mamoste û wergêrekî kurd e ku li Qamişlo çêbûye. == Jiyenîgarî == Darî di 1976an de li Qamişlokê (Rojavayê Kurdistanê) hatiye dinyayê. Wekî gelek mabatên Rojavayê Kurdistanê malbata wî jî ji gundê [[Dara, Mêrdîn|Darê]] yê [[Bakurê Kurdistanê]] ji ber zilm û zordariyê koçî Binxetê bûye û li gundê li nêzî [[Amûdê]] bi cih bûye.<ref>[[Evîn Hesen]] (2021). "Şoreşa 19'ê tîrmeh bi xwe re gelek tişt guhertin. Êdî em bi çanda xwe perwerde dibin.", [[Xwebûn]], 74:2021, r. 4.</ref> Ew di 2021ê de berpirsê beşa ziman û wêjeya kurdî bû li [[Zanîngeha Rojava]], her wiha hin xebatên wî yên di warê wergerê de hene ku bûne berhem. Berhemên wî di warê wergerê de weke pirtûk hene; Orkêş, Raza Libên Baranê û hin çîrokên wî jî hene. {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Wergêrên kurd]] [[Kategorî:Kesên ji Qamişloyê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1976]] lrjjba5fiuszun0votl46v94byzsb14 0 330489 2100353 2026-10-24T22:22:09Z Kawa63 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2100353 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2100354 2100353 2026-10-24T22:26:53Z Kawa63 105128 /* */ 2100354 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Turya an jî Turanî (bi [[Zimanê avestayî|avestayî]]: 𐬙𐬏𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀, bi [[Alfabeya latînî|tîpên latînî]]: tūriia), navê qewmeke kevnare ye ku di [[Avesta|Avestayê]] de behsa wan tê kirin. Di wan nivîsan de, turyayî têkiliyeke nêzîk bi qewmê [[Arya|aryayê]] re, yanî îraniyên destpêkê re, datînin. Nasnameya wan nayê zanîn, lê tê texmînkirin ku ew koçerên hesp ên [[Gelên îranî|îranî]] bûne ku ji [[Deşta Ewrasyay|deştên Ewrasyayê]] hatine. 40rp254s7fec95b5edub8lnfuwxrz2o 2100355 2100354 2026-10-24T22:33:40Z Kawa63 105128 /* */ 2100355 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Turya an jî Turanî (bi [[Zimanê avestayî|avestayî]]: 𐬙𐬏𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀, bi [[Alfabeya latînî|tîpên latînî]]: tūriia), navê qewmeke kevnare ye ku di [[Avesta|Avestayê]] de behsa wan tê kirin. Di wan nivîsan de, turyayî têkiliyeke nêzîk bi qewmê [[Arya|aryayê]] re, yanî îraniyên destpêkê re, datînin. Nasnameya wan nayê zanîn, lê tê texmînkirin ku ew koçerên hesp ên [[Gelên îranî|îranî]] bûne ku ji [[Deşta Ewrasyay|deştên Ewrasyayê]] hatine. Wekî etnonîma ''îranî'' ku ji ''Îran'' hatiye girtin, kelîma modern ''turanî'' jî ji navê cihê [[Turan]] hatiye jêgirtin. Her du navên "Turan" û "Îran" jî, bi rêzê ve, ji navên etnîkî yên îraniya kevin, ango "Turya" û "Arya", hatine afirandin. "Turya", an guhertoyên wê, di ti çavkaniyên tarîxî yên piştrastkirî de nayê dîtin. Lêbelê, "Turanî" di efsaneyên paşîn ên îranî de, bi taybetî di [[Şahname|Şahnameyê]] de, wekî dijminên îraniyan derdikevin pêş. Di [[Serdema Navîn|çaxa navînê]] de, [[Gelên tirkî|eşîrên tirkî]] dest bi bicihbûna li herêma Turanê kirin û ew nav her ku çû zêdetir ji bo wan hat bikaranîn. Tevgerên mîletperest ya tirkî, ango [[turanîzm]] jî, di dawiyê de navê xwe ji wê têgehê digire. tla5qo3tq6w79ttml67ibfnxbnp8lqa 2100356 2100355 2026-10-24T22:34:01Z Kawa63 105128 /* */ 2100356 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Turya an jî Turanî (bi [[Zimanê avestayî|avestayî]]: 𐬙𐬏𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀, bi [[Alfabeya latînî|tîpên latînî]]: tūriia), navê qewmeke kevnare ye ku di [[Avesta|Avestayê]] de behsa wan tê kirin. Di wan nivîsan de, turyayî têkiliyeke nêzîk bi qewmê [[Arya|aryayê]] re, yanî îraniyên destpêkê re, datînin. Nasnameya wan nayê zanîn, lê tê texmînkirin ku ew koçerên hesp ên [[Gelên îranî|îranî]] bûne ku ji [[Deşta Ewrasyay|deştên Ewrasyayê]] hatine. Wekî etnonîma ''îranî'' ku ji ''Îran'' hatiye girtin, kelîma modern ''turanî'' jî ji navê cihê [[Turan]] hatiye jêgirtin. Her du navên "Turan" û "Îran" jî, bi rêzê ve, ji navên etnîkî yên îraniya kevin, ango "Turya" û "Arya", hatine afirandin. "Turya", an guhertoyên wê, di ti çavkaniyên tarîxî yên piştrastkirî de nayê dîtin. Lêbelê, "Turanî" di efsaneyên paşîn ên îranî de, bi taybetî di [[Şahname|Şahnameyê]] de, wekî dijminên îraniyan derdikevin pêş. Di [[Serdema Navîn|çaxa navînê]] de, [[Gelên tirkî|eşîrên tirkî]] dest bi bicihbûna li herêma Turanê kirin û ew nav her ku çû zêdetir ji bo wan hat bikaranîn. Tevgerên mîletperest ya tirkî, ango [[turanîzm]] jî, di dawiyê de navê xwe ji wê têgehê digire. == Çavkanî == {{Çavkanî}} ooryuwn5jx0ujle44x8rzpksfqm1ny3 2100357 2100356 2026-10-24T22:35:24Z Kawa63 105128 /* */ 2100357 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Central asia 1500 1000 bce.png|thumb|Kultura arkeolojîk a [[Turan]]ê, 1500-1000 {{Bz}}]] Turya an jî Turanî (bi [[Zimanê avestayî|avestayî]]: 𐬙𐬏𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀, bi [[Alfabeya latînî|tîpên latînî]]: tūriia), navê qewmeke kevnare ye ku di [[Avesta|Avestayê]] de behsa wan tê kirin. Di wan nivîsan de, turyayî têkiliyeke nêzîk bi qewmê [[Arya|aryayê]] re, yanî îraniyên destpêkê re, datînin. Nasnameya wan nayê zanîn, lê tê texmînkirin ku ew koçerên hesp ên [[Gelên îranî|îranî]] bûne ku ji [[Deşta Ewrasyay|deştên Ewrasyayê]] hatine. Wekî etnonîma ''îranî'' ku ji ''Îran'' hatiye girtin, kelîma modern ''turanî'' jî ji navê cihê [[Turan]] hatiye jêgirtin. Her du navên "Turan" û "Îran" jî, bi rêzê ve, ji navên etnîkî yên îraniya kevin, ango "Turya" û "Arya", hatine afirandin. "Turya", an guhertoyên wê, di ti çavkaniyên tarîxî yên piştrastkirî de nayê dîtin. Lêbelê, "Turanî" di efsaneyên paşîn ên îranî de, bi taybetî di [[Şahname|Şahnameyê]] de, wekî dijminên îraniyan derdikevin pêş. Di [[Serdema Navîn|çaxa navînê]] de, [[Gelên tirkî|eşîrên tirkî]] dest bi bicihbûna li herêma Turanê kirin û ew nav her ku çû zêdetir ji bo wan hat bikaranîn. Tevgerên mîletperest ya tirkî, ango [[turanîzm]] jî, di dawiyê de navê xwe ji wê têgehê digire. == Çavkanî == {{Çavkanî}} elvlignyo8wvr1dwkmyuknknbf6cov4 2100358 2100357 2026-10-24T22:35:37Z Kawa63 105128 /* */ 2100358 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Central asia 1500 1000 bce.png|thumb|250px|Kultura arkeolojîk a [[Turan]]ê, 1500-1000 {{Bz}}]] Turya an jî Turanî (bi [[Zimanê avestayî|avestayî]]: 𐬙𐬏𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀, bi [[Alfabeya latînî|tîpên latînî]]: tūriia), navê qewmeke kevnare ye ku di [[Avesta|Avestayê]] de behsa wan tê kirin. Di wan nivîsan de, turyayî têkiliyeke nêzîk bi qewmê [[Arya|aryayê]] re, yanî îraniyên destpêkê re, datînin. Nasnameya wan nayê zanîn, lê tê texmînkirin ku ew koçerên hesp ên [[Gelên îranî|îranî]] bûne ku ji [[Deşta Ewrasyay|deştên Ewrasyayê]] hatine. Wekî etnonîma ''îranî'' ku ji ''Îran'' hatiye girtin, kelîma modern ''turanî'' jî ji navê cihê [[Turan]] hatiye jêgirtin. Her du navên "Turan" û "Îran" jî, bi rêzê ve, ji navên etnîkî yên îraniya kevin, ango "Turya" û "Arya", hatine afirandin. "Turya", an guhertoyên wê, di ti çavkaniyên tarîxî yên piştrastkirî de nayê dîtin. Lêbelê, "Turanî" di efsaneyên paşîn ên îranî de, bi taybetî di [[Şahname|Şahnameyê]] de, wekî dijminên îraniyan derdikevin pêş. Di [[Serdema Navîn|çaxa navînê]] de, [[Gelên tirkî|eşîrên tirkî]] dest bi bicihbûna li herêma Turanê kirin û ew nav her ku çû zêdetir ji bo wan hat bikaranîn. Tevgerên mîletperest ya tirkî, ango [[turanîzm]] jî, di dawiyê de navê xwe ji wê têgehê digire. == Çavkanî == {{Çavkanî}} 1kpzlx2974ou3p9l6iszx11z7oub6s9 2100359 2100358 2026-10-24T22:46:55Z Kawa63 105128 /* */ 2100359 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Central asia 1500 1000 bce.png|thumb|250px|Kultura arkeolojîk a [[Turan]]ê, 1500-1000 {{Bz}}]] '''Turya''' an jî '''Turanî''' (bi [[Zimanê avestayî|avestayî]]: 𐬙𐬏𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀, bi [[Alfabeya latînî|tîpên latînî]]: tūriia), navê qewmeke kevnare ye ku di [[Avesta|Avestayê]] de behsa wan tê kirin. Di wan nivîsan de, turyayî têkiliyeke nêzîk bi qewmê [[Arya|aryayê]] re, yanî îraniyên destpêkê re, datînin. Nasnameya wan nayê zanîn, lê tê texmînkirin ku ew koçerên hesp ên [[Gelên îranî|îranî]] bûne ku ji [[Deşta Ewrasyay|deştên Ewrasyayê]] hatine. Wekî etnonîma ''îranî'' ku ji ''Îran'' hatiye girtin, kelîma modern ''turanî'' jî ji navê cihê [[Turan]] hatiye jêgirtin. Her du navên "Turan" û "Îran" jî, bi rêzê ve, ji navên etnîkî yên îraniya kevin, ango "Turya" û "Arya", hatine afirandin. "Turya", an guhertoyên wê, di ti çavkaniyên tarîxî yên piştrastkirî de nayê dîtin. Lêbelê, "Turanî" di efsaneyên paşîn ên îranî de, bi taybetî di [[Şahname|Şahnameyê]] de, wekî dijminên îraniyan derdikevin pêş. Di [[Serdema Navîn|çaxa navînê]] de, [[Gelên tirkî|eşîrên tirkî]] dest bi bicihbûna li herêma Turanê kirin û ew nav her ku çû zêdetir ji bo wan hat bikaranîn. Tevgerên mîletperest ya tirkî, ango [[turanîzm]] jî, di dawiyê de navê xwe ji wê têgehê digire. == Çavkanî == {{Çavkanî}} jqa8q3bv3666g3wubh17s3pfwfmdqle 2100360 2100359 2026-10-24T22:47:06Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Gelên îranî]] 2100360 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Central asia 1500 1000 bce.png|thumb|250px|Kultura arkeolojîk a [[Turan]]ê, 1500-1000 {{Bz}}]] '''Turya''' an jî '''Turanî''' (bi [[Zimanê avestayî|avestayî]]: 𐬙𐬏𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀, bi [[Alfabeya latînî|tîpên latînî]]: tūriia), navê qewmeke kevnare ye ku di [[Avesta|Avestayê]] de behsa wan tê kirin. Di wan nivîsan de, turyayî têkiliyeke nêzîk bi qewmê [[Arya|aryayê]] re, yanî îraniyên destpêkê re, datînin. Nasnameya wan nayê zanîn, lê tê texmînkirin ku ew koçerên hesp ên [[Gelên îranî|îranî]] bûne ku ji [[Deşta Ewrasyay|deştên Ewrasyayê]] hatine. Wekî etnonîma ''îranî'' ku ji ''Îran'' hatiye girtin, kelîma modern ''turanî'' jî ji navê cihê [[Turan]] hatiye jêgirtin. Her du navên "Turan" û "Îran" jî, bi rêzê ve, ji navên etnîkî yên îraniya kevin, ango "Turya" û "Arya", hatine afirandin. "Turya", an guhertoyên wê, di ti çavkaniyên tarîxî yên piştrastkirî de nayê dîtin. Lêbelê, "Turanî" di efsaneyên paşîn ên îranî de, bi taybetî di [[Şahname|Şahnameyê]] de, wekî dijminên îraniyan derdikevin pêş. Di [[Serdema Navîn|çaxa navînê]] de, [[Gelên tirkî|eşîrên tirkî]] dest bi bicihbûna li herêma Turanê kirin û ew nav her ku çû zêdetir ji bo wan hat bikaranîn. Tevgerên mîletperest ya tirkî, ango [[turanîzm]] jî, di dawiyê de navê xwe ji wê têgehê digire. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] 8c0s0ondtsrdchx8k6djn7tseudykws 2100361 2100360 2026-10-24T22:49:13Z Kawa63 105128 /* */ 2100361 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Central asia 1500 1000 bce.png|thumb|250px|Kultura arkeolojîk a [[Turan]]ê, 1500-1000 {{Bz}}]] '''Turya''' an jî '''Turanî''' (bi [[Zimanê avestayî|avestayî]]: 𐬙𐬏𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀, bi [[Alfabeya latînî|tîpên latînî]]: tūriia), navê qewmeke kevnare ye ku di [[Avesta|Avestayê]] de behsa wan tê kirin. Di wan nivîsan de, turyayî têkiliyeke nêzîk bi qewmê [[Arya|aryayê]] re, yanî îraniyên destpêkê re, datînin.{{Sfn|Yarshater|1983|loc=p. 366}} Nasnameya wan nayê zanîn, lê tê texmînkirin ku ew koçerên hesp ên [[Gelên îranî|îranî]] bûne ku ji [[Deşta Ewrasyay|deştên Ewrasyayê]] hatine.{{Sfn|Boyce|1996|loc=p. 104: "In the Farvadin Yasht, 143-4, five divisions are recognized among the Iranians, namely the Airya (a term which the Avestan people appear to use of themselves), Tuirya, Sairima, Sainu and Dahi"}} Wekî etnonîma ''îranî'' ku ji ''Îran'' hatiye girtin, kelîma modern ''turanî'' jî ji navê cihê [[Turan]] hatiye jêgirtin. Her du navên "Turan" û "Îran" jî, bi rêzê ve, ji navên etnîkî yên îraniya kevin, ango "Turya" û "Arya", hatine afirandin. "Turya", an guhertoyên wê, di ti çavkaniyên tarîxî yên piştrastkirî de nayê dîtin.{{Sfn|Great Britain Naval Intelligence Division|1920|loc=p. 12: "[T]he term Turan is found neither in the inscriptions of Darius I (521-435 B.C.) nor in Greek writers"}} Lêbelê, "Turanî" di efsaneyên paşîn ên îranî de, bi taybetî di [[Şahname|Şahnameyê]] de, wekî dijminên îraniyan derdikevin pêş. Di [[Serdema Navîn|çaxa navînê]] de, [[Gelên tirkî|eşîrên tirkî]] dest bi bicihbûna li herêma Turanê kirin û ew nav her ku çû zêdetir ji bo wan hat bikaranîn.{{Sfn|Yarshater|2014|loc=pp. 570-576: "The identification of the Turanians, a rival Iranian tribe, with the Turks, and Afrāsīāb with their king, is a late development, possibly made in the early 7th century, the Turks having first come into contact with the Iranians only in the 6th century."}} Tevgerên mîletperest ya tirkî, ango [[turanîzm]] jî, di dawiyê de navê xwe ji wê têgehê digire.{{Sfn|Great Britain Naval Intelligence Division|1920}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] jha5fgw5tg3mz1vpz5vt4jlse38bj7n 2100362 2100361 2026-10-24T22:51:01Z Kawa63 105128 /* */ 2100362 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Central asia 1500 1000 bce.png|thumb|250px|Kultura arkeolojîk a [[Turan]]ê, 1500-1000 {{Bz}}]] '''Turya''' an jî '''Turanî''' (bi [[Zimanê avestayî|avestayî]]: 𐬙𐬏𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀, bi [[Alfabeya latînî|tîpên latînî]]: tūriia), navê qewmeke kevnare ye ku di [[Avesta|Avestayê]] de behsa wan tê kirin. Di wan nivîsan de, turyayî têkiliyeke nêzîk bi qewmê [[Arya|aryayê]] re, yanî îraniyên destpêkê re, datînin.{{Sfn|Yarshater|1983|loc=p. 366}} Nasnameya wan nayê zanîn, lê tê texmînkirin ku ew koçerên hesp ên [[Gelên îranî|îranî]] bûne ku ji [[Deşta Ewrasyay|deştên Ewrasyayê]] hatine.{{Sfn|Boyce|1996|loc=|p=104}} Wekî etnonîma ''îranî'' ku ji ''Îran'' hatiye girtin, kelîma modern ''turanî'' jî ji navê cihê [[Turan]] hatiye jêgirtin. Her du navên "Turan" û "Îran" jî, bi rêzê ve, ji navên etnîkî yên îraniya kevin, ango "Turya" û "Arya", hatine afirandin. "Turya", an guhertoyên wê, di ti çavkaniyên tarîxî yên piştrastkirî de nayê dîtin.{{Sfn|Great Britain Naval Intelligence Division|1920|loc=p. 12: "[T]he term Turan is found neither in the inscriptions of Darius I (521-435 B.C.) nor in Greek writers"}} Lêbelê, "Turanî" di efsaneyên paşîn ên îranî de, bi taybetî di [[Şahname|Şahnameyê]] de, wekî dijminên îraniyan derdikevin pêş. Di [[Serdema Navîn|çaxa navînê]] de, [[Gelên tirkî|eşîrên tirkî]] dest bi bicihbûna li herêma Turanê kirin û ew nav her ku çû zêdetir ji bo wan hat bikaranîn.{{Sfn|Yarshater|2014|loc=|p=rr. 570-576}} Tevgerên mîletperest ya tirkî, ango [[turanîzm]] jî, di dawiyê de navê xwe ji wê têgehê digire.{{Sfn|Great Britain Naval Intelligence Division|1920}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] ixfjooyzdw7arxu7fibg7p0p0ex9jqi 2100363 2100362 2026-10-24T22:51:19Z Kawa63 105128 /* */ 2100363 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Central asia 1500 1000 bce.png|thumb|250px|Kultura arkeolojîk a [[Turan]]ê, 1500-1000 {{Bz}}]] '''Turya''' an jî '''Turanî''' (bi [[Zimanê avestayî|avestayî]]: 𐬙𐬏𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀, bi [[Alfabeya latînî|tîpên latînî]]: tūriia), navê qewmeke kevnare ye ku di [[Avesta|Avestayê]] de behsa wan tê kirin. Di wan nivîsan de, turyayî têkiliyeke nêzîk bi qewmê [[Arya|aryayê]] re, yanî îraniyên destpêkê re, datînin.{{Sfn|Yarshater|1983|loc=p. 366}} Nasnameya wan nayê zanîn, lê tê texmînkirin ku ew koçerên hesp ên [[Gelên îranî|îranî]] bûne ku ji [[Deşta Ewrasyay|deştên Ewrasyayê]] hatine.{{Sfn|Boyce|1996|loc=|p=104}} Wekî etnonîma ''îranî'' ku ji ''Îran'' hatiye girtin, kelîma modern ''turanî'' jî ji navê cihê [[Turan]] hatiye jêgirtin. Her du navên "Turan" û "Îran" jî, bi rêzê ve, ji navên etnîkî yên îraniya kevin, ango "Turya" û "Arya", hatine afirandin. "Turya", an guhertoyên wê, di ti çavkaniyên tarîxî yên piştrastkirî de nayê dîtin.{{Sfn|Great Britain Naval Intelligence Division|1920|loc=|p=12}} Lêbelê, "Turanî" di efsaneyên paşîn ên îranî de, bi taybetî di [[Şahname|Şahnameyê]] de, wekî dijminên îraniyan derdikevin pêş. Di [[Serdema Navîn|çaxa navînê]] de, [[Gelên tirkî|eşîrên tirkî]] dest bi bicihbûna li herêma Turanê kirin û ew nav her ku çû zêdetir ji bo wan hat bikaranîn.{{Sfn|Yarshater|2014|loc=|p=rr. 570-576}} Tevgerên mîletperest ya tirkî, ango [[turanîzm]] jî, di dawiyê de navê xwe ji wê têgehê digire.{{Sfn|Great Britain Naval Intelligence Division|1920}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] bu8qkn7awpmy02t5t5uqy2fcipld52e 2100365 2100363 2026-10-24T22:53:45Z Kawa63 105128 2100365 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Central asia 1500 1000 bce.png|thumb|250px|Kultura arkeolojîk a [[Turan]]ê, 1500-1000 {{Bz}}]] '''Turya''' an jî '''Turanî''' (bi [[Zimanê avestayî|avestayî]]: 𐬙𐬏𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀, bi [[Alfabeya latînî|tîpên latînî]]: tūriia), navê qewmeke kevnare ye ku di [[Avesta|Avestayê]] de behsa wan tê kirin. Di wan nivîsan de, turyayî têkiliyeke nêzîk bi qewmê [[Arya|aryayê]] re, yanî îraniyên destpêkê re, datînin.{{Sfn|Yarshater|1983|loc=p. 366}} Nasnameya wan nayê zanîn, lê tê texmînkirin ku ew koçerên hesp ên [[Gelên îranî|îranî]] bûne ku ji [[Deşta Ewrasyay|deştên Ewrasyayê]] hatine.{{Sfn|Boyce|1996|loc=|p=104}} Wekî etnonîma ''îranî'' ku ji ''Îran'' hatiye girtin, kelîma modern ''turanî'' jî ji navê cihê [[Turan]] hatiye jêgirtin. Her du navên "Turan" û "Îran" jî, bi rêzê ve, ji navên etnîkî yên îraniya kevin, ango "Turya" û "Arya", hatine afirandin. "Turya", an guhertoyên wê, di ti çavkaniyên tarîxî yên piştrastkirî de nayê dîtin.{{Sfn|Great Britain Naval Intelligence Division|1920|loc=|p=12}} Lêbelê, "Turanî" di efsaneyên paşîn ên îranî de, bi taybetî di [[Şahname|Şahnameyê]] de, wekî dijminên îraniyan derdikevin pêş. Di [[Serdema Navîn|çaxa navînê]] de, [[Gelên tirkî|eşîrên tirkî]] dest bi bicihbûna li herêma Turanê kirin û ew nav her ku çû zêdetir ji bo wan hat bikaranîn.{{Sfn|Yarshater|2014|loc=|p=rr. 570-576}} Tevgerên mîletperest ya tirkî, ango [[turanîzm]] jî, di dawiyê de navê xwe ji wê têgehê digire.{{Sfn|Great Britain Naval Intelligence Division|1920}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] ccnpxylev48v9u301vkan9ttk7om9dm 2100366 2100365 2026-10-24T22:54:03Z Kawa63 105128 /* */ 2100366 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Central asia 1500 1000 bce.png|thumb|250px|Kulturên arkeolojîk a [[Turan]]ê, 1500-1000 {{Bz}}]] '''Turya''' an jî '''Turanî''' (bi [[Zimanê avestayî|avestayî]]: 𐬙𐬏𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀, bi [[Alfabeya latînî|tîpên latînî]]: tūriia), navê qewmeke kevnare ye ku di [[Avesta|Avestayê]] de behsa wan tê kirin. Di wan nivîsan de, turyayî têkiliyeke nêzîk bi qewmê [[Arya|aryayê]] re, yanî îraniyên destpêkê re, datînin.{{Sfn|Yarshater|1983|loc=p. 366}} Nasnameya wan nayê zanîn, lê tê texmînkirin ku ew koçerên hesp ên [[Gelên îranî|îranî]] bûne ku ji [[Deşta Ewrasyay|deştên Ewrasyayê]] hatine.{{Sfn|Boyce|1996|loc=|p=104}} Wekî etnonîma ''îranî'' ku ji ''Îran'' hatiye girtin, kelîma modern ''turanî'' jî ji navê cihê [[Turan]] hatiye jêgirtin. Her du navên "Turan" û "Îran" jî, bi rêzê ve, ji navên etnîkî yên îraniya kevin, ango "Turya" û "Arya", hatine afirandin. "Turya", an guhertoyên wê, di ti çavkaniyên tarîxî yên piştrastkirî de nayê dîtin.{{Sfn|Great Britain Naval Intelligence Division|1920|loc=|p=12}} Lêbelê, "Turanî" di efsaneyên paşîn ên îranî de, bi taybetî di [[Şahname|Şahnameyê]] de, wekî dijminên îraniyan derdikevin pêş. Di [[Serdema Navîn|çaxa navînê]] de, [[Gelên tirkî|eşîrên tirkî]] dest bi bicihbûna li herêma Turanê kirin û ew nav her ku çû zêdetir ji bo wan hat bikaranîn.{{Sfn|Yarshater|2014|loc=|p=rr. 570-576}} Tevgerên mîletperest ya tirkî, ango [[turanîzm]] jî, di dawiyê de navê xwe ji wê têgehê digire.{{Sfn|Great Britain Naval Intelligence Division|1920}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Gelên îranî]] 00hgcrbz614mj9etbn2zkootc4ojxrm 0 330490 2100401 2026-10-25T08:59:12Z Bextareli 189904 Rûpel bi "{{Şablon:Infobox kesayet | nav = Yunus Aslan | wêne = IMG-20260823-WA0006 (1).jpg | mezinahiya_wêne = 250px | binavkirin = Yunus Aslan | rojbûn = 1992 | ciyê_rojbûn = [[Hizan]], [[Bedlîs]], Tirkiye | pîşe = [[Rojnamevan]], [[nivîskar]], [[pêşkêşvan]] | neteweyî = [[Kurd]] | berhem = * ''Kral'ı Vurmasınlar'' * ''Cennetin Tasviri'' }} '''Yunus Aslan''' (jdb. 1992, [[Hizan]], [[Bedlîs]]), r..." hat çêkirin 2100401 wikitext text/x-wiki {{Şablon:Infobox kesayet | nav = Yunus Aslan | wêne = IMG-20260823-WA0006 (1).jpg | mezinahiya_wêne = 250px | binavkirin = Yunus Aslan | rojbûn = 1992 | ciyê_rojbûn = [[Hizan]], [[Bedlîs]], Tirkiye | pîşe = [[Rojnamevan]], [[nivîskar]], [[pêşkêşvan]] | neteweyî = [[Kurd]] | berhem = * ''Kral'ı Vurmasınlar'' * ''Cennetin Tasviri'' }} '''Yunus Aslan''' (jdb. 1992, [[Hizan]], [[Bedlîs]]), rojnamevan, nivîskar û pêşkêşvanê televîzyonê yê kurd e. == Jiyan û xebat == Yunus Aslan di sala 1992an de li navçeya Hizan a Bedlîsê ji dayik bûye. Perwerdehiya xwe ya bilind li Beşa Rojnamevaniyê ya Zanîngeha Stenbolê qedandiye. Wî di gelek dezgehên çapemeniyê de xebitiye û di platformên wekî ''De Wereld Morgen'', ''Bîanet'', ''Yeni Özgür Politika'' û ''Yeni Yaşam'' de gotar û analîzên siyasî nivîsandine. Her wiha, li ser kanala Medya Haber TVyê pêşkêşvanî û edîtoriya bernameya bi navê ''Medya Gündemi'' dike. == Berhem == * ''Kral'ı Vurmasınlar'' (Roman, Weşanxaneya Cinius) * ''Cennetin Tasviri'' (Roman, Weşanxaneya Cinius) == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategori:Jidayikbûyî 1992]] [[Kategori:Kesên ji Bedlîsê]] [[Kategori:Rojnamevanên kurd]] [[Kategori:Nivîskarên kurd]] [[Kategori:Pêşkêşvanên televîzyonê]] 0fqt7vd436lijd1k9s2lonufv6f5tj3 2100402 2100401 2026-10-25T09:01:41Z Bextareli 189904 Güncelleme ve eklemeler: Biyografiye İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Bölümü eğitimi eklendi; De Wereld Morgen, Bianet, Yeni Özgür Politika, Yeni Yaşam ve Medya Haber TV referansları ile Cinius Yayınları'ndan çıkan kitapların kaynak bağlantıları entegre edildi. 2100402 wikitext text/x-wiki {{Şablon:Infobox kesayet|nav=Yunus Aslan|wêne=IMG-20260823-WA0006 (1).jpg|mezinahiya_wêne=250px|binavkirin=Yunus Aslan|rojbûn=1992|ciyê_rojbûn=[[Hizan]], [[Bedlîs]], Tirkiye|pîşe=[[Rojnamevan]], [[nivîskar]], [[pêşkêşvan]]|neteweyî=[[Kurd]]|berhem=* ''Kral'ı Vurmasınlar'' * ''Cennetin Tasviri''}} '''Yunus Aslan''' (jdb. 1992, [[Hizan|Xîzan]], [[Bedlîs]]), rojnamevan, nivîskar û pêşkêşvanê televîzyonê yê kurd e. == Jiyan û xebat == Yunus Aslan di sala 1992an de li navçeya Hizan a Bedlîsê ji dayik bûye. Perwerdehiya xwe ya bilind li Beşa Rojnamevaniyê ya Zanîngeha Stenbolê qedandiye. Wî di gelek dezgehên çapemeniyê de xebitiye û di platformên navneteweyî û herêmî de gotar û analîzên siyasî nivîsandiye; di nav de platforma [[De Wereld Morgen]]<ref name="dwm">{{Çavkanî web|sernav=De Wereld Morgen - Auteur: Yunus Aslan|url=https://www.dewereldmorgen.be/auteurs/yunus-aslan|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|ziman=nl}}</ref>, [[Bianet]]<ref name="bianet">{{Çavkanî web|sernav=Bianet Yazar Sayfası - Yunus Aslan|url=https://bianet.org/yazar/yunus-aslan-7668|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026}}</ref>, her wiha rojnameyên ''Yeni Özgür Politika''<ref name="ozgurpolitika">{{Çavkanî web|sernav=Tarihin kavşağında ticaret yolları ve direnişin izleri - Yunus Aslan|url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-tarihin-kavsaginda-ticaret-yollari-ve-direnisin-izleri-193258|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|belavkar=Yeni Özgür Politika}}</ref> û ''Yeni Yaşam''<ref name="yeniyasam">{{Çavkanî web|sernav=Elektrik dağıtım şirketleri: Yolsuzluk, ihmal ve zarar - Yunus Aslan|url=https://yeniyasamgazetesi9.com/elektrik-dagitim-sirketleri-yolsuzluk-ihmal-ve-zarar/|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|belavkar=Yeni Yaşam Gazetesi}}</ref> hene. Her wiha, li ser kanala Medya Haber TVyê pêşkêşvanî û edîtoriya bernameya nûçeyan a bi navê ''Medya Gündemi'' dike<ref name="medyahaber">{{Çavkanî web|sernav=Medya Haber TV - Medya Gündemi Programı|url=https://www.medyahabertv.digital/programlar/tur/medya-gundemi|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|belavkar=Medya Haber TV}}</ref>. == Berhem == * ''Kral'ı Vurmasınlar'' (Roman, Weşanxaneya Cinius)<ref name="kraliurmasinlar">{{Çavkanî pirtûk|nivîskar=Yunus Aslan|sernav=Kral'ı Vurmasınlar|weşanxane=Cinius Yayınları|url=https://www.amazon.com.tr/Kral%C4%B1-Vurmas%C4%B1nlar-Yunus-Aslan/dp/6257613973|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026}}</ref> * ''Cennetin Tasviri'' (Roman, Weşanxaneya Cinius)<ref name="cennetintasviri">{{Çavkanî pirtûk|nivîskar=Yunus Aslan|sernav=Cennetin Tasviri|weşanxane=Cinius Yayınları|url=https://www.amazon.co.uk/Cennetin-Tasviri-Yunus-Aslan/dp/6257713129|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}}[[Kategori:Jidayikbûyî 1992]] [[Kategori:Kesên ji Bedlîsê]] [[Kategori:Rojnamevanên kurd]] [[Kategori:Nivîskarên kurd]] [[Kategori:Pêşkêşvanên televîzyonê]] qeywnttfy6c7jwjkf89jnk2n3e7y7ig 2100403 2100402 2026-10-25T09:05:01Z Bextareli 189904 2100403 wikitext text/x-wiki {{Şablon:Infobox kesayet|nav=Yunus Aslan|wêne=IMG-20260823-WA0006 (1).jpg|mezinahiya_wêne=250px|binavkirin=Yunus Aslan|rojbûn=1992|ciyê_rojbûn=[[Hizan]], [[Bedlîs]], Tirkiye|pîşe=[[Rojnamevan]], [[nivîskar]], [[pêşkêşvan]]|neteweyî=[[Kurd]]|berhem=* ''Kral'ı Vurmasınlar'' * ''Cennetin Tasviri''}} '''Yunus Aslan''' (jdb. 1992, [[Hizan|Xîzan]], [[Bedlîs]]), rojnamevan, nivîskar û pêşkêşvanê televîzyonê yê kurd e. == Jiyan û xebat == Yunus Aslan di sala 1992an de li gundê Huzeranê yê navçeya Xîzan a Bedlîsê ji dayik bûye. Perwerdehiya xwe ya bilind li Beşa Rojnamevaniyê ya Zanîngeha Stenbolê qedandiye. Wî di gelek dezgehên çapemeniyê de xebitiye û di platformên navneteweyî û herêmî de gotar û analîzên siyasî nivîsandiye; di nav de platforma [[De Wereld Morgen]]<ref name="dwm">{{Çavkanî web|sernav=De Wereld Morgen - Auteur: Yunus Aslan|url=https://www.dewereldmorgen.be/auteurs/yunus-aslan|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|ziman=nl}}</ref>, [[Bianet]]<ref name="bianet">{{Çavkanî web|sernav=Bianet Yazar Sayfası - Yunus Aslan|url=https://bianet.org/yazar/yunus-aslan-7668|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026}}</ref>, her wiha rojnameyên ''Yeni Özgür Politika''<ref name="ozgurpolitika">{{Çavkanî web|sernav=Tarihin kavşağında ticaret yolları ve direnişin izleri - Yunus Aslan|url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-tarihin-kavsaginda-ticaret-yollari-ve-direnisin-izleri-193258|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|belavkar=Yeni Özgür Politika}}</ref> û ''Yeni Yaşam''<ref name="yeniyasam">{{Çavkanî web|sernav=Elektrik dağıtım şirketleri: Yolsuzluk, ihmal ve zarar - Yunus Aslan|url=https://yeniyasamgazetesi9.com/elektrik-dagitim-sirketleri-yolsuzluk-ihmal-ve-zarar/|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|belavkar=Yeni Yaşam Gazetesi}}</ref> hene. Her wiha, li ser kanala Medya Haber TVyê pêşkêşvanî û edîtoriya bernameya nûçeyan a bi navê ''Medya Gündemi'' dike<ref name="medyahaber">{{Çavkanî web|sernav=Medya Haber TV - Medya Gündemi Programı|url=https://www.medyahabertv.digital/programlar/tur/medya-gundemi|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|belavkar=Medya Haber TV}}</ref>. == Berhem == * ''Kral'ı Vurmasınlar'' (Roman, Weşanxaneya Cinius)<ref name="kraliurmasinlar">{{Çavkanî pirtûk|nivîskar=Yunus Aslan|sernav=Kral'ı Vurmasınlar|weşanxane=Cinius Yayınları|url=https://www.amazon.com.tr/Kral%C4%B1-Vurmas%C4%B1nlar-Yunus-Aslan/dp/6257613973|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026}}</ref> * ''Cennetin Tasviri'' (Roman, Weşanxaneya Cinius)<ref name="cennetintasviri">{{Çavkanî pirtûk|nivîskar=Yunus Aslan|sernav=Cennetin Tasviri|weşanxane=Cinius Yayınları|url=https://www.amazon.co.uk/Cennetin-Tasviri-Yunus-Aslan/dp/6257713129|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}}[[Kategori:Jidayikbûyî 1992]] [[Kategori:Kesên ji Bedlîsê]] [[Kategori:Rojnamevanên kurd]] [[Kategori:Nivîskarên kurd]] [[Kategori:Pêşkêşvanên televîzyonê]] 7puli572jic2hg7pj60dg10vrp6v868 2100404 2100403 2026-10-25T09:09:52Z Bextareli 189904 2100404 wikitext text/x-wiki {{Şablon:Infobox kesayet|nav=Yunus Aslan|wêne = IMG-20260823-WA0006 (1).jpg|mezinahiya_wêne=250px|binavkirin=Yunus Aslan|rojbûn=1992|ciyê_rojbûn=[[Hizan]], [[Bedlîs]], Tirkiye|pîşe=[[Rojnamevan]], [[nivîskar]], [[pêşkêşvan]]|neteweyî=[[Kurd]]|berhem=* ''Kral'ı Vurmasınlar'' * ''Cennetin Tasviri''}} '''Yunus Aslan''' (jdb. 1992, [[Hizan|Xîzan]], [[Bedlîs]]), rojnamevan, nivîskar û pêşkêşvanê televîzyonê yê kurd e. == Jiyan û xebat == Yunus Aslan di sala 1992an de li gundê Huzeranê yê navçeya Xîzan a Bedlîsê ji dayik bûye. Perwerdehiya xwe ya bilind li Beşa Rojnamevaniyê ya Zanîngeha Stenbolê qedandiye. Wî di gelek dezgehên çapemeniyê de xebitiye û di platformên navneteweyî û herêmî de gotar û analîzên siyasî nivîsandiye; di nav de platforma [[De Wereld Morgen]]<ref name="dwm">{{Çavkanî web|sernav=De Wereld Morgen - Auteur: Yunus Aslan|url=https://www.dewereldmorgen.be/auteurs/yunus-aslan|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|ziman=nl}}</ref>, [[Bianet]]<ref name="bianet">{{Çavkanî web|sernav=Bianet Yazar Sayfası - Yunus Aslan|url=https://bianet.org/yazar/yunus-aslan-7668|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026}}</ref>, her wiha rojnameyên ''Yeni Özgür Politika''<ref name="ozgurpolitika">{{Çavkanî web|sernav=Tarihin kavşağında ticaret yolları ve direnişin izleri - Yunus Aslan|url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-tarihin-kavsaginda-ticaret-yollari-ve-direnisin-izleri-193258|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|belavkar=Yeni Özgür Politika}}</ref> û ''Yeni Yaşam''<ref name="yeniyasam">{{Çavkanî web|sernav=Elektrik dağıtım şirketleri: Yolsuzluk, ihmal ve zarar - Yunus Aslan|url=https://yeniyasamgazetesi9.com/elektrik-dagitim-sirketleri-yolsuzluk-ihmal-ve-zarar/|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|belavkar=Yeni Yaşam Gazetesi}}</ref> hene. Her wiha, li ser kanala Medya Haber TVyê pêşkêşvanî û edîtoriya bernameya nûçeyan a bi navê ''Medya Gündemi'' dike<ref name="medyahaber">{{Çavkanî web|sernav=Medya Haber TV - Medya Gündemi Programı|url=https://www.medyahabertv.digital/programlar/tur/medya-gundemi|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|belavkar=Medya Haber TV}}</ref>. == Berhem == * ''Kral'ı Vurmasınlar'' (Roman, Weşanxaneya Cinius)<ref name="kraliurmasinlar">{{Çavkanî pirtûk|nivîskar=Yunus Aslan|sernav=Kral'ı Vurmasınlar|weşanxane=Cinius Yayınları|url=https://www.amazon.com.tr/Kral%C4%B1-Vurmas%C4%B1nlar-Yunus-Aslan/dp/6257613973|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026}}</ref> * ''Cennetin Tasviri'' (Roman, Weşanxaneya Cinius)<ref name="cennetintasviri">{{Çavkanî pirtûk|nivîskar=Yunus Aslan|sernav=Cennetin Tasviri|weşanxane=Cinius Yayınları|url=https://www.amazon.co.uk/Cennetin-Tasviri-Yunus-Aslan/dp/6257713129|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}}[[Kategori:Jidayikbûyî 1992]] [[Kategori:Kesên ji Bedlîsê]] [[Kategori:Rojnamevanên kurd]] [[Kategori:Nivîskarên kurd]] [[Kategori:Pêşkêşvanên televîzyonê]] 9ol29cnkppixw9ewv6ej7wb7o9p2t74 2100405 2100404 2026-10-25T09:12:04Z Bextareli 189904 2100405 wikitext text/x-wiki {{Şablon:Infobox kesayet|nav=Yunus Aslan|File= IMG-20260823-WA0006 (1).jpg|mezinahiya_wêne=250px|binavkirin=Yunus Aslan|rojbûn=1992|ciyê_rojbûn=[[Hizan]], [[Bedlîs]], Tirkiye|pîşe=[[Rojnamevan]], [[nivîskar]], [[pêşkêşvan]]|neteweyî=[[Kurd]]|berhem=* ''Kral'ı Vurmasınlar'' * ''Cennetin Tasviri''}} '''Yunus Aslan''' (jdb. 1992, [[Hizan|Xîzan]], [[Bedlîs]]), rojnamevan, nivîskar û pêşkêşvanê televîzyonê yê kurd e. == Jiyan û xebat == Yunus Aslan di sala 1992an de li gundê Huzeranê yê navçeya Xîzan a Bedlîsê ji dayik bûye. Perwerdehiya xwe ya bilind li Beşa Rojnamevaniyê ya Zanîngeha Stenbolê qedandiye. Wî di gelek dezgehên çapemeniyê de xebitiye û di platformên navneteweyî û herêmî de gotar û analîzên siyasî nivîsandiye; di nav de platforma [[De Wereld Morgen]]<ref name="dwm">{{Çavkanî web|sernav=De Wereld Morgen - Auteur: Yunus Aslan|url=https://www.dewereldmorgen.be/auteurs/yunus-aslan|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|ziman=nl}}</ref>, [[Bianet]]<ref name="bianet">{{Çavkanî web|sernav=Bianet Yazar Sayfası - Yunus Aslan|url=https://bianet.org/yazar/yunus-aslan-7668|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026}}</ref>, her wiha rojnameyên ''Yeni Özgür Politika''<ref name="ozgurpolitika">{{Çavkanî web|sernav=Tarihin kavşağında ticaret yolları ve direnişin izleri - Yunus Aslan|url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-tarihin-kavsaginda-ticaret-yollari-ve-direnisin-izleri-193258|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|belavkar=Yeni Özgür Politika}}</ref> û ''Yeni Yaşam''<ref name="yeniyasam">{{Çavkanî web|sernav=Elektrik dağıtım şirketleri: Yolsuzluk, ihmal ve zarar - Yunus Aslan|url=https://yeniyasamgazetesi9.com/elektrik-dagitim-sirketleri-yolsuzluk-ihmal-ve-zarar/|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|belavkar=Yeni Yaşam Gazetesi}}</ref> hene. Her wiha, li ser kanala Medya Haber TVyê pêşkêşvanî û edîtoriya bernameya nûçeyan a bi navê ''Medya Gündemi'' dike<ref name="medyahaber">{{Çavkanî web|sernav=Medya Haber TV - Medya Gündemi Programı|url=https://www.medyahabertv.digital/programlar/tur/medya-gundemi|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026|belavkar=Medya Haber TV}}</ref>. == Berhem == * ''Kral'ı Vurmasınlar'' (Roman, Weşanxaneya Cinius)<ref name="kraliurmasinlar">{{Çavkanî pirtûk|nivîskar=Yunus Aslan|sernav=Kral'ı Vurmasınlar|weşanxane=Cinius Yayınları|url=https://www.amazon.com.tr/Kral%C4%B1-Vurmas%C4%B1nlar-Yunus-Aslan/dp/6257613973|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026}}</ref> * ''Cennetin Tasviri'' (Roman, Weşanxaneya Cinius)<ref name="cennetintasviri">{{Çavkanî pirtûk|nivîskar=Yunus Aslan|sernav=Cennetin Tasviri|weşanxane=Cinius Yayınları|url=https://www.amazon.co.uk/Cennetin-Tasviri-Yunus-Aslan/dp/6257713129|roja-lêgerînê=25 çiriya pêşîn 2026}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}}[[Kategori:Jidayikbûyî 1992]] [[Kategori:Kesên ji Bedlîsê]] [[Kategori:Rojnamevanên kurd]] [[Kategori:Nivîskarên kurd]] [[Kategori:Pêşkêşvanên televîzyonê]] 8q510djsn4xlhj8orqwop7bs8uimb88 2100406 2100405 2026-10-25T09:15:08Z Bextareli 189904 2100406 wikitext text/x-wiki | nav = Yunus Aslan | file = IMG-20260823-WA0006 (1).jpg | mezinahiya_wêne = 250px | binavkirin = Yunus Aslan | rojbûn = 1992 | ciyê_rojbûn = [[gundê Huzeranê]], [[Xîzan]], [[Bedlîs]], Tirkiye | pîşe = [[Rojnamevan]], [[nivîskar]], [[pêşkêşvan]] | neteweyî = [[Kurd]] | malbat = Zelal (jina wî)<br />Dara Elî (kurê wî) | berhem = * ''Kral'ı Vurmasınlar'' * ''Cennetin Tasviri'' }} '''Yunus Aslan''' (jdb. 1992, gundê Huzeranê, [[Xîzan]], [[Bedlîs]]), rojnamevan, nivîskar û pêşkêşvanê televîzyonê yê kurd e. Niha li Belçîkayê di nava sirgûnê de dijî. == Jiyan û xebat == Yunus Aslan di sala 1992an de li gundê Huzeranê yê navçeya Xîzan a Bedlîsê ji dayik bûye. Perwerdehiya xwe ya bilind li Beşa Rojnamevaniyê ya Zanîngeha Stenbolê qedandiye. Ew zewicî ye û kurekî wî bi navê Dara Elî heye (jina wî Zelal e). Wî di gelek dezgehên çapemeniyê de xebitiye û di platformên herêmî û navneteweyî de gotar û analîzên siyasî nivîsandiye. Di nav de platforma [[De Wereld Morgen]], [[Bianet]], her wiha rojnameyên ''Yeni Özgür Politika'' û ''Yeni Yaşam'' hene. Her wiha, li ser kanala Medya Haber TVyê pêşkêşvanî û edîtoriya bernameya nûçeyan a bi navê ''Medya Gündemi'' dike. == Berhem == * ''Kral'ı Vurmasınlar'' (Roman, Weşanxaneya Cinius) * ''Cennetin Tasviri'' (Roman, Weşanxaneya Cinius) == Girêdanên derve == * [https://www.dewereldmorgen.be/auteurs/yunus-aslan Maqaleyên Yunus Aslan - De Wereld Morgen] * [https://bianet.org/yazar/yunus-aslan-7668 Rûpela Nivîskar - Bianet] * [https://www.ozgurpolitika.com/haberi-tarihin-kavsaginda-ticaret-yollari-ve-direnisin-izleri-193258 Gotara di Yeni Özgür Politikayê de] * [https://yeniyasamgazetesi9.com/elektrik-dagitim-sirketleri-yolsuzluk-ihmal-ve-zarar/ Gotara di Yeni Yaşamê de] * [https://www.medyahabertv.digital/programlar/tur/medya-gundemi Bernameya Medya Gündemi - Medya Haber TV] [[Kategori:Jidayikbûyî 1992]] [[Kategori:Kesên ji Bedlîsê]] [[Kategori:Rojnamevanên kurd]] [[Kategori:Nivîskarên kurd]] [[Kategori:Pêşkêşvanên televîzyonê]] 31s6a45mouai3s999fxmpqrg5p1pu4b 2100407 2100406 2026-10-25T09:16:52Z Bextareli 189904 2100407 wikitext text/x-wiki {{Infobox kesayet | nav = Yunus Aslan | file = IMG-20260823-WA0006 (1).jpg | mezinahiya_wêne = 250px | binavkirin = Yunus Aslan | rojbûn = 1992 | ciyê_rojbûn = [[gundê Huzeranê]], [[Xîzan]], [[Bedlîs]], Tirkiye | pîşe = [[Rojnamevan]], [[nivîskar]], [[pêşkêşvan]] | neteweyî = [[Kurd]] | malbat = Zelal (jina wî)<br />Dara Elî (kurê wî) | berhem = * ''Kral'ı Vurmasınlar''<br />* ''Cennetin Tasviri'' }} '''Yunus Aslan''' (jdb. 1992, gundê Huzeranê, [[Xîzan]], [[Bedlîs]]), rojnamevan, nivîskar û pêşkêşvanê televîzyonê yê kurd e. Niha li Belçîkayê di nava sirgûnê de dijî. == Jiyan û xebat == Yunus Aslan di sala 1992an de li gundê Huzeranê yê navçeya Xîzan a Bedlîsê ji dayik bûye. Perwerdehiya xwe ya bilind li Beşa Rojnamevaniyê ya Zanîngeha Stenbolê qedandiye. Ew zewicî ye û kurekî wî bi navê Dara Elî heye (jina wî Zelal e). Wî di gelek dezgehên çapemeniyê de xebitiye û di platformên herêmî û navneteweyî de gotar û analîzên siyasî nivîsandiye. Di nav de platforma [[De Wereld Morgen]], [[Bianet]], her wiha rojnameyên ''Yeni Özgür Politika'' û ''Yeni Yaşam'' hene. Her wiha, li ser kanala Medya Haber TVyê pêşkêşvanî û edîtoriya bernameya nûçeyan a bi navê ''Medya Gündemi'' dike. == Berhem == * ''Kral'ı Vurmasınlar'' (Roman, Weşanxaneya Cinius) * ''Cennetin Tasviri'' (Roman, Weşanxaneya Cinius) == Girêdanên derve == * [https://www.dewereldmorgen.be/auteurs/yunus-aslan Maqaleyên Yunus Aslan - De Wereld Morgen] * [https://bianet.org/yazar/yunus-aslan-7668 Rûpela Nivîskar - Bianet] * [https://www.ozgurpolitika.com/haberi-tarihin-kavsaginda-ticaret-yollari-ve-direnisin-izleri-193258 Gotara di Yeni Özgür Politikayê de] * [https://yeniyasamgazetesi9.com/elektrik-dagitim-sirketleri-yolsuzluk-ihmal-ve-zarar/ Gotara di Yeni Yaşamê de] * [https://www.medyahabertv.digital/programlar/tur/medya-gundemi Bernameya Medya Gündemi - Medya Haber TV] [[Kategori:Jidayikbûyî 1992]] [[Kategori:Kesên ji Bedlîsê]] [[Kategori:Rojnamevanên kurd]] [[Kategori:Nivîskarên kurd]] [[Kategori:Pêşkêşvanên televîzyonê]] 7h21q3zfwvmchj3oflu3nzl8r039cpa 2100408 2100407 2026-10-25T10:03:14Z Kawa63 105128 /* */ 2100408 wikitext text/x-wiki {{Jêbirin|Xelet}} {{Infobox kesayet | nav = Yunus Aslan | file = IMG-20260823-WA0006 (1).jpg | mezinahiya_wêne = 250px | binavkirin = Yunus Aslan | rojbûn = 1992 | ciyê_rojbûn = [[gundê Huzeranê]], [[Xîzan]], [[Bedlîs]], Tirkiye | pîşe = [[Rojnamevan]], [[nivîskar]], [[pêşkêşvan]] | neteweyî = [[Kurd]] | malbat = Zelal (jina wî)<br />Dara Elî (kurê wî) | berhem = * ''Kral'ı Vurmasınlar''<br />* ''Cennetin Tasviri'' }} '''Yunus Aslan''' (jdb. 1992, gundê Huzeranê, [[Xîzan]], [[Bedlîs]]), rojnamevan, nivîskar û pêşkêşvanê televîzyonê yê kurd e. Niha li Belçîkayê di nava sirgûnê de dijî. == Jiyan û xebat == Yunus Aslan di sala 1992an de li gundê Huzeranê yê navçeya Xîzan a Bedlîsê ji dayik bûye. Perwerdehiya xwe ya bilind li Beşa Rojnamevaniyê ya Zanîngeha Stenbolê qedandiye. Ew zewicî ye û kurekî wî bi navê Dara Elî heye (jina wî Zelal e). Wî di gelek dezgehên çapemeniyê de xebitiye û di platformên herêmî û navneteweyî de gotar û analîzên siyasî nivîsandiye. Di nav de platforma [[De Wereld Morgen]], [[Bianet]], her wiha rojnameyên ''Yeni Özgür Politika'' û ''Yeni Yaşam'' hene. Her wiha, li ser kanala Medya Haber TVyê pêşkêşvanî û edîtoriya bernameya nûçeyan a bi navê ''Medya Gündemi'' dike. == Berhem == * ''Kral'ı Vurmasınlar'' (Roman, Weşanxaneya Cinius) * ''Cennetin Tasviri'' (Roman, Weşanxaneya Cinius) == Girêdanên derve == * [https://www.dewereldmorgen.be/auteurs/yunus-aslan Maqaleyên Yunus Aslan - De Wereld Morgen] * [https://bianet.org/yazar/yunus-aslan-7668 Rûpela Nivîskar - Bianet] * [https://www.ozgurpolitika.com/haberi-tarihin-kavsaginda-ticaret-yollari-ve-direnisin-izleri-193258 Gotara di Yeni Özgür Politikayê de] * [https://yeniyasamgazetesi9.com/elektrik-dagitim-sirketleri-yolsuzluk-ihmal-ve-zarar/ Gotara di Yeni Yaşamê de] * [https://www.medyahabertv.digital/programlar/tur/medya-gundemi Bernameya Medya Gündemi - Medya Haber TV] [[Kategori:Jidayikbûyî 1992]] [[Kategori:Kesên ji Bedlîsê]] [[Kategori:Rojnamevanên kurd]] [[Kategori:Nivîskarên kurd]] [[Kategori:Pêşkêşvanên televîzyonê]] 3nnaeygjv7b7s7wseo03h81h800oioc