Wîkîpediya kuwiki https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAk MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Medya Taybet Gotûbêj Bikarhêner Gotûbêja bikarhêner Wîkîpediya Gotûbêja Wîkîpediyayê Wêne Gotûbêja wêneyî MediaWiki Gotûbêja MediaWiki Şablon Gotûbêja şablonê Alîkarî Gotûbêja alîkariyê Kategorî Gotûbêja kategoriyê Portal Gotûbêja portalê TimedText TimedText talk Modul Gotûbêja modulê Event Event talk 0 2929 2101603 2083404 2026-11-03T14:12:52Z Kawa63 105128 /* */ 2101603 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Serhildana Şêx Seîdê Pîranî (1925-1927) | perçeyekî = [[Dîroka Bakurê Kurdistanê|Şerê Bakurê Kurdistanê]] û [[Binpêkirina mafên kurdan li Tirkiyeyê]] | wêne = [[Wêne:Herema Serhildana Şêx Seîd, 1925.png|400px]] | binnivîs = Herêmên dagirkirî yê serhildanê, 1925an | dîrok = 13ê sibata 1925an - {{Derdora}} zivîstana 1927an | herêm = [[Bakurê Kurdistanê]] | sedem = [[Binpêkirina mafên kurdan li Tirkiyeyê]]<br>[[Kemalîzm|Dij-kemalîzm]]<br>[[Kurdperwerî]] | encam = Tepesekirina serhildanê * Hezaran sivîlên kurd hatin kuştin * Şêx Seîd û 7000 kes ên din hatin dadgeh kirin û gelek ji wan hatin bidarvekirin | şervan1 = [[Tirkiye|Komara Tirkiyeyê]] * [[Hêzên Çekdar ên Tirk|Artêşa Sêyem]] * Çeteyên Tirk * [[Yurik|Eşîrên Yirik]] | şervan2 = [[Azadî (rêxistin)|Civaka Serxwebûna Kurdistanê]]<br>[[Cemiyeta Tealiya Kurdistanê]] * [[Lîsteya êlên kurdan|Eşîrên Kurd]] | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mistafa Kemal Atatirk]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Fethi Okyar|Fethî Okyar]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[İsmet İnönü|Îsmet Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Kâzım İnanç|Qazim Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Elî Saîp Ûrsavaş Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Muğlalı|Mistafayê Muglayê]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mürsel Bakû|Mirsel Bakî]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Naci Eldeniz|Necî Paşa]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Kurdistan}} [[Şêx Seîd]]<br>{{Sembola alayê|Kurdistan}} [[Şêx Ebdurehîm]]<br>{{Sembola alayê|Kurdistan}} [[Dr. Fûad|Fûad Beg]]<br>{{Sembola alayê|Kurdistan}} [[Keremê Qolaxasî]]<br>{{Sembola alayê|Kurdistan}} [[Qaso|Qasim Beg]]<br>{{Sembola alayê|Kurdistan}} [[Seyîd Ebdulqadir]]<br>{{Sembola alayê|Kurdistan}} [[Xalîd Begê Cibirî]]<br>{{Sembola alayê|Kurdistan}} [[Şêx Ebdullahê Melekan]]<br>{{Sembola alayê|Kurdistan}} [[Biroyê Heskî Têlî]]<br>{{Sembola alayê|Kurdistan}} [[Nûrî Dêrsimî]]<br>{{Sembola alayê|Kurdistan}} [[Yûsif Ziya Beg]] | hêz1 = Sibat - adar: 25.000 (12.000 bi çêkan){{Sfn|Olson|1989|p=107}}<br>Nîsan: 52.000 (25.000 bi çêkan){{Sfn|Olson|1989|p=107}} | hêz2 = 15.000{{Sfn|Olson|1989|p=107}} | windahî1 = 13.000+<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Barkey |pêşnav=Karen |tarîx=2007 |sernav=Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300-1923. By Caroline Finkel. New York: Basic Books, 2006. |url=https://doi.org/10.2307/20060234 |kovar=Slavic Review |cild=66 |hejmar=2 |rr=550 |doi=10.2307/20060234 |issn=0037-6779}}</ref> | windahî2 = 9.000 - 10.000 şervan<br>25.000+ sivîlan<br>100.000+ koçber{{Sfn|Olson|1989|p=107}} }} '''Serhildana Şêx Seîdê Pîranî''', serhildaneke [[Kurdperwerî|neteweperwer]] û [[Îslamîzm li Kurdistanê|îslamî]] ya [[kurd]] bû ku di sibata 1925an de li [[Bakurê Kurdistanê]] li dijî [[Tirkiye|Komara Tirkiyeyê]] ya [[Laîsîzm|laîk]] a nû damezrandî derketiye holê. Serhildan ji aliyê [[Şêx Seîd]] ve ku şêxekî navdar ê [[Neqşbendî]] bû hatibû birêve birin. Di heman demê de serhildana Şêx Seîd ji aliyê rêxistina veşartî ya [[Azadî (rêxistin)|Azadî]]{{Sfn|Olson|1989|p=42}}, rayedarên dînî yên herêmî, serokên [[Lîsteya êlên kurdan|eşîran]] û ji aliyê hinek efserên berê yên [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] ve jî hatibû piştgirî kirin. Serhildan di çarçoveya veguherîneke siyasî ya berfireh de piştî hilweşandina siyasî ya osmanî û [[Tenzîmat|polîtîkayên navendîkirinê]] yên Enqereyê ku rêxistina siyasî ya kurd û xweseriya herêmî bi tundî sinordar kiribû, derketiya holê.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Longing for the Lost Caliphate: A Transregional History |paşnav=Hassan |pêşnav=Mona |weşanger=Princeton University Press |tarîx=2017-01-10 |isbn=978-1-4008-8371-4 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=pqqtDAAAQBAJ&pg=PA168&redir_esc=y}}</ref> Serhildan di sibata sala 1925an de bi êrîşên hevrêzkirî (koordînekirî) li ser saziyên hikumetê û qereqolên [[cendirme]]yê li seranserê deverên mezin ên Bakurê Kurdistanê ku di nav de [[Amed]], [[Xarpêt (navçe)|Xarpêt]] û [[Çewlîg]] hebûn destpêkiribû. Her çend qonaxa destpêkê ya serhildanê şerên konvansiyonel û girtina demkî ya çend bajaran di nav xwe de digirt jî, [[Artêşa Tirk|artêşa tirk]] hêzên serdest seferber kir da ku serhildanê tepeser bike. Heta adara sala 1925an, qonaxa leşkerî ya rêxistinkirî ya serhildanê di bin êrîşên berdewam ên dewletê de bi piranî hilweşiyabû. Lêbelê berxwedan bi têkçûna hêzên sereke bi tevahî nesekinî û li bi [[Şerê gerîlayî|şerê gerîla]] yên herêmî û perçebûyî li hinek deverên herêmê ku ji hêla serhildêr û alikagirên saxmayî ve dihatin meşandin, berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |tarîx=2009-10 |sernav=Exaggerating and exploiting the Sheikh Said Rebellion of 1925 for political gains |url=https://www.cambridge.org/core/journals/new-perspectives-on-turkey/article/abs/exaggerating-and-exploiting-the-sheikh-said-rebellion-of-1925-for-political-gains/03B7B58CABB36D04AD7CFCDB3793E35F |kovar=New Perspectives on Turkey |ziman=en |cild=41 |rr=181–210 |doi=10.1017/S0896634600005410 |issn=0896-6346}}</ref> Her çend serhildan wekî serhildanek rêxistinkirî di sala 1925an de bi bandor hatibe tepisandin jî, encamên wê yên siyasî û ewlehiyê ji wê salê wêdetir dirêj bûye. Êrîşên leşkerî yên berfireh, girtinên girseyî û dozên qanûnî ya dewleta tirk li dijî beşdar û alîgirên gumanbar berdewam kiriye. Qonaxa dawî ya tepeserkirinê bi darvekirina Şêx Seîd û kesayetên din ên pêşeng di nîsana sala 1925an de gihîşt lûtkeyê ku piştre darizandin û bidarvekirinên çalakvanên kurd ku di nav de serokên berê yên rêxistina Azadî jî hebû, heta nîsana sala 1927an berdewam kiriye. Ji ber vê sedemê, dîroknas pir caran serhildana Şêx Seîd ne tenê wekî serhildanek demkurt, wekî serdemek dirêj a serhildan û dij-serhildanê ku bi berxwedana gerîla û tepeserkirina sîstematîk a dewletê ya zêdetirî ku du salan berdewam kiriye, bi nav dikin.{{Sfn|Olson|1989|p=153}} Wekî berdewamiyeke cezayî, dewleta tirk piştî tepisandina serhildanê, fermana komkujiya gelê Amedê dabû ku di ve de ji 15 heya 20 hezar kurd hebûn, hatibûn kuştin. == Piştperdeh == Di salên pêşîn ên Komara Tirkiyeyê de, dewleta nû bernameyeke mezin a reformên nû yê navendî û neteweperwer da destpêkirin ku bandorek kûr li ser hemî beşên civakê kiriye ku di nav de nifûsa kurd a Bakurê Kurdistanê hebû. Armanca van reforman ew bû ku mîrasa sazûmanî ya [[Împeratoriya Osmanî]] hilweşînin û li şûna wê dewleteke neteweyî ya yekgirtî û laîk ava bikin. Lêbelê ji bo gelek kurdan, ev polîtîka ne tenê wekî modernîzasyon, lê wekî hilweşandineke sîstematîk a xweseriya herêmî, naskirina çandî û otorîteya dînî hatin jiyîn. Jiholêrakirina avahiyên desthilatdariya kevneşopî, sinordarkirinên li ser ziman û perwerdehiyê û hebûna zêde ya saziyên dewletê li herêmên kurdan nerehetiyek berfireh çêkiriye. Fikarên li ser pirsa kurd, heta berî îlankirina fermî ya komarê jî, di asta herî bilind a serokatiya Tirkiyeyê de hatibûn gotin. Di gotarekê de ku di 14ê çileya 1923an de li [[Eskişehir (parêzgeh)|Eskişehirê]] hat dayîn, [[Mustafa Kemal Atatürk]] bi awayekî zelal mijara kurdbûnê di herêma [[Mûsil]]-[[Kerkûk]]ê de anî ziman û hişyarî da ku hewldanên [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] ji bo damezrandina dewleteke kurdî li [[Başûrê Kurdistanê]] dikarin di nav kurdên di nav sinorên Tirkiyeyê de daxwazên wekhev derxina holê.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Özbilge |pêşnav=Gökhan |paşnav2=Canatan |pêşnav2=Behice |paşnav3=Ipek |pêşnav3=Ozlem |tarîx=2024-04-01 |sernav=Türkiye’de Finansal Kaynak Yönetiminin Finansal Kaygılar Üzerine Etkileri |url=https://doi.org/10.17153/oguiibf.1347848 |kovar=Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi |cild=19 |hejmar=1 |rr=95 |doi=10.17153/oguiibf.1347848 |issn=1306-6730}}</ref> Wî îdia kiriye ku ji bo pêşîgirtina li pêşveçûnek wisa, Tirkiye dê hewce bike ku bandora xwe ber bi başûr ve berfireh bike. Ev gotin nîşan didin ku pirsa kurd çawa ji destpêkê ve bi fikarên ewlehiyê û nakokiyên axê ve girêdayî bûye. Di heman demê de, siyaseta brîtanî li herêmê beşdarî nezelaliya kurdan û seferberiya siyasî bûye. Nameyên dîplomatîk ên brîtanî yên piştî şer nêzîkatiyek pragmatîk û amûrî li hember kurdan eşkere dikin.<ref>"İngiliz Belgelerinde Türkiye" Erol Ulubelen, Çağdaş Yay., 1982, sf.195; ak. U.Mumcu, "Kürt-İslam Ayaklanması" Tekin Yay., 19. Bas., 1995, r.24</ref> Di raporek ku di 28ê mijdara 1919an de ji [[London]]ê re hatiye şandin de, berdevkek brîtanî tê gotin ku her çend baweriya bi kurdan nayê kirin jî, dîsa jî di berjewendiyên brîranî de ye ku wan bikar bînin.<ref>Sevr Anlaşmasına Doğru Osman Olcay, SBF Yay., Ankara-1981, s.121; ak. U. Mumcu, "Kürt-İslam Ayaklanması" Tekin Yay., 19.Bas. 1995, r. 28</ref> Bi heman awayî, di [[Konferansa San Remoyê]] ya di 19ê gulana 1920an de, Serokwezîrê brîtanî [[David Lloyd George]] tê gotin ku kurd bêyî piştgiriya hêzek mezin nikarin bijîn û li ser îhtîmala veqetandina herêma Mûsilê û girêdana wê bi dewletek kurdî ya pêşerojê nîqaş kir - di heman demê de zehmetiyên mezin ên bidestxistina rêkeftinek wisa bi rêkeftinê qebûl kiriye. Van daxuyaniyan hêviyên kurdan xurt kiriye û di heman demê de lawaziya wan a li hember siyaseta hêzên mezin jî destnîşan kiriye. [[Pirsa Mûsilê]] ya di navbera Keyaniya Yekbûyî û Tirkiyeyê de bû paşxaneyek girîng a navneteweyî ji bo bûyerên ku beriya serhildanê bûne. Di dema [[Peymana Lozanê|Konferansa Aştiyê ya Lozanê]] de, pirsgirêk ji bo danûstandinên dualî hate paşxistin, bi şertê ku têkçûn dê bibe sedema hakemtiya Cemiyeta Miletan. Dema ku danûstandinên li [[Stembol]]ê di 19ê gulana 1924an de têk çûn, Brîtanyayê di 6ê tebaxa 1924an de bi fermî mijar şand Cemiyetê. Di vê serdema aloziya zêde de bû ku rayedarên dagirker ên brîtanî li Başûrê Kurdistanê qanûna leşkerî îlankirin, tevgera efseran sînordar kirin û leşker ji nû ve şandin Mûsilê, di heman demê de fîloyek brîtanî ber bi [[Besre]]yê ve diçûye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=ER |pêşnav=İlyas |tarîx=2023-12-31 |sernav=Kafkasya Bölgesinde Ermeni ve Kürt Ayrılıkçı Hareketleri Üzerine Türkiye-Sovyet Rusya İstihbarat Vakaları (1924-1955) |url=https://doi.org/10.61348/htde.1329223 |kovar=Harp Tarihi Dergisi |hejmar=8 |rr=53 |doi=10.61348/htde.1329223 |issn=2757-5950}}</ref> Serhildana Şêx Seîd li hember vê paşxaneya leşkerîkirina herêmî û pevçûna dîplomatîk derket holê ku têgihîştina sedemên wê hîn tevlihevtir kiriye. Li hundir, dijberiya li dijî polîtîkayên Enqereyê ne tenê bi derdorên kurdî ve sinordar bûye. Fermandarên navdar ên [[Şerê Rizgariya Tirkiyeyê|Şerê Serxwebûnê]] fikarên xwe yên zêde li ser tiştê ku ew wekî meyla otokratîk û dij-[[dîn]]î ya hikumetê dibînin, nîşan danine. Di 17ê mijdara 1924an de, wan ''Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'' (TCF) damezrandin ku yekem partiya muxalefetê ya li komarê bûye. Partiyê rêzgirtina ji bo baweriya dînî ragihand û bi eşkereyî rexne li ''Cumhuriyet Halk Fırkası'' (CHF) ya desthilatdar girt ji ber ku îslamê binpê dike.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=From Caliphate to Secular State: Power Struggle in the Early Turkish Republic: Power Struggle in the Early Turkish Republic |paşnav=Ph.D |pêşnav=Hakan Ozoglu |weşanger=ABC-CLIO |tarîx=2011-06-24 |isbn=978-0-313-37957-4 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=Cw5V1c1ej_cC&pg=PA147&redir_esc=y}}</ref> Daxuyaniyên kesayetiyên wekî [[Kazım Karabekir|Qazim Qerebekir]] û [[Fethi Okyar|Fethî Beg]] hestek berfirehtir nîşan dan ku rejîma nû beşên muhafezekar û dînî yên civakê ji hev dûr dixe. Ev nîqaş di dawiya çileya 1925an de, dema ku cîgirê TCFê [[Şêxzadê Ziyaedîn Efend]] di parlementerê de hikumetê ji ber teşwîqkirina hilweşîna exlaqî û paşguhkirina adetên dinî şermezar kiriye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=ERSANLI-BEHAR |pêşnav=Büsra |tarîx=1985-11-01 |sernav=Nurşen Mazıcı, Belgelerle Atatürk Döneminde Muhalefet, 1919-1926, Istanbul, Dilmen Yayınevi, 1984 |url=https://doi.org/10.4000/cemoti.525 |kovar=CEMOTI |hejmar=1 |rr=82–83 |doi=10.4000/cemoti.525 |issn=0764-9878}}</ref><ref> Metin Toker, Şeyh Sait ve İsyanı, Akis Yayınları, Ankara 1968, r. 21.</ref> Li herêmên Bakurê Kurdistanê, muxalefeta rêxistinkirî li dora rêxistina veşartî [[Azadî (rêxistin)|Azadî]] ku ji aliyê [[Xalîd Begê Cibirî]] ve dihat birêvebirin, her ku diçû, kom dibûye.{{Sfn|Olson|1989|p=42}} Azadî bi giranî ji endamên berê yên [[Hengên Hemîdiye]], [[Lîsteya êlên kurdan|milîsên eşîrî]] yên kurd ên ku di destpêkê de di bin siltan [[Ebdulhemîd II]] de hatine damezrandin, sûd werdigirtiye.{{Sfn|Olson|1989|p=43-45}} Van toran hem ezmûna leşkerî û hem jî rewatiya herêmî peyda kirine.{{Sfn|Olson|1989|p=43-45}} Li gorî raporên îstîxbarata brîtanî, efserên Azadî navnîşek ji yanzdeh gilî û gazindan berhev kirin ku tê de daxwazên çandî yên kurdî, îdiayên muameleya xirab a tirkan, tirsa ji sirgûnkirinên girseyî, nebûna [[Kurdistan]]ê di nexşeyan de, qedexeyên li ser ziman û perwerdehiya [[Zimanê kurdî|kurdî]] û giliyên ji îstismara aborî ya herêmên kurdî hebûn. Serhildana Şêx Seîd ji ber berxwedana çekdarî ya berê jî, bi taybetî [[Serhildana Elkê 1924|serhildana Elkê]] ya îlona 1924an de pêk hatiye. Ev serhildana biçûktir û bêserkeftî ku ji aliyê Xalîd Begê Cibirî û [[Îhsan Nûrî Paşa|Îhsan Nûrî]] ve bi fermana endamê Azadî yê navdar [[Yûsif Ziya Beg]] ve hatibû birêvebirin, zû hatiye tepeserkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://pure.uva.nl/ws/files/867135/65687_13.pdf |sernav=Young Turk social engineering : mass violence and the nation state in eastern Turkey, 1913- 1950 |malper=pure.uva.nl |roja-gihiştinê=2026-01-18}}</ref> Her çend ji aliyê leşkerî ve sinordar bû jî, serhildana Elkê hebûna berxwedana rêxistinkirî ya kurd nîşan da û hem Enqere û hem jî çalakvanên kurd qanih kirine ku pevçûnek mezintir li ber derî ye.{{Sfn|Olson|1989|p=48-50}} Bi vî awayî, ew wekî pêşgotinek rasterast ji bo serhildana Şêx Seîd a ku di destpêka 1925an de li pey wê hat, xebitiye.<ref name=":0">{{Jêder-kitêb |sernav=A people without a country: the Kurds and Kurdistan |weşanger=Zed Books |tarîx=1993 |rr=52-53 |isbn=978-1-85649-194-5 |çap= |cih=London |paşnavê-edîtor=Chaliand |pêşnavê-edîtor=Gérard}}</ref> == Beşdarbûnên serhildanê == [[Wêne:Sheikh Sherif, Sheikh Said, Kasim, Sheikh Abdullah.jpg|thumb|Li pêş, ji çep heta rast: Şêx Şêrîf û Şêx Seîd, li piş: Şêx Hemîd, [[Qaso|Qasim Ataç]] û Şêx Ebdûlah]] Di qonaxa amadekariyê ya serhildanê de, Şêx Seîd bangek berfireh li nifûsa misilman a Tirkiyeyê kiriye û bang li wan kir ku piştgiriyê bidin serhildana ku dihatiye plankirin. Ev bang bi zimanê dînî hatibû amadekirin û armanc dikiriye ku hevgirtinê li seranserê sinorên herêmî û civakî seferber bike. Lêbelê di pratîkê de, beşdarbûn kêmtir ji bersivek dînî ya giştî û bêtir ji torên herêmî, eşîrî û siyasî yên heyî yên li [[Bakurê Kurdistanê]] ve hatiye şekilkirin. Eşîrên ku bi awayekî çalak beşdarî serhildanê bûn, bi piranî [[kurmanc]] û [[zaza]] bûn ku bingeha erdnîgarî û civakî ya serhildanê nîşan didane. Her çend banga Şêx Seîd bi awayekî gerdûnî bû jî, seferberiya rastîn bi piranî bi herêmên Bakurê Kurdistanê ve sinordar maye. Beşdarbûn di navbera eşîran de, li gorî têkiliyên wan ên berê bi dewletê, avahiyên desthilatdariya herêmî û ezmûna dîrokî ya bi şerê çekdarî re, pir diguheriye. Bi taybetî, eşîrên [[Xormekan]] û [[Herkî]], her du jî komên kurdî yê [[Qizilbaş]], wekî di nav dijberên herî çalak û bibandor ên serhildanê de derketin holê.{{Sfn|Olson|1989|p=97-98}} Berxwedana wan a li hember tevgera Şêx Seîd di ezmûna demdirêj a rûbirûbûna bi hikumeta Tirkiyeyê û gerandina desthilatdariya dewletê de kok vedidaye. Van eşîran berê stratejiyên lihevhatin û berxwedanê pêşxistibûn ku wan ji serhildanek ku ji hêla elîtên dînî yên [[Sunîtî|sunî]] ve dihat rêvebirin guman dikir ku cihêrengiya navxweyî ya civaka kurd û sinorên seferberiya yekgirtî nîşan didaye. Di asta rêxistinî de, serhildanê ji Azadî, û herwiha ji çend efserên kurd ên ku berê di artêşa osmaniyan de xizmet dikirin, piştgiriyek girîng wergirtine. Van kesayetan pisporiya leşkerî, ezmûna rêxistinî û torên ku ji avahiyên eşîrî wêdetir diçûn, pêşkêş kirin. Tevlîbûna wan têkiliya di navbera rêxistinkirina siyasî ya veşartî ya kurd û destpêka serhildana vekirî de tekez kir, her çend hevrêziya di navbera plansazên siyasî û şervanên herêmî de ne yeksan mane. Texmînkirina hejmara beşdaran mijara nîqaşeke dîrokî bûye. Dîroknas [[Robert Olson|Robert W. Olson]], bi karanîna gelek çavkaniyên hemdem, pêşniyar dike ku bi qasî 15,000 serhildêr texmînek navînî ya maqûl a kesên ku di serhildanê de beşdar bûne temsîl dikiriye.{{Sfn|Olson|1989|p=102}} Ev hejmar hem mezinahiya girîng a serhildanê û hem jî sinordarkirinên wê nîşan dida, ji ber ku ew li herêmê kom bû û di dawiyê de têrê nekir ku li hember bersiva leşkerî ya tevahî ya dewleta tirkî bisekine. === Civakên Kurdistanê ku li dijî bûn === Sinordariyeke sereke ya serhildana Şêx Seîd redkirina beşdarbûna çend komên kurdî bû, bi taybetî di nav eşîrên Elewî de, piraniya eşîrên ku berê beşdarî [[serhildana Qoçgiriyê]] bûbûn.{{Sfn|Olson|1989|p=96}} Beşdarnebûna wan paşketineke girîng nîşan da, ji ber ku van eşîran bandor li ser komên cîran dikirin. Gelek serokên eşîran tercîh kirin ku xwe ji serhildanê dûr bixin û tercîh kirin ku têkiliyên baş bi hikumeta Tirkiyeyê re biparêzin ji bilî ku bi serhildaneke eşkere tepeseriyê bikin.{{Sfn|Olson|1989|p=45}} Vê biryarê seferberiya berfirehtir bêhêvî kiriye û beşdarî belavbûna erdnîgarî ya sinordar a serhildanê bûye. Ji bilî nerazîbûna eşîrî, beşên nifûsa kurd ên li dora [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekirê]], di nav de hem cotkar û hem jî malbatên navdar, ji piştgiriya serhildanê dûr ketine.{{Sfn|Olson|1989|p=98-99}} [[Malbata Cemîlpaşazade]] ya ku di vê demê bandorekî mezin li Bakurê Kurdistanê hebûye û herwiha neviyên [[Ezîzî (xanedan)|xanedana ezîziyan]] bûn, bi eşkereyî xwe bi hikumeta Tirkiyeyê re girêdan û rewatiya serhildanê di nav elîtên kurd de bêtir qels kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Nationalismus in Kurdistan: Vorgeschichte, Entstehungsbedingungen und erste Manifestationen bis 1925 |paşnav=Behrendt |pêşnav=Günter |weşanger=Deutsches Orient-Institut |tarîx=1993 |rûpel=367 |isbn=978-3-89173-029-4 |cih=Hamburg |series=Schriften des Deutschen Orient-Instituts}}</ref> Bi heman awayî, xwediyên hêzên herêmî yên wekî hikumdarê [[Cizîr]]ê [[Şêx Seîda]] û [[Şêx Ziyaedîn]] yê [[Norşîn]]ê red kirin ku piştgiriyê bidina serhildanê, li şûna wê tercîh kirin ku bi rayedarên [[Kemalîzm|kemalîst]] re lihevhatineke bikin.{{Sfn|Behrendt|1993|p=373-374}} Van biryaran hesabên pragmatîk ên ku kok li siyaseta hêza herêmî digirin nîşan didane, ne ku lihevhatina îdeolojîk. Hin çavdêrên hemdem û yên paşê pêşniyar kirine ku serokatiya serhildanê alîkariya brîtanî xwestiye, ji ber ku ew dizanin ku dewletek kurdî dibe ku bêyî piştgiriya derve ji bo zindîmana xwe zehmetiyan bikşîne. Her çend ev îdiya hîn jî di bin nîqaşê de bû, ew têgihîştina di nav beşên serokatiya kurd de tekez dikirin ku çavkaniyên navxweyî bi tena serê xwe ji bo domandina serhildanek serketî ne bes in. Di heman demê de, tevî bangewaziya Şêx Seîd ji bo îslamê, di nav [[Tirk|misilmanên tirk]] de beşdarbûnek girîng tune bû. Daxuyaniya wî ya ku tê ragihandin ku "kuştina yek tirk ji kuştina heft [[Bêbawerî|kefîran]] çêtir e" ji hêla zanyaran ve wekî delîl hatiye destnîşan kirin ku serhildanê formek nû ya radîkalîzmê afirand ku tundrewiya îslamî bi dijminatiya li hember tirkan re dike yek. Vê retorîkê alîgirên potansiyel bêtir ji hev dûr xist û dibe alîkar ku rave bike ka çima serhildan tenê li hejmareke sinorkirî ya herêmên ku piraniya wan kurd in xurt mane.<ref> Örgeevren, Ahmet Süreyya (2002). Şeyh Sait İsyanı Ve Şark İstiklâl Mahkemesi: Vesikalar, Olaylar, Hatıralar. İstanbul: Temel Yayınları. r. 225.</ref> Bersiva leşkerî ya hikumeta Tirkiyeyê dînamîkên dijberî û berxwedanê jî şekil didaye. Di dema serhildanê de, balafirên Tirkiyeyê ji bo bombebaranê li dijî sivîlan hatin bikaranîn, bi taybetî li herêma [[Palo]]-[[Çewlîg]], û balafirgeha nêzîkî [[Xarpêt (navçe)|Xarpêtê]] wekî baregeheke operasyonê ya sereke kar dikiriye.{{Sfn|Olson|1989|p=77}} Lêbelê, tomarên Wezareta Hewayî ya Brîtanî nîşan didan ku raporên li ser operasyonên hewayî yên Tirkiyeyê nisbeten kêm bûnê û bi giranî ji Fermandariya Hewayî ya Brîtanî ya li [[Mûsil]]ê ku çavdêriya îstîxbarata Iraqê dikir, hatine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Die Welt des Islams: Zeitschrift der Deutschen Gesellschaft für Islamkunde |weşanger=D. Reimer |tarîx=2000 |rûpel=77 |ziman=de |url=https://books.google.at/books?id=vIAMAQAAMAAJ&pg=PA77&redir_esc=y}}</ref> Ev rapor nîşan didin ku di destpêka serhildanê de, Tirkiyeyê xwediyê eskadronek bûye ku ji heft balafiran pêk dihat ku tenê du ji wan di operasyonê de bûn,{{Sfn|Olson|1989|p=120}} her çend tê ragihandin ku hejmara balafirên beşdar di dema kampanyayê de gihîştiye zêdetirî heftêyan. Di dawiyê de, hikumeta Tirkiyeyê destûr wergirt ku [[rêhesina Bexdayê]] bikar bîne da ku leşkeran bi rêya [[Sûrî|Sûriyeyê]] ya di bin kontrola [[Fransa]]yê de veguhezîne, bi vî awayî şiyanên xwe yên lojîstîkî bi girîngî zêde kiriye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |tarîx=1994 |sernav=The Kurdish Factor in Turkish Foreign Policy |url=https://www.jstor.org/stable/45197497 |kovar=Journal of Third World Studies |cild=11 |hejmar=2 |rr=440 |issn=8755-3449}}</ref> Vê hevkariya navneteweyî rê da Enqereyê ku hêzên xwe bi lez û bez bigihîne herêma şer û tecrîda dîplomatîk a serhildanê tekez kiriye. == Serhildan == Piştî tepeserkirina serhildana Elkê, hikumeta Tirkiyeyê hewlên xwe ji bo pêşîgirtina li serhildaneke berfirehtir a kurdan zêde kiriye.{{Sfn|Olson|1989|p=107}} Di destpêka sibata 1925an de, hêzên ewlehiyê ketin herêma [[Pîran, Diyarbekir|Pîranê]] da ku kesayetiyên navdar ên kurd bigirin ku guman dikirin tevlî torên veşartî yên bi [[Azadî (rêxistin)|Azadî]] ve girêdayî ne. Ev operasyon ji aliyê alîgirên çekdarên dilsoz yê Şêx Seîd ve hatin astengkirin, û pevçûn zû veguherî serhildaneke vekiriye. Li gelek deveran efserên tirk hatin kuştin an jî dîl hatin girtin ku bi vî awayî desthilatdariya hikumetê li wan deveran bi dawî bû û veguherîna ji komployê bo serhildana çekdarî destpêkiriye.<ref name=":0" /> Di 13ê sibata 1925an de, Şêx Seîd di xutbeyekê de ku li mizgefta Pîranê pêşkêş kir, bi eşkereyî dijberiya xwe ya li dijî polîtîkayên Enqereyê ragihandiye, girtina [[medrese]]yan, rakirina Wezareta Karûbarên Dînî û êrîşên li ser dînê îslamê şermezar kiriye.<ref>Behçet Cemal, Şeyh Sait İsyanı, Sel Yayınları, İstanbul 1955, r.24.</ref> {{Quote|Medreseyan hatin girtin. Wezîrata Karûbarên Dînî hatiye sazkirin û dibistanên dînî bi dibistanên neteweyî hatin girêdan. Di rojnameyan de, hejmarek nivîskarên bêdîn cesaret dikin ku heqaretê li pêxember bikin û zimanê pêxemberê me dirêj bikin. Ger ez îro bikaribim vê bikim, ez ê dest bi şerê xwe bikim û hewl bidim ku dîn û miletê xwe dîsa bilind bikim.|sign=Şêx Seîd di Mizgefta Pîranê, 13ê sibata 1925an}}Roja din, 14ê sibatê, ew ji hêla rêberên serhildêr ên bi Azadî ve girêdayî û bi fermî wekî fermandarê serhildanê hatiye nas kirin, û [[Dara Hênî]] wekî paytexta sembolîk a [[Kurdistan]]ê hatiye ragihandin.<ref name=":0" /> Her çend serhildan di destpêkê de bi şertên dînî hate çarçove kirin jî, dîroknas destnîşan kirin ku armancên wê yên siyasî bi lez ber bi rêveberiya xweser a kurdan ve berfireh bûn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://atam.gov.tr/ |sernav=ATAM {{!}} Atatürk Araştırma Merkezi |malper=ATAM {{!}} Atatürk Araştırma Merkezi |roja-gihiştinê=2026-01-18 |ziman=tr-TR |paşnav=Medya |pêşnav=Nano}}</ref> Di nîvê duyem ê sibatê de, serhildan bi lez li seranserê deverên mezin ên [[Bakurê Kurdistanê]] berfireh bûye û avahiyên îdarî yên herêmî dorpêç kiriye. Hêzên serhildêr di 20ê sibatê de [[Licê]] girtin ku ev serkeftinek mezin bûye, ji ber rola wê wekî baregeha Kolorduya Artêşa Pêncem.{{Sfn|Olson|1989|p=108}} Serhildêran ku ji herêmên [[Bîngol (parêzgeh)|Bîngol]] pêşve diçûn, [[Maden (navçe)|Maden]], [[Erxenî]], [[Sêwreg]], [[Wêranşar, Riha|Wêranşar]] û [[Palo]] girtin, bi vî rengî xetên ragihandinê di navbera çend navendên parêzgehê de bi bandor qut kirin. Li gelek navçeyên gundan, otorîteya dewletê bi tevahî hilweşiya, û rêveberî demkî ji hêla fermandarên serhildêr û serokên eşîran ve hatiye meşandin.{{Sfn|Olson|1989|p=98-99}} Heta dawiya sibatê, deverên berfireh ên ji [[Tetwan]] heta [[Arabkîr]]ê û ji Palo heta derdora [[Midyad]]ê di bin kontrola serhildêran de bûn. [[Bidlîs]] ku demek dirêj wekî navendeke stratejîk û sembolîk a kurdan dihat hesibandin, ket destê hêzên serhildêran, ev yek jî mezinbûna serhildanê nîşan didaye. Her çend [[Mêrdîn (bajar)|Mêrdîn]] bêaramiyê û çalakiyên çekdarî derbas kir jî, ew neketiye bin kontrola serhildêran a domdar. Bi vî awayî, serhildanê ne bi girtina paytextên parêzgehan ên bi keleh, lê bi serdestiya li ser deverên gundewarî yên berfireh, bajarok û korîdorên veguhastinê li seranserê Bakurê Kurdistanê gihîşt asteke pirî mezin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Religion and Rural Revolt: Papers Presented to the Fourth Interdisciplinary Workshop on Peasant Studies, University of British Columbia, 1982 |paşnav=Bak |pêşnav=János M. |weşanger=Manchester University Press |tarîx=1984 |rr=289-290 |isbn=978-0-7190-0990-7 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=iBS8AAAAIAAJ&q=religion+and+rural+revolt+janos |paşnav2=Benecke |pêşnav2=Gerhard}}</ref> Şerê herî mezin yê serhildanê li [[Amed]]ê bû, navenda sereke ya îdarî û leşkerî ya herêmê.{{Sfn|Olson|1989|p=104}} Di şeva 6-7ê adarê 1925an de, Şêx Seîd bi hêzek texmînkirî ya 5,000-10,000 şervanan dorpêçek berfireh a Amed da destpêkirin.<ref name="Üngör2011">{{Jêder-kitêb |sernav=The making of modern Turkey: nation and state in Eastern Anatolia, 1913-1950 |url=https://archive.org/details/makingofmoderntu0000ungo |paşnav=Üngör |pêşnav=Uğur Ümit |weşanger=Oxford university press |tarîx=2011 |rr=[https://archive.org/details/makingofmoderntu0000ungo/page/125 125] |isbn=978-0-19-960360-2 |cih=Oxford}}</ref>{{Sfn|Olson|1989|p=202}} Yekîneyên serhildanê di heman demê de êrîşî her çar deriyên bajêr kirin, di heman demê de komên din jî binesaziyê sabote kirin, di nav de [[Balafirgeha Amedê]] ku di 1ê adarê de sê balafir lê hatin hilweşandin.{{Sfn|Olson|1989|p=120}} Lê piştî çend êrîşên têkçûyî û qurbaniyên zêde yê leşkerên tirk, dorpêç di 11ê adarê de hate rakirin ku ev yek xalek werçerxê ya biryardar di serhildanê de nîşan didaye.<ref name="Üngör2011" /> [[Wêne:Cumhuriyet March 30, 1925.jpg|thumb| Leşkerên tirk [[Palo]], [[Çewlîg]], [[Bongilan]], [[Pîran, Diyarbekir|Pîran]], [[Hênê]], [[Licê]], [[Erxenî]], [[Gêl]] û [[Farqîn]]ê dorpêç kirine, Rojnameya [[Cumhuriyet (rojname)|Cumhuriyetê]], 30ê adara 1925an]] Piştî têkçûna Amedê, hêzên tirkî bi belavkirina leşkerên mezin, bombebarana hewayî û piştgiriya lojîstîkî ya bi Rêhesina Bexdayê ve hatine xurtkirin - dest bi vegerandina sîstematîk a herêmên di bin kontrola serhildêran de kirin. Di dawiya adarê de, piraniya şerên mezin bi dawî bûn û piraniya yekîneyên serhildêr belav bûn, an jî neçar man ku ber bi sinorê [[Rojhilata Kurdistanê]] ve vekişin. Li gorî [[Martin van Bruinessen]], faktora diyarker di tepeserkirina serhildanê de kombûna girseyî ya hêzên dewletê bi operasyonên hewayî yên domdar re bû ku avahiya serhildêr a nenavendî têk biriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Agha, Shaikh and state: the social and political structures of Kurdistan |url=https://archive.org/details/aghashaikhstates0000brui |paşnav=Bruinessen |pêşnav=Martin van |weşanger=Zed Books |tarîx=1992 |rr=[https://archive.org/details/aghashaikhstates0000brui/page/93 93]-94 |isbn=978-1-85649-019-1 |cih=London}}</ref> === Guhertinên siyasî yên ji aliyê hikûmeta Tirkiyeyê ve === [[Wêne:Sheikh Said Efendi captured.jpg|thumb|Şêx Seîd (runiştiye) û derûdora wî leşkerên tirk.]] Berfirehbûna bilez a axê û hevgirtina rêxistinî ya serhildana Şêx Seîd zû serokatiya siyasî ya Komara Tirkiyeyê xist nav fikaran. [[Mustafa Kemal Atatürk|Mistafa Kemal Atatirk]] fêm kiriye ku serhildan ne tenê aloziyeke herêmî ye, lê di heman demê de di demekê de ku bingehên wê yên sazûmanî hîn jî nazik bûn, dijwariyeke sîstematîk li dijî desthilatdariya dewleta nû bûye. Raporên ji Bakurê Kurdistanê nîşan didan ku deverên mezin ji bo demekê di bin kontrola hikumetê ya bi bandor de bûne, di heman demê de revîn, firarkirin û asta berxwedana çekdarî tirsa belavbûna berfirehtir zêde kiriye. Di bersivê de, Atatirk bi xwe mudaxeleyî krîzê kiriye û [[İsmet İnönü|Îsmet Inonû]] kir ku li giravek nêzîkî [[Stembol]]ê bêhna xwe vedida ku tavilê vegere [[Enqere]]yê.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://pure.uva.nl/ws/files/867135/65687_13.pdf |sernav=Young Turk social engineering : mass violence and the nation state in eastern Turkey, 1913- 1950 |malper=pure.uva.nl |roja-gihiştinê=2026-01-18 |rr=234-235}}</ref> Atatirk li Îstasyona Enqereyê pêşwazî li Înonû û malbata wî kiriye, li wir tê ragihandin ku wî bi berfirehî rave kir ka rewş çiqas giran bûye û tekez li ser pêwîstiya çalakiyek siyasî û leşkerî ya biryardar kiriye. Di 24ê sibata 1925an de, Ataturk civînek dirêj û rexnegir bi [[Fethi Okyar|Elî Fethî Okyar]], serokwezîrê wê demê, û Îsmet Înonû re li dar xistiye. Civîn ku li gorî raporan heft saet û nîv dom kiriye, yavaş bi tevahî li ser serhildanê, sedemên wê û têrkeriya bersiva hikumetê sekiniyê.{{Sfn|Olson|1989|p=123}} Li gorî raporan, nîqaş li ser hevsengiya di navbera parastina normên destûrî û pejirandina tedbîrên awarte ji bo pêşîgirtina li hilweşîna desthilatdariya dewletê li parêzgehên Bakurê Kurdistanê de dizivirin. Roja din, hikumeta Elî Fethî belavokek weşand û soza tedbîrên tund û bêtawîz li dijî serhildêran da, bi fermî li parêzgehên rojhilat qanûna leşkerî îlan kir û karanîna motîfên dînî li dijî hikumetê wekî ''xiyanet'' bi nav kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Social relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915 |weşanger=Brill |tarîx=2012 |rr=289 |isbn=978-90-04-22518-3 |cih=Leiden ; Boston |paşnavê-edîtor=Jongerden |pêşnavê-edîtor=Joost |series=The Ottoman Empire and its heritage : politics, society and economy |paşnavê-edîtor2=Verheij |pêşnavê-edîtor2=Jelle}}</ref> Tevî van tedbîran, nerazîbûn di nav [[Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê|Meclîsa Mezin a Neteweyî]] û di nav kesayetên pêşeng ên [[Partiya Gel a Komarî]] (CHP) ya desthilatdar de bi lez zêde bûye. Gelek parlementeran rexne li hikumeta Elî Fethî kirine, ji ber ku pir bi baldarî bertek nîşan didaye û ji ber ku ew nekarîbû xwezaya hebûnî ya gefên serhildanê fêm bike. Di vê atmosferê de Atatirk krîzê ne tenê wekî pirsgirêkek ewlehiyê, lê di heman demê de wekî ceribandinek serokatiya siyasî jî didîtiye. Her ku bûyer li Bakurê Kurdistanê zêde dibûne, Atatirk bi eşkereyî piştgirî da îstifaya serokwezîr Elî Fethî û îdîa kiriye ku ji bo vegerandina aramiyê desthilatdariyek hişktir û avahiyek fermandariyê ya navendîtir hewce ye. Di 2ê adara 1925an de, Atatiek bi fermî ji Îsmet Înonû xwest ku hikumetekî nû ava bike.{{Sfn|Olson|1989|p=123-124}} Elî Fethî di 3ê adarê de îstifa kir, û Înonû di demek kurt de piştî wê dest bi kar kiriye ku ev yek nîşana veguherînek biryardar ber bi rêveberiya krîzê ya otorîter ve bû ye. Yek ji gavên pêşîn ên hikumeta nû lêgerîna desthilatên qanûnî yên awarte bûye. Di nav çend rojan de piştî tayînkirina Înonû, Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê Qanûna Parastina Aramiyê (''Takrir-i Sükûn Kanunu'') pejirandiye.<ref name=":2" /> Vê qanûnê desthilatek berfireh da hikumetê ku ne tenê serhildana berdewam, lê di heman demê de her çalakiyek ku ji bo aramiya giştî an ewlehiya dewletê tehdît dikiriye jî tepeser bike. Qada qanûnê ji herêma pevçûnê ya rasterast wêdetir dirêj bû, rê da sansur, girtin bêyî prosedurên dadwerî yên standard, û girtina rêxistin û rojnameyên siyasî. Di heman demê de, hikumetê biryar didaye ku Dadgehên Serxwebûnê li Enqere û Diyarbekirê ji nû ve ava bike, dadgehên awarte yên ku desthilata wan heye ku hem sivîl û hem jî personelên leşkerî bi hev re darizandin, pir caran bêyî ewlehiyên prosedurî ​​yên dadgehên asayî, ji nû ve ava bike. Dîroknas tekez dikin ku ev tedbîr di pêşveçûna siyasî ya Komara Tirkiyeyê de xalek werçerxê temsîl dikiriye. Her çend ji hêla hikumetê ve wekî pêwîst ji bo têkbirina serhildanê hatibe rewakirin jî, hikumeta awarte ya ku di bin Qanûna Parastina Aramiyê de hatiye damezrandin, bû amûrek bihêz ji bo jiholêrakirina muxalefetê bi awayekî berfirehtir. Bi vî rengî serhildana Şêx Seîd hem wekî katalîzatorek û hem jî wekî rewakirinek ji bo xurtkirina desthilatdariya otorîter xizmet kiriye, têkiliya di navbera dewlet û civakê de di salên damezrandina komarê de ji nû ve şekil didaye.{{sfn|Ehmed|1993|pp=56–58}}{{sfn|Üngör|2011|pp=88–90}} === Mesrefa darayî û bandora aborî yê Tirkiyeyê === Tepeserkirina serhildanê barekî darayî yê bêhempa danî ser dewleta tirk a ciwan ku çavkaniyên wê yên aborî ji ber encamên şer û avakirina dewletê jixwe pir kêm bûn. Dîroknas [[Hamit Bozarslan]] texmîn dike ku bi qasî ji sedî 35ê budceya dewletê ji bo operasyonên leşkerî, tedbîrên ewlehiyê û piştgiriya lojîstîkî ya têkildarî tepeserkirina serhildanê hatiye veqetandin.<ref name="Özoğlu2009">{{Jêder-kovar |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |tarîx=2009 |sernav=Exaggerating and exploiting the Sheikh Said Rebellion of 1925 for political gains |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0896634600005410/type/journal_article |kovar=New Perspectives on Turkey |ziman=en |cild=41 |rr=184-185 |doi=10.1017/S0896634600005410 |issn=0896-6346}}</ref> Ev asta lêçûnê asta ku hikumetê çavkanî seferber kirine da ku kontrola xwe li ser parêzgehên rojhilat ji nû ve ferz bikin, destnîşan dikiriye. Çavdêrên biyanî yên hemdem van nirxandinan piştrast kirin. Ataşeyê leşkerî yê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] li Tirkiyeyê ragihand ku lêçûna tepeserkirina serhildanê gihîştiye dora 7 milyon [[lîraya tirkî]] ku ji bo dewletek ku hîn jî bi ji nû ve avakirin û aramiya darayî re têdikoşe, mîqdarek pir mezin bû ye.<ref name="Özoğlu2009" /> Ji bilî lêçûnên leşkerî yên rasterast, serhildan û tepeserkirina wê bazirganî, çandinî û veguhastin li seranserê beşên mezin ên Bakurê Kurdistanê têk biriye, û zirara aborî zêde kiriye. Zanyar destnîşan dikin ku zexta darayî ya serhildanê biryardariya hikumetê ya ji bo pêşîgirtina li dubarebûna serhildanek mezin xurt kir, û hêzên awarte û mekanîzmayên zorê yên ku piştî wê hatine destnîşan kirin bêtir xurt kiriye. == Komkujiya Amedê == [[Wêne:Cumhuriyet March 30, 1925 (Tayyarelerimiz Âsilerin Tepesinde).jpg|thumb|Bombardekirina Amedê di rojnameya Cumhuriyetê, 30ê adara 1925an]] Piştî tepeserkirina serhildana Şêx Seîd, di navbera salên 1925 û 1927an de dewleta tirkî kampanyayeke dirêj a tundûtûjiya girseyî pêk aniye ku di wê demê de bi hezaran kes hatin kuştin ku beşek girîng ji wan sivîl bûn. Dîroknas tekez dikin ku ev qonax ji têkçûna serhildêrên çekdar wêdetir çû û siyaseteke berfirehtir a cezakirina kolektîf pêk anî ku civaka kurd li Bakurê Kurdistanê hedef digirtiye. Darvekirin, wêrankirina gundan, sirgûnkirina bi darê zorê û bombebarana hewayî beşek ji hewldaneke hevrêzkirî bûn ji bo jiholêrakirina hem alîgirên rastîn û hem jî yên gumanbar ên serhildanê. Darvekirinên girseyî di bin desthilata Dadgehên Serxwebûnê de dihatin kirin ku bi hêzên awarte û tedbîrên ewlehiyê yên prosedurî ​​yên herî kêm dixebitin. Kesên ku bi beşdarbûn, sempatî, an piştgiriya lojîstîkî ya ji bo serhildanê dihatin tawanbarkirin, pir caran piştî darizandinên kurt cezayê darvekirinê digirtin. Li gorî hesabên hemdem û analîzên dîrokî yên paşê, darvekirin pir caran bi eşkereyî pêk dihatin û armanc ew bû ku wekî astengiyek xizmet bikin. Di gelek rewşan de, tevahiya malbat an gund bi hev re dihatin cezakirin, ku ev yek li seranserê beşên mezin ên Bakurê Kurdistanê atmosferek tirsê xurt dikiriye.{{sfn|Üngör|2011|pp=86–88}}{{sfn|McDowall|2004|pp=216–218}} Ji bilî kuştinên dadwerî, di operasyonên leşkerî yên li deverên gundewarî de tundûtûjiya berfireh li dijî nifûsa sivîl yê kurd pêk hatiye. Hêzên tirkî bi awayekî sîstematîk gundên ku guman dikirin serhildêr lê diman hedef girtin ku di encamê de mal, binesaziya çandiniyê û ajalan bi awayekî berfireh hatin hilweşandin. Kesên sax man, di bin polîtîkayên ji nû ve bicihkirinê yên ku ji bo şikandina torên berxwedana herêmî hatine çêkirin, pir caran ber bi rojavayê Anatolyayê ve hatin sirgûnkirin. [[Martin van Bruinessen]] destnîşan dike ku pîvan û dijwariya vê tepeserkirinê di salên destpêkê yên Komarê de bêhempa bû ku nîşan dide ku ber bi rêbazên zorê yên kontrola dewletê li parêzgehên rojhilat ve diçe.{{sfn|vanBruinessen|1992|pp=303–305}} Aliyekî girîng ê tepeserkirinê, bikaranîna bombebarana hewayî li dijî deverên ku kurd lê dijîn bûye. Balafir ne tenê li dijî komên çekdar, lê di heman demê de li dijî gundan jî hatin bicihkirin, ku ev yek bû sedema qurbanî û koçberiya sivîlan. Her çend hejmarên qurbaniyên berfireh hîn jî ne berdest in jî, çavdêrên biyanî û dîroknasên paşê li hev dikin ku hêza hewayî di serkutkirina herêmên di bin destê serhildêran de û lezandina hilweşîna berxwedanê de roleke girîng lîstiye. Vê şêweyê şer cudahiya di navbera şervan û neşervanan de bêtir nezelal kiriye.{{sfn|Olson|1989|pp=102–104}} Hejmara qurbaniyan di van pêvçûnan hîn jî mijara nîqaşê ye. Çavkaniyên kurdî û bîra kolektîf pir caran behsa 15,000 heta 20,000 mirinan dikin ku tê de îdam, mirinên di dema operasyonên leşkerî de û mirinên ji ber sirgûnkirinê, birçîbûn û nexweşiyan hene. Lêbelê, dîroknas hişyar dikin ku daneyên arşîvê yên pêbawer tune ne ku hejmareke rast piştrast bikin. Ji ber vê yekê piraniya hesabên akademîk bi tenê bi gotina ku çend hezar kes hatine kuştin sînordar dikin, di heman demê de êşa mirovan a berfireh û bandora demografîk a demdirêj a tepeserkirinê tekez dikin.{{sfn|McDowall|2004|pp=218–219}}{{sfn|vanBruinessen|1992|pp=304–305}} Ji perspektîfeke dîrokî ve, komkujî û şîdeta girseyî ya piştî Serhildana Şêx Seîd bi berfirehî wekî beşek bingehîn di nêzîkatiya Komara Tirkiyeyê ya li hember pirsa kurd de têne hesibandin. Rêbazên ku hatine bikaranîn - cezakirina kolektîf, dadgehên îstîsnaî, koçberkirina nifûsê û hêza leşkerî ya zêde - şêwazên ku dê di pevçûnên paşîn de, di nav de kampanyayên [[Agirî (parêzgeh)|Agirî]] û [[Dêrsim (herêm)|Dêrsimê]] jî, ji nû ve xuya bibin, ava kirin. Ji ber vê yekê, bûyerên 1925-1927an hem di bîra dîrokî ya Kurdan de û hem jî di nîqaşên akademîk ên li ser şîdeta dewletê û avakirina neteweyê de li Tirkiyeya nûjen cihekî navendî digirin. == Bûyerên paşîn == Piştî serhildana Şêx Seîd, rayedarên tirk bi lez û bez tevgeriyan da ku tiştê ku ew wekî binesaziya siyasî û rewşenbîrî ya berxwedana kurdan dibînin ji holê rakin. Di nav kesayetiyên herî girîng ên ku hatin hedefgirtin de [[Seyîd Ebdulqadir]], serokê [[Cemiyeta Tealiya Kurdistanê]], hebû. Seyîd Ebdulqadir û çend hevalên wî li [[Stembol]]ê bi tohmeta piştgiriya serhildanê hatin girtin û ji bo darizandina li Dadgeha Îstiqlalê hatin veguhastin [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekirê]]. Di 23ê gulana 1925an de, dadgehê cezayê darvekirinê da Seyîd Ebdulqedir û pênc hevalên wî; ew çar roj şûnda hatin îdamkirin. Di nav yên ku hatine îdamkirin de îdeolog û nivîskarê kurd [[Kemal Fewzî]] jî hebû, helbestvan û rojnamevanek ku bi rojnameyeke kurdî ya li [[Bidlîs]]ê re têkildar bû ku berfirehiya zexta li dijî kesayetiyên siyasî û çandî yên kurd nîşan didaye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://pure.uva.nl/ws/files/867135/65687_13.pdf |sernav=Young Turk social engineering: mass violence and the nation state in eastern Turkey, 1913- 1950 |malper=pure.uva.nl |roja-gihiştinê=2026-01-18 |rr=241-242}}</ref> Dadgehan di havîna 1925an de xebata xwe berdewam kirin. Di 28ê hezîrana 1925an de, Dadgeha Serxwebûnê ya li Diyarbekirê cezayê darvekirinê da Şêx Seîd û 47 rêberên din ên serhildanê. Ceza roja din hatin bicîhanîn û li gorî raporê Şêx Seîd pêşî hatiye darvekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://pure.uva.nl/ws/files/867135/65687_13.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=pure.uva.nl |roja-gihiştinê=2026-01-18 |rûpel=243}}</ref> Van darvekirinan dawiya sembolîk û pratîkî ya berxwedana rêxistinkirî ya bi serhildanê ve girêdayî nîşan dan, di heman demê de desthilatdariya pergala dadweriya awarte ya ku di bin Qanûna Parastina Pergalê de hatibû damezrandin xurt kirin. Bi tevahî, ji ber serhildan û encamên wê, Dadgehên Serxwebûnê zêdetirî 7,000 kes darizandin û zêdetirî 600 kes jî îdam kirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The history of Turkey |url=https://archive.org/details/historyofturkey00doug |paşnav=Howard |pêşnav=Douglas A. |weşanger=Greenwood Press |tarîx=2001 |rr=[https://archive.org/details/historyofturkey00doug/page/99 95] |isbn=978-0-313-30708-9 |cih=Westport, Conn |series=The Greenwood histories of the modern nations}}</ref> Dîroknas tepeserkirina serhildanê wekî xalek werçerxê di xurtkirina kontrola komariyan li ser [[Bakurê Kurdistanê]] de destnîşan dikin. Bûyerên 1925an bi bandor nîqaşên berê yên li ser pirrengiya siyasî rawestandin û veguherîna ber bi jiyana pir-partî ve ji bo gelek salan hate sekinandin. Di vê çarçoveyê de, Partiya Komarî ya Pêşverû (''Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'') ji ber îdiaya tevlêbûna wê di serhildanê de rastî lêpirsînê hat û di demek kurt de bi fermana hikumetê hate girtin ku muxalefeta parlemanî ya rêxistinkirî ya dawîn ji holê rakiriye.<ref> Viennot, Jean-Pierre (1974) Contribution á l'étude de la Sociologie et de l'Histoire du Mouvement National Kurde: 1920 á nos Jours. Paris, Institut Nationale des Langues et Civilisations Orientales. r. 108</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://members.tripod.com/~zaza_kirmanc/research/paul.htm |sernav=Ethnic Differentiation among the Kurds |malper=members.tripod.com |roja-gihiştinê=2026-01-18 |rr=67-90}}</ref> Ji bilî tepeserkirina dadwerî, dewletê siyasetek berfireh meşand ku armanc dikir herêmê ji nû ve ava bike. Di sala 1925an de, hikumetê ''Şark Islahat Raporu'' (Rapora ji bo Reformê li Rojhilat) amade kiriye ku tê de tedbîrên berfireh ji bo entegrekirin - û bi bandor tirkîzekirina - nifûsa kurd pêşniyar kir.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Minorities and nationalism in Turkish law |paşnav=Bayır |pêşnav=Derya |weşanger=Ashgate |tarîx=2013 |rr=133 |isbn=978-1-4094-2007-1 |cih=Farnham, Surrey, England ; Burlington, VT |series=Cultural diversity and law}}</ref> Di nav van de ji nû ve organîzekirina îdarî, sinordarkirinên li ser [[Zimanê kurdî|kurdî]] û [[çanda kurdî]], ji nû ve bicihkirina nifûsê û çavdêriya ewlehiyê ya tundtir hebûn. Di encama tepeserkirin û bêewlehiya berdewam de, bi hezaran kurd ji malên xwe yên li Bakurê Kurdistanê hatin koçberkirin û derbasî [[Sûrî|Sûriye]], [[Libnan]] û [[Urdun]]ê bûn, li wir ji hêla rayedarên Mandaya Fransî û Brîtanî ve hatin bicihkirin û hemwelatîbûn wergirtin ku beşdarî avakirina diyasporeke kurd a mayînde bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Displacement and Dispossession in the Modern Middle East |paşnav=Chatty |pêşnav=Dawn |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2010-03-08 |rr=230-231 |isbn=978-1-139-48693-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=8OsgAwAAQBAJ&pg=PA231}}</ref> === Şerê gerilayî (-1927) === [[Wêne:Seyh-Abdurrahim.jpg|thumb|Potreya Şêx Ebdurehîm]] Berxwedana mayî piştî bidawîbûna fermî ya serhildanê çend salan berdewam kir. Heta zivîstana 1927an de, [[Şêx Ebdurehîm]], birayê Şêx Seîd, rêze êrîşên tolhildanê li dijî garnîzonên tirk li [[Palo]] û [[Meletî]] kiriye ku ev yek nîşan da ku hestên serhildanê yên herêmî berdewam bûne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurds in Turkey |paşnav=Phillips |pêşnav=David L. |weşanger=Routledge |tarîx=2017-07-05 |rr=45 |isbn=978-1-315-13284-6 |url=https://doi.org/10.4324/9781315132846-5}}</ref> Lêbelê, van çalakiyan piştgiriyek rêxistinî ya berfirehtir nedîtin. Di tebaxa 1928an de, Şêx Ebdurehîm û birayekî din, [[Şêx Mehdî]], teslîmî rayedaran bûn û ji qanûnek efûyê ya ku ji hêla hikumetê Tirkiyeyê ve di gulana 1928an de hatibû derxistin sûd wergirtin. Bi teslîmbûna wan, bermahiyên dawî yên berxwedana çekdarî yên ku rasterast bi tevgera Şêx Seîd ve girêdayî bûn bi dawî bûn.{{sfn|Olson|1989|pp=106–107}} == Reseptiyon == Di çapemeniya tirkî de tepeserkirina serhildanê hat pesinandin û li gorî dîroknasê alman Günther Deschner demek dirêj dîroknasên rojavayî jî xuya bû ku tepeserkirinê wekî aramkirina herêmeke serhildêr dibînin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Die Kurden: das betrogene Volk |paşnav=Deschner |pêşnav=Günther |weşanger=Straube |tarîx=1989 |rr=88-89 |isbn=978-3-927491-02-1 |cih=Erlangen Bonn Wien}}</ref> Li Tirkiyeyê dihat bawerkirin ku serhildana Şêx Seîd ji aliyê brîtaniyan ve hatiye piştgirîkirin ku dixwest di derbarê nakokiya Mûsilê ya di navbera Tirkiye û Brîtanî de hin tawîzan bi dest bixe.{{Sfn|Özoğlu|2009|p=185-186}} Ji aliyê din ve brîtaniyan bawer kirin ku kemalîstan dikarîbûn serhildanê organîze bikin û bawer kirin ku ger serhildana kurdan li Tirkiyeyê demkî bi ser bikeve, ew ê bibe sedema pevçûnek dirêj li ser wîlayeta Mûsilê ya li Iraqê û di dawiyê de Tirkiye bikaribe wê dagir bike.{{Sfn|Özğlu|2009|p=186-187}} Yek ji çavdêrên destpêkê yên ku rexne li awayê ku hikumeta Tirkiyeyê bi gelê kurd re kiriye girt [[Jawaharlal Nehru]] yê ji [[Hindistan]]ê bû ku difikirî ku kurdan dixwestin tiştek mîna ya ku tirkan ji bo xwe bi dest xistibûn bi dest bixin û pirsî ka têkoşîna ji bo azadiyê çawa dikare veguhere rejîmek zordar.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Die Kurden: das betrogene Volk |paşnav=Deschner |pêşnav=Günther |weşanger=Straube |tarîx=1989 |rr=90 |isbn=978-3-927491-02-1 |cih=Erlangen Bonn Wien}}</ref> == Binerê == * [[Xoybûn]] * [[Pirsa Mûsilê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Bibliyografî == {{Refbegin}} * Ahmad, Feroz (1993). The Making of Modern Turkey. London: Routledge. ISBN 978-0415091633. • Barkey, Henri J.; Fuller, Graham E. (2000). Turkey’s Kurdish Question. Lanham: Rowman & Littlefield. ISBN 978-0847685521. * Bozarslan, Hamit (2004). La question kurde : États et minorités au Moyen-Orient. Paris: Presses de Sciences Po. ISBN 978-2724607178. * Bozarslan, Hamit (2008). Conflit kurde : Le brasier oublié du Moyen-Orient. Paris: Autrement. ISBN 978-2746700961. * Edmonds, C. J. (1957). Kurds, Turks and Arabs: Politics, Travel and Research in North-Eastern Iraq, 1919–1925. London: Oxford University Press. * Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse: Syracuse University Press. ISBN 978-0815630937. * Klein, Janet (2016). The Margins of Empire: Kurdish Militias in the Ottoman Tribal Zone. Stanford: Stanford University Press. ISBN 978-1503600614. * McDowall, David (2004). A Modern History of the Kurds (3rd ed.). London: I.B. Tauris. ISBN 978-1850434160. * Olson, Robert W. (1989). The Emergence of Kurdish Nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880–1925. Austin: University of Texas Press. ISBN 978-0292776197. * Tejel, Jordi (2009). Syria’s Kurds: History, Politics and Society. London: Routledge. ISBN 978-0415424400. * Üngör, Uğur Ümit (2011). The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913–1950. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0199603602. * van Bruinessen, Martin (1992). Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. London: Zed Books. ISBN 978-1856490191. * Zürcher, Erik J. (2004). Turkey: A Modern History. London: I.B. Tauris. ISBN 978-1860649585. {{Refend}} == Girêdanên derve == {{Commons}} {{Şoreşa Şêx Seîd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Serhildana Şêx Seîd| ]] [[Kategorî:Serhildanên kurdan]] dg5u0flio0g12tahz3vq26nwzncl6f2 0 3276 2101702 1908343 2026-11-04T09:15:54Z MikaelF 935 2101702 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=kanûna paşîn 2025}} {{Wergerîne|ckb|ziman2=ar|ziman3=en|bijartî=1}} [[Wêne:Campaign road sign against female genital mutilation (cropped) 2.jpg|thumb|]] [[Wêne:Female Genital Mutilation age 0-14.svg|thumb|lang=ku| ]] Her roj bi hezaran keç tên sinetkirin. '''Sinetkirina jinan''' weke şikenceyê, dibe sedema êş û azara giran. Encamên wê dikarin bibin sedema mirinê. Piraniya keçên ku ji mirinê difilitin divê di jiyana xwe ya mayî de tehamulî şopên birînên fîzîkî û psîkolojîk bikin. Hikûmetên welatên ku sinetkirina jinan lê çêdibe, ji bo rawestandina vî adetê hanê, pir hindik tişt kirine, an jî tu tişt nekirine. [[Dewlet]] ne hew ji kes û aktorên din berpirsiyar in, bê di wezîfeyê de çi dikin, herweha ji kes, grûp û dezgehan jî berpirsiyar in, bê ew di nava dewletekê de ji bo pêpeskirina mafên mirovî çi dikin. Peymanên navneteweyî yên [[mafên mirovan]] ji bo reftariya dewletan bi tenê qaîdeyan danîne. Ew herweha daxwazê dikin ku divê dewlet bixebitin, da tawanên li dijî mafên mirovî rawestîne û êrîş û şikenceyê qedexe bikin. Dewlet berpirsiyar in ku bêyî ku lê binihêre, bê ew li kî derê û ji aliyê kê ve hatine kirin, divê reaksiyonê li hembera raporên li ser êrîş û şikenceyê nîşan bidin. Mahneya wê ev e ku şideta li dijî jinan a weke sinetkirinê, divê bê rûreşkirin û jin ji aliyê qanûnan ve bên paraztin. Divê li hemû giliyên ji bo şidet û şikenceya li dijî jinan bê kolîn. Divê kirdarên wan mihakeme bibin û ji bo sûcên xwe bên cezekirin. Rêxistina Efûyê ji hikûmetan û desthilatdaran daxwazê dike ku çi ji aliyê temsîlkarên dewletê ve hatibe kirin û çi jî ji aliyê şexsan ve hatibe kirin, divê ew jinan li hembera şidetê biparêzin. Şideta li malê, bo nimûne, lêdan û ecizkirinên cinsî, ne meseleyên malbatê yên taybetî ne. Li gora Rêxistina Efûyê, mirov nikare ji bo pêpeskirinên mafên mirovî, adetên dînî û çandî ve weke bingeh nîşan bide. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Civak-şitil}} [[Kategorî:Civak]] [[Kategorî:Cîns]] [[Kategorî:Quz (vûlva)]] [[Kategorî:Sinetkirina jinan| ]] k4a5mbei3e1bnhy91nahhy49dadxwke 2101709 2101702 2026-11-04T11:04:25Z MikaelF 935 2101709 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Bêçavkanî|tarîx=kanûna paşîn 2025}} {{Wergerîne|ckb|ziman2=ar|ziman3=en|bijartî=1}} [[Wêne:Campaign road sign against female genital mutilation (cropped) 2.jpg|thumb|Kampanyaya li dijî sinetkirina keçan li [[Ûganda]]yê.]] [[Wêne:Female Genital Mutilation age 0-14.svg|thumb|lang=ku|Rewşa sinetkirina jinan li cîhanê]] '''Sinetkirina keçikan''' an jî '''seqetkirina endamê zayendî yê keçikan''' (bi îngilîzî: ''Female genital mutilation'' (FGM)), kevneşopiyeke çandî yan dînî ye ku li zêdetirî 27 welatên Afrîkayê tê kirin, piştî Afrîkayê li Asya û welatên din ên Rojhilata Navîn jî, lê bi hejmareke kêmtir. UNICEF di sala 2016an de hejmara jinên sinetkirî bi nêzîkî 200 milyon jin texmîn kiriye ku li welatên Asya û Afrîkayê dimînin, li gel hin herêm û civakên din ên cîhanê.<ref>[[Şîndar Akinci]] (2021). "Sinetkirina jinan nerîteke pergala baviksalariyê ye.", [[Xwebûn]], 94:2021, r. 2.</ref> [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]] (WHO) sinetkirina keçan weke "Her pêvajoyek ku tê de beşek an jî hemûya endamê zayendî yê mê ji holê tê rakirin bêyî sedemeke bijîşkî." pênase dike. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Civak-şitil}} [[Kategorî:Civak]] [[Kategorî:Cîns]] [[Kategorî:Quz (vûlva)]] [[Kategorî:Sinetkirina jinan| ]] silq9yjsqakyosfgggmbqjtje8wnjy8 2101714 2101709 2026-11-04T11:06:45Z MikaelF 935 2101714 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Bêçavkanî|tarîx=kanûna paşîn 2025}} {{Wergerîne|ckb|ziman2=ar|ziman3=en|bijartî=1}} [[Wêne:Campaign road sign against female genital mutilation (cropped) 2.jpg|thumb|"Bes e ji sinetkirina jinan!", kampanyaya li dijî sinetkirina keçan li [[Ûganda]]yê.]] [[Wêne:Female Genital Mutilation age 0-14.svg|thumb|lang=ku|Rewşa sinetkirina jinan li cîhanê]] '''Sinetkirina keçikan''' an jî '''seqetkirina endamê zayendî yê keçikan''' (bi îngilîzî: ''Female genital mutilation'' (FGM)), kevneşopiyeke çandî yan dînî ye ku li zêdetirî 27 welatên Afrîkayê tê kirin, piştî Afrîkayê li Asya û welatên din ên Rojhilata Navîn jî, lê bi hejmareke kêmtir. UNICEF di sala 2016an de hejmara jinên sinetkirî bi nêzîkî 200 milyon jin texmîn kiriye ku li welatên Asya û Afrîkayê dimînin, li gel hin herêm û civakên din ên cîhanê.<ref>[[Şîndar Akinci]] (2021). "Sinetkirina jinan nerîteke pergala baviksalariyê ye.", [[Xwebûn]], 94:2021, r. 2.</ref> [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]] (WHO) sinetkirina keçan weke "Her pêvajoyek ku tê de beşek an jî hemûya endamê zayendî yê mê ji holê tê rakirin bêyî sedemeke bijîşkî." pênase dike. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Civak-şitil}} [[Kategorî:Civak]] [[Kategorî:Cîns]] [[Kategorî:Quz (vûlva)]] [[Kategorî:Sinetkirina jinan| ]] ix93mphq7c17sg7d1ps1kre8xjtbp3y 2101716 2101714 2026-11-04T11:10:56Z MikaelF 935 2101716 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Bêçavkanî|tarîx=kanûna paşîn 2025}} {{Wergerîne|ckb|ziman2=ar|ziman3=en|bijartî=1}} [[Wêne:Campaign road sign against female genital mutilation (cropped) 2.jpg|thumb|"Bes e ji sinetkirina jinan! Ji bo tenduristiya jinan talûkedar e!", kampanyaya li dijî sinetkirina keçan li [[Ûganda]]yê.]] [[Wêne:Female Genital Mutilation age 0-14.svg|thumb|lang=ku|Rewşa sinetkirina jinan li cîhanê]] '''Sinetkirina keçikan''' an jî '''seqetkirina endamê zayendî yê keçikan''' (bi îngilîzî: ''Female genital mutilation'' (FGM)), kevneşopiyeke çandî yan dînî ye ku li zêdetirî 27 welatên Afrîkayê tê kirin, piştî Afrîkayê li Asya û welatên din ên Rojhilata Navîn jî, lê bi hejmareke kêmtir. UNICEF di sala 2016an de hejmara jinên sinetkirî bi nêzîkî 200 milyon jin texmîn kiriye ku li welatên Asya û Afrîkayê dimînin, li gel hin herêm û civakên din ên cîhanê.<ref>[[Şîndar Akinci]] (2021). "Sinetkirina jinan nerîteke pergala baviksalariyê ye.", [[Xwebûn]], 94:2021, r. 2.</ref> [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]] (WHO) sinetkirina keçan weke "Her pêvajoyek ku tê de beşek an jî hemûya endamê zayendî yê mê ji holê tê rakirin bêyî sedemeke bijîşkî." pênase dike. == Sinetkirina jinan li Kurdistanê == == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Civak-şitil}} [[Kategorî:Civak]] [[Kategorî:Cîns]] [[Kategorî:Quz (vûlva)]] [[Kategorî:Sinetkirina jinan| ]] harteuuxxrxep9q5m94vvdaq30y107o 4 4082 2101655 2101562 2026-11-04T06:24:59Z Kawa63 105128 2101655 wikitext text/x-wiki {{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}} Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin. Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin. {| class="wikitable" |+ |- !Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce |- |[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD'' |- |[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD'' |- |[[#Ol|Ol]]||22||''TBD'' |- |[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD'' |- |[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD'' |- |[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD'' |- |[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD'' |- |[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD'' |- |[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD'' |- |[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD'' |- |[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD'' |- |[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD'' |- !'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000''' |}<small>Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)</small> == Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == === Fîlozof û zanyarên civakî === # [[Arîstotelês]] # [[Simone de Beauvoir]] # [[Çanakya]] # [[Konfuçyus]] # [[René Descartes]] # [[Sigmund Freud]] # [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] # [[Martin Heidegger]] # [[Ibn Xeldûn]] # [[Immanuel Kant]] # [[John Maynard Keynes]] # [[John Locke]] # [[Niccolò Machiavelli]] # [[Karl Marx]] # [[Friedrich Nietzsche]] # [[Platon]] # [[Jean-Jacques Rousseau]] # [[Jean-Paul Sartre]] # [[Sima Qian]] # [[Adam Smith]] # [[Sokratês]] # [[Voltaire]] # [[Max Weber]] # [[Ludwig Wittgenstein]] # [[Zhu Xi]] === Kesên dînî û teolojiyê === # [[Îbrahîm]] # [[Buda]] # [[Îsa]] # [[Martin Luther]] # [[Meryem]] # [[Mûsa]] # [[Mihemed]] # [[Şêx Adî]] # [[Xezalî]] # [[Zerdeşt]] === Rêberên sîyasî === # [[Abraham Lincoln]] # [[Adolf Hitler]] # [[Daryûsê Mezin]] # [[Augustus]] # [[Cengîz Xan]] # [[Karlê Mezin]] # [[Mistefa Barzanî]] # [[Che Guevara]] # [[Ekberê Mezin]] # [[Qazî Mihemed]] # [[Franklin Delano Roosevelt]] # [[George Washington]] # [[Îskenderê Mezin]] # [[Leyla Qasim]] # [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]] # [[Yosîf Stalîn]] # [[Julius Caesar]] # [[Konstantînê Mezin]] # [[Kûruşê Mezin]] # [[Kiyaksar]] # [[Louis XIV.]] # [[Mahatma Gandî]] # [[Mao Zedong]] # [[Martin Luther King]] # [[Napoléon Bonaparte]] # [[Nelson Mandela]] # [[Omer ibn Xetab]] # [[Otto von Bismarck]] # [[Pyotrê Mezin]] # [[Qin Shi Huang]] # [[Rosa Luxemburg]] # [[Selahedînê Eyûbî]] # [[Simón Bolívar]] # [[Siltan Silêmanê Qanûnî]] # [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]] # [[Tîmûrleng]] # [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]] # [[Winston Churchill]] === Dahêner, zanyar û matematîknas === # [[Alan Turing]] # [[Albert Einstein]] # [[Arşîmed]] # [[Brahmagupta]] # [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]] # [[Carl Linnaeus]] # [[Charles Darwin]] # [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]] # [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]] # [[Xwarezmî]] # [[Enrico Fermi]] # [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]] # [[Erwin Schrödinger]] # [[Galênos]] # [[Galileo Galilei]] # [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] # [[Henry Ford]] # [[Isaac Newton]] # [[Îbn Sîna]] # [[James Clerk Maxwell]] # [[James Joule]] # [[James Watt]] # [[Johann Gutenberg]] # [[Johannes Kepler]] # [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]] # [[Louis Pasteur]] # [[Marie Curie]] # [[Max Planck]] # [[Michael Faraday]] # [[Nîkola Tesla]] # [[Nîkolaws Kopernîkus]] # [[Thomas Alva Edison]] # [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]] === Hunermend û mîmar === # [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]] # [[Andy Warhol]] # [[Diego Velázquez]] # [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]] # [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]] # [[Frida Kahlo]] # [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]] # [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]] # [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]] # [[Leonardo da Vinci]] # [[Michelangelo]] # [[Mîmar Sînan]] # [[Pablo Picasso]] # [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]] # [[Raffaello Sanzio]] # [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]] # [[Salvador Dalí]] # [[Vincent van Gogh]] === Kompozîtor û muzîkvan === # [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]] # [[Antonio Vivaldi]] # [[Frédéric Chopin]] # [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]] # [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]] # [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]] # [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]] # [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]] # [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]] # [[Johann Sebastian Bach]] # [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]] # [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]] # [[Ludwig van Beethoven]] # [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]] # [[Michael Jackson]] # [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]] # [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]] # [[The Beatles]] # [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]] # [[Wolfgang Amadeus Mozart]] === Derhêner û nivîskarên fîlman === # [[Akira Kurosawa]] # [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]] # [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]] # [[George Lucas]] # [[Ingmar Bergman]] # [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]] # [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]] # [[Stanley Kubrick]] # [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]] # [[Walt Disney]] === Nivîskar, şanonivîs û helbestvan === # [[Aleksandr Pûşkîn]] # [[Anton Çexov]] # [[Charles Dickens]] # [[Dante Alighieri]] # [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]] # [[Franz Kafka]] # [[Fyodor Dostoyevskî]] # [[Gabriel García Márquez]] # [[Geoffrey Chaucer]] # [[Hafizê Şîrazî]] # [[Hans Christian Andersen]] # [[Homêros]] # [[James Joyce]] # [[Jane Austen]] # [[Johann Wolfgang von Goethe]] # [[Jorge Luis Borges]] # [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]] # [[Tolstoy]] # [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]] # [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]] # [[Marcel Proust]] # [[Mark Twain]] # [[Matsuo Bashō]] # [[Miguel de Cervantes]] # [[Molière]] # [[Nacîb Mahfûz]] # [[Ovidius]] # [[Rabindranath Tagore]] # [[Sofoklês]] # [[Vergilius]] # [[Victor Hugo]] # [[William Shakespeare]] === Vebîner û gerokvan === # [[Christopher Columbus]] # [[Ferdinand Magellan]] # [[Hernán Cortés]] # [[Îbn Betûte]] # [[Jacques Cartier]] # [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]] # [[Marco Polo]] # [[Neil Armstrong]] # [[Roald Amundsen]] # [[Vasco da Gama]] # [[Yuri Gagarin]] # [[Zheng He]] == Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Ateîzm]] # [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]] # [[Diyalektîk]] # [[Epîstemolojî]] # [[Estetîk]] # [[Exlaq]] # [[Felsefe]] # [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]] # [[Mentiq]] # [[Materyalîzm]] # [[Rastî]] # [[Vîna azad]] # [[Zanîn]] == Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Bûdîzm]] # [[Dîn]] # [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]] # [[Giyan]] # [[Hinduîzm]] # [[Îslam]] ## [[Sinnî]] ## [[Şîa]] # [[Mîtolojî]] # [[Xwedê]] ## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]] ## [[Pirxwedayî]] # [[Xiristiyanî]] ## [[Dêra Katolîk]] ## [[Protestanîzm]] # [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]] # [[Cihûtî]] # [[Elewîtî]] # [[Yarsan]] # [[Êzidîtî]] # [[Taoîzm]] # [[Zerdeştîtî]] == Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Perwerde]] # [[Şaristanî]] # [[Civak]] === Psîkolojî === # [[Aqil]] # [[Hizir]] # [[Hest]] # [[Evîn]] # [[Psîkolojî]] # [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]] === Malbat û têkilî === # [[Jin]] # [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]] # [[Law]] # [[Malbat]] # [[Mêr]] === Siyaset === # [[Bîrdozî]] ## [[Anarşîzm]] ## [[Faşîzm]] ## [[Kapîtalîzm]] ## [[Komunîzm]] ## [[Şopparêzî]] ## [[Lîberalîzm]] ## [[Marksîzm]] ## [[Neteweperwerî]] ## [[Sosyalîzm]] # [[Dîplomasî]] # [[Dewlet]] # [[Hikûmet]] ## [[Dîktatorî]] ## [[Komar]] ## [[Monarşî]] ## [[Demokrasî]] ## [[Kolonîtî]] # [[Împeryalîzm]] # [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]] # [[Propaganda]] # [[Siyaset]] === Kar û aborî === # [[Aborî]] # [[Bazirganî]] # [[Dirav]] ## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]] ## [[Ewro]] # [[Sermaye]] # [[Pere]] # [[Pîşesazî]] # [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]] === Hiqûq === # [[Destûr]] # [[Hiqûq]] === Rêxistinên navneteweyî === # [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]] # [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]] # [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]] # [[Yekîtiya Erebî]] # [[NATO]] # [[Neteweyên Yekbûyî]] ## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]] ## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]] ## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]] ## [[UNESCO]] # [[OPEC]] # [[Xelata Nobelê]] # [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]] # [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]] # [[Yekîtiya Afrîkayê]] # [[Yekîtiya Ewropayê]] === Şer û leşkerî === # [[Aştî]] # [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]] # [[Şer]] ## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]] # [[Terorîzm]] === Pirsgirêkên civakî === # [[Cezayê mirinê]] # [[Dîskrîmînasyon]] ## [[Nîjadperestî]] # [[Femînîzm]] # [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]] # [[Mafên mirovan]] # [[Xizanî]] # [[Xulamtî]] # [[Zarokjiberbirin]] == Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Ziman]] # [[Zimannasî]] # [[Gramer]] # [[Peyv]] ## [[Vac]] ## [[Kîtek]] # [[Pergala nivîsê]] ## [[Alfabeya erebî]] ## [[Alfabeya yewnanî]] ## [[Alfabeya latînî]] ## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]] ## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]] # [[Xwendewarî]] # [[Werger]] # [[Wêje]] ## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]] ### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]'' ## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]] ### ''[[Hezar û yek şev]]'' ## [[Roman]] ### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]] ## [[Helbest]] ### ''[[Destana Gilgamêş]]'' ### ''[[Îlyada]]'' ### ''[[Şahname]]'' ## Deqên Olî ### ''[[Incîl]]'' ### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]] ### ''[[Quran]] # Zimanên taybet ## [[Zimanê almanî|Almanî]] ## [[Zimanê bengalî|Bengalî]] ## [[Zimanê çînî|Çînî]] ## [[Zimanê erebî|Erebî]] ## [[Zimanê fransî|Fransî]] ## [[Zimanê yewnanî|Grekî]] ## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]] ## [[Zimanê îbranî|Îbranî]] ## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]] ## [[Zimanê japonî|Japonî]] ## [[Zimanê korêyî|Korêyî]] ## [[Zimanê kurdî|Kurdî]] ## [[Zimanê latînî|Latînî]] ## [[Zimanê farsî|Farsî]] ## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]] ## [[Zimanê rûsî|Rûsî]] ## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]] ## [[Zimanê spanî|Spanî]] ## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]] ## [[Zimanê tirkî|Tirkî]] == Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == {{div col|2}} # [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]] # [[Pîvan]] === Giranî, qebare û dûrahî === # [[Kîlogram]] # [[Lîtir]] # [[Metre]] === Dem === # [[Salname]] ## [[Salnameya gregorî]] # [[Saet]] # [[Sanî]] # [[Roj]] # [[Sal]] # [[Beşa saetê]] {{div col end}} == Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Zanist]] # [[Xweza]] === Stêrnasî === {{div col|2}} # [[Teqîna Mezin]] # [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]] # [[Galaksî]] ## [[Kadiz]] # [[Gerdûn]] # [[Gerstêrk]] ## [[Erd]] ## [[Jupîter]] ## [[Mars]] ## [[Neptûn]] ## [[Saturn]] ## [[Tîr]] ## [[Ûranûs]] ## [[Venûs]] # [[Asteroîd]] # [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]] # [[Heyv]] # [[Çala Reş]] # [[Pergala Rojê]] # [[Stêrk]] ## [[Roj]] # [[Stêrnasî]] {{div col end}} === Biyolojî === # [[Biyolojî]] # Materyalên biyolojîk ## [[DNA]] ## [[Enzîm]] ## [[Hormon]] ## [[Proteîn]] # [[Riweknasî]] # [[Ekolojî]] ## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]] # [[Jiyan]] # [[Mirin]] ## [[Xwekujî]] # [[Dabeşandina biyolojîk]] ## [[Cure]] ==== Pêvajoyên biyolojîk ==== {{div col|2}} # [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]] ## [[Fotosentez]] ## [[Hormonên herisê]] ## [[Henase]] # [[Pêşveçûn]] # [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]] ## [[Ducanî]] ## [[Seks]] {{div col end}} ==== Organîzma ==== # [[Alga]] # [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]] # [[Bakterî]] # [[Karok]] # [[Organîzm]] # [[Plant]] ## [[Dar]] ## [[Fêkî]] ## [[Kulîlk]] # [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]] # [[Heywan]] ## [[Artropod]] ### [[Mêş û mûr]] #### [[Mêşhingiv]] #### [[Morî]] #### [[Mixmixk]] ### [[Pîrevonk]] ## [[Chordate]] ### [[Bejavî]] ### [[Balinde]] #### [[Kewok]] #### [[Mirîşk]] ### [[Xijende]] #### [[Kosî]] #### [[Mar]] ### [[Guhandar]] #### [[Beraz]] #### [[Cirdon]] #### [[Çêlek]] #### [[Hêştir]] #### [[Hesp]] #### [[Kêvroşk]] #### [[Mirov]] #### [[Pisîk]] #### [[Prîmat]] #### [[Mih]] #### [[Seg]] #### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]] ### [[Masî]] #### [[Segmasî]] ## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]] ## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]] ==== Anatomî ==== # [[Anatomî]] # [[Koendama hestê]] ## [[Poz]] ## [[Çav]] ## [[Guh]] ## [[Çêjtin]] # [[Sîstema gera xwînê]] ## [[Dil]] ## [[Xwîn]] # [[Koendama herisê ya mirovan]] ## [[Kezeb]] ## [[Rûviya zirav]] ## [[Rûviya stûr]] # [[Koendama henaseyê]] # [[Sîstema hormonan]] # [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]] # [[Koendama demarê]] ## [[Demar]] ## [[Mêjî]] # [[Kakût]] # [[Xane]] # [[Masûlke]] # [[Çerm]] === Tenduristî û bijîşkî === # [[Bijîşkî]] # [[Derman]] ## [[Dermanên dijbakterî]] # [[Diransazî]] # [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]] # [[Nexweşî]] # [[Pandemî]] # [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]] # [[Tenduristî]] # [[Vaksîn]] # [[Vîrus]] ==== Nexweşî û Rewşên Taybet ==== # [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]] ## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]] ## [[Titûn]] # [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]] ## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]] ## [[Korîtî]] # [[Epîlepsî]] # [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]] # [[Arsim]] # [[Bedxwerî]] # [[Krîza dil]] # [[Lerzeta]] # [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]] # [[Psîkopatî]] # [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]] # [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]] # [[Nexweşiya şekir]] # [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]] ## [[AIDS]] # [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]] # [[Penceşêr]] # [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]] # [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]] # [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]] # [[Tuberkuloz]] # [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]] # [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]] === Kîmya === # [[Biyokîmya]] # [[Element]] ## [[Alûmînyûm]] ## [[Mis]] ## [[Hesin]] ## [[Hîdrojen]] ## [[Karbon]] ## [[Nîtrojen]] ## [[Oksîjen]] ## [[Pîl]] ## [[Sîstema vedorî ya elementan]] ## [[Zêr]] ## [[Zîv]] # [[Kîmya]] # [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]] # [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]] # [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]] # [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]] ## [[Alkol]] ## [[Karbohîdrat]] ## [[Lîpîd]] # [[Molekul]] # [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]] ## [[Asîd]] ## [[Baz]] ## [[Xwê]] === Zanistên erdê === # [[Avhewa]] # [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]] # [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]] # [[Erdhej]] # [[Guherîna avhewayê]] # [[Hewa]] ## [[Ba]] ## [[Baran]] ## [[Berf]] ## [[Ewr]] ## [[Bagera bihêz a tropîkal]] ## [[Tornado]] # [[Jeolojî]] ## [[Kevir]] ## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]] ### [[Elmas]] ## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]] # [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]] ## [[Lehî]] ## [[Tsûnamî]] # [[Volkan]] === Fîzîk === # [[Fîzîk]] # [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]] # [[Atom]] # [[Wize]] ## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]] # [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]] ## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]] ## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]] ## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]] ### [[Reng]] # [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]] # [[Hêz]] ## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]] ### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]] ## [[Rakêş]] ## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]] ## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]] # [[Kişanek]] # [[Bariste]] # [[Kanza]] ## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]] # [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]] # [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]] ## [[Gaz]] ## [[Şile]] ## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]] ## [[Biring]] # [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]] # [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]] # [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]] # [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]] # [[Nîvragihbar]] # [[Deng]] # [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]] ## [[Leza ronahiyê]] # [[Germahî]] # [[Dem]] # [[Termodînamîk]] # [[Valahî]] === Matematîk === # [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]] ## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]] ## [[Hevkêşeya dîferensiyel]] # [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]] ## [[Hejmar]] ## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]] ## [[Bîrdoza jimare]] # [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]] ## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]] ## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]] ## [[Wekhevî]] # Îhtîmal û îstatîstîk ## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]] ## [[Amar]] # [[Geometrî]] ## [[Hoke]] ## [[Pi]] ## [[Rûerd]] ## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]] ## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]] ## [[Teorema Pîtagoras]] ## [[Trîgonometrî]] # Lojîk û bingeh ## [[Bêdawî]] ## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]] ## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]] ## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]] # [[Matematîk]] == Xwarin û çandinî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == === Çandinî === # [[Çandinî]] ## [[Avdan]] ## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]] ## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]] === Xwarin === # [[Biharat]] # [[Findeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]] # [[Goşt]] # [[Hingiv]] # [[Mûz]] # [[Nan]] # [[Penîr]] # [[Sêv]] # [[Dan]] ## [[Birinc]] ## [[Ceh]] ## [[Garis]] ## [[Baçîk]] ## [[Genim]] # [[Narinc]] # [[Soya]] # [[Şekir]] # [[Çoklata]] # [[Tirî]] # [[Xwarin]] # [[Xwê]] # [[Sebze]] ## [[Kartol]] === Vexwarin === # [[Av]] # [[Avmêwe]] # [[Bîra]] # [[Çay]] # [[Qehwe]] # [[Şerab]] # [[Şîr]] == Teknolojî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Bîoteknolojî]] # [[Endezyarî]] ## [[Makîne]] ## [[Çerxe]] ## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]] ## [[Robot]] # [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]] # [[Nanoteknolojî]] # [[Cil]] ## [[Pembû]] # [[Teknolojî]] === Ragihandin === # [[Agahî]] ## [[Ensîklopedî]] # [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]] # [[Pirtûkxane]] ## [[Pirtûk]] # [[Pêragihandin]] # [[Rojnamegerî]] ## [[Rojname]] # [[Telefon]] === Elektronîk === # [[Elektronîk]] ## [[Frekans]] ## [[Sirêma elektrîkê]] # Pêkhate ## [[Tirûş]] ## [[Diod]] ## [[Înduktor]] ## [[Kondansator]] ## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]] ## [[Transîstor]] ==== Kompûter û înternet ==== # [[Jîriya çêkirî]] # [[Înternet]] ## [[E-Peyam]] ## [[World Wide Web]] # [[Kompûter]] ## [[Hard dîsk]] ## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]] # [[Nermalav]] # [[Pergala xebatê]] # [[Teknolojiya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]] ## [[Algorîtma]] # [[Zimanê bernamesaziyê]] === Enerjî û sotemenî === # [[Agir]] # [[Elektrîk]] ## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]] # [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]] # [[Motor]] ## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]] ## [[Makîneya şewata hundirîn]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]] # [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]] === Materyal === # [[Cam]] # [[Dar]] # [[Kaxez]] # [[Plastîk]] === Veguhastin === # [[Balafir]] # [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]] # [[Bisîklet]] # [[Keştî]] # [[Otomobîl]] # [[Trên]] # [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]] === Çek === # [[Çek]] ## [[Çek (amûr)]] ### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]] ## [[Çeka nukleerî]] ## [[Şûr]] # [[Tank]] # [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]] ## [[Barût]] == Huner û şahî == # [[Çand]] # [[Dans]] # [[Huner]] ## [[Komîk]] [[:en:Comics|(en)]] ## [[Kûzekarî]] [[:en:Pottery|(en)]] ## [[Peyker]] ## [[Nîgar]] ## [[Fotografî|Wênekêşî]] [[:en:Photography|(en)]] # [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]] # [[Şano]] # [[Xweşnivîsî]] === Avahîsazî û endezyariya şaristanî === # [[Avahîsazî]] # [[Bendav]] # [[Birc]] # [[Kemer]] # [[Pir]] # [[Piramîd]] # [[Kanal]] # [[Qube]] # [[Xanî]] # Avahiyên taybet ## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]] ## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]] ## [[Bendava Sê Newala]] ## [[Birca Eiffel]] ## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]] ## [[Girê Mirazan]] ## [[Keleha Hewlêrê]] ## [[Kolezyûm]] ## [[Pîramîdên Gîzeyê]] ## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]] ## [[Peykerê Azadiyê]] ## [[Tac Mehel]] === Fîlm, radyo û televîzyon === # [[Fîlm]] ## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]] # [[Radyo]] # [[Televîzyon]] === Muzîk === # [[Dengbêjî]] # [[Muzîk]] # [[Stran]] # Cureyên muzîkê yên taybet ## [[Blues]] ## [[Hîp hop]] ## [[Cez]] ## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]] ## [[Muzîka klasîk]] ### [[Opera]] ### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]] ## [[Muzîka rock]] ## [[Reggae]] ## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]] ## [[Flamenko]] # Amûrên muzîkê yên taybet ## [[Bilûr]] ## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]] ## [[Gîtar]] ## [[Keman]] ## [[Piyano]] ## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]] === Rekreasyon === # [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]] ## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]] # [[Lîstik]] ## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]] ## [[Lîstika vîdyoyê]] ## [[Nerd]] ## [[Sedrenc]] # [[Lîstikên Olîmpiyadê]] # [[Leyzok]] # [[Melevanî]] # [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]] # [[Werziş]] ## [[Atletîzm]] ## Lîstikên bi top ### [[Basketbol]] ### [[Beyzbol]] ### [[Futbol]] ### [[Golf]] ### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]] ### [[Yekîtiya Ragbî]] ### [[Tenîs]] == Dîrok == # [[Dîrok]] ==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ==== # [[Berî dîrokê]] # [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]] # [[Împeratoriya Romê]] # [[Mezopotamya]] # [[Misira kevnare]] # [[Serdema bronzî]] # [[Serdema hesinî]] # [[Serdema kevirî]] # [[Sumer]] # [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]] # [[Xanedana Han]] # [[Xanedana Tang]] # [[Yewnanistana kevnare]] === Dîroka kurd === # [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]] # [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]] # [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]] # [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]] # Dewletên dîrokî ## [[Xanedana Eyûbî]] ## [[Xanedana Merwanî]] ## [[Împeratoriya Med]] ## [[Împeratoriya Hexamenişî]] ==== Serdema Navîn û Ronesans ==== # [[Aztek]] # [[Împeratoriya Bîzansê]] # [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]] # [[Împeratoriya Mongolî]] # [[Împeratoriya Osmanî]] # [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]] # [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]] # [[Ronesans]] # [[Seferên Xaçperestan]] # [[Serdema Navîn]] # [[Vîkîng]] # [[Xanedana Ming]] # [[Xanedana Ebasiyan]] ==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ==== # [[Almanyaya Nazî]] # [[Apartheid]] # [[Holokost]] # [[Împeratoriya Brîtanî]] # [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]] # [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]] # [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]] # [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]] # [[Şerê Cîhanê yê Duyem]] # [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] # [[Pevçûna Rojhilata Navîn]] # [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]] # [[Şerê Sar]] # [[Şerê Viyetnamê]] # [[Şoreşa Fransayê]] # [[Şoreşa Pîşesaziyê]] # [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]] # [[Xanedana Qing]] # [[Yekîtiya Sovyetê]] == Erdnîgarî == # [[Bajar]] # [[Çem]] # [[Çiya]] # [[Beyaban]] # [[Daristan]] # [[Derya]] # [[Erdnîgarî]] # [[Okyanûs]] # [[Parzemîn]] # [[Cemsera Bakur]] # [[Cemsera Başûr]] === Parzemîn û herêmên sereke === # [[Afrîka]] # [[Amerîkaya Bakur]] # [[Amerîkaya Başûr]] # [[Antarktîka]] # [[Asya]] # [[Ewropa]] # [[Okyanûsya]] # [[Rojhilata Navîn]] === Welat === ==== Afrîka ==== # [[Afrîkaya Başûr]] # [[Cezayir]] # [[Etiyopya]] # [[Kongoya Demokratîk]] # [[Misir]] # [[Nîjerya]] # [[Sûdan]] # [[Tanzanya]] ==== Asya ==== # [[Bengladeş]] # [[Çîn]] # [[Efxanistan]] # [[Erebistana Siûdî]] # [[Filîpîn]] # [[Hindistan]] # [[Îndonezya]] # [[Îran]] # [[Iraq]] # [[Îsraêl]] # [[Japon]] # [[Kurdistan]] # [[Korêya Başûr]] # [[Pakistan]] # [[Taylenda]] # [[Tirkiye]] # [[Viyetnam]] ==== Ewropa ==== # [[Almanya]] # [[Awistirya]] # [[Fransa]] # [[Holenda]] # [[Îtalya]] # [[Keyaniya Yekbûyî]] # [[Polonya]] # [[Portûgal]] # [[Rûsya]] # [[Spanya]] # [[Swîsre]] # [[Ûkrayna]] # [[Vatîkan]] ==== Amerîkaya Bakur ==== # [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] # [[Kanada]] # [[Kûba]] # [[Meksîk]] ==== Amerîkaya Başûr ==== # [[Arjentîn]] # [[Brezîl]] # [[Kolombiya]] ==== Okyanûsya ==== # [[Awistralya]] === Bajar === ==== Afrîka ==== # [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]] # [[Kînşasa]] # [[Lagos]] # [[Naîrobî]] # [[Qahîre]] ==== Asya ==== # [[Bangkok]] # [[Bexda]] # [[Delhî]] # [[Daka]] # [[Dubai]] # [[Hewlêr]] # [[Hong Kong]] # [[Cakarta]] # [[Keraçî]] # [[Kolkata]] # [[Meke]] # [[Mumbaî]] # [[Orşelîm]] # [[Pekîn]] # [[Sêûl]] # [[Singapûr]] # [[Şam]] # [[Şanghay]] # [[Tehran]] # [[Tokyo]] ==== Ewropa ==== # [[Amsterdam]] # [[Atîna]] # [[Berlîn]] # [[Bruksel]] # [[London]] # [[Madrîd]] # [[Mosko]] # [[Parîs]] # [[Roma]] # [[Sankt Petersburg, Rûsya|Sankt Petersburg]] # [[Stembol]] # [[Viyana]] ==== Amerîkaya Bakur ==== # [[Los Angeles]] # [[Meksîko]] # [[New York]] # [[Washington, D.C.]] ==== Amerîkaya Başûr ==== # [[Bogotá]] # [[Buenos Aires]] # [[Rio de Janeiro]] # [[São Paulo]] ==== Okyanûsya ==== # [[Sîdney]] === Av === # [[Amazon]] # [[Îndus]] # [[Kongo (çem)]] # [[Mîsîsîpî (çem)]] # [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]] # [[Çemê Zer]] # [[Danûb]] # [[Deryaya Bakur]] # [[Deryaya Baltîk]] # [[Deryaya Çîna Başûr]] # [[Deryaya Karîbê]] # [[Deryaya Navîn]] # [[Deryaya Reş]] # [[Deryaya Qezwînê]] # [[Çemê Ganjê]] # [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]] # [[Golên Mezin]] # [[Gola Viktoria]] # [[Nîl]] # [[Okyanûsa Arktîk]] # [[Okyanûsa Atlantîk]] # [[Okyanûsa Başûr]] # [[Okyanûsa Hindî]] # [[Okyanûsa Pasîfîk]] # [[Kanala Panamayê]] # [[Kanala Swêşê]] # [[Besta binavî ya mezin]] # [[Reyn]] # [[Volga]] # [[Yangtsê]] === Çiya û çol === # [[Alp]] # [[And]] # [[Çiyayên Zinarî]] # [[Everest]] # [[Hîmalaya]] # [[Çiyayê Kilîmanjaro]] # [[Sahara]] {{Core topics}} i19ds3f5lg8i7dusrmb4pk2rthd9po5 2101667 2101655 2026-11-04T06:46:54Z Kawa63 105128 2101667 wikitext text/x-wiki {{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}} Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin. Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin. {| class="wikitable" |+ |- !Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce |- |[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD'' |- |[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD'' |- |[[#Ol|Ol]]||22||''TBD'' |- |[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD'' |- |[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD'' |- |[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD'' |- |[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD'' |- |[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD'' |- |[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD'' |- |[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD'' |- |[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD'' |- |[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD'' |- !'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000''' |}<small>Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)</small> == Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == === Fîlozof û zanyarên civakî === # [[Arîstotelês]] # [[Simone de Beauvoir]] # [[Çanakya]] # [[Konfuçyus]] # [[René Descartes]] # [[Sigmund Freud]] # [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] # [[Martin Heidegger]] # [[Ibn Xeldûn]] # [[Immanuel Kant]] # [[John Maynard Keynes]] # [[John Locke]] # [[Niccolò Machiavelli]] # [[Karl Marx]] # [[Friedrich Nietzsche]] # [[Platon]] # [[Jean-Jacques Rousseau]] # [[Jean-Paul Sartre]] # [[Sima Qian]] # [[Adam Smith]] # [[Sokratês]] # [[Voltaire]] # [[Max Weber]] # [[Ludwig Wittgenstein]] # [[Zhu Xi]] === Kesên dînî û teolojiyê === # [[Îbrahîm]] # [[Buda]] # [[Îsa]] # [[Martin Luther]] # [[Meryem]] # [[Mûsa]] # [[Mihemed]] # [[Şêx Adî]] # [[Xezalî]] # [[Zerdeşt]] === Rêberên sîyasî === # [[Abraham Lincoln]] # [[Adolf Hitler]] # [[Daryûsê Mezin]] # [[Augustus]] # [[Cengîz Xan]] # [[Karlê Mezin]] # [[Mistefa Barzanî]] # [[Che Guevara]] # [[Ekberê Mezin]] # [[Qazî Mihemed]] # [[Franklin Delano Roosevelt]] # [[George Washington]] # [[Îskenderê Mezin]] # [[Leyla Qasim]] # [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]] # [[Yosîf Stalîn]] # [[Julius Caesar]] # [[Konstantînê Mezin]] # [[Kûruşê Mezin]] # [[Kiyaksar]] # [[Louis XIV.]] # [[Mahatma Gandî]] # [[Mao Zedong]] # [[Martin Luther King]] # [[Napoléon Bonaparte]] # [[Nelson Mandela]] # [[Omer ibn Xetab]] # [[Otto von Bismarck]] # [[Pyotrê Mezin]] # [[Qin Shi Huang]] # [[Rosa Luxemburg]] # [[Selahedînê Eyûbî]] # [[Simón Bolívar]] # [[Siltan Silêmanê Qanûnî]] # [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]] # [[Tîmûrleng]] # [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]] # [[Winston Churchill]] === Dahêner, zanyar û matematîknas === # [[Alan Turing]] # [[Albert Einstein]] # [[Arşîmed]] # [[Brahmagupta]] # [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]] # [[Carl Linnaeus]] # [[Charles Darwin]] # [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]] # [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]] # [[Xwarezmî]] # [[Enrico Fermi]] # [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]] # [[Erwin Schrödinger]] # [[Galênos]] # [[Galileo Galilei]] # [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] # [[Henry Ford]] # [[Isaac Newton]] # [[Îbn Sîna]] # [[James Clerk Maxwell]] # [[James Joule]] # [[James Watt]] # [[Johann Gutenberg]] # [[Johannes Kepler]] # [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]] # [[Louis Pasteur]] # [[Marie Curie]] # [[Max Planck]] # [[Michael Faraday]] # [[Nîkola Tesla]] # [[Nîkolaws Kopernîkus]] # [[Thomas Alva Edison]] # [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]] === Hunermend û mîmar === # [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]] # [[Andy Warhol]] # [[Diego Velázquez]] # [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]] # [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]] # [[Frida Kahlo]] # [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]] # [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]] # [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]] # [[Leonardo da Vinci]] # [[Michelangelo]] # [[Mîmar Sînan]] # [[Pablo Picasso]] # [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]] # [[Raffaello Sanzio]] # [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]] # [[Salvador Dalí]] # [[Vincent van Gogh]] === Kompozîtor û muzîkvan === # [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]] # [[Antonio Vivaldi]] # [[Frédéric Chopin]] # [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]] # [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]] # [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]] # [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]] # [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]] # [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]] # [[Johann Sebastian Bach]] # [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]] # [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]] # [[Ludwig van Beethoven]] # [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]] # [[Michael Jackson]] # [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]] # [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]] # [[The Beatles]] # [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]] # [[Wolfgang Amadeus Mozart]] === Derhêner û nivîskarên fîlman === # [[Akira Kurosawa]] # [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]] # [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]] # [[George Lucas]] # [[Ingmar Bergman]] # [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]] # [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]] # [[Stanley Kubrick]] # [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]] # [[Walt Disney]] === Nivîskar, şanonivîs û helbestvan === # [[Aleksandr Pûşkîn]] # [[Anton Çexov]] # [[Charles Dickens]] # [[Dante Alighieri]] # [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]] # [[Franz Kafka]] # [[Fyodor Dostoyevskî]] # [[Gabriel García Márquez]] # [[Geoffrey Chaucer]] # [[Hafizê Şîrazî]] # [[Hans Christian Andersen]] # [[Homêros]] # [[James Joyce]] # [[Jane Austen]] # [[Johann Wolfgang von Goethe]] # [[Jorge Luis Borges]] # [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]] # [[Tolstoy]] # [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]] # [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]] # [[Marcel Proust]] # [[Mark Twain]] # [[Matsuo Bashō]] # [[Miguel de Cervantes]] # [[Molière]] # [[Nacîb Mahfûz]] # [[Ovidius]] # [[Rabindranath Tagore]] # [[Sofoklês]] # [[Vergilius]] # [[Victor Hugo]] # [[William Shakespeare]] === Vebîner û gerokvan === # [[Christopher Columbus]] # [[Ferdinand Magellan]] # [[Hernán Cortés]] # [[Îbn Betûte]] # [[Jacques Cartier]] # [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]] # [[Marco Polo]] # [[Neil Armstrong]] # [[Roald Amundsen]] # [[Vasco da Gama]] # [[Yuri Gagarin]] # [[Zheng He]] == Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Ateîzm]] # [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]] # [[Diyalektîk]] # [[Epîstemolojî]] # [[Estetîk]] # [[Exlaq]] # [[Felsefe]] # [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]] # [[Mentiq]] # [[Materyalîzm]] # [[Rastî]] # [[Vîna azad]] # [[Zanîn]] == Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Bûdîzm]] # [[Dîn]] # [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]] # [[Giyan]] # [[Hinduîzm]] # [[Îslam]] ## [[Sinnî]] ## [[Şîa]] # [[Mîtolojî]] # [[Xwedê]] ## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]] ## [[Pirxwedayî]] # [[Xiristiyanî]] ## [[Dêra Katolîk]] ## [[Protestanîzm]] # [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]] # [[Cihûtî]] # [[Elewîtî]] # [[Yarsan]] # [[Êzidîtî]] # [[Taoîzm]] # [[Zerdeştîtî]] == Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Perwerde]] # [[Şaristanî]] # [[Civak]] === Psîkolojî === # [[Aqil]] # [[Hizir]] # [[Hest]] # [[Evîn]] # [[Psîkolojî]] # [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]] === Malbat û têkilî === # [[Jin]] # [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]] # [[Law]] # [[Malbat]] # [[Mêr]] === Siyaset === # [[Bîrdozî]] ## [[Anarşîzm]] ## [[Faşîzm]] ## [[Kapîtalîzm]] ## [[Komunîzm]] ## [[Şopparêzî]] ## [[Lîberalîzm]] ## [[Marksîzm]] ## [[Neteweperwerî]] ## [[Sosyalîzm]] # [[Dîplomasî]] # [[Dewlet]] # [[Hikûmet]] ## [[Dîktatorî]] ## [[Komar]] ## [[Monarşî]] ## [[Demokrasî]] ## [[Kolonîtî]] # [[Împeryalîzm]] # [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]] # [[Propaganda]] # [[Siyaset]] === Kar û aborî === # [[Aborî]] # [[Bazirganî]] # [[Dirav]] ## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]] ## [[Ewro]] # [[Sermaye]] # [[Pere]] # [[Pîşesazî]] # [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]] === Hiqûq === # [[Destûr]] # [[Hiqûq]] === Rêxistinên navneteweyî === # [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]] # [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]] # [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]] # [[Yekîtiya Erebî]] # [[NATO]] # [[Neteweyên Yekbûyî]] ## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]] ## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]] ## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]] ## [[UNESCO]] # [[OPEC]] # [[Xelata Nobelê]] # [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]] # [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]] # [[Yekîtiya Afrîkayê]] # [[Yekîtiya Ewropayê]] === Şer û leşkerî === # [[Aştî]] # [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]] # [[Şer]] ## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]] # [[Terorîzm]] === Pirsgirêkên civakî === # [[Cezayê mirinê]] # [[Dîskrîmînasyon]] ## [[Nîjadperestî]] # [[Femînîzm]] # [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]] # [[Mafên mirovan]] # [[Xizanî]] # [[Xulamtî]] # [[Zarokjiberbirin]] == Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Ziman]] # [[Zimannasî]] # [[Gramer]] # [[Peyv]] ## [[Vac]] ## [[Kîtek]] # [[Pergala nivîsê]] ## [[Alfabeya erebî]] ## [[Alfabeya yewnanî]] ## [[Alfabeya latînî]] ## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]] ## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]] # [[Xwendewarî]] # [[Werger]] # [[Wêje]] ## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]] ### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]'' ## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]] ### ''[[Hezar û yek şev]]'' ## [[Roman]] ### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]] ## [[Helbest]] ### ''[[Destana Gilgamêş]]'' ### ''[[Îlyada]]'' ### ''[[Şahname]]'' ## Deqên Olî ### ''[[Incîl]]'' ### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]] ### ''[[Quran]] # Zimanên taybet ## [[Zimanê almanî|Almanî]] ## [[Zimanê bengalî|Bengalî]] ## [[Zimanê çînî|Çînî]] ## [[Zimanê erebî|Erebî]] ## [[Zimanê fransî|Fransî]] ## [[Zimanê yewnanî|Grekî]] ## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]] ## [[Zimanê îbranî|Îbranî]] ## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]] ## [[Zimanê japonî|Japonî]] ## [[Zimanê korêyî|Korêyî]] ## [[Zimanê kurdî|Kurdî]] ## [[Zimanê latînî|Latînî]] ## [[Zimanê farsî|Farsî]] ## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]] ## [[Zimanê rûsî|Rûsî]] ## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]] ## [[Zimanê spanî|Spanî]] ## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]] ## [[Zimanê tirkî|Tirkî]] == Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == {{div col|2}} # [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]] # [[Pîvan]] === Giranî, qebare û dûrahî === # [[Kîlogram]] # [[Lîtir]] # [[Metre]] === Dem === # [[Salname]] ## [[Salnameya gregorî]] # [[Saet]] # [[Sanî]] # [[Roj]] # [[Sal]] # [[Beşa saetê]] {{div col end}} == Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Zanist]] # [[Xweza]] === Stêrnasî === {{div col|2}} # [[Teqîna Mezin]] # [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]] # [[Galaksî]] ## [[Kadiz]] # [[Gerdûn]] # [[Gerstêrk]] ## [[Erd]] ## [[Jupîter]] ## [[Mars]] ## [[Neptûn]] ## [[Saturn]] ## [[Tîr]] ## [[Ûranûs]] ## [[Venûs]] # [[Asteroîd]] # [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]] # [[Heyv]] # [[Çala Reş]] # [[Pergala Rojê]] # [[Stêrk]] ## [[Roj]] # [[Stêrnasî]] {{div col end}} === Biyolojî === # [[Biyolojî]] # Materyalên biyolojîk ## [[DNA]] ## [[Enzîm]] ## [[Hormon]] ## [[Proteîn]] # [[Riweknasî]] # [[Ekolojî]] ## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]] # [[Jiyan]] # [[Mirin]] ## [[Xwekujî]] # [[Dabeşandina biyolojîk]] ## [[Cure]] ==== Pêvajoyên biyolojîk ==== {{div col|2}} # [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]] ## [[Fotosentez]] ## [[Hormonên herisê]] ## [[Henase]] # [[Pêşveçûn]] # [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]] ## [[Ducanî]] ## [[Seks]] {{div col end}} ==== Organîzma ==== # [[Alga]] # [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]] # [[Bakterî]] # [[Karok]] # [[Organîzm]] # [[Plant]] ## [[Dar]] ## [[Fêkî]] ## [[Kulîlk]] # [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]] # [[Heywan]] ## [[Artropod]] ### [[Mêş û mûr]] #### [[Mêşhingiv]] #### [[Morî]] #### [[Mixmixk]] ### [[Pîrevonk]] ## [[Chordate]] ### [[Bejavî]] ### [[Balinde]] #### [[Kewok]] #### [[Mirîşk]] ### [[Xijende]] #### [[Kosî]] #### [[Mar]] ### [[Guhandar]] #### [[Beraz]] #### [[Cirdon]] #### [[Çêlek]] #### [[Hêştir]] #### [[Hesp]] #### [[Kêvroşk]] #### [[Mirov]] #### [[Pisîk]] #### [[Prîmat]] #### [[Mih]] #### [[Seg]] #### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]] ### [[Masî]] #### [[Segmasî]] ## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]] ## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]] ==== Anatomî ==== # [[Anatomî]] # [[Koendama hestê]] ## [[Poz]] ## [[Çav]] ## [[Guh]] ## [[Çêjtin]] # [[Sîstema gera xwînê]] ## [[Dil]] ## [[Xwîn]] # [[Koendama herisê ya mirovan]] ## [[Kezeb]] ## [[Rûviya zirav]] ## [[Rûviya stûr]] # [[Koendama henaseyê]] # [[Sîstema hormonan]] # [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]] # [[Koendama demarê]] ## [[Demar]] ## [[Mêjî]] # [[Kakût]] # [[Xane]] # [[Masûlke]] # [[Çerm]] === Tenduristî û bijîşkî === # [[Bijîşkî]] # [[Derman]] ## [[Dermanên dijbakterî]] # [[Diransazî]] # [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]] # [[Nexweşî]] # [[Pandemî]] # [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]] # [[Tenduristî]] # [[Vaksîn]] # [[Vîrus]] ==== Nexweşî û Rewşên Taybet ==== # [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]] ## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]] ## [[Titûn]] # [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]] ## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]] ## [[Korîtî]] # [[Epîlepsî]] # [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]] # [[Arsim]] # [[Bedxwerî]] # [[Krîza dil]] # [[Lerzeta]] # [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]] # [[Psîkopatî]] # [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]] # [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]] # [[Nexweşiya şekir]] # [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]] ## [[AIDS]] # [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]] # [[Penceşêr]] # [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]] # [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]] # [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]] # [[Tuberkuloz]] # [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]] # [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]] === Kîmya === # [[Biyokîmya]] # [[Element]] ## [[Alûmînyûm]] ## [[Mis]] ## [[Hesin]] ## [[Hîdrojen]] ## [[Karbon]] ## [[Nîtrojen]] ## [[Oksîjen]] ## [[Pîl]] ## [[Sîstema vedorî ya elementan]] ## [[Zêr]] ## [[Zîv]] # [[Kîmya]] # [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]] # [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]] # [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]] # [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]] ## [[Alkol]] ## [[Karbohîdrat]] ## [[Lîpîd]] # [[Molekul]] # [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]] ## [[Asîd]] ## [[Baz]] ## [[Xwê]] === Zanistên erdê === # [[Avhewa]] # [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]] # [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]] # [[Erdhej]] # [[Guherîna avhewayê]] # [[Hewa]] ## [[Ba]] ## [[Baran]] ## [[Berf]] ## [[Ewr]] ## [[Bagera bihêz a tropîkal]] ## [[Tornado]] # [[Jeolojî]] ## [[Kevir]] ## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]] ### [[Elmas]] ## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]] # [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]] ## [[Lehî]] ## [[Tsûnamî]] # [[Volkan]] === Fîzîk === # [[Fîzîk]] # [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]] # [[Atom]] # [[Wize]] ## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]] # [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]] ## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]] ## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]] ## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]] ### [[Reng]] # [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]] # [[Hêz]] ## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]] ### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]] ## [[Rakêş]] ## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]] ## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]] # [[Kişanek]] # [[Bariste]] # [[Kanza]] ## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]] # [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]] # [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]] ## [[Gaz]] ## [[Şile]] ## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]] ## [[Biring]] # [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]] # [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]] # [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]] # [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]] # [[Nîvragihbar]] # [[Deng]] # [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]] ## [[Leza ronahiyê]] # [[Germahî]] # [[Dem]] # [[Termodînamîk]] # [[Valahî]] === Matematîk === # [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]] ## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]] ## [[Hevkêşeya dîferensiyel]] # [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]] ## [[Hejmar]] ## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]] ## [[Bîrdoza jimare]] # [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]] ## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]] ## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]] ## [[Wekhevî]] # Îhtîmal û îstatîstîk ## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]] ## [[Amar]] # [[Geometrî]] ## [[Hoke]] ## [[Pi]] ## [[Rûerd]] ## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]] ## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]] ## [[Teorema Pîtagoras]] ## [[Trîgonometrî]] # Lojîk û bingeh ## [[Bêdawî]] ## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]] ## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]] ## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]] # [[Matematîk]] == Xwarin û çandinî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == === Çandinî === # [[Çandinî]] ## [[Avdan]] ## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]] ## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]] === Xwarin === # [[Biharat]] # [[Findeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]] # [[Goşt]] # [[Hingiv]] # [[Mûz]] # [[Nan]] # [[Penîr]] # [[Sêv]] # [[Dan]] ## [[Birinc]] ## [[Ceh]] ## [[Garis]] ## [[Baçîk]] ## [[Genim]] # [[Narinc]] # [[Soya]] # [[Şekir]] # [[Çoklata]] # [[Tirî]] # [[Xwarin]] # [[Xwê]] # [[Sebze]] ## [[Kartol]] === Vexwarin === # [[Av]] # [[Avmêwe]] # [[Bîra]] # [[Çay]] # [[Qehwe]] # [[Şerab]] # [[Şîr]] == Teknolojî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Bîoteknolojî]] # [[Endezyarî]] ## [[Makîne]] ## [[Çerxe]] ## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]] ## [[Robot]] # [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]] # [[Nanoteknolojî]] # [[Cil]] ## [[Pembû]] # [[Teknolojî]] === Ragihandin === # [[Agahî]] ## [[Ensîklopedî]] # [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]] # [[Pirtûkxane]] ## [[Pirtûk]] # [[Pêragihandin]] # [[Rojnamegerî]] ## [[Rojname]] # [[Telefon]] === Elektronîk === # [[Elektronîk]] ## [[Frekans]] ## [[Sirêma elektrîkê]] # Pêkhate ## [[Tirûş]] ## [[Diod]] ## [[Înduktor]] ## [[Kondansator]] ## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]] ## [[Transîstor]] ==== Kompûter û înternet ==== # [[Jîriya çêkirî]] # [[Înternet]] ## [[E-Peyam]] ## [[World Wide Web]] # [[Kompûter]] ## [[Hard dîsk]] ## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]] # [[Nermalav]] # [[Pergala xebatê]] # [[Teknolojiya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]] ## [[Algorîtma]] # [[Zimanê bernamesaziyê]] === Enerjî û sotemenî === # [[Agir]] # [[Elektrîk]] ## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]] # [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]] # [[Motor]] ## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]] ## [[Makîneya şewata hundirîn]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]] # [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]] === Materyal === # [[Cam]] # [[Dar]] # [[Kaxez]] # [[Plastîk]] === Veguhastin === # [[Balafir]] # [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]] # [[Bisîklet]] # [[Keştî]] # [[Otomobîl]] # [[Trên]] # [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]] === Çek === # [[Çek]] ## [[Çek (amûr)]] ### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]] ## [[Çeka nukleerî]] ## [[Şûr]] # [[Tank]] # [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]] ## [[Barût]] == Huner û şahî == # [[Çand]] # [[Dans]] # [[Huner]] ## [[Komîk]] [[:en:Comics|(en)]] ## [[Kûzekarî]] [[:en:Pottery|(en)]] ## [[Peyker]] ## [[Nîgar]] ## [[Fotografî|Wênekêşî]] [[:en:Photography|(en)]] # [[Moda]] [[:en:Fashion|(en)]] # [[Şano]] # [[Xweşnivîsî]] === Avahîsazî û endezyariya şaristanî === # [[Avahîsazî]] # [[Bendav]] # [[Birc]] # [[Kemer]] # [[Pir]] # [[Piramîd]] # [[Kanal]] # [[Qube]] # [[Xanî]] # Avahiyên taybet ## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]] ## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]] ## [[Bendava Sê Newala]] ## [[Birca Eiffel]] ## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]] ## [[Girê Mirazan]] ## [[Keleha Hewlêrê]] ## [[Kolezyûm]] ## [[Pîramîdên Gîzeyê]] ## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]] ## [[Peykerê Azadiyê]] ## [[Tac Mehel]] === Fîlm, radyo û televîzyon === # [[Fîlm]] ## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]] # [[Radyo]] # [[Televîzyon]] === Muzîk === # [[Dengbêjî]] # [[Muzîk]] # [[Stran]] # Cureyên muzîkê yên taybet ## [[Blues]] ## [[Hîp hop]] ## [[Cez]] ## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]] ## [[Muzîka klasîk]] ### [[Opera]] ### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]] ## [[Muzîka rock]] ## [[Reggae]] ## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]] ## [[Flamenko]] # Amûrên muzîkê yên taybet ## [[Bilûr]] ## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]] ## [[Gîtar]] ## [[Keman]] ## [[Piyano]] ## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]] === Rekreasyon === # [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]] ## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]] # [[Lîstik]] ## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]] ## [[Lîstika vîdyoyê]] ## [[Nerd]] ## [[Sedrenc]] # [[Lîstikên Olîmpiyadê]] # [[Leyzok]] # [[Melevanî]] # [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]] # [[Werziş]] ## [[Atletîzm]] ## Lîstikên bi top ### [[Basketbol]] ### [[Beyzbol]] ### [[Futbol]] ### [[Golf]] ### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]] ### [[Yekîtiya Ragbî]] ### [[Tenîs]] == Dîrok == # [[Dîrok]] ==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ==== # [[Berî dîrokê]] # [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]] # [[Împeratoriya Romê]] # [[Mezopotamya]] # [[Misira kevnare]] # [[Serdema bronzî]] # [[Serdema hesinî]] # [[Serdema kevirî]] # [[Sumer]] # [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]] # [[Xanedana Han]] # [[Xanedana Tang]] # [[Yewnanistana kevnare]] === Dîroka kurd === # [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]] # [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]] # [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]] # [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]] # Dewletên dîrokî ## [[Xanedana Eyûbî]] ## [[Xanedana Merwanî]] ## [[Împeratoriya Med]] ## [[Împeratoriya Hexamenişî]] ==== Serdema Navîn û Ronesans ==== # [[Aztek]] # [[Împeratoriya Bîzansê]] # [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]] # [[Împeratoriya Mongolî]] # [[Împeratoriya Osmanî]] # [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]] # [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]] # [[Ronesans]] # [[Seferên Xaçperestan]] # [[Serdema Navîn]] # [[Vîkîng]] # [[Xanedana Ming]] # [[Xanedana Ebasiyan]] ==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ==== # [[Almanyaya Nazî]] # [[Apartheid]] # [[Holokost]] # [[Împeratoriya Brîtanî]] # [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]] # [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]] # [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]] # [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]] # [[Şerê Cîhanê yê Duyem]] # [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] # [[Pevçûna Rojhilata Navîn]] # [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]] # [[Şerê Sar]] # [[Şerê Viyetnamê]] # [[Şoreşa Fransayê]] # [[Şoreşa Pîşesaziyê]] # [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]] # [[Xanedana Qing]] # [[Yekîtiya Sovyetê]] == Erdnîgarî == # [[Bajar]] # [[Çem]] # [[Çiya]] # [[Beyaban]] # [[Daristan]] # [[Derya]] # [[Erdnîgarî]] # [[Okyanûs]] # [[Parzemîn]] # [[Cemsera Bakur]] # [[Cemsera Başûr]] === Parzemîn û herêmên sereke === # [[Afrîka]] # [[Amerîkaya Bakur]] # [[Amerîkaya Başûr]] # [[Antarktîka]] # [[Asya]] # [[Ewropa]] # [[Okyanûsya]] # [[Rojhilata Navîn]] === Welat === ==== Afrîka ==== # [[Afrîkaya Başûr]] # [[Cezayir]] # [[Etiyopya]] # [[Kongoya Demokratîk]] # [[Misir]] # [[Nîjerya]] # [[Sûdan]] # [[Tanzanya]] ==== Asya ==== # [[Bengladeş]] # [[Çîn]] # [[Efxanistan]] # [[Erebistana Siûdî]] # [[Filîpîn]] # [[Hindistan]] # [[Îndonezya]] # [[Îran]] # [[Iraq]] # [[Îsraêl]] # [[Japon]] # [[Kurdistan]] # [[Korêya Başûr]] # [[Pakistan]] # [[Taylenda]] # [[Tirkiye]] # [[Viyetnam]] ==== Ewropa ==== # [[Almanya]] # [[Awistirya]] # [[Fransa]] # [[Holenda]] # [[Îtalya]] # [[Keyaniya Yekbûyî]] # [[Polonya]] # [[Portûgal]] # [[Rûsya]] # [[Spanya]] # [[Swîsre]] # [[Ûkrayna]] # [[Vatîkan]] ==== Amerîkaya Bakur ==== # [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] # [[Kanada]] # [[Kûba]] # [[Meksîk]] ==== Amerîkaya Başûr ==== # [[Arjentîn]] # [[Brezîl]] # [[Kolombiya]] ==== Okyanûsya ==== # [[Awistralya]] === Bajar === ==== Afrîka ==== # [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]] # [[Kînşasa]] # [[Lagos]] # [[Naîrobî]] # [[Qahîre]] ==== Asya ==== # [[Bangkok]] # [[Bexda]] # [[Delhî]] # [[Daka]] # [[Dubai]] # [[Hewlêr]] # [[Hong Kong]] # [[Cakarta]] # [[Keraçî]] # [[Kolkata]] # [[Meke]] # [[Mumbaî]] # [[Orşelîm]] # [[Pekîn]] # [[Sêûl]] # [[Singapûr]] # [[Şam]] # [[Şanghay]] # [[Tehran]] # [[Tokyo]] ==== Ewropa ==== # [[Amsterdam]] # [[Atîna]] # [[Berlîn]] # [[Bruksel]] # [[London]] # [[Madrîd]] # [[Mosko]] # [[Parîs]] # [[Roma]] # [[Sankt Petersburg, Rûsya|Sankt Petersburg]] # [[Stembol]] # [[Viyana]] ==== Amerîkaya Bakur ==== # [[Los Angeles]] # [[Meksîko]] # [[New York]] # [[Washington, D.C.]] ==== Amerîkaya Başûr ==== # [[Bogotá]] # [[Buenos Aires]] # [[Rio de Janeiro]] # [[São Paulo]] ==== Okyanûsya ==== # [[Sîdney]] === Av === # [[Amazon]] # [[Îndus]] # [[Kongo (çem)]] # [[Mîsîsîpî (çem)]] # [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]] # [[Çemê Zer]] # [[Danûb]] # [[Deryaya Bakur]] # [[Deryaya Baltîk]] # [[Deryaya Çîna Başûr]] # [[Deryaya Karîbê]] # [[Deryaya Navîn]] # [[Deryaya Reş]] # [[Deryaya Qezwînê]] # [[Çemê Ganjê]] # [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]] # [[Golên Mezin]] # [[Gola Viktoria]] # [[Nîl]] # [[Okyanûsa Arktîk]] # [[Okyanûsa Atlantîk]] # [[Okyanûsa Başûr]] # [[Okyanûsa Hindî]] # [[Okyanûsa Pasîfîk]] # [[Kanala Panamayê]] # [[Kanala Swêşê]] # [[Besta binavî ya mezin]] # [[Reyn]] # [[Volga]] # [[Yangtsê]] === Çiya û çol === # [[Alp]] # [[And]] # [[Çiyayên Zinarî]] # [[Everest]] # [[Hîmalaya]] # [[Çiyayê Kilîmanjaro]] # [[Sahara]] {{Core topics}} qnzlvqhmuvr899eprnfnif9b4y2vdnr 2101703 2101667 2026-11-04T10:52:47Z Kawa63 105128 /* Avahîsazî û endezyariya şaristanî */ 2101703 wikitext text/x-wiki {{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}} Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin. Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin. {| class="wikitable" |+ |- !Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce |- |[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD'' |- |[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD'' |- |[[#Ol|Ol]]||22||''TBD'' |- |[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD'' |- |[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD'' |- |[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD'' |- |[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD'' |- |[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD'' |- |[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD'' |- |[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD'' |- |[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD'' |- |[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD'' |- !'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000''' |}<small>Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)</small> == Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == === Fîlozof û zanyarên civakî === # [[Arîstotelês]] # [[Simone de Beauvoir]] # [[Çanakya]] # [[Konfuçyus]] # [[René Descartes]] # [[Sigmund Freud]] # [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] # [[Martin Heidegger]] # [[Ibn Xeldûn]] # [[Immanuel Kant]] # [[John Maynard Keynes]] # [[John Locke]] # [[Niccolò Machiavelli]] # [[Karl Marx]] # [[Friedrich Nietzsche]] # [[Platon]] # [[Jean-Jacques Rousseau]] # [[Jean-Paul Sartre]] # [[Sima Qian]] # [[Adam Smith]] # [[Sokratês]] # [[Voltaire]] # [[Max Weber]] # [[Ludwig Wittgenstein]] # [[Zhu Xi]] === Kesên dînî û teolojiyê === # [[Îbrahîm]] # [[Buda]] # [[Îsa]] # [[Martin Luther]] # [[Meryem]] # [[Mûsa]] # [[Mihemed]] # [[Şêx Adî]] # [[Xezalî]] # [[Zerdeşt]] === Rêberên sîyasî === # [[Abraham Lincoln]] # [[Adolf Hitler]] # [[Daryûsê Mezin]] # [[Augustus]] # [[Cengîz Xan]] # [[Karlê Mezin]] # [[Mistefa Barzanî]] # [[Che Guevara]] # [[Ekberê Mezin]] # [[Qazî Mihemed]] # [[Franklin Delano Roosevelt]] # [[George Washington]] # [[Îskenderê Mezin]] # [[Leyla Qasim]] # [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]] # [[Yosîf Stalîn]] # [[Julius Caesar]] # [[Konstantînê Mezin]] # [[Kûruşê Mezin]] # [[Kiyaksar]] # [[Louis XIV.]] # [[Mahatma Gandî]] # [[Mao Zedong]] # [[Martin Luther King]] # [[Napoléon Bonaparte]] # [[Nelson Mandela]] # [[Omer ibn Xetab]] # [[Otto von Bismarck]] # [[Pyotrê Mezin]] # [[Qin Shi Huang]] # [[Rosa Luxemburg]] # [[Selahedînê Eyûbî]] # [[Simón Bolívar]] # [[Siltan Silêmanê Qanûnî]] # [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]] # [[Tîmûrleng]] # [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]] # [[Winston Churchill]] === Dahêner, zanyar û matematîknas === # [[Alan Turing]] # [[Albert Einstein]] # [[Arşîmed]] # [[Brahmagupta]] # [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]] # [[Carl Linnaeus]] # [[Charles Darwin]] # [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]] # [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]] # [[Xwarezmî]] # [[Enrico Fermi]] # [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]] # [[Erwin Schrödinger]] # [[Galênos]] # [[Galileo Galilei]] # [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] # [[Henry Ford]] # [[Isaac Newton]] # [[Îbn Sîna]] # [[James Clerk Maxwell]] # [[James Joule]] # [[James Watt]] # [[Johann Gutenberg]] # [[Johannes Kepler]] # [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]] # [[Louis Pasteur]] # [[Marie Curie]] # [[Max Planck]] # [[Michael Faraday]] # [[Nîkola Tesla]] # [[Nîkolaws Kopernîkus]] # [[Thomas Alva Edison]] # [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]] === Hunermend û mîmar === # [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]] # [[Andy Warhol]] # [[Diego Velázquez]] # [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]] # [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]] # [[Frida Kahlo]] # [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]] # [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]] # [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]] # [[Leonardo da Vinci]] # [[Michelangelo]] # [[Mîmar Sînan]] # [[Pablo Picasso]] # [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]] # [[Raffaello Sanzio]] # [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]] # [[Salvador Dalí]] # [[Vincent van Gogh]] === Kompozîtor û muzîkvan === # [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]] # [[Antonio Vivaldi]] # [[Frédéric Chopin]] # [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]] # [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]] # [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]] # [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]] # [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]] # [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]] # [[Johann Sebastian Bach]] # [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]] # [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]] # [[Ludwig van Beethoven]] # [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]] # [[Michael Jackson]] # [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]] # [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]] # [[The Beatles]] # [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]] # [[Wolfgang Amadeus Mozart]] === Derhêner û nivîskarên fîlman === # [[Akira Kurosawa]] # [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]] # [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]] # [[George Lucas]] # [[Ingmar Bergman]] # [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]] # [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]] # [[Stanley Kubrick]] # [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]] # [[Walt Disney]] === Nivîskar, şanonivîs û helbestvan === # [[Aleksandr Pûşkîn]] # [[Anton Çexov]] # [[Charles Dickens]] # [[Dante Alighieri]] # [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]] # [[Franz Kafka]] # [[Fyodor Dostoyevskî]] # [[Gabriel García Márquez]] # [[Geoffrey Chaucer]] # [[Hafizê Şîrazî]] # [[Hans Christian Andersen]] # [[Homêros]] # [[James Joyce]] # [[Jane Austen]] # [[Johann Wolfgang von Goethe]] # [[Jorge Luis Borges]] # [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]] # [[Tolstoy]] # [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]] # [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]] # [[Marcel Proust]] # [[Mark Twain]] # [[Matsuo Bashō]] # [[Miguel de Cervantes]] # [[Molière]] # [[Nacîb Mahfûz]] # [[Ovidius]] # [[Rabindranath Tagore]] # [[Sofoklês]] # [[Vergilius]] # [[Victor Hugo]] # [[William Shakespeare]] === Vebîner û gerokvan === # [[Christopher Columbus]] # [[Ferdinand Magellan]] # [[Hernán Cortés]] # [[Îbn Betûte]] # [[Jacques Cartier]] # [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]] # [[Marco Polo]] # [[Neil Armstrong]] # [[Roald Amundsen]] # [[Vasco da Gama]] # [[Yuri Gagarin]] # [[Zheng He]] == Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Ateîzm]] # [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]] # [[Diyalektîk]] # [[Epîstemolojî]] # [[Estetîk]] # [[Exlaq]] # [[Felsefe]] # [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]] # [[Mentiq]] # [[Materyalîzm]] # [[Rastî]] # [[Vîna azad]] # [[Zanîn]] == Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Bûdîzm]] # [[Dîn]] # [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]] # [[Giyan]] # [[Hinduîzm]] # [[Îslam]] ## [[Sinnî]] ## [[Şîa]] # [[Mîtolojî]] # [[Xwedê]] ## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]] ## [[Pirxwedayî]] # [[Xiristiyanî]] ## [[Dêra Katolîk]] ## [[Protestanîzm]] # [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]] # [[Cihûtî]] # [[Elewîtî]] # [[Yarsan]] # [[Êzidîtî]] # [[Taoîzm]] # [[Zerdeştîtî]] == Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Perwerde]] # [[Şaristanî]] # [[Civak]] === Psîkolojî === # [[Aqil]] # [[Hizir]] # [[Hest]] # [[Evîn]] # [[Psîkolojî]] # [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]] === Malbat û têkilî === # [[Jin]] # [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]] # [[Law]] # [[Malbat]] # [[Mêr]] === Siyaset === # [[Bîrdozî]] ## [[Anarşîzm]] ## [[Faşîzm]] ## [[Kapîtalîzm]] ## [[Komunîzm]] ## [[Şopparêzî]] ## [[Lîberalîzm]] ## [[Marksîzm]] ## [[Neteweperwerî]] ## [[Sosyalîzm]] # [[Dîplomasî]] # [[Dewlet]] # [[Hikûmet]] ## [[Dîktatorî]] ## [[Komar]] ## [[Monarşî]] ## [[Demokrasî]] ## [[Kolonîtî]] # [[Împeryalîzm]] # [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]] # [[Propaganda]] # [[Siyaset]] === Kar û aborî === # [[Aborî]] # [[Bazirganî]] # [[Dirav]] ## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]] ## [[Ewro]] # [[Sermaye]] # [[Pere]] # [[Pîşesazî]] # [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]] === Hiqûq === # [[Destûr]] # [[Hiqûq]] === Rêxistinên navneteweyî === # [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]] # [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]] # [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]] # [[Yekîtiya Erebî]] # [[NATO]] # [[Neteweyên Yekbûyî]] ## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]] ## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]] ## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]] ## [[UNESCO]] # [[OPEC]] # [[Xelata Nobelê]] # [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]] # [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]] # [[Yekîtiya Afrîkayê]] # [[Yekîtiya Ewropayê]] === Şer û leşkerî === # [[Aştî]] # [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]] # [[Şer]] ## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]] # [[Terorîzm]] === Pirsgirêkên civakî === # [[Cezayê mirinê]] # [[Dîskrîmînasyon]] ## [[Nîjadperestî]] # [[Femînîzm]] # [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]] # [[Mafên mirovan]] # [[Xizanî]] # [[Xulamtî]] # [[Zarokjiberbirin]] == Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Ziman]] # [[Zimannasî]] # [[Gramer]] # [[Peyv]] ## [[Vac]] ## [[Kîtek]] # [[Pergala nivîsê]] ## [[Alfabeya erebî]] ## [[Alfabeya yewnanî]] ## [[Alfabeya latînî]] ## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]] ## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]] # [[Xwendewarî]] # [[Werger]] # [[Wêje]] ## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]] ### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]'' ## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]] ### ''[[Hezar û yek şev]]'' ## [[Roman]] ### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]] ## [[Helbest]] ### ''[[Destana Gilgamêş]]'' ### ''[[Îlyada]]'' ### ''[[Şahname]]'' ## Deqên Olî ### ''[[Incîl]]'' ### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]] ### ''[[Quran]] # Zimanên taybet ## [[Zimanê almanî|Almanî]] ## [[Zimanê bengalî|Bengalî]] ## [[Zimanê çînî|Çînî]] ## [[Zimanê erebî|Erebî]] ## [[Zimanê fransî|Fransî]] ## [[Zimanê yewnanî|Grekî]] ## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]] ## [[Zimanê îbranî|Îbranî]] ## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]] ## [[Zimanê japonî|Japonî]] ## [[Zimanê korêyî|Korêyî]] ## [[Zimanê kurdî|Kurdî]] ## [[Zimanê latînî|Latînî]] ## [[Zimanê farsî|Farsî]] ## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]] ## [[Zimanê rûsî|Rûsî]] ## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]] ## [[Zimanê spanî|Spanî]] ## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]] ## [[Zimanê tirkî|Tirkî]] == Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == {{div col|2}} # [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]] # [[Pîvan]] === Giranî, qebare û dûrahî === # [[Kîlogram]] # [[Lîtir]] # [[Metre]] === Dem === # [[Salname]] ## [[Salnameya gregorî]] # [[Saet]] # [[Sanî]] # [[Roj]] # [[Sal]] # [[Beşa saetê]] {{div col end}} == Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Zanist]] # [[Xweza]] === Stêrnasî === {{div col|2}} # [[Teqîna Mezin]] # [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]] # [[Galaksî]] ## [[Kadiz]] # [[Gerdûn]] # [[Gerstêrk]] ## [[Erd]] ## [[Jupîter]] ## [[Mars]] ## [[Neptûn]] ## [[Saturn]] ## [[Tîr]] ## [[Ûranûs]] ## [[Venûs]] # [[Asteroîd]] # [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]] # [[Heyv]] # [[Çala Reş]] # [[Pergala Rojê]] # [[Stêrk]] ## [[Roj]] # [[Stêrnasî]] {{div col end}} === Biyolojî === # [[Biyolojî]] # Materyalên biyolojîk ## [[DNA]] ## [[Enzîm]] ## [[Hormon]] ## [[Proteîn]] # [[Riweknasî]] # [[Ekolojî]] ## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]] # [[Jiyan]] # [[Mirin]] ## [[Xwekujî]] # [[Dabeşandina biyolojîk]] ## [[Cure]] ==== Pêvajoyên biyolojîk ==== {{div col|2}} # [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]] ## [[Fotosentez]] ## [[Hormonên herisê]] ## [[Henase]] # [[Pêşveçûn]] # [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]] ## [[Ducanî]] ## [[Seks]] {{div col end}} ==== Organîzma ==== # [[Alga]] # [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]] # [[Bakterî]] # [[Karok]] # [[Organîzm]] # [[Plant]] ## [[Dar]] ## [[Fêkî]] ## [[Kulîlk]] # [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]] # [[Heywan]] ## [[Artropod]] ### [[Mêş û mûr]] #### [[Mêşhingiv]] #### [[Morî]] #### [[Mixmixk]] ### [[Pîrevonk]] ## [[Chordate]] ### [[Bejavî]] ### [[Balinde]] #### [[Kewok]] #### [[Mirîşk]] ### [[Xijende]] #### [[Kosî]] #### [[Mar]] ### [[Guhandar]] #### [[Beraz]] #### [[Cirdon]] #### [[Çêlek]] #### [[Hêştir]] #### [[Hesp]] #### [[Kêvroşk]] #### [[Mirov]] #### [[Pisîk]] #### [[Prîmat]] #### [[Mih]] #### [[Seg]] #### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]] ### [[Masî]] #### [[Segmasî]] ## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]] ## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]] ==== Anatomî ==== # [[Anatomî]] # [[Koendama hestê]] ## [[Poz]] ## [[Çav]] ## [[Guh]] ## [[Çêjtin]] # [[Sîstema gera xwînê]] ## [[Dil]] ## [[Xwîn]] # [[Koendama herisê ya mirovan]] ## [[Kezeb]] ## [[Rûviya zirav]] ## [[Rûviya stûr]] # [[Koendama henaseyê]] # [[Sîstema hormonan]] # [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]] # [[Koendama demarê]] ## [[Demar]] ## [[Mêjî]] # [[Kakût]] # [[Xane]] # [[Masûlke]] # [[Çerm]] === Tenduristî û bijîşkî === # [[Bijîşkî]] # [[Derman]] ## [[Dermanên dijbakterî]] # [[Diransazî]] # [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]] # [[Nexweşî]] # [[Pandemî]] # [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]] # [[Tenduristî]] # [[Vaksîn]] # [[Vîrus]] ==== Nexweşî û Rewşên Taybet ==== # [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]] ## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]] ## [[Titûn]] # [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]] ## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]] ## [[Korîtî]] # [[Epîlepsî]] # [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]] # [[Arsim]] # [[Bedxwerî]] # [[Krîza dil]] # [[Lerzeta]] # [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]] # [[Psîkopatî]] # [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]] # [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]] # [[Nexweşiya şekir]] # [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]] ## [[AIDS]] # [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]] # [[Penceşêr]] # [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]] # [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]] # [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]] # [[Tuberkuloz]] # [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]] # [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]] === Kîmya === # [[Biyokîmya]] # [[Element]] ## [[Alûmînyûm]] ## [[Mis]] ## [[Hesin]] ## [[Hîdrojen]] ## [[Karbon]] ## [[Nîtrojen]] ## [[Oksîjen]] ## [[Pîl]] ## [[Sîstema vedorî ya elementan]] ## [[Zêr]] ## [[Zîv]] # [[Kîmya]] # [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]] # [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]] # [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]] # [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]] ## [[Alkol]] ## [[Karbohîdrat]] ## [[Lîpîd]] # [[Molekul]] # [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]] ## [[Asîd]] ## [[Baz]] ## [[Xwê]] === Zanistên erdê === # [[Avhewa]] # [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]] # [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]] # [[Erdhej]] # [[Guherîna avhewayê]] # [[Hewa]] ## [[Ba]] ## [[Baran]] ## [[Berf]] ## [[Ewr]] ## [[Bagera bihêz a tropîkal]] ## [[Tornado]] # [[Jeolojî]] ## [[Kevir]] ## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]] ### [[Elmas]] ## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]] # [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]] ## [[Lehî]] ## [[Tsûnamî]] # [[Volkan]] === Fîzîk === # [[Fîzîk]] # [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]] # [[Atom]] # [[Wize]] ## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]] # [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]] ## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]] ## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]] ## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]] ### [[Reng]] # [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]] # [[Hêz]] ## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]] ### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]] ## [[Rakêş]] ## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]] ## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]] # [[Kişanek]] # [[Bariste]] # [[Kanza]] ## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]] # [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]] # [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]] ## [[Gaz]] ## [[Şile]] ## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]] ## [[Biring]] # [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]] # [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]] # [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]] # [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]] # [[Nîvragihbar]] # [[Deng]] # [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]] ## [[Leza ronahiyê]] # [[Germahî]] # [[Dem]] # [[Termodînamîk]] # [[Valahî]] === Matematîk === # [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]] ## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]] ## [[Hevkêşeya dîferensiyel]] # [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]] ## [[Hejmar]] ## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]] ## [[Bîrdoza jimare]] # [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]] ## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]] ## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]] ## [[Wekhevî]] # Îhtîmal û îstatîstîk ## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]] ## [[Amar]] # [[Geometrî]] ## [[Hoke]] ## [[Pi]] ## [[Rûerd]] ## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]] ## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]] ## [[Teorema Pîtagoras]] ## [[Trîgonometrî]] # Lojîk û bingeh ## [[Bêdawî]] ## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]] ## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]] ## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]] # [[Matematîk]] == Xwarin û çandinî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == === Çandinî === # [[Çandinî]] ## [[Avdan]] ## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]] ## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]] === Xwarin === # [[Biharat]] # [[Findeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]] # [[Goşt]] # [[Hingiv]] # [[Mûz]] # [[Nan]] # [[Penîr]] # [[Sêv]] # [[Dan]] ## [[Birinc]] ## [[Ceh]] ## [[Garis]] ## [[Baçîk]] ## [[Genim]] # [[Narinc]] # [[Soya]] # [[Şekir]] # [[Çoklata]] # [[Tirî]] # [[Xwarin]] # [[Xwê]] # [[Sebze]] ## [[Kartol]] === Vexwarin === # [[Av]] # [[Avmêwe]] # [[Bîra]] # [[Çay]] # [[Qehwe]] # [[Şerab]] # [[Şîr]] == Teknolojî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Bîoteknolojî]] # [[Endezyarî]] ## [[Makîne]] ## [[Çerxe]] ## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]] ## [[Robot]] # [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]] # [[Nanoteknolojî]] # [[Cil]] ## [[Pembû]] # [[Teknolojî]] === Ragihandin === # [[Agahî]] ## [[Ensîklopedî]] # [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]] # [[Pirtûkxane]] ## [[Pirtûk]] # [[Pêragihandin]] # [[Rojnamegerî]] ## [[Rojname]] # [[Telefon]] === Elektronîk === # [[Elektronîk]] ## [[Frekans]] ## [[Sirêma elektrîkê]] # Pêkhate ## [[Tirûş]] ## [[Diod]] ## [[Înduktor]] ## [[Kondansator]] ## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]] ## [[Transîstor]] ==== Kompûter û înternet ==== # [[Jîriya çêkirî]] # [[Înternet]] ## [[E-Peyam]] ## [[World Wide Web]] # [[Kompûter]] ## [[Hard dîsk]] ## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]] # [[Nermalav]] # [[Pergala xebatê]] # [[Teknolojiya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]] ## [[Algorîtma]] # [[Zimanê bernamesaziyê]] === Enerjî û sotemenî === # [[Agir]] # [[Elektrîk]] ## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]] # [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]] # [[Motor]] ## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]] ## [[Makîneya şewata hundirîn]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]] # [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]] === Materyal === # [[Cam]] # [[Dar]] # [[Kaxez]] # [[Plastîk]] === Veguhastin === # [[Balafir]] # [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]] # [[Bisîklet]] # [[Keştî]] # [[Otomobîl]] # [[Trên]] # [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]] === Çek === # [[Çek]] ## [[Çek (amûr)]] ### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]] ## [[Çeka nukleerî]] ## [[Şûr]] # [[Tank]] # [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]] ## [[Barût]] == Huner û şahî == # [[Çand]] # [[Dans]] # [[Huner]] ## [[Komîk]] [[:en:Comics|(en)]] ## [[Kûzekarî]] [[:en:Pottery|(en)]] ## [[Peyker]] ## [[Nîgar]] ## [[Fotografî|Wênekêşî]] [[:en:Photography|(en)]] # [[Moda]] [[:en:Fashion|(en)]] # [[Şano]] # [[Xweşnivîsî]] === Avahîsazî û endezyariya şaristanî === # [[Avahîsazî]] # [[Bendav]] # [[Birc]] # [[Kemer]] # [[Pir]] # [[Piramîd]] # [[Kanal]] # [[Qube]] # [[Xanî]] # Avahiyên taybet ## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]] ## [[Bazîlîkaya Pîroz Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]] ## [[Bendava Sê Newala]] ## [[Birca Eiffel]] ## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]] ## [[Girê Mirazan]] ## [[Keleha Hewlêrê]] ## [[Kolezyûm]] ## [[Pîramîdên Gîzeyê]] ## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]] ## [[Peykerê Azadiyê]] ## [[Tac Mehel]] === Fîlm, radyo û televîzyon === # [[Fîlm]] ## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]] # [[Radyo]] # [[Televîzyon]] === Muzîk === # [[Dengbêjî]] # [[Muzîk]] # [[Stran]] # Cureyên muzîkê yên taybet ## [[Blues]] ## [[Hîp hop]] ## [[Cez]] ## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]] ## [[Muzîka klasîk]] ### [[Opera]] ### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]] ## [[Muzîka rock]] ## [[Reggae]] ## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]] ## [[Flamenko]] # Amûrên muzîkê yên taybet ## [[Bilûr]] ## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]] ## [[Gîtar]] ## [[Keman]] ## [[Piyano]] ## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]] === Rekreasyon === # [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]] ## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]] # [[Lîstik]] ## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]] ## [[Lîstika vîdyoyê]] ## [[Nerd]] ## [[Sedrenc]] # [[Lîstikên Olîmpiyadê]] # [[Leyzok]] # [[Melevanî]] # [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]] # [[Werziş]] ## [[Atletîzm]] ## Lîstikên bi top ### [[Basketbol]] ### [[Beyzbol]] ### [[Futbol]] ### [[Golf]] ### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]] ### [[Yekîtiya Ragbî]] ### [[Tenîs]] == Dîrok == # [[Dîrok]] ==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ==== # [[Berî dîrokê]] # [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]] # [[Împeratoriya Romê]] # [[Mezopotamya]] # [[Misira kevnare]] # [[Serdema bronzî]] # [[Serdema hesinî]] # [[Serdema kevirî]] # [[Sumer]] # [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]] # [[Xanedana Han]] # [[Xanedana Tang]] # [[Yewnanistana kevnare]] === Dîroka kurd === # [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]] # [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]] # [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]] # [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]] # Dewletên dîrokî ## [[Xanedana Eyûbî]] ## [[Xanedana Merwanî]] ## [[Împeratoriya Med]] ## [[Împeratoriya Hexamenişî]] ==== Serdema Navîn û Ronesans ==== # [[Aztek]] # [[Împeratoriya Bîzansê]] # [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]] # [[Împeratoriya Mongolî]] # [[Împeratoriya Osmanî]] # [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]] # [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]] # [[Ronesans]] # [[Seferên Xaçperestan]] # [[Serdema Navîn]] # [[Vîkîng]] # [[Xanedana Ming]] # [[Xanedana Ebasiyan]] ==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ==== # [[Almanyaya Nazî]] # [[Apartheid]] # [[Holokost]] # [[Împeratoriya Brîtanî]] # [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]] # [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]] # [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]] # [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]] # [[Şerê Cîhanê yê Duyem]] # [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] # [[Pevçûna Rojhilata Navîn]] # [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]] # [[Şerê Sar]] # [[Şerê Viyetnamê]] # [[Şoreşa Fransayê]] # [[Şoreşa Pîşesaziyê]] # [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]] # [[Xanedana Qing]] # [[Yekîtiya Sovyetê]] == Erdnîgarî == # [[Bajar]] # [[Çem]] # [[Çiya]] # [[Beyaban]] # [[Daristan]] # [[Derya]] # [[Erdnîgarî]] # [[Okyanûs]] # [[Parzemîn]] # [[Cemsera Bakur]] # [[Cemsera Başûr]] === Parzemîn û herêmên sereke === # [[Afrîka]] # [[Amerîkaya Bakur]] # [[Amerîkaya Başûr]] # [[Antarktîka]] # [[Asya]] # [[Ewropa]] # [[Okyanûsya]] # [[Rojhilata Navîn]] === Welat === ==== Afrîka ==== # [[Afrîkaya Başûr]] # [[Cezayir]] # [[Etiyopya]] # [[Kongoya Demokratîk]] # [[Misir]] # [[Nîjerya]] # [[Sûdan]] # [[Tanzanya]] ==== Asya ==== # [[Bengladeş]] # [[Çîn]] # [[Efxanistan]] # [[Erebistana Siûdî]] # [[Filîpîn]] # [[Hindistan]] # [[Îndonezya]] # [[Îran]] # [[Iraq]] # [[Îsraêl]] # [[Japon]] # [[Kurdistan]] # [[Korêya Başûr]] # [[Pakistan]] # [[Taylenda]] # [[Tirkiye]] # [[Viyetnam]] ==== Ewropa ==== # [[Almanya]] # [[Awistirya]] # [[Fransa]] # [[Holenda]] # [[Îtalya]] # [[Keyaniya Yekbûyî]] # [[Polonya]] # [[Portûgal]] # [[Rûsya]] # [[Spanya]] # [[Swîsre]] # [[Ûkrayna]] # [[Vatîkan]] ==== Amerîkaya Bakur ==== # [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] # [[Kanada]] # [[Kûba]] # [[Meksîk]] ==== Amerîkaya Başûr ==== # [[Arjentîn]] # [[Brezîl]] # [[Kolombiya]] ==== Okyanûsya ==== # [[Awistralya]] === Bajar === ==== Afrîka ==== # [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]] # [[Kînşasa]] # [[Lagos]] # [[Naîrobî]] # [[Qahîre]] ==== Asya ==== # [[Bangkok]] # [[Bexda]] # [[Delhî]] # [[Daka]] # [[Dubai]] # [[Hewlêr]] # [[Hong Kong]] # [[Cakarta]] # [[Keraçî]] # [[Kolkata]] # [[Meke]] # [[Mumbaî]] # [[Orşelîm]] # [[Pekîn]] # [[Sêûl]] # [[Singapûr]] # [[Şam]] # [[Şanghay]] # [[Tehran]] # [[Tokyo]] ==== Ewropa ==== # [[Amsterdam]] # [[Atîna]] # [[Berlîn]] # [[Bruksel]] # [[London]] # [[Madrîd]] # [[Mosko]] # [[Parîs]] # [[Roma]] # [[Sankt Petersburg, Rûsya|Sankt Petersburg]] # [[Stembol]] # [[Viyana]] ==== Amerîkaya Bakur ==== # [[Los Angeles]] # [[Meksîko]] # [[New York]] # [[Washington, D.C.]] ==== Amerîkaya Başûr ==== # [[Bogotá]] # [[Buenos Aires]] # [[Rio de Janeiro]] # [[São Paulo]] ==== Okyanûsya ==== # [[Sîdney]] === Av === # [[Amazon]] # [[Îndus]] # [[Kongo (çem)]] # [[Mîsîsîpî (çem)]] # [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]] # [[Çemê Zer]] # [[Danûb]] # [[Deryaya Bakur]] # [[Deryaya Baltîk]] # [[Deryaya Çîna Başûr]] # [[Deryaya Karîbê]] # [[Deryaya Navîn]] # [[Deryaya Reş]] # [[Deryaya Qezwînê]] # [[Çemê Ganjê]] # [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]] # [[Golên Mezin]] # [[Gola Viktoria]] # [[Nîl]] # [[Okyanûsa Arktîk]] # [[Okyanûsa Atlantîk]] # [[Okyanûsa Başûr]] # [[Okyanûsa Hindî]] # [[Okyanûsa Pasîfîk]] # [[Kanala Panamayê]] # [[Kanala Swêşê]] # [[Besta binavî ya mezin]] # [[Reyn]] # [[Volga]] # [[Yangtsê]] === Çiya û çol === # [[Alp]] # [[And]] # [[Çiyayên Zinarî]] # [[Everest]] # [[Hîmalaya]] # [[Çiyayê Kilîmanjaro]] # [[Sahara]] {{Core topics}} 211ec6x06bjdp6e2jam3neln1232wvh 0 7183 2101648 1767254 2026-11-03T19:41:57Z Atcovi 19665 replace 2101648 wikitext text/x-wiki {{Maneyên din|Tîn (cudakirin)}} {{Agahîdanka giştî | zimanê_navê_rastî = ar }} '''Tîn''' sûreyek ji [[Quran]] a Pîroz e. Sûre bi xwe li bajarê [[Mekkê]] hatîye danîn û bi temamî ji 8 ayetan pêk tê. "Tîn" bi zimanê [[kurdî]] tê wateya "[[hêjîr]]" ê. [[Xwedê]] di vî sûreyê da li ser hêjîrê, [[zeytûn]]ê, Çîyayê [[Sîna]] yê û bajarê Mekkê sond vedixwe. [[Wêne:Chapter 95, At-Tin (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|thumb|At-Tin]] {{Sûreyên Quranê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Zanist-şitil}} [[Kategorî:Sûre]] [[Kategorî:Zanist]] ndrd8yu6w8h2dqnxvhisppsc4pwcrc4 0 16480 2101599 1947002 2026-11-03T13:57:39Z MikaelF 935 2101599 wikitext text/x-wiki '''Nexweşiya parkinsonê''' yek ji nexweşiyên [[neurologî]]k e û mixabin sedî sed terapiya wê hêj nîne. Bi xerabûna fonksiyonên [[mejî]] xwe dide der. Pirranî li temendirêjan peyda dibe.<ref>[[Mustafa Onal]] (2021). "Nexweşiya parkînsonê çi ye?", [[Xwebûn]], 91:2021, r. 8.</ref> Cureyekê felcê ye. Heger sedem bê zanîn jê re ''"sendromên parkinsonien",'' heger neyê zanîn ''"îdyopatîk parkînson"'' tê gotin. == Hin sîmptom û taybetiyên parkînsonê == * Cirifandin di [[Laşê mirovan|organekê]] de destpêdike û di wê aliyê [[Laşê mirovan|laş]] de xwe zêde dike * Cirifandin di bêhnvedan û xewê de kêm dibe yan ji holê radibe * Hêrsketin, westîn (betilîn) ditetikîne * Di konsantrasyon ê tevgerê de xerabûn * Mîmîk û taybetiyên rû winda dibin * [[Çerm]]ê nexweş deforme dibe * Di prognozên pêşketî de nexweş [[Eqil|hişê]] xwe jî kêm an pirranî winda dike * [[Çav]]ên nexweş berejorê dişimitin == Sedemên ku vê nexweşiyê ditetikînin an çêdikin == * [[Tûmor]] * Sedemên [[genetîk]] * Arterîoskleroz * Cureyên [[Psîkotrawma|trawmayan]] * Jehrîbûn * zêdebûna [[şane]]yên sor di [[xwîn]]ê de * [[Element]]ên [[kîmya]]yî û [[derman]] * Sedemên ku nayên zanîn Ev nexweşî cara yekemîn di sala [[1817]]'î de ji aliyê [[James Parkinson]] ve hatiye keşfkirin û bi navê wî hatiye navkirin. Terapî di hin kesan de qe bersîvê nade lê di gelekan da dide. Pirranî dermanên ku neuroyan ditetikînin tê bikaranîn. Dîsa cihê ku problem heye tê tunekirin ku ev tenê êşa nexweş kêm dike. Bi operasyonan nexweşî tê ceribandin. Alîkariya sosyal pêwîst e. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiya parkinsonê| ]] [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] [[Kategorî:Pîrînasî]] 95e60ub8n1juz8sugnnnw5jmrdge098 2101600 2101599 2026-11-03T14:03:30Z MikaelF 935 2101600 wikitext text/x-wiki '''Nexweşiya parkinsonê''' nexweşiyeke [[neurologî]]k e ku sedî sed terapiya wê hê jî tune ye. Nexweşiya parkînsonê bi xerabûna fonksiyonên [[mejî]] xwe dide der. Pirranî li temendirêjan peyda dibe.<ref>[[Mustafa Onal]] (2021). "Nexweşiya parkînsonê çi ye?", [[Xwebûn]], 91:2021, r. 8.</ref> Cureyekê felcê ye. Heger sedem bê zanîn jê re ''"sendromên parkinsonien",'' heger neyê zanîn ''"îdyopatîk parkînson"'' tê gotin. == Hin sîmptom û taybetiyên parkînsonê == * Cirifandin di [[Laşê mirovan|organekê]] de destpêdike û di wê aliyê [[Laşê mirovan|laş]] de xwe zêde dike * Cirifandin di bêhnvedan û xewê de kêm dibe yan ji holê radibe * Hêrsketin, westîn (betilîn) ditetikîne * Di konsantrasyon ê tevgerê de xerabûn * Mîmîk û taybetiyên rû winda dibin * [[Çerm]]ê nexweş deforme dibe * Di prognozên pêşketî de nexweş [[Eqil|hişê]] xwe jî kêm an pirranî winda dike * [[Çav]]ên nexweş berejorê dişimitin == Sedemên ku vê nexweşiyê ditetikînin an çêdikin == * [[Tûmor]] * Sedemên [[genetîk]] * [[Arterîoskleroz]] * Cureyên [[Psîkotrawma|trawmayan]] * Jehrîbûn * zêdebûna [[şane]]yên sor di [[xwîn]]ê de * [[Element]]ên [[kîmya]]yî û [[derman]] * Sedemên ku nayên zanîn Ev nexweşî cara yekem di sala [[1817]]an de ji aliyê [[James Parkinson]] ve hatiye dîtin û bi navê wî hatiye navkirin. Terapî di hin kesan de qe bersîvê nade lê di gelekan da dide. Pirranî dermanên ku neuroyan ditetikînin tê bikaranîn. Dîsa cihê ku problem heye tê tunekirin ku ev tenê êşa nexweş kêm dike. Bi operasyonan nexweşî tê ceribandin. Alîkariya sosyal pêwîst e. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiya parkinsonê| ]] [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] [[Kategorî:Pîrînasî]] fr0y0rmrnscx0nqyiqukqoh1e669w6u 2101601 2101600 2026-11-03T14:06:56Z MikaelF 935 2101601 wikitext text/x-wiki {{Hişyariya bijîşkî}} {{Agahîdanka giştî}} '''Nexweşiya parkinsonê''' nexweşiyeke [[neurologî]]k e ku sedî sed terapiya wê hê jî tune ye. Nexweşiya parkînsonê bi xerabûna fonksiyonên [[mejî]] xwe dide der. Pirranî li temendirêjan peyda dibe.<ref>[[Mustafa Onal]] (2021). "Nexweşiya parkînsonê çi ye?", [[Xwebûn]], 91:2021, r. 8.</ref> Cureyekê felcê ye. Heger sedem bê zanîn jê re ''"sendromên parkinsonien",'' heger neyê zanîn ''"îdyopatîk parkînson"'' tê gotin. == Hin sîmptom û taybetiyên parkînsonê == * Cirifandin di [[Laşê mirovan|organekê]] de destpêdike û di wê aliyê [[Laşê mirovan|laş]] de xwe zêde dike * Cirifandin di bêhnvedan û xewê de kêm dibe yan ji holê radibe * Hêrsketin, westîn (betilîn) ditetikîne * Di konsantrasyon ê tevgerê de xerabûn * Mîmîk û taybetiyên rû winda dibin * [[Çerm]]ê nexweş deforme dibe * Di prognozên pêşketî de nexweş [[Eqil|hişê]] xwe jî kêm an pirranî winda dike * [[Çav]]ên nexweş berejorê dişimitin == Sedemên ku vê nexweşiyê ditetikînin an çêdikin == * [[Tûmor]] * Sedemên [[genetîk]] * [[Arterîoskleroz]] * Cureyên [[Psîkotrawma|trawmayan]] * Jehrîbûn * zêdebûna [[şane]]yên sor di [[xwîn]]ê de * [[Element]]ên [[kîmya]]yî û [[derman]] * Sedemên ku nayên zanîn Ev nexweşî cara yekem di sala [[1817]]an de ji aliyê [[James Parkinson]] ve hatiye dîtin û bi navê wî hatiye navkirin. Terapî di hin kesan de qe bersîvê nade lê di gelekan da dide. Pirranî dermanên ku neuroyan ditetikînin tê bikaranîn. Dîsa cihê ku problem heye tê tunekirin ku ev tenê êşa nexweş kêm dike. Bi operasyonan nexweşî tê ceribandin. Alîkariya sosyal pêwîst e. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiya parkinsonê| ]] [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] [[Kategorî:Pîrînasî]] lbvszvealur6rg5y5gjpmpoa3ucb5iu 2101602 2101601 2026-11-03T14:10:31Z MikaelF 935 /* Sedemên ku vê nexweşiyê ditetikînin an çêdikin */ 2101602 wikitext text/x-wiki {{Hişyariya bijîşkî}} {{Agahîdanka giştî}} '''Nexweşiya parkinsonê''' nexweşiyeke [[neurologî]]k e ku sedî sed terapiya wê hê jî tune ye. Nexweşiya parkînsonê bi xerabûna fonksiyonên [[mejî]] xwe dide der. Pirranî li temendirêjan peyda dibe.<ref>[[Mustafa Onal]] (2021). "Nexweşiya parkînsonê çi ye?", [[Xwebûn]], 91:2021, r. 8.</ref> Cureyekê felcê ye. Heger sedem bê zanîn jê re ''"sendromên parkinsonien",'' heger neyê zanîn ''"îdyopatîk parkînson"'' tê gotin. == Hin sîmptom û taybetiyên parkînsonê == * Cirifandin di [[Laşê mirovan|organekê]] de destpêdike û di wê aliyê [[Laşê mirovan|laş]] de xwe zêde dike * Cirifandin di bêhnvedan û xewê de kêm dibe yan ji holê radibe * Hêrsketin, westîn (betilîn) ditetikîne * Di konsantrasyon ê tevgerê de xerabûn * Mîmîk û taybetiyên rû winda dibin * [[Çerm]]ê nexweş deforme dibe * Di prognozên pêşketî de nexweş [[Eqil|hişê]] xwe jî kêm an pirranî winda dike * [[Çav]]ên nexweş berejorê dişimitin == Sedemên ku vê nexweşiyê ditetikînin an çêdikin == * [[Tûmor]] * Sedemên [[genetîk]] * [[Arterîoskleroz]] * Cureyên [[Psîkotrawma|trawmayan]] * Jehrîbûn * zêdebûna [[şane]]yên sor di [[xwîn]]ê de * [[Element]]ên [[kîmya]]yî û [[derman]] * Sedemên ku nayên zanîn Terapî di hin kesan de qe bersîvê nade lê di gelekan da dide. Pirranî dermanên ku neuroyan ditetikînin tê bikaranîn. Dîsa cihê ku problem heye tê tunekirin ku ev tenê êşa nexweş kêm dike. Bi operasyonan nexweşî tê ceribandin. Alîkariya sosyal pêwîst e. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiya parkinsonê| ]] [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] [[Kategorî:Pîrînasî]] aa274aepenhxka6rwcxj7af2xuy2pro 2101604 2101602 2026-11-03T14:14:19Z MikaelF 935 2101604 wikitext text/x-wiki {{Hişyariya bijîşkî}} {{Agahîdanka giştî}} '''Nexweşiya parkinsonê''' nexweşiyeke [[neurologî]]k e ku sedî sed terapiya wê hê jî tune ye. Ev nexweşî cara yekem di sala [[1817]]an de ji aliyê nojdarê [[James Parkinson]] ve hatiye dîtin û Parkinsonî bi xwe, nexweşiya parkînsonê wekî "felca lerzokî" pênase kiriye û paşnavê xwe daye vê nexweşiyê. Nexweşiya parkînsonê bi xerabûna fonksiyonên [[mejî]] xwe dide der. Bi pirranî li temendirêjan peyda dibe.<ref>[[Mustafa Onal]] (2021). "Nexweşiya parkînsonê çi ye?", [[Xwebûn]], 91:2021, r. 8.</ref> Cureyekî felcê ye. Heger sedem bê zanîn jê re ''"sendromên parkinsonien",'' heger neyê zanîn ''"îdyopatîk parkînson"'' tê gotin. == Hin sîmptom û taybetiyên parkînsonê == * Cirifandin di [[Laşê mirovan|organekê]] de destpêdike û di wê aliyê [[Laşê mirovan|laş]] de xwe zêde dike * Cirifandin di bêhnvedan û xewê de kêm dibe yan ji holê radibe * Hêrsketin, westîn (betilîn) ditetikîne * Di konsantrasyon ê tevgerê de xerabûn * Mîmîk û taybetiyên rû winda dibin * [[Çerm]]ê nexweş deforme dibe * Di prognozên pêşketî de nexweş [[Eqil|hişê]] xwe jî kêm an pirranî winda dike * [[Çav]]ên nexweş berejorê dişimitin == Sedemên ku vê nexweşiyê ditetikînin an çêdikin == * [[Tûmor]] * Sedemên [[genetîk]] * [[Arterîoskleroz]] * Cureyên [[Psîkotrawma|trawmayan]] * Jehrîbûn * zêdebûna [[şane]]yên sor di [[xwîn]]ê de * [[Element]]ên [[kîmya]]yî û [[derman]] * Sedemên ku nayên zanîn Terapî di hin kesan de qet bersîvê nade lê di gelekan de dide. Pirraniya dermanên ku neuroyan ditetikînin tê bikaranîn. Dîsa cihê ku problem heye tê tunekirin ku ev tenê êşa nexweş kêm dike. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiya parkinsonê| ]] [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] [[Kategorî:Pîrînasî]] egdqezzkuhgu393pdhedg8eri4alvo2 2101605 2101604 2026-11-03T14:48:45Z MikaelF 935 2101605 wikitext text/x-wiki {{Hişyariya bijîşkî}} [[Wêne:Power for Parkinson's Move & Shout Class.jpg|thumb|Beşdarên meşqên ku nemaze ji bo kesên bi parkînsonê tên amadekirin ên bi navê ''Power for Parkinson's'' ("Hêz û tevgirîn ji bo nexweşên bi parkînsonê"]] '''Nexweşiya parkinsonê''' nexweşiyeke [[neurologî]]k e. Ev nexweşî cara yekem di sala [[1817]]an de ji aliyê nojdarê [[James Parkinson]] ve hatiye dîtin û Parkinsonî bi xwe, nexweşiya parkînsonê wekî "felca lerzokî" pênase kiriye û paşnavê xwe daye vê nexweşiyê. Nexweşiya parkînsonê bi xerabûna fonksiyonên [[mejî]] xwe dide der. Bi pirranî li temendirêjan peyda dibe.<ref>[[Mustafa Onal]] (2021). "Nexweşiya parkînsonê çi ye?", [[Xwebûn]], 91:2021, r. 8.</ref>. == Hin sîmptom û taybetiyên parkînsonê == * Cirifandin di [[Laşê mirovan|organekê]] de dest pê dike û di wê aliyê [[Laşê mirovan|laş]] de xwe zêde dike * Cirifandin di bêhnvedan û xewê de kêm dibe yan ji holê radibe * Hêrsketin, westîn (betilîn) ditetikîne * Di konsantrasyona tevgerê de xerabûn * Mîmîk û taybetiyên rû winda dibin * [[Çerm]]ê nexweş deforme dibe * Di prognozên pêşketî de nexweş [[Eqil|hişê]] xwe jî kêm an pirranî winda dike * [[Çav]]ên nexweş berejorê dişimitin == Sedemên ku vê nexweşiyê ditetikînin an çêdikin == * [[Tûmor]] * Sedemên [[genetîk]] * [[Arterîoskleroz]] * Cureyên [[Psîkotrawma|trawmayan]] * Jehrîbûn * zêdebûna [[şane]]yên sor di [[xwîn]]ê de * [[Element]]ên [[kîmya]]yî û [[derman]] * Sedemên ku nayên zanîn Terapî di hin kesan de qet bersîvê nade lê di gelekan de dide. Pirraniya dermanên ku neuroyan ditetikînin tê bikaranîn. Dîsa cihê ku problem heye tê tunekirin ku ev tenê êşa nexweş kêm dike. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiya parkinsonê| ]] [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] [[Kategorî:Pîrînasî]] q8dj7l60y38g2og0oy04y00jjd9n9es 2101606 2101605 2026-11-03T14:52:05Z MikaelF 935 2101606 wikitext text/x-wiki {{Hişyariya bijîşkî}} [[Wêne:Power for Parkinson's Move & Shout Class.jpg|thumb|Beşdarên meşqên ku nemaze ji bo kesên bi parkînsonê tên amadekirin ên bi navê ''Power for Parkinson's'' ("Hêz û tevgerîn ji bo nexweşên bi parkînsonê"]] '''Nexweşiya parkinsonê''' nexweşiyeke [[neurologî]]k e. Ev nexweşî cara yekem di sala [[1817]]an de ji aliyê nojdarê [[James Parkinson]] ve hatiye dîtin û Parkinsonî bi xwe, nexweşiya parkînsonê wekî "felca lerzokî" pênase kiriye û paşnavê xwe daye vê nexweşiyê. Nexweşiya parkînsonê bi xerabûna fonksiyonên [[mejî]] xwe dide der. Bi pirranî li temendirêjan peyda dibe.<ref>[[Mustafa Onal]] (2021). "Nexweşiya parkînsonê çi ye?", [[Xwebûn]], 91:2021, r. 8.</ref>. == Hin sîmptom û taybetiyên parkînsonê == * Cirifandin di [[Laşê mirovan|organekê]] de dest pê dike û di wê aliyê [[Laşê mirovan|laş]] de xwe zêde dike * Cirifandin di bêhnvedan û xewê de kêm dibe yan ji holê radibe * Hêrsketin, westîn (betilîn) ditetikîne * Di konsantrasyona tevgerê de xerabûn * Mîmîk û taybetiyên rû winda dibin * [[Çerm]]ê nexweş deforme dibe * Di prognozên pêşketî de nexweş [[Eqil|hişê]] xwe jî kêm an pirranî winda dike * [[Çav]]ên nexweş berejorê dişimitin == Sedemên ku vê nexweşiyê ditetikînin an çêdikin == * [[Tûmor]] * Sedemên [[genetîk]] * [[Arterîoskleroz]] * Cureyên [[Psîkotrawma|trawmayan]] * Jehrîbûn * zêdebûna [[şane]]yên sor di [[xwîn]]ê de * [[Element]]ên [[kîmya]]yî û [[derman]] * Sedemên ku nayên zanîn Terapî di hin kesan de qet bersîvê nade lê di gelekan de dide. Pirraniya dermanên ku neuroyan ditetikînin tê bikaranîn. Dîsa cihê ku problem heye tê tunekirin ku ev tenê êşa nexweş kêm dike. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiya parkinsonê| ]] [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] [[Kategorî:Pîrînasî]] gnqvugu7y8rmbj644fsjjzbnw90bfjx 2101607 2101606 2026-11-03T14:57:54Z MikaelF 935 2101607 wikitext text/x-wiki {{Hişyariya bijîşkî}} [[Wêne:Power for Parkinson's Move & Shout Class.jpg|thumb|Beşdarên meşqên ku nemaze ji bo kesên bi parkînsonê tên amadekirin ên bi navê ''Power for Parkinson's'' ("Hêz û tevgerîn ji bo nexweşên bi parkînsonê"]] '''Nexweşiya parkinsonê''' nexweşiyeke [[neurologî]]k e. Ev nexweşî cara yekem di sala [[1817]]an de ji aliyê nojdarê [[James Parkinson]] ve hatiye dîtin û bi paşnavê wî hatiye navkirin. Parkinson nexweşiya parkînsonê wekî "felca lerzokî" pênase kiriye. Nexweşiya parkînsonê bi xerabûna fonksiyonên [[mejî]] xwe dide der. Bi pirranî li temendirêjan peyda dibe.<ref>[[Mustafa Onal]] (2021). "Nexweşiya parkînsonê çi ye?", [[Xwebûn]], 91:2021, r. 8.</ref>. == Hin sîmptom û taybetiyên parkînsonê == * Cirifandin di [[Laşê mirovan|organekê]] de dest pê dike û di wê aliyê [[Laşê mirovan|laş]] de xwe zêde dike * Cirifandin di bêhnvedan û xewê de kêm dibe yan ji holê radibe * Hêrsketin, westîn (betilîn) ditetikîne * Di konsantrasyona tevgerê de xerabûn * Mîmîk û taybetiyên rû winda dibin * [[Çerm]]ê nexweş deforme dibe * Di prognozên pêşketî de nexweş [[Eqil|hişê]] xwe jî kêm an pirranî winda dike * [[Çav]]ên nexweş berejorê dişimitin == Sedemên ku vê nexweşiyê ditetikînin an çêdikin == * [[Tûmor]] * Sedemên [[genetîk]] * [[Arterîoskleroz]] * Cureyên [[Psîkotrawma|trawmayan]] * Jehrîbûn * zêdebûna [[şane]]yên sor di [[xwîn]]ê de * [[Element]]ên [[kîmya]]yî û [[derman]] * Sedemên ku nayên zanîn Terapî di hin kesan de qet bersîvê nade lê di gelekan de dide. Pirraniya dermanên ku neuroyan ditetikînin tê bikaranîn. Dîsa cihê ku problem heye tê tunekirin ku ev tenê êşa nexweş kêm dike. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiya parkinsonê| ]] [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] [[Kategorî:Pîrînasî]] lc02wakrp4fv8bnibvaeqezxmjkrodx 2101608 2101607 2026-11-03T14:59:17Z MikaelF 935 2101608 wikitext text/x-wiki {{Hişyariya bijîşkî}} [[Wêne:Power for Parkinson's Move & Shout Class.jpg|thumb|Beşdarên meşqên ku nemaze ji bo kesên bi parkînsonê tên amadekirin ên bi navê ''Power for Parkinson's'' ("Hêz û tevgerîn ji bo nexweşên bi parkînsonê"]] '''Nexweşiya parkinsonê''' nexweşiyeke [[norolojî|nêrologîk]] e. Ev nexweşî cara yekem di sala [[1817]]an de ji aliyê nojdarê [[James Parkinson]] ve hatiye dîtin û bi paşnavê wî hatiye navkirin. Parkinson nexweşiya parkînsonê wekî "felca lerzokî" pênase kiriye. Nexweşiya parkînsonê bi xerabûna fonksiyonên [[mejî]] xwe dide der. Bi pirranî li temendirêjan peyda dibe.<ref>[[Mustafa Onal]] (2021). "Nexweşiya parkînsonê çi ye?", [[Xwebûn]], 91:2021, r. 8.</ref>. == Hin sîmptom û taybetiyên parkînsonê == * Cirifandin di [[Laşê mirovan|organekê]] de dest pê dike û di wê aliyê [[Laşê mirovan|laş]] de xwe zêde dike * Cirifandin di bêhnvedan û xewê de kêm dibe yan ji holê radibe * Hêrsketin, westîn (betilîn) ditetikîne * Di konsantrasyona tevgerê de xerabûn * Mîmîk û taybetiyên rû winda dibin * [[Çerm]]ê nexweş deforme dibe * Di prognozên pêşketî de nexweş [[Eqil|hişê]] xwe jî kêm an pirranî winda dike * [[Çav]]ên nexweş berejorê dişimitin == Sedemên ku vê nexweşiyê ditetikînin an çêdikin == * [[Tûmor]] * Sedemên [[genetîk]] * [[Arterîoskleroz]] * Cureyên [[Psîkotrawma|trawmayan]] * Jehrîbûn * zêdebûna [[şane]]yên sor di [[xwîn]]ê de * [[Element]]ên [[kîmya]]yî û [[derman]] * Sedemên ku nayên zanîn Terapî di hin kesan de qet bersîvê nade lê di gelekan de dide. Pirraniya dermanên ku neuroyan ditetikînin tê bikaranîn. Dîsa cihê ku problem heye tê tunekirin ku ev tenê êşa nexweş kêm dike. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiya parkinsonê| ]] [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] [[Kategorî:Pîrînasî]] dj5u4odddpy021lyolafvttcqxi5wgy 2101609 2101608 2026-11-03T15:17:13Z MikaelF 935 2101609 wikitext text/x-wiki {{Hişyariya bijîşkî}} [[Wêne:Power for Parkinson's Move & Shout Class.jpg|thumb|Beşdarên meşqên ku nemaze ji bo kesên bi parkînsonê tên amadekirin ên bi navê ''Power for Parkinson's'' ("Hêz û tevgerîn ji bo nexweşên bi parkînsonê"]] '''Nexweşiya parkinsonê''' nexweşiyeke [[norolojî|nêrolojîk]] e. Ev nexweşî cara yekem di sala [[1817]]an de ji aliyê nojdarê [[James Parkinson]] ve hatiye dîtin û bi paşnavê wî hatiye navkirin. Parkinson nexweşiya parkînsonê wekî "felca lerzokî" pênase kiriye. Nexweşiya parkînsonê bi xerabûna fonksiyonên [[mejî]] xwe dide der. Bi pirranî li temendirêjan peyda dibe.<ref>[[Mustafa Onal]] (2021). "Nexweşiya parkînsonê çi ye?", [[Xwebûn]], 91:2021, r. 8.</ref>. == Hin sîmptom û taybetiyên parkînsonê == * Cirifandin di [[Laşê mirovan|organekê]] de dest pê dike û di wê aliyê [[Laşê mirovan|laş]] de xwe zêde dike * Cirifandin di bêhnvedan û xewê de kêm dibe yan ji holê radibe * Hêrsketin, westîn (betilîn) ditetikîne * Di konsantrasyona tevgerê de xerabûn * Mîmîk û taybetiyên rû winda dibin * [[Çerm]]ê nexweş deforme dibe * Di prognozên pêşketî de nexweş [[Eqil|hişê]] xwe jî kêm an pirranî winda dike * [[Çav]]ên nexweş berejorê dişimitin == Sedemên ku vê nexweşiyê ditetikînin an çêdikin == * [[Tûmor]] * Sedemên [[genetîk]] * [[Arterîoskleroz]] * Cureyên [[Psîkotrawma|trawmayan]] * Jehrîbûn * zêdebûna [[şane]]yên sor di [[xwîn]]ê de * [[Element]]ên [[kîmya]]yî û [[derman]] * Sedemên ku nayên zanîn Terapî di hin kesan de qet bersîvê nade lê di gelekan de dide. Pirraniya dermanên ku neuroyan ditetikînin tê bikaranîn. Dîsa cihê ku problem heye tê tunekirin ku ev tenê êşa nexweş kêm dike. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiya parkinsonê| ]] [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] [[Kategorî:Pîrînasî]] 5v002tuzqaxsn47m8klj8zwm5qydrge 2101625 2101609 2026-11-03T17:32:37Z MikaelF 935 /* Hin sîmptom û taybetiyên parkînsonê */ 2101625 wikitext text/x-wiki {{Hişyariya bijîşkî}} [[Wêne:Power for Parkinson's Move & Shout Class.jpg|thumb|Beşdarên meşqên ku nemaze ji bo kesên bi parkînsonê tên amadekirin ên bi navê ''Power for Parkinson's'' ("Hêz û tevgerîn ji bo nexweşên bi parkînsonê"]] '''Nexweşiya parkinsonê''' nexweşiyeke [[norolojî|nêrolojîk]] e. Ev nexweşî cara yekem di sala [[1817]]an de ji aliyê nojdarê [[James Parkinson]] ve hatiye dîtin û bi paşnavê wî hatiye navkirin. Parkinson nexweşiya parkînsonê wekî "felca lerzokî" pênase kiriye. Nexweşiya parkînsonê bi xerabûna fonksiyonên [[mejî]] xwe dide der. Bi pirranî li temendirêjan peyda dibe.<ref>[[Mustafa Onal]] (2021). "Nexweşiya parkînsonê çi ye?", [[Xwebûn]], 91:2021, r. 8.</ref>. == Hin nîşanên parkînsonê == * Cirifandin di [[Laşê mirovan|organekê]] de dest pê dike û di wê aliyê [[Laşê mirovan|laş]] de xwe zêde dike * Cirifandin di bêhnvedan û xewê de kêm dibe yan ji holê radibe * Hêrsketin, westîn (betilîn) ditetikîne * Di konsantrasyona tevgerê de xerabûn * Mîmîk û taybetiyên rû winda dibin * [[Çerm]]ê nexweş deforme dibe * Di prognozên pêşketî de nexweş [[Eqil|hişê]] xwe jî kêm an pirranî winda dike * [[Çav]]ên nexweş berejorê dişimitin == Sedemên ku vê nexweşiyê ditetikînin an çêdikin == * [[Tûmor]] * Sedemên [[genetîk]] * [[Arterîoskleroz]] * Cureyên [[Psîkotrawma|trawmayan]] * Jehrîbûn * zêdebûna [[şane]]yên sor di [[xwîn]]ê de * [[Element]]ên [[kîmya]]yî û [[derman]] * Sedemên ku nayên zanîn Terapî di hin kesan de qet bersîvê nade lê di gelekan de dide. Pirraniya dermanên ku neuroyan ditetikînin tê bikaranîn. Dîsa cihê ku problem heye tê tunekirin ku ev tenê êşa nexweş kêm dike. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiya parkinsonê| ]] [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] [[Kategorî:Pîrînasî]] 1eciee676ztt9a5pecy9rhvxc54lq1h 0 16490 2101626 1823441 2026-11-03T18:44:41Z MikaelF 935 2101626 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}} {{Agahîdanka giştî }} '''Epîlepsî''' (bi [[grekî]]: επιληψία, ''epilepsía'', bi kurdî jê re dibêjin '''adir''', '''atîf''', '''edr''', '''fê''', '''keps'''), nexweşiyeke [[norolojî|nêrolojîk]] e. Ji sedemên tevlîhev ên [[mejî]] tê. Zêdebûna elektrîkê di fonksiyonên mejî û xerabûn di têkiliyên navbera beşên mejî bingeh in. Di hinek mînakan de sedî sed sedem û çareserî nayê zanîn. Nexweşî xwe bi krîzên nebirêkûpêk ên ji nişka ve rûdidin dide der. Pirranî nexweş bo demekê ji hişarê dikeve, jixweve diçe. Di hin mînakan de dipelpite û kef ji dev tê. Li [[Kurdistan]]ê di [[krizên epîlepsiyê]] de pîvazê didin ber pozê nexweş daku li [[hişar]]ê vegere. ev kirin tu bandoreke erênî li krîza dayê nake, tenê lı nexweşxanê bi derman ( wek DİAZEM ) dikare zûtir dawîyê li krîzan bîne piraniya krîzan berî 5 dkan xweber bi dawî dibe == Hin sedemên ku epîlepsiyê ditetikînin == * Kêmasiya [[vîtamîn]]a [[B6]] * Zêdebûna kronîk a tîna laş * [[Menenjît]] hwd nexweşiyên neurolojîk ên piştî jidayîkbûnê * Hin cureyên [[tûmo]]rên neurolojîk * Sawên mezin * [[Îşemî]] ya mejî, angi kêmxwîngirtina mejî * Di bicanîbûnê de bikaranîna elementên nelirê ya dê * Bûyerên bixetere, nelirê yên di jidayîkbûnê de, wekî kêmgirtina [[oksîjen]]ê hwd Epîlepsî bi pirranî di 6 saliyê de dest pê dike. Hin nexweş dema bêhneke biyan digirin dikevin pêla krîzê. Hin jî dema televizyonê temaşe dikin, dikevin edrê. Lê ev mînakan ne [[standard]] in. == Terapî == Heger krîz li pey hev tên û ji 20 dq zêdetir didomin divê sedî sed mirov bang li [[ambûlans]]ê bike. Bijîşk bo [[terapî|terapiya]] destpêkê ji koma [[Antikonvulsiva]] ya ji malbata [[Benzodiazepine]] dermanan bikartînin. Nirxên [[EEG]] dide, rêbaza terapiyê kivşe dike.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=tîrmeh 2024}} == Heger ev şertana hebin, serkeftin di terapiyê de zêdetirî 70% ye == * Nirxên EEG û testên din dide nîşandan ku derman bikêr tên * Heger li nexweş tenê cureyekê pêlên krîzê peyda ye * Heger ji 2-5 salan virde ye êdî krîz nayên * Heger piştî ewçend krîzan di hiş û sîstema neurolojîk a nexweş de xerabûn nîne Heger hîç rêbazek bikêr nayê û prognoz nebaş e, hin operasyon tên kirin. Bo mînak bi hêza elektrîkê hin cihên kana problemê ne tên tunekirin hwd. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kategoriya Commonsê|Epilepsy}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] efuagi70tulx7zo76atfm8wqbm3ncqt 2101627 2101626 2026-11-03T18:50:19Z MikaelF 935 2101627 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}} {{Hişyariya bijîşkî}} {{Agahîdanka giştî }} '''Epîlepsî''' (bi [[grekî]]: επιληψία, ''epilepsía'', bi kurdî jê re dibêjin '''adir''', '''atîf''', '''edr''', '''fê''', '''keps'''), nexweşiyeke [[norolojî|nêrolojîk]] e. Ji sedemên tevlîhev ên [[mejî]] tê. Zêdebûna elektrîkê di fonksiyonên mejî û xerabûn di têkiliyên navbera beşên mejî bingeh in. Di hinek mînakan de sedî sed sedem û çareserî nayê zanîn. Nexweşî xwe bi krîzên nebirêkûpêk ên ji nişka ve rûdidin dide der. Pirraniya nexweş bo demekê ji hişarê dikeve, jixweve diçe. Di hin mînakan de dipelpite û kef ji dev tê. Li [[Kurdistan]]ê di [[krizên epîlepsiyê]] de pîvazê didin ber pozê nexweş daku li [[hişar]]ê vegere. Ev kirin tu bandoreke erênî li krîza dayê nake, tenê li nexweşxanê bi derman dikare zûtir dawiyê li krîzan bîne piraniya krîzan berî 5 dq xweber bi dawî dibe. == Hin sedemên ku epîlepsiyê ditetikînin == * Kêmasiya [[vîtamîn]]a [[B6]] * Zêdebûna kronîk a tîna laş * [[Menenjît]] hwd nexweşiyên neurolojîk ên piştî jidayîkbûnê * Hin cureyên [[tûmo]]rên neurolojîk * Sawên mezin * [[Îşemî]] ya mejî, angi kêmxwîngirtina mejî * Di bicanîbûnê de bikaranîna elementên nelirê ya dê * Bûyerên bixetere, nelirê yên di jidayîkbûnê de, wekî kêmgirtina [[oksîjen]]ê hwd Epîlepsî bi pirranî di 6 saliyê de dest pê dike. Hin nexweş dema bêhneke biyan digirin dikevin pêla krîzê. Hin jî dema televizyonê temaşe dikin, dikevin edrê. Lê ev mînakan ne [[standard]] in. == Terapî == Heger krîz li pey hev tên û ji 20 dq zêdetir didomin divê mirov bang li [[ambûlans]]ê bike. == Heger ev şertana hebin, serkeftin di terapiyê de zêdetirî 70% ye == * Nirxên EEG û testên din dide nîşandan ku derman bikêr tên * Heger li nexweş tenê cureyekê pêlên krîzê peyda ye * Heger ji 2-5 salan virde ye êdî krîz nayên * Heger piştî ewçend krîzan di hiş û sîstema neurolojîk a nexweş de xerabûn nîne Heger hîç rêbazek bikêr nayê û prognoz nebaş e, hin operasyon tên kirin. Bo mînak bi hêza elektrîkê hin cihên kana problemê ne tên tunekirin hwd. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kategoriya Commonsê|Epilepsy}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] cgg02xyiq2qe1z4vpnqecmyqdcx2bhz 2101633 2101627 2026-11-03T19:10:48Z MikaelF 935 2101633 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}} {{Hişyariya bijîşkî}} [[Wêne:Attaque; Periode Epileptoide. Planche XVII. Wellcome L0074938.jpg|thumb|Krîza edrê (epîlepsiyê)]] '''Epîlepsî''' (bi [[grekî]]: επιληψία, ''epilepsía'', bi kurdî jê re dibêjin '''adir''', '''atîf''', '''edr''', '''fê''', '''keps'''), nexweşiyeke [[norolojî|nêrolojîk]] e. Ji sedemên tevlîhev ên [[mejî]] tê. Zêdebûna elektrîkê di fonksiyonên mejî û xerabûn di têkiliyên navbera beşên mejî bingeh in. Di hinek mînakan de sedî sed sedem û çareserî nayê zanîn. Nexweşî xwe bi krîzên nebirêkûpêk ên ji nişka ve rûdidin dide der. Pirraniya nexweş bo demekê ji hişarê dikeve, jixweve diçe. Di hin mînakan de dipelpite û kef ji dev tê. Li [[Kurdistan]]ê di [[krizên epîlepsiyê]] de pîvazê didin ber pozê nexweş daku li [[hişar]]ê vegere. Ev kirin tu bandoreke erênî li krîza dayê nake, tenê li nexweşxanê bi derman dikare zûtir dawiyê li krîzan bîne piraniya krîzan berî 5 dq xweber bi dawî dibe. == Hin sedemên ku epîlepsiyê ditetikînin == * Kêmasiya [[vîtamîn]]a [[B6]] * Zêdebûna kronîk a tîna laş * [[Menenjît]] hwd nexweşiyên neurolojîk ên piştî jidayîkbûnê * Hin cureyên [[tûmo]]rên neurolojîk * Sawên mezin * [[Îşemî]] ya mejî, angi kêmxwîngirtina mejî * Di bicanîbûnê de bikaranîna elementên nelirê ya dê * Bûyerên bixetere, nelirê yên di jidayîkbûnê de, wekî kêmgirtina [[oksîjen]]ê hwd Epîlepsî bi pirranî di 6 saliyê de dest pê dike. Hin nexweş dema bêhneke biyan digirin dikevin pêla krîzê. Hin jî dema televizyonê temaşe dikin, dikevin edrê. Lê ev mînakan ne [[standard]] in. == Terapî == Heger krîz li pey hev tên û ji 20 dq zêdetir didomin divê mirov bang li [[ambûlans]]ê bike. == Heger ev şertana hebin, serkeftin di terapiyê de zêdetirî 70% ye == * Nirxên EEG û testên din dide nîşandan ku derman bikêr tên * Heger li nexweş tenê cureyekê pêlên krîzê peyda ye * Heger ji 2-5 salan virde ye êdî krîz nayên * Heger piştî ewçend krîzan di hiş û sîstema neurolojîk a nexweş de xerabûn nîne Heger hîç rêbazek bikêr nayê û prognoz nebaş e, hin operasyon tên kirin. Bo mînak bi hêza elektrîkê hin cihên kana problemê ne tên tunekirin hwd. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kategoriya Commonsê|Epilepsy}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] n8yizm4zqaj06uyzphlrhu02spxt4gv 2101635 2101633 2026-11-03T19:13:26Z MikaelF 935 2101635 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}} {{Hişyariya bijîşkî}} [[Wêne:Attaque; Periode Epileptoide. Planche XVII. Wellcome L0074938.jpg|thumb|Krîza edrê (epîlepsiyê)]] '''Epîlepsî''', '''nexweşiya edrê''' (bi [[grekî]]: επιληψία, ''epilepsía'', bi kurdî jê re dibêjin '''adir''', '''atîf''', '''edr''', '''fê''', '''keps'''), nexweşiyeke [[norolojî|nêrolojîk]] e. Ji sedemên tevlîhev ên [[mejî]] tê. Zêdebûna elektrîkê di fonksiyonên mejî û xerabûn di têkiliyên navbera beşên mejî bingeh in. Di hinek mînakan de sedî sed sedem û çareserî nayê zanîn. Nexweşî xwe bi krîzên nebirêkûpêk ên ji nişka ve rûdidin dide der. Pirraniya nexweş bo demekê ji hişarê dikeve, jixweve diçe. Di hin mînakan de dipelpite û kef ji dev tê. Li [[Kurdistan]]ê di [[krizên epîlepsiyê]] de pîvazê didin ber pozê nexweş daku li [[hişar]]ê vegere. Ev kirin tu bandoreke erênî li krîza dayê nake, tenê li nexweşxanê bi derman dikare zûtir dawiyê li krîzan bîne piraniya krîzan berî 5 dq xweber bi dawî dibe. == Hin sedemên ku epîlepsiyê ditetikînin == * Kêmasiya [[vîtamîn]]a [[B6]] * Zêdebûna kronîk a tîna laş * [[Menenjît]] hwd nexweşiyên neurolojîk ên piştî jidayîkbûnê * Hin cureyên [[tûmo]]rên neurolojîk * Sawên mezin * [[Îşemî]] ya mejî, angi kêmxwîngirtina mejî * Di bicanîbûnê de bikaranîna elementên nelirê ya dê * Bûyerên bixetere, nelirê yên di jidayîkbûnê de, wekî kêmgirtina [[oksîjen]]ê hwd Epîlepsî bi pirranî di 6 saliyê de dest pê dike. Hin nexweş dema bêhneke biyan digirin dikevin pêla krîzê. Hin jî dema televizyonê temaşe dikin, dikevin edrê. Lê ev mînakan ne [[standard]] in. == Terapî == Heger krîz li pey hev tên û ji 20 dq zêdetir didomin divê mirov bang li [[ambûlans]]ê bike. == Heger ev şertana hebin, serkeftin di terapiyê de zêdetirî 70% ye == * Nirxên EEG û testên din dide nîşandan ku derman bikêr tên * Heger li nexweş tenê cureyekê pêlên krîzê peyda ye * Heger ji 2-5 salan virde ye êdî krîz nayên * Heger piştî ewçend krîzan di hiş û sîstema neurolojîk a nexweş de xerabûn nîne Heger hîç rêbazek bikêr nayê û prognoz nebaş e, hin operasyon tên kirin. Bo mînak bi hêza elektrîkê hin cihên kana problemê ne tên tunekirin hwd. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kategoriya Commonsê|Epilepsy}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] kcc8heacm7ndzph8jc6z8c746rs9py0 2101636 2101635 2026-11-03T19:16:38Z MikaelF 935 2101636 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}} {{Hişyariya bijîşkî}} [[Wêne:Attaque; Periode Epileptoide. Planche XVII. Wellcome L0074938.jpg|thumb|Krîza edrê (epîlepsiyê)]] '''Epîlepsî''', '''nexweşiya edrê''', '''nexweşiya fê''' (bi [[grekî]]: επιληψία, ''epilepsía'', bi kurdî jê re dibêjin '''adir''', '''atîf''', '''edr''', '''fê''', '''keps'''), nexweşiyeke [[norolojî|nêrolojîk]] e.<ref>[[Mustafa Onal]] (2021). "Nexweşiya Epîlepsiyê.", [[Xwebûn]], 92:2021, r. 12.</ref> Ji sedemên tevlîhev ên [[mejî]] tê. Zêdebûna elektrîkê di fonksiyonên mejî û xerabûn di têkiliyên navbera beşên mejî bingeh in. Di hinek mînakan de sedî sed sedem û çareserî nayê zanîn. Nexweşî xwe bi krîzên nebirêkûpêk ên ji nişka ve rûdidin dide der. Pirraniya nexweş bo demekê ji hişarê dikeve, jixweve diçe. Di hin mînakan de dipelpite û kef ji dev tê. Li [[Kurdistan]]ê di [[krizên epîlepsiyê]] de pîvazê didin ber pozê nexweş daku li [[hişar]]ê vegere. Ev kirin tu bandoreke erênî li krîza dayê nake, tenê li nexweşxanê bi derman dikare zûtir dawiyê li krîzan bîne piraniya krîzan berî 5 dq xweber bi dawî dibe. == Hin sedemên ku epîlepsiyê ditetikînin == * Kêmasiya [[vîtamîn]]a [[B6]] * Zêdebûna kronîk a tîna laş * [[Menenjît]] hwd nexweşiyên neurolojîk ên piştî jidayîkbûnê * Hin cureyên [[tûmo]]rên neurolojîk * Sawên mezin * [[Îşemî]] ya mejî, angi kêmxwîngirtina mejî * Di bicanîbûnê de bikaranîna elementên nelirê ya dê * Bûyerên bixetere, nelirê yên di jidayîkbûnê de, wekî kêmgirtina [[oksîjen]]ê hwd Epîlepsî bi pirranî di 6 saliyê de dest pê dike. Hin nexweş dema bêhneke biyan digirin dikevin pêla krîzê. Hin jî dema televizyonê temaşe dikin, dikevin edrê. Lê ev mînakan ne [[standard]] in. == Terapî == Heger krîz li pey hev tên û ji 20 dq zêdetir didomin divê mirov bang li [[ambûlans]]ê bike. == Heger ev şertana hebin, serkeftin di terapiyê de zêdetirî 70% ye == * Nirxên EEG û testên din dide nîşandan ku derman bikêr tên * Heger li nexweş tenê cureyekê pêlên krîzê peyda ye * Heger ji 2-5 salan virde ye êdî krîz nayên * Heger piştî ewçend krîzan di hiş û sîstema neurolojîk a nexweş de xerabûn nîne Heger hîç rêbazek bikêr nayê û prognoz nebaş e, hin operasyon tên kirin. Bo mînak bi hêza elektrîkê hin cihên kana problemê ne tên tunekirin hwd. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kategoriya Commonsê|Epilepsy}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] s902tg1x6l2bnd6wtydihrr0hq4ig3r 2101707 2101636 2026-11-04T10:59:20Z MikaelF 935 2101707 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}} {{Hişyariya bijîşkî}} [[Wêne:Attaque; Periode Epileptoide. Planche XVII. Wellcome L0074938.jpg|thumb|Krîza edrê (epîlepsiyê)]] '''Epîlepsî''', '''nexweşiya edrê''', '''nexweşiya fê''' (bi [[grekî]]: επιληψία, ''epilepsía'', bi kurdî jê re '''adir''', '''atîf''', '''edr''', '''fê''', '''keps''' jî dibêjin), nexweşiyeke [[norolojî|nêrolojîk]] e.<ref>[[Mustafa Onal]] (2021). "Nexweşiya Epîlepsiyê.", [[Xwebûn]], 92:2021, r. 12.</ref> Ji sedemên tevlîhev ên [[mejî]] tê. Zêdebûna elektrîkê di fonksiyonên mejî û xerabûn di têkiliyên navbera beşên mejî bingeh in. Di hinek mînakan de sedî sed sedem û çareserî nayê zanîn. Nexweşî xwe bi krîzên nebirêkûpêk ên ji nişka ve rûdidin dide der. Pirraniya nexweş bo demekê ji hişarê dikeve, jixweve diçe. Di hin mînakan de dipelpite û kef ji dev tê. Li [[Kurdistan]]ê di [[krizên epîlepsiyê]] de pîvazê didin ber pozê nexweş daku li [[hişar]]ê vegere. Ev kirin tu bandoreke erênî li krîza dayê nake, tenê li nexweşxanê bi derman dikare zûtir dawiyê li krîzan bîne piraniya krîzan berî 5 dq xweber bi dawî dibe. == Hin sedemên ku epîlepsiyê ditetikînin == * Kêmasiya [[vîtamîn]]a [[B6]] * Zêdebûna kronîk a tîna laş * [[Menenjît]] hwd nexweşiyên neurolojîk ên piştî jidayîkbûnê * Hin cureyên [[tûmo]]rên neurolojîk * Sawên mezin * [[Îşemî]] ya mejî, angi kêmxwîngirtina mejî * Di bicanîbûnê de bikaranîna elementên nelirê ya dê * Bûyerên bixetere, nelirê yên di jidayîkbûnê de, wekî kêmgirtina [[oksîjen]]ê hwd Epîlepsî bi pirranî di 6 saliyê de dest pê dike. Hin nexweş dema bêhneke biyan digirin dikevin pêla krîzê. Hin jî dema televizyonê temaşe dikin, dikevin edrê. Lê ev mînakan ne [[standard]] in. == Terapî == Heger krîz li pey hev tên û ji 20 dq zêdetir didomin divê mirov bang li [[ambûlans]]ê bike. == Heger ev şertana hebin, serkeftin di terapiyê de zêdetirî 70% ye == * Nirxên EEG û testên din dide nîşandan ku derman bikêr tên * Heger li nexweş tenê cureyekê pêlên krîzê peyda ye * Heger ji 2-5 salan virde ye êdî krîz nayên * Heger piştî ewçend krîzan di hiş û sîstema neurolojîk a nexweş de xerabûn nîne Heger hîç rêbazek bikêr nayê û prognoz nebaş e, hin operasyon tên kirin. Bo mînak bi hêza elektrîkê hin cihên kana problemê ne tên tunekirin hwd. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kategoriya Commonsê|Epilepsy}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] [[Kategorî:Nexweşî]] bkdtem1219ysh5rpwo8nvoenx6tq1dq 0 39109 2101594 1325257 2026-11-03T12:07:57Z MikaelF 935 2101594 wikitext text/x-wiki {{Yekkirin|[[Eznawir]]}} '''Aznawurê''', gundekî girêdayî navçeya [[Nisêbîn]]a [[Mêrdîn]]ê ye. {{Bajar û gundên Nisêbînê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Gundên Nisêbînê]] hdde5v2lvapnkmv5rui9te2m9u3gbdq 0 50520 2101598 1818595 2026-11-03T13:48:25Z MikaelF 935 2101598 wikitext text/x-wiki '''Keremê Qolaxasî'''<ref>[[Ayhan Erkmen]] (2021). "Keremê Qolasî.", [[Xwebûn]], 90:2021, r. 12.</ref> an jî '''Kerem Begê Zîrkanî''' ({{bi-tr|Zirkanlı Kerem Bey}} an jî ''Kolağası Kerem Bey'', jdb. 1880 - m. 1931) yek ji şervanên [[kurd]] ên di [[Serhildana Şêx Seîdê Pîranî|serhildanên Şêx Seîdê Paloyê]] û [[serhildanên Agiriyê]] ye. == Jiyan == Qolaxasî di [[1880]]dan de li gundê [[Qiskanî|Qiskaniye]], li [[Qereyazî|Qereyaziya]] [[Erzirom]]ê ji dayîk bûye. Navê bavê wî [[Ehmed Begê Zirkî]] ye, ji giregirên eşîran [[Zirkî]]. Cewê Xanima dayîka wî ji toriniyê [[Hesenan]], ji [[Mala Emer]] bû. Birayê wî Evdal jî weke Kerem şervan bûye. Kerem bi keça [[Mirad Axayê Dimilî]] ji gundê [[Kosa]] bi navê Hediye re zewicîbûye. Sê keçên wan bi navên Mihtesîme, Xêyriye û Xanim çêdibin<ref>[https://newroz.com/tr/forum/350441/qola-kerem-beykerem-beg-zirk-sahipsiz-mi5 Aso Zagrosî: Keremê Qolaxasî bêxwediye? (romikî)]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref>. == Alayê Hemîdiyê == Dema avakirana hengên (alayên) [[Hemîdiye]] de Kerem dibe Qolaxasî yê alayeke eşîra Zirkî li Qereyaziyê. Di [[şerê cîhanê yê yekem]] de ew hêla [[Gogsî|gogsiye]] li dijî [[ûris]]an diparêze. Kerem him li hember çeteyên [[ermenî|ermeniyan]] him jî li hember ûrisan şerên dijwarî dike<ref>{{Jêder |sernav=Yeni Safak de rêznivîsek li ser alayên Hemîdiye |url=http://yenisafak.com.tr/diziler/hamidiye/hamidiye3.html |roja-gihiştinê=2012-02-19 |roja-arşîvê=2011-12-18 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111218221241/http://yenisafak.com.tr/diziler/hamidiye/hamidiye3.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref>. == Serhildanên Şêx Seîd û Agiriyê == Piştî rakirina hengên Hemîdiyeyê, dewlet dixwaze Kerem û birayê wî Evdal tewqîf bike, ji ber ku wî çekên xwe teslîm nekiriye. Ew û Evdalê birayê wî demeke dirêj fîrar in, heta ku serhildana [[Şêx Seîd]]ê [[Palo]]yî dest pê dike. Di wê serhildanê de Kerem roleke mezin dilîze ew û siwarên xwe bi [[Xalid Begê Hesenî]] ve li herema [[Xinûs|Kela Xinûsê]] û [[Milazgir|Kela Milazgirê]] şerekî giran li hember [[tirk|romê]] dikin. Çawa ku tê zanîn ew serhildan serfiraz nabe, belê Kerem jê saxî difilite. Du salan şûnda bi [[Ferzende Beg|Ferzendê Emer]] ve tevli serhildanên Agiriyê dibe. Kerem yek ji şervanên herî giring, ê serhildanen Agiriyê ye. Gorî hin çavkaniyan şervanên kurd dixwazin di [[1931]]î de derbasê [[Îran]]ê bibin, li ser sînor îxtîlaf di navbera wan û leşkerên Îranê ve çêdibe û şer dikin<ref>[http://bangaheq.net/print2.php?id=26 Rezenivîs li ser kilamên nêzdîrokî di kovara Baga Heq de]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref>. Di vî şerî de Kerem şehîd dikeve<ref>[http://www.kurdica.com/News-sid-Kerem%C3%AA-Qolaxas%C3%AE-939.html Kurdica: Keremê Qolaxasî]</ref>. == Kerem di kilamên dengbêjiyê de == Gelek kilamên [[Reso|Dengbêj Reso]] di derbarê Keremê Qolaxasî de hene<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=0XTtLgxMk-A&feature=share Kilameke Dengbêj Reso li ser Xalid Begê Hesenî û Keremê Qolaxasî]</ref>. Di kilama wî ya "Axao", ya ku Reso avetiye ser kilama [[Ferzende]] Beg û şervanên Agiriyê de behsa Kerem jî tê kirin<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=L_NXAywwTsw Axao bi dengbê Dengbêj Şakiro]</ref>: == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Kereme Qolaxasi}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1880]] [[Kategorî:Kesên ji Qereyaziyê]] [[Kategorî:Leşkerên Împeratoriya Osmanî]] [[Kategorî:Mirin 1931]] [[Kategorî:Serhildana Şêx Seîd]] [[Kategorî:Serhildanên Agiriyê]] r6a76a7q8g9plz6zna0iids0kct12p2 0 101331 2101593 2101592 2026-11-03T12:00:44Z MikaelF 935 2101593 wikitext text/x-wiki {{Bêkategorî|tarîx=gulan 2024}} {{Kêmgirêdan|tarîx=kanûna paşîn 2023}} {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Eznewir''' şûnwarekî kevin ê dîrokî ku dikeve navçeya [[Panos]]ê ya [[parêzgeha Agirî]] ye. Li bakurê rojavayê bi 3 km dûrî [[Panos]]ê ye. Niştecîh li deşta ku riyên rojava û bakurê mîrektiyê li hevûdu dixe. Ji belgeyên nivîskî tê fehmkirin ku çalakiyên avahiyê yên yekem aîdî serdema Şahê [[Ishpuini]] ne. Şahên [[Minua]], [[Argishti I]] û [[Argishti II|II]] çalakiyên avakirinê yên li bajêr di serdema [[Sardurî]] de berdewam kir. == Keleh û perestgeh == Nivîsên perestgehê yên li ser keleha li ser [[Aznavurtepe]] belgeyên nivîskî yên girîng in. Şahê Minua got: "Wî deriyên Haldi li bajarê Aludiri çêkir û dergehek jî ava kir."{{Çavkanî hewce ye|tarîx=gulan 2024}} Ew di formê de tête behskirin. Bajarê [[Aludiri]] di herêmîbûnê de bi Aznavurtepe re hevdem e û piştgirî dide têgihiştinê ku hem perestgeh hem jî dîwarên bajêr ji hêla Minua ve hatine çêkirin. Dabeşa keleha bajêr şeş hektar di rêça başûr-başûrrojhilat de digire, lê bajarê jêrîn qadeke nêzîkê 25 hektar digire. Dîwarên bilind û stûr ên çar metre [[sîtadel]]ê dorpêç kirine. Dîwarên dîwêr-teras li quntarên rojava, rojhilat û başûr, nêzîkê 60–70 m binê xala jorîn de hatin dîtin. Sturiya dîwarê ku li rojava hatî kolandin pênc metre ye. Bingeha kevir û laşên kerpîç ên laşên dîwaran ên ku li ser nivînên binyada ku di binê zemîn de vekirîne radibin li hin nuqteyan heya 4 metreyan hatine parastin. Dîwarê bajêr yek ji nimûneyên yekta yên pergala parastina Urartu ye. Bircên 8x8 m bi navberên 18 m hatine danîn. Perestgeha bajêr jî li jora kelehê ye. Mezinahiya 13,30x13,50 m, di perestgehê de planeke çargoşe heye ku bi quncikên rizalîtîk heye. Ew bikaranîna laşek kerpîç li ser sê rêzên dîwarên kevirî yên jêkirî hate çêkirin. Sturiya dîwaran çar metre ye. Ji aliyê başûrê rojhilat ve, [[korîdor]]ek derî 3,20 m dirêj dikeve hundirê [[hicre]]ya perestgehê, bi pîvana 5x5 m. Firehiya korîdorê di navbera 1,50-1,75 m de diguhere. Erd kevirê sêgoşeyî û çargoşeyî asfaltkirî ye. Bilindahiya dîwarên dora cella 3,5 m ye. Li ber perestgehê hewşek çargoşeyî heye.{{ÇAvk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka Panosê]] bzy7okkwfb3reza4qi6hfnsvvqxf122 2101595 2101593 2026-11-03T12:10:51Z MikaelF 935 /* Keleh û perestgeh */ 2101595 wikitext text/x-wiki {{Bêkategorî|tarîx=gulan 2024}} {{Kêmgirêdan|tarîx=kanûna paşîn 2023}} {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Eznewir''' şûnwarekî kevin ê dîrokî ku dikeve navçeya [[Panos]]ê ya [[parêzgeha Agirî]] ye. Li bakurê rojavayê bi 3 km dûrî [[Panos]]ê ye. Niştecîh li deşta ku riyên rojava û bakurê mîrektiyê li hevûdu dixe. Ji belgeyên nivîskî tê fehmkirin ku çalakiyên avahiyê yên yekem aîdî serdema Şahê [[Ishpuini]] ne. Şahên [[Minua]], [[Argishti I]] û [[Argishti II|II]] çalakiyên avakirinê yên li bajêr di serdema [[Sardurî]] de berdewam kir. == Keleh û perestgeh == Nivîsên perestgehê yên li ser keleha li ser [[Girê Eznawirê]] (''Aznavurtepe'') belgeyên nivîskî yên girîng in. Şahê Minua got: "Wî deriyên Haldi li bajarê Aludiri çêkir û dergehek jî ava kir."{{Çavkanî hewce ye|tarîx=gulan 2024}} Ew di formê de tête behskirin. Bajarê [[Aludiri]] di herêmîbûnê de bi Girê Eznawirê re hevdem e û piştgirî dide têgihiştinê ku hem perestgeh hem jî dîwarên bajêr ji hêla Minua ve hatine çêkirin. Dabeşa keleha bajêr şeş hektar di rêça başûr-başûrrojhilat de digire, lê bajarê jêrîn qadeke nêzîkê 25 hektar digire. Dîwarên bilind û stûr ên çar metre [[sîtadel]]ê dorpêç kirine. Dîwarên dîwêr-teras li quntarên rojava, rojhilat û başûr, nêzîkê 60–70 m binê xala jorîn de hatin dîtin. Sturiya dîwarê ku li rojava hatî kolandin pênc metre ye. Bingeha kevir û laşên kerpîç ên laşên dîwaran ên ku li ser nivînên binyada ku di binê zemîn de vekirîne radibin li hin nuqteyan heya 4 metreyan hatine parastin. Dîwarê bajêr yek ji nimûneyên yekta yên pergala parastina Urartu ye. Bircên 8x8 m bi navberên 18 m hatine danîn. Perestgeha bajêr jî li jora kelehê ye. Mezinahiya 13,30x13,50 m, di perestgehê de planeke çargoşe heye ku bi quncikên rizalîtîk heye. Ew bikaranîna laşek kerpîç li ser sê rêzên dîwarên kevirî yên jêkirî hate çêkirin. Sturiya dîwaran çar metre ye. Ji aliyê başûrê rojhilat ve, [[korîdor]]ek derî 3,20 m dirêj dikeve hundirê [[hicre]]ya perestgehê, bi pîvana 5x5 m. Firehiya korîdorê di navbera 1,50-1,75 m de diguhere. Erd kevirê sêgoşeyî û çargoşeyî asfaltkirî ye. Bilindahiya dîwarên dora cella 3,5 m ye. Li ber perestgehê hewşek çargoşeyî heye.{{ÇAvk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka Panosê]] ims0jo2jijmmy29llhtvz8xu7vcrw3o 2101596 2101595 2026-11-03T12:11:20Z MikaelF 935 2101596 wikitext text/x-wiki {{Bêkategorî|tarîx=gulan 2024}} {{Kêmgirêdan|tarîx=kanûna paşîn 2023}} {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Eznewir''' şûnwarekî kevin ê dîrokî ku dikeve navçeya [[Panos]]ê ya [[parêzgeha Agirî]] ye. Li bakurê rojavayê bi 3 km dûrî [[Panos]]ê ye. Niştecîh li deşta ku riyên rojava û bakurê mîrektiyê li hevûdu dixe. Ji belgeyên nivîskî tê fehmkirin ku çalakiyên avahiyê yên yekem aîdî serdema Şahê [[Ishpuini]] ne. Şahên [[Minua]], [[Argishti I]] û [[Argishti II|II]] çalakiyên avakirinê yên li bajêr di serdema [[Sardurî]] de berdewam kir. == Keleh û perestgeh == Nivîsên perestgehê yên li ser keleha li ser [[Girê Eznawirê]] (''Aznavurtepe'') belgeyên nivîskî yên girîng in. Şahê Minua got: "Wî deriyên Haldi li bajarê Aludiri çêkir û dergehek jî ava kir."{{Çavkanî hewce ye|tarîx=gulan 2024}} Ew di formê de tête behskirin. Bajarê [[Aludiri]] di herêmîbûnê de bi Girê Eznawirê re hevdem e û piştgirî dide têgihiştinê ku hem perestgeh hem jî dîwarên bajêr ji hêla Minua ve hatine çêkirin. Dabeşa keleha bajêr şeş hektar di rêça başûr-başûrrojhilat de digire, lê bajarê jêrîn qadeke nêzîkê 25 hektar digire. Dîwarên bilind û stûr ên çar metre [[sîtadel]]ê dorpêç kirine. Dîwarên dîwêr-teras li quntarên rojava, rojhilat û başûr, nêzîkê 60–70 m binê xala jorîn de hatin dîtin. Sturiya dîwarê ku li rojava hatî kolandin pênc metre ye. Bingeha kevir û laşên kerpîç ên laşên dîwaran ên ku li ser nivînên binyada ku di binê zemîn de vekirîne radibin li hin nuqteyan heya 4 metreyan hatine parastin. Dîwarê bajêr yek ji nimûneyên yekta yên pergala parastina Urartu ye. Bircên 8x8 m bi navberên 18 m hatine danîn. Perestgeha bajêr jî li jora kelehê ye. Mezinahiya 13,30x13,50 m, di perestgehê de planeke çargoşe heye ku bi quncikên rizalîtîk heye. Ew bikaranîna laşek kerpîç li ser sê rêzên dîwarên kevirî yên jêkirî hate çêkirin. Sturiya dîwaran çar metre ye. Ji aliyê başûrê rojhilat ve, [[korîdor]]ek derî 3,20 m dirêj dikeve hundirê [[hicre]]ya perestgehê, bi pîvana 5x5 m. Firehiya korîdorê di navbera 1,50-1,75 m de diguhere. Erd kevirê sêgoşeyî û çargoşeyî asfaltkirî ye. Bilindahiya dîwarên dora cella 3,5 m ye. Li ber perestgehê hewşek çargoşeyî heye.{{Çavk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka Panosê]] 10ea1z2ostvtb8ns8po8s4vxdv8z0eh 2101597 2101596 2026-11-03T12:12:53Z MikaelF 935 /* Keleh û perestgeh */ 2101597 wikitext text/x-wiki {{Bêkategorî|tarîx=gulan 2024}} {{Kêmgirêdan|tarîx=kanûna paşîn 2023}} {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Eznewir''' şûnwarekî kevin ê dîrokî ku dikeve navçeya [[Panos]]ê ya [[parêzgeha Agirî]] ye. Li bakurê rojavayê bi 3 km dûrî [[Panos]]ê ye. Niştecîh li deşta ku riyên rojava û bakurê mîrektiyê li hevûdu dixe. Ji belgeyên nivîskî tê fehmkirin ku çalakiyên avahiyê yên yekem aîdî serdema Şahê [[Ishpuini]] ne. Şahên [[Minua]], [[Argishti I]] û [[Argishti II|II]] çalakiyên avakirinê yên li bajêr di serdema [[Sardurî]] de berdewam kir. == Girê Eznawirê == Nivîsên perestgehê yên li ser keleha li ser [[Girê Eznawirê]] (''Aznavurtepe'') belgeyên nivîskî yên girîng in. Şahê Minua got: "Wî deriyên Haldi li bajarê Aludiri çêkir û dergehek jî ava kir."{{Çavkanî hewce ye|tarîx=gulan 2024}} Ew di formê de tête behskirin. Bajarê [[Aludiri]] di herêmîbûnê de bi Girê Eznawirê re hevdem e û piştgirî dide têgihiştinê ku hem perestgeh hem jî dîwarên bajêr ji hêla Minua ve hatine çêkirin. Dabeşa keleha bajêr şeş hektar di rêça başûr-başûrrojhilat de digire, lê bajarê jêrîn qadeke nêzîkê 25 hektar digire. Dîwarên bilind û stûr ên çar metre [[sîtadel]]ê dorpêç kirine. Dîwarên dîwêr-teras li quntarên rojava, rojhilat û başûr, nêzîkê 60–70 m binê xala jorîn de hatin dîtin. Sturiya dîwarê ku li rojava hatî kolandin pênc metre ye. Bingeha kevir û laşên kerpîç ên laşên dîwaran ên ku li ser nivînên binyada ku di binê zemîn de vekirîne radibin li hin nuqteyan heya 4 metreyan hatine parastin. Dîwarê bajêr yek ji nimûneyên yekta yên pergala parastina Urartu ye. Bircên 8x8 m bi navberên 18 m hatine danîn. Perestgeha bajêr jî li jora kelehê ye. Mezinahiya 13,30x13,50 m, di perestgehê de planeke çargoşe heye ku bi quncikên rizalîtîk heye. Ew bikaranîna laşek kerpîç li ser sê rêzên dîwarên kevirî yên jêkirî hate çêkirin. Sturiya dîwaran çar metre ye. Ji aliyê başûrê rojhilat ve, [[korîdor]]ek derî 3,20 m dirêj dikeve hundirê [[hicre]]ya perestgehê, bi pîvana 5x5 m. Firehiya korîdorê di navbera 1,50-1,75 m de diguhere. Erd kevirê sêgoşeyî û çargoşeyî asfaltkirî ye. Bilindahiya dîwarên dora cella 3,5 m ye. Li ber perestgehê hewşek çargoşeyî heye.{{Çavk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka Panosê]] aveqlvkjvovm7oantxjkbu1p1efjqfn 0 138032 2101706 1841497 2026-11-04T10:57:22Z Biyolojiyabikurdi 31567 2101706 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Tomara reçelek-şeştilî ku.png|thumb|477x477px|Allela zal ji bavanê durêg, bi egera %50yê derbasî weçeyan dibe]] Têkçûna bomaweyî ya ko ji ber allelek zal a li ser kromozoma laşê peyda bûye, wekî '''têkçûna laşî ya zal''' (bi înglîzî: ''autosomal dominant disorder'') tê navkirin. Di zanyariyên bomaweyî (genom) ya mirov de, rûdana yek an jî zêdetir neasayîbûn, xwe wekî [[têkçûna bomaweyî]] nîşan dide.<ref name="Essentials of Medical Physiology">Sembulingam, K., and Prema Sembulingam. Essentials of Medical Physiology. 6th ed., Jaypee Brothers Medical Publishers, 2012.</ref> '''Têkçûnên bomaweyî yên laşî''' ji ber tekçûna genên li ser [[kromozom]]ên laşê, ango ji ber têkçûna genên li ser yek ji 22 [[kromozomên homolog]] rû dide.<ref name="OpenStax, Anatomy & Physiology">Betts, J., Desaix, P., Johnson, E., Johnson, J., Korol, O., & Kruse, D. et al. (2017). Anatomy & physiology. Houston, Texas: OpenStax College, Rice University,</ref> Gava têkçûnek bomaweyî ji bavanek an jî ji herdu bavanan derbasî weçeyê dibe, ev rewş bi gelemperî wekî nexweşiya bomaweyî tê navkirin. Lê hemû tekçûnên bomawayî li mirov nexweşi peyda nakin. Hin tekçûn, wekî neasayîbûnên bomaweyî, di rûxsarebabeta weçeyan de xuya dibe. Wekî mînak, hin caran zarok ne bi pênc lê bi şeş tilî jidayik dibin. Mirovên destê wan bi şeştilî, nexweş nin in, lê hêjmara tiliyên wan neasayî ye.<ref name="Human Biology.">Starr, C., & McMillan, B. (2010). Human Biology (8th ed.). Pacific Grove, CA: Brooks/Cole Publishing Company. </ref> Pirraniya sîfetên mirov di genên li ser kromozomên lêkçû (homolog), an go li ser kromozomên laşê de cih digirin.<ref name="Biology">Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., & Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).</ref> Ji bilî kromozomên X û Y, hemû kromozomên xaneyê, wekî kromozomên laşê tên navkirin.<ref name="visualizing-human-biology">Ireland, K. A. (2010). Visualizing Human Biology (3rd ed.). Hoboken, NJ: John Wiley & Sons.</ref> Sîfetên bi kromozomên laşê (bi înglîzî: ''autosomes'') ve girêdayî, wekî sîfetên laşî tên navkirin. Ji ber ko kromozomên laşê di mê û nêran de wekhev in, tekçûnek di sîfetên laşî, di herdu zayendê de bi heman rêjeyê derdikeve. Sîfetên li ser laşekromozomên nêr û meyan heman in. Ango dibe ko tekçûn ji bavanê nêr, ji bavanê mê an jî ji herduyan derbasî weçeyan bibe. Dibe ko sîfetek laşî, zal an jî bezîw be. Ji ber ko '''têkçûna sîfeta laşî ya zal''' (bi înglîzî: ''autosomal dominant''), dikare tenê bi yek genek jî xwe di rûxsarebabetê de xuya bike, ne hewceye ko herdu bavan jî vê sîfetê lixwe bigirin, ji ber ko ji [[allel]]a [[Zalbûn (bomawezanî)|zal]] pêk tê, sîfeta têkçûyî ji bavanek tûşbûyî (bavanek dureg), bi egera %50yê derbasî weçeyan dibe.<ref name="ENCYCLOPEDIA OF Life Science">Cullen, K. E. (2009).Encyclopedia of Life Science. Newyork: Facts On File, Inc</ref> Ango kesê bi têkçûna bomaweyî ya sîfeta laşî ya zal in, herî kêm allelek wî/wê têkçûyî ye.<ref name="OpenStax, Anatomy & Physiology" /> [[Wêne:Bomaweya şeştilîbûnê ku.png|thumb|311x311px|Heke zarok şeştilî bin, divê dayik an jî bav jî şeştilî be.]] Heke li kesek de têkçûna sîfeta laşî ya zal hebe, herî kêm di bavanek wî/wê de jî heman têkçûna bomaweyî heye.<ref name="Human biology15ed">Mader, S., & Windelspecht, M. (2017). Human Biology (15th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.</ref> Ango heke zarokek bi şeştilî be, divê mitleq herî kêm bav an jî diya wî jî şeştilî be. Hinek mînakên têkçûnên sîfetê laşî yên zal: === '''Nexweşiya Huntington''' === Ev nexweşî cara pêşîn di sala 1872 de ji aliyê bizîşkê Amerîkî George Huntington ve hatiye pêhesîn û şîrovekirin, loma navê wî li nexweşiyê kirine.<ref name="VILLEE"> Solomon, E., Martin, C., Martin, D., & Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.</ref> Gena berpirsiyarê nexweşiya Huntington li ser milê kurt ê kromozoma çarem de cih digire. Di allela asayî de [[Nukleotîd|nukleotidên]] [[Sîtozîn]] (C), [[Adenîn]] (A) û [[Guanîn]] (G), li ser kromozomê 6 heta 35 caran dubare dibe. Di allela mutant (allela rastê mutasyonê hatiye) de nukleotîdên CAG 40 heta 150 car dubare dibin. CAG [[asîda amînî]] ya glutamînê kod dike. Zincîra glutamînê proteîna “huntingtin” peyda dike.<ref name="VILLEE" />Di nexweşiya Huntington de ji ber têkşikestina beşên [[Mejî (mejiyê mezin)|mejiyê]], şiyana fikirîn, peyvîn, û livîna kesê nexweş têk diçe. Bi gelemperî bandora nexweşiyê ji temenê 40 saliyê şûnve di mirov de xuya dibe.<ref name="ENCYCLOPEDIA OF Life Science" /> === '''Bejnbihustî''' === Têkçûnek bomaweyî jî di sîfeta bejna mirov de rû dide. Corek bejnbihustî ya bi navê '''bejnbihustiya akondroplastîk''' (bi înglîzî: ''achondroplastic dwarfism'') bi allela zal ji bavan diguhaze bo weçeyan. Herwisa dibe ko têkçûn, di dema [[miyoz]]ê de ji ber mutasyona di [[Xaneya hêkê|hêk]] an jî [[sperm]]ê de rû bide.<ref name="Campbell">Campbell, N. A., & Reece, J. B. (2008). Biology (8th ed.). San Francisco, CA: Benjamin-Cummings Publishing Company.</ref> Kesên bi têkçûna bejnbihustî ne, serê wan gir e, mil û lingê wan kurt e, tilî û pêçiyan wan kurt in.<ref>Fridovich-Keil, Judith L. , Robinson, Arthur and Fridovich, Irwin. "human genetic disease". Encyclopedia Britannica, 30 Jul. 2022, [https://www.britannica.com/science/human-genetic-disease]. Accessed 28 February 2023.</ref> === '''Hebûna şeş tilî''' === Hejmara asayî ya tiliyên dest û pê yên mirov pênc e. Li hin caran ji ber têkçûna bomaweyî, dibe ko mirovên bi şeştilî (bi înglîzî: ''polydactyly'') peyda bibin. Di kesên bi şeştilî de, tiliya zêde li aliyê tiliya qilîç an jî li aliyê tiliya beranê derdikeve. == Girêdanên derve == * [https://drive.google.com/file/d/1YnuTBjHKTr0mo5cEZ7dkhY-LBKlqo91T/view?usp=sharing Ferhenga Biyolojiyê] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Biyolojî]] arq2gx8qlp4oqxrhu22kles71za02qu 2 329499 2101650 2089105 2026-11-03T21:58:21Z Ahmed A Issa 177108 2101650 wikitext text/x-wiki {{Short description|Bikarhênerê Wîkîpediyayê}} {{Top icon|id=Muslim|image=Disambig gray.svg|link=Îslam|tooltip=Ev bikarhêner misilman e}} {{Top icon|id=WPKU|image=Flag of Kurdistan.svg|link=Wîkîpediya:Wîkîproje Kurdistan|tooltip=Beşdarê Wîkîproje Kurdistanê ye}} {{Top icon|id=Historian|image=Nuvola apps kalzium.png|link=Dîrok|tooltip=Lêkolînên Dîrokî û Destnivîs}} {{Top icon|id=Linguist|image=F icon.svg|link=Zimannasî|tooltip=Filolojî û Alfabenasî}} {{Top icon|id=Philosophy|image=Socrates.png|link=Felsefe|tooltip=Felsefeya Siyasî û Civakî}} <!-- Seryê Rûpelê û Pênaseya Bikarhêner --> <div style="text-align: center; padding: 18px; margin-bottom: 25px; background: linear-gradient(135deg, #eaf3ff 0%, #f4f6f8 100%); border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 8px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="font-size: 2.2em; font-weight: bold; color: #1a202c; line-height: 1.2;">Ahmed A. Issa</div> <div style="font-size: 1.1em; color: #4a5568; margin-top: 6px; font-weight: 500; font-style: italic;">Bikarhênerê Wîkîpediyayê</div> </div> <div style="clear: both;"></div> <!-- Qutiya Babel a Ziman û Nasnameyê --> <div style="float: right; margin-left: 1.2em; margin-bottom: 1.5em; clear: right; width: 270px;"> {| class="wikitable" style="border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; padding: 0; font-size: 85%; width: 100%; border-collapse: collapse;" ! style="background-color: #b2b7f9; text-align: center; font-size: 110%; font-weight: bold; padding: 8px; border-bottom: 1px solid #a2a9b1;" | [[Wîkîpediya:Babel|Wîkîpediya:Babel]] |- | {{User ku}} |- | {{User fa-4}} |- | {{User en-4}} |- | {{User tr-4}} |- | {{User ar-4}} |- | {{Userbox | border-c = #2b6cb0 | id = [[Wêne:Mars symbol.svg|35px]] | id-c = #ffffff | info = Ev bikarhêner '''[[Nêr|nêr]]''' e. | info-c = #ebf8ff | info-s = 8 }} |- | {{Userbox | border-c = #1a202c | id = [[Wêne:Flag of Jihad.svg|30px|border]] | id-c = #ffffff | info = Ev bikarhêner '''[[Îslam|misilman]]''' e. | info-c = #f3f4f6 | info-s = 8 }} |- | {{Userbox | border-c = #d69e2e | id = [[Wêne:Roj emblem.svg|45px]] | id-c = #ffffff | info = Ev bikarhêner '''[[Kurd|kurd]]''' e. | info-c = #fffaf0 | info-s = 8 }} |- | {{Userbox | border-c = #276749 | id = [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|30px|border]] | id-c = #ffffff | info = Ev bikarhêner ji '''[[Kurdistan|Kurdistanê]]''' ye. | info-c = #f0fff4 | info-s = 8 }} |- | {{Userbox | border-c = #9b2c2c | id = [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|30px|border]] | id-c = #ffffff | info = Ev bikarhêner beşdarê [[Wîkîpediya:Wîkîproje Kurdistan|Wîkîproje Kurdistanê]] ye. | info-c = #fff5f5 | info-s = 8 }} |- | {{Userbox | border-c = #2b6cb0 | id = [[Wêne:Blue flag.svg|45px]] | id-c = #ffffff | id-s = 20 | info = Ev bikarhêner '''[[Rastgirî|rastgir]]''' e. | info-c = #ebf8ff | info-s = 8 }} |} </div> <!-- Panelê Nasnamê --> <div style="margin-bottom: 2em; background: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; padding: 15px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.08); border-radius: 6px;"> {| class="wikitable" style="width: 100%; font-size: 90%; margin: 0 0 20px 0; border-collapse: collapse;" ! colspan="2" style="background: #eaf3ff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 12px; font-size: 110%; border-bottom: 2px solid #a2a9b1;" | Nasnameya Akademîk |- | style="padding: 10px; width: 30%; font-weight: bold;" | Nav || Ahmed A. Issa |- | style="padding: 10px; font-weight: bold;" | Jidayikbûn || 12/03/1997 |- | style="padding: 10px; font-weight: bold;" | Ayîn || [[Îslam]] |- | style="padding: 10px; font-weight: bold;" | Niştiman|Nîştîman || [[Kurdistan]] [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|20px|border|alt=Ala Kurdistanê|link=Kurdistan]] |- | style="padding: 10px; font-weight: bold;" | Netewe || [[Kurd]] |- | style="padding: 10px; font-weight: bold;" | Wargêrî || [[Rastgirî|Rastgir]], [[Parêzgarî|Parêzgar]] û [[Serbixwexwazî|Serbixwexwaz]] |- | style="padding: 10px; font-weight: bold;" | Proje || [[Wîkîpediya:Wîkîproje Kurdistan|Wîkîproje Kurdistan]] |- | style="padding: 10px; font-weight: bold;" | Ziman || [[Zimanê kurdî|kurdî]], [[Zimanê farsî|farsî]], [[Zimanê îngilîzî|îngilîzî]], [[Zimanê tirkî|tirkî]] û [[Zimanê erebî|erebî]] |- | style="padding: 10px; font-weight: bold;" | Biwar || [[Dîn|Ayîn]], [[Niştiman|Nîştîman]], [[Kurd|Netewe]], [[Zanist]], [[Siyaset|Wargêrî]], [[Dîrok]], [[Felsefe]], [[Aborî]], [[Wêje]] û [[Huner]] |- | style="padding: 10px; font-weight: bold;" | Mijar || Dîroka Ayînan, [[Cografyaya Dîrokî]], [[Antropolojiya Kurdî]], Arşîvên Osmanî û [[Dîroka Giştî]], [[Aboriya Dîrokî]], [[Filolojiya Kurdî]], Alfabenasî û [[Sînema]] |} <div style="text-align: center; font-weight: bold; background: #eaecf0; padding: 10px; margin-bottom: 15px; font-size: 100%; border-radius: 4px; border: 1px solid #a2a9b1;">Biwarên Hevbirinê û Eleqeyên Fikrî</div> <!-- 10 Qutiyên Eleqeyên Fikrî --> <div style="display: flex; flex-direction: column; gap: 10px; clear: both;"> <div>{{Userbox | border-c = #702459 | id = 📖 | id-c = #702459 | id-fc = #ffffff | id-s = 14 | info = '''[[Dîn|Ayîn]]:''' Lêkolînerê dîroka ayînan, doktrînên kevnar û saziyên ayînî di dîroka Rojhilata Nêzîk de. | info-c = #fff5f5 | info-lh = 1.3}}</div> <div>{{Userbox | border-c = #276749 | id = 🗺️ | id-c = #276749 | id-fc = #ffffff | id-s = 14 | info = '''[[Niştiman|Nîştîman]]:''' Lêkolînerê cografyaya dîrokî, tixûbên îdarî û cografyaya niştimanî ya [[Kurdistan|Kurdistanê]]. | info-c = #f0fff4 | info-lh = 1.3}}</div> <div>{{Userbox | border-c = #9b2c2c | id = 🛡️ | id-c = #9b2c2c | id-fc = #ffffff | id-s = 14 | info = '''[[Kurd|Netewe]]:''' Lêkolînerê nasnameya neteweyî ya [[Kurd]] û antropolojiya dîrokî ya êla [[Mizûrî]]. | info-c = #fff5f5 | info-lh = 1.3}}</div> <div>{{Userbox | border-c = #4a5568 | id = 🔬 | id-c = #4a5568 | id-fc = #ffffff | id-s = 14 | info = '''[[Zanist]]:''' Peyrewê rexneya deqan, metodolojiya zanistî û lêkolîna destnivîsên kevnar. | info-c = #edf2f7 | info-lh = 1.3}}</div> <div>{{Userbox | border-c = #2b6cb0 | id = ⚖️ | id-c = #2b6cb0 | id-fc = #ffffff | id-s = 14 | info = '''[[Siyaset|Wargêrî]]:''' Lêkolînerê felsefeya siyasî ya klasîk, saziyên dewletê û modelên rêveberiyê. | info-c = #ebf8ff | info-lh = 1.3}}</div> <div>{{Userbox | border-c = #742a2a | id = ⏳ | id-c = #742a2a | id-fc = #ffffff | id-s = 14 | info = '''[[Dîrok]]:''' Lêkolînerê [[Dîrok|dîroka giştî]], geşepêdana şaristaniyan, arşîvên dîrokî û deqên kevnar. | info-c = #fff5f5 | info-lh = 1.3}}</div> <div>{{Userbox | border-c = #b7791f | id = 🏛️ | id-c = #b7791f | id-fc = #ffffff | id-s = 14 | info = '''[[Felsefe]]:''' Eleqedarê felsefeya rexneyî ya Kantî û teoriyên morfolojîk ên şaristaniyê. | info-c = #fffff0 | info-lh = 1.3}}</div> <div>{{Userbox | border-c = #2c7a7b | id = 🪙 | id-c = #2c7a7b | id-fc = #ffffff | id-s = 14 | info = '''[[Aborî]]:''' Analîstê aboriya siyasî ya dîrokî, sîstemên bacê û feodalîzma împeratoriyan. | info-c = #e6fffa | info-lh = 1.3}}</div> <div>{{Userbox | border-c = #dd6b20 | id = 📜 | id-c = #dd6b20 | id-fc = #ffffff | id-s = 14 | info = '''[[Wêje]]:''' Xwendekarê wêjeya klasîk, filolojiya Kurdî û dîzayna alfabeyan. | info-c = #fffff0 | info-lh = 1.3}}</div> <div>{{Userbox | border-c = #805ad5 | id = 🎬 | id-c = #805ad5 | id-fc = #ffffff | id-s = 14 | info = '''[[Huner]]:''' Analîstê estetîka dîtbarî, dîroka sînemayê û adaptasyona derûnî di fîlman de. | info-c = #faf5ff | info-lh = 1.3}}</div> </div> </div> <div style="clear: both;"></div> == Pêşgotina Akademîk û Nasname == Ez lêkolîner û beşdarê projeyên zanîna azad û ensîklopêdîk im. Ev rûpela bikarhêner bi armanca pêşkêşkirina çarçoveya lêkolînî, metodolojiya akademîk û berjewendiyên fikrî yên berfireh li ser xala hevbirina dîsîplînên zanistî hatiye amadekirin. Xebat û lêkolînên min bi awayekî giştî li ser hevbirina tevna dîroka kurdî, cografyaya dîrokî û niştimanî ya Kurdistanê, dîroka îdarî û bürokratîk a osmanî, destnivîsên rojhilatî, filolojiya berawirdî, felsefeya siyasî û rexneyî, û zimannasiyê radiwestin. Bikaranîna min a piralî ya zimanên cihêreng — wekî '''[[Zimanê kurdî|Kurdî]]''' (zimanê zikmakî yê bi kapasîteya pêşveçûyî), '''[[Zimanê farsî|Farsî]]''' (asta akademîk a bilind ji bo analîzkirina deq û arşîvên dîrokî yên îranî), '''[[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]''' (asta akademîk a pêşketî), '''[[Zimanê tirkî|Tirkî]]''' (asta pisporiyê ji bo xwendina belge, ferman û defterên osmanî), û '''[[Zimanê erebî|Erebî]]''' (asta kûr û pispor di deqên arşîvî û dînî de) — derfeteke bêhempa dide min ku ez rasterast û bê navbeynkar bigihîjim arşîvên serdemên cûda, qeydên tahrîrê, û xebatên rojhilatnasiyê yên sedsalên 19an û 20an. == Biwarên Lêkolînê û Dîsîplînên Zanistî == === 1. Ayîn û Dîroka Doktrînan === * '''[[Dîn|Dîroka Ayînî û Saziyan]]:''' Analîza zanistî, rexneyî û dîrokî ya geşepêdana sazûmanên ayînî, deqên pîroz, û gotara dînî ya herêmî di çarçoveya dîroka çandî û fikrî ya Rojhilata Nêzîk de. * '''Deqên Kanonî û Arşîvî:''' Lêkolîneriya deq û kronîkên dêrî yên sedsalên navîn, bi balyozî li ser analîzkirina berhemên dîrokî yên wekî çavkaniyên wê yên wargêrî. === 2. Nîştiman, Kurdistan û Cografyaya Dîrokî === * '''Cografyaya Îdarî ya [[Kurdistan|Kurdistanê]]:''' Şopandina sîstematîk a guherînên tixûbên îdarî, eyalet, mîrektî, sancaq û herêmên dîrokî yên Kurdistanê di serdemên Mîrektiyên Kurd û [[Împeratoriya Osmanî]] de. * '''Nexşe û Defterên Tahrîrê:''' Analîzkirina nexşeyên kevnar û qeydên kadastroyî yên osmanî ji bo ji nû ve avakirina wêneya demografî, aborî û cografî ya herêmê di serdemên beriya nûjeniyê de. === 3. Netewe û Kurd === * '''Nasnameya Neteweyî ya Kurdî:''' Lêkolîna dîrokî û antropolojîk li ser geşepêdana hişmendiya neteweyî ya [[Kurd|kurd]] û dînamîkên civakî-siyasî yên herêmê. === 4. Zanist, Rexneya Deqan û Destnivîs === * '''[[Zanist|Metodolojiya Zanistî û Rexneya Deqan]]:''' Bikaranîna rêbazên hûr û zanistî ji bo rexneya deqan (textual criticism) û parastina rastiya dîrokî di destnivîsên kevnar de. * '''Destnivîsên Cografî û Dîrokî:''' Analîzkirina kûr a xebatên cografî û geştnameyên klasîk, wekî ''[[Seyahatname]]'' ya [[Evliya Çelebi]] ligel nirxandina berhemên rojhilatnas û gerokên ewropî û rûsî. === 5. Wargêrî, Desthilat û Sazî === * '''Wargêriya Klasîk:''' Lêkolîna pênaseya desthilatê, sazûmanên dewletê, dînamîkên hegemoniya herêmî, û parastina kevneşopiyên siyasî di nava çarçoveyên împeratorî de. * '''Modelên Rêveberiyê:''' Analîzkirina modelên stratejîk ên hukumdariyê û saziyên îdarî bi riya xebatên siyasî û îdarî. === 6. Dîrok, Arşîv û Geşepêdana Şaristaniyan === * '''[[Dîrok|Dîroka Giştî û Arşîvî]]:''' Lêkolîna sîstematîk di arşîvên dewletî de ji bo şopandina guherînên civakî, siyasî û demografî di serdemên cûda de. * '''Şaristanî û Dîroka Berawirdî:''' Şopandina pêvajoyên avabûn, geşepêdan û têkçûna şaristaniyan li ser bingeha belge û deqên serdemên cûda. === 7. Felsefe û Bîrdozên Rexneyî === * '''[[Felsefe|Felsefeya Kantî]]:''' Lêkolîna kûr a li ser felsefeya [[Immanuel Kant]]. === 8. Aborî û Sîstemên Darayî yên Dîrokî === * '''[[Aborî|Sîstemên Aborî yên Kevnar]]:''' Lêkolîna sîstemên mîrîtî, feodalîzm, bac, xeraç û pêwendiyên darayî yên di navbera navendên împeratorî û herêmên kurdî de. === 9. Wêje, Filolojiya Kurdî û Alfabenasî === * '''[[Wêje|Şahberhemên Klasîk]]:''' Xwendina rexneyî û filolojîk a dîwanên helbestvanên klasîk ên kurd, bi taybetî kûrbûna di berhemên ''[[Mem û Zîn]]'' a [[Ehmedê Xanî]] û dîwana [[Melayê Cizîrî]] de. * '''[[Rêziman]] û [[Zimannasî|Dialektolojî]]:''' Lêkolîna berawirdî li ser morfolojî, rêziman û strukturên dengsaziyê yên zaravayên kurdî. === 10. Huner, Estetîka Dîtbarî û Sînema === * '''[[Huner|Estetîka Dîtbarî]]:''' Analîzkirina rexneyî ya dîroka hunerê, estetîka dîtbarî û sembolîzma çandî. * '''Adaptasyona Sînemayî:''' Lêkolîna veguherîna vegotinî û psîkolojîk di navbera berhemên wêjeyî û adaptasyonên sînemayî de (wekî analîza rexneyî ya avahiya fîlma ''[[The Shining (fîlm)|The Shining]]'' ya [[Stanley Kubrick]] li beramberî romana [[Stephen King]]). == Çarçoveya Alfabeyê (Sîstema ji 42 Tîpan) == Min sîstemeke tîpên latînî ya taybet û berfireh ji bo lêkolînên [[Zimannasî|zimannasî]], filolojiya û veguhastina dengan (transliteration) amade kiriye. Ev sîstem ji '''42 tîpan''' pêk tê û bi rengekî zanistî ji bo diyarkirina hemû ferq û taybetmendiyên fonetîk û dengsaziyê yên kêmpeyda di zimanê kurdî de hatiye dîzaynkirin. == Têkilî û Rûpela Gotûbêjê == * '''Gotûbêj:''' Ji bo her pirs, hevkariyên zanistî, an gotûbêjên li ser dîroka herêmî, xebatên arşîvî û destnivîsan, hûn dikarin peyamên xwe li [[Gotûbêja bikarhêner:Ahmed A Issa|rûpela min a gotûbêjê]] bihêlin. * '''Mijarên Beşdariyê:''' Analîza arşîvî, rastkirina deqên destnivîs, civaknasiya herêmî, civaknasiya elîtî û cografyaya dîrokî. <!-- Kategoriyên Bikarhêner û Projeyê --> [[Kategorî:Bikarhêner ku]] [[Kategorî:Bikarhêner fa-4]] [[Kategorî:Bikarhêner en-4]] [[Kategorî:Bikarhêner tr-4]] [[Kategorî:Bikarhêner ar-4]] [[Kategorî:Bikarhênerên kurd]] [[Kategorî:Bikarhênerên ji Kurdistanê]] [[Kategorî:Beşdarên Wîkîproje Kurdistan]] [[en:User:Ahmed A Issa]] jrgltnilw6ypfds2zzrmiab6uxeut6b 1 330578 2101649 2101489 2026-11-03T20:26:52Z Avestaboy 34898 /* Xêzeçîrok, Xêzeroman an Komîk ? */ Bersiv 2101649 wikitext text/x-wiki == Xêzeçîrok, Xêzeroman an Komîk ? == Silav @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] , @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] û @[[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] min berê gotara [[Xêzeçîrok]] / xêzeroman çêkiribû. Ez nizanim di zimanê kurdî dedi zimanê kurdî de di navbera '''Comic''' û '''Comic Book''' de cûdahî tê kirin an na.Aniha gotara Komîk hatiye çêkirin. Ji bo her du têgehan du gotarên cuda hene. Ema [[Komîk]] wek sernav nabe . Wateya '''komîk''' bi kurdî '''kenawere''' e û ne '''xêzeçîrok''' /'''xêzeroman''' . [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 08:32, 2 çiriya paşîn 2026 (UTC) :P.S. @[[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 10:02, 2 çiriya paşîn 2026 (UTC) :Erê bi min jî sernavê gotarê ne baş e ji ber ku peyva ''comics'' ("komîk") piranî ji bo xêzeromanên amerîkî ([[:en:Comic book]], [[en:American comic book]]) tê bikaranîn. [[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 19:28, 2 çiriya paşîn 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] em vê aniha çareser bikin ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 20:26, 3 çiriya paşîn 2026 (UTC) 885edidq8x4r36uxyvg8sg18hmd7h5v 0 330593 2101610 2026-11-03T15:47:32Z Kawa63 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2101610 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2101611 2101610 2026-11-03T15:50:52Z Kawa63 105128 /* */ 2101611 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Gassan Fayîz Kenefanî (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî bi nav û deng yê [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. 65rqievus5oejwo8y3f6itl7vnxbvk9 2101612 2101611 2026-11-03T15:51:06Z Kawa63 105128 /* */ 2101612 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Gassan Fayîz Kenefanî (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî bi nav û deng yê [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == 3ig6gl5py6zi6majoxupzwdjd5fdaiu 2101613 2101612 2026-11-03T15:54:41Z Kawa63 105128 /* Heyata berê */ 2101613 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Gassan Fayîz Kenefanî (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî bi nav û deng yê [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. fxn5jgw4zi85dxxcn4eb9pumx5o73qe 2101614 2101613 2026-11-03T16:00:05Z Kawa63 105128 /* Heyata berê */ 2101614 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Gassan Fayîz Kenefanî (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî bi nav û deng yê [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. guw07x8e4a9s5ms7lgyb8h2lnmtokdd 2101615 2101614 2026-11-03T16:00:30Z Kawa63 105128 /* Heyata berê */ 2101615 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Gassan Fayîz Kenefanî (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî bi nav û deng yê [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Piştperdehiya polîtîkî == 92qrx3efxjnan32my4ycm0s4u9zf76c 2101616 2101615 2026-11-03T16:01:00Z Kawa63 105128 /* Piştperdehiya polîtîkî */ 2101616 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Gassan Fayîz Kenefanî (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî bi nav û deng yê [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkê == eezc9pdjlp5t4eqvxaae2hvmby46gdd 2101617 2101616 2026-11-03T16:05:23Z Kawa63 105128 /* Tevlîbûna polîtîkê */ 2101617 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Gassan Fayîz Kenefanî (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî bi nav û deng yê [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. 5lky05ehbnvvp69171pp2o4csw54dyx 2101618 2101617 2026-11-03T16:13:41Z Kawa63 105128 /* Tevlîbûna polîtîkê */ 2101618 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Gassan Fayîz Kenefanî (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî bi nav û deng yê [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû. Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir. Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî. Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya. Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû. Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin. Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn. Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine. kgza2ecd6107vvh5w9qj2173a6bdn9k 2101619 2101618 2026-11-03T16:14:22Z Kawa63 105128 /* Tevlîbûna polîtîkê */ 2101619 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Gassan Fayîz Kenefanî (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî bi nav û deng yê [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû. Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir. Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî. Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya. Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû. Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin. Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn. Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine. == Edebiyat == rxkq21jfu06naig7de5zxxh0codn6vr 2101620 2101619 2026-11-03T16:14:36Z Kawa63 105128 /* Edebiyat */ 2101620 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Gassan Fayîz Kenefanî (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî bi nav û deng yê [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû. Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir. Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî. Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya. Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû. Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin. Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn. Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine. == Edebiyat == == Suîqest == tn5pvsdej8iqh4n6wmc02az6nujc4gn 2101621 2101620 2026-11-03T16:15:28Z Kawa63 105128 /* */ 2101621 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] Gassan Fayîz Kenefanî (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî bi nav û deng yê [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû. Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir. Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî. Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya. Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû. Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin. Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn. Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine. == Edebiyat == == Suîqest == 9jobdpoor7vml8cn5iyjb3tze22tequ 2101622 2101621 2026-11-03T16:15:41Z Kawa63 105128 /* */ 2101622 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî bi nav û deng yê [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû. Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir. Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî. Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya. Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû. Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin. Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn. Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine. == Edebiyat == == Suîqest == 90f6k6z5gfnktzutszycj5urdxkijea 2101623 2101622 2026-11-03T16:16:14Z Kawa63 105128 /* Tevlîbûna polîtîkê */ 2101623 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî bi nav û deng yê [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû. Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir. Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî. Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya. Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû. Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin. Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn. Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine. == Edebiyat == == Suîqest == lz9mob64fr6zhab7c35asdexavp8uca 2101624 2101623 2026-11-03T17:27:24Z MikaelF 935 - bi nav û deng 2101624 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû. Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir. Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî. Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya. Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû. Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin. Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn. Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine. == Edebiyat == == Suîqest == cxit4vu5jfvnfkhe30pnxokdnn736gv 2101628 2101624 2026-11-03T19:03:35Z Kawa63 105128 /* Edebiyat */ 2101628 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû. Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir. Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî. Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya. Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû. Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin. Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn. Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine. == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya. Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin; teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da. Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê. Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî; rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike. Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt. == Suîqest == m9ms6gl9319btfi4qkradmgyb57klfg 2101629 2101628 2026-11-03T19:05:17Z Kawa63 105128 /* Suîqest */ 2101629 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû. Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir. Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî. Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya. Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû. Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin. Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn. Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine. == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya. Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin; teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da. Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê. Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî; rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike. Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt. == Suîqest == == Eserên wî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} dn3dgt0q5lmi9mru0g7rl76fwavlzxt 2101630 2101629 2026-11-03T19:06:17Z Kawa63 105128 /* Suîqest */ 2101630 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû. Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir. Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî. Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya. Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû. Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin. Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn. Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine. == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya. Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin; teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da. Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê. Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî; rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike. Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt. == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de qebûl kir. == Eserên wî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} tms2o6zrgmgojlqcbuofqitn6dvssg9 2101631 2101630 2026-11-03T19:06:36Z Kawa63 105128 /* Suîqest */ 2101631 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin. Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin. == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû. Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir. Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî. Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya. Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû. Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin. Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn. Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine. == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya. Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin; teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da. Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê. Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî; rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike. Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt. == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand. == Eserên wî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} didjvkd129v1gq1dzzokvchx6pilqx4 2101632 2101631 2026-11-03T19:08:52Z Kawa63 105128 2101632 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû. Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê. Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt. Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn. Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn. Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin. == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû. Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir. Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî. Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya. Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû. Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin. Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn. Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine. == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya. Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin; teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da. Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê. Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî; rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike. Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt. == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand. == Eserên wî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} 3wzexh2wi2wi0ct4hiat2q24u9kyxyo 2101634 2101632 2026-11-03T19:11:03Z Kawa63 105128 /* Heyata berê */ 2101634 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin. Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû. Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû. Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir. Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî. Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya. Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû. Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin. Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn. Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine. == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya. Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin; teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da. Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê. Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî; rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike. Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt. == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand. == Eserên wî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} g2qlgb1n6ioh7taqo77fwg0yqa9qyqq 2101637 2101634 2026-11-03T19:20:52Z Kawa63 105128 /* Tevlîbûna polîtîkayê */ 2101637 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand. == Eserên wî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} 6s1ffeyfu7xhu8uqmh0x7v6n219iw8e 2101638 2101637 2026-11-03T19:22:06Z Kawa63 105128 /* Suîqest */ 2101638 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} 4g9b5wuvq0ii8hok4vxta9wx85anhzz 2101639 2101638 2026-11-03T19:25:20Z Kawa63 105128 /* Edebiyat */ 2101639 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} 53yrg0zu9snfc883qt611eisvryw4zh 2101640 2101639 2026-11-03T19:25:42Z Kawa63 105128 2101640 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} bonmfnotxee8g5tfgksisf3f2jnrmhk 2101641 2101640 2026-11-03T19:26:12Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] 2101641 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] 2bn18xxap9ww33p1zur6ph54bti4crw 2101642 2101641 2026-11-03T19:26:23Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Nivîskarên ereb]] 2101642 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ereb]] 7foly6wxr6kk67qsbydji3ffmiywvc7 2101643 2101642 2026-11-03T19:26:42Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Jidayikbûn 1936]] 2101643 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ereb]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1936]] gyg4ryv6w4sk7lluk2rxfx9cn4n5k1w 2101644 2101643 2026-11-03T19:26:51Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Mirin 1972]] 2101644 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ereb]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1936]] [[Kategorî:Mirin 1972]] 67xkhzzhdox4fso9mkuxap931hy1yb2 2101645 2101644 2026-11-03T19:28:27Z Kawa63 105128 2101645 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == * Ard al-burtuqal al-hazin, 1963 * rijal fi-sh-shams, 1963 * al-bab, 1964 * 'aalam laysa lana, 1965 * 'adab al-muqawamah fi filastin al-muhtalla 1948-1966, 1966 * ma tabaqqa lakum, 1966 * fi al-adab al-sahyuni, 1967 * al-adab al-filastini al-muqawim taht al-ihtilal: 1948-1968, 1968 * 'an ar-rijal wa-l-banadiq, 1968 * umm sa'd, 1969 * a'id ila Hayfa, 1970 * al-a'ma wa-al-atrash, 1972 * Barquq Naysan, 1972 * al-qubba'ah wa-l-nabi, 1973 * thawra 1936-39 fi filastin, 1974 * jisr ila-al-abad, 1978 * al-qamis al-masruq wa-qisas ukhra, 1982 * 'Daristana koleyan' di kurteçîrokên erebî, 1983 == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ereb]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1936]] [[Kategorî:Mirin 1972]] e9x5es06gebdogtvmytrmc861h914by 2101646 2101645 2026-11-03T19:28:47Z Kawa63 105128 /* */ 2101646 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî çekên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == * Ard al-burtuqal al-hazin, 1963 * rijal fi-sh-shams, 1963 * al-bab, 1964 * 'aalam laysa lana, 1965 * 'adab al-muqawamah fi filastin al-muhtalla 1948-1966, 1966 * ma tabaqqa lakum, 1966 * fi al-adab al-sahyuni, 1967 * al-adab al-filastini al-muqawim taht al-ihtilal: 1948-1968, 1968 * 'an ar-rijal wa-l-banadiq, 1968 * umm sa'd, 1969 * a'id ila Hayfa, 1970 * al-a'ma wa-al-atrash, 1972 * Barquq Naysan, 1972 * al-qubba'ah wa-l-nabi, 1973 * thawra 1936-39 fi filastin, 1974 * jisr ila-al-abad, 1978 * al-qamis al-masruq wa-qisas ukhra, 1982 * 'Daristana koleyan' di kurteçîrokên erebî, 1983 == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ereb]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1936]] [[Kategorî:Mirin 1972]] qsnysb1k275o1bazh226v4egv3wjn6a 2101647 2101646 2026-11-03T19:29:49Z Kawa63 105128 /* Heyata berê */ 2101647 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''' (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]] tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî silahên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[George Habaş]] re nas bû; Habaş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Habaş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebaş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, Anni Høver re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya Nasîrist ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrist]], ''El-Enwar'' (Îllumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdeh-salî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == * Ard al-burtuqal al-hazin, 1963 * rijal fi-sh-shams, 1963 * al-bab, 1964 * 'aalam laysa lana, 1965 * 'adab al-muqawamah fi filastin al-muhtalla 1948-1966, 1966 * ma tabaqqa lakum, 1966 * fi al-adab al-sahyuni, 1967 * al-adab al-filastini al-muqawim taht al-ihtilal: 1948-1968, 1968 * 'an ar-rijal wa-l-banadiq, 1968 * umm sa'd, 1969 * a'id ila Hayfa, 1970 * al-a'ma wa-al-atrash, 1972 * Barquq Naysan, 1972 * al-qubba'ah wa-l-nabi, 1973 * thawra 1936-39 fi filastin, 1974 * jisr ila-al-abad, 1978 * al-qamis al-masruq wa-qisas ukhra, 1982 * 'Daristana koleyan' di kurteçîrokên erebî, 1983 == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ereb]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1936]] [[Kategorî:Mirin 1972]] 19m6oesga8w3pze1t328gb05osif65f 2101651 2101647 2026-11-03T22:25:40Z MikaelF 935 2101651 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''', yan '''Xasan Fayîz Kenefanî''', bi tîpguhêziya înglîzî wek '''Ghassan Fayiz Kanafani''' jî tê naskirin (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]]{{ferhengok|Cîhana Ereb}} tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla{{Ferhengok|malbat, aîle}} wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî silahên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê{{Ferhengok|mamostetî}} ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê{{Ferhengok|mamoste}} hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[Cûrc Hebeş]] (George Habash) re nas bû; Hebeş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Hebeş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebeş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, [[Anni Høver]] re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya nasîrî ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrî]], ''El-Enwar'' (Îlumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdehsalî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == * Ard al-burtuqal al-hazin, 1963 * rijal fi-sh-shams, 1963 * al-bab, 1964 * 'aalam laysa lana, 1965 * 'adab al-muqawamah fi filastin al-muhtalla 1948-1966, 1966 * ma tabaqqa lakum, 1966 * fi al-adab al-sahyuni, 1967 * al-adab al-filastini al-muqawim taht al-ihtilal: 1948-1968, 1968 * 'an ar-rijal wa-l-banadiq, 1968 * umm sa'd, 1969 * a'id ila Hayfa, 1970 * al-a'ma wa-al-atrash, 1972 * Barquq Naysan, 1972 * al-qubba'ah wa-l-nabi, 1973 * thawra 1936-39 fi filastin, 1974 * jisr ila-al-abad, 1978 * al-qamis al-masruq wa-qisas ukhra, 1982 * 'Daristana koleyan' di kurteçîrokên erebî, 1983 == Ferhengok == {{ferhengok-bin}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ereb]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1936]] [[Kategorî:Mirin 1972]] 0clbimrgqsu84wsrx55duyla81m0mvm 2101652 2101651 2026-11-03T22:26:19Z MikaelF 935 2101652 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''', yan '''Ẍasan Fayîz Kenefanî''', bi tîpguhêziya înglîzî wek '''Ghassan Fayiz Kanafani''' jî tê naskirin (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]]{{ferhengok|Cîhana Ereb}} tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla{{Ferhengok|malbat, aîle}} wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî silahên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê{{Ferhengok|mamostetî}} ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê{{Ferhengok|mamoste}} hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[Cûrc Hebeş]] (George Habash) re nas bû; Hebeş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Hebeş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebeş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, [[Anni Høver]] re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya nasîrî ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrî]], ''El-Enwar'' (Îlumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdehsalî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == * Ard al-burtuqal al-hazin, 1963 * rijal fi-sh-shams, 1963 * al-bab, 1964 * 'aalam laysa lana, 1965 * 'adab al-muqawamah fi filastin al-muhtalla 1948-1966, 1966 * ma tabaqqa lakum, 1966 * fi al-adab al-sahyuni, 1967 * al-adab al-filastini al-muqawim taht al-ihtilal: 1948-1968, 1968 * 'an ar-rijal wa-l-banadiq, 1968 * umm sa'd, 1969 * a'id ila Hayfa, 1970 * al-a'ma wa-al-atrash, 1972 * Barquq Naysan, 1972 * al-qubba'ah wa-l-nabi, 1973 * thawra 1936-39 fi filastin, 1974 * jisr ila-al-abad, 1978 * al-qamis al-masruq wa-qisas ukhra, 1982 * 'Daristana koleyan' di kurteçîrokên erebî, 1983 == Ferhengok == {{ferhengok-bin}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ereb]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1936]] [[Kategorî:Mirin 1972]] 796imjggoj28uyrjldt2eq9b6uavmiw 2101653 2101652 2026-11-03T22:28:56Z MikaelF 935 /* Heyata berê */ 2101653 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''', yan '''Ẍasan Fayîz Kenefanî''', bi tîpguhêziya înglîzî wek '''Ghassan Fayiz Kanafani''' jî tê naskirin (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]]{{ferhengok|Cîhana Ereb}} tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake{{Ferhengok|malbat, aîle}} [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî silahên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê{{Ferhengok|mamostetî}} ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê{{Ferhengok|mamoste}} hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[Cûrc Hebeş]] (George Habash) re nas bû; Hebeş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Hebeş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebeş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, [[Anni Høver]] re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya nasîrî ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrî]], ''El-Enwar'' (Îlumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback'') û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdehsalî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == * Ard al-burtuqal al-hazin, 1963 * rijal fi-sh-shams, 1963 * al-bab, 1964 * 'aalam laysa lana, 1965 * 'adab al-muqawamah fi filastin al-muhtalla 1948-1966, 1966 * ma tabaqqa lakum, 1966 * fi al-adab al-sahyuni, 1967 * al-adab al-filastini al-muqawim taht al-ihtilal: 1948-1968, 1968 * 'an ar-rijal wa-l-banadiq, 1968 * umm sa'd, 1969 * a'id ila Hayfa, 1970 * al-a'ma wa-al-atrash, 1972 * Barquq Naysan, 1972 * al-qubba'ah wa-l-nabi, 1973 * thawra 1936-39 fi filastin, 1974 * jisr ila-al-abad, 1978 * al-qamis al-masruq wa-qisas ukhra, 1982 * 'Daristana koleyan' di kurteçîrokên erebî, 1983 == Ferhengok == {{ferhengok-bin}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ereb]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1936]] [[Kategorî:Mirin 1972]] idis0q6iumb01fspnh7l5dczi6ehgfw 2101654 2101653 2026-11-03T22:38:29Z MikaelF 935 /* Edebiyat */ 2101654 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''', yan '''Ẍasan Fayîz Kenefanî''', bi tîpguhêziya înglîzî wek '''Ghassan Fayiz Kanafani''' jî tê naskirin (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]]{{ferhengok|Cîhana Ereb}} tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake{{Ferhengok|malbat, aîle}} [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî silahên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê{{Ferhengok|mamostetî}} ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê{{Ferhengok|mamoste}} hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[Cûrc Hebeş]] (George Habash) re nas bû; Hebeş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Hebeş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebeş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, [[Anni Høver]] re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya nasîrî ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrî]], ''El-Enwar'' (Îlumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback''){{Ferhengok|lêvegerîn}} û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdehsalî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == * Ard al-burtuqal al-hazin, 1963 * rijal fi-sh-shams, 1963 * al-bab, 1964 * 'aalam laysa lana, 1965 * 'adab al-muqawamah fi filastin al-muhtalla 1948-1966, 1966 * ma tabaqqa lakum, 1966 * fi al-adab al-sahyuni, 1967 * al-adab al-filastini al-muqawim taht al-ihtilal: 1948-1968, 1968 * 'an ar-rijal wa-l-banadiq, 1968 * umm sa'd, 1969 * a'id ila Hayfa, 1970 * al-a'ma wa-al-atrash, 1972 * Barquq Naysan, 1972 * al-qubba'ah wa-l-nabi, 1973 * thawra 1936-39 fi filastin, 1974 * jisr ila-al-abad, 1978 * al-qamis al-masruq wa-qisas ukhra, 1982 * 'Daristana koleyan' di kurteçîrokên erebî, 1983 == Ferhengok == {{ferhengok-bin}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ereb]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1936]] [[Kategorî:Mirin 1972]] mh11579gihwze6aqmo9dj8s6vwluj4z 2101700 2101654 2026-11-04T08:48:01Z MikaelF 935 2101700 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''', yan '''Ẍesan Fayîz Kenefanî''', bi tîpguhêziya înglîzî wek '''Ghassan Fayiz Kanafani''' jî tê naskirin (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]]{{ferhengok|Cîhana Ereb}} tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake{{Ferhengok|malbat, aîle}} [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî silahên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê{{Ferhengok|mamostetî}} ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê{{Ferhengok|mamoste}} hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[Cûrc Hebeş]] (George Habash) re nas bû; Hebeş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Hebeş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebeş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, [[Anni Høver]] re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya nasîrî ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrî]], ''El-Enwar'' (Îlumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback''){{Ferhengok|lêvegerîn}} û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdehsalî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == * Ard al-burtuqal al-hazin, 1963 * rijal fi-sh-shams, 1963 * al-bab, 1964 * 'aalam laysa lana, 1965 * 'adab al-muqawamah fi filastin al-muhtalla 1948-1966, 1966 * ma tabaqqa lakum, 1966 * fi al-adab al-sahyuni, 1967 * al-adab al-filastini al-muqawim taht al-ihtilal: 1948-1968, 1968 * 'an ar-rijal wa-l-banadiq, 1968 * umm sa'd, 1969 * a'id ila Hayfa, 1970 * al-a'ma wa-al-atrash, 1972 * Barquq Naysan, 1972 * al-qubba'ah wa-l-nabi, 1973 * thawra 1936-39 fi filastin, 1974 * jisr ila-al-abad, 1978 * al-qamis al-masruq wa-qisas ukhra, 1982 * 'Daristana koleyan' di kurteçîrokên erebî, 1983 == Ferhengok == {{ferhengok-bin}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ereb]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1936]] [[Kategorî:Mirin 1972]] k1bv8yievq1tn5scnmaik0piye6s8go 2101701 2101700 2026-11-04T08:52:20Z MikaelF 935 2101701 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Ghassan Kanafani.jpg|thumb|Gassan Kenefanî di salên 1960î]] '''Gassan Fayîz Kenefanî''', yan '''Ẍesan Fayîz Kenefanî''', bi tîpguhêziya înglîzî wek '''Ghassan Fayiz Kanafani''' jî tê naskirin (bi [[Zimanê erebî|erebî]]: غسان فايز كنفاني‎; jdb. 8ê nîsana 1936ê li [[Eka]] - m. 8ê tîrmeha 1972yê li [[Bêrût]]) nivîskar û milîtanekî [[Dewleta Filistînê|filistînî]] bi eslê xwe kurd bû, ko wekî romannivîsê sereke yê nifşa wî û yek ji nivîskarên sereke yên [[dunyaya erebî]]{{ferhengok|Cîhana Ereb}} tê hesibandin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=In memoriam: Ghassan Kanafani, Palestinian novelist and political activist |url=https://www.newarab.com/features/memoriam-ghassan-kanafani-palestinian-novelist-and-political-activist-0 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |xebat=The New Arab |ziman=en-EN}}</ref> Eserên Kenefanî ji bo pirtirî 17 zimanan hatine wergerandin.<ref name=":1" /> == Heyata berê == Kenefanî di sala 1936ê de li [[Eka|Ekayê]], di nava aylake{{Ferhengok|xêzan, malbat, aîle}} [[Sunîtî|misilmanên sunî]] yên çîna navîn û bi koka xwe [[kurd]] de jidayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://proteanmagstaging.wpcomstaging.com/2023/07/18/review-on-zionist-literature-by-ghassan-kanafani/ |sernav=Review: On Zionist Literature, by Ghassan Kanafani • Protean Magazine |malper=Protean Magazine |tarîx=2023-07-18 |roja-gihiştinê=2026-11-03 |ziman=en-US |paşnav=Saba |pêşnav=Dylan}}</ref> Ew zarokê sêyê ê Ayişe el-Selîm û Mihemed Feyîz Ebdulrezaq Kenefanî bû. Bavê wî avûqat bû û di nava tevgera neteweyî ya Filistînê de aktîv bû; tevgereke ku li dijî [[Mandaya Filistînê|Mandaya Brîtanî]] û polîtîkayên wê yên hêsankirina [[Aliyah|koçberiya cihûyan]] derdiket. Wexta zaroktiya Gassan de, bavê wî çend caran ji aliyê rayedarên brîtanî ve hatibû girtin û xistin zindanê.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Gassan perwerdehiya destpêkê li mektebeke mîsyonerên katolîk ên fransî li bajarê [[Yafa|Yafayê]] wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Di gulanê de, wexta ko [[Herbê Ereb û Îsraîlê 1948]] gihîşt bajarê Ekayê, Kenefanî û ayla wî neçar man ko ji welatê xwe terk bikin û tevlî [[Koça mezin a filistîniyan 1948|koça mezin a filistîniyan]] bûn.{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Bi dehan sal şûnda, di nameyekê de ko ji kurê wî re nivîsî, ew behsa wê şermeke mezin dike ku di 10 saliya wî de hîs kiribû; wexta dîtibû ko zilamên ayla wî silahên xwe radest dikin da ku bibin penaber. Piştî ko nêzî 17 kîlometre ber bi bakur ve, bo welatê cîran [[Libnan|Libnanê]] reviyan, di dawiyê de li [[Şam]], li Sûriyeyê bi cih bûn.{{Sfn|Zalman|2004|p=683}} Rewşa ekonomiya wan nebaş bû; bavê wî ofîseke biçûk a avûqatiyê avakir û dahata aylayê bi îşê kuran ê wextkî dihat zêdekirin. Li wir, Kenefanî xwendina wî ya navîn qedand û di sala 1952yê de sertîfîkaya mielmîtiyê{{Ferhengok|mamostetî}} ji Ajansa Alîkarî û Îş a Neteweyên Yekbûyî ji bo Penaberên Filistînê (UNRWA) wergirt. Ew cara yekê wekî mielmê{{Ferhengok|mamoste}} hunerê ji bo nêzî 1200 zarokên filistînî yên koçber li kampa penaberan hat tayînkirin; li wir, wî dest bi nivîsa kurteçîrokan kir da ku alîkariya telebeyên xwe bike ko rewşa wî baştir fêm bikin û şirove bikin.{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} == Tevlîbûna polîtîkayê == Di sala 1952an de, Kenefanî li [[Zanîngeha Şamê]], di beşa [[Edebiyata Erebî]] de dest bi xwendinê kir. Sala piştre, ew bi [[Cûrc Hebeş]] (George Habash) re nas bû; Hebeş ew bi polîtîkê re da nasîn û tesîreke giring li ser eserên wî yên destpêkê kir. Di sala 1955ê de, berî ku ew bikaribe xwendina xwe bi temamkirina tezê xwe ya bi sernavê ''Nîjad û'' ''Dîn di Edebiyata Siyonîst'' de bi dawî bike – tezê ku paşê bû bingeha lêkolîna wî ya sala 1967ê a bi navê ''Li ser'' ''Edebiyata Siyonîst'' – Kenefanî ji ber têkiliyên xwe yên polîtîkî bi "Tevgera Neteweperestên Ereb" (MAN) ve – tevgera ku Hebeş ew tevlî wê kiribû – ji zanîngehê hat avêtin.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî di sala 1956ê de çû [[Kuweyt|Kuweytê]] – li pey xwişka xwe Feyzah Kenefanî û birayê wî yê ku berê çûbû wir{{Sfn|Zalman|2004|p=685}} – da ku li wir dest bi mielmiyê bike. Wî piriya wexta xwe ya vala bi xwendina Edebiyata Rûsî derbas dikir. Sala piştre, ew bû edîtorê rojnameya Urdunî ''El-Ra'y'' (Ray), ko rojnameyeke girêdayî MANê bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} {{multiple image|perrow=1 / 1 / 1|total_width=225|image1=Ghassan+Anni Kanafani.jpg|image3=|footer=Gassan û hevjîna wî Anni (li jor) û Gassan bi lawikê wî Feyîz|image2=Ghassan+Fayiz.jpg}} Di sala 1960ê de, li ser şîreta Hebeş, ew careke din koçî [[Bêrût|Bêrûtê]] kir. Li wir, wî dest bi edîtoriya weşana ''El-Hurriye'' (ya MAN) kir û bala wî bi [[felsefe]] û polîtîkaya [[Marksîzm-Lenînîzm|marksîst]] re çêbû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1961ê de, ew bi mielm û aktîvîstê heqên zarokan a danîmarkî, [[Anni Høver]] re zewicî; ji wê zewacê du zarokên wan çêbûn. <ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haugbolle |pêşnav=Sune |paşnav2=Olsen |pêşnav2=Pelle Valentin |tarîx=2023-01-02 |sernav=Emergence of Palestine as a Global Cause |url=https://doi.org/10.1080/19436149.2023.2168379 |kovar=Middle East Critique |weşanger=Routledge |cild=32 |hejmar=1 |rr=129–148 |doi=10.1080/19436149.2023.2168379 |issn=1943-6149}}</ref> Di sala 1962yê de, ji ber ku Kenefanî bêwelat bû û belgeyên nasnameyê yên resmî tune bûn, neçar ma ku wexteke veşartî bijî. Paşê di eynî salê de, ew li Bêrûtê dîsa derket holê û bû edîtorê rojnameya nasîrî ''El-Muharrir'' (Azadker); herwiha wî edîtoriya pêveka wê ya heftane ya bi navê ''Filastîn'' jî kir.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di sala 1967ê de, ew bû edîtorê rojnameke dî a [[Nasîrîzm|nasîrî]], ''El-Enwar'' (Îlumînasiyon), û di bin navê hunerî yê "Faris Faris" de meqele nivîsî.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} Herwiha, ew edîtorê kovara ''El-Seyyad'' jî bû, ko weşana xwişk a ''El-Enwar'' ê dihesibiya.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Di eynî salê de, Kenefanî tevlî [[Eniya Gel ji bo Rizgarkirina Filistînê]] (PFLP) bû. Di sala 1969ê de, wî ji ''El-Enwar'' îstifa kir da ku bibe edîtorê kovara heftane ya PFLPê, ''El-Hadef'' (Hedef, armanc). Di eynî wextê de, wî programa PFLPê hazir kir, ko tê de tevgerê bi awayekî resmî [[Marksîzm-Lenînîzm]] pejirand. Ew gav, ji miletperestiya pan-erebî ber bi têkoşîna şoreşgerî ya Filistînî ve guherînek bû.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} Kenefanî herwiha yek ji nivîskarên kovara ''Lotus'' bû; ew kovar di sala 1968ê de hatibû damezrandin û ji aliyê [[Misir]] û [[Yekîtiya Sovyetê]] ve dihat fînansekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://codesria.org/spip.php?article1976 |sernav=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa |malper=codesria.org |roja-gihiştinê=2026-11-03}}</ref> Wexta ko hat kuştin de, têkiliyên wî yên berfireh bi rojnamevanên biyanî û gelek yahûdiyên skandînaviyayî yên antî-siyonîst re hebûn.{{Sfn|Nasr|1997|p=65}} Tê bawerkirin ku nivîsên wî yên polîtîkî û xebatên wî yên rojnamevaniyê, di wê wextê de tesîreke mezin li ser hizir û stratejiya ereban kirine.{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} == Edebiyat == Herçend Kenefanî wekî fikirvanê polîtîkayî, têkoşer û rojnamevanekî populer tê naskirin jî, di raporan de hatiye qeydkirin ko wî gotiye: edebiyat ew giyanê avaker bû ko di pişt polîtîkaya wî de radiwestiya.{{Sfn|Zalman|2006|p=48}} Forma edebî ya Kenefanî wekî "zelal û rasterast" hatiye terîf kirin;{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} teknîka wî a vegotinê ya modernîst —ko tê de tesîrên wegerên paşerojê (''flashback''){{Ferhengok|lêvegerîn}} û dengên curbecur ên vegotinê bi kar aniye — di edebiyata çîrokî bi erebî de pêşveçûneke berbiçav temsîl da.{{Sfn|Saloul|2012|p=107}} Îhab Şelbak û Feysel Derraj di nivîsên Kenefanî de proseseke dibînin: ji dualîteyeke hêsan a ko êrîşkarê siyonîst wekî "xerab" û qurbaniyê filistîniyan wekî "baş" temsîl dide, ber bi pejirandina exlaqî ya heqdariya doza Filistînê ve — ko tê de başî û xerabî ne tiştên mutleq in—; heta ko ew ji her du aliyan jî dilgiran bû û gihîşt wê encamê ku naskirina xwe, têgihiştina "Yê Dî" dixwaze, û tenê bi yekkirina her du vegotinên cuda ye ku însan dikare têbigihîje dînamîkên kûrtir ên vê pevçûnê.{{Sfn|Shalback|2010|p=78}} Di gelek eserên wî yên edebî de, ew wan pirsgirêkên aloz ku filistîniyên ji paşxaneyên cuda pê re rûbirû dibin, temsîl dide. Kenefanî yekê kes bû ku têgeha "[[edebiyata berxwedanê]]" (أدب المقاومة, adab al-muqāwama) di çarçoveya nivîsên filistînî de bikaranî;{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Harlow|1996|p=179}} rexnegirek bi navê Orit Bashkin, di analîza du eserên wî de (ko di salên 1966 û 1968ê{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}} de hatine weşandin), diyar dike ko romanên wî cureyekî "perestina çekan" (fetîşîzm) temsîl didin û wisa xuya dike ko ew metodên eskerî wekî tekane çareseriya trajediya Filistînê pêşkêş dike.{{Sfn|Rabbani|2005|p=275}}{{Sfn|Bashkin|2010|p=96}} Gassan Kenefanî wexta ku di kampên penaberan de dişuxilî, dest bi nivîsa kurteçîrokan kir. Ew çîrok, ko pir caran ji çavên zarokan ve têne vegotin, ji nêrînên wî yên polîtîkayî û wê baweriyê derketin holê ku divê perwerdehiya telebeyên wî bi hawîrdora wan a nêzîk ve girêdayî be. Wexta mayîna wî ya li [[Kuweyt|Kuweytê]] de, wî gelek dem ji bo xwendina [[Wêjeya rûsî|Edebiyata Rûsî]] û teoriya [[Sosyalîzm|sosyalîst]] veqetand, gelek ji çîrokên wî yên kurt ji nû ve sererast kirin û bi vê yekê xelateke kuweytî jî wergirt.{{Sfn|Zalman|2004|p=688}} == Suîqest == Di 8ê tîrmeha 1972yê de, Kenefanî û biraziya wî ya heftdehsalî, Lamîs Necîm, li Bêrûtê ji aliyê rêxistina îstîxbarata derve ya Îsraîlê, [[Mossad|Mossadê]] ve, bi rêya bombeyeke di otomobîlê de hatin kuştin. Mossad di wexteke pir kurt de wekî berpirsiyarê wê kiryarê hat sûcdar kirin; herçend di destpêkê de berpirsiyariya êrîşê negirt ser xwe jî, lê di dawiyê de tevlîbûna xwe ya di wê bûyerê de ragihand.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936-1993 |paşnav=Nasr |pêşnav=Kameel B. |weşanger=McFarland |tarîx=2007-05-07 |rûpel=66 |isbn=978-0-7864-3105-2 |ziman=en |url=https://books.google.at/books?id=QRXURzwdXS4C&pg=PA66&redir_esc=y}}</ref> == Eserên wî == * Ard al-burtuqal al-hazin, 1963 * rijal fi-sh-shams, 1963 * al-bab, 1964 * 'aalam laysa lana, 1965 * 'adab al-muqawamah fi filastin al-muhtalla 1948-1966, 1966 * ma tabaqqa lakum, 1966 * fi al-adab al-sahyuni, 1967 * al-adab al-filastini al-muqawim taht al-ihtilal: 1948-1968, 1968 * 'an ar-rijal wa-l-banadiq, 1968 * umm sa'd, 1969 * a'id ila Hayfa, 1970 * al-a'ma wa-al-atrash, 1972 * Barquq Naysan, 1972 * al-qubba'ah wa-l-nabi, 1973 * thawra 1936-39 fi filastin, 1974 * jisr ila-al-abad, 1978 * al-qamis al-masruq wa-qisas ukhra, 1982 * 'Daristana koleyan' di kurteçîrokên erebî, 1983 == Ferhengok == {{ferhengok-bin}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedarên ereb]] [[Kategorî:Nivîskarên ereb]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1936]] [[Kategorî:Mirin 1972]] 42uqvri8qgevegf0kzaq7ptd8n2lww1 0 330594 2101656 2026-11-04T06:25:16Z Kawa63 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2101656 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2101657 2101656 2026-11-04T06:34:35Z Kawa63 105128 /* */ 2101657 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Fotografî an jî Wênekêşî, huner, sepandin û pratîka afirandina [[Resim|resiman]] e bi rêya qeydkirina [[Ronahî (fizîk)|ronahiyê]]; ew yek an bi awayekî [[elektronîk]] bi navbeynkariya [[Sensora resimî|sensorekê resimî]], an jî bi awayekî kîmyayî bi navbeynkariya materyaleke hestiyar a li hember ronahiyê (wekî [[Fîlm (fotografî)|fîlma fotografiyê]]) pêk tê. Ew huner di gelek warên zanist, hilberîn (mesela: [[fotolîtografî]]) û bazirganiyê de tê bikaranîn; herwiha di warên hunerî, hilberîna [[fîlm]] û vîdyoyan, çalakiyên wexta vala, hobî û [[komûnîkasiyona girseyî]] de jî bi awayekî rasterast cih digire. Kesê ku kamerayê bi kar tîne da ku [[Wêne|resiman]] bikişîne, jê re [[fotograf]] (an jî wênekêş) tê gotin; resimê ko tê kişandin jî, ko jê re "resim" tê gotin, ew xebat e ko ji aliyê [[Kamera|kamerayê]] ve tê afirandin. 9nlbzqejv8ljdcos8qeyekgyqr59lz9 2101658 2101657 2026-11-04T06:41:26Z Kawa63 105128 /* */ 2101658 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Fotografî an jî Wênekêşî, huner, sepandin û pratîka afirandina [[Resim|resiman]] e bi rêya qeydkirina [[Ronahî (fizîk)|ronahiyê]]; ew yek an bi awayekî [[elektronîk]] bi navbeynkariya [[Sensora resimî|sensorekê resimî]], an jî bi awayekî kîmyayî bi navbeynkariya materyaleke hestiyar a li hember ronahiyê (wekî [[Fîlm (fotografî)|fîlma fotografiyê]]) pêk tê. Ew huner di gelek warên zanist, hilberîn (mesela: [[fotolîtografî]]) û bazirganiyê de tê bikaranîn; herwiha di warên hunerî, hilberîna [[fîlm]] û vîdyoyan, çalakiyên wexta vala, hobî û [[komûnîkasiyona girseyî]] de jî bi awayekî rasterast cih digire. Kesê ku kamerayê bi kar tîne da ku [[Wêne|resiman]] bikişîne, jê re [[fotograf]] (an jî wênekêş) tê gotin; resimê ko tê kişandin jî, ko jê re "resim" tê gotin, ew xebat e ko ji aliyê [[Kamera|kamerayê]] ve tê afirandin. Bi gelemperî, [[Lenz|lenzek]] tê bikaranîn da ku ronahiya ku ji tiştan tê wegerandin an jî derdikeve, di resimek rastîn de li ser rûbera hesas a ronahiyê ya di hindurê kamerayê de di dema ekspozyonek wextkî de, were [[Fokûs (optîk)|fokûskirin]]. Bi sensorek resimê elektronîkî, ev li her pîkselê barek elektrîkê çêdike, ko bi elektronîkî tê proseskirin û di dosyake resima dîjîtal de ji bo temsîldan an prosesa paşê tê hilanîn. Encam bi [[Emulsiyona fotografiy|emulsiyona fotografiyê]] resimek veşartî û nedîtî ye, ko paşê bi kîmyayê ve tê pêşxistin û vediguhere resimek xuya, çi neyînî çi erênî, li gorî armanca materyalê fotografiyê û metoda prosesê. Resimek neyînî li ser fîlmê bi kevneşopî tê bikaranîn da ku fotografek erênî li ser bingehek kaxezê, ko wekî çapkirin tê zanin, bi karanîna mezinker an jî bi çapkirina têkiliyê bi fotografiyê biafirîne. 60y52t04ks9cu7gbwp2ytup31xfcngi 2101659 2101658 2026-11-04T06:43:29Z Kawa63 105128 2101659 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Fotografî an jî Wênekêşî, huner, sepandin û pratîka afirandina [[Resim|resiman]] e bi rêya qeydkirina [[Ronahî (fizîk)|ronahiyê]]; ew yek an bi awayekî [[elektronîk]] bi navbeynkariya [[Sensora resimî|sensorekê resimî]], an jî bi awayekî kîmyayî bi navbeynkariya materyaleke hestiyar a li hember ronahiyê (wekî [[Fîlm (fotografî)|fîlma fotografiyê]]) pêk tê. Ew huner di gelek warên zanist, hilberîn (mesela: [[fotolîtografî]]) û bazirganiyê de tê bikaranîn; herwiha di warên hunerî, hilberîna [[fîlm]] û vîdyoyan, çalakiyên wexta vala, hobî û [[komûnîkasiyona girseyî]] de jî bi awayekî rasterast cih digire. Kesê ku kamerayê bi kar tîne da ku [[Wêne|resiman]] bikişîne, jê re [[fotograf]] (an jî wênekêş) tê gotin; resimê ko tê kişandin jî, ko jê re "resim" tê gotin, ew xebat e ko ji aliyê [[Kamera|kamerayê]] ve tê afirandin. Bi gelemperî, [[Lenz|lenzek]] tê bikaranîn da ku ronahiya ku ji tiştan tê wegerandin an jî derdikeve, di resimek rastîn de li ser rûbera hesas a ronahiyê ya di hindurê kamerayê de di dema ekspozyonek wextkî de, were [[Fokûs (optîk)|fokûskirin]]. Bi sensorek resimê elektronîkî, ev li her pîkselê barek elektrîkê çêdike, ko bi elektronîkî tê proseskirin û di dosyake resima dîjîtal de ji bo temsîldan an prosesa paşê tê hilanîn. Encam bi [[Emulsiyona fotografiy|emulsiyona fotografiyê]] resimek veşartî û nedîtî ye, ko paşê bi kîmyayê ve tê pêşxistin û vediguhere resimek xuya, çi neyînî çi erênî, li gorî armanca materyalê fotografiyê û metoda prosesê. Resimek neyînî li ser fîlmê bi kevneşopî tê bikaranîn da ku fotografek erênî li ser bingehek kaxezê, ko wekî çapkirin tê zanin, bi karanîna mezinker an jî bi çapkirina têkiliyê bi fotografiyê biafirîne. Berî derketina [[fotografiya dîjîtal]], diviyabû ew resimên ko fîlm tê de dihatin bikaranîn bên proseskirin da ko negatîf ko dikarin bên temsîldan bên bidestxistin; her wiha diviyabû negatîf wekî wêneyên pozîtîf, bi gelemperî bi awayekî mezinbûyî, bên çapkirin. Ew îş bi piranî ji hêla laburatorên fotografiyê ve dihat kirin, lê gelek fotografên amator, telebe û hunermendên fotografiyê ew proses bi xwe pêk dianîn. 0fepwr360cs0tse3y3hnfe4q5hj7ur4 2101660 2101659 2026-11-04T06:43:46Z Kawa63 105128 2101660 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Fotografî an jî Wênekêşî, huner, sepandin û pratîka afirandina [[Resim|resiman]] e bi rêya qeydkirina [[Ronahî (fizîk)|ronahiyê]]; ew yek an bi awayekî [[elektronîk]] bi navbeynkariya [[Sensora resimî|sensorekê resimî]], an jî bi awayekî kîmyayî bi navbeynkariya materyaleke hestiyar a li hember ronahiyê (wekî [[Fîlm (fotografî)|fîlma fotografiyê]]) pêk tê. Ew huner di gelek warên zanist, hilberîn (mesela: [[fotolîtografî]]) û bazirganiyê de tê bikaranîn; herwiha di warên hunerî, hilberîna [[fîlm]] û vîdyoyan, çalakiyên wexta vala, hobî û [[komûnîkasiyona girseyî]] de jî bi awayekî rasterast cih digire. Kesê ku kamerayê bi kar tîne da ku [[Wêne|resiman]] bikişîne, jê re [[fotograf]] (an jî wênekêş) tê gotin; resimê ko tê kişandin jî, ko jê re "resim" tê gotin, ew xebat e ko ji aliyê [[Kamera|kamerayê]] ve tê afirandin. Bi gelemperî, [[Lenz|lenzek]] tê bikaranîn da ku ronahiya ku ji tiştan tê wegerandin an jî derdikeve, di resimek rastîn de li ser rûbera hesas a ronahiyê ya di hindurê kamerayê de di dema ekspozyonek wextkî de, were [[Fokûs (optîk)|fokûskirin]]. Bi sensorek resimê elektronîkî, ev li her pîkselê barek elektrîkê çêdike, ko bi elektronîkî tê proseskirin û di dosyake resima dîjîtal de ji bo temsîldan an prosesa paşê tê hilanîn. Encam bi [[Emulsiyona fotografiy|emulsiyona fotografiyê]] resimek veşartî û nedîtî ye, ko paşê bi kîmyayê ve tê pêşxistin û vediguhere resimek xuya, çi neyînî çi erênî, li gorî armanca materyalê fotografiyê û metoda prosesê. Resimek neyînî li ser fîlmê bi kevneşopî tê bikaranîn da ku fotografek erênî li ser bingehek kaxezê, ko wekî çapkirin tê zanin, bi karanîna mezinker an jî bi çapkirina têkiliyê bi fotografiyê biafirîne. Berî derketina [[fotografiya dîjîtal]], diviyabû ew resimên ko fîlm tê de dihatin bikaranîn bên proseskirin da ko negatîf ko dikarin bên temsîldan bên bidestxistin; her wiha diviyabû negatîf wekî wêneyên pozîtîf, bi gelemperî bi awayekî mezinbûyî, bên çapkirin. Ew îş bi piranî ji hêla laburatorên fotografiyê ve dihat kirin, lê gelek fotografên amator, telebe û hunermendên fotografiyê ew proses bi xwe pêk dianîn. == Çavkanî == {{Çavkanî}} cfynpq9lhbu14im10mikfxfx4ywqjw2 2101661 2101660 2026-11-04T06:44:31Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Wêne]] 2101661 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Fotografî an jî Wênekêşî, huner, sepandin û pratîka afirandina [[Resim|resiman]] e bi rêya qeydkirina [[Ronahî (fizîk)|ronahiyê]]; ew yek an bi awayekî [[elektronîk]] bi navbeynkariya [[Sensora resimî|sensorekê resimî]], an jî bi awayekî kîmyayî bi navbeynkariya materyaleke hestiyar a li hember ronahiyê (wekî [[Fîlm (fotografî)|fîlma fotografiyê]]) pêk tê. Ew huner di gelek warên zanist, hilberîn (mesela: [[fotolîtografî]]) û bazirganiyê de tê bikaranîn; herwiha di warên hunerî, hilberîna [[fîlm]] û vîdyoyan, çalakiyên wexta vala, hobî û [[komûnîkasiyona girseyî]] de jî bi awayekî rasterast cih digire. Kesê ku kamerayê bi kar tîne da ku [[Wêne|resiman]] bikişîne, jê re [[fotograf]] (an jî wênekêş) tê gotin; resimê ko tê kişandin jî, ko jê re "resim" tê gotin, ew xebat e ko ji aliyê [[Kamera|kamerayê]] ve tê afirandin. Bi gelemperî, [[Lenz|lenzek]] tê bikaranîn da ku ronahiya ku ji tiştan tê wegerandin an jî derdikeve, di resimek rastîn de li ser rûbera hesas a ronahiyê ya di hindurê kamerayê de di dema ekspozyonek wextkî de, were [[Fokûs (optîk)|fokûskirin]]. Bi sensorek resimê elektronîkî, ev li her pîkselê barek elektrîkê çêdike, ko bi elektronîkî tê proseskirin û di dosyake resima dîjîtal de ji bo temsîldan an prosesa paşê tê hilanîn. Encam bi [[Emulsiyona fotografiy|emulsiyona fotografiyê]] resimek veşartî û nedîtî ye, ko paşê bi kîmyayê ve tê pêşxistin û vediguhere resimek xuya, çi neyînî çi erênî, li gorî armanca materyalê fotografiyê û metoda prosesê. Resimek neyînî li ser fîlmê bi kevneşopî tê bikaranîn da ku fotografek erênî li ser bingehek kaxezê, ko wekî çapkirin tê zanin, bi karanîna mezinker an jî bi çapkirina têkiliyê bi fotografiyê biafirîne. Berî derketina [[fotografiya dîjîtal]], diviyabû ew resimên ko fîlm tê de dihatin bikaranîn bên proseskirin da ko negatîf ko dikarin bên temsîldan bên bidestxistin; her wiha diviyabû negatîf wekî wêneyên pozîtîf, bi gelemperî bi awayekî mezinbûyî, bên çapkirin. Ew îş bi piranî ji hêla laburatorên fotografiyê ve dihat kirin, lê gelek fotografên amator, telebe û hunermendên fotografiyê ew proses bi xwe pêk dianîn. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Wêne]] lv5fh0llqasm3xhwmls1lybfz8pnhj7 2101662 2101661 2026-11-04T06:44:59Z Kawa63 105128 /* */ 2101662 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Photographer Photographing Nevada Mountains.jpg|thumb]] Fotografî an jî Wênekêşî, huner, sepandin û pratîka afirandina [[Resim|resiman]] e bi rêya qeydkirina [[Ronahî (fizîk)|ronahiyê]]; ew yek an bi awayekî [[elektronîk]] bi navbeynkariya [[Sensora resimî|sensorekê resimî]], an jî bi awayekî kîmyayî bi navbeynkariya materyaleke hestiyar a li hember ronahiyê (wekî [[Fîlm (fotografî)|fîlma fotografiyê]]) pêk tê. Ew huner di gelek warên zanist, hilberîn (mesela: [[fotolîtografî]]) û bazirganiyê de tê bikaranîn; herwiha di warên hunerî, hilberîna [[fîlm]] û vîdyoyan, çalakiyên wexta vala, hobî û [[komûnîkasiyona girseyî]] de jî bi awayekî rasterast cih digire. Kesê ku kamerayê bi kar tîne da ku [[Wêne|resiman]] bikişîne, jê re [[fotograf]] (an jî wênekêş) tê gotin; resimê ko tê kişandin jî, ko jê re "resim" tê gotin, ew xebat e ko ji aliyê [[Kamera|kamerayê]] ve tê afirandin. Bi gelemperî, [[Lenz|lenzek]] tê bikaranîn da ku ronahiya ku ji tiştan tê wegerandin an jî derdikeve, di resimek rastîn de li ser rûbera hesas a ronahiyê ya di hindurê kamerayê de di dema ekspozyonek wextkî de, were [[Fokûs (optîk)|fokûskirin]]. Bi sensorek resimê elektronîkî, ev li her pîkselê barek elektrîkê çêdike, ko bi elektronîkî tê proseskirin û di dosyake resima dîjîtal de ji bo temsîldan an prosesa paşê tê hilanîn. Encam bi [[Emulsiyona fotografiy|emulsiyona fotografiyê]] resimek veşartî û nedîtî ye, ko paşê bi kîmyayê ve tê pêşxistin û vediguhere resimek xuya, çi neyînî çi erênî, li gorî armanca materyalê fotografiyê û metoda prosesê. Resimek neyînî li ser fîlmê bi kevneşopî tê bikaranîn da ku fotografek erênî li ser bingehek kaxezê, ko wekî çapkirin tê zanin, bi karanîna mezinker an jî bi çapkirina têkiliyê bi fotografiyê biafirîne. Berî derketina [[fotografiya dîjîtal]], diviyabû ew resimên ko fîlm tê de dihatin bikaranîn bên proseskirin da ko negatîf ko dikarin bên temsîldan bên bidestxistin; her wiha diviyabû negatîf wekî wêneyên pozîtîf, bi gelemperî bi awayekî mezinbûyî, bên çapkirin. Ew îş bi piranî ji hêla laburatorên fotografiyê ve dihat kirin, lê gelek fotografên amator, telebe û hunermendên fotografiyê ew proses bi xwe pêk dianîn. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Wêne]] oxrvkt35hh7ht4ndbv9sydnmdwnml2o 2101663 2101662 2026-11-04T06:45:21Z Kawa63 105128 /* */ 2101663 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Photographer Photographing Nevada Mountains.jpg|thumb|Fotografiya [[Sierra Nevada]]]] Fotografî an jî Wênekêşî, huner, sepandin û pratîka afirandina [[Resim|resiman]] e bi rêya qeydkirina [[Ronahî (fizîk)|ronahiyê]]; ew yek an bi awayekî [[elektronîk]] bi navbeynkariya [[Sensora resimî|sensorekê resimî]], an jî bi awayekî kîmyayî bi navbeynkariya materyaleke hestiyar a li hember ronahiyê (wekî [[Fîlm (fotografî)|fîlma fotografiyê]]) pêk tê. Ew huner di gelek warên zanist, hilberîn (mesela: [[fotolîtografî]]) û bazirganiyê de tê bikaranîn; herwiha di warên hunerî, hilberîna [[fîlm]] û vîdyoyan, çalakiyên wexta vala, hobî û [[komûnîkasiyona girseyî]] de jî bi awayekî rasterast cih digire. Kesê ku kamerayê bi kar tîne da ku [[Wêne|resiman]] bikişîne, jê re [[fotograf]] (an jî wênekêş) tê gotin; resimê ko tê kişandin jî, ko jê re "resim" tê gotin, ew xebat e ko ji aliyê [[Kamera|kamerayê]] ve tê afirandin. Bi gelemperî, [[Lenz|lenzek]] tê bikaranîn da ku ronahiya ku ji tiştan tê wegerandin an jî derdikeve, di resimek rastîn de li ser rûbera hesas a ronahiyê ya di hindurê kamerayê de di dema ekspozyonek wextkî de, were [[Fokûs (optîk)|fokûskirin]]. Bi sensorek resimê elektronîkî, ev li her pîkselê barek elektrîkê çêdike, ko bi elektronîkî tê proseskirin û di dosyake resima dîjîtal de ji bo temsîldan an prosesa paşê tê hilanîn. Encam bi [[Emulsiyona fotografiy|emulsiyona fotografiyê]] resimek veşartî û nedîtî ye, ko paşê bi kîmyayê ve tê pêşxistin û vediguhere resimek xuya, çi neyînî çi erênî, li gorî armanca materyalê fotografiyê û metoda prosesê. Resimek neyînî li ser fîlmê bi kevneşopî tê bikaranîn da ku fotografek erênî li ser bingehek kaxezê, ko wekî çapkirin tê zanin, bi karanîna mezinker an jî bi çapkirina têkiliyê bi fotografiyê biafirîne. Berî derketina [[fotografiya dîjîtal]], diviyabû ew resimên ko fîlm tê de dihatin bikaranîn bên proseskirin da ko negatîf ko dikarin bên temsîldan bên bidestxistin; her wiha diviyabû negatîf wekî wêneyên pozîtîf, bi gelemperî bi awayekî mezinbûyî, bên çapkirin. Ew îş bi piranî ji hêla laburatorên fotografiyê ve dihat kirin, lê gelek fotografên amator, telebe û hunermendên fotografiyê ew proses bi xwe pêk dianîn. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Wêne]] pmxynwynbpvf5vy0nclugal9tbb2p0v 2101664 2101663 2026-11-04T06:45:42Z Kawa63 105128 /* */ 2101664 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Photographer Photographing Nevada Mountains.jpg|thumb|Fotografiya [[Sierra Nevada]]]] Fotografî an jî Wênekêşî, huner, sepandin û pratîka afirandina [[Resim|resiman]] e bi rêya qeydkirina [[Ronahî (fizîk)|ronahiyê]]; ew yek an bi awayekî [[elektronîk]] bi navbeynkariya [[Sensora resimî|sensorekê resimî]], an jî bi awayekî kîmyayî bi navbeynkariya materyaleke hestiyar a li hember ronahiyê (wekî [[Fîlm (fotografî)|fîlma fotografiyê]]) pêk tê. Ew huner di gelek warên zanist, hilberîn (mesela: [[fotolîtografî]]) û bazirganiyê de tê bikaranîn; herwiha di warên hunerî, hilberîna [[fîlm]] û vîdyoyan, çalakiyên wexta vala, hobî û [[komûnîkasiyona girseyî]] de jî bi awayekî rasterast cih digire.<ref>{{Cite book |title=The Focal Dictionary of Photographic Technologies |last=Spencer |first=D.A. |publisher=Focal Press |year=1973 |page=454 |isbn=978-0-13-322719-2}}</ref> Kesê ku kamerayê bi kar tîne da ku [[Wêne|resiman]] bikişîne, jê re [[fotograf]] (an jî wênekêş) tê gotin; resimê ko tê kişandin jî, ko jê re "resim" tê gotin, ew xebat e ko ji aliyê [[Kamera|kamerayê]] ve tê afirandin. Bi gelemperî, [[Lenz|lenzek]] tê bikaranîn da ku ronahiya ku ji tiştan tê wegerandin an jî derdikeve, di resimek rastîn de li ser rûbera hesas a ronahiyê ya di hindurê kamerayê de di dema ekspozyonek wextkî de, were [[Fokûs (optîk)|fokûskirin]]. Bi sensorek resimê elektronîkî, ev li her pîkselê barek elektrîkê çêdike, ko bi elektronîkî tê proseskirin û di dosyake resima dîjîtal de ji bo temsîldan an prosesa paşê tê hilanîn. Encam bi [[Emulsiyona fotografiy|emulsiyona fotografiyê]] resimek veşartî û nedîtî ye, ko paşê bi kîmyayê ve tê pêşxistin û vediguhere resimek xuya, çi neyînî çi erênî, li gorî armanca materyalê fotografiyê û metoda prosesê. Resimek neyînî li ser fîlmê bi kevneşopî tê bikaranîn da ku fotografek erênî li ser bingehek kaxezê, ko wekî çapkirin tê zanin, bi karanîna mezinker an jî bi çapkirina têkiliyê bi fotografiyê biafirîne. Berî derketina [[fotografiya dîjîtal]], diviyabû ew resimên ko fîlm tê de dihatin bikaranîn bên proseskirin da ko negatîf ko dikarin bên temsîldan bên bidestxistin; her wiha diviyabû negatîf wekî wêneyên pozîtîf, bi gelemperî bi awayekî mezinbûyî, bên çapkirin. Ew îş bi piranî ji hêla laburatorên fotografiyê ve dihat kirin, lê gelek fotografên amator, telebe û hunermendên fotografiyê ew proses bi xwe pêk dianîn. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Wêne]] 10x3mjpx82quchhziniu88btpmh68ts 2101665 2101664 2026-11-04T06:45:54Z Kawa63 105128 /* */ 2101665 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Photographer Photographing Nevada Mountains.jpg|thumb|Fotografiya [[Sierra Nevada]]]] '''Fotografî''' an jî '''Wênekêşî''', huner, sepandin û pratîka afirandina [[Resim|resiman]] e bi rêya qeydkirina [[Ronahî (fizîk)|ronahiyê]]; ew yek an bi awayekî [[elektronîk]] bi navbeynkariya [[Sensora resimî|sensorekê resimî]], an jî bi awayekî kîmyayî bi navbeynkariya materyaleke hestiyar a li hember ronahiyê (wekî [[Fîlm (fotografî)|fîlma fotografiyê]]) pêk tê. Ew huner di gelek warên zanist, hilberîn (mesela: [[fotolîtografî]]) û bazirganiyê de tê bikaranîn; herwiha di warên hunerî, hilberîna [[fîlm]] û vîdyoyan, çalakiyên wexta vala, hobî û [[komûnîkasiyona girseyî]] de jî bi awayekî rasterast cih digire.<ref>{{Cite book |title=The Focal Dictionary of Photographic Technologies |last=Spencer |first=D.A. |publisher=Focal Press |year=1973 |page=454 |isbn=978-0-13-322719-2}}</ref> Kesê ku kamerayê bi kar tîne da ku [[Wêne|resiman]] bikişîne, jê re [[fotograf]] (an jî wênekêş) tê gotin; resimê ko tê kişandin jî, ko jê re "resim" tê gotin, ew xebat e ko ji aliyê [[Kamera|kamerayê]] ve tê afirandin. Bi gelemperî, [[Lenz|lenzek]] tê bikaranîn da ku ronahiya ku ji tiştan tê wegerandin an jî derdikeve, di resimek rastîn de li ser rûbera hesas a ronahiyê ya di hindurê kamerayê de di dema ekspozyonek wextkî de, were [[Fokûs (optîk)|fokûskirin]]. Bi sensorek resimê elektronîkî, ev li her pîkselê barek elektrîkê çêdike, ko bi elektronîkî tê proseskirin û di dosyake resima dîjîtal de ji bo temsîldan an prosesa paşê tê hilanîn. Encam bi [[Emulsiyona fotografiy|emulsiyona fotografiyê]] resimek veşartî û nedîtî ye, ko paşê bi kîmyayê ve tê pêşxistin û vediguhere resimek xuya, çi neyînî çi erênî, li gorî armanca materyalê fotografiyê û metoda prosesê. Resimek neyînî li ser fîlmê bi kevneşopî tê bikaranîn da ku fotografek erênî li ser bingehek kaxezê, ko wekî çapkirin tê zanin, bi karanîna mezinker an jî bi çapkirina têkiliyê bi fotografiyê biafirîne. Berî derketina [[fotografiya dîjîtal]], diviyabû ew resimên ko fîlm tê de dihatin bikaranîn bên proseskirin da ko negatîf ko dikarin bên temsîldan bên bidestxistin; her wiha diviyabû negatîf wekî wêneyên pozîtîf, bi gelemperî bi awayekî mezinbûyî, bên çapkirin. Ew îş bi piranî ji hêla laburatorên fotografiyê ve dihat kirin, lê gelek fotografên amator, telebe û hunermendên fotografiyê ew proses bi xwe pêk dianîn. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Wêne]] nd7ad28v9jar6xsnca7d9fnnz3t20mm 2101666 2101665 2026-11-04T06:46:02Z Kawa63 105128 /* */ 2101666 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Photographer Photographing Nevada Mountains.jpg|thumb|Fotografiya [[Sierra Nevada]]]] '''Fotografî''' an jî '''Wênekêşî''', huner, sepandin û pratîka afirandina [[Resim|resiman]] e bi rêya qeydkirina [[Ronahî (fizîk)|ronahiyê]]; ew yek an bi awayekî [[elektronîk]] bi navbeynkariya [[Sensora resimî|sensorekê resimî]], an jî bi awayekî kîmyayî bi navbeynkariya materyaleke hestiyar a li hember ronahiyê (wekî [[Fîlm (fotografî)|fîlma fotografiyê]]) pêk tê. Ew huner di gelek warên zanist, hilberîn (mesela: [[fotolîtografî]]) û bazirganiyê de tê bikaranîn; herwiha di warên hunerî, hilberîna [[fîlm]] û vîdyoyan, çalakiyên wexta vala, hobî û [[komûnîkasiyona girseyî]] de jî bi awayekî rasterast cih digire.<ref>{{Cite book |title=The Focal Dictionary of Photographic Technologies |last=Spencer |first=D.A. |publisher=Focal Press |year=1973 |page=454 |isbn=978-0-13-322719-2}}</ref> Kesê ku kamerayê bi kar tîne da ku [[Wêne|resiman]] bikişîne, jê re [[fotograf]] (an jî wênekêş) tê gotin; resimê ko tê kişandin jî, ko jê re "resim" tê gotin, ew xebat e ko ji aliyê [[Kamera|kamerayê]] ve tê afirandin. Bi gelemperî, [[Lenz|lenzek]] tê bikaranîn da ku ronahiya ku ji tiştan tê wegerandin an jî derdikeve, di resimek rastîn de li ser rûbera hesas a ronahiyê ya di hindurê kamerayê de di dema ekspozyonek wextkî de, were [[Fokûs (optîk)|fokûskirin]]. Bi sensorek resimê elektronîkî, ev li her pîkselê barek elektrîkê çêdike, ko bi elektronîkî tê proseskirin û di dosyake resima dîjîtal de ji bo temsîldan an prosesa paşê tê hilanîn. Encam bi [[Emulsiyona fotografiy|emulsiyona fotografiyê]] resimek veşartî û nedîtî ye, ko paşê bi kîmyayê ve tê pêşxistin û vediguhere resimek xuya, çi neyînî çi erênî, li gorî armanca materyalê fotografiyê û metoda prosesê. Resimek neyînî li ser fîlmê bi kevneşopî tê bikaranîn da ku fotografek erênî li ser bingehek kaxezê, ko wekî çapkirin tê zanin, bi karanîna mezinker an jî bi çapkirina têkiliyê bi fotografiyê biafirîne. Berî derketina [[fotografiya dîjîtal]], diviyabû ew resimên ko fîlm tê de dihatin bikaranîn bên proseskirin da ko negatîf ko dikarin bên temsîldan bên bidestxistin; her wiha diviyabû negatîf wekî wêneyên pozîtîf, bi gelemperî bi awayekî mezinbûyî, bên çapkirin. Ew îş bi piranî ji hêla laburatorên fotografiyê ve dihat kirin, lê gelek fotografên amator, telebe û hunermendên fotografiyê ew proses bi xwe pêk dianîn. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Wêne]] ae16gb58x37mxxgdxedi32k2z1jm83g 0 330595 2101668 2026-11-04T06:47:09Z Kawa63 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2101668 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2101669 2101668 2026-11-04T06:51:21Z Kawa63 105128 /* */ 2101669 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Moda termeke e ku ji bo danasîna afirandina [[cil]], [[pêlav]], [[aksesûar]], [[kozmetîk]] û [[cewer]] xwedî [[Estetîk|estetîkên]] kulturî yên cuda tê bikaranîn; ew element bi awayên curbecur tên hevgirtin da ku formên cilê yên taybet (stîl û meyl) pêk bînin. Ew form wekî temsîlên [[Statsa sosyalî|statûsa sosyalî]], îfadekirina kesayetê û girêdayîbûna bi komekê re xizmetê dikin. Wekî termeke piralî, moda hem [[Pîşesaziya moday|pîşesaziyekê]], [[Sêwirana modayê|sêwiranan]], estetîkan û hem jî meylan dihewîne. 4dcnb62gq1eej400yaqmhkw0cj9hbu7 2101670 2101669 2026-11-04T06:52:47Z Kawa63 105128 /* */ 2101670 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Moda termeke e ku ji bo danasîna afirandina [[cil|kinc]], [[pêlav]], [[aksesûar]], [[kozmetîk]] û [[cewer]] xwedî [[Estetîk|estetîkên]] kulturî yên cuda tê bikaranîn; ew element bi awayên curbecur tên hevgirtin da ku formên kincê yên taybet (stîl û meyl) pêk bînin. Ew form wekî temsîlên [[Statsa sosyalî|statûsa sosyalî]], îfadekirina kesayetê û girêdayîbûna bi komekê re xizmetê dikin. Wekî termeke piralî, moda hem [[Pîşesaziya moday|pîşesaziyekê]], [[Sêwirana modayê|sêwiranan]], estetîkan û hem jî meylan dihewîne. Li ber çavgirtina zêdebûna hilberîna girseyî ya kelûpel û kincan bi bihayên erzantir û belavbûna wan a li ser asta cîhanî, kêmkirina tesîra hawîrdorî ya pîşesaziya modayê û pêşxistina domdariyê, ji bo siyasetmedar, marqe û serfkeran bûne meseleke lezgîn û giring. qk2hxwzblykk85yrzpmcc44mdxbifhj 2101671 2101670 2026-11-04T06:59:51Z Kawa63 105128 /* */ 2101671 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Moda termeke e ku ji bo danasîna afirandina [[cil|kinc]], [[pêlav]], [[aksesûar]], [[kozmetîk]] û [[cewer]] xwedî [[Estetîk|estetîkên]] kulturî yên cuda tê bikaranîn; ew element bi awayên curbecur tên hevgirtin da ku formên kincê yên taybet (stîl û meyl) pêk bînin. Ew form wekî temsîlên [[Statsa sosyalî|statûsa sosyalî]], îfadekirina kesayetê û girêdayîbûna bi komekê re xizmetê dikin. Wekî termeke piralî, moda hem [[Pîşesaziya moday|pîşesaziyekê]], [[Sêwirana modayê|sêwiranan]], estetîkan û hem jî meylan dihewîne. Li ber çavgirtina zêdebûna hilberîna girseyî ya kelûpel û kincan bi bihayên erzantir û belavbûna wan a li ser asta cîhanî, kêmkirina tesîra hawîrdorî ya pîşesaziya modayê û pêşxistina domdariyê, ji bo siyasetmedar, marqe û serfkeran bûne meseleke lezgîn û giring. Îro sê paytextên sereke yên modayê li cîhanê [[New York City|New York]] ([[Manhattan]]), [[Parîs]] û [[Mîlano]] ne; ew bajar merkezên şîrketên herî giring ê modayê ne û bi tesîra wan a mezin li ser modaya cîhanî tên zanin. [[Met Gala]], ku her sal li [[Muzexaneya Hunerê ya Metropoliten]] li Manhattanê tê lidarxistin, wekî lûtkeya cîhanî ya temsîldana qûwet, zengînî û tesîra modayê tê dîtin. Di hin derdorên modayê de, [[Tokyo]], [[London]] û [[Los Angeles]] jî wekî merkezên modayê yên asta duyê tên hesibandin. Di wan bajaran de [[Hefteya modayê|hefteyên modayê]] tên lidarxistin, ku tê de sêwirîner koleksiyonên xwe yên nû yê kincan pêşkêşî temaşevanan dikin. Lêkolînekê temsîl da ku nêzîbûna fîzîkî ya li "Herêma Kincan" ([[Garment District]]) a Manhattanê, ji bo beşdarbûna di ekosîstema modaya amerîkî de xwedî giringî ye. Lêbelê, moda di asteke berbiçav de derbasî qada înternetê bûye; bi wî awayî, her çend giringiya coxrafyayî ya bajaran wekî paytextên modayê hîn jî di merkezê de be jî, bi hatina [[jîriya çêkirî]] re ew giringî hinekî kêm bûye. Îro, ''haute couture'' (sêwirana taybet û bi destan) bi awayekî berfireh, ligel firotina kincên hazir (ready-to-wear) û parfûman, di bin eynî marqeyê de tê pêşkêşkirin. 3tst7sv53tcoeq2pyp4qv6o1uj16qhm 2101672 2101671 2026-11-04T07:00:08Z Kawa63 105128 /* */ 2101672 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Moda termeke e ku ji bo danasîna afirandina [[cil|kinc]], [[pêlav]], [[aksesûar]], [[kozmetîk]] û [[cewer]] xwedî [[Estetîk|estetîkên]] kulturî yên cuda tê bikaranîn; ew element bi awayên curbecur tên hevgirtin da ku formên kincê yên taybet (stîl û meyl) pêk bînin. Ew form wekî temsîlên [[Statsa sosyalî|statûsa sosyalî]], îfadekirina kesayetê û girêdayîbûna bi komekê re xizmetê dikin. Wekî termeke piralî, moda hem [[Pîşesaziya moday|pîşesaziyekê]], [[Sêwirana modayê|sêwiranan]], estetîkan û hem jî meylan dihewîne. Li ber çavgirtina zêdebûna hilberîna girseyî ya kelûpel û kincan bi bihayên erzantir û belavbûna wan a li ser asta cîhanî, kêmkirina tesîra hawîrdorî ya pîşesaziya modayê û pêşxistina domdariyê, ji bo siyasetmedar, marqe û serfkeran bûne meseleke lezgîn û giring. Îro sê paytextên sereke yên modayê li cîhanê [[New York City|New York]] ([[Manhattan]]), [[Parîs]] û [[Mîlano]] ne; ew bajar merkezên şîrketên herî giring ê modayê ne û bi tesîra wan a mezin li ser modaya cîhanî tên zanin. [[Met Gala]], ku her sal li [[Muzexaneya Hunerê ya Metropoliten]] li Manhattanê tê lidarxistin, wekî lûtkeya cîhanî ya temsîldana qûwet, zengînî û tesîra modayê tê dîtin. Di hin derdorên modayê de, [[Tokyo]], [[London]] û [[Los Angeles]] jî wekî merkezên modayê yên asta duyê tên hesibandin. Di wan bajaran de [[Hefteya modayê|hefteyên modayê]] tên lidarxistin, ku tê de sêwirîner koleksiyonên xwe yên nû yê kincan pêşkêşî temaşevanan dikin. Lêkolînekê temsîl da ku nêzîbûna fîzîkî ya li "Herêma Kincan" ([[Garment District]]) a Manhattanê, ji bo beşdarbûna di ekosîstema modaya amerîkî de xwedî giringî ye. Lêbelê, moda di asteke berbiçav de derbasî qada înternetê bûye; bi wî awayî, her çend giringiya coxrafyayî ya bajaran wekî paytextên modayê hîn jî di merkezê de be jî, bi hatina [[jîriya çêkirî]] re ew giringî hinekî kêm bûye. Îro, ''haute couture'' (sêwirana taybet û bi destan) bi awayekî berfireh, ligel firotina kincên hazir (ready-to-wear) û parfûman, di bin eynî marqeyê de tê pêşkêşkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} h5lgr2dtt99cvsax0w1tlenne65voa4 2101673 2101672 2026-11-04T07:01:53Z Kawa63 105128 /* */ 2101673 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{multiple image|perrow=2|total_width=320|image1=Carolina Herrera AW14 12.jpg|image2=Pierre Balmain and Ruth Ford, photographed by Carl Van Vechten, November 9, 1947.jpg|image3=Siegel & Stockman. The Brandery Winter Edition 2010.jpg|image4=Victoria's Secret Store 9, 722 Lexington Ave, New York, NY 10022, USA - Dec 2012.JPG|align=right|direction=|caption1=|footer=Meselayên di bin şemsiya modayê: catwalk, mannequin, boutiques, modelan û sêwiraner}} Moda termeke e ku ji bo danasîna afirandina [[cil|kinc]], [[pêlav]], [[aksesûar]], [[kozmetîk]] û [[cewer]] xwedî [[Estetîk|estetîkên]] kulturî yên cuda tê bikaranîn; ew element bi awayên curbecur tên hevgirtin da ku formên kincê yên taybet (stîl û meyl) pêk bînin. Ew form wekî temsîlên [[Statsa sosyalî|statûsa sosyalî]], îfadekirina kesayetê û girêdayîbûna bi komekê re xizmetê dikin. Wekî termeke piralî, moda hem [[Pîşesaziya moday|pîşesaziyekê]], [[Sêwirana modayê|sêwiranan]], estetîkan û hem jî meylan dihewîne. Li ber çavgirtina zêdebûna hilberîna girseyî ya kelûpel û kincan bi bihayên erzantir û belavbûna wan a li ser asta cîhanî, kêmkirina tesîra hawîrdorî ya pîşesaziya modayê û pêşxistina domdariyê, ji bo siyasetmedar, marqe û serfkeran bûne meseleke lezgîn û giring. Îro sê paytextên sereke yên modayê li cîhanê [[New York City|New York]] ([[Manhattan]]), [[Parîs]] û [[Mîlano]] ne; ew bajar merkezên şîrketên herî giring ê modayê ne û bi tesîra wan a mezin li ser modaya cîhanî tên zanin. [[Met Gala]], ku her sal li [[Muzexaneya Hunerê ya Metropoliten]] li Manhattanê tê lidarxistin, wekî lûtkeya cîhanî ya temsîldana qûwet, zengînî û tesîra modayê tê dîtin. Di hin derdorên modayê de, [[Tokyo]], [[London]] û [[Los Angeles]] jî wekî merkezên modayê yên asta duyê tên hesibandin. Di wan bajaran de [[Hefteya modayê|hefteyên modayê]] tên lidarxistin, ku tê de sêwirîner koleksiyonên xwe yên nû yê kincan pêşkêşî temaşevanan dikin. Lêkolînekê temsîl da ku nêzîbûna fîzîkî ya li "Herêma Kincan" ([[Garment District]]) a Manhattanê, ji bo beşdarbûna di ekosîstema modaya amerîkî de xwedî giringî ye. Lêbelê, moda di asteke berbiçav de derbasî qada înternetê bûye; bi wî awayî, her çend giringiya coxrafyayî ya bajaran wekî paytextên modayê hîn jî di merkezê de be jî, bi hatina [[jîriya çêkirî]] re ew giringî hinekî kêm bûye. Îro, ''haute couture'' (sêwirana taybet û bi destan) bi awayekî berfireh, ligel firotina kincên hazir (ready-to-wear) û parfûman, di bin eynî marqeyê de tê pêşkêşkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} l3q0wlp6qger7fwv7mlry24kkbvlq58 2101674 2101673 2026-11-04T07:03:17Z Kawa63 105128 /* */ 2101674 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{multiple image|perrow=2|total_width=320|image1=Carolina Herrera AW14 12.jpg|image2=Pierre Balmain and Ruth Ford, photographed by Carl Van Vechten, November 9, 1947.jpg|image3=Siegel & Stockman. The Brandery Winter Edition 2010.jpg|image4=Victoria's Secret Store 9, 722 Lexington Ave, New York, NY 10022, USA - Dec 2012.JPG|align=right|direction=|caption1=|footer=Meselayên di bin şemsiya modayê: catwalk, mannequin, boutiques, modelan û sêwiraner}} '''Moda''' termeke e ku ji bo danasîna afirandina [[cil|kinc]], [[pêlav]], [[aksesûar]], [[kozmetîk]] û [[cewer]] xwedî [[Estetîk|estetîkên]] kulturî yên cuda tê bikaranîn; ew element bi awayên curbecur tên hevgirtin da ku formên kincê yên taybet (stîl û meyl) pêk bînin. Ew form wekî temsîlên [[Statsa sosyalî|statûsa sosyalî]], îfadekirina kesayetê û girêdayîbûna bi komekê re xizmetê dikin. Wekî termeke piralî, moda hem [[Pîşesaziya moday|pîşesaziyekê]], [[Sêwirana modayê|sêwiranan]], estetîkan û hem jî meylan dihewîne. Li ber çavgirtina zêdebûna hilberîna girseyî ya kelûpel û kincan bi bihayên erzantir û belavbûna wan a li ser asta cîhanî, kêmkirina tesîra hawîrdorî ya pîşesaziya modayê û pêşxistina domdariyê, ji bo siyasetmedar, marqe û serfkeran bûne meseleke lezgîn û giring. Îro sê paytextên sereke yên modayê li cîhanê [[New York City|New York]] ([[Manhattan]]), [[Parîs]] û [[Mîlano]] ne; ew bajar merkezên şîrketên herî giring ê modayê ne û bi tesîra wan a mezin li ser modaya cîhanî tên zanin. [[Met Gala]], ku her sal li [[Muzexaneya Hunerê ya Metropoliten]] li Manhattanê tê lidarxistin, wekî lûtkeya cîhanî ya temsîldana qûwet, zengînî û tesîra modayê tê dîtin. Di hin derdorên modayê de, [[Tokyo]], [[London]] û [[Los Angeles]] jî wekî merkezên modayê yên asta duyê tên hesibandin. Di wan bajaran de [[Hefteya modayê|hefteyên modayê]] tên lidarxistin, ku tê de sêwirîner koleksiyonên xwe yên nû yê kincan pêşkêşî temaşevanan dikin. Lêkolînekê temsîl da ku nêzîbûna fîzîkî ya li "Herêma Kincan" ([[Garment District]]) a Manhattanê, ji bo beşdarbûna di ekosîstema modaya amerîkî de xwedî giringî ye. Lêbelê, moda di asteke berbiçav de derbasî qada înternetê bûye; bi wî awayî, her çend giringiya coxrafyayî ya bajaran wekî paytextên modayê hîn jî di merkezê de be jî, bi hatina [[jîriya çêkirî]] re ew giringî hinekî kêm bûye. Îro, ''haute couture'' (sêwirana taybet û bi destan) bi awayekî berfireh, ligel firotina kincên hazir (ready-to-wear) û parfûman, di bin eynî marqeyê de tê pêşkêşkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} ish4jejp06hu886ukvi2q7wmr6xgdlh 2101675 2101674 2026-11-04T07:04:03Z Kawa63 105128 /* */ 2101675 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{multiple image|perrow=2|total_width=320|image1=Carolina Herrera AW14 12.jpg|image2=Pierre Balmain and Ruth Ford, photographed by Carl Van Vechten, November 9, 1947.jpg|image3=Siegel & Stockman. The Brandery Winter Edition 2010.jpg|image4=Victoria's Secret Store 9, 722 Lexington Ave, New York, NY 10022, USA - Dec 2012.JPG|align=right|direction=|caption1=|footer=Meselayên di bin şemsiya modayê: catwalk, mannequin, boutiques, modelan û sêwiraner}} '''Moda''' termeke e ku ji bo danasîna afirandina [[cil|kinc]], [[pêlav]], [[aksesûar]], [[kozmetîk]] û [[cewer]] xwedî [[Estetîk|estetîkên]] kulturî yên cuda tê bikaranîn; ew element bi awayên curbecur tên hevgirtin da ku formên kincê yên taybet (stîl û meyl) pêk bînin. Ew form wekî temsîlên [[Statsa sosyalî|statûsa sosyalî]], îfadekirina kesayetê û girêdayîbûna bi komekê re xizmetê dikin. Wekî termeke piralî, moda hem [[Pîşesaziya moday|pîşesaziyekê]], [[Sêwirana modayê|sêwiranan]], estetîkan û hem jî meylan dihewîne. Li ber çavgirtina zêdebûna hilberîna girseyî ya kelûpel û kincan bi bihayên erzantir û belavbûna wan a li ser asta cîhanî, kêmkirina tesîra hawîrdorî ya pîşesaziya modayê û pêşxistina domdariyê, ji bo siyasetmedar, marqe û serfkeran bûne meseleke lezgîn û giring.<ref>{{Cite report|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmenvaud/1952/report-summary.html|title=Fixing fashion: clothing consumption and sustainability|date=19 February 2019|author=Environmental Audit Committee|publisher=UK Parliament}}</ref><ref>{{Cite book |title=Fashion & sustainability: design for change |last=Fletcher |first=Kate |publisher=Laurence King Pub |date=2012 |isbn=978-1-78067-196-3 |oclc=866622248}}</ref> Îro sê paytextên sereke yên modayê li cîhanê [[New York City|New York]] ([[Manhattan]]), [[Parîs]] û [[Mîlano]] ne; ew bajar merkezên şîrketên herî giring ê modayê ne û bi tesîra wan a mezin li ser modaya cîhanî tên zanin. [[Met Gala]], ku her sal li [[Muzexaneya Hunerê ya Metropoliten]] li Manhattanê tê lidarxistin, wekî lûtkeya cîhanî ya temsîldana qûwet, zengînî û tesîra modayê tê dîtin. Di hin derdorên modayê de, [[Tokyo]], [[London]] û [[Los Angeles]] jî wekî merkezên modayê yên asta duyê tên hesibandin. Di wan bajaran de [[Hefteya modayê|hefteyên modayê]] tên lidarxistin, ku tê de sêwirîner koleksiyonên xwe yên nû yê kincan pêşkêşî temaşevanan dikin. Lêkolînekê temsîl da ku nêzîbûna fîzîkî ya li "Herêma Kincan" ([[Garment District]]) a Manhattanê, ji bo beşdarbûna di ekosîstema modaya amerîkî de xwedî giringî ye.<ref>{{cite journal |author=Elizabeth Currid-Halkett and Sarah Williams |date=February 10, 2014 |title=New York's Fashion Industry Reveals a New Truth About Economic Clusters |url=https://hbr.org/2014/02/new-yorks-fashion-industry-reveals-a-new-truth-about-economic-clusters |journal=[[Harvard Business Review]] |access-date=May 8, 2023}}</ref> Lêbelê, moda di asteke berbiçav de derbasî qada înternetê bûye; bi wî awayî, her çend giringiya coxrafyayî ya bajaran wekî paytextên modayê hîn jî di merkezê de be jî, bi hatina [[jîriya çêkirî]] re ew giringî hinekî kêm bûye. Îro, ''haute couture'' (sêwirana taybet û bi destan) bi awayekî berfireh, ligel firotina kincên hazir (ready-to-wear) û parfûman, di bin eynî marqeyê de tê pêşkêşkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} ct5ed8q0kjvuzm7anj13sxwvdfvf0jv 2101676 2101675 2026-11-04T07:04:13Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Moda]] 2101676 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{multiple image|perrow=2|total_width=320|image1=Carolina Herrera AW14 12.jpg|image2=Pierre Balmain and Ruth Ford, photographed by Carl Van Vechten, November 9, 1947.jpg|image3=Siegel & Stockman. The Brandery Winter Edition 2010.jpg|image4=Victoria's Secret Store 9, 722 Lexington Ave, New York, NY 10022, USA - Dec 2012.JPG|align=right|direction=|caption1=|footer=Meselayên di bin şemsiya modayê: catwalk, mannequin, boutiques, modelan û sêwiraner}} '''Moda''' termeke e ku ji bo danasîna afirandina [[cil|kinc]], [[pêlav]], [[aksesûar]], [[kozmetîk]] û [[cewer]] xwedî [[Estetîk|estetîkên]] kulturî yên cuda tê bikaranîn; ew element bi awayên curbecur tên hevgirtin da ku formên kincê yên taybet (stîl û meyl) pêk bînin. Ew form wekî temsîlên [[Statsa sosyalî|statûsa sosyalî]], îfadekirina kesayetê û girêdayîbûna bi komekê re xizmetê dikin. Wekî termeke piralî, moda hem [[Pîşesaziya moday|pîşesaziyekê]], [[Sêwirana modayê|sêwiranan]], estetîkan û hem jî meylan dihewîne. Li ber çavgirtina zêdebûna hilberîna girseyî ya kelûpel û kincan bi bihayên erzantir û belavbûna wan a li ser asta cîhanî, kêmkirina tesîra hawîrdorî ya pîşesaziya modayê û pêşxistina domdariyê, ji bo siyasetmedar, marqe û serfkeran bûne meseleke lezgîn û giring.<ref>{{Cite report|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmenvaud/1952/report-summary.html|title=Fixing fashion: clothing consumption and sustainability|date=19 February 2019|author=Environmental Audit Committee|publisher=UK Parliament}}</ref><ref>{{Cite book |title=Fashion & sustainability: design for change |last=Fletcher |first=Kate |publisher=Laurence King Pub |date=2012 |isbn=978-1-78067-196-3 |oclc=866622248}}</ref> Îro sê paytextên sereke yên modayê li cîhanê [[New York City|New York]] ([[Manhattan]]), [[Parîs]] û [[Mîlano]] ne; ew bajar merkezên şîrketên herî giring ê modayê ne û bi tesîra wan a mezin li ser modaya cîhanî tên zanin. [[Met Gala]], ku her sal li [[Muzexaneya Hunerê ya Metropoliten]] li Manhattanê tê lidarxistin, wekî lûtkeya cîhanî ya temsîldana qûwet, zengînî û tesîra modayê tê dîtin. Di hin derdorên modayê de, [[Tokyo]], [[London]] û [[Los Angeles]] jî wekî merkezên modayê yên asta duyê tên hesibandin. Di wan bajaran de [[Hefteya modayê|hefteyên modayê]] tên lidarxistin, ku tê de sêwirîner koleksiyonên xwe yên nû yê kincan pêşkêşî temaşevanan dikin. Lêkolînekê temsîl da ku nêzîbûna fîzîkî ya li "Herêma Kincan" ([[Garment District]]) a Manhattanê, ji bo beşdarbûna di ekosîstema modaya amerîkî de xwedî giringî ye.<ref>{{cite journal |author=Elizabeth Currid-Halkett and Sarah Williams |date=February 10, 2014 |title=New York's Fashion Industry Reveals a New Truth About Economic Clusters |url=https://hbr.org/2014/02/new-yorks-fashion-industry-reveals-a-new-truth-about-economic-clusters |journal=[[Harvard Business Review]] |access-date=May 8, 2023}}</ref> Lêbelê, moda di asteke berbiçav de derbasî qada înternetê bûye; bi wî awayî, her çend giringiya coxrafyayî ya bajaran wekî paytextên modayê hîn jî di merkezê de be jî, bi hatina [[jîriya çêkirî]] re ew giringî hinekî kêm bûye. Îro, ''haute couture'' (sêwirana taybet û bi destan) bi awayekî berfireh, ligel firotina kincên hazir (ready-to-wear) û parfûman, di bin eynî marqeyê de tê pêşkêşkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Moda]] 3iclkdaujdezrjlqc5qvi3pi5ok1qw3 2101677 2101676 2026-11-04T07:04:21Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Cil]] 2101677 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{multiple image|perrow=2|total_width=320|image1=Carolina Herrera AW14 12.jpg|image2=Pierre Balmain and Ruth Ford, photographed by Carl Van Vechten, November 9, 1947.jpg|image3=Siegel & Stockman. The Brandery Winter Edition 2010.jpg|image4=Victoria's Secret Store 9, 722 Lexington Ave, New York, NY 10022, USA - Dec 2012.JPG|align=right|direction=|caption1=|footer=Meselayên di bin şemsiya modayê: catwalk, mannequin, boutiques, modelan û sêwiraner}} '''Moda''' termeke e ku ji bo danasîna afirandina [[cil|kinc]], [[pêlav]], [[aksesûar]], [[kozmetîk]] û [[cewer]] xwedî [[Estetîk|estetîkên]] kulturî yên cuda tê bikaranîn; ew element bi awayên curbecur tên hevgirtin da ku formên kincê yên taybet (stîl û meyl) pêk bînin. Ew form wekî temsîlên [[Statsa sosyalî|statûsa sosyalî]], îfadekirina kesayetê û girêdayîbûna bi komekê re xizmetê dikin. Wekî termeke piralî, moda hem [[Pîşesaziya moday|pîşesaziyekê]], [[Sêwirana modayê|sêwiranan]], estetîkan û hem jî meylan dihewîne. Li ber çavgirtina zêdebûna hilberîna girseyî ya kelûpel û kincan bi bihayên erzantir û belavbûna wan a li ser asta cîhanî, kêmkirina tesîra hawîrdorî ya pîşesaziya modayê û pêşxistina domdariyê, ji bo siyasetmedar, marqe û serfkeran bûne meseleke lezgîn û giring.<ref>{{Cite report|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmenvaud/1952/report-summary.html|title=Fixing fashion: clothing consumption and sustainability|date=19 February 2019|author=Environmental Audit Committee|publisher=UK Parliament}}</ref><ref>{{Cite book |title=Fashion & sustainability: design for change |last=Fletcher |first=Kate |publisher=Laurence King Pub |date=2012 |isbn=978-1-78067-196-3 |oclc=866622248}}</ref> Îro sê paytextên sereke yên modayê li cîhanê [[New York City|New York]] ([[Manhattan]]), [[Parîs]] û [[Mîlano]] ne; ew bajar merkezên şîrketên herî giring ê modayê ne û bi tesîra wan a mezin li ser modaya cîhanî tên zanin. [[Met Gala]], ku her sal li [[Muzexaneya Hunerê ya Metropoliten]] li Manhattanê tê lidarxistin, wekî lûtkeya cîhanî ya temsîldana qûwet, zengînî û tesîra modayê tê dîtin. Di hin derdorên modayê de, [[Tokyo]], [[London]] û [[Los Angeles]] jî wekî merkezên modayê yên asta duyê tên hesibandin. Di wan bajaran de [[Hefteya modayê|hefteyên modayê]] tên lidarxistin, ku tê de sêwirîner koleksiyonên xwe yên nû yê kincan pêşkêşî temaşevanan dikin. Lêkolînekê temsîl da ku nêzîbûna fîzîkî ya li "Herêma Kincan" ([[Garment District]]) a Manhattanê, ji bo beşdarbûna di ekosîstema modaya amerîkî de xwedî giringî ye.<ref>{{cite journal |author=Elizabeth Currid-Halkett and Sarah Williams |date=February 10, 2014 |title=New York's Fashion Industry Reveals a New Truth About Economic Clusters |url=https://hbr.org/2014/02/new-yorks-fashion-industry-reveals-a-new-truth-about-economic-clusters |journal=[[Harvard Business Review]] |access-date=May 8, 2023}}</ref> Lêbelê, moda di asteke berbiçav de derbasî qada înternetê bûye; bi wî awayî, her çend giringiya coxrafyayî ya bajaran wekî paytextên modayê hîn jî di merkezê de be jî, bi hatina [[jîriya çêkirî]] re ew giringî hinekî kêm bûye. Îro, ''haute couture'' (sêwirana taybet û bi destan) bi awayekî berfireh, ligel firotina kincên hazir (ready-to-wear) û parfûman, di bin eynî marqeyê de tê pêşkêşkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Moda]] [[Kategorî:Cil]] oxlu4nvdzl43q2d7dsd02fpy9c2783y 2101678 2101677 2026-11-04T07:04:35Z Kawa63 105128 /* */ 2101678 wikitext text/x-wiki {{multiple image|perrow=2|total_width=320|image1=Carolina Herrera AW14 12.jpg|image2=Pierre Balmain and Ruth Ford, photographed by Carl Van Vechten, November 9, 1947.jpg|image3=Siegel & Stockman. The Brandery Winter Edition 2010.jpg|image4=Victoria's Secret Store 9, 722 Lexington Ave, New York, NY 10022, USA - Dec 2012.JPG|align=right|direction=|caption1=|footer=Meselayên di bin şemsiya modayê: catwalk, mannequin, boutiques, modelan û sêwiraner}} '''Moda''' termeke e ku ji bo danasîna afirandina [[cil|kinc]], [[pêlav]], [[aksesûar]], [[kozmetîk]] û [[cewer]] xwedî [[Estetîk|estetîkên]] kulturî yên cuda tê bikaranîn; ew element bi awayên curbecur tên hevgirtin da ku formên kincê yên taybet (stîl û meyl) pêk bînin. Ew form wekî temsîlên [[Statsa sosyalî|statûsa sosyalî]], îfadekirina kesayetê û girêdayîbûna bi komekê re xizmetê dikin. Wekî termeke piralî, moda hem [[Pîşesaziya moday|pîşesaziyekê]], [[Sêwirana modayê|sêwiranan]], estetîkan û hem jî meylan dihewîne. Li ber çavgirtina zêdebûna hilberîna girseyî ya kelûpel û kincan bi bihayên erzantir û belavbûna wan a li ser asta cîhanî, kêmkirina tesîra hawîrdorî ya pîşesaziya modayê û pêşxistina domdariyê, ji bo siyasetmedar, marqe û serfkeran bûne meseleke lezgîn û giring.<ref>{{Cite report|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmenvaud/1952/report-summary.html|title=Fixing fashion: clothing consumption and sustainability|date=19 February 2019|author=Environmental Audit Committee|publisher=UK Parliament}}</ref><ref>{{Cite book |title=Fashion & sustainability: design for change |last=Fletcher |first=Kate |publisher=Laurence King Pub |date=2012 |isbn=978-1-78067-196-3 |oclc=866622248}}</ref> Îro sê paytextên sereke yên modayê li cîhanê [[New York City|New York]] ([[Manhattan]]), [[Parîs]] û [[Mîlano]] ne; ew bajar merkezên şîrketên herî giring ê modayê ne û bi tesîra wan a mezin li ser modaya cîhanî tên zanin. [[Met Gala]], ku her sal li [[Muzexaneya Hunerê ya Metropoliten]] li Manhattanê tê lidarxistin, wekî lûtkeya cîhanî ya temsîldana qûwet, zengînî û tesîra modayê tê dîtin. Di hin derdorên modayê de, [[Tokyo]], [[London]] û [[Los Angeles]] jî wekî merkezên modayê yên asta duyê tên hesibandin. Di wan bajaran de [[Hefteya modayê|hefteyên modayê]] tên lidarxistin, ku tê de sêwirîner koleksiyonên xwe yên nû yê kincan pêşkêşî temaşevanan dikin. Lêkolînekê temsîl da ku nêzîbûna fîzîkî ya li "Herêma Kincan" ([[Garment District]]) a Manhattanê, ji bo beşdarbûna di ekosîstema modaya amerîkî de xwedî giringî ye.<ref>{{cite journal |author=Elizabeth Currid-Halkett and Sarah Williams |date=February 10, 2014 |title=New York's Fashion Industry Reveals a New Truth About Economic Clusters |url=https://hbr.org/2014/02/new-yorks-fashion-industry-reveals-a-new-truth-about-economic-clusters |journal=[[Harvard Business Review]] |access-date=May 8, 2023}}</ref> Lêbelê, moda di asteke berbiçav de derbasî qada înternetê bûye; bi wî awayî, her çend giringiya coxrafyayî ya bajaran wekî paytextên modayê hîn jî di merkezê de be jî, bi hatina [[jîriya çêkirî]] re ew giringî hinekî kêm bûye. Îro, ''haute couture'' (sêwirana taybet û bi destan) bi awayekî berfireh, ligel firotina kincên hazir (ready-to-wear) û parfûman, di bin eynî marqeyê de tê pêşkêşkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Moda]] [[Kategorî:Cil]] 9yyljts9jg4sfdkmw9cx7mhygzhkw4l 0 330596 2101679 2026-11-04T07:27:54Z Kawa63 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2101679 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2101680 2101679 2026-11-04T07:38:10Z Kawa63 105128 /* */ 2101680 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Angkor Wat komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew, kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye. Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. 3psu7ufta3okh1r85wk040m434d43v6 2101681 2101680 2026-11-04T07:40:42Z Kawa63 105128 /* */ 2101681 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Angkor Wat komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew, kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye. Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Xmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. 3wegfh71lpzi0cvnk2es4z3rxlnxoke 2101682 2101681 2026-11-04T07:41:08Z Kawa63 105128 /* */ 2101682 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Angkor Wat komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew, kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye. Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Xmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. 8eb1czpoti5a7l7oewf68ftod4kx78c 2101683 2101682 2026-11-04T07:42:18Z Kawa63 105128 /* */ 2101683 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Angkor Wat komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew, kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye. Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Xmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ku ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. t73yu2kitu6mwx8l8he08ljmwcl6tmh 2101684 2101683 2026-11-04T07:47:48Z Kawa63 105128 /* */ 2101684 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Angkor Wat komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew, kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye. Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Xmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn. pu8v9l3tw3yok5ubcbvcnyswjh11s9p 2101685 2101684 2026-11-04T07:49:32Z Kawa63 105128 /* */ 2101685 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Angkor Wat komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew, kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye. Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Xmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn. Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. 7uvbyyvbzzi08fl1zchq9g1nplfe87q 2101686 2101685 2026-11-04T07:49:52Z Kawa63 105128 /* */ 2101686 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Angkor Wat komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew, kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye. Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Xmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn. Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} 8qxtvqfw2rjkowfpy98le0cjc4ct8rv 2101687 2101686 2026-11-04T07:50:36Z Kawa63 105128 /* */ 2101687 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} Angkor Wat komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew, kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye. Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Xmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn. Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} aldi41j5lxhqquaoyahifvu5gb53tt5 2101688 2101687 2026-11-04T07:50:52Z Kawa63 105128 /* */ 2101688 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} '''Angkor Wat''' komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew, kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye. Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Xmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn. Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} dvk8dedq3ib8wcxvxror401g61s8usn 2101689 2101688 2026-11-04T07:51:08Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Budîzm]] 2101689 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} '''Angkor Wat''' komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew, kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye. Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Xmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn. Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Budîzm]] ph4jxazl2ox5ic0i0z0d0v5fc6ap09b 2101690 2101689 2026-11-04T07:51:32Z Kawa63 105128 /* */ 2101690 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} '''Angkor Wat''' komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew, kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye.<ref>{{Cite news |title=Vision & Missions |url=https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328061031/https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=25 September 2026 |work=[[APSARA National Authority]] |language=en-US}}</ref> Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Xmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn. Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Budîzm]] mwbn1hjup24j9txwdcw8ws8ivicijo3 2101691 2101690 2026-11-04T07:52:03Z Kawa63 105128 /* */ 2101691 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} '''Angkor Wat''' komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew, kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye.<ref>{{Cite news |title=Vision & Missions |url=https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328061031/https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=25 September 2026 |work=[[APSARA National Authority]] |language=en-US}}</ref> Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Xmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn.<ref>{{Cite news |title=Archeological Research & Conservation - APSARA National Authority |url=https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328065233/https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=2026-03-03 |work=APSARA National Authority |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |url=https://cambodianess.com/article/korean-restorers-to-complete-final-section-of-angkor-wat-temples-top-floor |title=Korean Restorers to Complete Final Section of Angkor Wat Temple’s Top Floor |website=Cambodianess |date=4 March 2025 |access-date=9 August 2026 |publisher=Cambodian Media Broadcasting Corporation |surname=Ky |given=Chamna}}</ref> Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Budîzm]] iqloccetzkxlfnyxgiauylnb4399wsg 2101692 2101691 2026-11-04T07:52:17Z Kawa63 105128 /* */ 2101692 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} '''Angkor Wat''' komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye.<ref>{{Cite news |title=Vision & Missions |url=https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328061031/https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=25 September 2026 |work=[[APSARA National Authority]] |language=en-US}}</ref> Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Xmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn.<ref>{{Cite news |title=Archeological Research & Conservation - APSARA National Authority |url=https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328065233/https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=2026-03-03 |work=APSARA National Authority |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |url=https://cambodianess.com/article/korean-restorers-to-complete-final-section-of-angkor-wat-temples-top-floor |title=Korean Restorers to Complete Final Section of Angkor Wat Temple’s Top Floor |website=Cambodianess |date=4 March 2025 |access-date=9 August 2026 |publisher=Cambodian Media Broadcasting Corporation |surname=Ky |given=Chamna}}</ref> Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Budîzm]] rynz4otliyxx4pvw71f30vm93ixp2ia 2101693 2101692 2026-11-04T07:52:42Z Kawa63 105128 /* Çavkanî */ 2101693 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} '''Angkor Wat''' komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê xmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye.<ref>{{Cite news |title=Vision & Missions |url=https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328061031/https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=25 September 2026 |work=[[APSARA National Authority]] |language=en-US}}</ref> Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Xmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn.<ref>{{Cite news |title=Archeological Research & Conservation - APSARA National Authority |url=https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328065233/https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=2026-03-03 |work=APSARA National Authority |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |url=https://cambodianess.com/article/korean-restorers-to-complete-final-section-of-angkor-wat-temples-top-floor |title=Korean Restorers to Complete Final Section of Angkor Wat Temple’s Top Floor |website=Cambodianess |date=4 March 2025 |access-date=9 August 2026 |publisher=Cambodian Media Broadcasting Corporation |surname=Ky |given=Chamna}}</ref> Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Commons-biçûk}} [[Kategorî:Budîzm]] 47nqgnlw2ge8266eunjhycb886gc3l3 2101694 2101693 2026-11-04T07:54:00Z Kawa63 105128 /* */ 2101694 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} '''Angkor Wat''' (bi [[Zimanê khmerî|kmerî]]) komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê kmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye.<ref>{{Cite news |title=Vision & Missions |url=https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328061031/https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=25 September 2026 |work=[[APSARA National Authority]] |language=en-US}}</ref> Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Kmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn.<ref>{{Cite news |title=Archeological Research & Conservation - APSARA National Authority |url=https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328065233/https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=2026-03-03 |work=APSARA National Authority |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |url=https://cambodianess.com/article/korean-restorers-to-complete-final-section-of-angkor-wat-temples-top-floor |title=Korean Restorers to Complete Final Section of Angkor Wat Temple’s Top Floor |website=Cambodianess |date=4 March 2025 |access-date=9 August 2026 |publisher=Cambodian Media Broadcasting Corporation |surname=Ky |given=Chamna}}</ref> Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Commons-biçûk}} [[Kategorî:Budîzm]] hpiesl2z36atw39cnrjxgc45xefz9ge 2101695 2101694 2026-11-04T07:54:13Z Kawa63 105128 /* */ 2101695 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} '''Angkor Wat''' (bi [[Zimanê khmerî|kmerî]]: ) komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê kmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye.<ref>{{Cite news |title=Vision & Missions |url=https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328061031/https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=25 September 2026 |work=[[APSARA National Authority]] |language=en-US}}</ref> Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Kmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn.<ref>{{Cite news |title=Archeological Research & Conservation - APSARA National Authority |url=https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328065233/https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=2026-03-03 |work=APSARA National Authority |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |url=https://cambodianess.com/article/korean-restorers-to-complete-final-section-of-angkor-wat-temples-top-floor |title=Korean Restorers to Complete Final Section of Angkor Wat Temple’s Top Floor |website=Cambodianess |date=4 March 2025 |access-date=9 August 2026 |publisher=Cambodian Media Broadcasting Corporation |surname=Ky |given=Chamna}}</ref> Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Commons-biçûk}} [[Kategorî:Budîzm]] 4b804snpdh0hgbsojfcoxx5c8veikov 2101696 2101695 2026-11-04T07:54:25Z Kawa63 105128 /* */ 2101696 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} '''Angkor Wat''' (bi [[Zimanê khmerî|kmerî]]: អង្គរវត្ត, ) komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê kmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye.<ref>{{Cite news |title=Vision & Missions |url=https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328061031/https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=25 September 2026 |work=[[APSARA National Authority]] |language=en-US}}</ref> Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Kmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn.<ref>{{Cite news |title=Archeological Research & Conservation - APSARA National Authority |url=https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328065233/https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=2026-03-03 |work=APSARA National Authority |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |url=https://cambodianess.com/article/korean-restorers-to-complete-final-section-of-angkor-wat-temples-top-floor |title=Korean Restorers to Complete Final Section of Angkor Wat Temple’s Top Floor |website=Cambodianess |date=4 March 2025 |access-date=9 August 2026 |publisher=Cambodian Media Broadcasting Corporation |surname=Ky |given=Chamna}}</ref> Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Commons-biçûk}} [[Kategorî:Budîzm]] glcn0qe9p90l1xm28c7yv9a8sj7zl37 2101697 2101696 2026-11-04T07:54:44Z Kawa63 105128 /* */ 2101697 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} '''Angkor Wat''' (bi [[Zimanê khmerî|kmerî]]: អង្គរវត្ត, ''Ǎngkô Voə̆t'') komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê kmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye.<ref>{{Cite news |title=Vision & Missions |url=https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328061031/https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=25 September 2026 |work=[[APSARA National Authority]] |language=en-US}}</ref> Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Kmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn.<ref>{{Cite news |title=Archeological Research & Conservation - APSARA National Authority |url=https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328065233/https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=2026-03-03 |work=APSARA National Authority |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |url=https://cambodianess.com/article/korean-restorers-to-complete-final-section-of-angkor-wat-temples-top-floor |title=Korean Restorers to Complete Final Section of Angkor Wat Temple’s Top Floor |website=Cambodianess |date=4 March 2025 |access-date=9 August 2026 |publisher=Cambodian Media Broadcasting Corporation |surname=Ky |given=Chamna}}</ref> Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Commons-biçûk}} [[Kategorî:Budîzm]] 664oc8iygns2xxe9sx9agfsulnqk40e 2101698 2101697 2026-11-04T07:54:52Z Kawa63 105128 /* */ 2101698 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Angkor Wat''' (bi [[Zimanê khmerî|kmerî]]: អង្គរវត្ត, ''Ǎngkô Voə̆t'') komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew kompleksa dînî ya herî mezin a Dunyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê kmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye.<ref>{{Cite news |title=Vision & Missions |url=https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328061031/https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=25 September 2026 |work=[[APSARA National Authority]] |language=en-US}}</ref> Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Kmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocyayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn.<ref>{{Cite news |title=Archeological Research & Conservation - APSARA National Authority |url=https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328065233/https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=2026-03-03 |work=APSARA National Authority |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |url=https://cambodianess.com/article/korean-restorers-to-complete-final-section-of-angkor-wat-temples-top-floor |title=Korean Restorers to Complete Final Section of Angkor Wat Temple’s Top Floor |website=Cambodianess |date=4 March 2025 |access-date=9 August 2026 |publisher=Cambodian Media Broadcasting Corporation |surname=Ky |given=Chamna}}</ref> Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Commons-biçûk}} [[Kategorî:Budîzm]] rxefqigu5u71cfh1tdkzavaooo933mp 2101699 2101698 2026-11-04T08:26:11Z Avestaboy 34898 /* */ Rastnivîsîn 2101699 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Angkor Wat''' (bi [[Zimanê khmerî|kmerî]]: អង្គរវត្ត, ''Ǎngkô Voə̆t'') komplekseke perestgehên [[Budîzm|budîst]] a mezheba [[Theravada]] ye ku li [[Siem Reap]], [[Kamboca|Kambocayê]] cih digire; ew der di eslê xwe de wekî perestgeheke [[Hinduîzm|hindu]] ya [[Vaîşnavaîzm|Vaîşnava]] hatiye avakirin. Ew kompleksa dînî ya herî mezin a Dinyayê ye. Kompleks li herêmeke bi mezinahiya 162,6 hektarî di nava paytexta çaxa navîn a [[Angkor]] de hatiye bicihkirin. Ew di navbera salên 1113 û 1150ê {{Pz}} de, wexta desthilatdariya padîşahê kmer [[Suryavarman II]] de, wekî perestgeheke hindu ya ji bo xwedawend [[Vîşnû]] hatiye avakirin. Ji dawiya asra 13ê û pê ve, bi pejirandina dîna budîzmê ji aliyê padîşahên xmer ve, ew kompleks bi zaman re yawaş veguherî wekî perestgeheke budîst. Angkor Wat heta îro wekî manastireke budîst û merkezeke aktîv a îbadeta budîstan maye.<ref>{{Cite news |title=Vision & Missions |url=https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328061031/https://apsaraauthority.gov.kh/apsara-authority-main/vision-mission/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=25 September 2026 |work=[[APSARA National Authority]] |language=en-US}}</ref> Ew der bi mezinahiya xwe ya heybet, nexşên ser dîwaran ên berfireh û yekparçeyiya mîmarî ya ku taybetmendiya mîmariya xmerî e, tê zanin. Berevajî piraniya perestgehên din ên Angkorê, ew perestgeh ber bi rojava ve hatiye avakirin. Angkor Wat sembola Kambocyayê ye û li ser ala miletî ya Kambocyayê cih digire. Perestgeh ji aliyê Suryavarman II ve li [[Yaśodharapura]], paytexta [[Împeratoriya Kmer]], wekî perestgehek dewletê hatiye çêkirin û bi gelemperî tê hesibandin ku wekî goristana wî hatiye çêkirin. Dizayna wê ya mîmarî formên çiyayê perestgehê û perestgehên galeriyên ku taybetmendiya mîmariya xmerî ne, li hev dicivîne. Xerîteya giştî bi gelemperî wekî temsîlek sembolîk a [[çiyayê Merûyê]] tê şirovekirin, ko termek kozmolojîk e ku hem ji hêla kevneşopiyên hindu û hem jî ji hêla budîst ve tê parvekirin. Kompleks bi xendekek fireh dorpêçkirî ye û bi dîwarekî derve ve hatiye dorpêçkirin, ko di hindurê wê de sê galeriyên ku bi pêşve diçin ber bi [[Quincunx|quincunxek]] merkezî ya bircên bilind ve bilind dibin. Ji dawiya asra 13an û pê ve, Angkor Wat bi piranî bi budîzma Theravada ve hat girêdan. Ew ji bo îbadeta budîstan hat hazirkirin û bi awayekî domdar ji bo armancên dînî hate bikaranîn; ew yek bû sebeb ko ew were parastin û heta îro bimîne, wekî semboleke giring a dînî, kulturî û miletî ya Kambocayê. Kompleksa perestgehê, berî ko di asra 20ê de xebatên restorasyonê lê dest pê bikin, ji îş ketibû û hatibû terikandin; di wê projeyê de gelek saziyên enternasiyonel cih girtin. Îşên restorasyonê ji hêla Komîteya Koordînasyona Enternasiyonel ya ji bo Parastin û Pêşxistina Cihê Tarîxî yê Angkorê (ICC-Angkor) ve hatin koordînekirin; ew komîte di sala 1993yê de di bin banê [[UNESCO|UNESCOyê]] de hat avakirin. Di nav beşdarên sereke de [[Fransa]] (bi rêya [[École française d'Extrême-Orient]]), [[Japon]] (JASA), [[Hindistan]] ([[Archaeological Survey of India]]), [[Almanya]] (GACP), [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] ([[World Monuments Fund]]), [[Komara Korêyê]], [[Çîn]] û [[Îtalya]] hebûn.<ref>{{Cite news |title=Archeological Research & Conservation - APSARA National Authority |url=https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328065233/https://apsaraauthority.gov.kh/our-work/archeological-research-conservation/ |archive-date=28 March 2025 |access-date=2026-03-03 |work=APSARA National Authority |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |url=https://cambodianess.com/article/korean-restorers-to-complete-final-section-of-angkor-wat-temples-top-floor |title=Korean Restorers to Complete Final Section of Angkor Wat Temple’s Top Floor |website=Cambodianess |date=4 March 2025 |access-date=9 August 2026 |publisher=Cambodian Media Broadcasting Corporation |surname=Ky |given=Chamna}}</ref> Perestgeh bi mîmariya xwe û bi nexşên xwe yên ser dîwaran û peykerên telebeyan ko dîwarên wê xemilandine, tê zanin. Herêma Angkorê di sala 1992yê de wekîcihekî [[Kelepûra Cîhanê ya UNESCO|Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê]] hate temsîl kirin. Angkor Wat cihekî turîzm yê giring e û her sal zêdetirî 2.5 milyon turîst dikişîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Commons-biçûk}} [[Kategorî:Budîzm]] g7xxidc7gou4gox8zksjwj2j1icd5nv 0 330597 2101704 2026-11-04T10:53:28Z Kawa63 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2101704 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2101705 2101704 2026-11-04T10:56:53Z Kawa63 105128 /* */ 2101705 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Peter li Vatîkanê (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî Bazîlikaya Pîroz Peter (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Peter bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. syl53wo5hav9p94gvtw4ns6fl3ta1ca 2101708 2101705 2026-11-04T11:01:25Z Kawa63 105128 /* */ 2101708 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Peter li Vatîkanê (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî Bazîlikaya Pîroz Peter (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Peter bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Peter, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Peter wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin. bkftc78dij74y44yf4gqaqumfptoo4q 2101710 2101708 2026-11-04T11:05:33Z Kawa63 105128 2101710 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî Bazîlikaya Pîroz Petrûs (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin. Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin. Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û pîskopos li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. k6zuth1z9hw6s2im4ngw7u27e77s41g 2101711 2101710 2026-11-04T11:05:42Z Kawa63 105128 /* */ 2101711 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî Bazîlikaya Pîroz Petrûs (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin. Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin. Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û papa li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. n0wzk7j8mjb10wsjuxuzw5751qf3h5n 2101712 2101711 2026-11-04T11:05:54Z Kawa63 105128 Kawa63î/ê navê [[Bazîlîkaya Pîroz Peter]] weke [[Bazîlîkaya Pîroz Petrûs]] guhart 2101711 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî Bazîlikaya Pîroz Petrûs (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin. Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin. Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û papa li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. n0wzk7j8mjb10wsjuxuzw5751qf3h5n 2101715 2101712 2026-11-04T11:08:49Z Kawa63 105128 /* */ 2101715 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî Bazîlikaya Pîroz Petrûs (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin. Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin. Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û papa li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hem wekî cihekî ziyaretê û hem jî ji ber aktîvîteyên wê yên ayînî navdar e. Papa di dirêjahiya salê de, çi li nava bazîlîkayê be û çi jî li Meydana Pîroz Petrûs a li kêleka wê be, serokatiya gelek ayînan dike; ew ayîn bi hezaran kesî, ji 15.000 bigire heta zêdetirî 80.000, dikişînin cem xwe. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs bi gelek aliyan ve bi dêra xiristiyan a destpêkê, papatiyê, [[Reformasyon|Reformasyona Protestan]] û dij-reformasyona katolîk, herwiha bi gelek hunermendan re, bi taybetî Michelangelo ve, girêdayî ye. Wekî esereke mîmarî, ew wekî avahiya herî mezin a serdema wê tê hesibandin. c0jq4h9xo0ahwxx3rpsgm5rdz4mvdi3 2101717 2101715 2026-11-04T11:11:58Z Kawa63 105128 2101717 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî Bazîlikaya Pîroz Petrûs (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin. Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin. Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û papa li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hem wekî cihekî ziyaretê û hem jî ji ber aktîvîteyên wê yên ayînî navdar e. Papa di dirêjahiya salê de, çi li nava bazîlîkayê be û çi jî li Meydana Pîroz Petrûs a li kêleka wê be, serokatiya gelek ayînan dike; ew ayîn bi hezaran kesî, ji 15.000 bigire heta zêdetirî 80.000, dikişînin cem xwe. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs bi gelek aliyan ve bi dêra xiristiyan a destpêkê, papatiyê, [[Reformasyon|Reformasyona Protestan]] û dij-reformasyona katolîk, herwiha bi gelek hunermendan re, bi taybetî Michelangelo ve, girêdayî ye. Wekî esereke mîmarî, ew wekî avahiya herî mezin a serdema wê tê hesibandin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, piştî Bazîlîkaya Pîroz John Lateran, di rêza duyê de cih digire. Ew yek ji çar dêrên Dunyayê ye ko xwediyê statuya "bazîlîkaya mezin a papayî" ne - ko her çar jî li Romayê ne - û her wiha yek ji [[Heft Dêrên Hecê yên Romayê]] ye. Berevajî baweriya şaş a belavbûyî, ew der ne katedral e; ji ber ku ne navenda rûniştina pîskoposkekî ye. gprxq3bexoi6002bfegju7z7j47qt9g 2101718 2101717 2026-11-04T11:13:04Z Kawa63 105128 2101718 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî Bazîlikaya Pîroz Petrûs (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin. Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin. Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û papa li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hem wekî cihekî ziyaretê û hem jî ji ber aktîvîteyên wê yên ayînî navdar e. Papa di dirêjahiya salê de, çi li nava bazîlîkayê be û çi jî li Meydana Pîroz Petrûs a li kêleka wê be, serokatiya gelek ayînan dike; ew ayîn bi hezaran kesî, ji 15.000 bigire heta zêdetirî 80.000, dikişînin cem xwe. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs bi gelek aliyan ve bi dêra xiristiyan a destpêkê, papatiyê, [[Reformasyon|Reformasyona Protestan]] û dij-reformasyona katolîk, herwiha bi gelek hunermendan re, bi taybetî Michelangelo ve, girêdayî ye. Wekî esereke mîmarî, ew wekî avahiya herî mezin a serdema wê tê hesibandin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, piştî Bazîlîkaya Pîroz John Lateran, di rêza duyê de cih digire. Ew yek ji çar dêrên Dunyayê ye ko xwediyê statuya "bazîlîkaya mezin a papayî" ne - ko her çar jî li Romayê ne - û her wiha yek ji [[Heft Dêrên Hecê yên Romayê]] ye. Berevajî baweriya şaş a belavbûyî, ew der ne katedral e; ji ber ku ne navenda rûniştina pîskoposkekî ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} iph0gymwjvxwkrfll6kwbbqsh6f2f52 2101719 2101718 2026-11-04T11:15:02Z Kawa63 105128 /* */ 2101719 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî Bazîlikaya Pîroz Petrûs (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin. Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin. Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û papa li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hem wekî cihekî ziyaretê û hem jî ji ber aktîvîteyên wê yên ayînî navdar e. Papa di dirêjahiya salê de, çi li nava bazîlîkayê be û çi jî li Meydana Pîroz Petrûs a li kêleka wê be, serokatiya gelek ayînan dike; ew ayîn bi hezaran kesî, ji 15.000 bigire heta zêdetirî 80.000, dikişînin cem xwe. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs bi gelek aliyan ve bi dêra xiristiyan a destpêkê, papatiyê, [[Reformasyon|Reformasyona Protestan]] û dij-reformasyona katolîk, herwiha bi gelek hunermendan re, bi taybetî Michelangelo ve, girêdayî ye. Wekî esereke mîmarî, ew wekî avahiya herî mezin a serdema wê tê hesibandin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, piştî Bazîlîkaya Pîroz John Lateran, di rêza duyê de cih digire. Ew yek ji çar dêrên Dunyayê ye ko xwediyê statuya "bazîlîkaya mezin a papayî" ne - ko her çar jî li Romayê ne - û her wiha yek ji [[Heft Dêrên Hecê yên Romayê]] ye. Berevajî baweriya şaş a belavbûyî, ew der ne katedral e; ji ber ku ne navenda rûniştina pîskoposkekî ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} f11q5jc3u5nusw15dlg6kzxpz0nba94 2101720 2101719 2026-11-04T11:16:32Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Vatîkan]] 2101720 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî Bazîlikaya Pîroz Petrûs (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin. Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin. Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û papa li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hem wekî cihekî ziyaretê û hem jî ji ber aktîvîteyên wê yên ayînî navdar e. Papa di dirêjahiya salê de, çi li nava bazîlîkayê be û çi jî li Meydana Pîroz Petrûs a li kêleka wê be, serokatiya gelek ayînan dike; ew ayîn bi hezaran kesî, ji 15.000 bigire heta zêdetirî 80.000, dikişînin cem xwe. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs bi gelek aliyan ve bi dêra xiristiyan a destpêkê, papatiyê, [[Reformasyon|Reformasyona Protestan]] û dij-reformasyona katolîk, herwiha bi gelek hunermendan re, bi taybetî Michelangelo ve, girêdayî ye. Wekî esereke mîmarî, ew wekî avahiya herî mezin a serdema wê tê hesibandin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, piştî Bazîlîkaya Pîroz John Lateran, di rêza duyê de cih digire. Ew yek ji çar dêrên Dunyayê ye ko xwediyê statuya "bazîlîkaya mezin a papayî" ne - ko her çar jî li Romayê ne - û her wiha yek ji [[Heft Dêrên Hecê yên Romayê]] ye. Berevajî baweriya şaş a belavbûyî, ew der ne katedral e; ji ber ku ne navenda rûniştina pîskoposkekî ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Vatîkan]] a7gca4c2bb6kqpk6nk3besntyd5iytx 2101721 2101720 2026-11-04T11:16:42Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Dêr]] 2101721 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî Bazîlikaya Pîroz Petrûs (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin. Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin. Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û papa li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hem wekî cihekî ziyaretê û hem jî ji ber aktîvîteyên wê yên ayînî navdar e. Papa di dirêjahiya salê de, çi li nava bazîlîkayê be û çi jî li Meydana Pîroz Petrûs a li kêleka wê be, serokatiya gelek ayînan dike; ew ayîn bi hezaran kesî, ji 15.000 bigire heta zêdetirî 80.000, dikişînin cem xwe. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs bi gelek aliyan ve bi dêra xiristiyan a destpêkê, papatiyê, [[Reformasyon|Reformasyona Protestan]] û dij-reformasyona katolîk, herwiha bi gelek hunermendan re, bi taybetî Michelangelo ve, girêdayî ye. Wekî esereke mîmarî, ew wekî avahiya herî mezin a serdema wê tê hesibandin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, piştî Bazîlîkaya Pîroz John Lateran, di rêza duyê de cih digire. Ew yek ji çar dêrên Dunyayê ye ko xwediyê statuya "bazîlîkaya mezin a papayî" ne - ko her çar jî li Romayê ne - û her wiha yek ji [[Heft Dêrên Hecê yên Romayê]] ye. Berevajî baweriya şaş a belavbûyî, ew der ne katedral e; ji ber ku ne navenda rûniştina pîskoposkekî ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Vatîkan]] [[Kategorî:Dêr]] i0bl6ttcyukciwvwkwlvfbrnmhqriy9 2101722 2101721 2026-11-04T11:17:08Z Kawa63 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Avahiyên dîrokî]] 2101722 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî Bazîlikaya Pîroz Petrûs (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin. Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin. Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û papa li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hem wekî cihekî ziyaretê û hem jî ji ber aktîvîteyên wê yên ayînî navdar e. Papa di dirêjahiya salê de, çi li nava bazîlîkayê be û çi jî li Meydana Pîroz Petrûs a li kêleka wê be, serokatiya gelek ayînan dike; ew ayîn bi hezaran kesî, ji 15.000 bigire heta zêdetirî 80.000, dikişînin cem xwe. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs bi gelek aliyan ve bi dêra xiristiyan a destpêkê, papatiyê, [[Reformasyon|Reformasyona Protestan]] û dij-reformasyona katolîk, herwiha bi gelek hunermendan re, bi taybetî Michelangelo ve, girêdayî ye. Wekî esereke mîmarî, ew wekî avahiya herî mezin a serdema wê tê hesibandin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, piştî Bazîlîkaya Pîroz John Lateran, di rêza duyê de cih digire. Ew yek ji çar dêrên Dunyayê ye ko xwediyê statuya "bazîlîkaya mezin a papayî" ne - ko her çar jî li Romayê ne - û her wiha yek ji [[Heft Dêrên Hecê yên Romayê]] ye. Berevajî baweriya şaş a belavbûyî, ew der ne katedral e; ji ber ku ne navenda rûniştina pîskoposkekî ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Vatîkan]] [[Kategorî:Dêr]] [[Kategorî:Avahiyên dîrokî]] 149mo40eejmv6hqkl5jbl6lyt5th7vp 2101723 2101722 2026-11-04T11:17:44Z Kawa63 105128 /* */ 2101723 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} '''Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê''' (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî '''Bazîlikaya Pîroz Petrûs''' (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin. Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin. Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û papa li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hem wekî cihekî ziyaretê û hem jî ji ber aktîvîteyên wê yên ayînî navdar e. Papa di dirêjahiya salê de, çi li nava bazîlîkayê be û çi jî li Meydana Pîroz Petrûs a li kêleka wê be, serokatiya gelek ayînan dike; ew ayîn bi hezaran kesî, ji 15.000 bigire heta zêdetirî 80.000, dikişînin cem xwe. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs bi gelek aliyan ve bi dêra xiristiyan a destpêkê, papatiyê, [[Reformasyon|Reformasyona Protestan]] û dij-reformasyona katolîk, herwiha bi gelek hunermendan re, bi taybetî Michelangelo ve, girêdayî ye. Wekî esereke mîmarî, ew wekî avahiya herî mezin a serdema wê tê hesibandin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, piştî Bazîlîkaya Pîroz John Lateran, di rêza duyê de cih digire. Ew yek ji çar dêrên Dunyayê ye ko xwediyê statuya "bazîlîkaya mezin a papayî" ne - ko her çar jî li Romayê ne - û her wiha yek ji [[Heft Dêrên Hecê yên Romayê]] ye. Berevajî baweriya şaş a belavbûyî, ew der ne katedral e; ji ber ku ne navenda rûniştina pîskoposkekî ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Vatîkan]] [[Kategorî:Dêr]] [[Kategorî:Avahiyên dîrokî]] l1cyvywah8xgmrwdp1w3nnwsg82s7y0 2101724 2101723 2026-11-04T11:18:59Z Kawa63 105128 /* */ 2101724 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} '''Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê''' (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî '''Bazîlikaya Pîroz Petrûs''' (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin.<ref>{{cite web |url=http://www.reidsitaly.com/destinations/lazio/rome/sights/st_peters.html |title=St. Peter's Basilica (Basilica di San Pietro) in Rome, Italy |website=reidsitaly.com |access-date=22 February 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223025429/http://www.reidsitaly.com/destinations/lazio/rome/sights/st_peters.html |archive-date=23 February 2015}}</ref> Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin.<ref>{{Cite book |title=Guide to Saint Peter's Basilica |last1=Giuliani |first1=Giovanni |date=1995 |chapter=Altar of the Confession |url=https://stpetersbasilica.info/Docs/GuideSPB1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20230903155405/http://stpetersbasilica.info/Docs/GuideSPB3.htm#Confession |url-status=live |chapter-url=https://stpetersbasilica.info/Docs/GuideSPB3.htm#Confession |archivedate=3 September 2023 |accessdate=17 August 2021}}</ref> Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û papa li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hem wekî cihekî ziyaretê û hem jî ji ber aktîvîteyên wê yên ayînî navdar e. Papa di dirêjahiya salê de, çi li nava bazîlîkayê be û çi jî li Meydana Pîroz Petrûs a li kêleka wê be, serokatiya gelek ayînan dike; ew ayîn bi hezaran kesî, ji 15.000 bigire heta zêdetirî 80.000, dikişînin cem xwe.<ref>{{Cite web |url=http://www.papalaudience.org/papal-mass |title=Papal Mass |website=Papal Audience |accessdate=28 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224234912/http://www.papalaudience.org/papal-mass |archivedate=24 February 2021}}</ref> Bazîlîkaya Pîroz Petrûs bi gelek aliyan ve bi dêra xiristiyan a destpêkê, papatiyê, [[Reformasyon|Reformasyona Protestan]] û dij-reformasyona katolîk, herwiha bi gelek hunermendan re, bi taybetî Michelangelo ve, girêdayî ye. Wekî esereke mîmarî, ew wekî avahiya herî mezin a serdema wê tê hesibandin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, piştî Bazîlîkaya Pîroz John Lateran, di rêza duyê de cih digire. Ew yek ji çar dêrên Dunyayê ye ko xwediyê statuya "bazîlîkaya mezin a papayî" ne - ko her çar jî li Romayê ne - û her wiha yek ji [[Heft Dêrên Hecê yên Romayê]] ye. Berevajî baweriya şaş a belavbûyî, ew der ne katedral e; ji ber ku ne navenda rûniştina pîskoposkekî ye.<ref>{{Cite web |url=http://www.todayifoundout.com/index.php/2012/11/st-peters-basilica-in-vatican-is-not-the-official-church-of-the-pope/ |title=St. Peter's Basilica in Vatican Is Not The Official Church Of The Pope |website=Today I Found Out |date=19 November 2012 |access-date=14 February 2019 |language=en-US |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190215155922/http://www.todayifoundout.com/index.php/2012/11/st-peters-basilica-in-vatican-is-not-the-official-church-of-the-pope/ |archive-date=15 February 2019 |last=Noreen}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Vatîkan]] [[Kategorî:Dêr]] [[Kategorî:Avahiyên dîrokî]] ny7soigft9dwaul4fd2buu4y8wuh07t 2101725 2101724 2026-11-04T11:19:20Z Kawa63 105128 /* Çavkanî */ 2101725 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdanka giştî}} '''Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê''' (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî '''Bazîlikaya Pîroz Petrûs''' (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin.<ref>{{cite web |url=http://www.reidsitaly.com/destinations/lazio/rome/sights/st_peters.html |title=St. Peter's Basilica (Basilica di San Pietro) in Rome, Italy |website=reidsitaly.com |access-date=22 February 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223025429/http://www.reidsitaly.com/destinations/lazio/rome/sights/st_peters.html |archive-date=23 February 2015}}</ref> Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin.<ref>{{Cite book |title=Guide to Saint Peter's Basilica |last1=Giuliani |first1=Giovanni |date=1995 |chapter=Altar of the Confession |url=https://stpetersbasilica.info/Docs/GuideSPB1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20230903155405/http://stpetersbasilica.info/Docs/GuideSPB3.htm#Confession |url-status=live |chapter-url=https://stpetersbasilica.info/Docs/GuideSPB3.htm#Confession |archivedate=3 September 2023 |accessdate=17 August 2021}}</ref> Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û papa li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hem wekî cihekî ziyaretê û hem jî ji ber aktîvîteyên wê yên ayînî navdar e. Papa di dirêjahiya salê de, çi li nava bazîlîkayê be û çi jî li Meydana Pîroz Petrûs a li kêleka wê be, serokatiya gelek ayînan dike; ew ayîn bi hezaran kesî, ji 15.000 bigire heta zêdetirî 80.000, dikişînin cem xwe.<ref>{{Cite web |url=http://www.papalaudience.org/papal-mass |title=Papal Mass |website=Papal Audience |accessdate=28 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224234912/http://www.papalaudience.org/papal-mass |archivedate=24 February 2021}}</ref> Bazîlîkaya Pîroz Petrûs bi gelek aliyan ve bi dêra xiristiyan a destpêkê, papatiyê, [[Reformasyon|Reformasyona Protestan]] û dij-reformasyona katolîk, herwiha bi gelek hunermendan re, bi taybetî Michelangelo ve, girêdayî ye. Wekî esereke mîmarî, ew wekî avahiya herî mezin a serdema wê tê hesibandin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, piştî Bazîlîkaya Pîroz John Lateran, di rêza duyê de cih digire. Ew yek ji çar dêrên Dunyayê ye ko xwediyê statuya "bazîlîkaya mezin a papayî" ne - ko her çar jî li Romayê ne - û her wiha yek ji [[Heft Dêrên Hecê yên Romayê]] ye. Berevajî baweriya şaş a belavbûyî, ew der ne katedral e; ji ber ku ne navenda rûniştina pîskoposkekî ye.<ref>{{Cite web |url=http://www.todayifoundout.com/index.php/2012/11/st-peters-basilica-in-vatican-is-not-the-official-church-of-the-pope/ |title=St. Peter's Basilica in Vatican Is Not The Official Church Of The Pope |website=Today I Found Out |date=19 November 2012 |access-date=14 February 2019 |language=en-US |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190215155922/http://www.todayifoundout.com/index.php/2012/11/st-peters-basilica-in-vatican-is-not-the-official-church-of-the-pope/ |archive-date=15 February 2019 |last=Noreen}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Commons-biçûk}} [[Kategorî:Vatîkan]] [[Kategorî:Dêr]] [[Kategorî:Avahiyên dîrokî]] 4zxl2awroa5jgxu1r42hxunfetyxkty 2101726 2101725 2026-11-04T11:19:35Z Kawa63 105128 /* */ 2101726 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Bazîlikaya Papayî ya Pîroz Petrûs li Vatîkanê''' (bi [[Zimanê îtalî|îtalî]]: ''Basilica Papale di San Pietro in Vaticano''), an jî bi kurtasî '''Bazîlikaya Pîroz Petrûs''' (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''Basilica Sancti Petri''; bi îtalî: ''Basilica di San Pietro''), dêreke ji çaxa [[Mîmariya ronesansê|Ronesansa Îtalyayê]] ye ku li [[Vatîkan|Bajarê Vatîkanê]] cih digire; Vatîkan dewleteke biçûk a serbixwe ye ku di nava bajarê [[Roma|Romayê]] (Îtalya) de hatiye dorpêçkirin. Plana wê di asra 15ê de, pêşî ji hêla [[Papa Nîkolaws V]] û piştre ji hêla [[Papa Jûliyûs II]] ve hate hazirkirin, da ku şûna Bazîlikaya kevin a Pîroz Petrûs bigire; bazîlikaya kevin di asra çarê de ji hêla împeratorê Romayê [[Konstantînê Mezin]] ve hatibû avakirin. Avakirina bazîlikaya heyî di 18ê nîsana 1506ê de dest pê kir û di 18ê mijdara 1626ê de bi dawî bû. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, ko bi piranî ji hêla [[Donato Bramante]], [[Michelangelo]] û [[Carlo Maderno]] ve hatiye sêwirandin – ligel qad û pêkhateyên ku ji hêla [[Gian Lorenzo Bernini]] ve hatine çêkirin – yek ji eserên herî navdar ên mîmariya Ronesansa Îtalyayê ye û ji hêla pîvana hundirîn ve dêra herî mezin a Dunyayê ye. Her çend ne dêra sereke ya [[dêra katolîk]] be û ne jî katedrala [[Dîoseza Romayê]] be (ew peykerên hanê ji bo [[Bazîlîkaya Pîroz John Lateran a li Romayê]] ne), Pîroz Petrûs wekî yek ji cihên pîroz ên herî giring ya katolîkan tê hesibandin. Ew wekî derxaneyeke ku "di cîhana xiristiyanan de xwedî cihekî bêhempa ye" û wekî "ya herî mezin di nav hemû dêrên cîhana xiristiyanan de" hatiye terîf kirin.<ref>{{cite web |url=http://www.reidsitaly.com/destinations/lazio/rome/sights/st_peters.html |title=St. Peter's Basilica (Basilica di San Pietro) in Rome, Italy |website=reidsitaly.com |access-date=22 February 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223025429/http://www.reidsitaly.com/destinations/lazio/rome/sights/st_peters.html |archive-date=23 February 2015}}</ref> Li gorî kevneşopiya katolîkî de, ew bazîlîka cihê veşartina [[Pîroz Petrûs]] e; ew di nav şandiyên [[Îsa]] de yê herî sereke û herwiha yekê [[Papa|Papayê Romayê]] bû. [[Gora Pîroz Petrûsê]] rasterast di binê gorgeha mezin a bazîlîkayê de ye, ko wekî ''[[Altar]]'' jî tê zanin.<ref>{{Cite book |title=Guide to Saint Peter's Basilica |last1=Giuliani |first1=Giovanni |date=1995 |chapter=Altar of the Confession |url=https://stpetersbasilica.info/Docs/GuideSPB1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20230903155405/http://stpetersbasilica.info/Docs/GuideSPB3.htm#Confession |url-status=live |chapter-url=https://stpetersbasilica.info/Docs/GuideSPB3.htm#Confession |archivedate=3 September 2023 |accessdate=17 August 2021}}</ref> Ji ber wê yekê, ji serdema xiristiyaniyên destpêkê ve, gelek papa, kardînal û papa li Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hatine veşartin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs hem wekî cihekî ziyaretê û hem jî ji ber aktîvîteyên wê yên ayînî navdar e. Papa di dirêjahiya salê de, çi li nava bazîlîkayê be û çi jî li Meydana Pîroz Petrûs a li kêleka wê be, serokatiya gelek ayînan dike; ew ayîn bi hezaran kesî, ji 15.000 bigire heta zêdetirî 80.000, dikişînin cem xwe.<ref>{{Cite web |url=http://www.papalaudience.org/papal-mass |title=Papal Mass |website=Papal Audience |accessdate=28 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224234912/http://www.papalaudience.org/papal-mass |archivedate=24 February 2021}}</ref> Bazîlîkaya Pîroz Petrûs bi gelek aliyan ve bi dêra xiristiyan a destpêkê, papatiyê, [[Reformasyon|Reformasyona Protestan]] û dij-reformasyona katolîk, herwiha bi gelek hunermendan re, bi taybetî Michelangelo ve, girêdayî ye. Wekî esereke mîmarî, ew wekî avahiya herî mezin a serdema wê tê hesibandin. Bazîlîkaya Pîroz Petrûs, piştî Bazîlîkaya Pîroz John Lateran, di rêza duyê de cih digire. Ew yek ji çar dêrên Dunyayê ye ko xwediyê statuya "bazîlîkaya mezin a papayî" ne - ko her çar jî li Romayê ne - û her wiha yek ji [[Heft Dêrên Hecê yên Romayê]] ye. Berevajî baweriya şaş a belavbûyî, ew der ne katedral e; ji ber ku ne navenda rûniştina pîskoposkekî ye.<ref>{{Cite web |url=http://www.todayifoundout.com/index.php/2012/11/st-peters-basilica-in-vatican-is-not-the-official-church-of-the-pope/ |title=St. Peter's Basilica in Vatican Is Not The Official Church Of The Pope |website=Today I Found Out |date=19 November 2012 |access-date=14 February 2019 |language=en-US |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190215155922/http://www.todayifoundout.com/index.php/2012/11/st-peters-basilica-in-vatican-is-not-the-official-church-of-the-pope/ |archive-date=15 February 2019 |last=Noreen}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Commons-biçûk}} [[Kategorî:Vatîkan]] [[Kategorî:Dêr]] [[Kategorî:Avahiyên dîrokî]] rahda0xhntpompyv4g5y78xpvxmj0es 0 330598 2101713 2026-11-04T11:05:54Z Kawa63 105128 Kawa63î/ê navê [[Bazîlîkaya Pîroz Peter]] weke [[Bazîlîkaya Pîroz Petrûs]] guhart 2101713 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Bazîlîkaya Pîroz Petrûs]] 8vb90psyo1nz8yni5576ttvqto0sua9