Lîsteya weşanxaneyên ku bi kurdî diweşînin

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ku">
  <siteinfo>
    <sitename>Wîkîpediya</sitename>
    <dbname>kuwiki</dbname>
    <base>https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAk</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medya</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Taybet</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Gotûbêj</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Bikarhêner</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Gotûbêja bikarhêner</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wîkîpediya</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Gotûbêja Wîkîpediyayê</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Wêne</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Gotûbêja wêneyî</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Gotûbêja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Şablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Gotûbêja şablonê</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Alîkarî</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Gotûbêja alîkariyê</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorî</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Gotûbêja kategoriyê</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Gotûbêja portalê</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Gotûbêja modulê</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Lîsteya weşanxaneyên ku bi kurdî diweşînin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>929</id>
    <revision>
      <id>2102674</id>
      <parentid>2064149</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2447" sha1="s52xoohyvhwjrwow3i10tp7faf9srag" xml:space="preserve">Ev lîsteya wan [[weşanxane|weşanxaneyan]] e ku li Kurdistanê û cîhanê berhemên bi kurdî diweşînin.

== Weşanxaneyên kurdî ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+ Weşanxaneyên ku bi kurdî diweşînin
|-
! Navê weşanxaneyê
!
! Destpêka weşandinê
! Welat
! Not
|-
| [[Weşanxaneya Apec]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://apecpublishing.com&lt;/small&gt;
| APEC
| 1988&lt;ref&gt;https://apecpublishing.com/om-oss/&lt;/ref&gt;
| [[Swêd]]
|
|-
| [[Weşanên Aram]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;http://www.kurdilit.net/?p=2553&lt;/small&gt;
| Aram
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ava]]
| Ava
|
|
|
|-
| [[Weşanên Avesta]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.avestakitap.com&lt;/small&gt;
| Avesta
|
|
|
|-
| [[Weşanên Berfîn]]
| [[Berfîn]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Belkî]]
| [[Belkî]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Bajar]]
| [[Bajar (weşan)|Bajar]]
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Diljen]]
| Diljen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Doz]]
| Doz
|
|
|
|-
| [[Weşanên Evra]]
| Evra
|
|
|
|-
| [[Weşanên Firat]]
| [[Firat (weşanxane)|Firat]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Han]]
| Han
|
|
|
|-
| [[Weşanên Hivda İletişim]]
| Hivda İletişim
|
|
|
|-
| [[Weşanên J&amp;J]]
| J&amp;J
|
|
|
|-
| [[Weşanên Kent]]
| Kent
|
|
|
|-
| [[Weşanên Lîs]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.lisyayinevi.com&lt;/small&gt;
| Lîs
|
|
|
|-
| [[Weşanên Mezopotamya]]
| Mezopotamya
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûdem]]
| Nûdem
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûbihar]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.nubihar.com&lt;/small&gt;
| [[Nûbihar (kovar)|Nûbihar]]
|1992
|
|
|-
| [[Weşanên Özge]]
| Özge
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Pencinar]]
| Pencinar
|
|
|
|-
| [[Weşanên Sî]]
| Sî/Mîr
|
|
|
|-
| [[Weşanên Şilêrê]]
| Şilêre
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pêrî]]
| Perî
|
|
|
|-
| [[Weşanên Roja Nû]]
| Roja Nû
|
|
|
|-
| [[Weşanên Rewşen]]
| Rewşen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ronahî]]
| Ronahî
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Roşna]]
| Roşna
|
|
|
|-
| [[Weşanên Komela Jinên Kurdistanê li Swêdê]]
| Weşanên Komela&lt;br&gt;Jinên Kurdistanê li Swêdê
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pelê Sor]]
| Pelê Sor
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneyê Vate]]
| Vate
|
|
|
|-
| [[Weşanên Spîrêz]]
| [[Spîrêz]]
|
| Dihok,&lt;br&gt;Herêma Kurdistana Iraqê
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
|
| Stembol,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
|
| Amed, Bakurê Kurdistanê,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
|}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Lîste]]
[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>s52xoohyvhwjrwow3i10tp7faf9srag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102677</id>
      <parentid>2102674</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2348" sha1="c4a398j9dv02xvqkrw64dgypj26c70r" xml:space="preserve">
== Weşanxaneyên kurdî ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+ We|weşanxaneyanşa eyên ku bi kurdî diweşînin
|-
! Navê weşanxaneyê
!
! Destpêka weşandinê
! Welat
! Not
|-
| [[Weşanxaneya Apec]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://apecpublishing.com&lt;/small&gt;
| APEC
| 1988&lt;ref&gt;https://apecpublishing.com/om-oss/&lt;/ref&gt;
| [[Swêd]]
|
|-
| [[Weşanên Aram]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;http://www.kurdilit.net/?p=2553&lt;/small&gt;
| Aram
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ava]]
| Ava
|
|
|
|-
| [[Weşanên Avesta]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.avestakitap.com&lt;/small&gt;
| Avesta
|
|
|
|-
| [[Weşanên Berfîn]]
| [[Berfîn]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Belkî]]
| [[Belkî]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Bajar]]
| [[Bajar (weşan)|Bajar]]
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Diljen]]
| Diljen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Doz]]
| Doz
|
|
|
|-
| [[Weşanên Evra]]
| Evra
|
|
|
|-
| [[Weşanên Firat]]
| [[Firat (weşanxane)|Firat]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Han]]
| Han
|
|
|
|-
| [[Weşanên Hivda İletişim]]
| Hivda İletişim
|
|
|
|-
| [[Weşanên J&amp;J]]
| J&amp;J
|
|
|
|-
| [[Weşanên Kent]]
| Kent
|
|
|
|-
| [[Weşanên Lîs]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.lisyayinevi.com&lt;/small&gt;
| Lîs
|
|
|
|-
| [[Weşanên Mezopotamya]]
| Mezopotamya
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûdem]]
| Nûdem
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûbihar]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.nubihar.com&lt;/small&gt;
| [[Nûbihar (kovar)|Nûbihar]]
|1992
|
|
|-
| [[Weşanên Özge]]
| Özge
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Pencinar]]
| Pencinar
|
|
|
|-
| [[Weşanên Sî]]
| Sî/Mîr
|
|
|
|-
| [[Weşanên Şilêrê]]
| Şilêre
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pêrî]]
| Perî
|
|
|
|-
| [[Weşanên Roja Nû]]
| Roja Nû
|
|
|
|-
| [[Weşanên Rewşen]]
| Rewşen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ronahî]]
| Ronahî
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Roşna]]
| Roşna
|
|
|
|-
| [[Weşanên Komela Jinên Kurdistanê li Swêdê]]
| Weşanên Komela&lt;br&gt;Jinên Kurdistanê li Swêdê
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pelê Sor]]
| Pelê Sor
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneyê Vate]]
| Vate
|
|
|
|-
| [[Weşanên Spîrêz]]
| [[Spîrêz]]
|
| Dihok,&lt;br&gt;Herêma Kurdistana Iraqê
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
|
| Stembol,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
|
| Amed, Bakurê Kurdistanê,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
|}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Lîste]]
[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>c4a398j9dv02xvqkrw64dgypj26c70r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102678</id>
      <parentid>2102677</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <comment>Guhartoya [[Special:Diff/2102677|2102677]] yê [[Special:Contributions/Ahmed A Issa|Ahmed A Issa]] ([[User talk:Ahmed A Issa|gotûbêj]]) şûnde kir</comment>
      <origin>2102678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2447" sha1="s52xoohyvhwjrwow3i10tp7faf9srag" xml:space="preserve">Ev lîsteya wan [[weşanxane|weşanxaneyan]] e ku li Kurdistanê û cîhanê berhemên bi kurdî diweşînin.

== Weşanxaneyên kurdî ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+ Weşanxaneyên ku bi kurdî diweşînin
|-
! Navê weşanxaneyê
!
! Destpêka weşandinê
! Welat
! Not
|-
| [[Weşanxaneya Apec]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://apecpublishing.com&lt;/small&gt;
| APEC
| 1988&lt;ref&gt;https://apecpublishing.com/om-oss/&lt;/ref&gt;
| [[Swêd]]
|
|-
| [[Weşanên Aram]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;http://www.kurdilit.net/?p=2553&lt;/small&gt;
| Aram
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ava]]
| Ava
|
|
|
|-
| [[Weşanên Avesta]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.avestakitap.com&lt;/small&gt;
| Avesta
|
|
|
|-
| [[Weşanên Berfîn]]
| [[Berfîn]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Belkî]]
| [[Belkî]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Bajar]]
| [[Bajar (weşan)|Bajar]]
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Diljen]]
| Diljen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Doz]]
| Doz
|
|
|
|-
| [[Weşanên Evra]]
| Evra
|
|
|
|-
| [[Weşanên Firat]]
| [[Firat (weşanxane)|Firat]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Han]]
| Han
|
|
|
|-
| [[Weşanên Hivda İletişim]]
| Hivda İletişim
|
|
|
|-
| [[Weşanên J&amp;J]]
| J&amp;J
|
|
|
|-
| [[Weşanên Kent]]
| Kent
|
|
|
|-
| [[Weşanên Lîs]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.lisyayinevi.com&lt;/small&gt;
| Lîs
|
|
|
|-
| [[Weşanên Mezopotamya]]
| Mezopotamya
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûdem]]
| Nûdem
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûbihar]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.nubihar.com&lt;/small&gt;
| [[Nûbihar (kovar)|Nûbihar]]
|1992
|
|
|-
| [[Weşanên Özge]]
| Özge
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Pencinar]]
| Pencinar
|
|
|
|-
| [[Weşanên Sî]]
| Sî/Mîr
|
|
|
|-
| [[Weşanên Şilêrê]]
| Şilêre
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pêrî]]
| Perî
|
|
|
|-
| [[Weşanên Roja Nû]]
| Roja Nû
|
|
|
|-
| [[Weşanên Rewşen]]
| Rewşen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ronahî]]
| Ronahî
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Roşna]]
| Roşna
|
|
|
|-
| [[Weşanên Komela Jinên Kurdistanê li Swêdê]]
| Weşanên Komela&lt;br&gt;Jinên Kurdistanê li Swêdê
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pelê Sor]]
| Pelê Sor
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneyê Vate]]
| Vate
|
|
|
|-
| [[Weşanên Spîrêz]]
| [[Spîrêz]]
|
| Dihok,&lt;br&gt;Herêma Kurdistana Iraqê
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
|
| Stembol,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
|
| Amed, Bakurê Kurdistanê,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
|}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Lîste]]
[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>s52xoohyvhwjrwow3i10tp7faf9srag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102688</id>
      <parentid>2102678</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Weşanxaneyên kurdî */</comment>
      <origin>2102688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2690" sha1="s693o5doiew9exgcioucn8kreqppdxj" xml:space="preserve">Ev lîsteya wan [[weşanxane|weşanxaneyan]] e ku li Kurdistanê û cîhanê berhemên bi kurdî diweşînin.

== Weşanxaneyên kurdî ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+ Weşanxaneyên ku bi kurdî diweşînin
|-
! Navê weşanxaneyê
!
! Destpêka weşandinê
! Welat
! Not
|-
| [[Weşanxaneya Apec]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://apecpublishing.com&lt;/small&gt;
| APEC
| 1988&lt;ref&gt;https://apecpublishing.com/om-oss/&lt;/ref&gt;
| [[Swêd]]
|
|-
| [[Weşanên Aram]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;http://www.kurdilit.net/?p=2553&lt;/small&gt;
| Aram
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ava]]
| Ava
|
|
|
|-
| [[Weşanên Avesta]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.avestakitap.com&lt;/small&gt;
| Avesta
|
|
|
|-
| [[Weşanên Berfîn]]
| [[Berfîn]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Belkî]]
| [[Belkî]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Bajar]]
| [[Bajar (weşan)|Bajar]]
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Diljen]]
| Diljen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Doz]]
| Doz
|
|
|
|-
| [[Weşanên Evra]]
| Evra
|
|
|
|-
| [[Weşanên Firat]]
| [[Firat (weşanxane)|Firat]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Han]]
| Han
|
|
|
|-
| [[Weşanên Hivda İletişim]]
| Hivda İletişim
|
|
|
|-
| [[Weşanên J&amp;J]]
| J&amp;J
|
|
|
|-
| [[Weşanên Kent]]
| Kent
|
|
|
|-
| [[Weşanên Lîs]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.lisyayinevi.com&lt;/small&gt;
| Lîs
|
|
|
|-
| [[Weşanên Mezopotamya]]
| Mezopotamya
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûdem]]
| Nûdem
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûbihar]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.nubihar.com&lt;/small&gt;
| [[Nûbihar (kovar)|Nûbihar]]
|1992
|
|
|-
| [[Weşanên Özge]]
| Özge
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Pencinar]]
| Pencinar
|
|
|
|-
| [[Weşanên Sî]]
| Sî/Mîr
|
|
|
|-
| [[Weşanên Şilêrê]]
| Şilêre
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pêrî]]
| Perî
|
|
|
|-
| [[Weşanên Roja Nû]]
| Roja Nû
|
|
|
|-
| [[Weşanên Rewşen]]
| Rewşen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ronahî]]
| Ronahî
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Roşna]]
| Roşna
|
|
|
|-
| [[Weşanên Komela Jinên Kurdistanê li Swêdê]]
| Weşanên Komela&lt;br&gt;Jinên Kurdistanê li Swêdê
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pelê Sor]]
| Pelê Sor
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneyê Vate]]
| Vate
|
|
|
|-
| [[Spîrêz|Weşanên Spîrêz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.spirez.org&lt;/small&gt;
| Spîrêz
| 10/02/2002&lt;ref&gt;{{Çavkaniya torê |url=https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf |title=About Us |publisher=Weşanxaneya Spîrêz |language=îngilîzî |access-date=2026-03-30}}&lt;/ref&gt;
| [[Dihok]],&lt;br&gt;[[Başûrê Kurdistanê]]
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
|
| Stembol,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
|
| Amed, Bakurê Kurdistanê,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
|}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Lîste]]
[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>s693o5doiew9exgcioucn8kreqppdxj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102690</id>
      <parentid>2102688</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2622" sha1="flz9hlsbfwg837ze5ko2zgho7v2gl8y" xml:space="preserve">Ev lîsteya wan [[weşanxane|weşanxaneyan]] e ku li Kurdistanê û cîhanê berhemên bi kurdî diweşînin.

== Weşanxaneyên kurdî ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+ Weşanxaneyên ku bi kurdî diweşînin
|-
! Navê weşanxaneyê
!
! Destpêka weşandinê
! Welat
! Not
|-
| [[Weşanxaneya Apec]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://apecpublishing.com&lt;/small&gt;
| APEC
| 1988&lt;ref&gt;https://apecpublishing.com/om-oss/&lt;/ref&gt;
| [[Swêd]]
|
|-
| [[Weşanên Aram]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;http://www.kurdilit.net/?p=2553&lt;/small&gt;
| Aram
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ava]]
| Ava
|
|
|
|-
| [[Weşanên Avesta]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.avestakitap.com&lt;/small&gt;
| Avesta
|
|
|
|-
| [[Weşanên Berfîn]]
| [[Berfîn]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Belkî]]
| [[Belkî]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Bajar]]
| [[Bajar (weşan)|Bajar]]
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Diljen]]
| Diljen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Doz]]
| Doz
|
|
|
|-
| [[Weşanên Evra]]
| Evra
|
|
|
|-
| [[Weşanên Firat]]
| [[Firat (weşanxane)|Firat]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Han]]
| Han
|
|
|
|-
| [[Weşanên Hivda İletişim]]
| Hivda İletişim
|
|
|
|-
| [[Weşanên J&amp;J]]
| J&amp;J
|
|
|
|-
| [[Weşanên Kent]]
| Kent
|
|
|
|-
| [[Weşanên Lîs]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.lisyayinevi.com&lt;/small&gt;
| Lîs
|
|
|
|-
| [[Weşanên Mezopotamya]]
| Mezopotamya
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûdem]]
| Nûdem
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûbihar]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.nubihar.com&lt;/small&gt;
| [[Nûbihar (kovar)|Nûbihar]]
|1992
|
|
|-
| [[Weşanên Özge]]
| Özge
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Pencinar]]
| Pencinar
|
|
|
|-
| [[Weşanên Sî]]
| Sî/Mîr
|
|
|
|-
| [[Weşanên Şilêrê]]
| Şilêre
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pêrî]]
| Perî
|
|
|
|-
| [[Weşanên Roja Nû]]
| Roja Nû
|
|
|
|-
| [[Weşanên Rewşen]]
| Rewşen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ronahî]]
| Ronahî
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Roşna]]
| Roşna
|
|
|
|-
| [[Weşanên Komela Jinên Kurdistanê li Swêdê]]
| Weşanên Komela&lt;br&gt;Jinên Kurdistanê li Swêdê
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pelê Sor]]
| Pelê Sor
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneyê Vate]]
| Vate
|
|
|
|-
| [[Spîrêz|Weşanên Spîrêz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.spirez.org&lt;/small&gt;
| Spîrêz
| 10/02/2002&lt;ref&gt;[https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf]&lt;/ref&gt;
| [[Dihok]],&lt;br&gt;[[Başûrê Kurdistanê]]
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
|
| Stembol,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
|
| Amed, Bakurê Kurdistanê,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
|}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Lîste]]
[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>flz9hlsbfwg837ze5ko2zgho7v2gl8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102691</id>
      <parentid>2102690</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2626" sha1="rgu765gkp0d3edjuiohnvzhkn32x4xr" xml:space="preserve">Ev lîsteya wan [[weşanxane|weşanxaneyan]] e ku li Kurdistanê û cîhanê berhemên bi kurdî diweşînin.

== Weşanxaneyên kurdî ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+ Weşanxaneyên ku bi kurdî diweşînin
|-
! Navê weşanxaneyê
!
! Destpêka weşandinê
! Welat
! Not
|-
| [[Weşanxaneya Apec]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://apecpublishing.com&lt;/small&gt;
| APEC
| 1988&lt;ref&gt;https://apecpublishing.com/om-oss/&lt;/ref&gt;
| [[Swêd]]
|
|-
| [[Weşanên Aram]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;http://www.kurdilit.net/?p=2553&lt;/small&gt;
| Aram
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ava]]
| Ava
|
|
|
|-
| [[Weşanên Avesta]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.avestakitap.com&lt;/small&gt;
| Avesta
|
|
|
|-
| [[Weşanên Berfîn]]
| [[Berfîn]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Belkî]]
| [[Belkî]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Bajar]]
| [[Bajar (weşan)|Bajar]]
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Diljen]]
| Diljen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Doz]]
| Doz
|
|
|
|-
| [[Weşanên Evra]]
| Evra
|
|
|
|-
| [[Weşanên Firat]]
| [[Firat (weşanxane)|Firat]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Han]]
| Han
|
|
|
|-
| [[Weşanên Hivda İletişim]]
| Hivda İletişim
|
|
|
|-
| [[Weşanên J&amp;J]]
| J&amp;J
|
|
|
|-
| [[Weşanên Kent]]
| Kent
|
|
|
|-
| [[Weşanên Lîs]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.lisyayinevi.com&lt;/small&gt;
| Lîs
|
|
|
|-
| [[Weşanên Mezopotamya]]
| Mezopotamya
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûdem]]
| Nûdem
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûbihar]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.nubihar.com&lt;/small&gt;
| [[Nûbihar (kovar)|Nûbihar]]
|1992
|
|
|-
| [[Weşanên Özge]]
| Özge
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Pencinar]]
| Pencinar
|
|
|
|-
| [[Weşanên Sî]]
| Sî/Mîr
|
|
|
|-
| [[Weşanên Şilêrê]]
| Şilêre
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pêrî]]
| Perî
|
|
|
|-
| [[Weşanên Roja Nû]]
| Roja Nû
|
|
|
|-
| [[Weşanên Rewşen]]
| Rewşen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ronahî]]
| Ronahî
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Roşna]]
| Roşna
|
|
|
|-
| [[Weşanên Komela Jinên Kurdistanê li Swêdê]]
| Weşanên Komela&lt;br&gt;Jinên Kurdistanê li Swêdê
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pelê Sor]]
| Pelê Sor
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneyê Vate]]
| Vate
|
|
|
|-
| [[Spîrêz|Weşanên Spîrêz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.spirez.org&lt;/small&gt;
| [[Spîrêz]]
| 10/02/2002&lt;ref&gt;[https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf]&lt;/ref&gt;
| [[Dihok]],&lt;br&gt;[[Başûrê Kurdistanê]]
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
|
| Stembol,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
|
| Amed, Bakurê Kurdistanê,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
|}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Lîste]]
[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>rgu765gkp0d3edjuiohnvzhkn32x4xr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102693</id>
      <parentid>2102691</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2629" sha1="0vj4uyqftwkyesk872q4f0a7zxxishf" xml:space="preserve">Ev lîsteya wan [[weşanxane|weşanxaneyan]] e ku li Kurdistanê û cîhanê berhemên bi kurdî diweşînin.

== Weşanxaneyên kurdî ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+ Weşanxaneyên ku bi kurdî diweşînin
|-
! Navê weşanxaneyê
!
! Destpêka weşandinê
! Welat
! Not
|-
| [[Weşanxaneya Apec]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://apecpublishing.com&lt;/small&gt;
| APEC
| 1988&lt;ref&gt;https://apecpublishing.com/om-oss/&lt;/ref&gt;
| [[Swêd]]
|
|-
| [[Weşanên Aram]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;http://www.kurdilit.net/?p=2553&lt;/small&gt;
| Aram
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ava]]
| Ava
|
|
|
|-
| [[Weşanên Avesta]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.avestakitap.com&lt;/small&gt;
| Avesta
|
|
|
|-
| [[Weşanên Berfîn]]
| [[Berfîn]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Belkî]]
| [[Belkî]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Bajar]]
| [[Bajar (weşan)|Bajar]]
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Diljen]]
| Diljen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Doz]]
| Doz
|
|
|
|-
| [[Weşanên Evra]]
| Evra
|
|
|
|-
| [[Weşanên Firat]]
| [[Firat (weşanxane)|Firat]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Han]]
| Han
|
|
|
|-
| [[Weşanên Hivda İletişim]]
| Hivda İletişim
|
|
|
|-
| [[Weşanên J&amp;J]]
| J&amp;J
|
|
|
|-
| [[Weşanên Kent]]
| Kent
|
|
|
|-
| [[Weşanên Lîs]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.lisyayinevi.com&lt;/small&gt;
| Lîs
|
|
|
|-
| [[Weşanên Mezopotamya]]
| Mezopotamya
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûdem]]
| Nûdem
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûbihar]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.nubihar.com&lt;/small&gt;
| [[Nûbihar (kovar)|Nûbihar]]
|1992
|
|
|-
| [[Weşanên Özge]]
| Özge
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Pencinar]]
| Pencinar
|
|
|
|-
| [[Weşanên Sî]]
| Sî/Mîr
|
|
|
|-
| [[Weşanên Şilêrê]]
| Şilêre
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pêrî]]
| Perî
|
|
|
|-
| [[Weşanên Roja Nû]]
| Roja Nû
|
|
|
|-
| [[Weşanên Rewşen]]
| Rewşen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ronahî]]
| Ronahî
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Roşna]]
| Roşna
|
|
|
|-
| [[Weşanên Komela Jinên Kurdistanê li Swêdê]]
| Weşanên Komela&lt;br&gt;Jinên Kurdistanê li Swêdê
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pelê Sor]]
| Pelê Sor
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneyê Vate]]
| Vate
|
|
|
|-
| [[Spîrêz|Weşanxaneya Spîrêz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.spirez.org&lt;/small&gt;
| [[Spîrêz]]
| 10/02/2002&lt;ref&gt;[https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf]&lt;/ref&gt;
| [[Dihok]],&lt;br&gt;[[Başûrê Kurdistanê]]
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
|
| Stembol,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
|
| Amed, Bakurê Kurdistanê,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
|}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Lîste]]
[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>0vj4uyqftwkyesk872q4f0a7zxxishf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102698</id>
      <parentid>2102693</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2633" sha1="gku2mgyg7ywg9uxvj7nqv54qu11d8pc" xml:space="preserve">Ev lîsteya wan [[weşanxane|weşanxaneyan]] e ku li Kurdistanê û cîhanê berhemên bi kurdî diweşînin.

== Weşanxaneyên kurdî ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+ Weşanxaneyên ku bi kurdî diweşînin
|-
! Navê weşanxaneyê
!
! Destpêka weşandinê
! Welat
! Not
|-
| [[Weşanxaneya Apec]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://apecpublishing.com&lt;/small&gt;
| APEC
| 1988&lt;ref&gt;https://apecpublishing.com/om-oss/&lt;/ref&gt;
| [[Swêd]]
|
|-
| [[Weşanên Aram]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;http://www.kurdilit.net/?p=2553&lt;/small&gt;
| Aram
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ava]]
| Ava
|
|
|
|-
| [[Weşanên Avesta]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.avestakitap.com&lt;/small&gt;
| Avesta
|
|
|
|-
| [[Weşanên Berfîn]]
| [[Berfîn]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Belkî]]
| [[Belkî]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Bajar]]
| [[Bajar (weşan)|Bajar]]
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Diljen]]
| Diljen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Doz]]
| Doz
|
|
|
|-
| [[Weşanên Evra]]
| Evra
|
|
|
|-
| [[Weşanên Firat]]
| [[Firat (weşanxane)|Firat]]
|
|
|
|-
| [[Weşanên Han]]
| Han
|
|
|
|-
| [[Weşanên Hivda İletişim]]
| Hivda İletişim
|
|
|
|-
| [[Weşanên J&amp;J]]
| J&amp;J
|
|
|
|-
| [[Weşanên Kent]]
| Kent
|
|
|
|-
| [[Weşanên Lîs]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.lisyayinevi.com&lt;/small&gt;
| Lîs
|
|
|
|-
| [[Weşanên Mezopotamya]]
| Mezopotamya
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûdem]]
| Nûdem
|
|
|
|-
| [[Weşanên Nûbihar]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.nubihar.com&lt;/small&gt;
| [[Nûbihar (kovar)|Nûbihar]]
|1992
|
|
|-
| [[Weşanên Özge]]
| Özge
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Pencinar]]
| Pencinar
|
|
|
|-
| [[Weşanên Sî]]
| Sî/Mîr
|
|
|
|-
| [[Weşanên Şilêrê]]
| Şilêre
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pêrî]]
| Perî
|
|
|
|-
| [[Weşanên Roja Nû]]
| Roja Nû
|
|
|
|-
| [[Weşanên Rewşen]]
| Rewşen
|
|
|
|-
| [[Weşanên Ronahî]]
| Ronahî
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Roşna]]
| Roşna
|
|
|
|-
| [[Weşanên Komela Jinên Kurdistanê li Swêdê]]
| Weşanên Komela&lt;br&gt;Jinên Kurdistanê li Swêdê
|
|
|
|-
| [[Weşanên Pelê Sor]]
| Pelê Sor
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneyê Vate]]
| Vate
|
|
|
|-
| [[Weşanxaneya Spîrêz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;https://www.spirez.org&lt;/small&gt;
| [[Weşanxaneya Spîrêz]]
| 10/02/2002&lt;ref&gt;[https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf]&lt;/ref&gt;
| [[Dihok]],&lt;br&gt;[[Başûrê Kurdistanê]]
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]]
|
| Stembol,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
| [[Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
| [[Enstîtuya Kurdî ya Amedê]]
|
| Amed, Bakurê Kurdistanê,&lt;br&gt;Tirkiye
|
|-
|}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Lîste]]
[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>gku2mgyg7ywg9uxvj7nqv54qu11d8pc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Girê Mozan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1451</id>
    <revision>
      <id>2102571</id>
      <parentid>2069175</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14190" sha1="bbskw7pl793pcwmm84cv6oyyp9eyt9b" xml:space="preserve">[[Wêne:Tell Mozan 1.jpg|thumb|Girê Mozan, ji aliyê bakur de]]
[[Wêne:Moza.png|thumb|Nexşeya Girê Mozan]]
'''Girê Mozan''', cihê bajarê '''Urkeş''' ya [[hurî|huriyan]], şûnwarekî dîrokî û arkeolojîk yî girîng e ko dikeve [[Rojavayê Kurdistanê|Rojavaya Kurdistanê]], li Sûriyê.

== Cih ==

Vekolîna li Girê Mozan ji sala 1984an ve dibin birêvebiriya [[Marilyn Kelly-Buccellati]] û [[Giorgio Buccellati]] de berdewam dike. Xerîte piraniya cihê vekolînê diyar dike. Dirêjayiya girê bilind nêzîkî 600 metrî ye, bajar û derdora wî nêzîkî 1500 metrî ne û bilindayiya gir ji erdê 28 metr e. Li gor vê êdî ev cih di dema boşiya xwe de dibe yek ji mezintirîn cihan li tevayiya [[Sûriyê]], di salên hezarê sisiyan de yên Berî Zayînê. Ji bilî mezinbûnê rasitiyke dinî balkêş, ya Girê Mozan heye, ew jî homojeniya radeya niştecihbûna wê ye: weke ko em dibînin, delîlên darîçav, yên niştecihbûnê vî cihî diyar dibin, ji serê gir bigire ta binê wî û ta derdorên derve yên bajêr jî, hê ji hezarên sisiyan ve yên Berî Zayînê.

== Herêm ==

Deşta [[Xabûr (Sûrî)|Xabûr]] li rojhilatê Sûriyê roleke sereke di pêşveçûna avakirina bajarvaniya kevn de leyistiye. Dibe ko wê di hin radeyan de bûye hemberê bajarvaniya bilind, ya [[Sûmer]]an li deşta heryane li başûr. Çandinî yek ji faktorên vê pêşveçûnê ye. Herêm weke îro, di heyamên berê de jî bi xêr û bêr bû. Çandiniya bi ava baranê her û her têrê dikir û pêwist nedikir, ko cotkar zeviyên xwe avbidin. Bi saya vê axa bi bereket, bajarên nû peydebûn, û hê di destpêka dîroka şaristaniyê de ev bajar mezinbûn. Bajarên mezin weke Chuera, Birak, Mozan û Leylên şahidên diyar, yên vê yekê ne.

Mirov dikare bi ewlekarî bibêje, ko sedema sereke ya mezinbûna hêza bajarekî weke Girê Mozan, cihê bajêr bû. Ew cih kilîta bazirganiya di nav çiyayên [[Anatoliya]]yê de, ev çiyayên bi madenê sifir (û dibe ko bi pîlê jî) zengîn û bajarvaniya mezin li, ya başûr de bû. Di vî warî de çiyayê [[Mêrdîn]]ê, yê di dîmenê Mozan de pir darîçav e, nîşan e; hejmara mezin, ya tiştên bronzî, di vekolînên me de, dibe ko delîlên giringiya Mozanê kevnare bin, çawa ko dergehê bazrganiya maden bû di dîroka Sûriyê ya kevn de.

== Dîrok ==

Weke hîpotêza kar, em goman dikin ko Mozan digehe bajarê kevnar Ûrkîş, yê ko li vê herêmê diket û ji mêj ve tê goman kirin, ko li cihê girê bajarê Amûdê be. Ji dema ko me karîbû, em xwe bispêrine rastiya, ko girêdana Ûrkîş bi girê Amûdê ve şaş e, em dibînin ko hemû argumentên ji bona Amûdê û Ûrkîş hatibûn bikaranîn li ser Mozan (ko li nêzîkî [[Amûdê]] girê herî mezin e, yê ji dema sê hezar salî ve BZ) û [[Ûrkîş]] pêktên. Tevlî ko armanca vekolînên piştre ew bû, da diyar bikin, ko Mozan ne Ûrkîşa kevnar e, lê dîse ev cih û profîlê navenda Hûriyên kevnare li hev tên: Hişkere ye ko Mozan sê hezar salên BZ gehabû radeya xweyî bilind, û du hezar sal BZ melûl bûbû û dawî gişt di nîvê du hezarsaliya BZ de wêran bûbû.

Sê hezar salên BZ heyama [[Ebla]] li rojava ye, û heyama [[Marî]] û Sûmeran li başûr e. Dibe ko rengekî taybetî ji çanda wêyî materyalî (arkîtektûr û nemaze sîramîk) bi destpêka bajarvaniya Hûriyan ve girêdayî be, çaxê ko Ûrkîş weke navenda siyasî û olî, ya sereke dihate naskirin. Di hebûna bajarvaniya Hûriyan de, ya sê hezar salan BZ de hinekî dîtinên cuda hene. Lêbelê dawiya dawî ko mirovên heyamên berê, yên li Mozan dijîn bigehine çi resenî jî, dîse rastî ew e, ko li vir bermayên bajarvaniya sûriyî kevnar darîçav in.

* 5000 sal BZ [[Tel Xalaf]]
* 4000 sal BZ destpêka Birak û Leylên; bandora Sûmeran
* 3000 sal BZ destpêka Mozan û Chuera
* 2500 sal BZ sûrha bajêrî hundur li Mozan; serê girê Mozan; pûtxana BA li Mozan
* 2300 sal BZ [[Akad]]an Birak bindestkirin
* 1800 sal BZ Heyama Xabûr: Herêma C1 li Mozan; serê girê Marî û Leylên
* 1500 sal BZ Heyama nûzî: Herêma BH li Mozan; wêranbûna Mozan

== Sûrha Bajêr ==

Di bingeha jêr de, girê bilin bi sûrheke mezin hatibû rapêçan. Me li du cihên gir, yên cuda vekolabû, herêma K û S1. Mixabin, ko ew li ti deran bi mezinaya xwe, ya ko bêgoman di wextê xwe de çavên serdanvanan didagirt, nayê dîtin. Dîwarên sûrhê gelekî stûr bûn, ew ji kelpîçan hatibûn avakirin û dibe, ko bingeha wê gehabû latê ( hê dive bi vekolanê were derxistin), û bircên zêrevaniyê jî li hawîrdor di sûrhê de hatibûn avakirin. Kaşekî bilindî lihevhatî ji nav bajarê nizim dirabû û digeha binê sûrhê (çawa mirov bi rengekî ferehtir di kelehên heyama navîn de dibîne, weke li keleha bi nav û deng, ya Helebê); di dora vî girî de, dibe ko sengerekî ferehî tijî av jî hebû, lê eger wilo be jî, hê em di vekolanên xwe de negehanê. Dereng, di dawiya sê hezar salên BZ de, xwiya dike ko bajar tev dikeve bin rûdana jibîrkirinê, ji wê jî hew erkê parastinê yê gir dimêne û senger bi ax û kevirên ji avayiyên bajêr, yên hêrivtî tê dagirtin. Di parçê, ko me kolayî de, me kavilê embarekê dît, ew ji cihekî ji hundurê bajêr hatibû dagirtin û bi xitmeke giring hatibû muhrkirin, dibe ko xitma li ser derî be, dema wê jî ji nîvê sê hezarê sisiyan yên BZ ve ye (Destpêka Xanedaniya III).

Ji ber berdewamiya ferehbûna demografî, gerek e bihatana xwiyakirin, ko sûrheke din di wê demê de li derbedrê bajêr hatibû avakirin: di vî warî de lêkolîn ne bi misogerî hatine piştrastkirin jî, lê ferehbûneke ko dora bajêr tev dorpêç dike, tê dîtin. Di her radeyê de bêşik e, ji lêkolînên me û ji lêgerînên li herêma derveyî bajêr, ko ew jî parçekî ava bû ji bajêr, û ko ew jî tevayiya girê bilind ji heyama sê hezarên sisiyan yên BZ ve ye. Li herêmekê li derveyî bajêr, goristaneke hemdem hate dîtin û tê de jî komeke giranbuha, ya firaxên ji sîramîk û bronz hatine dîtin.
Bo agahiyên nû li ser vê mijarê hûn dikarin kovara&quot;Das Bild der Wiessenschaft&quot; bixwînin.

== Peykertiraşiya hezarsalên sisiyan BZ ==

Di cihekî şewitî de, hema hinekî li pişt mihraba pûtxanê, me peykerê şêrekî dît. [[Peyker]] ji kevn bû û li gor delîlên stratîgrafî ew ji nîvê hezar salên sisiyan yên BZ ve ye. Peykerên şêran di embarên peykerên Sûmeran de têne dîtin, yên ko adetên wanî hunerî ji heyama şêrê me ne, lê stîlê wan ji hev cuda ye. Sûmeran şêr bi riheke darîçav dineqişandin, ew rih bêhtir weke berstika cilên heyama navîn bû, û kêm weke pirça ber sînga şêran bû. Gelekî stîl didane çavên şêran, weke ko yên [[hunermend]] ti caran şêr nedîbin! Dibe ko şêrê meyî Mozan ne weke yê hevrikê xweyî başûr şahîk be, lê ew ji wan bêhtir weke şêrekî rastî ye. Neqşên pirça sînga şêrê Mozan, tevlî ko hinekî gijol e jî, lê ew weke pirça rastî xwiyadike, lep bi xwe jî hatine neqişandin. Bi gelemperî mirov yekser di şêrê Mozan de têkeliyê di nav spehîtiya hesan û jîndariyê de dibîne, ko ew têkelî li derên din, di wê heyamê de kêm bû. Dibe ko bi tenê du şêrên ji Ûrkîş, yên niha li Motropolitan û Louvreyê ne dikarin bibin hempayê şêrê Mozan. Ev şêrên bronzî bi awayekî reyalîtir hatine neqişandin û bi destên peykertiraşên jêhatîtir hatine çêkirin, lê mirov di wan de şengî û jiyandariyê, weke ya di şêrê Mozan, dibîne.

Li herêma pûtxanê ferşekî kevirî hate dîtin, ew ji her dû aliyan ve neqişandî bû. Li aliyekî vî abîdeyê bi serê xwe, neqşandineke neadetî hebû, ew komeke lawiran bû, hemû jî di haleta lebatê de bûn. Ev jî cudabûneke tûj di nav mijara lawirên xaçkirî de, yên ji aliyê hunermendên sûmerî li başûr dihatin neqişandin. Li cem wan lawir ji ber teşeyê xwe giring dihatine dîtin, ji ber vê yekê jî wan ew bi awakî sîmetrî û gelekî bêliv bi cih dikirin. Di ferşikê me de neqş ne bi bang, lê bêhtir bi awakî xwezayî hatine çêkirin, ew jî dihêle mirov biheste, ko ev komek ji garana lawiran e.

Bi mijara xwe, aliyê din ji ferşik hê balkêştir e. Yekî cotkar, haletê wî li pey dewarên cot di dest de ye û kûçikek di ser re hatiye danîn. Cotkar di dawiya dîmenekî de hatiye danîn û li pişt wî cihekî ferehî vala hatiye hiştin. Ev herêma ferehî vala, xêzên qurçikî, yên ber bi jêr de beldike. Tiştê din jî yê ko dihêle ew bêhtir dramatîkî be, lingê cotkarî ji erdê tê hildan e, ew weke ko ji qurçikê hatibe. Ev berveçûna bi pêş de, bi ling, laş û serê cotkar ber bi pêş ve hê xurtir dibe û lebt di lingên dewêr de jî xwiyadike. Dîmenê ji ferşikê Mozan bi levanîna xwe, gelekî ji hunerê hevrikê xwe li başûr pêşketîtir e, yên ko li ber xwe nedidan lebatê bi awakî wilo dramatîkî bineqişênin.

== Sîramîk ==

Dema sîramîkê pêşî ta yê dawî, ko li Mozan hatine dîtin bi tenê drêjayiya hezar û pênc sed salî dikişêne. Sîramîkên herî kevn ( destpêka sê hezar salên BZ) firaxên xweşikî rengê pirteqanî bûn, ew ji hudurû ve neqişandî bûn (weke ko li jor tê dîtin). Ji ber ko cara pêşî Sir Mallowan ew li taqê kûr, yê pêncan li Nînewa dabûn naskirin, êdî navê Nînevîte V li wan hatibû kirin. Teşeyên pêşî, yên firaxên hatibûne çêkirin, cêr bûn û piyaleyên piçûk bûn, ko dibe ji bona vexwarinê dihatin bikaranîn. Piştre cêrên mezintir dihatin çêkirin, lêbelê êdî ew nema ji wê kîla baş bûn.

Di dema dawiya Nînevîte V de, berhemekî nû ji sîramîkên gelekî rind dihate çêkirin, ew bi Firaxên madenî bi nav dibûn, ji ber ko bi şewtandina kîlê rengê alavên madenî bi wan diket. Firaxên madenî li vê herêma Xabûr hatine afirandin û pê bazirganî bi bakur û başûr re dihate kirin. Firaxên bi vî rengî li herêmeke fereh têne dîtin. Texlîtekî din ji sîramîk li herêmê bi ferehî tê dîtin, ko êdî navê Firaxên xabûrî lê bûye. Ew texlît digehe destpêka du hezar salên BZ, û ji ber kemberên ferehî ji rengên qaweyî û sorî tarî li dora firaxan, ew hesanî têne naskirin.

Di nav sîramîkên herî dawî de ( ji nêzîkî sala 1500 BZ) piyalên risimandî hene, yên bi navê Firaxên nûzî hatine naskirin û ew gelekî, çi li qesr û qûnaxan û çi li avayiyên cemawerî be, her li bareş û her li baxerbê Mozan jî peyde dibin. Ji ber ko ev heyama dawî ye, ya niştevaniya Mozan, êdî ew nema li herêmê têne dîtin, lê teşeyên wan nazik in û motîvên wan xweser in (li jor xwiya ne) .

== Pûtxana şêr ==

(Pûtxana BA)
Avayiya sereke di gir de hate vekolan: emê nefermî navê &quot; Pûtxana şêr&quot; (nîşana fermî &quot;pûtxana BA&quot; ye) li gor peykerekî piçûk, yê şêr ko li cihekî bel di hundurê avayiyê de hatibû dîtin, lê bikin. Fazên destpêkî, yên avakirinê (Faza A1a), ko hema bêje bi tevayî di vekolînan de hatiye vekirin, mirov dikare bigehêne nîvê sê hezar salên BZ ( Destpêka Xanedaniya III di mijara Mezopotamiya de). Ew struktûreke mezin e (15 x 24.5 m), mirov ji başûr di ser rampeke bêdûzan re derbasî dibe. Serdanvanên derbasî eywanê dibûn divabû di rêke gelekî kûr ve herin, hingê bala wan diçû ber bi rexê rastê ve, li wir li cihekî hinekî navendî, lateke mezinî (gişt 1 x 1.5 m) stûnî hatibû danîn. Xwelî di kortikeke di serê wê de hate dîtin, û cokek jê diherikî nav cêrekî ko di erda xênî de hatibû çandin. Tê gomankirin, ko ew masa pêşkêşkirina goriyan ji xwedê re bû.

Guhertina modelê berê bû sedma avakirina du dîwaran li pey hev, û ber bi dawiya vê eywanê ve. Dîwarê pêşî zirav bû û ji kevir bû, ew yekser li pişt masa goriyan bû, û yê mezin ji kelpîçan bû, û nêzîkî dîwarê paş bû. Ev dîwar di şûna perda pişt şanoyê de bûn (faza A1b, li plan binere!). Peykerê şêr nêzîk li banî di nav kavilê dîwêr de hate vedîtin, û dibe ew di pûtxanê de di nav koma peykerên, ko nûneriya payebilindiya xwedê dikirin be. Herdû dîwarên dirêj, yên pûtxanê nêzîkî 1.6 metrî stûr in, û herdûyên kin du caran ji wilo stûrtir in. Dîwar ji kelpîçan hatine avakirin û bingeha wan gehaye latê. Berazên pala dîwaran û bircên anîşkan avayiyê bi hêz dikirin û ev hemû didine xwiya kirin, ko dive di asoyê heyama kevnare de, ew be cihê desthilatdariya bingehî li herêmê. Nêzîkî 100 parçên bronzî li herêma pûtxanê hatine dîtin.

Erê, ne bi gewdê xwe, lê Mozan &quot;Pûtxana şêr&quot; li Sûriyê ji wê heyamê ji yên herî mezin e, ferehiya wê gişt weke, avayiya Pûtxana D li Ebla û Aussenbau û Steinau I li Chuera ye ( dibe ko ew jî weke pûtxanên tîpên atîs bêne hijmartin). Lê di wextê ko pûtxana Ebla li gor stûrbûna dîwarên xwe ji hundurû ve gelekî zirav bû, avayiyên Mozan (dibe ko Chuera jî) ji hundurû ve gelekî fereh bûn (gişt 9 m fereh). Ev kêşeya avakirina banê xênî derdixe meydanê. Ji nû ve avakirina avayiyê, li gor lêkolînên kûrî endazyarî, dipejirênin, ko dibe formeke destpêkî, ya banên sêçikî hatibe bikaranîn (çawa li jor tê dîtin).

Sê fazên din, yên avakirnê hatine naskirin, ya dawî ji heyama Xabûr ve ye (nêzîkî 1800 BZ). Vê yekê kir ko danîna avayiyan bi awakî radîkal were guhertin, dibe ko bi rastî ev be sedema ko êdî ew hê ji dawiya sê hezar salên BZ ve, hew weke pûtxanê hatibe bikaranîn.

Di vekolînên bi sînor de, çend srtuktûrên piçûk li herêma bakur û rojhilatê pûtxanê hatine dîtin, dibe ko, ew bi erkê xwe bi pûtxanê ve girêdayî bin û dibe, ko ne wilo be jî. Li cihekî ji wan, ew ferşikê bi dîmenê cot û cotkar neqişandî, û yê garana dilivî hatine dîtin.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Koord|37|3|25|N|40|59|50|E|display=title}}

[[Kategorî:Akadî]]
[[Kategorî:Cihên arkeolojîk]]
[[Kategorî:Girê Mozan| ]]
[[Kategorî:Keyaniyên berê]]
[[Kategorî:Tor]]</text>
      <sha1>bbskw7pl793pcwmm84cv6oyyp9eyt9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tirbespî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3541</id>
    <revision>
      <id>2102759</id>
      <parentid>2088262</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6220" sha1="f09qtuwrgcojqjf8sp2t8dv0jf57xo8" xml:space="preserve">{{Agahîdank bajarok
| Nav                = Tirbespî
| Navê fermî         = al-Qahtaniya
| Wêne               = 
| Wêne sernav        = 
| Welat              = [[Rojavaya Kurdistanê]]
| Dûgel              = [[Sûriyê]]
| Parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| Navçe              = [[Qamişlo]]
| Nahiye             = 
| Navê nîştecihan    = 
| Şaredar            = 
| Hejmara mezran     = 
| Gelhe              = 16.946
| Gelhe sal          = [[2004]]
| Berbelavî          = 
| Rûerd              = 
| Bilindayî          = 405
| Koda postayê       = 
| Koda telefonê      = 
| nexşeya_cihan      = Rojavaya Kurdistanê#Sûrî
| koordînat          = {{Koord|37|1|39|N|41|32|49|E|display=inline, title}}
}}
'''Tirbespî''' (bi [[erebî]] navê wê kirine ''al-Qahtaniya'')&lt;ref&gt;Q.Ş. ''Ta bi navê keviran guhertin!'', 11.01.2010 Mediakurd.com&lt;/ref&gt;, bajarekî ser [[Qamişlo]]ka [[Hesîçe]]yê li [[rojavaya Kurdistanê]] ye.

Tirbespî weke cihekî cografî heye, weke dîrok xwedî dîrokeke kevnar e, nimûneyên ji gundê Leylên xuya ne. Tirbespî bajarekî piçûk e û xelkên wê mirovine hêja û taybetî ne, lê mixabin ew hinekî bêdeng in û xelkên wê gelekî li ser xwe naaxivin.

Navê Tibespiyê ji kêlên goran yên rengspî hatiye.

Tirbespî û gundên dora wê biserkêşîya Malbata Haco mazinê eşîra [[Hevêrkan]] tê naskirin. Tirbespî gundê malbata Haco bû.

== Kesên rengekî xwe dane Tirbespiyê ==
Berî sala 1957an Tirbespî navenda veşartina kurdên welatparê û yên pêşvwerû bû (li pirtûka [[Mihemd Teleb Hîlal]] meyzêne).

=== Brahîmê Ezem ===
Girgirekekî êla [[Dorikan]] ê. Hestûyên şikestî dicebirandin, dermanên kurmancî çêdikirin û keresteyên dermanên xwe bi piranî ji dikana Şamoşo dikirîn.

=== Ebasê Fatê ===
Dema ev camêr diaxivî derzî ketibana deng jê dihat, her kes bêdeng dibû û lê guhdar diman. Bi hostayî û hinerekî bilind diaxivî. Gotinên wî bi rengekî gelekî spehî li hev diguncîn. Wêneyên ciwan ji devê wî derdiketin û şiroveyên wî aqilqne bûn. Dema wî bûyek digot wilo xweşik dihate ber çavê guhdaran weke, ko mirov wê bûyerê di filmekî sînemê de bibîne.

=== Gelo Hêrilo ===
Dikançî bû.

=== Gewrîko ===
Gewrîko bi gewd û gir bû û nîv dîn û behleyî bû û pir dixwar. Ew li pey xwarinê diçû hemû şîna. Carekê di şîna Hesen de, Cemîl birayê Hesen ji Gewrîko pirsî, got niha tu dixwazî her roj yek ji me bimire ne wilo? Gewrîko got, erê bi xwedê xalo!

=== Himo ===
Himo mirovekî her û her serxweş bû, wî eraq ji tenekan divexwar. Ew mirovekî bêzerar û zarxweş bû.

=== Hiseynê Seyîd ===

=== Hiseynkê Pîxir ===
Navmalî bû. Carekê Hesen gotiyê, here meyzêne, ka ewr e, yan sayî ye! Ew çû derve û hat got: Bi xwedê xalê Hesen baranê nehiş ko ez serê xwe hildim û meyzênim.

=== Mecîdê Êzîdî ===
Mirovekî gelekî xizan û perîşan bû, lê ji dinya xwe jî gelekî dilxweş û razî bû. Tevlî ko pariyek nan di mala wî de peyde nedibû, lê ko tu di ber mala wî re dibuhûtî, bi taybetî danê evaran, te didît gava ko wî û jin û zarokên xwe destên hev girtine, û dîlaneke geş û xweş li ber stranê, ko wan bi xwe digotin, digerênin. Vê malê ti caran ti kes ji xwe tore nekir û ti caran tikesî dengê wan bi xirabî nebihîstiye.

=== Mûro ===
Mirovekî civakhez xizmetkar û xwe tevlî her tiştî dikir.

=== Mûsayê Altê ===
Ew bi eslê xwe ermenî bû, ji herêma Xeran bû. Xwende û wêjevan bû. Wê demê xwendevan kêm bûn û bi ser de ew şeherezayê seqayê bû. Deftereke wî hebû û wî li gor wê zanîbû kengî debe ewr yan sayî û kengî baran dibare.

=== Mûsayê Cido (Mûsayê Kêrker) ===
Mirovekî gelekî henekoyî bû. Devera ko ew lê bana axaftin ya wî bû, bayekî xweş dikete nav civata wî û dibû ken û şahî. Carekê çûbû bajarê Dêrikê. Mûsikê Keçel jê pirsî, got ko apê Mûsa ma tu hatî? Wî lê vegeran, got ko ma ez bêjim na, tê ji min behwer bikî?

Wî kêr ji streh û pola çêdikirin û hema gişt ji kêrên wî pêve li herêmê nebûn. Û li gor meteloka kurdî: 'Ne mêrê bê kêr û ne jina bê derzî'kêrkên wî bi her kesî re hebûn, lê gelek caran ew bê kêrik bû.

=== Osmanê Anîşkê ===
Mala wî li ber çêm li anîşka gund bû.

=== Rifeeto ===
Rifeeto kor bû, bi şev bana yan bi roj bana wî bê şaşîtî dizanîbû ka seet çend e.

=== Sewmê Qehyanê (Girêkrîs) ===
Rîsvan bû û borîzevanê leşkerê Tibespiyê bû.

=== Şamoşo ===
Şamoşo xwedî dikan bû. Wî dermanên kurmancî û reng difirotin. Wî derman ji bona alîkariya xelkê difirotin ne ji bona sûdên diravî û bazirganiyê. Şamoşo mirovekî gelekî bêhnteng bû. Wî ti caran sûnd nedixwarin. Heke pêwist kiriban wî bi tenê digot behwer bike. Carekê wî çakêtekî xwe kirî. Dema xwest li xwe bike du caran ceriband destê wî di zendikê re derbas nebû. Wî çakêt avêt û ew nema ti caran li xwe kir.

=== Şibê ===
Şibê mirovekî behle bû. Çakêt û qapût û qirûqaf difirotin. Carekê jî wî sêv difirotin. Zenawer jê pirsî got ko Şibê tu van pîvazan bi çi difiroşî? Şibê di ber xwe de got, ko bi xwedê ko ev pîvaz bin em tê de xisirîn.

=== Ûsiv Gewriyê ===

=== Ûsivê Çemento ===

=== Ûsivê Hewarê ===
Di heyama wî de ev alavên ragehandinê yên modern nebûn, lê wî şûna telefon û radyo û televizyonê jî digirt. Te çi pirsîbana xeber li cem wî bû.

== Cihên ku rengê xwe dane Tirbespiyê ==

* Aşê avê
* Ev aş gelekî kevn e. Dema ku Haco bi êla xwe re hate Tirbespiyê ev aş li wir hebû.
* Bexçê Mezin
* Borkê Kehran
* Bîra Artiwazî
* Mizgefta Mele Îsa
* Dêra filehan
* Dibistana Tirbespiyê
* Dikana Gelo Hêrilo
* Diyarê Topê
* Gola Çîtê
* Motorê Kehrebê
* Oda Mala Haco
* Qehwa Şihadê
* Qijla leşkerî
* Şiharê Kerikê

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

{{Bajar û gundên Tirbespiyê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Koord|37|01|39|N|41|32|49|E|type:city(16946)|display=title}}

[[Kategorî:Bajarên Rojavayê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Gundên Qamişloyê]]
[[Kategorî:Gundên Rojavayê Kurdistanê]]</text>
      <sha1>f09qtuwrgcojqjf8sp2t8dv0jf57xo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wîkîpediya:Gotarên ku ji bo hemû Wîkîpediyayan pêwîst in</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4082</id>
    <revision>
      <id>2102740</id>
      <parentid>2101826</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T06:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <origin>2102740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27455" sha1="fh039x7jp9lnormz17h8f5ztczt9sf0" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî [[Wêne:Yes check.svg|25px]]  ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Findeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]

== Teknolojî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojiya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamesaziyê]]

=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Makîneya şewata hundirîn]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]

=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîk]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzekarî]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Fotografî|Wênekêşî]] [[:en:Photography|(en)]]
# [[Moda]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Bazîlîkaya Pîroz Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Partenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]

=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîkî]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]

=== Rekreasyon ===
# [[Hunera herbî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]

== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kînşasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Cakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Meke]]
# [[Mumbaî]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Mosko]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Sankt Petersburg, Rûsya|Sankt Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sîdney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Kanala Panamayê]]
# [[Kanala Swêşê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>fh039x7jp9lnormz17h8f5ztczt9sf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102741</id>
      <parentid>2102740</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T06:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rekreasyon */</comment>
      <origin>2102741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27455" sha1="d2mawb13nbwbowxqzpeic2a5vxan559" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî [[Wêne:Yes check.svg|25px]]  ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Findeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]

== Teknolojî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojiya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamesaziyê]]

=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Makîneya şewata hundirîn]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]

=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîk]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzekarî]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Fotografî|Wênekêşî]] [[:en:Photography|(en)]]
# [[Moda]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Bazîlîkaya Pîroz Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Partenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]

=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîkî]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]

=== Rekreasyon ===
# [[Hunera cengî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]

== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kînşasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Cakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Meke]]
# [[Mumbaî]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Mosko]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Sankt Petersburg, Rûsya|Sankt Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sîdney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Kanala Panamayê]]
# [[Kanala Swêşê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>d2mawb13nbwbowxqzpeic2a5vxan559</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çîn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4845</id>
    <revision>
      <id>2102784</id>
      <parentid>2101547</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144389" sha1="cs77d4dr40jwt134i7mphw9ev66r8cg" xml:space="preserve">{{Agahîdank welat2/wîkîdane
}}
'''Çîn'''{{Efn|Herwiha jî wekî '''Çînistan''' wekî  tê naskirin}} an bi navê fermî '''Komara Gel a Çînê'''{{Efn|bi [[çînî]]: 中华人民共和国, lat. ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''}} dewletekî unîter û serwer ê li [[Asyaya Rojhilat]] e ku ji avakirina wê ya sala 1949an vir ve ji aliyê [[Partiya Komunîst a Çînê]] ve tê birêveberin. Çîn di cîhanê de bi nifûsa xwe ya li dora 1.416 milyar&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.un.org/en/iso/cn.html |sernav=UNData app |malper=data.un.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; kesan, welatê herî qerebalix duyem ê cîhanê ye û her wiha ji aliyê rûerda xwe ya bi qasê 9.600.000&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt; km² re duyem welatê herî mezin ê cîhanê ye û ji aliyê tevahiya qadê ve jî sêyem an jî çarem welat ê herî mezin ê cîhanê ye. Li Çînê 22 parêzgeh, 5 herêma otonom, 4 şaredariyên ku rasterast tê birêveberin û 2 herêmên taybet ([[Hong Kong]] û [[Makao]]) ên Çînê hene ku daxwaziya wan ên serweriya [[Taywan]]ê hene.

Mirovên pêşîn di serdema paleolîtîk de gihîştin Çînê. Di hezarsala 2yem a berî zayînê de dewletên xanedanî li qada [[Çemê Zer]] derketine holê. Sedsalên 8 û 3em ên {{bz}} bûne sedema hilweşîna desthilatdariya xanedaniya [[Zhou]] û bi derketina holê ya teknîkên îdarî û leşkerî, wêje û felsefeyê re jî çêbû. Di sala 221 {{bz}} de Çîn di bin serweriya împeratorekî de bûye yek û ev yekbûn jî bûye sedema du hezar sal ên serweriya împeratoriyan. Destketiyên Çînê ev in ku di nav de îcadkirina [[barûd]]ê, [[kaxez]], çapkirin û kumpasê, damezrandina rêya hevrîşimê û avakirina [[Dîwarê Çînê|dîwarê mezin]] ên hebû. Çanda çînî geş bûye û bandorek mezin li ser herêmê û derveyî yê herêmê kiriye. Çîn di sedsala 19an de bi rêya rêze peymanên newekhev dest bi radestkirina hinek beşên welêt ji bo hêzên ewropî re kiriye. [[Şoreşa Çînê 1911|Şoreşa sala 1911an]] xanedana [[Qîng]] hilweşandiye û piştê çend salan hilweşandina vê xanedaniyê komara Çînê hatiye damezrandin. Di serdema serwerên şer de welat bêîstîqrar û parçe parçe bûye û ev yek bi sefera bakur a ku ji aliyê [[Kuomîntang]] ve ji bo yekkirina welat hate lidarxistin, bi dawî bûye.

Dema ku hêzên Kuomîntang endamên Partiya Komunîst a Çînê ji holê rakirine şerê navxweyî ya Çînê di sala 1927an de dest pê kiriye. Di sala 1937an de Împeratoriya Japonê Çînê dagir kiriye û ev yek bûye sedem ku [[Partiya Komunîst a Çînê|Partiya Kominîst a Çînê]] û Kuomîntang çeperê yekbûyî ya duyem ava bikin ku li dijî japonan şer bikin. Di sala 1949an de Partiya Komunîst a Çînê Komara Gel a Çînê ragihandiye û hikûmeta bi serokatiya Kuomîntang neçar kiriye ku vekişe girava [[Taywan]]ê. Bi vê yekê re welat parçe bûye û her du aliyan jî îdia dikirin ku ew hikûmeta rewa yê Çînê ne. Piştî pêkanîna reformên axê, hewldanên Partiya Kominîst a Çînê ya ji bo pêkanîna komunîzmê bi ser neketin: Gaveke mezin a pêşvebirinê berpirsiyarê xelayiya mezin a çînê bû ku bibû sedema mirina bi milyonan kesan û şoreşa çandî jî serdemeke alozî û zilmî ya li Çînê bû. Reform û vekirinên berbi derve ve ku di sala 1978an de dest pê kiriye, welat ji aboriyeke plankirî dûr xistiye û ber bi aboriyeke bazarê ve biriye û bi vî awayî bûye sedema geşbûniyeke aborî ya li Çînê.

Ji sala 1949an vir ve Çîn dewletek yekgirtî ya komunîst e û Partiya Komunîst a Çînê tenê partiya serdest a welêt e. Çîn yek ji pênc endamên daîmî yên konseya ewlekariyê ya [[Neteweyên Yekbûyî]] ye û endamê gelek rêxistinên piralî û herêmî ye. Çîn ku nêzîkî ji pêncan yekê aboriya cîhanê pêk tîne, duyem welatê herî dewlemend ê cîhanê ye û aboriya Çînê dema ku li gorî parîteya hêza kirînê (PHK) Çîn aboriya herî mezin ê cîhanê ye. Çîn ji ber bandora xwe ê di warên [[jeopolîtîk]], [[teknolojî]], [[pîşesazî]], [[aborî]] û [[çand]]ê de, wekê hêzek super a potansiyel an jî hêza damezrandî hatiye binavkirin. Çîn bi xwarin û çanda xwe hatiye naskirin. Di heman demê de Çîn welatekî pirreng e û li welat 60 deverên mîrateya cîhanê ya [[UNESCO]]yê hene.

== Etîmolojî ==
Peyva &quot;Çîn&quot; ji sedsala 16an vir ve di çend zimanan de hatiye bikaranîn lêbelê di vê serdemê de ji hêla çînîyan bi xwe ve nehatiye bikaranîn. Koka peyvê bi rêya portekîzî, malayî û farisî ve heta peyva sanskritî Cīna ku li Hindistan a kevnar dihat bikaranîn, tê şopandin.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.oed.com/view/Entry/31735 |sernav=China, n.1 and adj. : Oxford English Dictionary |malper=www.oed.com |roja-gihiştinê=2026-02-04 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; &quot;Çîn&quot; di wergera Richard Eden a sala 1555an a rojnameya sala 1516an a keşifgerê portekîzî Duarte Barbosa de hatiye dîtin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bikaranîna Barbosa ji zimanê farisî Chīn (چین) hatiye wergirtin ku ev jî ji zimanê sanskrîtî Cīna (चीन) hatiye wergirtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://dictionary.reference.com/browse/China?qsrc=2888 |sernav=the definition of China |malper=Dictionary.com |roja-gihiştinê=2026-02-04 }}&lt;/ref&gt; Eslê peyva sanskritî mijara nîqaşê ye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Peyva Cīna cara yekem di nivîsarên destpêkê yên hindû de, di nav de Mahabharata (sedsala 3an {{bz}} - sedsala 4an {{pz}}) û Qanûnên Manu (sedsala 2a a {{bz}} - sedsala 2an {{pz}}) de hatiye bikaranîn.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.sino-platonic.org/complete/spp188_yelang_china.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=www.sino-platonic.org |roja-gihiştinê=2026-02-04 }}&lt;/ref&gt; Di sala 1655an de, Martino Martini pêşniyar kiriye ku peyva &quot;Çîn&quot; di dawiyê de ji navê xanedana Qin (221–206 {{bz}}) an jî ji dewleta berê ya Qin hatiye.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Her çend ev çavkanî berî vê xanedanê (ne ya dewletê) di çavkaniyên hindî de hatibe bikaranîn jî, dîsa jî di çavkaniyên cûrbecûr de tê dayîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The state and empire of Ch'in |paşnav=Bodde |pêşnav=Derk |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=1986 |rr=20–102 |isbn=978-0-521-24327-8 |cild=1 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Twitchett |pêşnavê-edîtor=Denis |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-china/state-and-empire-of-chin/B12C4AA8DC66CA957F529B999E8C67A4 |series=The Cambridge History of China |paşnavê-edîtor2=Loewe |pêşnavê-edîtor2=Michael |doi=10.1017/CHOL9780521243278.003 }}&lt;/ref&gt;

Navê fermî yê [[dewlet]]a nûjen &quot;Komara Gel a Çînê&quot; ye (bi çînî ya hêsan: 中华人民共和国; bi çînî ya kevneşopî: 中華人民共和國; pinyin: Zhōnghuá rénmín gònghéguó). Forma kurttir &quot;Çîn&quot; e (中国; 中國; Zhōngguó) ku ji zhōng ('navendî') û guó ('dewlet') têgehek e ku di bin xanedana Zhou ya rojavayî de li gorî demesne wê ya padîşah pêşketiye, tê. Nav di belgeyên fermî de wekê hevwateya dewleta di bin Qing de dihat bikar anîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Chinese history: a manual |paşnav=Wilkinson |pêşnav=Endymion Porter |weşanger=Published by the Harvard University Asia Center for the Harvard-Yenching Institute : Distributed by Harvard University Press |tarîx=2000 |isbn=978-0-674-00247-0 |çap=Rev. and enl |cih=Cambridge, Mass |series=Harvard-Yenching Institute monograph series }}&lt;/ref&gt;

== Dîrok ==
=== Pêşdîrok ===
Delîlên arkeolojîk nîşan didin ku homînîdên pêşîn 2,25 milyon sal berê li Çînê dijîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://archive.archaeology.org/0001/newsbriefs/china.html |sernav=Early Homo erectus Tools in China - Archaeology Magazine Archive |malper=archive.archaeology.org |roja-gihiştinê=2026-02-04 }}&lt;/ref&gt; Fosîlên homînîd ên mirovê pekînê, Homo erectusek ku agir bi kar aniye ku di navbera 680.000 û 780.000 sal berê de hatine destnîşankirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.unesco.org/ext/field/beijing/whc/pkm-site.htm |sernav=unesco.org |malper=www.unesco.org |roja-gihiştinê=2026-02-04 }}&lt;/ref&gt; Diranên fosîlkirî yên homo sapiens (ku dîroka wan vedigere 125.000-80.000 sal berê) di şikefta Fuyanê de hatine dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2015-10-14 |sernav=Fossil teeth place humans in Asia '20,000 years early' |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-34531861 |roja-gihiştinê=2026-02-04 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Nivîsandinên pêşîn ên bi [[zimanê çînî]] li Jiahu li dora 6600 salên {{bz}},&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2956925.stm |sernav=BBC NEWS {{!}} Science/Nature {{!}} 'Earliest writing' found in China |malper=news.bbc.co.uk |roja-gihiştinê=2026-02-04 }}&lt;/ref&gt; li Damaidi li dora 6000 {{bz}},&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Chinese writing: = Wen-tzu-hsüeh-kai-yao |paşnav=Qiu |pêşnav=Xigui |weşanger=Society for the Study of Early China Institute of East Asian Studies, University of California |tarîx=2000 |isbn=978-1-55729-071-7 |cih=Berkeley, Calif |paşnav2=Mattos |pêşnav2=Gilbert Louis |paşnav3=Norman |pêşnav3=Jerry L. |paşnav4=Qiu |pêşnav4=Xigui |series=Early China special monograph series }}&lt;/ref&gt; Dadiwan ji sala 5800 heta sala 5400 ê {{bz}} ê û Banpo ku dîroka wê vedigere hezarsala 5ê {{bz}} hebûn. Hinek zanyaran pêşniyar kirine ku sembolên Jiahuyê (hezarsala 7an a berî zayînê) pergala nivîsandinê ya herî kevin a çînî pêk tînin.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;
=== Serweriya xanedaniya destpêkê ===
[[Wêne:26120-Anyang (49086436522).jpg|thumb|Yinxu, kavilên paytexta dawiya xanedaniya Shang ew ku sedsala 14em a berî zayînê ve maye.]]
Li gorî dîroknivîsiya kevneşopî ya çînî, xanedana Xia di dawiya hezarsala 3em a berî zayînê de hatiye damezrandin ku destpêka çerxa xanedaniyê nîşan dide ku hatiye femkirin ku ev yek bingeha tevahiya dîroka siyasî ya Çînê ye. Di serdema nûjen de, dîrokîbûna Xia zêdetir rastî lêkolînan hatiye ku beşek ji vê jî ji ber sedema ku şahidiya herî kevn a zanîn a Xia ye ku hezar sal piştî roja hilweşîna wan hatiye nivîsandin. Di sala 1958an de, arkeologan cihên çanda Erlitou dîtine ku di Serdema Bronzê ya destpêkê de hebûn ku ji wê demê ve ew wekê bermahiyên Xia yên dîrokî hatine binavkirin lê ev têgîn pir caran nehatiye pejirandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=China: a history |url=https://archive.org/details/chinahistory0002tann |paşnav=Tanner |pêşnav=Harold Miles |weşanger=Hackett Pub. Co |tarîx=2009 |isbn=978-0-87220-915-2 |cih=Indianapolis }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.nga.gov/exhibitions/chbro_bron.shtm |sernav=The Golden Age of Chinese Archaeology - NGA |malper=www.nga.gov |roja-gihiştinê=2026-02-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=China: five thousand years of history and civilization |weşanger=City University of Hong Kong Press |tarîx=2007 |isbn=978-962-937-140-1 |çap=1 |cih=Kowloon, Hong Kong |paşnavê-edîtor=Ye |pêşnavê-edîtor=Lang |paşnavê-edîtor2=Fei |pêşnavê-edîtor2=Zhenggang |paşnavê-edîtor3=Wang |pêşnavê-edîtor3=Tianyou }}&lt;/ref&gt; Xanedaniya Shang ku bi kevneşopî piştî Xia hatiye, ya herî kevin e ku hem tomarên nivîskî yên hemdem û hem jî delîlên arkeolojîk ên bêguman ji bo xanedaniyê hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The history of China |url=https://archive.org/details/historyofchina0000unse_i8n4 |weşanger=Britannica Educational Publishing in association with Rosen Educational Services |tarîx=2011 |isbn=978-1-61530-181-2 |çap=1 |cih=New York, NY |paşnavê-edîtor=Pletcher |pêşnavê-edîtor=Kenneth |series=Understanding China }}&lt;/ref&gt; Şang heta sedsala 11an a berî zayînê li geliyê Çemê Zer hikumdarî kiriye û delîlên herî kevn ên zexm ên di derbarê xanedaniyê de bi qasî sala 1300 berî zayînê de ne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Chinese religions: beliefs and practices |url=https://archive.org/details/chinesereligions0000fowl |paşnav=Fowler |pêşnav=Jeaneane D. |weşanger=Sussex Academic Press |tarîx=2008 |isbn=978-1-84519-172-6 |cih=Brighton ; Portland, Or |paşnav2=Fowler |pêşnav2=Merv |series=The Sussex library of religious beliefs and practices }}&lt;/ref&gt; Nivîsara hestiyê orakulê ku ji dora sala 1250 berî zayînê hatiye îspat kirin&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Boltz |pêşnav=William G. |tarîx=1986 |sernav=Early Chinese writing |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00438243.1986.9979980 |kovar=World Archaeology |ziman=en |cild=17 |hejmar=3 |rr=420–436 |doi=10.1080/00438243.1986.9979980 |issn=0043-8243 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Keightley |pêşnav=David N. |tarîx=1996-10-01 |sernav=Art, Ancestors, and the Origins of Writing in China |url=https://online.ucpress.edu/representations/article/doi/10.2307/2928708/82714/Art-Ancestors-and-the-Origins-of-Writing-in-China |kovar=Representations |ziman=en |cild=56 |rr=68–95 |doi=10.2307/2928708 |issn=0734-6018 }}&lt;/ref&gt; lê bi gelemperî hatiye texmînkirin ku pir kevintir e ku nûnertiya şêweya herî kevin a nivîskî ya çînî dike&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=International dictionary of historic places |weşanger=Fitzroy Dearborn Publishers |tarîx=1994 |isbn=978-1-884964-05-3 |cih=Chicago |paşnavê-edîtor=Ring |pêşnavê-edîtor=Trudy |paşnavê-edîtor2=Salkin |pêşnavê-edîtor2=Robert M. |paşnavê-edîtor3=La Boda |pêşnavê-edîtor3=Sharon }}&lt;/ref&gt; û koka rasterast ê tîpên çînî ya nûjen e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford handbook of the history of linguistics |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_l6r3 |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2013 |isbn=978-0-19-958584-7 |çap=1 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Allan |pêşnavê-edîtor=Keith |series=Oxford handbooks in linguistics }}&lt;/ref&gt;

Her çiqas desthilatdariya navendî ya Kurê Ezmanan hêdî hêdî ji aliyê axayên fengjian ve hatibe hilweşandin jî, Şang ji aliyê Zhou ve hatiye hilweşandin ku di navbera sedsalên 11 û 5ên {{bz}} de hikum kirine. Di dawiyê de hinek mîrektî ji xanedaniya Zhouyên qelsbûyî derdikevin holê û di serdema bihar û payîzê de 300 sal bi hev re şer kirine. Heta serdema dewletên şer ên sedsalên 5 û 3ê {{bz}} de, heft dewletên mezin û bihêz dimînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Warring States {{!}} Definition, Period, Significance, &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/event/Warring-States |roja-gihiştinê=2026-02-04 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

=== Serdema împeratoriyan ===
==== Qîn û Han ====
[[Wêne:Han Expansion.png|thumb|çep|Berfirehbûna ber bi başûr ve ya Xanedaniya Han di sedsala 2an a berî zayînê de.]]
Serdema Dewletên Şer di sala 221ê {{bz}} de bi dawî bûye û piştî ku dewleta Qîn şeş dewletên din desteser dike, Çîn ji nû ve dibe yek û rêjîma serdest a otokratîk hatiye avakirin. Qiral Zheng ê Qin xwe wekê împeratorê xanedana Qin diyar dike û bûye yekem împaratorê Çînek yekgirtî. Wî reformên qanûnî yên Qîn bicîh aniye ku bi taybetî di nav de standardkirina tîpên çînî, pîvan, firehiya rêyan û standartkirina diravê hebûn. Di heman demê de xanedana wî erdên eşîrên Yueyê li Guangxi, Guangdong û li bakurê Viyetnamê desteser kiriye.&lt;ref name=&quot;Twitchett1986&quot;/&gt; Xanedana Qin tenê panzdeh salan berdewam kiriye û piştî mirina împeratorê yekem di demek kurt de hilweşiyaye.&lt;ref name=&quot;Twitchett1986&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Ch'in and Han empires: 221 B.C.-A.D. 220 sf ed. by Denis Twitchett and Michael Loewe |paşnav=Twitchett |pêşnav=Denis Crispin |weşanger=Cambridge university press |tarîx=1986 |isbn=978-0-521-24327-8 |cih=Cambridge New York Melbourne |paşnav2=Loewe |pêşnav2=Michael |paşnav3=Fairbank |pêşnav3=John King |series=The Cambridge history of China }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lewis2007&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Early Chinese Empires: Qin and Han |url=https://archive.org/details/historyofimperia00broo |paşnav=Lewis |pêşnav=Mark Edward |weşanger=Belknap Press of Harvard University Press |tarîx=2007 |isbn=978-0-674-02477-9 |cih=Cambridge, Mass }}&lt;/ref&gt;

Piştî serhildanên berfireh ku di dema serhildanan de pirtûkxaneya împeratoriyê hatiye şewitandin, Xanedaniya Han di navbera salên 206 {{bz}} û 220 salên {{pz}} de li Çînê hukum kiriye û di nav gelê xwe de nasnameyek çandî afirandiye ku hê jî di etnonîmê çîniyên Han ên nûjen de tê bibîranîn.&lt;ref name=&quot;Twitchett1986&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Lewis2007&quot; /&gt; Xanedana Hanê axa împeratoriyê bi awayekî berbiçav berfireh kiriye ku bi kampanyayên leşkerî ku gihîştin [[Asyaya Navendî|Asyaya Navîn]], Mongolya, Kore û Yunnan, Guangdong û bakurê Viyetnamê ji Nanyue vegerandine. Tevlîbûna Hanê ya li Asyaya Navendî û Sogdyayê alîkarî daye avakirina rêya bejahî ya rêya vevrîşimê ku alternatîveke rêya berê ya li ser Hîmalaya ber bi Hindistanê ve diçû bû. Di heman demê de di vê serdemê de Çîn a Hanê hêdî hêdî bûye aboriya herî mezin ê cîhana kevnar.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Dahlman |pêşnav=Carl J. |paşnav2=Aubert |pêşnav2=Jean-Eric |tarîx=2001 |sernav=China and the Knowledge Economy: Seizing the 21st Century. WBI Development Studies |url=https://eric.ed.gov/?id=ED460052 |kovar=eric.ed |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Tevî nenavendîbûna destpêkê ya Han û terikandina fermî ya felsefeya legalîzmê ya Qîn û li cihê wî konfuçyusîzm, sazî û polîtîkayên legalîst ên Qin ji aliyê hikûmeta Han û cîgirên wî ve hatiye berdewam kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=World History: Journeys from Past to Present - VOLUME 1: From Human Origins to 1500 CE |url=https://archive.org/details/isbn_2900415670028 |paşnav=Goucher |pêşnav=Candice |weşanger=Taylor and Francis |tarîx=2013 |isbn=978-1-135-08822-4 |çap=2 |cih=Hoboken |paşnav2=Walton |pêşnav2=Linda A. }}&lt;/ref&gt;

==== Hersê qiraliyet, Jîn û Xanedanên bakur û başûr ====
Piştî bidawîhatina xanedaniya Han, serdemeke şer û pevçûnê ya bi navê Sê Qiraliyetê hatiye destbiserkirin ku di dawiya şer de Wei bi awayekê bilez ji aliyê xanedaniya Jîn ve hatiye hilweşandin. Bi derketina împeratorekî seqet ê li ser textê, Jîn ketiye nav şerê navxweyî û piştre pênc barbaran dest bi serhildanan dikin û li bakurê Çînê bi navê rêveberiya şazdeh dewletan hikum kirine. Xianbei wan wekê wei bakur dike yek ku împeratorê wê Xiaowen polîtîkayên apartheidê yên pêşiyên xwe berevajî kiriye û li ser gelê xwe cezakirineke tund ferz kiriye. Li başûr, general Liu Yu destjiberdana Jîn û Liu Song misoger kiriye. Navên cûrbecûr ên van dewletan wekê xanedaniyên bakur û başûr hatine guhertin û her du herêm di dawiyê de di sala 589an de ji aliyê Sui ve ji nû ve hatiye yek kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=China - Sui Dynasty, Grand Canal, Reunification {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/China/The-Sui-dynasty |roja-gihiştinê=2026-02-04 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
==== Sui, Tang û Song ====
Sui Han li serweriya xwe li seranserê Çînê vegerandiye ser desthilatdariyê, çandinî, aborî û sîstema ezmûna împeratoriyê nûjen kiriye, qenala mezin ava kiriye û piştgiriya budîzmê kiriye. Lêbelê dema ku leşkeriya wan ji bo karên giştî û şerekî têkçûyî li Koreya Bakur bûye sedema nerazîbûnên berfireh, ev împeratorî bi awayekê bilez hilweşiyaye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A new history of Korea |paşnav=I |pêşnav=Gi baeg |weşanger=Harvard University Press |tarîx=1984 |isbn=978-0-674-61576-2 |cih=Cambridge |paşnav2=Wagner |pêşnav2=Edward Willett |paşnav3=Shultz |pêşnav3=Edward J. |paşnav4=I |pêşnav4=Gi baeg }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Medieval Chinese warfare, 300-900 |url=https://archive.org/details/medievalchinesew0000graf |paşnav=Graff |pêşnav=David Andrew |weşanger=Routledge |tarîx=2002 |isbn=978-0-415-23954-7 |cih=London ; New York |series=Warfare and history }}&lt;/ref&gt; Di bin desthilatdariya xanedaniyên Tang û Song ên li pey hev de, aboriya Çînê, teknolojî û çanda Çînê derbasê serdemeke zêrîn bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Politics: The Genius of T’ang |paşnav=Adshead |pêşnav=S. A. M. |weşanger=Palgrave Macmillan UK |tarîx=2004 |rr=30–67 |isbn=978-0-230-00551-8 |cih=London |ziman=en |paşnavê-edîtor=Adshead |pêşnavê-edîtor=S. A. M. |url=https://doi.org/10.1057/9780230005518_2 |doi=10.1057/9780230005518_2 }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de xanedaniya Tang kontrola herêmên rojava û rêya hevrîşimê parastiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The economic and social history of Former Han |paşnav=Sadao |pêşnav=Nishijima |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=1986 |rr=545–607 |isbn=978-0-521-24327-8 |cild=1 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Twitchett |pêşnavê-edîtor=Denis |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-china/economic-and-social-history-of-former-han/2C38C79DC7D76BDA4A073CAE0572086C |series=The Cambridge History of China |paşnavê-edîtor2=Loewe |pêşnavê-edîtor2=Michael |doi=10.1017/CHOL9780521243278.012 }}&lt;/ref&gt; Lêbelê xanedanî di sedsala 8an de ji ber serhildana An Lushan wêran û lawaz bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Columbia chronologies of Asian history and culture |paşnav=Bowman |pêşnav=John Stewart |weşanger=New York : Columbia University Press |tarîx=2000 |isbn=978-0-231-11005-1 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/columbiachronolo00john }}&lt;/ref&gt; Di sala 907an de, dema ku rayedarên leşkerî yên herêmî bêserûber dibin ku Tang bi tevahî ji hev hatiye belav kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=China: five thousand years of history and civilization |weşanger=City Univ. of Hong Kong Press |tarîx=2007 |isbn=978-962-937-140-1 |cih=Hong Kong |paşnavê-edîtor=City University of Hong Kong }}&lt;/ref&gt; Dema ku waliyên leşkerî yên herêmî nema dihatin birêvebirin, di sala 907an de, Tang bi tevahî hilweşiya. Xanedaniya Song di sala 960an de rewşa cudaxwaziyê bi dawî kiriye û ev yek bûye sedema hevsengiyeke hêzê ya di navbera xanedaniya Song û xanedaniya Liao de. Song di dîroka cîhanê de yekem hikûmeta ku pereyên kaxez derxistiye û yekem hikûmeta çînî bû ku hêzeke deryayî ya daîmî ava kiriye ku ji aliyê pîşesaziya keştîvaniyê ya pêşketî û bi bazirganiya deryayî ve hatibû piştgirî kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Chronicle of the Chinese emperors : the Reign-by-Reign Record of the rulers of Imperial China |url=https://archive.org/details/chronicleofchine00palu |paşnav=Paludan |pêşnav=Ann |weşanger=Thames and Hudson |tarîx=1998 |isbn=978-0-500-05090-3 |cih=London }}&lt;/ref&gt;

Di navbera sedsalên 10 û 11an ên {{pz}} de, nifûsa Çînê du car zêde bûye û gihîştiye li dora 100 milyon kesî ku ev zêdebûn bi piranî ji ber berfirehbûna çandiniya birinc ê li navend û li başûrê Çînê û hilberîna zêdehiyên xwarinê ya zêde pêk hatiye. Xanedana Song her wiha vejîna konfuçyusîzmê dibîne ku wekê bersivek li hemberê mezinbûna budîzmê di dema Tang de û geşbûna felsefe û huneran. Di heman demê de hemam de hunera dîtbarî û porselenê gihîştibûn astên nû yên bilind.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/essays/northern-song-dynasty-960-1127 |sernav=Northern Song Dynasty (960–1127) - The Metropolitan Museum of Art |malper=www.metmuseum.org |tarîx=2001-10-01 |roja-gihiştinê=2026-02-04 |ziman=en |paşnav=Art |pêşnav=Department of Asian }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Essentials of Neo-Confucianism: eight major philosophers of the Song and Ming periods |paşnav=Huang |pêşnav=Siu-chi |weşanger=Greenwood Press |tarîx=1999 |isbn=978-0-313-26449-8 |cih=Westport, Conn |series=Resources in Asian philosophy and religion }}&lt;/ref&gt; Lêbelê qelsiya leşkerî ya artêşa Song ji aliyê xanedana Jîn ve hatiye dîtin. Di sala 1127an de, împerator Huizong, împerator Qinzong ê Song û paytext Bianjing di dema şerên Jin-Song de hatine desteserkirin. Paşmayên Song vekişiyan başûrê Çînê û Song li Jiankangê ji nû ve hatiye avakirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Daily life in China, on the eve of the Mongol invasion, 1250-1276 |paşnav=Gernet |pêşnav=Jacques |weşanger=Stanford, Calif., Stanford University Press |tarîx=1962 |isbn=978-0-8047-0720-6 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/dailylifeinchina00gern }}&lt;/ref&gt;

==== Yuan, Mîng û Qîng ====
[[Wêne:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|thumb|Împeratorê yekem ê Çînê, Qîn Shi Huang, bi yekkirina dîwarên Dewletên Şer ji bo avakirina Dîwarê Mezin ê Çînê navdar e. Piraniya dîwarên heyî ji serdema xanedaniya Ming e.]]
Dagirkirina Çînê ji aliyê mongolan ve di sala 1205an de bi kampanyayên li dijî Xia ya Rojava ji aliyê Cengîz Xan ve dest pê kiriye ku wî êrîşî axên Jîn kiribû.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Mongol Conquests in World History |paşnav=May |pêşnav=Timothy |weşanger=Reaktion Books |tarîx=2013 |isbn=978-1-86189-971-2 |cih=London |series=RB-Globalities }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Genghis Khan and the making of the modern world |url=https://archive.org/details/genghiskhanmaki00jack |paşnav=Weatherford |pêşnav=Jack |weşanger=Three Rivers Press |tarîx=2012 |isbn=978-0-609-80964-8 |çap= |cih=New York }}&lt;/ref&gt; Di sala 1271ê de, serokê mongolan Kubîlay Xan, xanedana Yuan ava kiriye ku di sala 1279an de bermahiyên dawîn yên xanedana Songê dagirkiriye. Berî dagirkirina mongolan, nifûsa Çîna Song 120 milyon bû ku ev hejmar di dema serjimêriya sala 1300an de daketibû 60 milyonan.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=I. Démographie: An estimate of the total population of Sung-Chin China |paşnav=Ho |pêşnav=Ping-Ti |weşanger=De Gruyter |tarîx=1970-12-31 |rr=33–54 |url=https://doi.org/10.1515/9783111542737-007 }}&lt;/ref&gt; Cotkarekî bi navê Zhu Yuanzhang di sala 1368an de desthilatdariya Yuan hilweşandiye û xanedana Ming wekê Împeratoriya Hongwu damezrandiye. Di bin serweriya xanedaniya Ming de, Çîn serdemeke zêrîn a din jiyaye ku yek ji hêzên deryayî yên herî bihêz ên cîhanê û aboriyeke dewlemend û geş di nav geşbûna huner û çandê de pêş xistiye. Di vê serdemê de bû ku amîral Zheng He rêwîtiyên xezîneyên Ming li seranserê [[Okyanûsa Hindî]], heta rojhilatê Afrîkayê, birêve biriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Rice |pêşnav=Xan |tarîx=2010-07-25 |sernav=Chinese archaeologists' African quest for sunken ship of Ming admiral |url=https://www.theguardian.com/world/2010/jul/25/kenya-china |roja-gihiştinê=2026-02-04 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077 }}&lt;/ref&gt;

Di destpêka xanedaniya Mîng de, paytexta Çînê ji Nanjîngê ji bo Pekînê hatiye veguhastin. Bi geşbûna kapîtalîzmê re, fîlozofên wekê Wang Yangmîng rexne li neo-konfuçyusîzmê kirine û bi têgehên takekesiyê û wekheviya çar pîşeyan berfireh kirine.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Youngmin |pêşnav=Kim, |tarîx=2005 |sernav=Wang Yangming (Wang Shou-Jen) |url=http://www.iep.utm.edu/wangyang/ |kovar=Internet Encyclopedia of Philosophy |issn=2161-0002 }}&lt;/ref&gt; Tebeqeya zanyara fermî di tevgerên boykotkirina bacê de bûye hêzek piştgir a pîşesazî û bazirganiyê ku digel birçîbûn û parastina li dijî dagirkirina japonî ya Koreyê (1592–1598) û dagirkirinên Jîn ên paşîn bûye sedema westandina xezîneyê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=论明末士人阶层与资本主义萌芽的关系 |ziman=zh-cn |url=https://www.docin.com/p-378667223.html }}&lt;/ref&gt; Di sala 1644an de, Pekîn ji aliyê hevpeymaniyeke hêzên serhildêr ên gundî ve bi serokatiya Li Zicheng hatiye dagirkirin. Împeratorê Chongzhen dema ku bajar ket xwe kuştibû. Xanedaniya Mançûyî ya Qing ku wê demê bi generalê xanedaniya Ming Wu Sangui re hevalbend bû, xanedaniya Shun a kurt-temen a Lî hilweşandiye û paşê kontrola Pekîn bi dest xistibû ku bûye paytexta nû ya xanedaniya Qingê.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Qing dynasty {{!}} Definition, History, &amp; Achievements |url=https://www.britannica.com/topic/Qing-dynasty |roja-gihiştinê=2026-02-04 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Xanedana Qîng ku ji 1644 heta 1912an berdewam kiriye ku xanedana împeratorî ya herî dawî ya Çînê bû. Di dema derbasbûna Mîng-Qîng (1618–1683) nêzîkê 25 milyon kes jiyana xwe ji dest dane lê diyar e ku Qîng hêza împeratorî ya Çînê ji nû ve ava kiriye û geşbûnek din a hunerê daye destpêkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A short history of the world |url=https://archive.org/details/shorthistoryofwo0000robe |paşnav=Roberts |pêşnav=J. M. |weşanger=Oxford University Press |tarîx=1997 |isbn=978-0-19-511504-8 |cih=New York }}&lt;/ref&gt; Piştî ku Ming a Başûr bi dawî bûye û bi bidestxistina Xanateya Dzungarê Mongolya, Tîbetê û Sinjiang li împeratoriyê hatiye zêdekirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Ch'ing Inner Asia c. 1800 |paşnav=Fletcher |pêşnav=Joseph |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=1978 |rr=35–106 |isbn=978-0-521-21447-6 |cild=10 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Fairbank |pêşnavê-edîtor=John K. |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-china/ching-inner-asia-c-1800/18BE9E502CEB370F0F8F496FB1F6F443 |series=The Cambridge History of China |doi=10.1017/CHOL9780521214476.003 }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de mezinbûna nifûsa Çînê ji nû ve dest pê kiriye û di demek kurt de dest bi zêdebûneke bilez a nifûsê destpêkiriye. Bi gelemperî hatiye qebûlkirin ku nifûsa Çîna berêmodernê du caran zêde bûye ku yek ji vê zêdebûna nifûsê di serdema Song a Bakur de bû (960–1127) û zêdebûna nifûsê ya din jî di serdema Qîng (dora 1700–1830) de pêk hatiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://eprints.lse.ac.uk/64492/1/WP219.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=eprints.lse.ac.uk |roja-gihiştinê=2026-02-04 }}&lt;/ref&gt; Di serdema Qîng a Bilind de, Çîn dibe ku welatê herî bazirganî yê cîhanê bû û Çîn a împeratorî di dawiya sedsala 18an de şoreşeke bazirganî ya duyem dîtiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=China's last empire: the great Qing |url=https://archive.org/details/chinaslastempire0000rowe |paşnav=Rowe |pêşnav=William T. |weşanger=The Belknap Press of Harvard University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-674-05455-4 |cih=Cambridge, Mass. London |series=History of imperial China }}&lt;/ref&gt; Ji aliyekî din ve otokrasiya navendî bi qismî ji bo tepeserkirina hestên li dijî-Qîng bi siyaseta nirxandina çandiniyê û sînordarkirina bazirganiyê, mîna Haijin di serdema destpêkê ya Qîng de û kontrola îdeolojîk wekê ku ji aliyê lêpirsîna edebî ve tê temsîl kirin, hatiye xurt kirin ku bûye sedema hinek rawestana civakî û teknolojîk.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=ming qing shi |paşnav=jiang gong tao |tarîx=2010 |isbn=978-7-5108-0062-7 |cih=bei jing |series=zhong guo tong shi }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=zhong hua tong shi |paşnav=chen zhi ping |tarîx=1996 |isbn=978-7-5360-2320-8 |cih=guang zhou }}&lt;/ref&gt;

=== Hilweşîna xanedaniya Qîng ===
[[Wêne:EightNations in1901.jpg|thumb|çep|Hevpeymaniya Heşt Neteweyan êrîşî Çînê kiribûn ku Bokserên li dijî-biyanî û piştgirên wan ên Qîng têk bibin. Wêne ji merasîmeke pîrozbahiyê di hundirê qesra împaratoriya Çînê ya li bajarê qedexekirî de piştî îmzekirina Protokola Bokser di sala 1901an de nîşan dide.]]
Di nîvê sedsala 19an de, şerên Opiumê ya bi Brîtanya û Fransayê re Çînê neçar dike ku tezmînatê bide, benderên peymanan veke ku ji bo welatiyên biyanî destûrê bide derveyî welat û Hong Kongê di bin [[peymana Nankîngê]] ya sala 1842an de ku yekem ji wan peymanên ku wekê peymanên newekhev têne binavkirin, bide Brîtanyayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Asia in western and world history: a guide for teaching |url=https://archive.org/details/asiainwesternwor00ains |weşanger=M.E. Sharpe |tarîx=1997 |isbn=978-1-56324-264-9 |cih=Armonk, N.Y |paşnavê-edîtor=Embree |pêşnavê-edîtor=Ainslie Thomas |series=Columbia project on Asia in the core curriculum |paşnavê-edîtor2=Gluck |pêşnavê-edîtor2=Carol }}&lt;/ref&gt; [[Şerê Çîn û Japonê yê Yekem]] (1894–1895) bûye sedema windakirina bandora Çîn a Qîng a li Nîvgirava Koreyê û her wiha Taywan jî ji Japonê re dihêle.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Sino-Japanese War {{!}} 1894-1895 |url=http://www.britannica.com:80/EBchecked/topic/546176/Sino-Japanese-War |roja-gihiştinê=2026-02-04 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Li Xanedaniya Qîng jî dest bi bêaramiyên navxweyî rû dide ku di encamê de bi deh milyonan mirov dimirin, nemaze Serhildana Lotusê Spî, Serhildana Taiping a têkçûyî de ku di salên di navbera salên 1850 û 1860an de başûrê Çînê wêran kiriye û Serhildana Dungan (1862–1877) li bakurê rojava rû daye li welat bûne sedema gelek pêvçûn û aloziyên giran. Serketina destpêkê ya Tevgera xwe bi hêzkirinê ya salên 1860î ji ber rêze têkçûnên leşkerî yên di salên 1880 û 1890î de têk çûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=jin dai zhong guo wai jiao shi shi xin yan |paşnav=li en han |tarîx=2004 |isbn=978-957-05-1891-7 |cih=tai bei }}&lt;/ref&gt;

Di sedsala 19an de, dîyasporaya mezin a çînî dest pê kiriye. Ziyana ji ber koçberiyê ji ber pevçûn û karesatên wekê [[Birçîbûna Bakurê Çînê 1876-1879an]] zêde bûye ku tê de di navbera 9 û 13 milyon kes jiyana xwe jidest dane.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.fao.org/4/U8480E/U8480E05.htm |sernav=Dimensions of need - People and populations at risk |malper=www.fao.org |roja-gihiştinê=2026-02-04 }}&lt;/ref&gt; Împerator Guangxu di sala 1898an de planeke reformê amade kiriye ku monarşiyeke destûrî ya modern ava bike lê ev plan ji aliyê împeratorîçe Dowager Cixi ve hatine têkbirin. Serhildana Bokser a lidijî-biyanî ya bêbext a salên 1899 û 1901ê xanedaniyê zêdetir qels kiriye. Her çend Cixi bernameyek reforman piştgirî kiribe ku wekê reformên Qîng ên dereng têne zanîn, Şoreşa Xînhaî ya salên 1911 û 1912an dawî li xanedaniya Qîng aniye û Komara Çînê ava kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=A history of the modern chinese army |url=https://archive.org/details/historyofmodernc0000lixi |paşnav=Li |pêşnav=Xiaobing |weşanger=University Press of Kentucky |tarîx=2007 |isbn=978-0-8131-2438-4 |cih=Lexington }}&lt;/ref&gt; Puyî ku împeratorê dawî yê xanedaniyê bû, di sala 1912an de dest ji text a xwe yê împeratoriyê berdaye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://alphahistory.com/chineserevolution/abdication-emperor-puyi-1912/ |sernav=The abdication decree of Emperor Puyi (1912) |malper=Chinese Revolution |tarîx=2013-06-04 |roja-gihiştinê=2026-02-04 |ziman=en-US |paşnav=alphahis }}&lt;/ref&gt;

=== Damezrandina Komarê û Şerê Cîhanê ya Duyem ===
Di 1ê çileya sala 1912an de Komara Çînê (ROC) hatiye damezrandin û Sun Yat-senê ji Kuomintang (KMT) wekî serokê demkî hatibû ragihandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=China: Understanding Its Past |paşnav=Tamura |pêşnav=Eileen H. |weşanger=University of Hawai'i Press |tarîx=1997 |isbn=978-0-8248-1923-1 |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt6wqmz4 |paşnav2=Menton |pêşnav2=Linda K. |paşnav3=Lush |pêşnav3=Noren W. |paşnav4=Tsui |pêşnav4=Francis K. C. |paşnav5=Cohen |pêşnav5=Warren }}&lt;/ref&gt; Di adara sala 1912an de, Yuan Shikai wekê serokê hatiye diyarkirin ku generalekî berê ya Qîng ku di sala 1915an de xwe wekê împeratorê Çînê îlan kiriye. Li hember şermezarkirina gel û dijberiya artêşa xwe ya Beiyang, ew neçar dimîne ku di sala 1916an de dev ji textê berde û komarê ji nû ve ava bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Beijing: a concise history |paşnav=Haw |pêşnav=Stephen G. |weşanger=Routledge/Taylor &amp; Francis Group |tarîx=2008 |isbn=978-0-415-39906-7 |çap= |cih=London |series=Routledge studies in the modern history of Asia }}&lt;/ref&gt; Piştî mirina Yuan Shikai di sala 1916an de, Çîn ji aliyê siyasî ve perçe perçe bûye. Hikûmeta Çînê ya li Pekînê di asta navneteweyî de dihate naskirin lê bi rastî bêhêz bû ku serleşkerên herêmî piraniya axa Çînê kontrol dikirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Modern Chinese warfare, 1795-1989 |paşnav=Elleman |pêşnav=Bruce A. |weşanger=Routledge |tarîx=2001 |isbn=978-0-415-21473-5 |cih=London ; New York |series=Warfare and history }}&lt;/ref&gt; Di vê heyamê de, Çîn beşdarî Şerê Cîhanê yê Yekem bûye û şahidiya serhildaneke gel a berfireh bi navê tevgera 4ê gulanê kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thediplomat.com/2015/05/the-legacy-of-chinas-may-fourth-movement/ |sernav=The Legacy of China’s May Fourth Movement |malper=thediplomat.com |roja-gihiştinê=2026-02-05 |ziman=en-US |paşnav=Panda |pêşnav=Ankit }}&lt;/ref&gt;

[[Wêne:1945 Mao and Chiang.jpg|thumb|çep|Chiang Kai-shek û Mao Zedong di sala 1945an de piştî bidawîbûna Şerê Cîhanê yê Duyem bi hev re pîroz dikin.]]
Di dawiya salên 1920î de Kuomîntang di bin serokatiya Chiang Kai-shek de bi rêze gerwerzaniyên leşkerî û siyasî yên serkevtî ku bi hev re wekê Sefera Bakur têne zanîn, dikare welêt ji nû ve bike yek perçe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=China in War and Revolution, 1895-1949 |paşnav=Zarrow |pêşnav=Peter |weşanger=Routledge |tarîx=2006-06-07 |isbn=978-1-134-21977-3 |çap=0 |ziman=en |url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781134219773 |doi=10.4324/9780203015629 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Chinese Revolution in the 1920s |weşanger=Routledge |tarîx=2013-10-11 |isbn=978-1-136-87310-2 |çap=0 |ziman=en |paşnavê-edîtor=Felber |pêşnavê-edîtor=Roland |url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781136873102 |paşnavê-edîtor2=Grigoriev |pêşnavê-edîtor2=A.M. |paşnavê-edîtor3=Leutner |pêşnavê-edîtor3=Mechthild |paşnavê-edîtor4=Titarenko |pêşnavê-edîtor4=M.L. |doi=10.4324/9781315029542 }}&lt;/ref&gt; Kuomintang paytexta welêt veguhestiye Nanjingê û &quot;wesiyeta siyasî&quot; bicîh aniye ku qonaxek navîn a pêşketina siyasî ye ku di bernameya Sê Prensîbên Gel a Sun Yat-sen de ji bo veguherandina Çînê ji bo dewletek demokratîk a modern hatiye destnîşan kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Government and politics in Kuomintang China, 1927-1937 |url=https://archive.org/details/governmentpoliti0000tien |paşnav=Tien |pêşnav=Hung-mao |weşanger=Stanford University Press |tarîx=1972 |isbn=978-0-8047-0812-8 |cih=Stanford, Calif }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=China and democracy: the prospect for a democratic China |url=https://archive.org/details/chinademocracypr0000unse |weşanger=Routledge |tarîx=2000 |isbn=978-0-415-92693-5 |cih=New York |paşnavê-edîtor=Zhao |pêşnavê-edîtor=Suisheng }}&lt;/ref&gt; Her çiqas hevalbendî di sala 1927an de piştî ku Chiang bi tundî CCP û çepgirên din li Şanghayê tepeser kir, hilweşiyaye ku ev yek destpêka Şerê Navxweyî yê Çînê nîşan dide, Kuomintang di dema Sefera Bakur de ji bo demek kurt bi Partiya Komunîst a Çînê (CCP) re hevalbendî kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Revolutionary discourse in Maoś republic |url=https://archive.org/details/revolutionarydis0000apte |paşnav=Apter |pêşnav=David E. |weşanger=Harvard Univ. Press |tarîx=1994 |isbn=978-0-674-76780-5 |cih=Cambridge, Mass. |paşnav2=Saich |pêşnav2=Tony }}&lt;/ref&gt; CCP di mijdara sala 1931ê de li Ruijin, Jiangxi, herêmên welêt wekê Komara Sovyet a Çînê (Jiangxi Sovyet) ragihandiye. Sovyeta Jiangsiyê di sala 1934an de ji aliyê artêşên KMT ve hatiye hilweşandin ku ev yek bûye sedem ku CCP meşa dirêj bide destpêkirin û biçe Yan'an a li Shaanxiyê. Ew ê bibe baregeha komunîstan a berî ku şerê navxweyî yê Çînê di sala 1949an de bi dawî bibe.

Di sala 1931ê de, Japon êrîşî Mançûryayê kiriye û dagir kiriye. Japon di sala 1937an de êrîşî deverên din ên Çînê dike û ev yek bûye sedema Şerê Çîn û Japon a Duyem (1937–1945) ku ev jî yek ji qadên Şerê Cîhanê ya Duyem bû. Şerê di navbera Kuomintang û CCP de hevalbendiyeke qels çêkiriye. Hêzên japonî gelek zilmên şer li dijî nifûsa sivîl kirine ku heta 20 milyon sivîlên çînî di şer de jiyana xwe jidest dane.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/nuclear_01.shtml |sernav=BBC - History - World Wars: Nuclear Power: The End of the War Against Japan |malper=www.bbc.co.uk |roja-gihiştinê=2026-02-05 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Tenê li Nanjingê di dema dagirkirina japonan de li gorî texmînan ji 40.000 heta zêdetirî 300.000 çînî hatine qirkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=China at War: Triumph and Tragedy in the Emergence of the New China |paşnav=van de Ven |pêşnav=Hans |weşanger=Harvard University Press |tarîx=2018-02-12 |isbn=978-0-674-91952-5 |url=http://www.jstor.org/stable/10.2307/j.ctvhrd0kx |doi=10.2307/j.ctvhrd0kx }}&lt;/ref&gt; Komara Çînê, ligel Keyaniya Yekbûyî, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Yekîtiya Sovyetê, di deklarasyona neteweyên yekbûyî de wekê yek ji &quot;çar dewletên nezin&quot; ên hevpeymanan hatiye diyar kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.unmultimedia.org/searchers/yearbook/page.jsp?volume=1946-47&amp;page=38 |sernav=UN Yearbook |malper=www.unmultimedia.org |roja-gihiştinê=2026-02-05 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The United States and the origins of the cold war, 1941-1947 |paşnav=Gaddis |pêşnav=John Lewis |weşanger=Columbia University Press |tarîx=2000 |isbn=978-0-231-12239-9 |cih=New York |kesên-din=American Council of Learned Societies |series=Contemporary American history series }}&lt;/ref&gt; Li gel sê hêzên mezin ên din, Çîn yek ji çar hevalbendên sereke yên Şerê Cihê Duyem bû û piştre jî wekê yek ji serketîyên sereke yên şer hatiye hesibandin. Piştî radestbûna Japonan di sala 1945an de, Çîn bi awayeke serketî derdikeve lê ji ber şer wêran bûye û ji aliyê darayî ve pir lawaz bibû. Taywan, digel Penghu, radestî kontrola Komara Çînê hatiye kirin lêbelê derbasbûna vê radestkirinê bi nakok e.&lt;ref name=&quot;Feldman1991&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Constitutional Reform and the Future of the Republic of China |paşnav=Feldman |pêşnav=Harvey |weşanger=M.E. Sharpe |tarîx=1991 |isbn=978-0-87332-880-7 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=xCxMn-2msr8C&amp;pg=PA3 |paşnav2=Program |pêşnav2=Columbia University Taiwan Area Studies }}&lt;/ref&gt; Di hezîrana sala 1946an de şer di navbera hêzên CCP û KMT de derketiye û welat ji nû ve dest bi şerê navxweyî kiriye ku zêdetirî sê salan berdewam kiriye. Di sala 1947an de rêveberiyeke destûrî hatiye damezrandin lê ji ber şerê berdewam, gelek bendên destûra Komara Çînê li ser axa sereke nehatiye bicîhanîn.&lt;ref name=&quot;Feldman1991&quot; /&gt;

=== Komara gel a Çînê ===
[[Wêne:Mao Proclaiming New China.JPG|thumb|Merasîma damezrandina Komara Gel a Çînê di ku 1ê cotmeha sala 1949an de saet di 3:00ê piştî nîvro de pêk hatibû. Di wêneyê de damezrandina Komara Gel a Çînê ji aliyê Mao Zedong ve li Qada Tiananmenê tê ragihandin.]]
Di sala 1949an de [[Partiya Komunîst a Çînê|Partiya Kominîst a Çînê]] piraniya Çînê kontrol kiriye û hikûmeta Komara Çînê xwe ji peravan ber bi Taywanê ve kişandiye. Di 1ê cotmeha sala 1949an de, serokê Partiya Komunîst a Çînê (PKÇ) Mao Zedong li qada Tiananmen a Pekînê bi fermî Komara Gel a Çînê ragihandiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2019/09/29/asia/china-beijing-mao-october-1-70-intl-hnk |sernav=They were born at the start of Communist China. 70 years later, their country is unrecognizable |malper=CNN |tarîx=2019-09-30 |roja-gihiştinê=2026-02-05 |ziman=en |paşnav=Lee |pêşnav=Ben Westcott,Lily }}&lt;/ref&gt; Di sala 1950an de, Komara Gel a Çînê Hainan ji Komara Çînê distîne û Tibetê jî desteser dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1817&amp;dat=19500509&amp;id=FUw_AAAAIBAJ&amp;pg=3627,3301880 |sernav=The Tuscaloosa News - Google News Archive Search |malper=news.google.com |roja-gihiştinê=2026-02-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.usc.edu/dept/LAS/ir/cews/database/Tibet/tibet.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=www.usc.edu |roja-gihiştinê=2026-02-05 |roja-arşîvê=2013-10-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131016102314/http://www.usc.edu/dept/LAS/ir/cews/database/Tibet/tibet.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; PKÇ bi rêya tevgera reforma axê populerbûna xwe di nav cotkaran de xurt kiriye ku tê de paşguh kirina dewletê ya bidarvekirinên di navbera 1 û 2 milyon xwediyên erdê ku ji aliyê cotkar û kirêdarên berê ve pêk hatibûn, hebû.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Communism in History and Theory: Asia, Africa, and the Americas |paşnav=Busky |pêşnav=Donald F. |weşanger=Praeger |tarîx=2002 |isbn=978-0-275-97733-7 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=Q6b0j1VINWgC }}&lt;/ref&gt; Her çend di destpêkê de Komara Gel a Çînê bi Yekîtiya Sovyetê re hevalbendiyeke nêzîk pêk anî be jî, têkiliyên di navbera her du welatên komunîst de hêdî hêdî xira bûye û ev yek bûye sedem ku Çîn pergaleke pîşesaziyê ya serbixwe û çekên xwe yên kîmyewî pêş bixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=e. |pêşnav=dolan, ronald |paşnav2=library of congress. federal research division |paşnav3=matles |pêşnav3=savada, andrea |paşnav4=l. |pêşnav4=worden, robert |sernav=China : a country study / |url=https://www.loc.gov/item/87600493/ |roja-gihiştinê=2026-02-05 |xebat=The Library of Congress |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Nifûsa Çînê di sala 1950an de 550 milyon bû û di sala 1974an de jî gihîştiye 900 milyon kesan.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Students and Teachers of the New China: Thirteen Interviews |url=https://archive.org/details/studentsteachers0000holm |paşnav=Holmes |pêşnav=Madelyn |weşanger=McFarland &amp; Company, Inc., Publishers |tarîx=2007 |isbn=978-0-7864-3288-2 |cih=Jefferson }}&lt;/ref&gt; Lêbelê Great Leap Forward, projeyek pîşesazîkirinê ya mezin ê di navbera salên 1959 û 1961ê de bû sedema mirina ji 15 heta 55 milyon kesan ku piraniya wan ji ber birçîbûnê mirine.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=MIRSKY |pêşnav=JONATHAN |sernav=‘Tombstone: The Great Chinese Famine, 1958-1962,’ by Yang Jisheng |url=https://www.nytimes.com/2012/12/09/books/review/tombstone-the-great-chinese-famine-1958-1962-by-yang-jisheng.html?nl=books&amp;emc=edit_bk_20121207 |roja-gihiştinê=2026-02-05 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Communism: a very short introduction |url=https://archive.org/details/communismverysho0000holm |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-955154-5 |cih=Oxford, UK |paşnavê-edîtor=Holmes |pêşnavê-edîtor=Leslie |series=Very short introductions }}&lt;/ref&gt; Di sala 1964an de, Çînê yekem bombeya xwe ya atomî ceribandiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.china.org.cn/english/congress/228244.htm |sernav=1964: China's first atomic bomb explodes |malper=www.china.org.cn |roja-gihiştinê=2026-02-05 }}&lt;/ref&gt; Di sala 1966an de, Mao û hevalbendên wî dest bi şoreşa çandî kirine ku deh sal ji sûcdarkirinên siyasî û aloziyên civakî dest pê kiriye ku heta mirina Mao ya di sala 1976an berdewam kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Oh |pêşnav=John Kie-chiang |tarîx=1994 |sernav=Korean Challenges and American Policy. Edited by Ilpyong J. Kim. New York: Paragon House, 1991. xxvi, 582 pp. $19.95. |url=https://doi.org/10.2307/2059290 |kovar=The Journal of Asian Studies |cild=53 |hejmar=4 |rr=1282–1283 |doi=10.2307/2059290 |issn=0021-9118 }}&lt;/ref&gt;

Piştî mirina Mao, çeteya çaran ji aliyê Hua Guofeng ve hatine girtin û wekê berpirsiyarê şoreşa çandî hatiye dîtin. Şoreşa Çandî hatiye şermezarkirin ku bi milyonan kes rehabîlîte bibûn. Deng Xiaoping di sala 1978an de desthilatdariyê girtiye destê xwe û ligel &quot;heşt pîr&quot;an ku endamên herî payebilind û bi bandor ên partiyê bûn, dest bi reform û vebûnê kiribûn ku reformên siyasî û aborî yên berfireh xistibûn meriyetê.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://monthlyreview.org/chinaandsocialism.htm |sernav=China and Socialism - Monthly Review Press |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2026-02-06 |roja-arşîvê=2009-01-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090105220123/http://monthlyreview.org/chinaandsocialism.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Reformên aborî yek ji nîşana derbasbûna Çînê ya ji aboriya plankirî bû. Çîn destûra xwe ya heyî di 4ê kanûna pêşîn a sala 1982an de pejirandiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.nbr.org/publications/element.aspx?id=73 |sernav=The Impact of Tiananmen on China's Foreign Policy |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2026-02-06 |ziman=en |roja-arşîvê=2014-04-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140404193656/http://www.nbr.org/publications/element.aspx?id=73 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Di sala 1989an de, xwepêşandanên qada Tiananmenê destpêkiriye û piştre li seranserê welat berfireh bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Deng Xiaoping and the transformation of China |url=https://archive.org/details/dengxiaopingtran0000ezra |paşnav=Vogel |pêşnav=Ezra F. |weşanger=Belknap Press of Harvard University Press |tarîx=2013 |isbn=978-0-674-72586-7 |çap= |cih=Cambridge, Massachusetts London, England |paşnav2=Deng |pêşnav2=Xiaoping }}&lt;/ref&gt; Jiang Zemin dibe sekreterê giştî yê PKÇyê û piştre jî dibe serokê giştî ya partiyê.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://apnews.com/article/china-beijing-hong-kong-obituaries-jiang-zemin-4ee4c5dcaf567e02efa3c5c7186af30a |sernav=Jiang Zemin, who guided China's economic rise, dies |malper=AP News |tarîx=2022-11-30 |roja-gihiştinê=2026-02-06 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Aboriya Çînê di vê demê de heft qat mezin bûye. Hong Konga Brîtanî û Makaoya Portekîzî di salên 1997 û 1999an de wekê herêmên îdarî yên taybet li gorî prensîba yek welat, du sîstem vegeriyane Çînê. Welat di sala 2001ê de tevlî rêxistina bazirganiya cîhanê bûye.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Di 16em kongreya neteweyî ya PKÇyê ya sala 2002an de, Hu Jintao li cihê Jiang wekê sekreterê giştî ya partiyê hatiye hilbijartin.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Di bin serokatiya Hu de, Çînê rêjeya bilind a mezinbûna aborî bidestxistiye ku ji Keyaniya Yekbûyî, Fransa, Almanya û Japonyayê derbas bûye û bû duyem aboriya herî mezin ê cîhanê.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2012-11-16 |sernav=Charting China's Economy: A Decade Under Hu Jintao |url=http://blogs.wsj.com/chinarealtime/2012/11/16/charting-chinas-economy-10-years-under-hu-jintao/ |roja-gihiştinê=2026-02-06 |xebat=Wall Street Journal |ziman=en-US |issn=0099-9660 }}&lt;/ref&gt; Lêbelê mezinbûna aboriyê bandorek giran li ser çavkanî&lt;ref name=&quot;Cody2006&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Cody |pêşnav=Edward |tarîx=2006-01-28 |sernav=In Face of Rural Unrest, China Rolls Out Reforms |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/27/AR2006012701588.html |roja-gihiştinê=2026-02-06 |ziman=en-US |issn=0190-8286 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2006-04-16 |sernav=China worried over pace of growth |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4913622.stm |roja-gihiştinê=2026-02-06 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; û jîngeha welêt jî kiriye ku bûye sedema koçberiya mezin a civakî.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=3166 |sernav=China: Migrants, Students, Taiwan - Migration News {{!}} Migration Dialogue |malper=migration.ucdavis.edu |roja-gihiştinê=2026-02-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cody2006&quot;/&gt; Xi Jinping di 18em kongreya neteweyî ya Partiya Komunîst a Çînê ya sala 2012an de li cihê Hu wekê serokê giştî dest bi karê xwe kiriye. Piştî ku Xi hat ser desthilatê, piştê demekê dest bi operasyoneke berfireh a dijî gendeliyê kiriye ku heta sala 2022an zêdetirî 2 milyon rayedar hatibûn darizandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2018-03-20 |sernav=China's anti-corruption campaign expands with new agency |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-43453769 |roja-gihiştinê=2026-02-06 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Mao and Markets: The Communist Roots of Chinese Enterprise |paşnav=Marquis |pêşnav=Christopher |weşanger=Yale University Press |tarîx=2022-11-15 |isbn=978-0-300-26883-6 |url=http://www.jstor.org/stable/10.2307/j.ctv3006z6k |paşnav2=Qiao |pêşnav2=Kunyuan |doi=10.2307/j.ctv3006z6k }}&lt;/ref&gt; Di dema serokatiya xwe de, Xi desthilatdariya xwe xurt kiriye ku ji destpêkirina reformên aborî û siyasî ve heya wê demê nehatibû dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2022-10-23 |sernav=Xi Jinping's party is just getting started |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-63225277 |roja-gihiştinê=2026-02-06 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;

== Erdnîgarî ==
[[Wêne:China-Historic macro areas.svg|thumb|Ev nexşeya topografîk a Rojhilatê Asyayê ye bi deverên dîrokî û herêmên makro yên Çînê ve hatiye xêzkirin.]]
Erdnîgariya Çînê erdnîgariyeke nerfireh û cihêreng e ku ji çola Gobi û Taklamakan li bakurê erdnîgariya hişk bigire heya daristanên subtropîkal li başûrê şil berdewam dike. Çiyayên Hîmalaya, Karakoram, Pamîr û Tîan Shan, Çînê ji piraniya Asyaya Başûr û Asyaya Navendî vediqetînin. Çemê Yangtze û çemê Zer ku bi rêzê ve sêyem û şeşem çemên herî dirêj ên cîhanê ne ku ji deşta Tîbetê ve ber bi peravê rojhilat a bi nifûsa giran ve diherikin. Xeta perava Çînê li ser peravê Okyanûsa Pasîfîk 14.500 km dirêj bûye ku bi deryayên Bohai, deryaya Zer, deryaya rojhilatê Çînê û deryaya başûrê Çînê welat ji aliyê deryayê ve hatiye dorpêçkirin. Çîn bi rêya sinorê Qazaxistanê bi deşta Ewrasyayê ve hatiye girêdan.

Xaka Çînê di navbera hêlîpan a 18° û 54° bakur û hêlîlar a 73° û 135° rojhilat de ye. Navenda erdnîgarî ya Çînê bi monumenta navenda welat li 35°50′40.9″N 103°27′7.5″E hatiye destnîşankirin. Erdnîgariya Çînê li seranserê axa welat ya berfireh pir diguherin. Li rojhilat, li peravên deryaya Zer û deryaya rojhilat a Çînê, deştên aluvyal ên berfireh û bi qadên nifûsên zêde ne lê li qiraxên deşta mongolyaya hundir li bakur, şînahiyên berfireh serdest in. Başûrê Çînê bi gir û rêzeçiyayên nizm serdest e û di heman demê de li rojhilata navend deltayên du çemên sereke yên Çînê, memê Zer û Çemê Yangtze, hene. Çemên din ên sereke yên welat çemê Xi, Mekong, Brahmaputra û çemê Amur e. Li rojava rêzeçiyayên mezin hene ku bi taybetî rêzeçiyayên Hîmalaya li vê deverê ye. Deştên bilind di nav erdnîgariya zuha ya bakur de ye ku di nav de çolên bilind ên Taklamakan û Gobî hene, cih digirin. Çiyayê Everestê (8.848 m) ku xala herî bilind ê cîhanê ye, li ser sinorê Çîn û Nepalê bilind bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8608913.stm |sernav=BBC News - Nepal and China agree on Mount Everest's height |malper=news.bbc.co.uk |roja-gihiştinê=2026-02-06 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Xala herî nizm a welêt û sêyem a xala herî nizm a cîhanê, korta gola hişkkirî ya gola Aydingê (-154 m) ku li depresyona Turpanê cih digire.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.nps.gov/deva/naturescience/lowest-places-on-earth.htm |sernav=Lowest Places on Earth - Death Valley National Park (U.S. National Park Service) |malper=www.nps.gov |roja-gihiştinê=2026-02-06 |ziman=en |archive-date=2015-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207222858/http://www.nps.gov/deva/naturescience/lowest-places-on-earth.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Tevî ku Çîn di navbera pênc herêmên demê ya erdnîgarî de (ji UTC+5 heta UTC+9) digire nav xwe, Çîn yek herêma demê ya neteweyî, Dema Standard a Çînê (UTC+8) bikar tîne.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.timeanddate.com/time/china/one-time-zone.html |sernav=Why Is There Only 1 Time Zone in China? |malper=www.timeanddate.com |roja-gihiştinê=2026-02-06 |ziman=en |paşnav=Buckle |pêşnav=Anne }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=About time: China's time zone |url=https://www.bbc.com/news/av/world-asia-pacific-12841280 |roja-gihiştinê=2026-02-06 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Ev siyaseta demê ya yekgirtî di sala 1949an de hatiye pejirandin.&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt;
=== Avhewa ===
[[Wêne:Koppen-Geiger Map CHN present.svg|thumb|çep|Nexşeya dabeşkirina avhewayê ya Köppen-Geiger ya Çînê.]]
Avhewaya Çînê bi giranî ji aliyê demsalên hişk û musonên şil ve serdest e ku dibe sedema cûdahiyên germahiyê yên berbiçav di navbera zivistan û havînê de. Di zivistanê de bayên bakur ên ku ji deverên bilindên fireh tên sar û hişk in; di havînê de, bayên başûr ên ji deverên peravê ên li firehiyên nizm germ û şil in.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Regional Climate Studies of China |url=https://archive.org/details/regionalclimates0000unse |weşanger=Springer |tarîx=2008 |isbn=978-3-540-79242-0 |cih=Berlin London |series=Regional climate studies }}&lt;/ref&gt;

Pirsgirêkek girîng a jîngehê li Çînê berfirehbûna berdewam a çolên Çînê ye ku bi taybetî çola Gobî çoleke berfireh ya Çînê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2006-04-17 |sernav=Beijing hit by eighth sandstorm |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4915690.stm |roja-gihiştinê=2026-02-06 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Her çiqas rêzên darên ku ji salên 1970an vir ve hatine çandin pirbûna bahozên qûmê kêm kiribe jî, hişkesaliya dirêj û pratîkên çandiniyê yên nebaş bûne sedema bahozên tozê ku di her demsala biharê de li bakurê Çînê belav dibin û piştre belavê deverên din ên Rojhilatê Asyayê dibe ku di nav de welatên wekê Japon û Kore bi bandor dibe. Kalîteya avê, erozyon û kontrolkirina qirêjiyê di têkiliyên Çînê ya bi welatên din re bûne mijarên girîng. Helîna cemedên li Hîmalayayê dibe ku ji bo bi sed milyonan mirovan bibe sedema kêmbûna avê.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2008-11-24 |sernav=Himalaya glaciers melting much faster |url=http://www.nbcnews.com/id/27894721/ |roja-gihiştinê=2026-02-06 |xebat=msnbc.com |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Li gorî akademîsyenan ji bo ku guherîna avhewayê li Çînê bigihêje 1.5&amp;nbsp;°C ê divê hilberîna elektrîkê ji komirê li Çînê bêyî girtina karbonê heta sala 2045an were bidawîkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.efchina.org/Attachments/Report/report-lceg-20201210/Full-Report_Synthesis-Report-2020-on-Chinas-Carbon-Neutrality_EN.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=www.efchina.org |roja-gihiştinê=2026-02-06 |roja-arşîvê=2021-04-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210416100821/https://www.efchina.org/Attachments/Report/report-lceg-20201210/Full-Report_Synthesis-Report-2020-on-Chinas-Carbon-Neutrality_EN.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

Ji ber zêdekirina hilberînê ya ji aliyê hikûmetên alîkar, statîstîkên fermî yên hikûmetê yên derbarê hilberîna çandiniyê ya Çînê de ne bêbawer hatiye ragihandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Liu |pêşnav=Gengyuan |paşnav2=Wang |pêşnav2=Xueqi |paşnav3=Baiocchi |pêşnav3=Giovanni |paşnav4=Casazza |pêşnav4=Marco |paşnav5=Meng |pêşnav5=Fanxin |paşnav6=Cai |pêşnav6=Yanpeng |paşnav7=Hao |pêşnav7=Yan |paşnav8=Wu |pêşnav8=Feng |paşnav9=Yang |pêşnav9=Zhifeng |tarîx=2020-10-13 |sernav=On the accuracy of official Chinese crop production data: Evidence from biophysical indexes of net primary production |url=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1919850117 |kovar=Proceedings of the National Academy of Sciences |cild=117 |hejmar=41 |rr=25434–25444 |doi=10.1073/pnas.1919850117 |pmc=7568317 |pmid=32978301 }}&lt;/ref&gt; Piraniya Çînê xwedî keşûhewayek pir guncaw ê ji bo çandiniyê ye û welat mezintirîn hilberînerê cîhanê yê birinc, genim, bacanê sor, firingî, tirî, zebeş, ispenax û gelek berhemên din e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.fao.org/faostat/en/ |sernav=FAOSTAT |malper=www.fao.org |roja-gihiştinê=2026-02-06 }}&lt;/ref&gt; Di sala 2021ê de, ji sedî 12ê çêregeh û zozanên daîmî yên cîhanê û her wiha ji sedî 8ê erdê çandiniyê yê cîhanê li Çînê bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2023 |paşnav=FAO |weşanger=FAO ; |tarîx=2023 |isbn=978-92-5-138262-2 |ziman=en |url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cc8166en |doi=10.4060/cc8166en }}&lt;/ref&gt;

=== Biyopirrengî ===
[[Wêne:Giant Panda Eating.jpg|thumb|Pandayek mezin ku yek ji sembolên herî navdar ên Çînê ku li Baregeha Panda ya Chengdu ya li Sichuanê hatiye kişandin]]
Çîn yek ji 17 welatên xwedî pirrengiya biyolojîkî ye ku du ji qadên biyolojîk ên sereke yên cîhanê, palearktîk û îndomalayayî li Çînê ye. Li gorî pîvanekê Çîn xwedî zêdetirî 34.687 cureyên ajalan û nebatan e ku ew piştî Brezîlya û Kolombiyayê Çîn sêyem welatê herî biyolojîk ê cîhanê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://rainforests.mongabay.com/03highest_biodiversity.htm |sernav=Countries with the Highest Biological Diversity |malper=rainforests.mongabay.com |roja-gihiştinê=2026-02-06 }}&lt;/ref&gt; Çîn welat alîgirê peymana cûrbecûrîya biyolojîk e ku stratejîya neteweyî û plana çalakîyê ya cûrbecûrîya biyolojîk a Çînê di sala 2010an de ji alîyê peymanê ve hatiye wergirtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cbd.int/countries/?country=cn |sernav=Country Profiles |malper=www.cbd.int |roja-gihiştinê=2026-02-06 |ziman=en |paşnav=Unit |pêşnav=Biosafety }}&lt;/ref&gt;

Çîn malavanê herî kêm 551 cureyên memikdaran (sêyem cureyê herî bilind ê cîhanê),&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.iucnredlist.org/initiatives/mammals/analysis/geographic-patterns |sernav=Geographic Patterns |malper=www.iucnredlist.org |roja-gihiştinê=2026-02-06 }}&lt;/ref&gt; 1.221 cureyên çûkan (heştem),&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://rainforests.mongabay.com/03birds.htm |sernav=Countries with the most number of bird species |malper=rainforests.mongabay.com |roja-gihiştinê=2026-02-06 }}&lt;/ref&gt; 424 cureyên xezalkan (heftem)&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://rainforests.mongabay.com/03reptiles.htm |sernav=Countries with the most number of reptile species |malper=rainforests.mongabay.com |roja-gihiştinê=2026-02-06 }}&lt;/ref&gt; û 333 cureyên amfîbîyan (heftem) dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.iucnredlist.org/initiatives/amphibians/analysis/geographic-patterns |sernav=Geographic Patterns |malper=www.iucnredlist.org |roja-gihiştinê=2026-02-06 }}&lt;/ref&gt; Jiyana kovî ya li Çînê jîngeha xwe bi yek ji mezintirîn nifûsa mirovan a cîhanê re parve dike û zexteke giran li ser wan dike. Bi kêmanî 840 cureyên ajalan di bin gefê de ne, lawaz in an jî di xetereya tunebûnê de ne ku bi giranî ji ber çalakiyên mirovan ên wekî wêran kirina jîngehê, qirêjî û nêçîra ji bo xwarin, post û dermanê kevneşopî yê çînî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Infographic: Top 20 countries with most endangered species |url=https://www.mnn.com/earth-matters/animals/stories/infographic-top-20-countries-with-most-endangered-species |roja-gihiştinê=2026-02-06 |xebat=MNN - Mother Nature Network |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Jiyana kovî ya di bin xetereyê de bi qanûnê tê parastin û ji sala 2019an vir ve li Çînê zêdetirî 2,750 rezervên xwezayî hene ku bi tevahî 1.470.000 km² rûber digire nav xwe ku ji sedî 15ê tevahiya erdê Çînê pêk tîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.chinadaily.com.cn/a/201911/16/WS5dcfb5fba310cf3e35577cdc.html |sernav=China owns 2,750 natural reserves |malper=www.chinadaily.com.cn |roja-gihiştinê=2026-02-06 |paşnav=刘明 }}&lt;/ref&gt; Piraniya ajalên kovî ji herêmên çandiniyê yên navendî yên rojhilat û navenda Çînê hatine tunekirin lê li başûr û rojavayê çiyayî rewşa wan baştir bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Turvey |pêşnav=Samuel T. |paşnav2=Tong |pêşnav2=Haowen |paşnav3=Stuart |pêşnav3=Anthony J. |paşnav4=Lister |pêşnav4=Adrian M. |tarîx=2013-09-15 |sernav=Holocene survival of Late Pleistocene megafauna in China: a critical review of the evidence |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277379113002503 |kovar=Quaternary Science Reviews |cild=76 |rr=156–166 |doi=10.1016/j.quascirev.2013.06.030 |issn=0277-3791 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lander |pêşnav=Brian |paşnav2=Brunson |pêşnav2=Katherine |tarîx=2018 |sernav=WILD MAMMALS OF ANCIENT NORTH CHINA |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-chinese-history/article/abs/wild-mammals-of-ancient-north-china/F4887C505A7A485BA0BAE09697574565 |kovar=Journal of Chinese History 中國歷史學刊 |ziman=en |cild=2 |hejmar=2 |rr=291–312 |doi=10.1017/jch.2017.45 |issn=2059-1632 }}&lt;/ref&gt; Di 12ê kanûna sala 2006an de hatiye piştrastkirin ku Baiji nemaye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Waldron |pêşnav=Anthony |tarîx=2010 |sernav=''Witness to Extinction: How We Failed to Save the Yangtze River Dolphin''. ''By'' Samuel Turvey. Oxford and New York: Oxford University Press. $29.95. xii + 234 p. + 7 pl.; ill.; index. ISBN: 978‐0‐19‐954947‐4. 2008. |url=https://doi.org/10.1086/650241 |kovar=The Quarterly Review of Biology |cild=85 |hejmar=1 |rr=98–99 |doi=10.1086/650241 |issn=0033-5770 }}&lt;/ref&gt;

Çîn zêdetirî 32.000 cureyên nebatan ên damarî heye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://worldrainforests.com/03plants.htm |sernav=Countries with the most plant species |malper=WorldRainforests.com |roja-gihiştinê=2026-02-06 }}&lt;/ref&gt; û malavanê cûrbecûr cureyên daristanan e. Daristanên sar ên qamîşî li bakurê welêt serdest in ku malavaniya cureyên heywanan ên wekê xezal û hirçê reş ê asyayî, 120 cureyên çûkan dike. Dibe ku li binê daristanên darê çam ên avhewaya şil de darên bambu hebin. Li deverên çiyayî yên bilind ên ku darên wekê Hevrist û ''Taxus'' hene, li cihê darên Bambu, daristanên baranê hene. Daristanên subtropîkal ên ku li navend û li başûrê Çînê ye malavaniya cureyên nebatan dike ku di nav de gelek cureyên endemîk ên kêm hene. Daristanên baranê yên tropîkal û demsalî, her çend bi Yunnan û Hainanê ve sînordar bin jî, çaryeka hemî cureyên ajal û nebat ên li Çînê têne dîtin, vedihewînin. Li Çînê zêdetirî 10.000 cureyên tomarkirî yên kiyarkan hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Conservation biology: voices from the tropics |weşanger=John Wiley &amp; Sons Inc |tarîx=2014 |isbn=978-1-118-67980-7 |cih=Chichester, West Sussex, UK : Hoboken, NJ |paşnavê-edîtor=Sodhi |pêşnavê-edîtor=Navjot S. }}&lt;/ref&gt;

== Rêveberî û polîtîka ==
[[Wêne:China Senate House.jpg|thumb|Hola Mezin a Gel
ku Kongreya Neteweyî ya Gel lê dicive.]]
Komara Gel a Çînê dewletek komunîst e ku ji aliyê Partiya Komunîst a Çînê (PKÇ) ve tê rêvebirin. PKÇ bi fermî ji aliyê sosyalîzma bi taybetmendiyên çînî ve tê rêvebirin ku ew wekê marksîzma li gorî şert û mercên Çînê hatiye adaptekirin, bi nav dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-01/05/c_132082389.htm |sernav=Xi reiterates adherence to socialism with Chinese characteristics - Xinhua {{!}} English.news.cn |malper=news.xinhuanet.com |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-US |archive-date=2016-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174945/http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-01/05/c_132082389.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Destûra bingehîn a Çînê dibêje ku Komara Gel a Çînê &quot;dewleteke sosyalîst e ku ji aliyê dîktatoriyeke demokratîk a gel ve tê birêvebirin ku ji aliyê çîna karker ve tê rêvebirin û li ser bingeha tifaqeke karker û cotkaran e&quot; ku &quot;taybetmendiya diyarkar a sosyalîzmê bi taybetmendiyên çînî ya serokatiya Partiya Komunîst a Çînê ye.&quot;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wei |pêşnav=Changhao |paşnav2=Hu |pêşnav2=Taige |tarîx=2025-10-28 |sernav=Delaying Retirement via Procedural Shortcut: The Fragile Promises of China’s Lawmaking Reforms |url=https://doi.org/10.22459/mic.10.01.2025.02 |kovar=Made in China Journal |cild=10 |hejmar=1 |doi=10.22459/mic.10.01.2025.02 |issn=2652-6352 }}&lt;/ref&gt;

Komara Gel a Çînê bi fermî xwe wekê demokrasiyekê ku bi taybetî, demokrasiyeke gel a pêvajoya tevahî ku li dora prensîba lenînîst a navendîbûna demokratîk hatiye organîzekirin, bi nav dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://decodingchina.eu/democracy/ |sernav=One moment, please... |malper=decodingchina.eu |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Lêbelê welat bi gelemperî wekê dewletek otorîter a yekpartî û dîktatorî tê binavkirin ku bi hinek sinordarkirinên herî giran ên cîhanê ya di gelek warên sivîl de disekine ku di nav van de bi taybetî astengiyên li dijî azadiya çapemeniyê, azadiya civînê, avakirina azad a rêxistinên civakî, azadiya dînî û azadiya înternetê heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The perfect dictatorship: China in the 21st century |paşnav=Ringen |pêşnav=Stein |weşanger=HKU press |tarîx=2016 |isbn=978-988-8208-93-7 |cih=Hong Kong }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Qian2022&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Qian |pêşnav=Isabelle |paşnav2=Xiao |pêşnav2=Muyi |paşnav3=Mozur |pêşnav3=Paul |paşnav4=Cardia |pêşnav4=Alexander |tarîx=2022-06-21 |sernav=Four Takeaways From a Times Investigation Into China’s Expanding Surveillance State |url=https://www.nytimes.com/2022/06/21/world/asia/china-surveillance-investigation.html |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=The New York Times |ziman=en-US |issn=0362-4331 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://freedomhouse.org/country/china/freedom-world/2024 |sernav=China: Freedom in the World 2024 Country Report |malper=Freedom House |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Çîn bi berdewamî di rêza herî nizm a &quot;rejîmên otorîter&quot; de cih girtiye ku ji aliyê Endeksa Demokrasiyê ya Yekîneya Îstîxbarata Ekonomîst ve hatiye destnîşankirin û li gorî daneyên sala 2024an Çîn ji 167 welatên otorîter de di rêza 145an de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.economist.com/interactive/democracy-index-2024 |sernav=The global democracy index: how did countries perform in 2024? |malper=The Economist |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Hinek çavkaniyên din jî destnîşan dikin ku binavkirina Çînê wekê rêveberiyeke &quot;otorîter&quot; bi têra xwe mekanîzmayên şêwirmendiyê yên pirjimar ên ku di pergala hikûmeta Çînê de hene, rave nake.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=One and all: the logic of Chinese sovereignty |paşnav=Pang |pêşnav=Laikwan |weşanger=Stanford University Press |tarîx=2024 |isbn=978-1-5036-3822-8 |cih=Stanford, California }}&lt;/ref&gt;
=== Partiya Komunîst a Çînê ===
Partiya Kominîst a Çînê partiya damezrîner û yekane ya desthilatdar a Komara Gel a Çînê ye. Li gorî rêziknameya desteya herî bilind a Partiya Kominîst a Çînê, Kongreya Neteweyî ye ku her pênc salan carekê li welat tê lidarxistin.&lt;ref name=&quot;Ruwitch2022&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Ruwitch |pêşnav=John |tarîx=2022-10-13 |sernav=China's major party congress is set to grant Xi Jinping a 3rd term. And that's not all |url=https://www.npr.org/2022/10/13/1124553497/china-communist-party-congress-xi-jinping |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=NPR |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Kongreya Neteweyî Komîteya Navendî hildibijêre ku herî kêm salê carekê dicive. Piştre Komîteya Navendî Polîtburoya partiyê, Komîteya Daîmî ya Polîtburoyê û sekreterê giştî (serokê partiyê) ku serokatiya herî bilind a welêt e, hildibijêre.&lt;ref name=&quot;Ruwitch2022&quot; /&gt; Sekreterê giştî desthilat û desthilatdariya dawî li ser partî û dewletê di destê xwe de digire û wekê rêberê herî bilind ê Çînê kar dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Hernández |pêşnav=Javier C. |sernav=China’s ‘Chairman of Everything’: Behind Xi Jinping’s Many Titles |url=https://www.nytimes.com/2017/10/25/world/asia/china-xi-jinping-titles-chairman.html |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Kongreya Neteweyî her wiha Komîsyona Navendî ya Teftîşa Dîsîplînê ye ku desteya dîsîplînê ya herî bilind a Partiya Kominîst a Çînê, hildibijêre.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.chathamhouse.org/publications/the-world-today/2022-08/guide-chinese-communist-partys-national-congress |sernav=A guide to the Chinese Communist Party's National Congress {{!}} Chatham House – International Affairs Think Tank |malper=www.chathamhouse.org |tarîx=2022-08-03 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Li Çînê hikûmet bi tevahî di bin kontrola Partiya Kominîst a Çînê de ye.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3133672/why-chinas-communist-party-inseparable-state |sernav=Explainer {{!}} Why China’s Communist Party is inseparable from the state |malper=South China Morning Post |tarîx=2021-05-17 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Partiya Kominîst a Çînê erkdar kirinên di saziyên hikûmetê de kontrol dike û piraniya karbidestên payebilind ên hikûmetê endamên Partiya Kominîst a Çînê ne.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Partiya Kominîst a Çînê di her astê hikûmetê de komîteyên xwe ava dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.congress.gov/crs-product/R46977 |sernav=China’s Political System in Charts: A Snapshot Before the 20th Party Congress |malper=www.congress.gov |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt;
=== Rêveberî ===
[[Wêne:GreatHall auditorium.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji hola kongreya neteweyî ya gel a Çînê.]]
Kongreya neteweyî ya gel (KNG), bi nêzîkî 3.000 endaman xwe, wekê dezgehê herî bilind a desthilata dewletê û desthilatên yekgirtî yên dewletê vedihewîne ku sîstemek diafirîne ku hemî dezgehên dewletê, tevî serokatiyê, şûraya dewletê, komîsyona leşkerî ya navendî ya dewletê, dadgeha bilind a gel, dozgeriya bilind a gel û komîsyona çavdêriya neteweyî bi rêya navendîbûna demokratîk di bin çavdêriya kongreyê de ye. Lêbelê çavdêr pir caran vê wekê saziyeke &quot;mohra lastîkî&quot; bi nav dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/in_depth/china_politics/government/html/7.stm |sernav=BBC NEWS |malper=news.bbc.co.uk |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; KNG salane dicive, di heman demê de Komîteya Daîmî ya KNGê ku nêzîkî 150 endam ji delegeyên KNGê têne hilbijartin ku her du mehan carekê dicive.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Hilbijartin nerasterast in û ne piralî ne û namzedên li hemî astan bi qanûnê ji aliyê PKÇê ve têne kontrol kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hao |pêşnav=Mingsong |paşnav2=Ke |pêşnav2=Xiwang |tarîx=2024-03-01 |sernav=Personal Networks and Grassroots Election Participation in China: Findings from the Chinese General Social Survey |url=https://doi.org/10.1007/s11366-023-09861-3 |kovar=Journal of Chinese Political Science |ziman=en |cild=29 |hejmar=1 |rr=159–184 |doi=10.1007/s11366-023-09861-3 |issn=1874-6357 }}&lt;/ref&gt; KNG di bin kontrola PKÇê de ye û heşt partîyên din ên biçûk xwedî nûnertiya nomînal in ku di bin şertê parastina serokatiya Partiya Kominîst a Çînê (PKÇ) de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.hrw.org/reports/2000/china/china009-01.htm |sernav=China: Nipped In The Bud - Background |malper=www.hrw.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt;

Kongreya neteweyî ya gel serokê Çînê hildibijêre ku ew nûnerê merasîmî ya dewletê ye. Serokkomarê 2026an Xi Jinping e ku di heman demê de sekreterê giştî yê Partiya Kominîst a Çînê ye û serokê komîsyona leşkerî ya navendî ye ku bi vê yekê bûye rêberê herî bilind ê Çînê û bûye fermandarê giştî yê hêzên çekdarên Çînê. Serokwezîr serokê hikûmetê ye û serokê 2026an Li Qiang ku serokê Çînê ye. Serokwezîr bi fermî ji aliyê serokkomar ve tê destnîşankirin û piştre re ji aliyê kongreya neteweyî ya gel ve tê hilbijartin ku ev kesên ku dibin serokwezîr bi gelemperî endamê duyem an sêyem ê komîteya daîmî ya polîtburoyê (KDP) ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wei |pêşnav=Changhao |paşnav2=Hu |pêşnav2=Taige |tarîx=2025 |sernav=Delaying Retirement via Procedural Shortcut: The Fragile Promises of China's Lawmaking Reforms |url=https://doi.org/10.2139/ssrn.5233909 |kovar=SSRN Electronic Journal |doi=10.2139/ssrn.5233909 |issn=1556-5068 }}&lt;/ref&gt; Serokwezîr serokatiya endamên konseya dewletê û kabîneya Çînê dike ku ji çar cîgirên serokwezîr, endamên şêwirmendên dewletê û serokên wezîran û komîsyonan pêk tên. Mîna kongreya kel, konferansa şêwirmendiya siyasî ya gelê Çînê jî xwedî binbeşan e ku di nav de komîteya neteweyî ya konferansa şêwirmendiya siyasî ya gelê Çînê ye û di sala 2026an de ji aliyê Wang Huning ve tê birêvebirin ku endamê çarem ê komîteya sosyalîst a gel e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thediplomat.com/2021/03/what-is-the-cppcc-anyway/ |sernav=What Is the CPPCC Anyway? |malper=thediplomat.com |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-US |paşnav=Tiezzi |pêşnav=Shannon }}&lt;/ref&gt;

Hikumeta Çînê bi pileya bilind a navendîbûna siyasî tê bireve birin lê bi nenavendîbûna aborî ya girîng ve tê karakterîze kirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The new China playbook: beyond socialism and capitalism |url=https://archive.org/details/newchinaplaybook0000jink |paşnav=Jin |pêşnav=Keyu |weşanger=Viking |tarîx=2023 |isbn=978-1-9848-7828-1 |cih=New York }}&lt;/ref&gt; Amûr an pêvajoyên siyasetê pir caran berî ku bi berfirehî werin sepandin li herêmê têne ceribandin ku di encamê de siyasetek çêdibe ku ceribandin û bersivê vedihewîne.&lt;ref name=&quot;Heilmann2018&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Red Swan: How Unorthodox PolicyMaking Facilitated China's Rise |paşnav=Heilmann |pêşnav=Sebastian |weşanger=The Chinese University Press |tarîx=2018 |isbn=978-962-996-827-4 |cih=Hong Kong }}&lt;/ref&gt; Bi gelemperî, serokatiya hikûmeta navendî xwe ji hinek amadekariyên polîtîkayan dûr digire ku li cihê wê torên nefermî û serdanên malperê bikar tîne ku guhertinên di rêça ceribandinên polîtîkayên herêmî an bernameyên pîlot de piştrast bike an pêşniyar bike.&lt;ref name=&quot;Brussee2023&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Social Credit: The Warring States of China's Emerging Data Empire |paşnav=Brussee |pêşnav=Vincent |weşanger=Palgrave Macmillan |tarîx=2023 |isbn=978-981-99-2188-1 |çap=1 |cih=Singapore }}&lt;/ref&gt; Rêbaza gelemperî ev e ku serokatiya hikûmeta navendî piştî ku polîtîka di astên herêmî de hatin pêşxistin, dest bi amadekirina polîtîka, qanûn, an rêziknameyên fermî dike.&lt;ref name=&quot;Brussee2023&quot; /&gt;
=== Dabeşên îdarî ===
Komara Gel a Çînê li gorî destûra dewleteke yekgirtî ye ku ji 23 parêzgeh, pênc herêmên xweser (her yek bi komeke kêmneteweyên diyarkirî), çar şaredariyên ku rasterast têne birêvebirin ku bi hev re wekî &quot;Çîn a sereke&quot; têne binavkirin û her wiha ji herêmên îdarî yên taybet ên wekê Hong Kong û Makaoyê pêk tê.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://english.www.gov.cn/archive/china_abc/2014/08/27/content_281474983873401.htm |sernav=Administrative Division |malper=english.www.gov.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Her çend ev hemî herêm ji aliyê Komara Çînê ve têne rêvebirin jî, Komara Gel a Çînê girava Taywanê wekê parêzgeha xwe ya Taywanê, Kinmen û Matsu wekê beşek ji parêzgeha Fujian dibîne û giravên ku Komara Gel a Çînê li Deryaya Başûrê Çînê kontrol dike ku wekê beşek ji parêzgeha Hainan û parêzgeha Guangdong dibîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Place, Identity, and National Imagination in Post-war Taiwan |paşnav=Chang |pêşnav=Bi-yu |weşanger=Taylor and Francis |tarîx=2015 |isbn=978-1-317-65812-2 |cih=Hoboken |series=Routledge Research on Taiwan Series }}&lt;/ref&gt; Ji aliyê erdnîgarî ve, hemî 31 beşên parêzgehên Çîn a sereke di şeş herêman bi navê Bakurê Çînê, Rojhilatê Çînê, Başûrê rojavayê Çînê, Başûrê Çîn a Navendî, Bakurê Rojavayê Çînê û Bakurê Rojhilatê Çînê hatine binavkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Conclusion |paşnav=Brown |pêşnav=Kerry |weşanger=Macmillan Education UK |tarîx=2015 |rr=208–214 |isbn=978-1-137-51009-9 |cih=London |url=https://doi.org/10.1007/978-1-137-51012-9_10 }}&lt;/ref&gt;
{| border=&quot;0&quot;
|-----
|
'''Parêzgeh'''
* [[Anhui]] (安徽)
* [[Fujian]] (福建)
* [[Gansu]] (甘肃)
* [[Guangdong]] (广东),
* [[Guizhou]] (贵州)
* [[Hainan]] (海南),  « Grava başûr»
* [[Hebei]] (河北)
* [[Heilongjiang]] (黑龙江)
* [[Henan]] (河南)
* [[Hubei]] (湖北)
* [[Hunan]] (湖南)
* [[Jiangsu]] (江苏)
* [[Jiangxi]] (江西)
* [[Jilin]] (吉林)
* [[Liaoning]] (辽宁)
* [[Qinghai]] (青海)
* [[Shaanxi]] (陕西)
* [[Shandong]] (山东), «li rojhilatê çiyê »
* [[Shanxi]] (山西), «li rojavayê çiyê»
* [[Sichuan]] (四川), «çar çem»
* [[Yunnan]] (云南), «li başûrê ewran»
* [[Zhejiang]] (浙江)
* [[Taywan (Komara Gel a Çînê )|Taywan]] (台湾)
| valign=&quot;top&quot; |
'''Herêmên xweser'''
* [[Guangxi]] (广西壮族自治区), gelê wir [[Zhuang (netewe)|zhuang]] e.
* [[Mongolya Hundir]] (内蒙古自治区)
* [[Ningxia]] (宁夏回族自治区),  gelê wir  [[Hui (netewe)|hui]] ye.
* [[Xinjiang]] (新疆维吾尔自治区),  an Turkistana Çînî,  gelê wir [[ûygûr]] e. 
* [[Tîbet]] (西藏自治区)
&lt;br /&gt;
'''Şaredarî'''
* [[Beijing]] ([[Pekîn]]) (北京)
* [[Chongqing]] (重庆)
* [[Şanghay]] (上海)
* [[Tianjin]] (天津)
&lt;br /&gt;
'''Herêmên îdarî yên taybet'''
* [[Hong Kong]] (香港)
* [[Makao]] (澳门)
|}
=== Têkiliyên derve ===
[[Wêne:Diplomatic relations of China.svg|thumb|Nexşeya têkiliyên dîplomatîk ên Çînê]]
Komara Gel a Çînê bi 179 welatên endam ên Neteweyên Yekbûyî re têkiliyên dîplomatîk bireve dibe û li 174 ji wan welatan balyozxaneyên Çînê hene. Ji sala 2024an vir ve, Çîn xwedî mezintirîn torên dîplomatîk ên cîhanê ye. Çîn yek ji pênc endamên daîmî yên konseya ewlekariyê ya neteweyên yekbûyî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2004/08/22/2003199768 |sernav=Taipei Times - archives |malper=www.taipeitimes.com |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de endamê rêxistinên navdewletî ye ku di nav wan de G20,&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.g20.org/en/about-g20/ |sernav=About G20 |malper=www.g20.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Rêxistina Hevkariya Şanghayê,&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Riyadh joins Shanghai Cooperation Organization as ties with Beijing grow |url=https://www.reuters.com/world/riyadh-joins-shanghai-cooperation-organization-ties-with-beijing-grow-2023-03-29/ |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=Reuters |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; BRICS,&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Bric summit ends in China with plea for more influence |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13076229 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Lûtkeya Rojhilatê Asyayê&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://eastasiasummit.asean.org/eas-participating-country |sernav=East Asia Summit |malper=eastasiasummit.asean.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-US |paşnav=Iman |pêşnav=Setiawan }}&lt;/ref&gt; û APEC hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.apec.org/about-us/about-apec |sernav=About APEC {{!}} APEC |malper=APEC |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-03-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240321185610/https://www.apec.org/about-us/about-apec |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Her wiha Çîn endam û rêberê berê yê Tevgera Bêalî ye û di heman demê de hê jî Çîn xwe wekê parêzvaneke ji bo welatên pêşketî dibîne. Ji ber ku bandora Çînê di warên jeopolîtîk, teknolojî, pîşesazî, aborî û çandê de heye, Çîn bi berfirehî wekê hêzek super a potansiyel&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.france24.com/en/tv-shows/the-debate/20230405-macron-in-the-middle-french-president-in-china-amid-superpower-showdown |sernav=The Debate - Macron in the middle? French president in China amid superpower showdown |malper=France 24 |tarîx=2023-04-05 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ft.com/content/3e96c85c-7ef7-4e74-85dc-c924599293a0 |sernav=Client Challenge |malper=www.ft.com |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; an jî wekê hêza super a damezrandî hatiye binavkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.iris-france.org/en/china-as-a-technological-superpower/ |sernav=China as a Technological Superpower |malper=IRIS |tarîx=2025-01-30 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=fr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://cepr.org/voxeu/columns/china-worlds-sole-manufacturing-superpower-line-sketch-rise |sernav=China is the world’s sole manufacturing superpower: A line sketch of the rise |malper=CEPR |tarîx=2024-01-17 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.yahoo.com/news/west-no-longer-afford-ignore-135424320.html |sernav=The West can no longer afford to ignore China’s superpower status |malper=Yahoo News |tarîx=2025-04-26 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

Piraniya siyaseta derve ya Çînê ya niha bi fermî li ser pênc prensîbên hevjiyana aştîxwaz a serokwezîr Zhou Enlai û her wiha li ser têgeha &quot;ahengek bêyî yekrengî&quot; ye ku tevî cudahîyên îdeolojîk jî têkilîyên dîplomatîk di navbera dewletan de teşwîq dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=China From the Inside Out |paşnav=KEITH |pêşnav=RONALD C. |weşanger=Pluto Press |tarîx=2009-08-20 |isbn=978-1-84964-329-0 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt183p430 }}&lt;/ref&gt; Li gorî siyaseta xwe ya nehevbendiyê, Çîn ji xeynî peymana xwe ya parastinê bi Koreya Bakur re ti hevpeymaniyên leşkerî nagire.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Zhang |pêşnav=Ketian |tarîx=2025-06-02 |sernav=Alliances with Chinese characteristics? The contents and rationale of China’s strategic partnerships |url=https://doi.org/10.1057/s41311-025-00701-0 |kovar=International Politics |ziman=en |doi=10.1057/s41311-025-00701-0 |issn=1740-3898 }}&lt;/ref&gt; Piraniya welatan meyla xwe dane ku Komara Gel a Çînê (KGÇ) nas bikin ku di sala 1971ê de cihê Komara Çînê ya li Neteweyên Yekbûyî girtiye. Komara Gel a Çînê bi fermî prensîba yek Çînê diparêze ku li gorî vê prensîbê, tenê dewletek serwer ê bi navê Çînê heye û Taywan jî beşek yekgirtî ya Çînê ye. Rewşa bêhempa ya Taywanê bûye sedem ku welatên ku Komara Gel a Çînê bi fermî nas dikin, &quot;siyasetên yek Çîn&quot; ên cûda bişopînin ku hinek welat bi eşkereyî rasterast îdiaya Komara Gel a Çînê ya li ser Taywanê nas dikin, hinek welatên din jî hene ku di nav wan de DYA û Japon heye ku vê yekê tenê wekê îdia qebûl dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ccpwatch.org/single-post/2017/12/29/one-china-multiple-interpretations |sernav=One China, Multiple Interpretations |malper=ccpwatch |tarîx=2017-12-28 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en |paşnav=Drun |pêşnav=Jessica |roja-arşîvê=2020-03-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200309224301/https://www.ccpwatch.org/single-post/2017/12/29/One-China-Multiple-Interpretations |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

[[Wêne:16th BRICS Summit family photograph (2024).jpg|thumb| Di 23ê cotmeha sala 2024an, Serokê Çînê Xi Jinping di 16em civîna BRICSê de li Kazan, Rûsyayê.]]
Têkiliyeke nêzîk a siyasî, aborî û leşkerî ya Çînê bi Rûsyayê re heye ku her du dewlet pir caran di Konseya Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî de bi hev re deng dane.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Davidson |pêşnav=Helen |tarîx=2022-03-16 |sernav=How close are China and Russia and where does Beijing stand on Ukraine? |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/16/how-close-are-china-and-russia-and-where-does-beijing-stand-on-ukraine |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2012-06-05 |sernav=Russia-China unity on Syria as Putin arrives in Beijing |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-18327632 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Çînê di şerê Rûsya û Ûkraynayê de piştgiriya aborî, teknolojîk û dîplomatîk daye Rûsyayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Jozwiak |pêşnav=Rikard |tarîx=2025-07-13 |sernav=Beijing's Growing Boldness: China's Stance On Ukraine Sparks EU Alarm |url=https://www.rferl.org/a/beijing-growing-boldness-china-ukraine-eu-russia/33471891.html |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=Radio Free Europe/Radio Liberty |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thediplomat.com/2025/07/chinas-position-on-russia-and-ukraine-is-a-warning-to-the-west-and-the-pacific/ |sernav=China’s Position on Russia and Ukraine Is a Warning to the West and the Pacific |malper=thediplomat.com |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Pêwendiya Çînê bi Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê re bi aloz e ku di nav wan de têkiliyên bazirganî yên kûr hene lê cudahîyên siyasî yên girîng jî hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=US-China Goods Trade Hits Record Even as Political Split Widens |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-02-07/us-china-trade-climbs-to-record-in-2022-despite-efforts-to-split |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=Bloomberg.com |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ji destpêka salên 2000î vir ve, Çînê ji bo bazirganî û hevkariya dualî bi welatên afrîkî re siyasetek şopandiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=A rising China counters US clout in Africa |url=https://www.csmonitor.com/2005/0330/p01s01-woaf.html |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=Christian Science Monitor |issn=0882-7729 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.migrationpolicy.org/article/china-and-africa-stronger-economic-ties-mean-more-migration |sernav=China and Africa: Stronger Economic Ties Mean More Migration |malper=migrationpolicy.org |tarîx=2008-08-06 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en |paşnav=Politzer |pêşnav=Malia }}&lt;/ref&gt; Çîn bi Yekîtiya Ewropayê re têkiliyên bazirganî yên berfireh û pirreng diparêze û bûye mezintirîn hevkarê Ewropayê ya bazirganiya kelûpelan.&lt;ref name=&quot;Wolff2023&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://theconversation.com/how-china-is-increasing-its-influence-in-central-asia-as-part-of-global-plans-to-offer-an-alternative-to-the-west-206035 |sernav=How China is increasing its influence in central Asia as part of global plans to offer an alternative to the west |malper=The Conversation |tarîx=2023-05-24 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-US |paşnav=Wolff |pêşnav=Stefan }}&lt;/ref&gt; Çîn bandora xwe li Asyaya Navendî&lt;ref name=&quot;Wolff2023&quot;/&gt; û Pasîfîka Başûr zêde kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://theconversation.com/chinas-increasing-political-influence-in-the-south-pacific-has-sparked-an-international-response-222105 |sernav=China’s increasing political influence in the south Pacific has sparked an international response |malper=The Conversation |tarîx=2024-02-09 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-US |paşnav=Bluth |pêşnav=Christoph |paşnav2=Greene |pêşnav2=Owen }}&lt;/ref&gt; Welat bi welatên ASEANê re û aboriyên sereke yên bi Amerîkaya Başûr re têkiliyên bazirganî yên bihêz heye û mezintirîn hevkarê bazirganî ya Brezîl, Şîlî, Perû, Ûrûguay, Arjentîn û çend welatên din e.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Garrison |pêşnav=Cassandra |sernav=In Latin America, a Biden White House faces a rising China |url=https://www.reuters.com/article/us-latam-usa-china-insight/in-latin-america-a-biden-white-house-faces-a-rising-china-idUSKBN28O18R |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=U.S. |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;

Di sala 2013an de, Çînê însiyatîfa rê û kemberê (BRI) daye destpêkirin ku însiyatîfeke mezin a avakirina binesaziyê ya gerdûnî ye ku salane bi qasî 50-100 milyar dolaran fînanse dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.brookings.edu/articles/seven-years-into-chinas-belt-and-road/ |sernav=Seven years into China’s Belt and Road |malper=Brookings |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; BRI dikare bibe yek ji mezintirîn planên pêşveçûnê di dîroka nûjen de.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.lowyinstitute.org/publications/understanding-china-s-belt-road-initiative |sernav=Understanding China’s Belt and Road Initiative |malper=www.lowyinstitute.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di şeş salên pêş de bi girîngî berfireh bûye û heta nîsana sala 2020an, 138 welat û 30 rêxistinên navneteweyî di nav xwe de girtiye. Ji xeynî bihêzkirina têkiliyên siyaseta derve, balê dikişîne ser avakirina rêyên veguhastinê yên bibandor, nemaze Rêya Hevrîşimê ya deryayî ku bi Rojhilata Afrîka û Ewropayê ve girêdayî ye. Lêbelê gelek deynên ku di çarçoveya bernameyê de hatine dayîn ne domdar in û Çîn bi hejmarek bangên ji bo sivikkirina deynan ji aliyê welatên deyndar ve rû bi rû maye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2007 |sernav=Africa's Silk Road : China and India's New Economic Frontier |url=https://hdl.handle.net/10986/7186 |kovar=handle.net |ziman=en-US |doi=10.1596/978-0-8213-6835-0 }}&lt;/ref&gt;
=== Hêz ===
[[Wêne:Quadruple formation of J-20 at CCAS2023 (20230724100632).jpg|thumb|çep|Balafira şer a nepenî ya nifşê 5em a Chengdu J-20 ku yek ji balefirên şer ên Çînê ye]]
Artêşa Çînê ku bi navê Artêşa Rizgariya Gel (ARG) wekê yek ji artêşên herî bihêz ên cîhanê tê dîtin û di salên 2015 û 2025an de bi awayeke bilez hatiye modernîzekirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cfr.org/backgrounders/chinas-modernizing-military |sernav=China’s Modernizing Military {{!}} Council on Foreign Relations |malper=www.cfr.org |tarîx=2020-02-05 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Li gorî prensîba &quot;partî hêzê birêve dibe&quot;, Partiya Kominîst a Çînê kontrola xwe yê mutleq a Artêşa Rizgariya Gel berdewam dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2025/10/30/xi-purges-china-military-pla-ccp-power-control/ |sernav=Why Are China’s Generals So Quiet as Xi Purges Them? |malper=Foreign Policy |tarîx=2026-02-09 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-US |paşnav=Yuwen |pêşnav=Deng }}&lt;/ref&gt; Ji sala 2024an vir ve artêş ji çar hêzan pêk tê ku di nav wan de hêza bejayî (PLAGF), hêza deryayî (PLAN), hêza hewayî (PLAAF) û hêza roketî (PLARF) hene. Her wiha çar baskên artêşê ya serbixwe heye ku hêza hewayî, hêza sîberfezayê, hêza piştgiriya agahdariyê û hêza piştgiriya lojîstîkî ya hevbeş hene ku sê hêzên despêkê ji hêza piştgiriya stratejîk a belavbûyî (PLASSF) hatine veqetandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://eng.chinamil.com.cn/CHINA_209163/TopStories_209189/16302105.html |sernav=Chinese PLA embraces a new system of services and arms: Defense spokesperson - China Military |malper=eng.chinamil.com.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; 2 milyon personelên artêşa ya çalak ên di erkê de de hene ku hejmara herî mezin a cîhanê ye. Hêz xwediyê sêyem stoka herî mezin a çekên kîmyayî yên cîhanê ye&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.visualcapitalist.com/which-countries-have-the-most-nuclear-weapons/ |sernav=Which Countries Have the Most Nuclear Weapons? |malper=Visual Capitalist |tarîx=2021-09-30 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-US |paşnav=Wallach |pêşnav=Omri }}&lt;/ref&gt; û ji aliyê tonajê ve duyem mezintirîn hêza deryayî ya cîhanê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2021/03/05/china/china-world-biggest-navy-intl-hnk-ml-dst |sernav=Analysis: China has built the world’s largest navy. Now what’s Beijing going to do with it? |malper=CNN |tarîx=2021-03-06 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en |paşnav=Lendon |pêşnav=Brad }}&lt;/ref&gt;

Her çiqas Enstîtuya Lêkolînên Aştiyê ya Navneteweyî ya Stokholmê (SIPRI) texmîn kiriye ku lêçûnên wê yên rastîn salane 314 milyar dolarê amerîkî bûn ku ev jî %12ê lêçûnên leşkerî yên cîhanî pêk tîne û %1.7ê GDPya welêt pêk tîne ku lêçûna leşkerî ya fermî ya Çînê ji bo sala 2024an bi tevahî 229 milyar dolarê amerîkî (1.67 trilyon Yuan) bû ku duyem sermiyana herî mezin a cîhanê ye. Li gorî parîteya hêza kirînê, sermiyana leşkerî ya Çînê ya sala 2024an bi qasî 567 milyar dolarê amerîkî bû. Her çiqas bi fermî du rêxistinên cuda bin jî û her du komîsyona leşkerî ya navendî ya Çînê endamên wan yek in, ji xeynî demên veguheztina serokatiyê û bi bandor wekê yek rêxistinê tevdigerin jî Artêşa Rizgariya Gel ji aliyê komîsyona leşkerî ya navendî ya Çînê ya partî û dewletê ve tê birêvebirin. Serokê komîsyona leşkerî ya navendî ya Çînê fermandarê giştî yê Artêşa Rizgariya Gel ye ku li gorî pergala berpirsiyariya serok kontrola mutleq li ser artêşê heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://asiasociety.org/policy-institute/what-chinas-new-central-military-commission-tells-us-about-xis-military-strategy |sernav=What China’s New Central Military Commission Tells Us About Xi’s Military Strategy {{!}} Asia Society |malper=asiasociety.org |tarîx=2022-10-27 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

=== Pirsgirêkên civakî û siyasî yên mafên mirovan ===
[[Wêne:Hong Kong anti-extradition bill protest (48108594957).jpg|thumb|çep|Dîmenek ji xwepêşandanên Hong Kongê ya salên 2019 û 2020]]
Rewşa mafên mirovan li Çînê ji aliyê hikûmetên biyanî, ajansên çapemeniyê yên biyanî û rêxistinên sivîl ve rastî rexneyên girîng hatiye û îdia dikin ku binpêkirinên mafên sivîl ên berfireh ên wekê girtina bê darizandin, lixwe mikurhatinên bi zorê, îşkence, sînordarkirina mafên bingehîn û bikaranîna zêde ya cezayê mirinê hene.&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Human rights in China |url=https://www.amnesty.org/en/location/asia-and-the-pacific/east-asia/china/ |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=Amnesty International |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ji destpêka xwe ve freedom house (mala azadiyê) di lêkolîna xwe ya azadiya li cîhanê de Çînê wekê welateke &quot;ne azad&quot; bi nav kiriye û di heman demê de Amnesty International li Çînê binpêkirinên girîng ên mafên mirovan belge kiriye.&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;/&gt; Lêbelê destûra bingehîn a Çînê dibêje ku &quot;mafên bingehîn&quot; ên welatiyan azadiya ramanê, azadiya çapemeniyê, mafê darizandineke adil, azadiya dînî, mafê dengdanê ya gerdûnî û mafên milkê vedihewîne. Lêbelê di pratîkê de, ev xal parastineke girîng li dijî darizandina cezayî ji aliyê dewletê ve peyda nakin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.hrw.org/world-report/2022/country-chapters/china-and-tibet |sernav=World Report 2022: Rights Trends in China |malper=Human Rights Watch |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Her çiqas hinek rexneyên li ser polîtîkayên hikûmetê û Partiya Kominîst a Gel ya desthilatdar hatine tehemûlkirin jî, Çîn di warê sansûra axaftin û agahiyên siyasî di nav welatên herî dijwar ên cîhanê de ye û vê sansûrê bi awayeke bi rêkûpêk ji bo pêşîgirtina li çalakiyên kolektîv tê bikar anîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=King |pêşnav=Gary |paşnav2=Pan |pêşnav2=Jennifer |paşnav3=Roberts |pêşnav3=Margaret E. |tarîx=2013 |sernav=How Censorship in China Allows Government Criticism but Silences Collective Expression |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/abs/how-censorship-in-china-allows-government-criticism-but-silences-collective-expression/C7EF4A9C9D59425C2D09D83742C1FE00 |kovar=American Political Science Review |ziman=en |cild=107 |hejmar=2 |rr=326–343 |doi=10.1017/S0003055413000014 |issn=0003-0554 }}&lt;/ref&gt; Hikûmeta Partiya Kominîst a Çînê xwepêşandan û nerazîbûnên gel ên ku ew wekê gefek potansiyel ji bo &quot;îstîqrara civakî&quot; dibîne û tepeser dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Asia/1012ecran_gobelong.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=www.chathamhouse.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Çîn her wiha toreke çavdêriyê ya mezin a kamerayan, nivîsbarên naskirina rû, sensoran û çavdêriya teknolojiya kesane wekê amûrek kontrola civakî ya kesên ku li welêt dijîn bikar tîne.&lt;ref name=&quot;Qian2022&quot;/&gt;

Çîn bi awayeke bi rêkûpêk bi tepeserkirineke berfireh û binpêkirina mafên mirovan ê li Tibet û Xinjiangê hatiye tawanbarkirin ku hejmareke girîng ji kêmneteweyên etnîkî lê dijîn ku di nav de serkutkirinên tund ên polîsan û tepeserkirina dînî heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2013-06-27 |sernav=China resettles two million Tibetans, says Human Rights Watch |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-23081653 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2013-06-29 |sernav=China steps up operations in Xinjiang |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-23112177 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;
== Aborî ==
[[Wêne:Pudong Shanghai November 2017 panorama.jpg|thumb|Dimenek ji Lujiazui ya Şanghayê ku navenda aborî ya Çînê ye.]]
Çîn ji aliyê GDPya nomînal ve xwediyê duyem aboriya herî mezin a cîhanê ye û ji aliyê hêza kirînê ve jî xwediyê yek ji mezintirîn aboriya cîhanê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=McCurry |pêşnav=Justin |paşnav2=Kollewe |pêşnav2=Julia |tarîx=2011-02-14 |sernav=China overtakes Japan as world's second-largest economy |url=https://www.theguardian.com/business/2011/feb/14/china-second-largest-economy |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?locations=CN-US&amp;start=2000&amp;year_high_desc=true |sernav=GDP, PPP (current international $) {{!}} Data |malper=data.worldbank.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-us |roja-arşîvê=2019-02-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190219072932/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?locations=CN-US&amp;start=2000&amp;year_high_desc=true |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Ji sala 2022an vir ve, Çîn li gorî GDPya nomînal nêzîkî ji %18ê aboriya cîhanî pêk aniye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=World Economic Outlook Database |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=IMF |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de Çîn yek ji aboriyên mezin ên cîhanê ye ku bi awayeke bilez mezin dibe ku mezinbûna Çînê ya aborî ji dema destpêkirina siyaseta reform û vekirinê di sala 1978an de hema hema bi awayeke berdewamî ji sedî 5 zêdetir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Overview |url=https://www.worldbank.org/en/country/china/overview |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=World Bank |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?end=2016&amp;locations=CN&amp;start=1961&amp;year_high_desc=true |sernav=GDP growth (annual %) - China {{!}} Data |malper=data.worldbank.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Li gorî daneyên Bankeya Cîhanê, GDPya Çînê ji di sala 1978an 150 milyar dolarê amerîkî bû û di sala 2024an de jî gihîştiye 18.74 trilyon dolarê amerîkî.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=CN |sernav=GDP (current US$) {{!}} Data |malper=data.worldbank.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-us }}&lt;/ref&gt; Ji aliyê GDPya nomînal a serê kesî ve, welat di rêza 78an de ye ku bi vê awayê bûye welatekî bi dahata navîn a jorîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?locations=CN-US&amp;start=2000&amp;year_high_desc=true |sernav=GDP per capita, PPP (current international $) {{!}} Data |malper=data.worldbank.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-us |roja-arşîvê=2019-09-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190902074129/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?locations=CN-US&amp;start=2000&amp;year_high_desc=true |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Ji 500 şîrketên herî mezin ên cîhanê, baregeha 135 ji wan li Çînê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=Global 500 |url=https://fortune.com/ranking/global500/ |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=Fortune |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

Çîn di seranserê dîroka Rojhilata Asyayê û gerdûnî de yek ji hêzên aborî yên pêşeng ên cîhanê bû. Di piraniya du hezar salên borî de, welat yek ji mezintirîn aboriyên cîhanê bû ku di van serdeman de pêşketinên geşbûn û paşketinê dîtiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://piketty.pse.ens.fr/files/Maddison98.pdf |sernav=Ghostarchive |malper=ghostarchive.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 |roja-arşîvê=2022-10-09 |urlya-arşîvê=https://ghostarchive.org/archive/20221009221041/http://piketty.pse.ens.fr/files/Maddison98.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Ji dema ku reformên aborî di sala 1978an de dest pê kiriye, Çîn bûye aboriyeke pir cihêreng û yek ji lîstikvaneke herî bi bandorên bazirganiya navneteweyî.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://journals.sagepub.com/action/cookieAbsent |sernav=Sage Journals: Discover world-class research |malper=Sage Journals |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en |doi=10.1521/siso.2009.73.2.235 }}&lt;/ref&gt; Çîn bi fermî sîstema xwe ya aborî wekê aboriya bazara sosyalîst bi nav dike. Çîn a roja îro pir caran wekê mînakek kapîtalîzma dewletê an jî kapîtalîzma dewleta partîzanî hatiye binavkirin ku hem hêzên bazarê û hem jî dewlet di aboriyê de roleke sereke dilîzin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Pearson |pêşnav=Margaret |paşnav2=Rithmire |pêşnav2=Meg |paşnav3=Tsai |pêşnav3=Kellee S. |tarîx=2021-09-01 |sernav=Party-State Capitalism in China |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/120/827/207/118341/Party-State-Capitalism-in-China |kovar=Current History |ziman=en |cild=120 |hejmar=827 |rr=207–213 |doi=10.1525/curh.2021.120.827.207 |issn=0011-3530 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Pearson |pêşnav=Margaret M. |paşnav2=Rithmire |pêşnav2=Meg |paşnav3=Tsai |pêşnav3=Kellee S. |tarîx=2022-10-01 |sernav=China's Party-State Capitalism and International Backlash: From Interdependence to Insecurity |url=https://direct.mit.edu/isec/article/47/2/135/113544/China-s-Party-State-Capitalism-and-International |kovar=International Security |ziman=en |cild=47 |hejmar=2 |rr=135–176 |doi=10.1162/isec_a_00447 |issn=0162-2889 }}&lt;/ref&gt; Çîn xwedî gelek saziyên dewletê ye ku dewlet di sektorên stratejîk ên &quot;stûnî&quot; yên wekê binesazî, telekomunîkasyon, darayî, hilberîna enerjiyê û pîşesaziyên giran de serdest e.&lt;ref name=&quot;Heilmann2018&quot;/&gt; Hikûmeta Çînê ji bo rêberiya aboriya welêt planên di heyama pênc salan de derdixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.scmp.com/economy/china-economy/article/3307338/china-adds-nearly-2-million-private-firms-first-quarter-calls-support-rise |sernav=China adds 1.98 million private firms in first quarter as calls for support rise |malper=South China Morning Post |tarîx=2025-04-22 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Karsaziya taybet pir berfireh bûye ku di sala 2025an de li Çînê nêzîkî 57 milyon karsaziyên taybet hatine tomarkirin. Li gorî amarên fermî, şîrketên taybet ji %60î zêdetir ji GDPya Çînê pêk anîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |sernav=China Crackdowns Shrink Private Sector’s Slice of Big Business |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-03-29/china-crackdowns-shrink-private-sector-s-slice-of-big-business?leadSource=uverify%20wall |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=Bloomberg.com |ziman=en }}&lt;/ref&gt;
== Demografî ==
Li gorî hêjmartina nifûsa Çînê ya sala 2020an nifûsa welat bi qasî 1.411.778.724 kes hatiye tomarkirin. Nêzîkî ji %17,95 14 salî ne an jî biçûktirin, ji %63,35 di navbera 15 û 59 salî de ne ji û %18,7e jî ji 60 salî mezintir bûn.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817187.html |sernav=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 2) |malper=www.stats.gov.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Di navbera salên 2010 û 2020an de, rêjeya zêdebûna nifûsê ya navînî %0,53 bû.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Ji sala 2022an vir ve, li welêt rêjeya mirinan ji rêjeya jidayîkbûnê zêdetir bûne.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://apnews.com/article/china-population-shrinks-births-tax-condoms-868cd1ffc949af5a2e94c523e750e97e |sernav=China's population falls again as births drop to lowest rate since 1949 communist revolution |malper=AP News |tarîx=2026-01-19 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di sala 2023an de, rêjeya giştî ya zayînê wekê j 1,09 hatiye ragihandin ku di nav rêjeya herî nizm ên cîhanê de cih digire.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=2023-07-17 |sernav=FOLLICULAR OUTPUT RATE, FOLLICULAR-OOCYTE-INDEX, AND OOCYTE RETRIEVED PER FOLLICLE: A NARRATIVE REVIEW |url=https://doi.org/10.48047/ecb/2023.12.si6.667 |kovar=EuropeanChemicalBulletin |cild=12 |hejmar=si6 |doi=10.48047/ecb/2023.12.si6.667 }}&lt;/ref&gt; Di sala 2023an de, buroya neteweyî ya statîstîkan texmîn kiriye ku nifûs welat ji sala 2021ê heta 2022an 850.000 kêm bûye ku ev yekem kêmbûna ji sala 1961ê vir ve ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-64300190 |sernav=China's population falls for first time since 1961 |malper=www.bbc.com |tarîx=2023-01-17 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Di sala 2025an de nifûsa Çînê bi fermî gihîştiye 1,404 milyar kesê û hêjmara jidayikbûnê 7,92 milyon zarok bûn ku ev rêjeya jidayikbûnê ya herî nizm a tomarkirî ji herî kêm a ji sala 1949an vir ve ye.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Ji ber fikarên li ser zêdebûna nifûsê, dewleta Çînê di salên 1970î de li welat sinoreke ji bo du zarokan li ser malbatên li seranserê welat ferz kiriye û di sala 1979an de dest bi parêzvaniya sinoreke hinek hişktir a ji bo zarokek ji bo her malbatê kiriye. Lê belê ji nîvê salên 1980î pê ve, ji ber nepopulerbûna sinorên hişk, Çînê dest bi hinek îstîsnayên mezin kiriye, nemaze li deverên gundewarî yên ku di encamê de ji nîvê salên 1980an heta 2015an polîtîkayeke &quot;1,5&quot; zarokan bû; kêmneteweyên etnîkî jî ji sinorên yek zarokî azad bûn. Sistkirina din a girîng a siyasetê di meha kanûna sala 2013an de hatiye pejirandin ku yek ji dêûbavan zarokê yekane be, rê daye malbatan ku du zarokan bînin dinyayê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |tarîx=1991-01-01 |sernav=Religion in China today: policy and practice |url=https://doi.org/10.5860/choice.28-2688 |kovar=Choice Reviews Online |cild=28 |hejmar=05 |rr=28–2688-28-2688 |doi=10.5860/choice.28-2688 |issn=0009-4978 }}&lt;/ref&gt; Di sala 2016an de, siyaseta yekzarokî wekê siyaseta duzarokî hatiye guhertin.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2021-05-31 |sernav=China introduces three-child policy in response to ageing population |url=https://www.abc.net.au/news/2021-05-31/china-introduces-three-child-policy/100179832 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=ABC News |ziman=en-AU }}&lt;/ref&gt; Ji ber bi temenbûna nifûsê, di gulana sala 2021ê de polîtîkayeke sêzarokî hatiye ragihandin û di tîrmeha sala 2021ê de, hemî sinorên mezinahiya malbatê û her wiha cezayên ji bo derbaskirina wan hatine rakirin.&lt;ref name=&quot;:12&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnbc.com/2021/07/21/china-scraps-fines-for-families-violating-childbirth-limits.html |sernav=China scraps fines, will let families have as many children as they'd like |malper=CNBC |tarîx=2021-07-21 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en |paşnav=Cheng |pêşnav=Evelyn }}&lt;/ref&gt;

Li gorî komek zanyaran, sinorên yek zarokî bandorek zêde li ser zêdebûna nifûsê an jî zêdebûna giştî ya nifûsê nekiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Feng |pêşnav=Wang |paşnav2=Cai |pêşnav2=Yong |paşnav3=Gu |pêşnav3=Baochang |tarîx=2013 |sernav=Population, Policy, and Politics: How Will History Judge China's One‐Child Policy? |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1728-4457.2013.00555.x |kovar=Population and Development Review |ziman=en |cild=38 |hejmar=s1 |rr=115–129 |doi=10.1111/j.1728-4457.2013.00555.x |issn=0098-7921 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en |doi=10.1086/681664 |pmc=6701844 |pmid=31431804 }}&lt;/ref&gt; Lêbelê ev zanyar rastî nerazîbûnan hatine.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Goodkind |pêşnav=Daniel |tarîx=2017-08-01 |sernav=The Astonishing Population Averted by China’s Birth Restrictions: Estimates, Nightmares, and Reprogrammed Ambitions |url=https://read.dukeupress.edu/demography/article/54/4/1375/167729/The-Astonishing-Population-Averted-by-China-s |kovar=Demography |ziman=en |cild=54 |hejmar=4 |rr=1375–1400 |doi=10.1007/s13524-017-0595-x |issn=0070-3370 }}&lt;/ref&gt; Dibe ku ev polîtîka, digel vebijarka kevneşopî ya ji bo kuran, bibe sedema nehevsengiyek di rêjeya zayendî ya di dema jidayikbûnê de.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/1480778/Shortage-of-girls-forces-China-to-criminalise-selective-abortion.html |sernav=Shortage of girls forces China to criminalise selective abortion {{!}} Ghostarchive |malper=ghostarchive.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 |roja-arşîvê=2022-01-09 |urlya-arşîvê=https://ghostarchive.org/archive/20220109050146/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/1480778/Shortage-of-girls-forces-China-to-criminalise-selective-abortion.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2007-01-12 |sernav=Chinese facing shortage of wives |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6254763.stm |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Di hêjmartina nifûsa ya sala 2020an hatiye dîtin ku mêr ji %51.2ê nifûsa giştî pêk tînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817189.html |sernav=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 4) |malper=www.stats.gov.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Lêbelê rêjeya zayendan a Çînê ji sala 1953an, dema ku mêr %51.8ê nifûsê pêk tînin, hevsengtir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-04/28/c_13850191.htm |sernav=Chinese mainland gender ratios most balanced since 1950s: census data |malper=news.xinhuanet.com |roja-gihiştinê=2026-02-07 |archive-date=2013-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724193230/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-04/28/c_13850191.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{Nifûsa tarîxî/wd}}
{{Çepê paqij bike}}

=== Etnîsîte ===
Çîn bi qanûnî 56 komên etnîkî yên cuda nas dike ku Zhonghua minzu pêk tînin. Mezintirîn ji van neteweyan çîniyên Han in ku ji ji %91ê nifûsa giştî ya welat pêk tînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817187.html |sernav=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 2) |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 |roja-arşîvê=2021-05-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210511104840/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817187.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Çîniyên han koma etnîkî ya herî mezin a cîhanê ye&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Lilly |pêşnav=Amanda |tarîx=2009-07-08 |sernav=A Guide to China's Ethnic Groups |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/08/AR2009070802718.html |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-US |issn=0190-8286 }}&lt;/ref&gt; ku ji xeynî Tibet, Xinjiang,&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=China's geography: globalization and the dynamics of political, economic, and social change |url=https://archive.org/details/chinasgeographyg0000unse |weşanger=Rowman &amp; Littlefield Publishers |tarîx=2011 |isbn=978-0-7425-6782-5 |çap=2 |cih=Lanham, Md }}&lt;/ref&gt; Linxia&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Zhang |pêşnav=Bo |paşnav2=Druijven |pêşnav2=Peter |paşnav3=Strijker |pêşnav3=Dirk |tarîx=2018-01-02 |sernav=A tale of three cities: negotiating ethnic identity and acculturation in northwest China |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/08873631.2017.1375779 |kovar=Journal of Cultural Geography |ziman=en |cild=35 |hejmar=1 |rr=44–74 |doi=10.1080/08873631.2017.1375779 |issn=0887-3631 }}&lt;/ref&gt; û parêzgehên xweser ên wekê Xishuangbanna, li her deverê din ên Çînê ji komên etnîkî yên din zêdetir in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://cases.open.ubc.ca/ecosystem-services-and-management-of-long-forest-created-by-dai-indigenous-people-in-xishuangbanna-china/ |sernav=UBC |malper=cases.open.ubc.ca |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Li gorî daneyên sala 2020an kêmneteweyên etnîkî ji %10 kêmtir ji nifûsa Çînê pêk tînin.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817187.html |sernav=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 2) |malper=www.stats.gov.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Li gorî hêjmara nifûsê ya sala 2010an, nifûsa han 60.378.693 kes an jî ji %4.93 zêde bûye ku di heman demê de nifûsa 55 kêmneteweyên neteweyî bi hev re 11.675.179 kes an jî ji %10.26 zêde bûye.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Li gorî daneyên sala 2020an, bi tevahî 845.697 welatiyên biyanî li Çînê dijîn.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817193.html |sernav=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 8) |malper=www.stats.gov.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt;

=== Ziman ===
Li Çînê 292 zimanên zindî hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=cn |sernav=Redirecting |malper=www.ethnologue.com |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Zimanên ku herî zêde tên axaftin zimanê şaxa sînî ya malbata zimanên çînî-tîbetî ne ku mandarînî (ji hêla %80ê nifûsê ve tê axaftin) û cureyên din ên zimanê çînî dihewîne ku di nav de jîn, wu, mîn, hakka, yue, xîang, gan, hui, pîng û tuhua yên nedabeşkirî (Shaozhou Tuhua û Xiangnan Tuhua) hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Language planning and policy in Asia |url=https://archive.org/details/languageplanning0000unse_z6n2 |weşanger=Multilingual Matters |tarîx=2008 |isbn=978-1-84769-095-1 |cih=Bristol, UK ; Buffalo, NY |paşnavê-edîtor=Kaplan |pêşnavê-edîtor=Robert B. |series=Language planning and policy |paşnavê-edîtor2=Baldauf |pêşnavê-edîtor2=Richard B. }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://en.people.cn/n3/2020/1016/c90000-9769716.html |sernav=Over 80 percent of Chinese population speak Mandarin - People's Daily Online |malper=en.people.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Zimanên şaxa tibeto-burmanyayê ku di nav de tibetî, qînang, naxî û yi, li seranserê deşta tîbetî û yunnan-guîzhouyê têne axaftin. Zimanên kêmneteweyên etnîkî yên din li başûrê rojavayê Çînê zhuang, thai, dong û sui yên malbata tai-kadai, mîao û yao yên malbata hmong-mien û wa yên malbata awîstroasyatîk in.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.chinadaily.com.cn/m/gansu/2015-11/17/content_22479011.htm |sernav=Yugur people and Sunan Yugur autonomous county |malper=www.chinadaily.com.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Li seranserê bakurê rojhilat û bakurê rojavayê Çînê, komên etnîkî yên herêmî bi zimanên altyî diaxivin ku di nav de mançûrî, mongolî û çend zimanên tirkiyên ûygûrî, qazaxî, qirgizî, salarî û yûgûriya rojava heye.&lt;ref name=&quot;:15&quot;/&gt; Gelên xwemaliyên Taywanê, tevî nifûseke piçûk li ser axa sereke, bi zimanên awusturnî diaxivin.

Çînîya standard cureyekî ku li ser zaravayê Pekînê ya mandarînê hatiye avakirin ku zimanê neteweyî yê Çînê ye û xwedî statûya fermî ya de facto ye. Zarava wekê lingua franca di navbera mirovên xwedî paşxaneyên zimanî yên cuda de tê bikar anîn. Li herêmên xweser ên Çînê, zimanên din jî dikarin wekî lingua franca xizmet bikin ku wekê zimanê ûygurî li Xinjiangê ku xizmetên hikûmetê bi zimanê ûygurî bi destûrî hatine garantîkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Xinjiang conflict: Uyghur identity, language policy, and political discourse |url=https://archive.org/details/xinjiangconflict0000dwye |paşnav=Dwyer |pêşnav=Arienne M. |weşanger=East-West Center Washington |tarîx=2006 |isbn=978-1-932728-28-6 |çap=reprinted |cih=Washington, DC |series=Policy studies }}&lt;/ref&gt;
=== Dîn ===
[[Wêne:Distribution of religions in China.png|thumb|Belavbûna erdnîgarî ya dînî ya li Çînê.]]
[[Wêne:Wudang Mountain (54131067531).jpg|thumb|Perestgeha Taoîst a li ser çiyayên Wudang a li Hubeiyê.]]
Her çend rêxistinên dînî yên ku destûra fermî wernegirin jî dikarin rastî çewisandina dewletê werin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.npc.gov.cn/npc/index.html |sernav=中国人大网 |malper=www.npc.gov.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Li gel van yekan her çiqas azadiya dînî ji aliyê destûra bingehîn a Çînê ve hatiye garantîkirin di warê azadiya dînî de hinek pirsgirêk berdewam dikin. Hikûmeta welêt bi fermî ateîst e û Partiya Komunîst a Çînê ji endamên xwe dixwaze ku ateîst bin. Karûbarên dînî û mijarên li welêt ji aliyê rêveberiya karûbarên dînî ya neteweyî ve ku di bin daîreya xebatê ya eniya yekbûyî ya Partiya Kominîst a Çînê de ye, têne çavdêrîkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sara.gov.cn/ |sernav=国家宗教事务局 |malper=www.sara.gov.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt;

Di dirêjahiya hezar salan de, şaristaniya çînî ji aliyê tevgerên dînî yên cûrbecûr ve hatiye bi bandor kirin. &quot;Sê doktrînên&quot; konfuçyusîzm, taoîzm û budîzmê di dîrokê de awa dane çanda çînî ku çarçoveyek teolojîk û ruhanî ya dinê kevneşopî dewlemend kirine ku vedigere serdema destpêkê ya xanedaniya Shang û Zhouyê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Chinese religion: a contextual approach |paşnav=Yao |pêşnav=Xinzhong |weşanger=New York : Continuum |tarîx=2010 |isbn=978-1-84706-475-2 |cih=London |paşnav2=Zhao |pêşnav2=Yanxia }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Chinese religions in contemporary societies |url=https://archive.org/details/chinesereligions0000unse |weşanger=ABC-CLIO |tarîx=2006 |isbn=978-1-85109-626-8 |cih=Santa Barbara, CA |paşnavê-edîtor=Miller |pêşnavê-edîtor=James }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Religious Diversity and Public Religion in China |url=https://archive.org/details/religiousdiversi0000xiez |paşnav=Xie |pêşnav=Zhibin |weşanger=Taylor and Francis |tarîx=2006 |isbn=978-0-7546-5648-7 |cih=Brookfield }}&lt;/ref&gt; Di nav kultên herî populer ên dînê gelêrî de yên împeratorê Zer ku nûnertiya Xwedayê ezmanan û yek ji du bavikên îlahî yên gelê Çînî ye ku Mazu (xwedawenda deryayan), Guandi (xwedayê şer û karsaziyê), Caishen (xwedayê serfirazî û dewlemendiyê), Pangu û gelekên din hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://afe.easia.columbia.edu/cosmos/main/spirits_of_chinese_religion.pdf |sernav=easia.columbia.edu |malper=ghostarchive.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 |roja-arşîvê=2022-10-09 |urlya-arşîvê=https://ghostarchive.org/archive/20221009221020/http://afe.easia.columbia.edu/cosmos/main/spirits_of_chinese_religion.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Di dehsalên destpêkê yên sedsala 21an de, hikûmeta Çînê bi vejandina dînên gelêrî eleqedar bûye - wan bi fermî wekî &quot;baweriyên gelêrî&quot; ji dînên doktrînî cuda nas kiriye û pir caran wan ji nû ve di formên dînên sivîl ên &quot;pir bi baldarî hatine amadekirin&quot; de ji nû ve ava kiriye - û her weha bi pêşvebirina neteweyî û navneteweyî ya budîzmê re eleqedar bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The construction of racial identities in China and Japan |weşanger=Hong Kong University Press |tarîx=1997 |isbn=978-962-209-443-7 |cih=Hong Kong |paşnavê-edîtor=Dikötter |pêşnavê-edîtor=Frank }}&lt;/ref&gt; Çîn malavanê gelek ji peykerên dînê yên herî bilind ên cîhanê ye ku ev peyker nûnertiya xwedayên gelêrî ya çînî yan jî ronakbîrên budîzmê dikin ku peykera herî bilind Bûdaya Perestgeha Biharê ya li Henanê ye.

Ji ber pênaseyên tevlihev û cûda yên dîn û xwezaya belavbûyî ya kevneşopiyên dînî yên çînî, berhevkirina statîstîkên li ser girêdayîbûna dînî li Çînê dijwar e. Zanyar destnîşan dikin ku li Çînê sinorek zelal di navbera her sê doktrînan û pratîkên dînê yên gelêrî yên herêmî de tunene.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Chinese religion: a contextual approach |paşnav=Yao |pêşnav=Xinzhong |weşanger=Continuum |tarîx=2010 |isbn=978-1-84706-475-2 |cih=London |paşnav2=Zhao |pêşnav2=Yanxia }}&lt;/ref&gt; Dînên çînî an jî hinek ji rêbazên wan dikarin wekê ne-teîst û humanîst werin pênasekirin ku ew nabêjin afirîneriya îlahî bi tevahî transandantal e lê ew di cîhanê de û bi taybetî ji bo mirovan xwezayî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Writings/Non-theistic.pdf |sernav=kenyon.edu |malper=ghostarchive.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 |roja-arşîvê=2022-10-09 |urlya-arşîvê=https://ghostarchive.org/archive/20221009221034/http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Writings/Non-theistic.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Ev baweriyên tenê nînin û pir caran ev baweriyên li hev dicivin ji ber ku beşdar di heman demê de xwedî gelek baweriyan in. Wek mînak ji wan ji %33ê ku baweriya xwe bi buda tînin, beşek girîng baweriya xwe bi taoîst, Îsa Mesîh, katolîk û bi Xwedê jî tînin. Dînê gelêrî ya Çînî di heman demê de ji cûrbecûr tevgerên rêxistinkirî yên doktrînî yên rizgarker pêk hatiye ku ji Xanedaniya Song vir ve derketine holê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Ownby |pêşnav=David |tarîx=1995 |sernav=The Heaven and Earth Society as Popular Religion |url=https://read.dukeupress.edu/journal-of-asian-studies/article/54/4/1023/337156 |kovar=The Journal of Asian Studies |ziman=en |cild=54 |hejmar=4 |rr=1023–1046 |doi=10.2307/2059958 |issn=0021-9118 }}&lt;/ref&gt; Herwiha li Çînê kêmneteweyên etnîkî hene ku dînên xwe yên xwemalî diparêzin ku di heman demê de dînên sereke yên ku taybetmendiya komên etnîkî yên taybetî ne budîzma tîbetî di nav tîbetiyan, mongolan û yuguran de heye û îslam jî di nav gelên hui, ûygur, kazak û qirgiz û etnîsîteyên din ên li herêmên bakur û bakurê rojavayê welêt de hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.antaranews.com/berita/2202994/menjumpai-etnis-yugur-di-atas-ketinggian-3830-mdpl-puncak-bars-snow |sernav=Menjumpai etnis Yugur di atas ketinggian 3.830 mdpl puncak Bars Snow |malper=Antara News |tarîx=2021-06-10 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=id |paşnav=antaranews.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.dewereldmorgen.be/artikel/2024/03/10/op-bezoek-bij-de-oeigoeren-in-xinjiang |sernav=Op bezoek bij de Oeigoeren in Xinjiang {{!}} De Wereld Morgen |malper=www.dewereldmorgen.be |tarîx=2024-03-10 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=nl }}&lt;/ref&gt;

=== Perwerdehî ===
[[Wêne:Campus of Peking University.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji wargeha Zanîngeha Pekînê]]
Perwerdehiya mecbûrî li Çînê ji dibistana seretayî û dibistana navîn pêk tê ku zarok ji temenê 6 saliya xwe heta 15 saliya xwe, bi tevahî neh sal perwerdehî dibînin. Gaokao, ezmûna ketina zanîngehên neteweyî ya Çînê, ji bo ketina piraniya saziyên xwendina bilind şerteke pêşîn e.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://en.moe.gov.cn/documents/reports/202304/t20230403_1054100.html |sernav=Statistical report on China’s educational achievements in 2022 - Ministry of Education of the People's Republic of China |malper=en.moe.gov.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Perwerdehiya pîşeyî ji bo xwendekarên asta navîn û bilind peyda dibe.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Her sal zêdetirî 10 milyon xwendekarên çînî ji zanîngehên pîşeyî mezûn dibin. Di sala 2024an de, nêzîkî ji %92,0ê xwendekaran perwerdehiya xwe li dibistana navîn a sê-salî berdewam kirin ku di heman demê de ji %60,8ê ji wan mezûnên dibistana navîn di perwerdehiya bilind de qeydkirî bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.moe.gov.cn/jyb_sjzl/sjzl_fztjgb/202506/t20250611_1193760.html |sernav=2024年全国教育事业发展统计公报 - 中华人民共和国教育部政府门户网站 |malper=www.moe.gov.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt;

Çîn xwedî sîstema herî mezin ê perwerdehiyê ya cîhanê ye ku li gorî daneyên sala 2024an nêzîkî 287 milyon xwendekar û 18,85 milyon mamosteyên tamdemî li zêdetirî 470.300 dibistanan perwerdeyî dane xwendekaran.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.unicef.org/eap/media/9321/file/Sit%20An%20-%20China%20Case%20Study.pdf |sernav=unicef.org |malper=ghostarchive.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 |roja-arşîvê=2022-10-09 |urlya-arşîvê=https://ghostarchive.org/archive/20221009221017/https://www.unicef.org/eap/media/9321/file/Sit%20An%20-%20China%20Case%20Study.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Veberhênana salane ya perwerdehiyê di sala 2003an de 50 milyar dolarê amerîkî bû û di sala 2020an de ev hêjmar derketiye 817 milyar dolarê amerîkî.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/interactive/2013/01/16/business/In-Education-China-Takes-the-Lead.html |sernav=In Education, China Takes the Lead |malper=archive.nytimes.com |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Lêbelê di xercên perwerdehiyê de newekheviyek hê jî heye. Di sala 2010an de, xercên salane yên perwerdehiyê ji bo her xwendekarekî dibistana navîn li Pekînê bi tevahî 20,023 ¥ bû lê li Guizhou ku yek ji parêzgehên herî xizan e, ew tenê bi tevahî 3.204 ¥ bû. Rêjeya xwendin û nivîsandinê li Çînê bi awayekî berbiçav zêde bûye ku ev rêje di sala 1949an ji %20 ê ji nifûsa welat, di sala 1979an ji %65.5 ê ji nifûsa welat û di sala 2020an de jî ev rêje gihiştiye ji %97ê ji nifûsa welat.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=49 myths about China |url=https://archive.org/details/49mythsaboutchin0000galt |paşnav=Galtung |pêşnav=Marte Kjær |weşanger=Rowman &amp; Littlefield |tarîx=2015 |isbn=978-1-4422-3622-6 |cih=Lanham ; Boulder ; New York ; London |paşnav2=Stenslie |pêşnav2=Stig }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://data.worldbank.org/ |sernav=World Bank Open Data |malper=World Bank Open Data |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt;

Ji sala 2024an pê ve, li Çînê zêdetirî 3.167 zanîngeh hene û zêdetirî 47,6 milyon xwendekar li Çîna sereke qeydkirî ne ku bi vê yekê Çînê bûye xwediyê sîstema herî mezin ê xwendina bilind ê cîhanê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.moe.gov.cn/jyb_xxgk/s5743/s5744/202506/t20250627_1195683.html |sernav=全国高等学校名单 - 中华人民共和国教育部政府门户网站 |malper=www.moe.gov.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260409215750/http://www.moe.gov.cn/jyb_xxgk/s5743/s5744/202506/t20250627_1195683.html |roja-arşîvê=2026-04-09 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202012/03/WS5fc86ab2a31024ad0ba9999e.html |sernav=China's higher education system is world's largest, officials say |malper=www.chinadaily.com.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 |paşnav=关晓萌 }}&lt;/ref&gt; Ji sala 2025an pê ve, Çîn xwediyê hejmara herî zêde ya zanîngehên xwedî asta bilind ên li cîhanê bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://clarivate.com/news/u-s-news-releases-2025-2026-best-global-universities-rankings/ |sernav=U.S. News Releases 2025-2026 Best Global Universities Rankings {{!}} Clarivate |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://cwur.org/media.php |sernav=Media {{!}} CWUR {{!}} Center for World University Rankings |malper=cwur.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Ji sala 2025an pê ve, 2 zanîngehên Çînê di nav 20 zanîngehên herî baş ên cîhanê de bû, 5 ji zanîngehan di nav 50 zanîngehên herî baş ê cîhanê de bû û 19 zanîngehên Çînê di nav 200 zanîngehên herî baş ê cîhanê de bûn û di warê nûnertiya giştî de di lîsteya giştî ya zanîngehên herî baş de ku sîstemeke lîsteya ya tevlihev e ku sê ji lîsteyên zanîngehên herî bibandor ên cîhanê (ARWU+QS+THE) dihewîne ku tenê li pêy Dewletên Yekbûyî û Keyaniya Yekbûyî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.unsw.edu.au/research/artu |sernav=ARTU - UNSW Research |malper=UNSW Sites |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Li gorî lîsteya zanîngehên cîhanê ya Times Higher Education û li gorî lîsteya akademîk a zanîngehên cîhanê, Çîn malavanê du zanîngehên herî pilebilind (Zanîngeha Tsinghua û Zanîngeha Pekînê) li Asya û welatên pêşketî yê.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/latest/world-ranking |sernav=World University Rankings 2026 |malper=Times Higher Education (THE) |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2025 |sernav=ShanghaiRanking's Academic Ranking of World Universities |malper=www.shanghairanking.com |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Ev zanîngeh endamên Koma C9e ne ku hevpeymaniyek ji zanîngehên elît ên çînî ye ku perwerdehiyek berfireh û pêşeng pêşkêş dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.timeshighereducation.com/news/eastern-stars-universities-of-chinas-c9-league-excel-in-select-fields/415193.article |sernav=Eastern stars: Universities of China's C9 League excel in select fields |malper=Times Higher Education (THE) |tarîx=2011-02-17 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt;

=== Tenduristî ===
[[Wêne:China, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|Grafîka ku bilindbûna endeksa pêşveçûna mirovan a Çînê ji sala 1970an heta sala 2010an nîşan dide]]
Komîsyona Tenduristiya Neteweyî, bi hevpîşeyên xwe yên di komîsyonên herêmî de, çavdêriya pêdiviyên tenduristiyê ya nifûsê dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://en.nhc.gov.cn/2018-09/22/c_74499.htm |sernav=What we do |malper=en.nhc.gov.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Ji destpêka salên 1950î uan vir ve, girîngîdana li ser tenduristiya giştî û dermanên pêşîlêgirtinê nexweşiyan di siyaseta tenduristiyê ya Çînê de cih girtiye. Partiya komunîst kampanyaya tenduristiyê ya welatparêz daye destpêkirin ku armanc ew bû ku rewşa paqijiyê û paqijiyê baştir bike û her wiha armanc vê kampanyayê dermankirin û pêşîgirtina li gelek nexweşiyan bû. Nexweşiyên wekî kolerayê, tîfoyê û taya sor ku berê li Çînê belav bibûn, bi kampanyayê hema hema bi tevahî ji holê hatiye rakirin.

Her çend gelek xizmetên tenduristiyê yên giştî yên belaş ên ku li gundan dihatin peyda kirin jî winda bûne jî piştî ku Deng Xiaoping di sala 1978an de dest bi reformên aborî kiriye, tenduristiya gelê Çînê bi feydeya xwarina çêtir bi awayeke bilez baştir bûye. Lênihêrîna tenduristiyê li Çînê bi piranî taybet bû û qelîteya lêhirîna tenduristiyê gelek zêde bû. Di sala 2009an de, hikûmetê destpêşxeriyek sê-salî ya berfireh ji bo dabînkirina lênêrîna tenduristiyê bi nirxa 124 milyar dolarê amerîkî daye destpêkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=aXFagkr3Dr6s |sernav=China’s $124 Billion Health-Care Plan Aims to Boost Consumption  - Bloomberg |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2026-02-07 |roja-arşîvê=2013-10-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131029211403/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=aXFagkr3Dr6s |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Heta sala 2011an, kampanya bûye sedema ku ji %95ê nifûsa Çînê xwedî sîgortaya tenduristiyê ya bingehîn be.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/roomfordebate/2011/11/01/is-china-facing-a-health-care-crisis/chinas-health-care-reform-far-from-sufficient |sernav=China's Health Care Reform: Far From Sufficient |malper=www.nytimes.com |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Heta sala 2022an, Çîn xwe wekî hilberîner û hinardekarekî sereke yê dermanan daye naskirin û di sala 2017an de nêzîkî ji %40ê berhemên çalak ên dermanan hilberandiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://asia.nikkei.com/static/vdata/infographics/chinavaccine-3/ |sernav=&quot;The great medicines migration&quot; |roja-gihiştinê=2026-02-07 |roja-arşîvê=2024-09-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240929063530/https://asia.nikkei.com/static/vdata/infographics/chinavaccine-3/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

Ji sala 2024an vir ve li Çînê temenê jiyanê ji 79 salan zêdetir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.nhc.gov.cn/2025-03/10/c_86403.htm |sernav=China's average life expectancy reaches 79 years in 2024: health official |malper=en.nhc.gov.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Ji sala 2023an pê ve, rêjeya mirina dergûşan ji hezar dergûşan 5 e.&lt;ref name=&quot;:16&quot;/&gt; Ev her du rêje ji salên 1950î vir ve bi girîngî ber başbûnê ve çûye. Rêjeyên kêmbûna mezinbûnê, rewşek bû ku ji ber kêmbûna xurekê çêdibe, di sala 1990an ji %33,1 2024an daketiye %4,5an.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en |doi=10.1126/science.336.6080.402 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://ourworldindata.org/grapher/share-of-children-younger-than-5-who-suffer-from-stunting |sernav=Malnutrition: Share of children who are stunted |malper=Our World in Data |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Tevî başbûnên girîng di tenduristiyê de û avakirina baregehên bijîşkî yên pêşketî, li Çînê gelek pirsgirêkên tenduristiya giştî yên nû derdikevin holê ku di nav van de nexweşiyên respirasyonê yên ji ber qirêjiya hewayê ya berbelav, bi sed milyonan cixarekêş û zêdebûna qelewbûna di nav ciwanên bajarî de hene.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/SPECIALS/1999/china.50/dispatches/09.23.health/ |sernav=CNN In-Depth Specials - Visions of China - Serving the people? |malper=www.cnn.com |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://en.people.cn/english/200008/04/eng20000804_47271.html |sernav=Obesity Sickening China's Young Hearts |malper=en.people.cn |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Xizmetên tenduristiya derûnî yên Çînê ne têrker in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://radio.cgtn.com/ |sernav=Live Radio, Shows &amp; Podcasts {{!}} CGTN Radio |malper=radio.cgtn.com |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Ji ber nifûsa mezin û bajarên qerebalix ên Çînê, nexweşiyên giran derketine holê ku di nav de SARS a di sala 2003an de hebû ku di heman salê belavbûna nexweşiye hatibû kontrolkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.who.int/csr/don/2004_05_18a/en/index.html |sernav=WHO {{!}} China’s latest SARS outbreak has been contained, but biosafety concerns remain – Update 7 |malper=www.who.int |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt; Pandemiya COVID-19 cara yekem di kanûna sala 2019an de li Wuhanê hatiye dîtin&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.ne.jp/asahi/kishimoto/clinic/cash/COVID-19.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=www.ne.jp |roja-gihiştinê=2026-02-07 |roja-arşîvê=2020-02-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200222141550/http://www.ne.jp/asahi/kishimoto/clinic/cash/COVID-19.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; ku pandemiyê bûye sedem ku hikûmet tevdbîrên tenduristiya giştî yên hişk bicîh bîne ku armanc ew bû ku vîrusê bi tevahî ji holê rake û careke din dîsa di kanûna sala 2022an de piştî xwepêşandanan tevdbîrên hişk dîsa ji aliyê hikûmeta Çînê ve hatiye bidawîkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Che |pêşnav=Chang |paşnav2=Chien |pêşnav2=Amy Chang |paşnav3=Stevenson |pêşnav3=Alexandra |tarîx=2022-12-07 |sernav=What Has Changed About China’s ‘Zero Covid’ Policy |url=https://www.nytimes.com/2022/12/07/world/asia/china-zero-covid-changes.html |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=The New York Times |ziman=en-US |issn=0362-4331 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-63855508 |sernav=China abandons key parts of zero-Covid strategy after protests |malper=www.bbc.com |tarîx=2022-12-07 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;

== Çand û civak ==
Ji demên kevnar ve çanda çînî bi giranî ji aliyê konfuçyusîzmê ve hatiye bi bandorkirin. Di heman demê de çanda çînî, bandorek mezin li ser rojhilatê Asyayê û başûrê rojhilatê Asyayê kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.brookings.edu/articles/chinas-role-in-east-asia-now-and-the-future/ |sernav=China's Influence in East Asia: Present and Future |malper=Brookings |roja-gihiştinê=2026-02-07 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Di piraniya serdema xanedaniya welêt de, derfetên pêşketina civakî bi performansa bilind ê di ezmûnên împaratorî yên bi prestîj de ku kokên wan ji xanedana Han in, hatine peyda kirin. Girîngiya wêjeyî ya di ezmûnan bandor li ser çanda Çînê hiştiye ku baweriyeke derketiye holê ku di nav de xelîgrafî, helbest û wênesazî formên hunerî ji reqs an şano hebûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2012-10-18 |sernav=A Point Of View: What kind of superpower could China be? |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-19995218 |roja-gihiştinê=2026-02-07 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt; Ezmûn û çanda lîyakatê îro jî li Çînê pir bi qîmet in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://suen.educ.psu.edu/~hsuen/pubs/KEDI%20Yu.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=suen.educ.psu.edu |roja-gihiştinê=2026-02-07 |roja-arşîvê=2015-03-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150301123007/http://suen.educ.psu.edu/~hsuen/pubs/KEDI%20Yu.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

Di rojs îro de, hikûmeta Çînê gelek hêmanên çanda kevneşopî ya çînî wekî beşek ji civaka çînî qebûl kiriye. Bi bilindbûna neteweperweriya Çînî û bi dawîbûna Şoreşa Çandî re, gelek şêweyên huner, wêje, muzîk, fîlm, mod û mîmariya kevneşopî ya çînî vejînek xurt dîtine û bi taybetî hunera gelêrî û cûrbecûr li seranserê welêt û heta li çaraliyê cîhanê jî eleqeyê zêde kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.britannica.com:80/eb/article-258942/China |sernav=China :: The arts --         Britannica Online Encyclopedia |malper=www.britannica.com |roja-gihiştinê=2026-02-07 }}&lt;/ref&gt;

== Binêre ==

* [[Împeratorîya Çînê]]
* [[Lîsteya Monarşiyên Çînê]]
* [[Împeratorê Çînê]]

== Not ==
{{Notelist}}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê|China|Çîn}}{{Serbajarên Parêzgehên Çînê}}{{Şablon:Beşên îdarî ya Çînê di asta parêzgehan de}}{{Şablon:Komên etnîkî yên Çînê}}{{Şablon:Dewletên Asya}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Avabûnên 1949an li Asyayê]]
[[Kategorî:Çîn| ]]
[[Kategorî:Dewletên endamê Neteweyên Yekbûyî]]
[[Kategorî:Dewletên komarî]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1949an de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Endamên G20ê]]</text>
      <sha1>cs77d4dr40jwt134i7mphw9ev66r8cg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Weşanxaneya Spîrêz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9878</id>
    <revision>
      <id>2102694</id>
      <parentid>1714155</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ahmed A Issa navê [[Spîrêz]] guhart û kir [[Weşanxaneya Spîrêz]]: Misspelled title: Rêkofîkirina navê weşanxaneyê li gorî navê fermî.</comment>
      <origin>1714155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2049" sha1="8aiax1180xsnxlb1n373uleec7y8grn" xml:space="preserve">[[Wêne:Pirtûkxaneya Spîrêz 2012.JPG|thumb|Pirtûkxane û pêşangeha Spîrêzê]]
'''Spîrêz''' [[weşanxane]]yek [[kurdî]] ye û bingehê wê li [[Dihok]]ê, [[Başûrê Kurdistan]]ê ye. Spîrêz [[pirtûk]]ên bi [[kurmancî]] hem bi [[alfabe]]ya [[latînî]] û hem jî bi ya [[erebî]] çap dike.

Berpirsê Spîrêzê nivîskar û ronakbîr [[Hafiz Qazî]] û birêveberê wê jî helbestvan û nivîskar [[Mueyed Teyib]] e. Weşanxaneya Spîrêz sala 2002'yê li alî dest bi karê xwe kiriye. Spîrêzê destûra karê xwe ji [[Wezareta Çandeyî ya Herêma Kurdistana Îraqê]] wergirtiye û bi alîkariya wê têt fînansekirin.

== Berhemên Spîrêzê ==
Spîrêz hem [[pirtûk]]an û hem jî [[kovar]]an diweşîne.

Spîrêzê niha sê kovaran derdixe. Kovara [[Kepir (kovar)|Kepir]] bo [[zarok]]an, ya [[Ciwan (kovar)|Ciwan]] bo [[genc]]an û ya [[Hêlîn (kovar)|Hêlîn]] bo [[jin]]an.

Weşanxaneya Spîrêz ji destpêka xwe li sala 2002'yê ta niha (7/2006) zêdeyî 150 pirtûk çap kirine. Pirraniya wan bi kurmancî (behdînî) û bi alfabeya kurdî-erebî ne. Lê hin ji pirtûkên Spîrêzê yên herî hêja bi kurmanciya bi alfabeya kurdî-latînî hatine belavkirin.

'''Lîsteya hin pirtûkên Weşanxaneya Spîrêzê''':
* [[Ferhenga Kamêran|''Ferhenga Kamêran'']] (ferhengek kurmancî-kurmancî bi alfabeya latînî)
* [[Dîwana Feqiyê Teyran bi amadekariya Se'îd Dêreşî|''Dîwana Feqiyê Teyran bi amadekariya Se'îd Dêreşî'']] (bi alfabeya kurdî-erebî)
* [[Şerefnama Şerefxanê Bedlîsî bi wergera Dr M. S. Cuma|''Şerefnama Şerefxanê Bedlîsî bi wergera Dr M. S. Cuma'']] (bi alfabeya kurdî-latînî)
* [[El durr el semîn fî şerhî Mem we Zîn|''El durr el semîn fî şerhî Mem we Zîn'']] şirove û wergerandina Mem û Zîn a [[Ehmedê Xanî]] bi zimanê erebî. Ku ji hêla nivîskarê kurd [[Jan Dost]] ve amade bûye.

== Girêdanên derve ==
* [http://www.spirez.org Malpera Spîrêzê]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>8aiax1180xsnxlb1n373uleec7y8grn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102699</id>
      <parentid>2102694</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <origin>2102699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="emkaczz595nnmdm7ewz3jtbgp9cwmwc" xml:space="preserve">[[Wêne:Pirtûkxaneya Spîrêz 2012.JPG|thumb|Pirtûkxane û pêşangeha Spîrêzê]]
'''Spîrêz''' [[weşanxane]]yek [[kurdî]] ye û bingehê wê li [[Dihok]]ê, [[Başûrê Kurdistan]]ê ye. Spîrêz [[pirtûk]]ên bi [[kurmancî]] hem bi [[alfabe]]ya [[latînî]] û hem jî bi ya [[erebî]] çap dike.

Berpirsê Spîrêzê nivîskar û ronakbîr [[Hafiz Qazî]] û birêveberê wê jî helbestvan û nivîskar [[Mueyed Teyib]] e. Weşanxaneya Spîrêz . Spîrêzê destûra karê xwe ji [[Wezareta Çandeyî ya Herêma Kurdistana Îraqê]] wergirtiye û bi alîkariya wê têt fînansekirin.

== Berhemên Spîrêzê ==
Spîrêz hem [[pirtûk]]an û hem jî [[kovar]]an diweşîne.

Spîrêzê niha sê kovaran derdixe. Kovara [[Kepir (kovar)|Kepir]] bo [[zarok]]an, ya [[Ciwan (kovar)|Ciwan]] bo [[genc]]an û ya [[Hêlîn (kovar)|Hêlîn]] bo [[jin]]an.

Weşanxaneya Spîrêz ji destpêka xwe li sala 2002'yê ta niha (7/2006) zêdeyî 150 pirtûk çap kirine. Pirraniya wan bi kurmancî (behdînî) û bi alfabeya kurdî-erebî ne. Lê hin ji pirtûkên Spîrêzê yên herî hêja bi kurmanciya bi alfabeya kurdî-latînî hatine belavkirin.

'''Lîsteya hin pirtûkên Weşanxaneya Spîrêzê''':
* [[Ferhenga Kamêran|''Ferhenga Kamêran'']] (ferhengek kurmancî-kurmancî bi alfabeya latînî)
* [[Dîwana Feqiyê Teyran bi amadekariya Se'îd Dêreşî|''Dîwana Feqiyê Teyran bi amadekariya Se'îd Dêreşî'']] (bi alfabeya kurdî-erebî)
* [[Şerefnama Şerefxanê Bedlîsî bi wergera Dr M. S. Cuma|''Şerefnama Şerefxanê Bedlîsî bi wergera Dr M. S. Cuma'']] (bi alfabeya kurdî-latînî)
* [[El durr el semîn fî şerhî Mem we Zîn|''El durr el semîn fî şerhî Mem we Zîn'']] şirove û wergerandina Mem û Zîn a [[Ehmedê Xanî]] bi zimanê erebî. Ku ji hêla nivîskarê kurd [[Jan Dost]] ve amade bûye.

== Girêdanên derve ==
* [http://www.spirez.org Malpera Spîrêzê]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>emkaczz595nnmdm7ewz3jtbgp9cwmwc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102701</id>
      <parentid>2102699</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T23:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <origin>2102701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2144" sha1="59be6gehezq0z013koafoxyk63bgy47" xml:space="preserve">[[Wêne:Pirtûkxaneya Spîrêz 2012.JPG|thumb|Pirtûkxane û pêşangeha Spîrêzê]]
'''Spîrêz''' [[weşanxane]]yek [[kurdî]] ye û bingehê wê li [[Dihok]]ê, [[Başûrê Kurdistan]]ê ye. Spîrêz [[pirtûk]]ên bi [[kurmancî]] hem bi [[alfabe]]ya [[latînî]] û hem jî bi ya [[erebî]] çap dike.

Berpirsê Spîrêzê nivîskar û ronakbîr [[Hafiz Qazî]] û birêveberê wê jî helbestvan û nivîskar [[Mueyed Teyib]] e. Weşanxaneya Spîrêz di 10ê sibata 2002an de bi awayekê fermî molet ji wezareta rewşenbîrî ya Herêma Kurdistanê wergirtiye û ji hîngê were ketiye karî. Spîrêzê destûra karê xwe ji [[Wezareta Çandeyî ya Herêma Kurdistana Îraqê]] wergirtiye û bi alîkariya wê têt fînansekirin.

== Berhemên Spîrêzê ==
Spîrêz hem [[pirtûk]]an û hem jî [[kovar]]an diweşîne.

Spîrêzê niha sê kovaran derdixe. Kovara [[Kepir (kovar)|Kepir]] bo [[zarok]]an, ya [[Ciwan (kovar)|Ciwan]] bo [[genc]]an û ya [[Hêlîn (kovar)|Hêlîn]] bo [[jin]]an.

Weşanxaneya Spîrêz ji destpêka xwe li sala 2002'yê ta niha (7/2006) zêdeyî 150 pirtûk çap kirine. Pirraniya wan bi kurmancî (behdînî) û bi alfabeya kurdî-erebî ne. Lê hin ji pirtûkên Spîrêzê yên herî hêja bi kurmanciya bi alfabeya kurdî-latînî hatine belavkirin.

'''Lîsteya hin pirtûkên Weşanxaneya Spîrêzê''':
* [[Ferhenga Kamêran|''Ferhenga Kamêran'']] (ferhengek kurmancî-kurmancî bi alfabeya latînî)
* [[Dîwana Feqiyê Teyran bi amadekariya Se'îd Dêreşî|''Dîwana Feqiyê Teyran bi amadekariya Se'îd Dêreşî'']] (bi alfabeya kurdî-erebî)
* [[Şerefnama Şerefxanê Bedlîsî bi wergera Dr M. S. Cuma|''Şerefnama Şerefxanê Bedlîsî bi wergera Dr M. S. Cuma'']] (bi alfabeya kurdî-latînî)
* [[El durr el semîn fî şerhî Mem we Zîn|''El durr el semîn fî şerhî Mem we Zîn'']] şirove û wergerandina Mem û Zîn a [[Ehmedê Xanî]] bi zimanê erebî. Ku ji hêla nivîskarê kurd [[Jan Dost]] ve amade bûye.

== Girêdanên derve ==
* [http://www.spirez.org Malpera Spîrêzê]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>59be6gehezq0z013koafoxyk63bgy47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102702</id>
      <parentid>2102701</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T23:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2193" sha1="tacyi67kxinod8usl5eptu468ifzev2" xml:space="preserve">[[Wêne:Pirtûkxaneya Spîrêz 2012.JPG|thumb|Pirtûkxane û pêşangeha Spîrêzê]]
'''Spîrêz''' [[weşanxane]]yek [[kurdî]] ye û bingehê wê li [[Dihok]], [[Başûrê Kurdistanê]] ye. Spîrêz [[pirtûk| pirtûên]] bi Kurdiya [[kurmancî]] hem bi [[Alfabeya Kurdî ya Latînî]] û hem jî bi ya [[Alfabeya Kurdî ya Erebî]] çap dike.

Berpirsê Spîrêzê nivîskar û rewşenbîr [[Hafiz Qazî]] û birêveberê wê jî helbestvan û nivîskar [[Mueyed Teyib]] e. Weşanxaneya Spîrêz di 10ê sibata 2002an de bi awayekê fermî destûra karê xwe ji [[Wezareta Çandeyî ya Herêma Kurdistana Îraqê]] wergirtiye û ji hîngê were ketiye karî û bi alîkariya wê têt fînansekirin.

== Berhemên Spîrêzê ==
Spîrêz hem [[pirtûk|pirtûkan]] û hem jî [[kovar|kovaran]] diweşîne.

Spîrêzê niha sê kovaran derdixe. ji wan jî: Kovara [[Kepir (kovar)|Kepir]] ji bo [[zarok|zarokan]], [[Ciwan (kovar)|Ciwan]] ji bo [[genc|gencan]] û [[Hêlîn (kovar)|Hêlîn]] ji bo [[jin|jinan]].

Weşanxaneya Spîrêz ji destpêka xwe li sala 2002'yê ta niha (7/2006) zêdeyî 150 pirtûk çap kirine. Pirraniya wan bi Kurdiya Kurmanciya [[Badînî (devok)|behdînî]] û bi alfabeya kurdî–erebî ne. Lê hin ji pirtûkên Spîrêzê yên herî hêja bi kurmanciya bi alfabeya kurdî–latînî hatine belavkirin.

'''Lîsteya hin pirtûkên Weşanxaneya Spîrêzê''':
* [[Ferhenga Kamêran|''Ferhenga Kamêran'']] (ferhengek Kurmancî–Kurmancî bi alfabeya latînî)
* [[Dîwana Feqiyê Teyran bi amadekariya Se'îd Dêreşî|''Dîwana Feqiyê Teyran bi amadekariya Se'îd Dêreşî'']] (bi alfabeya kurdî–erebî)
* [[Şerefnama Şerefxanê Bedlîsî bi wergera Dr M. S. Cuma|''Şerefnama Şerefxanê Bedlîsî bi wergera Dr M. S. Cuma'']] (bi alfabeya kurdî–latînî)
* [[El durr el semîn fî şerhî Mem we Zîn|''El durr el semîn fî şerhî Mem we Zîn'']] şirove û wergerandina [[Mem û Zîn]] a [[Ehmedê Xanî]] bi zimanê erebî. Ku ji hêla nivîskarê kurd [[Jan Dost]] ve amade bûye.

== Girêdanên derve ==
* [http://www.spirez.org Malpera Spîrêzê]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>tacyi67kxinod8usl5eptu468ifzev2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102703</id>
      <parentid>2102702</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T23:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2207" sha1="tqx1lmcvrkt13yxs3c8xakk6ftfv0rq" xml:space="preserve">[[Wêne:Pirtûkxaneya Spîrêz 2012.JPG|thumb|Pirtûkxane û pêşangeha Spîrêzê]]
'''Spîrêz''' [[weşanxane]]yek [[kurdî]] ye û bingehê wê li [[Dihok]], [[Başûrê Kurdistanê]] ye. Spîrêz [[pirtûk| pirtûên]] bi Kurdiya [[kurmancî]] hem bi [[Alfabeya Kurdî ya Latînî]] û hem jî bi ya [[Alfabeya Kurdî ya Erebî]] çap dike.

Berpirsê Spîrêzê nivîskar û rewşenbîr [[Hafiz Qazî]] û birêveberê wê jî helbestvan û nivîskar [[Mueyed Teyib]] e. Weşanxaneya Spîrêz di 10ê sibata 2002an de bi awayekê fermî destûra karê xwe ji [[Wezareta Çandeyî ya Herêma Kurdistana Îraqê]] wergirtiye û ji hîngê were ketiye karî û bi alîkariya wê têt fînansekirin.

== Berhemên Spîrêzê ==
Spîrêz hem [[pirtûk|pirtûkan]] û hem jî [[kovar|kovaran]] diweşîne.

Spîrêzê niha sê kovaran derdixe. ji wan jî: Kovara [[Kepir (kovar)|Kepir]] ji bo [[zarok|zarokan]], [[Ciwan (kovar)|Ciwan]] ji bo [[genc|gencan]] û [[Hêlîn (kovar)|Hêlîn]] ji bo [[jin|jinan]].

Weşanxaneya Spîrêz ji destpêka xwe li sala 2002'yê ta niha (7/2006) zêdeyî 150 pirtûk çap kirine. Pirraniya wan bi Kurdiya Kurmanciya [[Badînî (devok)|behdînî]] û bi alfabeya kurdî–erebî ne. Lê hin ji pirtûkên Spîrêzê yên herî hêja bi kurmanciya bi alfabeya kurdî–latînî hatine belavkirin.

'''Lîsteya hin pirtûkên Weşanxaneya Spîrêzê''':
* [[Ferhenga Kamêran|''Ferhenga Kamêran (2006)'']] (ferhengek Kurmancî–Kurmancî bi alfabeya latînî)
* [[Dîwana Feqiyê Teyran bi amadekariya Se'îd Dêreşî|''Dîwana Feqiyê Teyran bi amadekariya Se'îd Dêreşî'']] (bi alfabeya kurdî–erebî)
* [[Şerefnama Şerefxanê Bedlîsî bi wergera Dr M. S. Cuma|''Şerefnama Şerefxanê Bedlîsî bi wergera Dr M. S. Cuma'']] (bi alfabeya kurdî–latînî)
* [[El durr el semîn fî şerhî Mem we Zîn|''El durr el semîn fî şerhî Mem we Zîn (2006)'']] şirove û wergerandina [[Mem û Zîn]] a [[Ehmedê Xanî]] bi zimanê erebî. Ku ji hêla nivîskarê kurd [[Jan Dost]] ve amade bûye.

== Girêdanên derve ==
* [http://www.spirez.org Malpera Spîrêzê]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>tqx1lmcvrkt13yxs3c8xakk6ftfv0rq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102704</id>
      <parentid>2102703</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T23:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2260" sha1="47hbvf0eni57tqd8upjmx4qmbhawo56" xml:space="preserve">[[Wêne:Pirtûkxaneya Spîrêz 2012.JPG|thumb|Pirtûkxane û pêşangeha Spîrêzê]]
'''Spîrêz''' [[weşanxane]]yek [[kurdî]] ye û bingehê wê li [[Dihok]], [[Başûrê Kurdistanê]] ye. Spîrêz [[pirtûk| pirtûên]] bi Kurdiya [[kurmancî]] hem bi [[Alfabeya Kurdî ya Latînî]] û hem jî bi ya [[Alfabeya Kurdî ya Erebî]] çap dike.

Berpirsê Spîrêzê nivîskar û rewşenbîr [[Hafiz Qazî]] û birêveberê wê jî helbestvan û nivîskar [[Mueyed Teyib]] e. Weşanxaneya Spîrêz di 10ê sibata 2002an de bi awayekê fermî destûra karê xwe ji [[Wezareta Çandeyî ya Herêma Kurdistana Îraqê]] wergirtiye û ji hîngê were ketiye karî û bi alîkariya wê têt fînansekirin.

== Berhemên Spîrêzê ==
Spîrêz hem [[pirtûk|pirtûkan]] û hem jî [[kovar|kovaran]] diweşîne.

Spîrêzê niha sê kovaran derdixe. ji wan jî: Kovara [[Kepir (kovar)|Kepir]] ji bo [[zarok|zarokan]], [[Ciwan (kovar)|Ciwan]] ji bo [[genc|gencan]] û [[Hêlîn (kovar)|Hêlîn]] ji bo [[jin|jinan]].

Weşanxaneya Spîrêz ji destpêka xwe li sala 2002'yê ta niha (7/2006) zêdeyî 150 pirtûk çap kirine. Pirraniya wan bi Kurdiya Kurmanciya [[Badînî (devok)|behdînî]] û bi alfabeya kurdî–erebî ne. Lê hin ji pirtûkên Spîrêzê yên herî hêja bi kurmanciya bi alfabeya kurdî–latînî hatine belavkirin.

'''Lîsteya hin pirtûkên Weşanxaneya Spîrêzê''':
* [[Ferhenga Kamêran|''Ferhenga Kamêran (2006)'']] (ferhengek Kurmancî–Kurmancî bi alfabeya latînî)
* [[Dîwana Feqiyê Teyran bi amadekariya Se'îd Dêreşî|''Dîwana Feqiyê Teyran bi amadekariya Se'îd Dêreşî'']] (bi alfabeya kurdî–erebî)
* [[Şerefnama Şerefxanê Bedlîsî bi wergera Dr M. S. Cuma|''Şerefnama Şerefxanê Bedlîsî bi wergera Dr M. S. Cuma'']] (bi alfabeya kurdî–latînî)
* [[El durr el semîn fî şerhî Mem we Zîn|''El durr el semîn fî şerhî Mem we Zîn (2006)'']] şirove û wergerandina [[Mem û Zîn]] a [[Ehmedê Xanî]] bi zimanê erebî. Ku ji hêla nivîskarê kurd [[Jan Dost]] ve amade bûye.

== Girêdanên derve ==
* [http://www.spirez.org Malpera Spîrêzê]
* https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Weşanxane]]</text>
      <sha1>47hbvf0eni57tqd8upjmx4qmbhawo56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Weşanxana Spîrêz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9996</id>
    <redirect title="Weşanxaneya Spîrêz" />
    <revision>
      <id>2102696</id>
      <parentid>35577</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3029</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirina ducarî li ser [[Weşanxaneya Spîrêz]] hat sererastkirin</comment>
      <origin>2102696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="84hggswqjz3mfsv6f6c6kehan1lm259" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Weşanxaneya Spîrêz]]</text>
      <sha1>84hggswqjz3mfsv6f6c6kehan1lm259</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spirez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9997</id>
    <redirect title="Weşanxaneya Spîrêz" />
    <revision>
      <id>2102697</id>
      <parentid>35578</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3029</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirina ducarî li ser [[Weşanxaneya Spîrêz]] hat sererastkirin</comment>
      <origin>2102697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="84hggswqjz3mfsv6f6c6kehan1lm259" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Weşanxaneya Spîrêz]]</text>
      <sha1>84hggswqjz3mfsv6f6c6kehan1lm259</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sarinc</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13027</id>
    <revision>
      <id>2102628</id>
      <parentid>994776</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T21:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213" sha1="68la73f5gnhrjgpj23eb47qappo2w8b" xml:space="preserve">{{cudakirin}}
#[[Sarinc (alav)|Sarinc]], alava cemidandinê ya xurdemeniyan.
#[[Sarincê, Amûdê]], gundekî Amûdê
#[[Sarinc, Gimgim|Sarinc]], gundekî Gimgimê
#[[Sarinc, Mêrdîn|Sarinc]], gundekî Mêrdînê</text>
      <sha1>68la73f5gnhrjgpj23eb47qappo2w8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şorik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13034</id>
    <revision>
      <id>2102644</id>
      <parentid>994783</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T21:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217" sha1="9dudw2r304eb7d5gob4qhvirry413la" xml:space="preserve">{{cudakirin}}

Çend cihên bi vî navî hene:

* '''[[Şorik, Amûdê]]''', gundekî [[Amûdê]]
* '''[[Şorik, Gimgim|Şorik]]''', gundekî [[Gimgim]]ê
* '''[[Şorik, Kanîreş|Şorik]]''', gundekî [[Kanîreş]]ê</text>
      <sha1>9dudw2r304eb7d5gob4qhvirry413la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dikê, Qoser</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15130</id>
    <revision>
      <id>2102539</id>
      <parentid>2024529</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Dikê]] weke [[Dikê, Qoser]] guhart</comment>
      <origin>2024529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="390" sha1="1wmu8eojq1msik420ltdre6juhq0k0r" xml:space="preserve">{{Agahîdank wargeh/wîkîdane
| welat              = 
| mapframe-zoom      = 12
| nexşeya_reptiyeyê  = 
}}
'''Dikê ''' ({{bi-tr|Tosunlu}} ) gundekî girêdayî navçeya [[Qoser]] a girêdayî [[Mêrdîn]]ê ye.

{{Bajar û gundên Qoserê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Qoserê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Mêrdînê]]</text>
      <sha1>1wmu8eojq1msik420ltdre6juhq0k0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kerengo, Qoser</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15200</id>
    <revision>
      <id>2102481</id>
      <parentid>2024579</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Kerengo]] weke [[Kerengo, Qoser]] guhart</comment>
      <origin>2024579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="392" sha1="1ns2i6nwh1x0a9idqiannc53nqa4dqj" xml:space="preserve">{{Agahîdank wargeh/wîkîdane
| welat              = 
| mapframe-zoom      = 12
| nexşeya_reptiyeyê  = 
}}
'''Kerengo ''' ({{bi-tr|Kongerli}}) gundekî girêdayî navçeya [[Qoser]] a girêdayî [[Mêrdîn]]ê ye.

{{Bajar û gundên Qoserê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Qoserê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Mêrdînê]]</text>
      <sha1>1ns2i6nwh1x0a9idqiannc53nqa4dqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dîkê, Gercan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20488</id>
    <revision>
      <id>2102534</id>
      <parentid>1338037</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Dîkê]] weke [[Dîkê, Gercan]] guhart</comment>
      <origin>1338037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="nkjfb9uzzggoj5lsgmitljzbbfeuri1" xml:space="preserve">'''Dîkê''', gundekî girêdayî navçe [[Gercan]]a bi ser [[Erzîngan]]ê ve ye.
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}
[[Kategorî:Gundên Gercanê]]</text>
      <sha1>nkjfb9uzzggoj5lsgmitljzbbfeuri1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xirbe, Kop</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20747</id>
    <revision>
      <id>2102667</id>
      <parentid>1389496</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Xirbe]] weke [[Xirbe, Kop]] guhart</comment>
      <origin>1389496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="nhema462ypcaey3913nt02i1uub5za7" xml:space="preserve">'''Xirbe''', gundekî girêdayî navçe [[Kop]]a bi ser [[Mûş]]ê ve ye.
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}
[[Kategorî:Gundên Kopê]]</text>
      <sha1>nhema462ypcaey3913nt02i1uub5za7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seîd Gabarî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25592</id>
    <revision>
      <id>2102499</id>
      <parentid>2095264</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2268" sha1="rd9len86ltt8g7mpgbfq9sxln2u5497" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
}}

'''Seîd Gabarî''' (jdb. 13 nîsan 1956 - [[m.]] 4 gulan 2020), [[tembûrvan]] û hunermendekî kurd e ku di 13ê nîsana 1956an de li gundê [[Xirbê Kejê]] yê bi ser bajarê [[Amûdê]] yê Rojavayê Kurdistanênê ve hatiye dinyayê.&lt;ref&gt;http://www.rupelanu.com/seid-gabari-rasti-buyereke-trafike-hat-3705h.htm&lt;/ref&gt;

Seîd Gabarî di heşt saliya xwe de dest bi hunera kurdî kiriye û wek her kurdekî di wî wextî de jiyana xwe di bin zilm û zorê derbas kiriye.

Di 1966an de Seîd Gabarî helbestvanên kurd [[Cegerxwîn]] û [[Seydayê Tîrêj]] nas kirin. Herdû mamosteyan bandoreke mezin li Seîd Gabarî kir û alîkarên wî jî bûn. Di sala 1967an de xwe bi xwe hînî lêxistina [[tembûr]]ê ([[bizq]]ê) kir û piştî du salan, di 1969an de, konsera xwe ya pêşîn da.

Di sala 1970î de ji ber straneke şoreşgerî li konsereke mezin li Qamişlokê hate girtin, wî pir işkence û zehmetên bi êş dîtin û gotinên stran û awazên kurdî lê qedexe kirin. Lê Seîd Gabarî xwe ti carî ji stran û awaz û gotinên kurdî dûr nekir. Pişt re rewş berfereh bû û gelek hunermendên navdar mîna [[Mihemed Şexo]] û [[Mehmûd Ezîz Şakir]] nas kirin û wan jî pir alîkariya wî kir.

Ji ber zextên siyasî ew mecbûr ma ku derkeve [[Ewropa]]. Di van salên dawî de Seîd Gabarî gelek caran diçe [[Başûrê Kurdistan]] û bernameyên televîzyonê jî çêdike.

== Mirin ==
Seîd Gabarî di 4ê gulana 2020an de li [[Hewlêr]]ê çû ber dilovaniya Xwedê.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://peyamakurd.org/kurmanci/Kurdistan/seid-gabari-li-hewlere-koca-dawiye-kir |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2020-05-04 |roja-arşîvê=2022-01-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220121205026/https://peyamakurd.org/kurmanci/Kurdistan/seid-gabari-li-hewlere-koca-dawiye-kir |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/0405202014&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Hozan Emîn]] (2020). &quot;Stûneke hunera kurdî.&quot;, Xwebûn, 21:2020, r. 11.&lt;/ref&gt;

== Mijarên têkildar ==
* [[Yûsiv Berazî]]
* [[Mihemed Şêxo]]
* [[Seîd Yûsiv]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Hunermend]]
[[Kategorî:Mêr]]
[[Kategorî:Mirin 2020]]</text>
      <sha1>rd9len86ltt8g7mpgbfq9sxln2u5497</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gindor (riwek)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28139</id>
    <revision>
      <id>2102560</id>
      <parentid>2014461</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gindor]] weke [[Gindor (riwek)]] guhart</comment>
      <origin>2014461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="941" sha1="1njm9pdkawq837iuuik2qvo5afnppmm" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Gindor
| image = Melon plant.jpg
| image_width = 220px
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Magnoliophyta]]
| classis = [[Magnoliopsida]]
| ordo = [[Cucurbitales]]
| familia = [[Cucurbitaceae]]
| genus = 
| species = 
| binomial = 
| binomial_authority = 
}}

'''Gindor''' an [[kelek]] sernavê famîleya riwekeke bi fêkî ye. Fêkiyê gindoran şîrîn dibe. Cureyên wî pir in.

* [[Pertêx]]: gindorekî top yî girniş girnişî ye.
* [[Qire]]
* [[Qomî]]
* [[Xerûze]]
* [[Gindorê bi bihîn]] an [[kelekê îsraîlî]]: gindorekî biçûk yî pir bi bihîne.
* [[Gindorê zivistankî]]: ew gindora siftê yî kesk e paşê zer dibe. Meriv dikane heta demeke drêj veşêre.

== Galerî ==
&lt;gallery&gt;
Wêne:Gindor.jpg|Barê gindoran
&lt;/gallery&gt;

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Riwek-şitil}}

[[Kategorî:Gindor| ]]
[[Kategorî:Riwek]]
[[Kategorî:Taksayên botanîk yên ku ji aliyê Carl Linnaeus ve hatine binavkirin]]</text>
      <sha1>1njm9pdkawq837iuuik2qvo5afnppmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Gindor (riwek)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>28166</id>
    <revision>
      <id>2102562</id>
      <parentid>1512085</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Gindor]] weke [[Gotûbêj:Gindor (riwek)]] guhart</comment>
      <origin>1512085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="292" sha1="po43ejnq9tpxxees9ipzvkxe9ssmyh0" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Şitil|bingehîn=erê|1=
}}
Şemam jî nayê gotin? Ji yên piçûk bo bêhndayînê û sûsê re şemamok.. Kîjan nav bi eslê xwe Kurdî ye, baş e em wê bingeh bigirin.. --[[Bikarhêner:Bablekan|Bablekan]] 00:26, 20 pûşper 2008 (UTC)</text>
      <sha1>po43ejnq9tpxxees9ipzvkxe9ssmyh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xasê, Bismil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34118</id>
    <revision>
      <id>2102659</id>
      <parentid>1759642</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="q06bp99d3uknyz7rjeuvgzhegpsaahj" xml:space="preserve">'''Xasê''' gundekî [[Bismil]]ê ye.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Gundên Bismilê]]</text>
      <sha1>q06bp99d3uknyz7rjeuvgzhegpsaahj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102660</id>
      <parentid>2102659</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Xasê]] weke [[Xasê, Bismil]] guhart</comment>
      <origin>2102659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="q06bp99d3uknyz7rjeuvgzhegpsaahj" xml:space="preserve">'''Xasê''' gundekî [[Bismil]]ê ye.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Gundên Bismilê]]</text>
      <sha1>q06bp99d3uknyz7rjeuvgzhegpsaahj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sorka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36624</id>
    <revision>
      <id>2102636</id>
      <parentid>1002719</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T21:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="4qm2rvujaw2a9nagx8mm5kjtcpqb6oi" xml:space="preserve">{{Cudakirin}}
*[[Sorka, Amûdê]]
*[[Sorka, Bismil]] 
*[[Sorka, Xankê]]</text>
      <sha1>4qm2rvujaw2a9nagx8mm5kjtcpqb6oi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Bajar û gundên Qamişlokê</title>
    <ns>10</ns>
    <id>43749</id>
    <revision>
      <id>2102689</id>
      <parentid>2102339</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2731" sha1="8n7dyx4i9i59w8pghdbkwse3ouvsk45" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Qamişlokê
|title      = [[Qamişlo|Bajar û gundên Qamişlokê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group1     = Bajar û bajarok
|list1      = [[Qamişlo]] · [[Tilhemîs]] · [[Tirbespî]]

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 = Amûdê
 |list1  = 

 |group2 = Qamişlo
 |list2  = [[Bileqiye]] · [[Cirnik]] · [[Çaxirbazar]] · [[Çilbarata Jor]] · [[Debanê]] · [[Delalê]] · [[Deyo]] · [[Emîra Mezin]] · [[Enbare]] · [[Enterî]] · [['Eweyne]] · [[Girê Leylên]] · [[Girê Mozan]] · [[Girê Reş]] · [[Girikê]] · [[Hermreş]] · [[Hilêliyê]] · [[Hilko]] · [[Kevirê Spî]] · [[Kilawe]] · [[Mehmeqiya]] · [[Midîna Reş]] · [[Midîna Ricim]] · [[Mişêrfa Osê]] · [[Mişêrfa Seyid]] · [[Ortê]] · [[Qizlê]] · [[Sadan]] · [[Silam Elêk]] · [[Şemasiyê Jêr]] · [[Şemasiyê Jor]] · [[Şewtiyê]] · [[Şêxecîl]] · [[Te'elik]] · [[Terteba Mezin]] · [[Tilbirak]] · [[Tilbirêş]] · [[Xanê Kalo]] · [[Xebat]] · [[Xerabkort]] · [[Xirbê Cihaş]] · [[Xirbê Cimo]] · [[Xirbê Xalid Kilo]] · [[Xirbê Xezna]] · [[Xuwêtla Cewal]] · [[Zinûd]]

 |group3 = Tilhemîs
 |list3  = [[Altimaş]] · [[Dehbûliyê]] · [[Ecîliye]] · [[Farsoka Biçûk]] · [[Girbisa Biçûk]] · [[Girbisa Mezin]] · [[Kalo]] · [[Kalo Xerbî]] · [[Minqar]] · [[Minqar Feras]] · [[Mişirfetomer]] ([[Mişêrfa Omer]]?) · [[Qerwcetdiwîc]] · [[Riya Amo]] · [[Salihe]] · [[Silêmê]] · [[Şore]] · [[Tilcihaş]] · [[Wawiyetebû]] · [[Xirbê Kidîş]] · [[Xuwêtla Dûşo]] · [[Zebale]]

 |group4 = Tirbespî
 |list4  = [[Bizûne]] · [[Çilbarata Mezin]] · [[Dirêcîk]] · [[Ebûqere]] · [[Etayê Şemalî]] · [[Farisok]] · [[Girdahol]] · [[Girşêran]] · [[Hesoritlê]] · [[Himara]] · [[Micelcelê]] · [[Mizgeft (Gund)]] · [[Otilcê]] · [[Riheya Şîtiya]] · [[Şelhûmiye]] · [[Tilgidîş]] · [[Tilne'erana Jor]] · [[Topiz]] · [[Wilîfî]] · [[Xerduqe]] · [[Xermo]] · [[Xermoya Cinob]] · [[Xermoya Şemalî]] · [[Xirbê Bexil]] · [[Xirbê Cihaş]] · [[Xirbê Sim]]
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==
* Q.Ş. 01.11.2010, ''Ta bi navê keviran guhertin''. Mediakurd.com.

[[Kategorî:Gundên Qamişloyê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8n7dyx4i9i59w8pghdbkwse3ouvsk45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elî Goran (dengbêj)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53173</id>
    <revision>
      <id>2102547</id>
      <parentid>1767322</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Elî Goran]] weke [[Elî Goran (dengbêj)]] guhart</comment>
      <origin>1767322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="596" sha1="q7jgiunop71rx7alklk84mvgox778qb" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
'''Elî Goran''', [[dengbêj]]ekî bi nav û deng yê [[Mirgewer]]ê bû ku bi şêwaza kilasîk [[Dîwanî]] û stran digotin. Wî him helbestên kilamên xwe digotin him jî kilamên kesên din bi terza taybet ya xwe digotin. Kasêt û berhemên wî di [[stiryo]]wên derdora [[Ûrmiyê]] peyda dibin. Elî Goran di sala 1991'ê de{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} çû rehma xwedê.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}
{{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{erdnîgarî-Îran-şitil}}

[[Kategorî:Dengbêj]]
[[Kategorî:Mirgewer]]</text>
      <sha1>q7jgiunop71rx7alklk84mvgox778qb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Kerengo, Qoser</title>
    <ns>1</ns>
    <id>64990</id>
    <revision>
      <id>2102483</id>
      <parentid>1457892</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kerengo]] weke [[Gotûbêj:Kerengo, Qoser]] guhart</comment>
      <origin>1457892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="7owoz6alwvri2j0xbz9ibulbsy1gzb7" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1=
{{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=nayê zanîn}}
}}

gundekî dî jî heye ku girêdayî Amûdê ye û navê wê jî kerengo ye. Gelo em çawa bikin?</text>
      <sha1>7owoz6alwvri2j0xbz9ibulbsy1gzb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurdo (rapvan)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68630</id>
    <revision>
      <id>2102592</id>
      <parentid>2051682</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Kurdo]] weke [[Kurdo (rapvan)]] guhart</comment>
      <origin>2051682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3647" sha1="ltxtxf7pqw5tppovvdrn6ygq9t4ngwa" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| nav                = Kurdo
| navê_rastî         = Kurdo Celal Omer Ebdulqadir
| sernavê_wêne       = Kurdo
| roja_jidayikbûnê   = {{Roja bûyînê|1988|11|29}}
| cihê_jidayikbûnê   = [[Silêmanî]] , [[Herêma Kurdistanê]], [[Iraq]]
| hevwelatî          = {{ala|Iraq}}
| netewe             = Iraqi
| pîşe               = [[Rap]]
| malper             = http://kurdo11.de/
}}
'''Kurdo''' bi navê rastî '''Kurdo Celal Omer Ebdulqadir''' (jdb. [[29ê çiriya paşîn]] [[1988]] li [[Silêmanî]], [[Herêma Kurdistanê]]) rapvanekî [[iraq]]-[[kurd]] e, ku niha li bajarê [[Heidelberg]] a [[Alemania]] dijî.

== Jiyana wî ==
Dema Kurdo heşt salî bu ji [[Iraq]] bi penaberî koçberî Almanya bu.&lt;ref&gt;[http://magazine.wimp.de/2014/01/hiphop-act-der-woche-kurdo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916224519/http://magazine.wimp.de/2014/01/hiphop-act-der-woche-kurdo/|date=2016-09-16}}, Wimp, 13ê kanûna paşîn 2014an.&lt;/ref&gt; Di sala 2011an de ji ber Platforma Vîdeo a [[YouTube]] hate naskirin û herwiha di sibata 2012an de bi etîketa ''Azzlackz'' ji [[Haftbefehl]] bin peymanê îmze kir.&lt;ref name=&quot;rapde&quot;&gt;[http://www.rap.de/news/40-news/16189-charts-kurdo-mit-qslum-dog-millionaerq-auf-der-6 ''Charts: Kurdo mit &quot;Slum Dog Millionaer&quot; auf der #6'], Oliver Marquart, Rap.de, 20ê kanûna paşîn 2014an&lt;/ref&gt; Di [[Media-Control]]-Newcomercharts a MixTape de Kurdo xwe gihand ser cîhê 4an.&lt;ref&gt;[http://www.16bars.de/newsartikel/3988/kurdo-mit-neuem-album-slum-dog-millionaer-im-januar-update-tracklist-veroeffentlicht/ ''Kurdo mit neuem Album &quot;Slum Dog Millionaer&quot; im Januar''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230221185119/https://www.16bars.de/newsartikel/3988/kurdo-mit-neuem-album-slum-dog-millionaer-im-januar-update-tracklist-veroeffentlicht/ |date=2023-02-21 }}, 16bars, 16ê kanûna pêşîn 2013an&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rap.de/news/40-news/12035-kontra-k-und-kurdo-in-den-newcomer-charts ''Kontra K und Kurdo in den Newcomer-Charts''], Oliver Marquart, Rap.de, 13ê kanûna pêşîn 2012an&lt;/ref&gt; Di wekî salê de bi derxistina Albuma Debût ya [[Slum Dog]] de bi piştgiriya ji Rap-hevalên xwe [[Eko Fresh]], [[KC Rebell]], [[Mosh36]], [[Nazar]] û [[Kontra K]] anîn ser xilas kirinê.

Kurdo, di 10ê çiriya pêşîn 2014an de li ser rûpel a [[Facebook]]ê etîketa xwe ya ''Almaz Musiq'' ava kir. Bi ev xebatê Kurdo li Almanya hilket ser 3. cîh û li Swîsre hilket ser 1. cîh.

== Dîskografî ==
* Slum Dog Millionaer (2014)
* Almaz (2015)
* Verbrecher aus der Wüste (2016)

== MixTape ==
* 11ta Stock Sound (2012)

== Stran ==
* Wir sind nicht wie du (featuring Alan 2011)
* 11ta Stock Sound (featuring Atillah 78, 2011)
* Wir sind nicht wie du Part II (2012)
* 60 Bars (2012)
* Nike Kappe umgekehrt (2012)
* G für sie (2012)
* Vermisse dich (featuring Niqo Nuevo, 2013)
* Lydia (2013)
* Ghetto (2014)
* Slumdog (2014)
* Mantika (featuring Hamad45, 2014)
* Piff (featuring KC Rebell, 2014)
* Lass ma (featuring Alpa Gun &amp; Dú Maroc, 2014)
* Stresserblick (featuring Majoe, 2014)
* Schwarz Matte Kalash (Freetrack, 2014)
* Ghettopräsident 3 (featuring Automatikk &amp; Massiv, 2014)
* Magic Casino (featuring Summer Cem, 2014)
* Sommer (featuring Pa Sports &amp; Kc Rebell, 2015)

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
[http://kurdo11.de/ Malpera Fermî] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140128033547/http://kurdo11.de/ |date=2014-01-28 }}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Almanên bi eslê xwe kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Rapvanên alman ên mêr]]
[[Kategorî:Rapvanên kurd]]</text>
      <sha1>ltxtxf7pqw5tppovvdrn6ygq9t4ngwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Kurdo (rapvan)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>68631</id>
    <revision>
      <id>2102594</id>
      <parentid>1820321</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kurdo]] weke [[Gotûbêj:Kurdo (rapvan)]] guhart</comment>
      <origin>1820321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="312" sha1="1vezqgdyjmwhbdqzilmoo74r4q2yfcq" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1=
{{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=}}
{{Wîkîproje Almanya|muhîmî=}}

}}

Ev rûpel ji bo Agahîya Rapvanek Alman-Kurd e, û herwiha hate bikaranîn. [[Bikarhêner:Sayit25|Sayit25]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Sayit25|gotûbêj]]) 19:36, 15 gulan 2016 (UTC)</text>
      <sha1>1vezqgdyjmwhbdqzilmoo74r4q2yfcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qeretepe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95146</id>
    <revision>
      <id>2102617</id>
      <parentid>1025359</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T21:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="208" sha1="b1dj72xlem6tlhc0a4d2arnf97uqaez" xml:space="preserve">{{Cudakirin}}
*[[Qeretepe, Amûdê]]
*[[Qeretepe, Dûbis]]
*[[Qeretepe, Makû]]
*[[Qeretepe, Meledî]]
*[[Qeretepe, Miyanduaw]]
*[[Qeretepe, Navenda Xoyê]]
*[[Qeretepe, Şahîndij]]
*[[Qeretepe, Wêranşer]]</text>
      <sha1>b1dj72xlem6tlhc0a4d2arnf97uqaez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Navîd Zardî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123602</id>
    <revision>
      <id>2102493</id>
      <parentid>1981872</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T13:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59035-20</username>
        <id>192808</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3495" sha1="i7a18lx3qjozkokzftghw6uw9rd1qpp" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = hunermend
| paşbingeh          = solo
| nav                = 
| pênasê_pêşîn       = 
| navê_rastî         = 
| zimanê_navê_rastî  = 
| pênasê_paşîn       = 
| wêne               = Navid zardi.jpg
| bergeh             = 
| mezinahiya_wêne    = 
| sernavê_wêne       = Navîd Zardî
| navê_jidayikbûnê   = 
| bernav             = 
| roja_jidayikbûnê   = 24/6/1988
| cihê_jidayikbûnê   = [[Mehabad]], [[Rojhilata Kurdistanê]]
| jêder              = 
| roja_mirinê        = 
| cihê_mirinê        = 
| netewe             = [[Kurd]]
| cureyê_muzîkê      = Pop
| pîşe               = Hunermend
| amûr               = 
| salên_çalak        = 2004-niha
| şirketa_muzîkê     = 
| çalakiyên_têkildar = 
| malper             = 
| endamên_niha       = 
| endamên_berê       = 
| modul              = 
| modul2             = 
| modul3             = 
}}
'''Navîd Zardî''' hunermendekî cûreya muzîka pop a bi kurdî ye ku sala 2004an de dest bi karê muzîkê kiriye. Navîd Zardî heta niha du albûm û çend stranên takekesî çap kiriye.


Shanaz Zahir 

Shanaz 
What happened to the show ?

Full album and single/s and video/ s like : Norah Jones  Sunrise : word by word singing in a second rhythm 123  the words in 1 second 123 word by word : and : Sunrise + Kanun + Guitar 🎸 Chords + Bouzouki + between the instrumental parts  the bridge instrumental parts : Violin 3 strings pulling and Chorus singings the Instrumental OUD hand inside onto the bridge and the strings playing with the fingers and Beat It Guitar 🎸 Michael Jackson motor sound and OUD hand inside onto the bridge and the strings pulling playing and OUD &amp;  Cumbus playing and Cumbus hand not onto the bridge and the strings pulling and Violins ... Enya Only Time   : Guitar speed like Ilter Kurcala cover Ferdi Tayfur Chords that speed the songs and that does need Dina Darzy as Dina Daraz or Darza - &quot; Dina Daraz &quot;  is good : Fairuz Halkawt - &quot; Fairuz Halkaut &quot; : rhythm ... Bass guitar 🎸 Everytime and Cumbus hand inside onto the bridge and the strings playing and Kanun and  OuD and Bouzouki and Violins 3 strings pulling and Chorus instrumental or between the Instrumental parts the bridge parts &amp; Chorus Instrumental parts OUD hand inside onto the bridge and the strings pulling &amp; Cumbus hand inside not onto the bridge and the strings playing ( + Guitar 🎸 single strings playing Fers singing and Chorus singing ) : covers high quality shiny colors and the camera too hd 4k and different tracks all tracks and the video tracks and single tracks too and the videos on the singles and album cd extra and good luck at first ! Dina Darza or Dina Daraz  / the girls there Halkawt Halkawt Zaher his sites !

== Jînenîgarî ==
Navîd Zardî li bajarê [[Mahabad]] a [[Rojhilata Kurdistanê]] ji dayik bûye û di sala 2010an de tevî malbata xwe koçî [[Almanya]]yê bûye û niha li bajarê [[Almanya]]yê [[Dusseldorf]]ê dijî.
== Dîskografî ==
=== Album ===
* ''Rega'' (2011)
* ''To'' (2018)

== Fîlmografî ==
=== Klîb ===
* ''Azizakam'' (2013)
* ''Bawar Maka'' (2013)
* ''Bajem Mahela'' (2015)
* ''Lawa Lawa'' (2015)
* ''Beyanîd Baş'' (2016)
* ''Balan'' (2018)
* ''Kurda'' (2021, bi Şanaz re dibêje)
* ''Gims-poz'' (2021)

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Stranbêj-kurd-şitil}}

[[Kategorî:Hunermendên kurd]]
[[Kategorî:Stranbêjên kurd]]</text>
      <sha1>i7a18lx3qjozkokzftghw6uw9rd1qpp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102497</id>
      <parentid>2102493</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Guhartoya [[Special:Diff/2102493|2102493]] yê [[Special:Contributions/~2026-59035-20|~2026-59035-20]] ([[User talk:~2026-59035-20|gotûbêj]]) şûnde kir</comment>
      <origin>2102497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1846" sha1="5jijebyyeiqtjq1e7tpyt6k6onx0bj3" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = hunermend
| paşbingeh          = solo
| nav                = 
| pênasê_pêşîn       = 
| navê_rastî         = 
| zimanê_navê_rastî  = 
| pênasê_paşîn       = 
| wêne               = Navid zardi.jpg
| bergeh             = 
| mezinahiya_wêne    = 
| sernavê_wêne       = Navîd Zardî
| navê_jidayikbûnê   = 
| bernav             = 
| roja_jidayikbûnê   = 24/6/1988
| cihê_jidayikbûnê   = [[Mehabad]], [[Rojhilata Kurdistanê]]
| jêder              = 
| roja_mirinê        = 
| cihê_mirinê        = 
| netewe             = [[Kurd]]
| cureyê_muzîkê      = Pop
| pîşe               = Hunermend
| amûr               = 
| salên_çalak        = 2004-niha
| şirketa_muzîkê     = 
| çalakiyên_têkildar = 
| malper             = 
| endamên_niha       = 
| endamên_berê       = 
| modul              = 
| modul2             = 
| modul3             = 
}}
'''Navîd Zardî''' hunermendekî cûreya muzîka pop a bi kurdî ye ku sala 2004an de dest bi karê muzîkê kiriye. Navîd Zardî heta niha du albûm û çend stranên takekesî çap kiriye.
== Jînenîgarî ==
Navîd Zardî li bajarê [[Mahabad]] a [[Rojhilata Kurdistanê]] ji dayik bûye û di sala 2010an de tevî malbata xwe koçî [[Almanya]]yê bûye û niha li bajarê [[Almanya]]yê [[Dusseldorf]]ê dijî.
== Dîskografî ==
=== Album ===
* ''Rega'' (2011)
* ''To'' (2018)

== Fîlmografî ==
=== Klîb ===
* ''Azizakam'' (2013)
* ''Bawar Maka'' (2013)
* ''Bajem Mahela'' (2015)
* ''Lawa Lawa'' (2015)
* ''Beyanîd Baş'' (2016)
* ''Balan'' (2018)
* ''Kurda'' (2021, bi Şanaz re dibêje)
* ''Gims-poz'' (2021)

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Stranbêj-kurd-şitil}}

[[Kategorî:Hunermendên kurd]]
[[Kategorî:Stranbêjên kurd]]</text>
      <sha1>5jijebyyeiqtjq1e7tpyt6k6onx0bj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102498</id>
      <parentid>2102497</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1831" sha1="sbn480yfwghzsordeko2xp0jy9k430e" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = hunermend
| paşbingeh          = solo
| nav                = 
| pênasê_pêşîn       = 
| navê_rastî         = 
| zimanê_navê_rastî  = 
| pênasê_paşîn       = 
| wêne               = 
| bergeh             = 
| mezinahiya_wêne    = 
| sernavê_wêne       = Navîd Zardî
| navê_jidayikbûnê   = 
| bernav             = 
| roja_jidayikbûnê   = 24/6/1988
| cihê_jidayikbûnê   = [[Mehabad]], [[Rojhilata Kurdistanê]]
| jêder              = 
| roja_mirinê        = 
| cihê_mirinê        = 
| netewe             = [[Kurd]]
| cureyê_muzîkê      = Pop
| pîşe               = Hunermend
| amûr               = 
| salên_çalak        = 2004-niha
| şirketa_muzîkê     = 
| çalakiyên_têkildar = 
| malper             = 
| endamên_niha       = 
| endamên_berê       = 
| modul              = 
| modul2             = 
| modul3             = 
}}
'''Navîd Zardî''' hunermendekî cûreya muzîka pop a bi kurdî ye ku sala 2004an de dest bi karê muzîkê kiriye. Navîd Zardî heta niha du albûm û çend stranên takekesî çap kiriye.
== Jînenîgarî ==
Navîd Zardî li bajarê [[Mahabad]] a [[Rojhilata Kurdistanê]] ji dayik bûye û di sala 2010an de tevî malbata xwe koçî [[Almanya]]yê bûye û niha li bajarê [[Almanya]]yê [[Dusseldorf]]ê dijî.
== Dîskografî ==
=== Album ===
* ''Rega'' (2011)
* ''To'' (2018)

== Fîlmografî ==
=== Klîb ===
* ''Azizakam'' (2013)
* ''Bawar Maka'' (2013)
* ''Bajem Mahela'' (2015)
* ''Lawa Lawa'' (2015)
* ''Beyanîd Baş'' (2016)
* ''Balan'' (2018)
* ''Kurda'' (2021, bi Şanaz re dibêje)
* ''Gims-poz'' (2021)

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Stranbêj-kurd-şitil}}

[[Kategorî:Hunermendên kurd]]
[[Kategorî:Stranbêjên kurd]]</text>
      <sha1>sbn480yfwghzsordeko2xp0jy9k430e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilerbîd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126026</id>
    <revision>
      <id>2102649</id>
      <parentid>1835524</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T21:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3001" sha1="dma33fpd1b7m0hnyf1lsy447op8sscl" xml:space="preserve">[[Wêne:Ne syria archaeological sites.png|350px|thumb|Tilerbîd (li vir &quot;Arbid&quot;)]]
'''Tilerbîd''', (bi [[zimanê erebî|erebî]] تل عربيد, ''Tel Arbid'') şûnwareke dîrokî ye li baskê [[Xabûr]] li bakurê [[Sûriyê]]. Rûniştina yekem di hezarsala sêyem a berî zayînê de çêbû. Bicîanînî jî di salên paş de pêk hat. Girê sereke û çar girên biçûk ên li derdora wê bi vî rengî hatine bicihkirin. Girê mezin 30 metre bilind e û her pênc gir bi hev re rûberek ji 38 hektaran digire. Li ser girê sereke gelek tiştên ji wextê [[mîtanî]] û [[akadî]] û dewletên paşerojê ji [[Mezopotamya]] hatine dîtin.

== Eşîrên Tilerbîdê ==

* '''[[Dazwanî]]''' 
*
{{Beşa vala|tarîx=îlon 2024}}

== Çavkanî ==
* Maciej Makowski: ''Zoomorphic Clay Figurines from Tell Arbid. Preliminary Report'', in: Polish Archaeology in the Mediterranean 24,1 (2015) 627–656.
* Krystyna Wasylikowa, Rafał Koliński: ''The Role of Plants in the Economy of Tell Arbid, North-East Syria, in the Post-Akkadian Period and Middle Bronze Age'', in: Acta Palaeobotanica 53,2 (2013) 263–293.
* Piotr Bieliński: ''Tell Arbid 2008–2009. Preliminary Report on the Results of the Thirteenth and Fourteenth Seasons of Polish-Syrian Excavations'' (= Polish Archaeology in the Mediterranean, 21), S. 511–536.
* Alicja Moskalewska-Lasota, Anna Gręzak, Teresa Tomek: ''Animal Remains from the Mitanni Grave at Tell Arbid'', in: Damaszener Mitteilungen 15 (2006) 101–104.
* Piotr Bieliński: ''Tell Arbid: The 2003 campaign of Polish-Syrian excavations preliminary report'' (= Polish archaeology in the Mediterranean, 15), S. 335–353, 2003.
* Piotr Bieliński: ''Tell Arbid: The seventh season of excavations: Preliminary report'' (= Polish archaeology in the Mediterranean, 14), 301–314, 2002.
* Piotr Bieliński: ''Tell Arbid: The sixth campaign of excavations preliminary report'' (= Polish archaeology in the Mediterranean, 13), S. 279–294, 2001.
* Piotr Bieliński: ''Tell Arbid: Interim report of the fifth season'' (= Polish archaeology in the Mediterranean, 12), S. 315–326, 2000.
* Piotr Bieliński: ''Tell Arbid: Preliminary report 1998'' (= Polish archaeology in the Mediterranean, 10), S. 205–216, 1998.

== Girêdanên derve ==
* [http://www.tellarbid.uw.edu.pl Polish-Syrian Archaeological Expedition to Tell Arbid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523214211/http://tellarbid.uw.edu.pl/ |date=2022-05-23 }}
* [http://www.centrumarcheologii.uw.edu.pl/index.php?id=506&amp;L=2 Polish Centre of Mediterranean Archaeology]
* [http://homepage.univie.ac.at/elisabeth.trinkl/forum/forum1299/13syria.htm ''An Austrian-American Expedition to Tell Arbid in 1999''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625093256/https://homepage.univie.ac.at/elisabeth.trinkl/forum/forum1299/13syria.htm |date=2021-06-25 }}

{{Bajar û gundên Amûdê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Cihên arkeolojîk]]
[[Kategorî:Cihên dîrokî]]</text>
      <sha1>dma33fpd1b7m0hnyf1lsy447op8sscl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ewlekarî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134709</id>
    <revision>
      <id>2102749</id>
      <parentid>2048160</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4264" sha1="lqs6c1r7azadkkjngnmsyx9xkmvl0ya" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî
}}
'''Ewlekarî''', xweparastin an parastina kes an tiştekî din e. Ew berevanîkirineke ji bo hebûna tiştekî dihê kirin, li dijî hemû wan metirsî û ziyanên li ser hebûna wî tiştî heyîn. Ku armanc jê wek xwe hêlan wî yekê wek cihakî an parastina kesekî an parastina nihênî yekê. Dakû bên dûrkirina ji dastên wan kesên din yên bi metirsî û ne bawerpêkerî.

== Têgehên ewlehiyê ==
Hin têgeh di warên cûda yên ewlehiyê de dubare dibin:{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2026}}

* [[Kontrola gihîştinê]] - sînorkirina hilbijartî ya gihîştina cîhek an çavkaniyek din.
* [[Piştrastkirin]] - îfadeya pêbaweriyê ku tedbîrek ewlehiyê dê wekî ku tê hêvî kirin pêk bîne.
* [[Destûr]] - fonksiyona diyarkirina mafên gihîştinê / îmtiyazên çavkaniyên têkildarî ewlehiya agahdarî û ewlehiya komputerê bi gelemperî û bi taybetî jî kontrolkirina gihîştinê.
* [[Hjfgbuub|Şîfre]] - algorîtmayek ku komek gavan diyar dike ji bo şîfrekirin an şîfrekirina agahdariyê da ku ew neyê fam kirin.
* [[Pîvana dijber]] - navgînek ku rê li ber kar an pergalek ku bandora xwe ya armanckirî bigire.
* [[Parastin bi kûrahî]] - dibistanek ramanê ku digire ku tedbîrên ewlehiyê yên berfireh dê ewlehiyê zêde bike.
* Exploit (navdêr) - navgînek sermayedarkirina li ser qelsiyek di pergala ewlehiyê de (bi gelemperî pergalek ewlehiya sîber).
* [[Rêvebiriya nasnameyê]] - dihêle ku mirovên rast di demên rast û ji ber sedemên rast de bigihîjin çavkaniyên rast.
* Şîfre - Daneyên veşartî, bi gelemperî rêzek tîpan, bi gelemperî ji bo pejirandina nasnameya bikarhênerek tê bikar anîn.
* [[Berxwedan]] - asta ku kesek, civak, netewe an pergalek dikare li hember hêzên derve yên dijber li ber xwe bide.
* Rîsk - bûyerek gengaz e ku dibe sedema zirarê, zirarê an windabûnê.
* [[Rêvebiriya Ewlekariyê]] - Nasnameya hebûnên rêxistinê (di nav de mirov, avahî, makîne, pergal û hebûnên agahdarî jî tê de), li pey pêşvebirin, belgekirin, û pêkanîna siyaset û prosedurên ji bo parastina van hebûnan.
* [[Tehdît]] - çavkaniyek potansiyel a zirarê.
* [[Zehfbûn]] - asta ku dibe ku tiştek ji hêla hêzên derve ve were guheztin (bi gelemperî bi rengek nexwazî).
* [[Ewlehiya ekolojîk]], ku wekî ewlehiya jîngehê jî tê zanîn, yekbûna ekosîstem û biyosferê vedibêje, nemaze bi kapasîteya wan a ji bo domandina [[Zorbûna jiyanî|cûrbecûr celebên jiyanê]] (di nav de jiyana mirovan). Ji ber ku bandora zirara ekolojîk a ji hêla mirovan ve zêde bûye ewlehiya ekosîsteman zêdetir bal kişandiye ser xwe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/65/161 |sernav=Resolution adopted by the General Assembly on 20 December 2010 |paşnav=United Nations General Assembly |tarîx=2010 |malper=www.un.org |roja-gihiştinê=2017-12-17 }}&lt;/ref&gt;

== Galerî ==
&lt;gallery&gt;
20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|[[Penaber]]ên ku ji şer û bêewlehiyê li Iraq û Sûriyê direvin, digihîjin [[Lesbos|Girava Lesbosê]], bi piştgiriya dilxwazên spanî, 2015
Delta_World_HQ_-_entrance_with_security_station.JPG|Xala kontrolê ya ewlehiyê li deriyê navenda pargîdaniya [[Delta Air Lines]] li [[Atlanta]]
Flughafenkontrolle.jpg|Makîneyên rontgenê û detektorên metal têne bikar anîn da ku tiştê ku destûr tê dayîn ku di dorpêçek ewlehiya balafirgehê re derbas bibe kontrol bikin.
Mall_culture_jakarta94.jpg|Xala kontrolê ya ewlehiyê li ber deriyê navendek kirrûbirrê li [[Cakarta]], [[Îndonezya]]
Graffiti_about_environmental_security.jpg|Graffiti li ser ewlehiya ekolojîk, [[Belarûs]], 2016
GLOBAL_WARMING_AFFECTING_GLOBAL_AGRICULTURE_AND_FOOD_SECURITY.pdf|[[Guherîna avhewayê|Guhertina avhewa]] bandorê li [[çandinî]] û ewlehiya xwarinê ya cîhanî dike.
Security_spikes_1.jpg|Pelên ewlehiyê civakek dergeh li Rojhilata Endê Londonê diparêzin.]]
War_in_Gaza_018_-_Flickr_-_Al_Jazeera_English.jpg|Zarok di nav xirbeyên bombekirî yên [[Xeze|Bajarê Xeze]], 2009 de dilîzin

&lt;/gallery&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Asayîş]]
[[Kategorî:Ewlekarî| ]]</text>
      <sha1>lqs6c1r7azadkkjngnmsyx9xkmvl0ya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102750</id>
      <parentid>2102749</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Têgehên ewlehiyê */</comment>
      <origin>2102750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4221" sha1="b8ayauxuqu9uvlv0by581httbzhkwal" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî
}}
'''Ewlekarî''', xweparastin an parastina kes an tiştekî din e. Ew berevanîkirineke ji bo hebûna tiştekî dihê kirin, li dijî hemû wan metirsî û ziyanên li ser hebûna wî tiştî heyîn. Ku armanc jê wek xwe hêlan wî yekê wek cihakî an parastina kesekî an parastina nihênî yekê. Dakû bên dûrkirina ji dastên wan kesên din yên bi metirsî û ne bawerpêkerî.

== Têgehên ewlehiyê ==
Hin têgeh di warên cûda yên ewlehiyê de dubare dibin:

* [[Kontrola gihîştinê]] - sînorkirina hilbijartî ya gihîştina cîhek an çavkaniyek din.
* [[Piştrastkirin]] - îfadeya pêbaweriyê ku tedbîrek ewlehiyê dê wekî ku tê hêvî kirin pêk bîne.
* [[Destûr]] - fonksiyona diyarkirina mafên gihîştinê / îmtiyazên çavkaniyên têkildarî ewlehiya agahdarî û ewlehiya komputerê bi gelemperî û bi taybetî jî kontrolkirina gihîştinê.
* [[Hjfgbuub|Şîfre]] - algorîtmayek ku komek gavan diyar dike ji bo şîfrekirin an şîfrekirina agahdariyê da ku ew neyê fam kirin.
* [[Pîvana dijber]] - navgînek ku rê li ber kar an pergalek ku bandora xwe ya armanckirî bigire.
* [[Parastin bi kûrahî]] - dibistanek ramanê ku digire ku tedbîrên ewlehiyê yên berfireh dê ewlehiyê zêde bike.
* Exploit (navdêr) - navgînek sermayedarkirina li ser qelsiyek di pergala ewlehiyê de (bi gelemperî pergalek ewlehiya sîber).
* [[Rêvebiriya nasnameyê]] - dihêle ku mirovên rast di demên rast û ji ber sedemên rast de bigihîjin çavkaniyên rast.
* Şîfre - Daneyên veşartî, bi gelemperî rêzek tîpan, bi gelemperî ji bo pejirandina nasnameya bikarhênerek tê bikar anîn.
* [[Berxwedan]] - asta ku kesek, civak, netewe an pergalek dikare li hember hêzên derve yên dijber li ber xwe bide.
* Rîsk - bûyerek gengaz e ku dibe sedema zirarê, zirarê an windabûnê.
* [[Rêvebiriya Ewlekariyê]] - Nasnameya hebûnên rêxistinê (di nav de mirov, avahî, makîne, pergal û hebûnên agahdarî jî tê de), li pey pêşvebirin, belgekirin, û pêkanîna siyaset û prosedurên ji bo parastina van hebûnan.
* [[Tehdît]] - çavkaniyek potansiyel a zirarê.
* [[Zehfbûn]] - asta ku dibe ku tiştek ji hêla hêzên derve ve were guheztin (bi gelemperî bi rengek nexwazî).
* [[Ewlehiya ekolojîk]], ku wekî ewlehiya jîngehê jî tê zanîn, yekbûna ekosîstem û biyosferê vedibêje, nemaze bi kapasîteya wan a ji bo domandina [[Zorbûna jiyanî|cûrbecûr celebên jiyanê]] (di nav de jiyana mirovan). Ji ber ku bandora zirara ekolojîk a ji hêla mirovan ve zêde bûye ewlehiya ekosîsteman zêdetir bal kişandiye ser xwe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/65/161 |sernav=Resolution adopted by the General Assembly on 20 December 2010 |paşnav=United Nations General Assembly |tarîx=2010 |malper=www.un.org |roja-gihiştinê=2017-12-17 }}&lt;/ref&gt;

== Galerî ==
&lt;gallery&gt;
20151030_Syrians_and_Iraq_refugees_arrive_at_Skala_Sykamias_Lesvos_Greece_2.jpg|[[Penaber]]ên ku ji şer û bêewlehiyê li Iraq û Sûriyê direvin, digihîjin [[Lesbos|Girava Lesbosê]], bi piştgiriya dilxwazên spanî, 2015
Delta_World_HQ_-_entrance_with_security_station.JPG|Xala kontrolê ya ewlehiyê li deriyê navenda pargîdaniya [[Delta Air Lines]] li [[Atlanta]]
Flughafenkontrolle.jpg|Makîneyên rontgenê û detektorên metal têne bikar anîn da ku tiştê ku destûr tê dayîn ku di dorpêçek ewlehiya balafirgehê re derbas bibe kontrol bikin.
Mall_culture_jakarta94.jpg|Xala kontrolê ya ewlehiyê li ber deriyê navendek kirrûbirrê li [[Cakarta]], [[Îndonezya]]
Graffiti_about_environmental_security.jpg|Graffiti li ser ewlehiya ekolojîk, [[Belarûs]], 2016
GLOBAL_WARMING_AFFECTING_GLOBAL_AGRICULTURE_AND_FOOD_SECURITY.pdf|[[Guherîna avhewayê|Guhertina avhewa]] bandorê li [[çandinî]] û ewlehiya xwarinê ya cîhanî dike.
Security_spikes_1.jpg|Pelên ewlehiyê civakek dergeh li Rojhilata Endê Londonê diparêzin.]]
War_in_Gaza_018_-_Flickr_-_Al_Jazeera_English.jpg|Zarok di nav xirbeyên bombekirî yên [[Xeze|Bajarê Xeze]], 2009 de dilîzin

&lt;/gallery&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Asayîş]]
[[Kategorî:Ewlekarî| ]]</text>
      <sha1>b8ayauxuqu9uvlv0by581httbzhkwal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Burjuvazî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134755</id>
    <revision>
      <id>2102768</id>
      <parentid>1839157</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2251" sha1="kqlqm8onmsj8hxh31omit1kkjkhid20" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî
}}
'''Burjuvazî''', bi giştî binavkirina hemwelatiyên dewlemend an jî di [[marksîzm]]ê de, binavkirina [[çîna civakî]] ya serdest a [[civak]]ê ye, ku berevajiyê wê çîna [[proletarya]] ye. Ev têgih carinan jî ji bo cihêkirina wê ji [[Bohemyanî|bohemyaniyê]] (ya hunerî) tê bikaranîn.

Ew bi dewlemendiya xwe&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.encyclopedia.com/topic/bourgeoisie.aspx |sernav=bourgeoisie Facts, information, pictures {{!}} Encyclopedia.com articles about bourgeoisie |malper=encyclopedia.com |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161002081923/http://www.encyclopedia.com/topic/bourgeoisie.aspx |roja-arşîvê=2 çiriya pêşîn 2016 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2016-09-28 }}&lt;/ref&gt; û sermayeya xwe ya mezin a çandî û darayî, ji [[proletarya]]yê têne cudakirin û bi [[kevneşopî]] têne dijber kirin. Ew carinan di nav [[burjuvaziya piçûk]] (''petite bourgeoisie''), ya navîn (''moyenne bourgeoisie''), ya mezin (''grande bourgeoisie''), ya jorîn (''haute bourgeoisie'') û ya kevnar (''ancienne bourgeoisie'') de têne dabeşkirin û bi tevahî ji re wekî &quot;burjuvazî&quot; tê gotin.

Burjuvazî di wateya xwe ya eslî de ji nêz ve bi hebûna bajaran ve girêdayî ye, ku bi qanûnên wan ên bajarî (wek mînak, qanûnên şaredariyê, îmtiyazên bajarokan, qanûnên bajaran ên [[alman]]) têne naskirin, ji ber vê yekê ji hemwelatiyên bajaran pê ve tu burjuvazî tune bû. Hemwelatiyên gundî diketin bin pergalek qanûnî ya cuda.

Di felsefeya marksîst de, burjuvazî çîna civakî ye ku di dema [[îndustriyalîzm]]a nûjen de bûye xwediyê amûrên hilberînê. Xemên wê yên civakî nirxa milk û parastina sermayeyê ye, da ku ji bo domandina serweriya xwe ya aborî di civakê de misoger bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.marxists.org/glossary/terms/b/o.htm#bourgeois-society |sernav=Bourgeois Society |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/19991127200949/http://www.marxists.org:80/glossary/terms/b/o.htm |roja-arşîvê=27 çiriya paşîn 1999 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=15 çiriya paşîn 2021 }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Civaknasiya çandê]]</text>
      <sha1>kqlqm8onmsj8hxh31omit1kkjkhid20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tobias Rahim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139456</id>
    <revision>
      <id>2102700</id>
      <parentid>1856153</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peter787817817</username>
        <id>192921</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2044" sha1="7g4f0dywep9av03t7yyf3xr2hpgv6rk" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=tebax 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = muzîk
}}
'''Tobias Rahim''' (z. [[10ê çiriya paşîn]] sala [[1989]]an li [[Aarhus]]ê, [[Danîmarka]]) [[stranbêj]]ekî danîmarkî ye.

== Kurtejiyan ==
Rahim li [[Meksîk]]ayê wekî parêzvanê zozanan, li [[Kolombiya]]yê wekî [[rap]]per û li [[Gana]]yê wekî stranbêjek pop bi navê ''Toby Tabu'' xebitiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.information.dk/kultur/2020/11/tobias-rahim-gerne-claime-bloede-etniske-mand |sernav=Tobias Rahim: »Jeg vil gerne claime den bløde etniske mand« |tarîx=2020-11-26 |malper=Information |ziman=da |roja-gihiştinê=2023-07-07 }}&lt;/ref&gt;

== Pêşveçûnî ==
Di sala 2017an de wî EP-ya xwe-navnîşan a yekem derxist, ku li dû wê albûma wî ya pêşîn ''National Romantik 2021'' di Cotmeha 2020an de hatî derxistin.

Di sala 2022an de albûma wî ya duyemîn a stûdyoyê ''Når sjælen kaster op'' derket, ku bi wê re di tabloyên albûmê de di rêza yekê de bû.

Ji sala 2021an vir ve wî bi çar têne strangotinên ve di rêza yekane ya danîmarkî de cih girt.

== Dîskografî ==

* ''Tobias Rahim'' (EP, 2017)
* ''National Romantik 2021'' (2020)
* ''Når sjælen kaster op'' (2022)

=== Têne gotin ===

* &quot;Luk Mig op&quot; (2016)
* &quot;Gode Tider&quot; (2016)
* &quot;Falder i&quot; (2016)
* &quot;Verden Vælter&quot; (2019)
* &quot;Costa Del Sol Til København&quot; (2019)
* &quot;Op A Væggen&quot; (2019)
* &quot;Dø I Norden&quot; (feat. Suspekt) - Tobias Rahim Remix (2020)
* &quot;Jesus&quot; (2020)
* &quot;Stimulanser&quot; (2021)
* &quot;Burhan G&quot; (Burhan G X Kidd X Tobias Rahim) (2021)
* &quot;Stor mand&quot; (2021)
* &quot;Dans (Burhan G X Tobias Rahim X Carl Knast)&quot; (2021)
* &quot;Mucki Bar&quot; (2022)
* &quot;Når Mænd Græder&quot; (2022)
* &quot;Feberdrømmer Xx Dubai&quot; (2022)
* &quot;Flyvende Faduma&quot; (2022)
* Toget (2023)
* Orange (2023)
* Vi 1 (2023)

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Stranbêj-kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurdên Danîmarkê]]
[[Kategorî:Navdarên kurd ji Danîmarkê]]
[[Kategorî:Stranbêjên danîmarkî]]
[[Kategorî:Stranbêjên kurd]]</text>
      <sha1>7g4f0dywep9av03t7yyf3xr2hpgv6rk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102705</id>
      <parentid>2102700</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Guhartoya [[Special:Diff/2102700|2102700]] yê [[Special:Contributions/Peter787817817|Peter787817817]] ([[User talk:Peter787817817|gotûbêj]]) şûnde kir</comment>
      <origin>2102705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2438" sha1="8sgobccbt989w5zfbo6k8g6nn0bq0x0" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=tebax 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| çînaser            = muzîk
}}
'''Tobias Rahim''' (z. [[10ê çiriya paşîn]] sala [[1989]]an li [[Aarhus]]ê, [[Danîmarka]]) [[stranbêj]]ekî kurd û danîmarkî ye.

== Kurtejiyan ==
Tobias Rahim di sala 1989 de li bajarê [[Aarhus]]ê ji dayik bû. Diya wî [[danîmarkî]] ye; bavê wî [[kurd]] e û endama arteşê [[pêşmerge]] ye. Ji ber karên xwe, ew ji [[nexweşiya zextê ya piştî trawmayê]] derçû, ji ber vê yekê ew demek dirêj di dermankirinê de bû. Di vê demê de Rahim bi tena serê xwe ji aliyê diya xwe ve hat mezinkirin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.information.dk/kultur/2020/11/tobias-rahim-gerne-claime-bloede-etniske-mand |sernav=Tobias Rahim: »Jeg vil gerne claime den bløde etniske mand« |tarîx=2020-11-26 |malper=Information |ziman=da |roja-gihiştinê=2023-07-07 }}&lt;/ref&gt;

Rahim li [[Meksîk]]ayê wekî parêzvanê zozanan, li [[Kolombiya]]yê wekî [[rap]]per û li [[Gana]]yê wekî stranbêjek pop bi navê ''Toby Tabu'' xebitiye.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Pêşveçûnî ==
Di sala 2017an de wî EP-ya xwe-navnîşan a yekem derxist, ku li dû wê albûma wî ya pêşîn ''National Romantik 2021'' di Cotmeha 2020an de hatî derxistin.

Di sala 2022an de albûma wî ya duyemîn a stûdyoyê ''Når sjælen kaster op'' derket, ku bi wê re di tabloyên albûmê de di rêza yekê de bû.

Ji sala 2021an vir ve wî bi çar têne strangotinên ve di rêza yekane ya danîmarkî de cih girt.

== Dîskografî ==

* ''Tobias Rahim'' (EP, 2017)
* ''National Romantik 2021'' (2020)
* ''Når sjælen kaster op'' (2022)

=== Têne gotin ===

* &quot;Luk Mig op&quot; (2016)
* &quot;Gode Tider&quot; (2016)
* &quot;Falder i&quot; (2016)
* &quot;Verden Vælter&quot; (2019)
* &quot;Costa Del Sol Til København&quot; (2019)
* &quot;Op A Væggen&quot; (2019)
* &quot;Dø I Norden&quot; (feat. Suspekt) - Tobias Rahim Remix (2020)
* &quot;Jesus&quot; (2020)
* &quot;Stimulanser&quot; (2021)
* &quot;Burhan G&quot; (Burhan G X Kidd X Tobias Rahim) (2021)
* &quot;Stor mand&quot; (2021)
* &quot;Dans (Burhan G X Tobias Rahim X Carl Knast)&quot; (2021)
* &quot;Mucki Bar&quot; (2022)
* &quot;Når Mænd Græder&quot; (2022)
* &quot;Feberdrømmer Xx Dubai&quot; (2022)
* &quot;Flyvende Faduma&quot; (2022)
* Toget (2023)
* Orange (2023)
* Vi 1 (2023)

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Stranbêj-kurd-şitil}}

[[Kategorî:Kurdên Danîmarkê]]
[[Kategorî:Navdarên kurd ji Danîmarkê]]
[[Kategorî:Stranbêjên danîmarkî]]
[[Kategorî:Stranbêjên kurd]]</text>
      <sha1>8sgobccbt989w5zfbo6k8g6nn0bq0x0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modul:Params</title>
    <ns>828</ns>
    <id>156721</id>
    <revision>
      <id>2102603</id>
      <parentid>2100827</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T21:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Grufo</username>
        <id>63923</id>
      </contributor>
      <comment>Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/mediawikiwiki/Q122696746|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]]</comment>
      <origin>2102603</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="92368" sha1="edjjks8ayvjip4tl4xpkdb2en7irkcr" xml:space="preserve">require[[strict]]


	---                                        ---
	---     PRIVATE ENVIRONMENT                ---
	---    ________________________________    ---
	---                                        ---


	--[[ Abstract utilities ]]--
	----------------------------


-- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers)
local function zero_padded (str)
	return ('%03d%s'):format(#str, str)
end


-- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting)
local function natural_sort (var1, var2)
	return var1:gsub('%d+', zero_padded) &lt; var2:gsub('%d+', zero_padded)
end


-- Return a copy or a reference to a table
local function copy_or_ref_table (src, refonly)
	if refonly then return src end
	local newtab = {}
	for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end
	return newtab
end


-- Copy at most N items (of all kinds) from `src` to `dest` and return `dest`
local function copy_table_maxn (dest, src, len)
	local idx = 1
	for key, val in pairs(src) do
		dest[key], idx = val, idx + 1
		if idx &gt; len then break end
	end
	return dest
end


-- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left
local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len)
	local cache, tmp = {}, idx + len - 1
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' and key &gt;= idx then
			if key &gt; tmp then cache[key - len] = val end
			tbl[key] = nil
		end
	end
	for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
end


-- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary)
local function copy_table_reduced (tbl, idx, len)
	local ret, tmp = {}, idx + len - 1
	if idx &gt; 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &lt; idx then
				ret[key] = val
			elseif key &gt; tmp then ret[key - len] = val end
		end
	elseif tmp &gt; 0 then
		local nshift = 1 - idx
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val
			elseif key &gt; tmp then ret[key - tmp] = val
			elseif key &lt; idx then ret[key + nshift] = val end
		end
	else
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &gt; tmp then
				ret[key] = val
			elseif key &lt; idx then ret[key + len] = val end
		end
	end
	return ret
end


-- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary)
local function copy_table_expanded (tbl, idx, len)
	local ret, tmp = {}, idx + len - 1
	if idx &gt; 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &lt; idx then
				ret[key] = val
			else ret[key + len] = val end
		end
	elseif tmp &gt; 0 then
		local nshift = idx - 1
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val
			elseif key &gt; 0 then ret[key + tmp] = val
			elseif key &lt; 1 then ret[key + nshift] = val end
		end
	else
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &gt; tmp then
				ret[key] = val
			else ret[key - len] = val end
		end
	end
	return ret
end


-- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys
local function get_sorted_key_list (tbl, sort_fn)
	local nums, words, nn, nw = {}, {}, 1, 1
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then nums[nn], nn = key, nn + 1
		else words[nw], nw = key, nw + 1 end
	end
	table.sort(nums)
	table.sort(words, sort_fn)
	return nums, words, nn - 1, nw - 1
end


-- Parse a parameter name string and return it as a string or a number
local function get_param_name (par_str)
	local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$'
	if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end
	return tonumber(ret)
end


-- Move a key from a table to another, but only if under a different name and
-- always parsing numeric strings as numbers
local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey)
	local realkey = get_param_name(dkey)
	if skey ~= realkey then dest[realkey], src[skey] = val, nil end
end


	--[[ Public strings ]]--
	------------------------


-- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names)
local mkeywords = {
	['or'] = 0,
	pattern = 1,
	plain = 2,
	strict = 3
}


-- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names)
local sortfunctions = {
	alphabetically = false,
	naturally = natural_sort
}


-- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers
-- (functions and modifiers MUST avoid these names)
--[[

Meanings of the columns:

  col[1] = Loop type (0-3)
  col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3)
  col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback
  col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name
  col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value
  col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]`
  col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]`

A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`)

]]--
local mapping_styles = {
	names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 },
	values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 },
	values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 },
	names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 },
	names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 },
	names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 },
	values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 },
	blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 }
}


-- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names)
local memoryslots = {
	h = 'header',
	f = 'footer',
	i = 'itersep',
	l = 'lastsep',
	n = 'ifngiven',
	p = 'pairsep',
	s = 'oxfordsep'
}


-- Possible trimming modes for the `parsing` modifier
local trim_parse_opts = {
	trim_none = { false, false },
	trim_positional = { false, true },
	trim_named = { true, false },
	trim_all = { true, true }
}


-- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and
-- `reinterpreting` modifiers
local isep_parse_opts = {
	splitter_pattern = false,
	splitter_string = true
}


-- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and
-- `reinterpreting` modifiers
local psep_parse_opts = {
	setter_pattern = false,
	setter_string = true
}


-- Possible position references for the `splicing` modifier
local position_references = {
	add_nothing = 0,
	add_smallest_number = 1,
	add_last_of_sequence = 2,
	add_largest_number = 3
}


-- Possible modes for the `reassigning` modifier
local a_modes = {
	transfer = 0,
	clone = 1,
	rename = 2,
	copy = 3,
	sacrifice = 4,
	provide = 5,
	spare = 7
}


-- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `here`, `in_substack`,
-- `let`, `expose`, `use`, `with_flushed_glue`, `without_flushed_glue`
-- `without_sorting`


	--[[ Private constants ]]--
	---------------------------


-- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`)
local modulename = 'Module:Params'


-- The functions listed here declare that they don't need the
-- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if 
-- they are modifiers they also guarantee that they will make their own
-- (modified) copy available
local refparams = {
	call_for_each_group = true,
	combining = true,
	combining_by_calling = true,
	combining_values = true,
	concat_and_call = true,
	concat_and_invoke = true,
	concat_and_magic = true,
	count = true,
	grouping_by_calling = true,
	mixing_names_and_values = true,
	keeping_at_most = true,
	renaming_by_mixing = true,
	renaming_to_sequence = true,
	renaming_to_uppercase = true,
	renaming_to_lowercase = true,
	shifting = true,
	splicing = true,
	value_of = true,
	with_name_matching = true
}


-- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we
-- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its
-- optimal value at Module talk:Params)
local maxfill = 1024


-- The private table of functions
local library = {}


-- Functions and modifiers that can only be invoked in first position
local static_iface = {}


	--[[ Private functions ]]--
	---------------------------


-- Create a new context
local function context_new (child_frame, first_fn_name)
	local main_frame, tpipe = child_frame:getParent(), { first_fn_name }
	for key, val in pairs(child_frame.args) do
		if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then tpipe[key + 1] = val
		else tpipe[key] = val end
	end
	return {
		frame = main_frame,
		pipe = tpipe,
		oparams = main_frame.args,
		firstposonly = static_iface,
		iterfunc = pairs,
		fnpos = 1,
		sorttype = 0,
		n_parents = 0,
		n_children = 0,
		n_available = maxfill
	}
end


-- Move to the next action within the user-given list
local function context_iterate (ctx, next_fn_pos, trimmed_fname)
	local fname = trimmed_fname or ctx.pipe[next_fn_pos] and
		ctx.pipe[next_fn_pos]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		': You must specify a function to call', 0) end
	if library[fname] == nil then
		if ctx.firstposonly[fname] == nil then error(modulename ..
			': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0)
		else error(modulename .. ': The ‘' .. fname ..
			'’ directive can only appear in first position', 0)
		end
	end
	ctx.fnpos = next_fn_pos
	return library[fname]
end


-- Main loop
local function main_loop (ctx, start_with)
	local fn = start_with
	repeat fn = fn(ctx) until not fn
	if ctx.n_parents &gt; 0 then error(modulename ..
		': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end
	if ctx.n_children &gt; 0 then error(modulename ..
		', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end
end


-- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table
local function set_strings_from_opts (dest, opts, offs)
	local cmd
	if opts[offs] == nil then return offs - 1 end
	cmd = opts[offs]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/'):match'^/*(.*[^/])'
	if cmd == nil then return offs end
	local vname, chr
	local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), offs + 1
	for idx = 1, #cmd do
		chr = cmd:byte(idx)
		if chr == sep then
			for key, val in ipairs(amap) do
				dest[val], amap[key] = opts[argc], nil
			end
			argc = argc + 1
		else
			vname = memoryslots[string.char(chr)]
			if vname == nil then error(modulename ..
				', ‘setting’: Unknown slot ‘' .. string.char(chr) .. '’', 0) end
			table.insert(amap, vname)
		end
	end
	for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end
	return argc
end


-- Add a new stack of parameters to `ctx.children`
local function new_substack (ctx)
	local currsnap, newparams = ctx.n_children + 1, {}
	if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams }
	else ctx.children[currsnap] = newparams end
	ctx.n_children = currsnap
	return newparams
end


-- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or
-- `'without_sorting'`, or `nil`
local function load_sort_opt (raw_arg)
	local trarg
	if raw_arg ~= nil then trarg = raw_arg:match'^%s*(.*%S)' end
	if trarg == nil then return nil, 1, false, nil end
	if trarg == 'without_sorting' then return nil, 2, false, nil end
	local tmp = sortfunctions[trarg]
	if tmp == nil then return nil, 1, false, trarg end
	return tmp or nil, 2, true, nil
end


-- Parse optional user arguments of type `...|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|
-- [number of additional parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]`
local function load_child_opts (src, start_from, append_after, params)
	local tnamed, tmp1, tmp2
	local pin, tbl, mem = start_from, {}, {}
	while src[pin] ~= nil and src[pin + 1] ~= nil do
		tmp1 = src[pin]:match'^%s*(.*%S)'
		if tmp1 == 'let' and src[pin + 2] ~= nil then
			tmp1 = get_param_name(src[pin + 1])
			tbl[tmp1], pin = src[pin + 2], pin + 3
--[[
		elseif tmp1 == 'expose' then
			tmp1 = get_param_name(src[pin + 1])
			tmp2 = params[tmp1]
			mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = tmp2, tmp2, pin + 2
]]--
		elseif tmp1 == 'use' and src[pin + 2] ~= nil then
			tmp1 = get_param_name(src[pin + 2])
			tmp2 = params[tmp1]
			mem[tmp1], tbl[get_param_name(src[pin + 1])], pin =
				tmp2, tmp2, pin + 3
		else break end
	end
	local tnew = copy_or_ref_table(params, next(mem) == nil)
	for key in pairs(mem) do tnew[key] = nil end
	if pin ~= start_from then tnamed, tbl = tbl, {} end
	tmp1 = tonumber(src[pin])
	if tmp1 ~= nil and math.floor(tmp1) == tmp1 then
		if tmp1 &lt; 0 then tmp1 = -1 end
		tmp2 = append_after - pin
		for idx = pin + 1, pin + tmp1 do tbl[idx + tmp2] = src[idx] end
		pin = pin + tmp1 + 1
	end
	if tnamed ~= nil then
		for key, val in pairs(tnamed) do tbl[key] = val end
	end
	return tbl, pin, tnew, mem
end


-- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*`
-- class of modifiers
local function load_callback_opts (src, start_from, default_style, params)
	local style, shf
	local tmp = src[start_from + 1]
	if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end
	if style == nil then style, shf = default_style, start_from - 1
	else shf = start_from end
	local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5]
	tmp = style[6]
	if tmp &gt; -1 then
		karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			karg = tonumber(karg)
			n_exist = math.max(n_exist, karg)
		end
	end
	tmp = style[7]
	if tmp &gt; -1 then
		varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			varg = tonumber(varg)
			n_exist = math.max(n_exist, varg)
		end
	end
	tmp = style[1]
	local dest, argc, tnew, mem = load_child_opts(src, style[2] + shf,
		n_exist, params)
	if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then
		tmp = tmp - 2 end
	if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then
		tmp = tmp - 1 end
	return dest, argc, tmp, karg, varg, tnew, mem
end


-- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of
-- modifiers
local function load_replace_args (opts, offs, whoami)
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end
	local tn, flg
	local ptn, repl, nmax, argc =
		opts[offs + 1], opts[offs + 2], tonumber(opts[offs + 3]), 3
	if nmax ~= nil then argc = 4
	elseif opts[offs + 3] ~= nil then
		tn = opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)'
		if tn == nil then argc = 4 end
	end
	if tn == nil and opts[offs + argc] ~= nil then
		tn = opts[offs + argc]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if tn ~= nil then
		flg = mkeywords[tn]
		if flg ~= nil then tn = nil end
	end
	if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end
	return ptn, repl, nmax, flg, offs + argc, (nmax ~= nil and nmax &lt; 1) or
		(flg == 3 and ptn == repl), tn
end


-- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers
local function load_pattern_args (opts, offs, whoami)
	local tn, kwid
	local ptns, arg, state, nptns, idx = {}, opts[offs + 1], 0, 0, offs + 2
	while arg ~= nil do
		if state == 0 then
			nptns, state = nptns + 1, -1
			ptns[nptns] = { arg, false, false }
		else
			tn = arg:match'^%s*(.*%S)'
			kwid = tn and mkeywords[tn]
			if kwid == nil or (state &gt; 0 and kwid &gt; 0) then break
			else
				state = kwid
				if state &gt; 1 then ptns[nptns][2] = true end
				if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end
			end
		end
		arg, idx = opts[idx], idx + 1
	end
	if state == 0 then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No pattern was given', 0) end
	return ptns, nptns, idx - 1, kwid == nil and tn or nil
end


-- Load the optional arguments of the `parsing`, `reinterpreting` and
-- `evaluating` modifiers
local function load_parse_opts (opts, offs, isp, psp)
	local tn, tmp
	local optslots, noptslots, argc, trimn, trimu, iplain, pplain =
		{ true, true, true }, 3, offs, true, false, true, true
	repeat
		noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc]
		tn = tmp and tmp:match'^%s*(.*%S)'
		if tn == nil then break end
		if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tn] ~= nil then
			tmp = trim_parse_opts[tn]
			trimn, trimu, optslots[1] = tmp[1], tmp[2], nil
		elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tn] ~= nil then
			argc = argc + 1
			iplain, isp, optslots[2] = isep_parse_opts[tn],
				opts[argc], nil
		elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tn] ~= nil then
			argc = argc + 1
			pplain, psp, optslots[3] = psep_parse_opts[tn],
				opts[argc], nil
		else break end
		argc, tn = argc + 1, nil
	until noptslots &lt; 1
	return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc, tn
end


-- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table
local value_maps = {
	[0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end
	end,
	[1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			margs[varg] = val
			tbl[key] = fn()
		end
	end,
	[2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key in pairs(tbl) do
			margs[karg] = key
			tbl[key] = fn()
		end
	end,
	[3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			margs[karg], margs[varg] = key, val
			tbl[key] = fn()
		end
	end
}


-- Private table for `map_names()`
local name_thieves = {
	[0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[varg] = val
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[karg] = key
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[karg], rargs[varg] = key, val
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end
}


-- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table
local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn)
	local cache = {}
	name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
	for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
end


-- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric
-- suffixes in its keys
local function make_groups (src)
	-- NOTE: `src` might be the original metatable!
	local prefix, gid
	local groups = {}
	for key, val in pairs(src) do
		-- `key` must only be a string or a number...
		if type(key) == 'string' then
			prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$'
			gid = tonumber(gid) or ''
		else prefix, gid = '', key end
		if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end
		if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			prefix = tonumber(prefix)
			if prefix &lt; 1 then prefix = prefix - 1 end
		end
		groups[gid][prefix] = val
	end
	return groups
end


-- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and
-- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length
local function parse_placeholder_string (target)
	local skel, canvas, idx, s_pos, e_pos =
		{}, {}, 1, 1, string.find(target, '%$[@#]', 1, false)
	while e_pos ~= nil do
		canvas[idx], skel[idx + 1] =
			target:sub(s_pos, e_pos - 1),
			target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@'
		idx, s_pos = idx + 2, e_pos + 2
		e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false)
	end
	if (s_pos &gt; target:len()) then idx = idx - 1
	else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end
	return skel, canvas, idx
end


-- Populate a table by parsing a parameter string (heavy lifting for `parsing`,
-- `reinterpreting` and `evaluating`)
local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru)
	local key, val, spos1, spos2, pos1, pos2
	local pos3, idx, lenplone = 0, 1, #str + 1
	if isp == nil or isp == '' then
		if psp == nil or psp == '' then
			if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$'
			else tbl[idx] = str end
			return
		end
		spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl)
		if spos1 == nil then
			key = idx
			if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$'
			else val = str end
		else
			key = get_param_name(str:sub(1, spos1 - 1))
			val = str:sub(spos2 + 1)
			if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
		end
		tbl[key] = val
		return
	end
	if psp == nil or psp == '' then
		repeat
			pos1 = pos3 + 1
			pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl)
			val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1)
			if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
			tbl[idx], idx = val, idx + 1
		until pos2 == nil
		return
	end
	repeat
		pos1 = pos3 + 1
		pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl)
		val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1)
		spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl)
		if spos1 == nil then
			key = idx
			if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
			idx = idx + 1
		else
			key = get_param_name(val:sub(1, spos1 - 1))
			val = val:sub(spos2 + 1)
			if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
		end
		tbl[key] = val
	until pos2 == nil
	return
end


-- Heavy lifting for `snapshotting` and `remembering`
local function make_child (ctx, src, whoami)
	local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if len == nil or len == 0 then
		local stack = new_substack(ctx)
		for key, val in pairs(src) do stack[key] = val end
		return len == nil and 1 or 2
	end
	if len &lt; 0 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘' ..
		whoami .. '’: The number of parameters to copy must be an integer greater than zero', 0) end
	copy_table_maxn(new_substack(ctx), src, len)
	return 2
end


-- Heavy lifting for `setting_by_flushing`, `combining` and `combining_values`
local function set_strings_from_substack (ctx, dest, whoami)
	if ctx.n_children &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: There are no substacks to flush', 0) end
	local currsnap = ctx.n_children
	local stack = ctx.children[currsnap]
	for key, val in pairs(memoryslots) do
		if stack[key] ~= nil then dest[val] = stack[key] end
	end
	ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1
end


-- Heavy lifting for `combining` and `combining_values`
local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function
	-- MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end
	local argc
	local tbl, vars = ctx.params, {}
	local sortfn, ivar0, dosort, tmp = load_sort_opt(opts[offs + 2])
	if ivar0 == 2 then
		tmp = opts[offs + 3] ~= nil and opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	ivar0 = ivar0 + offs
	if tmp == 'with_flushed_glue' then
		ivar0 = ivar0 + 1
		argc = set_strings_from_opts(vars, opts, ivar0 + 1)
		set_strings_from_substack(ctx, vars, whoami)
	else
		if tmp == 'without_flushed_glue' then ivar0 = ivar0 + 1 end
		argc = set_strings_from_opts(vars, opts, ivar0 + 1)
	end
	if argc &lt; ivar0 then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end
	if next(tbl) == nil then
		if vars.ifngiven ~= nil then ctx.params =
			{ [get_param_name(opts[offs + 1])] = vars.ifngiven }
		elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end
		return argc + 1
	end
	local cache, len
	if dosort then
		local words
		cache, words, len, tmp = get_sorted_key_list(tbl, sortfn)
		for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end
		len = len + tmp
	else
		cache, len = {}, 1
		for key in pairs(tbl) do cache[len], len = key, len + 1 end
		len = len - 1
	end
	local pmap, nss, kvs, pps =
		{}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or ''
	for idx = 1, len do
		tmp, pmap[nss + 1] = cache[idx], pps
		pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs)
		nss = nss + 2
	end
	tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep
	if tmp ~= nil and nss &gt; 4 then pmap[nss - 1] = tmp
	elseif nss &gt; 2 and vars.lastsep ~= nil then
		pmap[nss - 1] = vars.lastsep
	end
	pmap[1] = vars.header or ''
	if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end
	ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 1])] = table.concat(pmap) }
	return argc + 1
end


-- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric
-- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options
-- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters
local function concat_params (ctx, offs)
	local tbl, retval, cache, nmax = ctx.params, {}, {}, 0
	for key, val in pairs(ctx.pipe) do
		if type(key) == 'number' then
			if key &lt; 1 then cache[key] = val
			elseif key &gt; offs then cache[key - offs] = val end
			if key &gt; nmax then nmax = key end
		else cache[key] = val end
	end
	nmax = nmax - offs
	if ctx.subset == 1 then
		-- We need only the sequence
		for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end
	else
		if ctx.subset == -1 then
			for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then
				retval[key + nmax] = val
			else retval[key] = val end
		end
	end
	for key, val in pairs(cache) do retval[key] = val end
	return retval
end


-- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this
-- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable)
local function flush_params (ctx, fn)
	local tmp
	local tbl = ctx.params
	if ctx.subset == -1 then
		for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
	elseif ctx.subset == 1 then
		if ctx.pins == nil then
			for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end
			return
		end
		tmp = {}
		for key, val in ipairs(tbl) do tmp[key] = val end
		tbl = tmp
	end
	if ctx.pins ~= nil then
		local marker = ctx.sorttype &lt; 1 and ctx.subset ~= -1 or nil
		for idx = 1, #ctx.pins do
			tmp = ctx.pins[idx]
			if tbl[tmp] ~= nil then
				fn(tmp, tbl[tmp])
				tbl[tmp] = marker
			end
		end
		if ctx.subset == 1 then
			for key, val in ipairs(tbl) do
				if val ~= true then fn(key, val) end
			end
			return
		end
	end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then
		local nums, words, nn, nw =
			get_sorted_key_list(tbl, natural_sort)
		if ctx.sorttype == 2 then
			for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end
			for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
			return
		end
		for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
		for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end
		return
	end
	if ctx.subset == -1 or ctx.pins == nil then
		for key, val in ipairs(tbl) do
			fn(key, val)
			tbl[key] = nil
		end
		for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end
		return
	end
	for key, val in ipairs(tbl) do
		if val ~= true then fn(key, val) end
		tbl[key] = nil
	end
	for key, val in pairs(tbl) do
		if val ~= true then fn(key, val) end
	end
end


-- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value
-- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable)
local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth)
	if ctx.subset == 1 then
		flush_params(ctx, fn_seq)
		return
	end
	if ctx.subset == -1 then
		flush_params(ctx, fn_oth)
		return
	end
	local tbl = ctx.params
	if ctx.pins == nil and ctx.sorttype &lt; 1 then
		for key, val in ipairs(tbl) do
			fn_seq(key, val)
			tbl[key] = nil
		end
		for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end
		return
	end
	local tseq = {}
	for key, val in ipairs(tbl) do tseq[key] = val end
	if ctx.pins ~= nil then
		local tmp
		local marker = ctx.sorttype &lt; 1 or nil
		for idx = 1, #ctx.pins do
			tmp = ctx.pins[idx]
			if tseq[tmp] ~= nil then
				fn_seq(tmp, tbl[tmp])
				tbl[tmp], tseq[tmp] = nil, marker
			elseif tbl[tmp] ~= nil then
				fn_oth(tmp, tbl[tmp])
				tbl[tmp] = nil
			end
		end
	end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then
		local nums, words, nn, nw =
			get_sorted_key_list(tbl, natural_sort)
		if ctx.sorttype == 2 then
			for idx = 1, nw do
				fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]])
			end
		end
		for idx = 1, nn do
			if tseq[nums[idx]] ~= nil then
				fn_seq(nums[idx], tseq[nums[idx]])
			else fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
		end
		if ctx.sorttype ~= 2 then
			for idx = 1, nw do
				fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]])
			end
		end
		return
	end
	for key, val in ipairs(tseq) do
		if val ~= true then
			fn_seq(key, val)
			tbl[key] = nil
		end
	end
	for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end
end


-- Finalize and return a concatenated list
local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize)
	if len &gt; 0 then
		local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep
		if tmp ~= nil and len &gt; modsize * 2 then
			lst[len - modsize + 1] = tmp
		elseif len &gt; modsize and ctx.lastsep ~= nil then
			lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep
		end
		lst[1] = ctx.header or ''
		if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end
		ctx.text = table.concat(lst)
	else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
end


	---                                        ---
	---     PUBLIC ENVIRONMENT                 ---
	---    ________________________________    ---
	---                                        ---


	--[[ Modifiers ]]--
	-------------------


-- Syntax:  #invoke:params|sequential|pipe to
library.sequential = function (ctx)
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == -1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end
	ctx.iterfunc, ctx.subset = ipairs, 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|non-sequential|pipe to
library['non-sequential'] = function (ctx)
	if ctx.subset == -1 then error(modulename ..
		': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.iterfunc, ctx.subset = pairs, -1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|all_sorted|pipe to
library.all_sorted = function (ctx)
	if ctx.sorttype == 1 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end
	if ctx.sorttype == 2 then error(modulename ..
		': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.sorttype = 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reassorted|pipe to
library.reassorted = function (ctx)
	if ctx.sorttype == 2 then error(modulename ..
		': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end
	if ctx.sorttype == 1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.sorttype = 2
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pinned_until|sentinel|[parameter name 1]|[parameter
--            name 2]|...|parameter name N|sentinel|pipe to
library.pinned_until = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘pinned_until’: No sentinel was provided', 0) end
	local tmp, bucket, curr, ncurr
	local sntl, idx = opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$', 2
	if ctx.pin_bucket == nil then
		bucket, curr, ncurr = {}, {}, 0
		ctx.pin_bucket, ctx.pins = bucket, curr
	else bucket, curr, ncurr = ctx.pin_bucket, ctx.pins, ctx.npins end
	while opts[offs + idx] ~= nil do
		tmp = opts[offs + idx]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if tmp == sntl then
			if idx == 2 then error(modulename ..
				', ‘pinned_until’: No parameters to pin were provided', 0) end
			ctx.npins = ncurr + idx - 2
			return context_iterate(ctx, offs + idx + 1)
		end
		if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			tmp = tonumber(tmp)
		end
		if bucket[tmp] then error(modulename ..
			', ‘pinned_until’: Duplicate pinned parameter ‘' .. tostring(tmp) .. '’', 0) end
		curr[ncurr + idx - 1], bucket[tmp], idx = tmp, true, idx + 1
	end
	error(modulename .. ', ‘pinned_until’: Missing sentinel in position #' .. tostring(idx), 0)
end


-- Syntax:  #invoke:params|setting|directives|...|pipe to
library.setting = function (ctx)
	local new_offs = set_strings_from_opts(ctx, ctx.pipe, ctx.fnpos + 1)
	if new_offs - ctx.fnpos &lt; 2 then error(modulename ..
		', ‘setting’: No directive was given', 0) end
	return context_iterate(ctx, new_offs + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|scoring|new parameter name|[container]|pipe to
library.scoring = function (ctx)
	local opts, offs, retval = ctx.pipe, ctx.fnpos, 0
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end
	for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end
	local tn = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if tn == 'in_substack' then
		new_substack(ctx)[get_param_name(opts[offs + 1])] =
			tostring(retval)
		return context_iterate(ctx, offs + 3)
	end
	ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = tostring(retval)
	return tn == 'here' and context_iterate(ctx, offs + 3) or
		context_iterate(ctx, offs + 2, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|squeezing|pipe to
library.squeezing = function (ctx)
	local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			newlen = newlen + 1
			indices[newlen], store[key], tbl[key] = key, val, nil
		end
	end
	table.sort(indices)
	for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to
library.filling_the_gaps = function (ctx)
	local newval, tbl, tmp, nmin, nmax, nnums =
		ctx.pipe[ctx.fnpos + 1], ctx.params, {}, 1, nil, -1
	if newval == nil then error(modulename ..
		', ‘filling_the_gaps’: No value was provided', 0) end
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			if nmax == nil then
				if key &lt; nmin then nmin = key end
				nmax = key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
			tmp[key], nnums = val, nnums + 1
		end
	end
	if nmax ~= nil and nmax - nmin &gt; nnums then
		ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax
		if ctx.n_available &lt; 0 then error(modulename ..
			', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' .. tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end
		for idx = nmin, nmax do tbl[idx] = newval end
		for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|clearing|pipe to
library.clearing = function (ctx)
	local tbl, numerics = ctx.params, {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			numerics[key], tbl[key] = val, nil
		end
	end
	for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to
library.cutting = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local lcut = tonumber(opts[offs + 1])
	if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename ..
		', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end
	local rcut = tonumber(opts[offs + 2])
	if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename ..
		', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	local len = #tbl
	if lcut &lt; 0 then lcut = len + lcut end
	if rcut &lt; 0 then rcut = len + rcut end
	local tot = lcut + rcut
	if tot &gt; 0 then
		local cache = {}
		if tot &gt;= len then
			for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
			tot = len
		else
			for idx = len - rcut + 1, len do tbl[idx] = nil end
			for idx = 1, lcut do tbl[idx] = nil end
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then
				if key &gt; len then cache[key - tot] = val
				else cache[key - lcut] = val end
				tbl[key] = nil
			end
		end
		for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to
library.cropping = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local lcut = tonumber(opts[offs + 1])
	if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename ..
		', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end
	local rcut = tonumber(opts[offs + 2])
	if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename ..
		', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	local nmin, nmax
	for key in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			if nmin == nil then nmin, nmax = key, key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
		end
	end
	if nmin ~= nil then
		local len = nmax - nmin + 1
		if lcut &lt; 0 then lcut = len + lcut end
		if rcut &lt; 0 then rcut = len + rcut end
		if lcut + rcut - len &gt; -1 then
			for key in pairs(tbl) do
				if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end
			end
		elseif lcut + rcut &gt; 0 then
			for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end
			for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end
			local lshift = nmin + lcut - 1
			if lshift &gt; 0 then
				for idx = lshift + 1, nmax do
					tbl[idx - lshift], tbl[idx] =
						tbl[idx], nil
				end
			end
		end
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to
library.purging = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local idx = tonumber(opts[offs + 1])
	if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename ..
		', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(opts[offs + 2])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	if len &lt; 1 then
		len = len + table.maxn(tbl)
		if idx &gt; len then return context_iterate(ctx, offs + 3) end
		len = len - idx + 1
	end
	ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len)
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to
library.backpurging = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local last = tonumber(opts[offs + 1])
	if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename ..
		', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(opts[offs + 2])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end
	local idx
	local tbl = ctx.params
	if len &gt; 0 then idx = last - len + 1
	else
		for key in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and (idx == nil or
				key &lt; idx) then idx = key end
		end
		if idx == nil then return context_iterate(ctx, offs + 3) end
		idx = idx - len
		if last &lt; idx then return context_iterate(ctx, offs + 3) end
		len = last - idx + 1
	end
	ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len)
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|shifting|addend|pipe to
library.shifting = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local nshift = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then
		error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end
	local tbl = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val
		else tbl[key] = val end
	end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to
library.reversing_numeric_names = function (ctx)
	local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			numerics[key], tbl[key] = val, nil
			if key &gt; nmax then nmax = key end
		end
	end
	for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to
--[[
library.pivoting_numeric_names = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	local shift = #tbl + 1
	if shift &lt; 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end
	local tmp = {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then tmp[key], tbl[key] = val, nil end
	end
	for key, val in pairs(tmp) do tbl[shift - key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to
--[[
library.mirroring_numeric_names = function (ctx)
	local nmax, nmin
	local tbl, tmp = ctx.params, {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			tmp[key], tbl[key] = val, nil
			if nmax == nil then nmin, nmax = key, key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
		end
	end
	for key, val in pairs(tmp) do tbl[nmax + nmin - key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to
--[[
library.swapping_numeric_names = function (ctx)
	local tmp
	local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 1
	for key in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			cache[nsize], nsize = key, nsize + 1
		end
	end
	table.sort(cache)
	for idx = math.floor((nsize - 1) / 2), 1, -1 do
		tmp = tbl[cache[idx] ]
		tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx] ]
		tbl[cache[nsize - idx] ] = tmp
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to
library.sorting_sequential_values = function (ctx)
	local sortfn
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tn = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tn ~= nil then sortfn = sortfunctions[tn] end
	if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn)
	else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil`
	if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, offs + 1, tn) end
	return context_iterate(ctx, offs + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment|
--            [number of elements to write]|...|pipe to
library.splicing = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local tmp2, argc, pos, refp
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tmp1 = opts[offs + 1]
	if tmp1 ~= nil then
		tmp2 = tonumber(tmp1)
		if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then
			pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[offs + 2]), offs + 4,
				tmp1:match'^%s*(.*%S)'
			if tmp2 ~= nil then
				refp = position_references[tmp2]
				if refp == nil then error(modulename ..
					', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) .. '’ is not a valid first argument', 0) end
			else refp = 0 end
		else pos, argc, refp = tmp2, offs + 3, 0 end
	else pos, argc, refp = tonumber(opts[offs + 2]), offs + 4, 0 end
	if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename ..
		', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(opts[argc - 1])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end
	local insn = tonumber(opts[argc])
	if len == 0 and (insn == nil or insn &lt; 1) then error(modulename ..
		', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to write cannot be zero', 0) end
	if refp == 2 then
		for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end
		refp = 0
	end
	tmp1, tmp2 = nil, nil
	if refp ~= 0 or len ~= 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' then
				if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key
				elseif key &lt; tmp1 then tmp1 = key
				elseif key &gt; tmp2 then tmp2 = key end
			end
		end
	end
	if tmp2 == nil then len = 0
	elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2
	elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end
	if len &gt; 0 and pos + len &gt; tmp1 and pos &lt;= tmp2 then
		tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len)
	elseif len &lt; 0 and pos - len &gt; tmp1 and pos &lt;= tmp2 then
		tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len)
	else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end
	ctx.params = tbl
	if insn == nil or insn &lt; 0 or math.floor(insn) ~= insn then
		return context_iterate(ctx, argc)
	end
	tmp1 = argc - offs - pos + 1
	for key = pos, pos + insn - 1 do tbl[key] = opts[offs + key + tmp1] end
	return context_iterate(ctx, argc + insn + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|imposing|name|value|pipe to
library.imposing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end
	ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = opts[offs + 2]
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|providing|name|value|pipe to
library.providing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end
	local key = get_param_name(opts[offs + 1])
	if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = opts[offs + 2] end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reassigning|source|destination|[mode]|pipe to
library.reassigning = function (ctx)
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘reassigning’: Missing source parameter', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘reassigning’: Missing destination parameter', 0) end
	local mode, argc
	local src, tn = get_param_name(opts[offs + 1]),
		opts[offs + 3] ~= nil and opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)'
	local val = tbl[src]
	if tn ~= nil then mode = a_modes[tn] end
	if mode == nil then mode, argc = 0, offs + 3
	else argc, tn = offs + 4, nil end
	if val == nil and mode &gt; 1 then
		return context_iterate(ctx, argc, tn)
	end
	local dest = get_param_name(opts[offs + 2])
	local tmp = tbl[dest] == nil
	if mode % 2 == 0 or (mode == 7 and tmp) then tbl[src] = nil end
	if tmp or mode &lt; 4 then tbl[dest] = val end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to
library.discarding = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end
	local len = tonumber(opts[offs + 2])
	if len == nil then
		ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = nil
		return context_iterate(ctx, offs + 2)
	end
	local key = tonumber(opts[offs + 1])
	if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename ..
		', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end
	if len &lt; 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end
	for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to
library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx)
	local tmp = ctx.params
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to
library.excluding_numeric_names = function (ctx)
	local tmp = ctx.params
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]|
--            [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag
--            N]|pipe to
library.with_name_matching = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local tmp, ptn
	local tbl, newparams, opts, offs = ctx.params, {}, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_name_matching')
	for idx = 1, nptns do
		ptn = targets[idx]
		if ptn[3] then
			tmp = ptn[1]
			if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
				tmp = tonumber(tmp)
			end
			newparams[tmp] = tbl[tmp]
		else
			for key, val in pairs(tbl) do
				if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
					newparams[key] = val
				end
			end
		end
	end
	ctx.params = newparams
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1]|
--            [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain
--            flag N]|pipe to
library.with_name_not_matching = function (ctx)
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_name_not_matching')
	if nptns == 1 and targets[1][3] then
		local tmp = targets[1][1]
		if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			tbl[tonumber(tmp)] = nil
		else tbl[tmp] = nil end
		return context_iterate(ctx, argc, tn)
	end
	local yesmatch, ptn
	for key in pairs(tbl) do
		yesmatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if tostring(key) ~= ptn[1] then
					yesmatch = false
					break
				end
			elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				yesmatch = false
				break
			end
		end
		if yesmatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]|
--            [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag
--            N]|pipe to
library.with_value_matching = function (ctx)
	local nomatch, ptn
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_value_matching')
	for key, val in pairs(tbl) do
		nomatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if val == ptn[1] then
					nomatch = false
					break
				end
			elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				nomatch = false
				break
			end
		end
		if nomatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1]|
--            [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain
--            flag N]|pipe to
library.with_value_not_matching = function (ctx)
	local yesmatch, ptn
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_value_not_matching')
	for key, val in pairs(tbl) do
		yesmatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if val ~= ptn[1] then
					yesmatch = false
					break
				end
			elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				yesmatch = false
				break
			end
		end
		if yesmatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|keeping_at_most|number of parameters to pick|pipe to
library.keeping_at_most = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if len == nil or len &lt; 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘keeping_at_most’: The number of parameters to keep must be an integer greater than zero', 0) end
	ctx.params = copy_table_maxn({}, ctx.params, len)
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|trimming_values|pipe to
library.trimming_values = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to
library.mapping_to_lowercase = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to
library.mapping_to_uppercase = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to
library.mapping_by_calling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.values_only,
			ctx.params)
	local model = { title = tname, args = margs }
	value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function ()
		return ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function name|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.mapping_by_invoking = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 2, mapping_styles.values_only,
			ctx.params)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function ()
		return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.mapping_by_magic = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.values_only,
			ctx.params)
	value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function ()
		return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain
--            flag]|pipe to
library.mapping_by_replacing = function (ctx)
	local ptn, repl, nmax, flg, argc, die, tn =
		load_replace_args(ctx.pipe, ctx.fnpos, 'mapping_by_replacing')
	if die then return context_iterate(ctx, argc, tn) end
	local tbl = ctx.params
	if flg == 3 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if val == ptn then tbl[key] = repl end
		end
	else
		if flg == 2 then
			-- Copied from Module:String's `str._escapePattern()`
			ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0')
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax)
		end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to
library.mapping_by_mixing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end
	local tbl, mix = ctx.params, opts[offs + 1]
	if mix == '$#' then
		for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end
		return context_iterate(ctx, offs + 2)
	end
	local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix)
	for key, val in pairs(tbl) do
		for idx = 2, n_parts, 2 do
			if skel[idx] then cnv[idx] = val
			else cnv[idx] = tostring(key) end
		end
		tbl[key] = table.concat(cnv)
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to
library.renaming_to_lowercase = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else
		cache[key] = val end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to
library.renaming_to_uppercase = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else
		cache[key] = val end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to
library.renaming_to_sequence = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache, len
	local tbl = ctx.params
	local sortfn, argc, dosort, tn = load_sort_opt(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if dosort then
		local words, wl
		cache, words, len, wl = get_sorted_key_list(tbl, sortfn)
		for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end
		for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end
	else
		cache, len = {}, 1
		for _, val in pairs(tbl) do cache[len], len = val, len + 1 end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to
library.renaming_by_calling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.names_only,
			ctx.params)
	local model = { title = tname, args = rargs }
	map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function
--            name|[call style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of
--            additional arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument
--            N]|pipe to
library.renaming_by_invoking = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 2, mapping_styles.names_only,
			ctx.params)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.renaming_by_magic = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.names_only,
			ctx.params)
	map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain
--            flag]|pipe to
library.renaming_by_replacing = function (ctx)
	local ptn, repl, nmax, flg, argc, die, tn =
		load_replace_args(ctx.pipe, ctx.fnpos, 'renaming_by_replacing')
	if die then return context_iterate(ctx, argc, tn) end
	local tbl = ctx.params
	if flg == 3 then
		ptn = get_param_name(ptn)
		local val = tbl[ptn]
		if val ~= nil then
			tbl[ptn], tbl[get_param_name(repl)] = nil, val
		end
	else
		if flg == 2 then
			-- Copied from Module:String's `str._escapePattern()`
			ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0')
		end
		local cache = {}
		for key, val in pairs(tbl) do
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache,
				tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax))
		end
		for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to
library.renaming_by_mixing = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local mix = ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]
	if mix == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end
	local cache = {}
	mix = mix:match'^%s*(.-)%s*$'
	if mix == '$@' then
		for _, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_param_name(val)] = val
		end
	else
		local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix)
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			for idx = 2, n_parts, 2 do
				if skel[idx] then canvas[idx] = val
				else canvas[idx] = tostring(key) end
			end
			cache[get_param_name(table.concat(canvas))] = val
		end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|grouping_by_calling|template
--            name|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.grouping_by_calling = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tmp, argc, tbl, mem =
		load_child_opts(opts, offs + 2, 0, ctx.params)
	local gargs = {}
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) == 'number' and key &lt; 1 then gargs[key - 1] = val
		else gargs[key] = val end
	end
	tmp = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tmp == nil then error(modulename ..
		', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local model = { title = tmp }
	local groups = make_groups(tbl)
	for gid, group in pairs(groups) do
		for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end
		group[0], model.args = gid, group
		groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end
	for key, val in pairs(mem) do groups[key] = val end
	ctx.params = groups
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration
--            delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to
library.parsing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc, tn =
		load_parse_opts(opts, offs + 2, '|', '=')
	parse_parameter_string(ctx.params, opts[offs + 1], isep, iplain, psep,
		pplain, trimnamed, trimunnamed)
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim
--            flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter
--            setter]|[...]|pipe to
library.reinterpreting = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc, tn =
		load_parse_opts(opts, offs + 2, '|', '=')
	local tbl, tmp = ctx.params, get_param_name(opts[offs + 1])
	local str = tbl[tmp]
	if str ~= nil then
		tbl[tmp] = nil
		parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain,
			trimnamed, trimunnamed)
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration
--            delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to
library.evaluating = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, repos, tn =
		load_parse_opts(opts, offs + 2, '!', ':')
	if opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then
		remove_numeric_keys(opts, offs, repos - offs)
		return context_iterate(ctx, offs, tn)
	end
	local new_opts, cache = {}, {}
	parse_parameter_string(cache, opts[offs + 1], isep, iplain, psep,
		pplain, trimnamed, trimunnamed)
	local shift = #cache + offs - repos + 1
	for key, val in pairs(opts) do
		if type(key) ~= 'number' or key &lt; offs then new_opts[key] = val
		elseif key &gt;= repos then new_opts[key + shift] = val end
	end
	for key, val in pairs(cache) do
		if type(key) ~= 'number' or key &lt; 1 then new_opts[key] = val
		else new_opts[key + offs] = val end
	end
	ctx.pipe = new_opts
	return context_iterate(ctx, offs + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to
library.mixing_names_and_values = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end
	local tmp
	local cache, mix_k, mix_v =
		{}, opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$', opts[offs + 2]
	if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then
		for _, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_param_name(val)] = val
		end
	elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_param_name(val)] = tostring(key)
		end
	elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then
		for key in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end
	else
		local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k)
		local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v)
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			tmp = tostring(key)
			for idx = 2, n_parts_k, 2 do
				if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val
				else cnv_k[idx] = tmp end
			end
			for idx = 2, n_parts_v, 2 do
				if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val
				else cnv_v[idx] = tmp end
			end
			cache[get_param_name(table.concat(cnv_k))] =
				table.concat(cnv_v)
		end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining|new parameter name|[sort
--            order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to
library.combining = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	return context_iterate(ctx, combine_parameters(
		ctx,
		function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end,
		'combining'
	))
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort
--            order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to
library.combining_values = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	return context_iterate(ctx, combine_parameters(
		ctx,
		function (key, val, kvs) return val end,
		'combining_values'
	))
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter
--            name|pipe to
library.combining_by_calling = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end
	ctx.params = {
		[get_param_name(opts[offs + 2])] = ctx.frame:expandTemplate{
			title = tname,
			args = ctx.params
		}
	}
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new
--            parameter name|pipe to
library.combining_by_invoking = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	if opts[offs + 3] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	ctx.params = {
		[get_param_name(opts[offs + 3])] =
			tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	}
	return context_iterate(ctx, offs + 4)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter
--            name|pipe to
library.combining_by_magic = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end
	ctx.params = {
		[get_param_name(opts[offs + 2])] =
			ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params)
	}
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|snapshotting|[maximum number]|pipe to
library.snapshotting = function (ctx)
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos +
		make_child(ctx, ctx.params, 'snapshotting'))
end


-- Syntax:  #invoke:params|remembering|[maximum number]|pipe to
library.remembering = function (ctx)
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos +
		make_child(ctx, ctx.oparams, 'remembering'))
end


-- Syntax:  #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to
library.entering_substack = function (ctx)
	local tbl, opts, offs, ncurrparent =
		ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos, ctx.n_parents + 1
	local tn = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl }
	else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end
	ctx.n_parents = ncurrparent
	if tn == 'new' then
		ctx.params = {}
		return context_iterate(ctx, offs + 2)
	end
	local currsnap = ctx.n_children
	if currsnap &gt; 0 then
		ctx.params, ctx.children[currsnap], ctx.n_children =
			ctx.children[currsnap], nil, currsnap - 1
	else
		local newparams = {}
		for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end
		ctx.params = newparams
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 1, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to
library.pulling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end
	local tmp = ctx.n_parents
	local parent = tmp &lt; 1 and ctx.oparams or ctx.parents[tmp]
	tmp = get_param_name(opts[offs + 1])
	if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|recalling|parameter name|pipe to
library.recalling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘recalling’: No parameter to recall was provided', 0) end
	local arg = get_param_name(opts[offs + 1])
	if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|finding|parameter name|pipe to
--[[
library.finding = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘finding’: No parameter to find was provided', 0) end
	local arg = get_param_name(opts[offs + 1])
	local parent
	for idx = ctx.n_parents, 1, -1 do
		parent = ctx.parents[idx]
		if parent[arg] ~= nil then
			ctx.params[arg] = parent[arg]
			return context_iterate(ctx, offs + 2)
		end
	end
	if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end
	return context_iterate(ctx, offs + 2)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|picking|number of parameters to pick|pipe to
--[[
library.picking = function (ctx)
	local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if len == nil or len &lt; 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘picking’: The number of parameters to pick must be an integer greater than zero', 0) end
	if ctx.n_parents &lt; 1 then copy_table_maxn(ctx.params, ctx.oparams, len)
	else copy_table_maxn(ctx.params, ctx.parents[ctx.n_parents], len) end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|detaching_substack|pipe to
library.detaching_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘detaching_substack’: No substacks have been created', 0) end
	local parent = ctx.parents[ncurrparent]
	for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|dropping_substack|pipe to
library.dropping_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘dropping_substack’: No substacks have been created', 0) end
	ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents =
		ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|leaving_substack|pipe to
library.leaving_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘leaving_substack’: No substacks have been created', 0) end
	local currsnap = ctx.n_children + 1
	if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params }
	else ctx.children[currsnap] = ctx.params end
	ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents, ctx.n_children =
		ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1, currsnap
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|merging_substack|pipe to
library.merging_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end
	local parent, child = ctx.parents[ncurrparent], ctx.params
	ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = parent, nil,
		ncurrparent - 1
	for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|rearranging_substacks|...|pipe to
library.rearranging_substacks = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tmp = tonumber(opts[offs + 1])
	if tmp == nil then error(modulename ..
		', ‘rearranging_substacks’: You must specify at least one substack', 0) end
	local argc
	local oldchdn, newchdn, ntot, sid = ctx.children, {}, ctx.n_children, 1
	repeat
		if tmp &gt; ntot or tmp &lt; 1 or math.floor(tmp) ~= tmp then error(modulename ..
			', ‘rearranging_substacks’: Substack #' .. tostring(tmp) .. ' does not exist', 0) end
		if oldchdn[ntot - tmp + 1] == nil then error(modulename ..
			', ‘rearranging_substacks’: Substack #' .. tostring(tmp) .. ' appears multiple times', 0) end
		newchdn[ntot - sid + 1], oldchdn[ntot - tmp + 1], sid =
			oldchdn[ntot - tmp + 1], nil, sid + 1
		tmp = tonumber(opts[offs + sid])
	until tmp == nil
	ctx.children, argc, sid = newchdn, offs + sid, 1
	for idx = 1, ntot do
		tmp = oldchdn[idx]
		if tmp ~= nil then newchdn[sid], sid = tmp, sid + 1 end
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|flushing|pipe to
library.flushing = function (ctx)
	if ctx.n_children &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end
	local parent, currsnap = ctx.params, ctx.n_children
	for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end
	ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|setting_by_flushing|pipe to
library.setting_by_flushing = function (ctx)
	set_strings_from_substack(ctx, ctx, 'setting_by_flushing')
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


	--[[ Functions ]]--
	-----------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|count
library.count = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local retval = 0
	for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end
	if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end
	ctx.text = retval
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2]|
--            [...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value
--            n]|[...]
library.concat_and_call = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end
	ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{
		title = tname,
		args = concat_params(ctx, offs + 1)
	}
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend
--            1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named
--            item n=value n]|[...]
library.concat_and_invoke = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end
	local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{
		title = 'Module:' .. mname,
		args = concat_params(ctx, offs + 2)
	})
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend
--            2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=
--            value n]|[...]
library.concat_and_magic = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end
	ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic,
		concat_params(ctx, offs + 1))
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|value_of|parameter name
library.value_of = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end
	local val
	local key = opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$'
	if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
		key = tonumber(key)
		val = ctx.params[key]
		-- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in
		-- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable)
		if val ~= nil and (
			ctx.subset ~= -1 or key &gt; #ctx.params or key &lt; 1
		) and (
			ctx.subset ~= 1 or (key &lt;= #ctx.params and key &gt; 0)
		) then
			ctx.text = (ctx.header or '') .. val ..
				(ctx.footer or '')
		else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
	else
		val = ctx.params[key]
		if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then ctx.text = (ctx.header
			or '') .. val .. (ctx.footer or '')
		else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
	end
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list
library.list = function (ctx)
	local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss =
			pps, key, kvs, val, nss + 4
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list_values
library.list_values = function (ctx)
	-- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us
	local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		ret[nss + 1], ret[nss + 2], nss = pps, val, nss + 2
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list_maybe_with_names
library.list_maybe_with_names = function (ctx)
	local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or ''
	mixed_flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3],
				ret[nss + 4], nss = pps, '', '', val, nss + 4
		end,
		function (key, val)
			ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3],
				ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|for_each|wikitext
library.for_each = function (ctx)
	local ret, nss, pps, txt =
		{}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[ctx.fnpos + 1] or ''
	local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt)
	flush_params(ctx, function (key, val)
		for idx = 2, n_parts, 2 do
			if skel[idx] then cnv[idx] = val
			else cnv[idx] = tostring(key) end
		end
		ret[nss + 1], nss = pps, nss + 2
		ret[nss] = table.concat(cnv)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2]|
--            [...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end
	local cargs = copy_table_reduced(opts, 1, offs - 1)
	local model, ret, nss, ccs =
		{ title = tname, args = cargs }, {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], cargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append
--            1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|
--            [named param n=value n]|[...]
library.invoke_for_each = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end
	local iargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = iargs }
	local mfunc, ret, nss, ccs =
		require(model.title)[fname], {}, 0, ctx.itersep or ''
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	flush_params(ctx, function (key, val)
		iargs[1], iargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model))
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.magic_for_each = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end
	local ret, nss, ccs, cargs = {}, 0, ctx.itersep or '',
		copy_table_reduced(opts, 1, offs - 1)
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], cargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, cargs)

	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each_value = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end
	local cargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs)
	local model = { title = tname, args = cargs }
	local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.invoke_for_each_value = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end
	local iargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs + 1)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = iargs }
	local mfunc, ret, nss, ccs =
		require(model.title)[fname], {}, 0, ctx.itersep or ''
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	flush_params(ctx, function (key, val)
		iargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model))
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1]|
--            [append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named
--            param n=value n]|[...]
library.magic_for_each_value = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end
	local cargs, ret, nss, ccs =
		copy_table_reduced(opts, 1, offs), {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, cargs)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each_group = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tmp = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tmp == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end
	local model = { title = tmp }
	local bargs, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or ''
	for key, val in pairs(opts) do
		if type(key) ~= 'number' then bargs[key] = val
		elseif key &gt; offs then bargs[key - offs - 1] = val
		elseif key &lt; 1 then bargs[key - 1] = val end
	end
	ctx.params = make_groups(ctx.params)
	flush_params(ctx, function (gid, group)
		for key, val in pairs(bargs) do group[key] = val end
		group[0], model.args, ret[nss + 1], nss = gid, group, ccs,
			nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


	--[[ First-position-only modifiers ]]--
	---------------------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|new|pipe to
static_iface.new = function (child_frame)
	local ctx = context_new(child_frame, 'new')
	ctx.params = {}
	main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 2))
	return ctx.text
end


	--[[ First-position-only functions ]]--
	---------------------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|self
static_iface.self = function (child_frame)
	return child_frame:getParent():getTitle()
end


	--[[ Public metatable of functions ]]--
	---------------------------------------


return setmetatable({}, {
	__index = function (_, query)
		local fname = query:match'^%s*(.*%S)'
		if fname == nil then error(modulename ..
			': You must specify a function to call', 0) end
		local func = static_iface[fname]
		if func ~= nil then return func end
		func = library[fname]
		if func == nil then error(modulename ..
			': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
		return function (child_frame)
			local ctx = context_new(child_frame, fname)
			ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams,
				refparams[fname])
			main_loop(ctx, func)
			return ctx.text
		end
	end
})</text>
      <sha1>edjjks8ayvjip4tl4xpkdb2en7irkcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Dikê, Qoser</title>
    <ns>1</ns>
    <id>183462</id>
    <revision>
      <id>2102541</id>
      <parentid>1449008</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Dikê]] weke [[Gotûbêj:Dikê, Qoser]] guhart</comment>
      <origin>1449008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="huwpk78yjxztmu341yulgbcofht0wxj" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1=
{{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=nayê zanîn}}
}}</text>
      <sha1>huwpk78yjxztmu341yulgbcofht0wxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Dîkê, Gercan</title>
    <ns>1</ns>
    <id>188163</id>
    <revision>
      <id>2102536</id>
      <parentid>1449794</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Dîkê]] weke [[Gotûbêj:Dîkê, Gercan]] guhart</comment>
      <origin>1449794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1=
{{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}}
}}</text>
      <sha1>ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Elî Goran (dengbêj)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>188509</id>
    <revision>
      <id>2102549</id>
      <parentid>1450303</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Elî Goran]] weke [[Gotûbêj:Elî Goran (dengbêj)]] guhart</comment>
      <origin>1450303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="aarttwte3vc1b52xkv2ox8jsd3qfvou" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1=
{{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=}}
}}</text>
      <sha1>aarttwte3vc1b52xkv2ox8jsd3qfvou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Xasê, Bismil</title>
    <ns>1</ns>
    <id>199760</id>
    <revision>
      <id>2102662</id>
      <parentid>1481139</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Xasê]] weke [[Gotûbêj:Xasê, Bismil]] guhart</comment>
      <origin>1481139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="3gif6aym3izfditoazbm2f505h4gq33" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1=
{{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}}
}}</text>
      <sha1>3gif6aym3izfditoazbm2f505h4gq33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Xirbe, Kop</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200048</id>
    <revision>
      <id>2102669</id>
      <parentid>1481500</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Xirbe]] weke [[Gotûbêj:Xirbe, Kop]] guhart</comment>
      <origin>1481500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1=
{{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}}
}}</text>
      <sha1>ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nûdem Hezex</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330420</id>
    <revision>
      <id>2102770</id>
      <parentid>2100326</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <origin>2102770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1716" sha1="gnm4m84ql08kzuoacw25lib5nohzgva" xml:space="preserve">'''Nûdem Hezex''' nivîskar û helbestvanekî kurd e ku di sala 1965an de li [[Hezex]]ê hatiye dinyayê.

== Kurtejiyan ==
Nûdem Hezex di sala 1989an de beşa mamostetiya teknolojiyê ya [[Zanîngeha Gaziyê]] li [[Enqere]]yê qedandiye. Wî 28 salan li [[Mersîn]]ê karê mamostetiyê kiriye û niha [[malnişîn]] e.

Hezex di 2018an de bi [[Xelata Wêjeyê ya Ehmedê Xanî]] bo romana bi navê &quot;Bîr&quot; hate xelatkirin.&lt;ref&gt;https://rudaw.net/kurmanci/categories/culture/1125487&lt;/ref&gt; Di 2020an de romana wî bi navê &quot;Spîroj&quot; ji aliyê weşanên Payîzê ve jî hat çapkirin. Berhemên din ên Hezex ev in: [[Xizêmok]], [[Lîlîstan]] û [[Belalûk]].&lt;ref&gt;[[Xecê Daşxin]] (2021). &quot;Em êşên xwe dixemilînin û bi sloganan vedibêjin. Romanên bextewar tune ne.&quot;, [[Xwebûn]], 55:2021, r. 4.&lt;/ref&gt; Her wiha 17 stranên wî yên gotin û muzîkên wan nivîsî li nav gelek albuman in.&lt;ref&gt;https://diyarname.com/nivis/masimusa_12828&lt;/ref&gt;

== Berhem ==
* ''Belalûk'', roman, 2014, [[Weşanên Do]]
* ''Lîlîstan'', helbest, 2016, [[Weşanên Sinirsiz]] 
* ''Mahser'', helbest, 2017, Weşanên Sinirsiz 
* ''Bîr'', roman, [[Weşanên Dara]], 2018&lt;ref&gt;[[Yaşar Eroglu]] (2021). &quot;Romanên Nûdem Hezex: Mija mêjî.&quot;, [[Xwebûn]], 71:2021, r. 5.&lt;/ref&gt;
* ''Xîzemok. Lênivîska nivîsbêjekî bêziman'', helbesteçîrok, [[Weşanên Sîtav]], 2019
* ''Spîroj. Berfa spî, ji ewrên tarî dibare'', roman, [[Weşanên Payîz]], 2020&lt;ref&gt;[[Yaşar Eroglu]] (2021). &quot;Romanên Nûdem Hezex: Mija mêjî.&quot;, [[Xwebûn]], 71:2021, r. 5.&lt;/ref&gt;
* ''Çello, Sonata Mirinê'', roman, 2024, [[Weşanên Na]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{şitil}}

[[Kategorî:Helbestvanên kurd]]
[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>gnm4m84ql08kzuoacw25lib5nohzgva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102771</id>
      <parentid>2102770</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kurtejiyan */</comment>
      <origin>2102771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="k93pau4fklkyta0xsua8l859owr4ztd" xml:space="preserve">'''Nûdem Hezex''' nivîskar û helbestvanekî kurd e ku di sala 1965an de li [[Hezex]]ê hatiye dinyayê.

== Kurtejiyan ==
Nûdem Hezex di sala 1989an de beşa mamostetiya teknolojiyê ya [[Zanîngeha Gaziyê]] li [[Enqere]]yê qedandiye. Wî 28 salan li [[Mersîn]]ê karê mamostetiyê kiriye û niha [[malnişîn]] e.

Hezex di 2018an de bi [[Xelata Wêjeyê ya Ehmedê Xanî]] bo romana bi navê &quot;Bîr&quot; hate xelatkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://rudaw.net/kurmanci/culture/130420181 |sernav=Encamên xelata wêjeyê ya Ehmedê Xanî eşkere bûn |malper=Rudaw |tarîx=2018-04-13 |roja-gihiştinê=2026-11-09 |ziman=kurmanci |paşnav=RÛDAW}}&lt;/ref&gt; Di 2020an de romana wî bi navê &quot;Spîroj&quot; ji aliyê weşanên Payîzê ve jî hat çapkirin. Berhemên din ên Hezex ev in: [[Xizêmok]], [[Lîlîstan]] û [[Belalûk]].&lt;ref&gt;[[Xecê Daşxin]] (2021). &quot;Em êşên xwe dixemilînin û bi sloganan vedibêjin. Romanên bextewar tune ne.&quot;, [[Xwebûn]], 55:2021, r. 4.&lt;/ref&gt; Her wiha 17 stranên wî yên gotin û muzîkên wan nivîsî li nav gelek albuman in.&lt;ref&gt;https://diyarname.com/nivis/masimusa_12828&lt;/ref&gt;

== Berhem ==
* ''Belalûk'', roman, 2014, [[Weşanên Do]]
* ''Lîlîstan'', helbest, 2016, [[Weşanên Sinirsiz]] 
* ''Mahser'', helbest, 2017, Weşanên Sinirsiz 
* ''Bîr'', roman, [[Weşanên Dara]], 2018&lt;ref&gt;[[Yaşar Eroglu]] (2021). &quot;Romanên Nûdem Hezex: Mija mêjî.&quot;, [[Xwebûn]], 71:2021, r. 5.&lt;/ref&gt;
* ''Xîzemok. Lênivîska nivîsbêjekî bêziman'', helbesteçîrok, [[Weşanên Sîtav]], 2019
* ''Spîroj. Berfa spî, ji ewrên tarî dibare'', roman, [[Weşanên Payîz]], 2020&lt;ref&gt;[[Yaşar Eroglu]] (2021). &quot;Romanên Nûdem Hezex: Mija mêjî.&quot;, [[Xwebûn]], 71:2021, r. 5.&lt;/ref&gt;
* ''Çello, Sonata Mirinê'', roman, 2024, [[Weşanên Na]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{şitil}}

[[Kategorî:Helbestvanên kurd]]
[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>k93pau4fklkyta0xsua8l859owr4ztd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102773</id>
      <parentid>2102771</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kurtejiyan */</comment>
      <origin>2102773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1981" sha1="9it1zp9qjqmfmtxbdktwev2ugogc363" xml:space="preserve">'''Nûdem Hezex''' nivîskar û helbestvanekî kurd e ku di sala 1965an de li [[Hezex]]ê hatiye dinyayê.

== Kurtejiyan ==
Nûdem Hezex di sala 1989an de beşa mamostetiya teknolojiyê ya [[Zanîngeha Gaziyê]] li [[Enqere]]yê qedandiye. Wî 28 salan li [[Mersîn]]ê karê mamostetiyê kiriye û niha [[malnişîn]] e.

Hezex di 2018an de bi [[Xelata Wêjeyê ya Ehmedê Xanî]] bo romana bi navê &quot;Bîr&quot; hate xelatkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://rudaw.net/kurmanci/culture/130420181 |sernav=Encamên xelata wêjeyê ya Ehmedê Xanî eşkere bûn |malper=Rudaw |tarîx=2018-04-13 |roja-gihiştinê=2026-11-09 |ziman=kurmanci |paşnav=RÛDAW}}&lt;/ref&gt; Di 2020an de romana wî bi navê &quot;Spîroj&quot; ji aliyê weşanên Payîzê ve jî hat çapkirin. Berhemên din ên Hezex ev in: [[Xizêmok]], [[Lîlîstan]] û [[Belalûk]].&lt;ref&gt;[[Xecê Daşxin]] (2021). &quot;Em êşên xwe dixemilînin û bi sloganan vedibêjin. Romanên bextewar tune ne.&quot;, [[Xwebûn]], 55:2021, r. 4.&lt;/ref&gt; Her wiha 17 stranên wî yên gotin û muzîkên wan nivîsî li nav gelek albuman in.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://diyarname.com/nivis/masimusa_12828 |sernav=Masî Mûsa |malper=diyarname.com |roja-gihiştinê=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

== Berhem ==
* ''Belalûk'', roman, 2014, [[Weşanên Do]]
* ''Lîlîstan'', helbest, 2016, [[Weşanên Sinirsiz]] 
* ''Mahser'', helbest, 2017, Weşanên Sinirsiz 
* ''Bîr'', roman, [[Weşanên Dara]], 2018&lt;ref&gt;[[Yaşar Eroglu]] (2021). &quot;Romanên Nûdem Hezex: Mija mêjî.&quot;, [[Xwebûn]], 71:2021, r. 5.&lt;/ref&gt;
* ''Xîzemok. Lênivîska nivîsbêjekî bêziman'', helbesteçîrok, [[Weşanên Sîtav]], 2019
* ''Spîroj. Berfa spî, ji ewrên tarî dibare'', roman, [[Weşanên Payîz]], 2020&lt;ref&gt;[[Yaşar Eroglu]] (2021). &quot;Romanên Nûdem Hezex: Mija mêjî.&quot;, [[Xwebûn]], 71:2021, r. 5.&lt;/ref&gt;
* ''Çello, Sonata Mirinê'', roman, 2024, [[Weşanên Na]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{şitil}}

[[Kategorî:Helbestvanên kurd]]
[[Kategorî:Nivîskarên kurd]]</text>
      <sha1>9it1zp9qjqmfmtxbdktwev2ugogc363</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gerîdeya veguhêz a merîdyonel a Atlantîkê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330442</id>
    <revision>
      <id>2102735</id>
      <parentid>2102419</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T04:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* Çavdêrî */</comment>
      <origin>2102735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40295" sha1="2kj8hohm8043h7rpsqlucnj2i3fsz2h" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:OCP07 Fig-6.jpg|thumb|Nexşeya topografîk a deryayên Nordîk û hevzênên bin-polar, ligel herikên rûyî (xêzên temam) û herikên kûr (xêzên qut-qut) ku beşek ji gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê pêk tînin. Rengên xêzan germahiyên nêzîkî nîşan didin.]]
'''Gerîdeya veguhêz a merîdyonel a Atlantîkê''' bi kurtasî ya îngilîzî '''AMOC''' (bi îngilîzî: ''Atlantic meridional overturning circulation'') pergala sereke ya herikên [[Okyanûs|okyanûsê]] ye ku li [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîkê]] di xebatê de ye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; Ew pergal pêkhateyeke sereke ya pergala gera okyanûsên [[Dinya (gerstêrk)|Dinyayê]] ye û di pergala avhewaya gerstêrkê de roleke giring tîne cih. AMOC herikînên Okyanûsa Atlantîkê li ser rûyê avê û di kûrahiyên mezin de vedigire ku ev herikîn ji ber guherînên di avhewayê de, germahî û xwêbûna avê de pêk hatine. Ev herikîn nîvê gera termohalîn a cîhanî pêk tînin ku herikîna herikînên mezin ên okyanûsan vedigire û nîvê din jî gera zivirînê ya [[Okyanûsa Başûr]] vedigire.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.aoml.noaa.gov/noaa-scientists-detect-reshaping-of-the-meridional-overturning-circulation-in-southern-ocean/ |sernav=Scientists Detect a Reshaping of the MOC in the Southern Ocean |malper=NOAA's Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory |tarîx=2023-03-29 |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en-US |paşnav=Communications |pêşnav=AOML}}&lt;/ref&gt;

AMOC ji herikîneke ber bi bakur ve ku ji avên germ û şortir di tebeqeyên jorîn ên Okyanûsa Atlantîkê de pêk hatiye û herikîneke vegerê ye ku ber bi başûr ve ji avên sar, ava kêmtir şor û kûr pêk hatiye. Ava germ a ji başûr şortir e, ji ber ku di herêma tropîkal de rêjeya dûkel bûnê bilindtir e. Ev ava germ û şor tebeqeya jorîn a okyanûsê pêk tîne; lê gava ev tebeqe sar dibe, tîrbûna ava şor zêde dibe û dibe sedem ku ev ava şor ber bi kûrahiyê ve binav bibe ku ev yek beşeke giring ê motora sîstema AMOCê ye. Ev beşên herikînê bi rêya herêmên &quot;zivirîna avê&quot; (overturning) li deryayên Nordîk û Okyanûsa Başûr bi hev ve girêdayî ne. Cihên vê zivirînê bi danûstandina xurt a germî, oksîjena heliyayî, karbon û xurekên din ve girêdayî ne ku ev pêvajo ji bo ekosîstemên okyanûsê û rola wê ya wekê enbarê karbonê (carbon sink) pir girîng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Buckley |pêşnav=Martha W. |paşnav2=Marshall |pêşnav2=John |tarîx=2016 |sernav=Observations, inferences, and mechanisms of the Atlantic Meridional Overturning Circulation: A review |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2015RG000493 |kovar=Reviews of Geophysics |ziman=en |cild=54 |hejmar=1 |rr=5–63 |doi=10.1002/2015RG000493 |issn=1944-9208}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lozier |pêşnav=M. S. |paşnav2=Li |pêşnav2=F. |paşnav3=Bacon |pêşnav3=S. |paşnav4=Bahr |pêşnav4=F. |paşnav5=Bower |pêşnav5=A. S. |paşnav6=Cunningham |pêşnav6=S. A. |paşnav7=de Jong |pêşnav7=M. F. |paşnav8=de Steur |pêşnav8=L. |paşnav9=deYoung |pêşnav9=B. |paşnav10=Fischer |pêşnav10=J. |paşnav11=Gary |pêşnav11=S. F. |paşnav12=Greenan |pêşnav12=B. J. W. |paşnav13=Holliday |pêşnav13=N. P. |paşnav14=Houk |pêşnav14=A. |paşnav15=Houpert |pêşnav15=L. |tarîx=2019 |sernav=A sea change in our view of overturning in the subpolar North Atlantic |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aau6592 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=363 |hejmar=6426 |rr=516–521 |doi=10.1126/science.aau6592}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de guhertinên di hêza AMOCê de dikarin bandoran li gelek hêmanên pergala avhewayê bikin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Guherîna avhewayê dibe ku AMOCê bi rêya zêdebûna germahiya okyanûsê û herikîna ava şirîn a zêde ya ku ber ji helandina pelên qeşayên li [[Grînlenda|Grînlendayê]] ku bi berdewamiya sarbûna Atlantîka Bakur ve girêdayî ye, qels bike. Lêkolînên ku ji nû ve avakirina okyanûsografîkan bikar tînin destnîşan dikin ku ji sala 2015an vir ve, AMOC ji berê şoreşa pîşesaziyê qelstir bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Rahmstorf |pêşnav=Stefan |paşnav2=Box |pêşnav2=Jason E. |paşnav3=Feulner |pêşnav3=Georg |paşnav4=Mann |pêşnav4=Michael E. |paşnav5=Robinson |pêşnav5=Alexander |paşnav6=Rutherford |pêşnav6=Scott |paşnav7=Schaffernicht |pêşnav7=Erik J. |tarîx=2015 |sernav=Exceptional twentieth-century slowdown in Atlantic Ocean overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nclimate2554 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=5 |rr=475–480 |doi=10.1038/nclimate2554 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Caesar |pêşnav=L. |paşnav2=McCarthy |pêşnav2=G. D. |paşnav3=Thornalley |pêşnav3=D. J. R. |paşnav4=Cahill |pêşnav4=N. |paşnav5=Rahmstorf |pêşnav5=S. |tarîx=2021 |sernav=Current Atlantic Meridional Overturning Circulation weakest in last millennium |url=https://www.nature.com/articles/s41561-021-00699-z |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=14 |hejmar=3 |rr=118–120 |doi=10.1038/s41561-021-00699-z |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Li ser beşdariyên nisbî yên faktorên cûda nîqaş heye û ne diyar e ku çiqas ji vê qelsbûnê ji ber guherîna avhewayê an guherbariya xwezayî ya gerandinê di nav hezar salan de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Latif |pêşnav=Mojib |paşnav2=Sun |pêşnav2=Jing |paşnav3=Visbeck |pêşnav3=Martin |paşnav4=Hadi Bordbar |pêşnav4=M. |tarîx=2022 |sernav=Natural variability has dominated Atlantic Meridional Overturning Circulation since 1900 |url=https://www.nature.com/articles/s41558-022-01342-4 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=12 |hejmar=5 |rr=455–460 |doi=10.1038/s41558-022-01342-4 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Kilbourne |pêşnav=K. Halimeda |paşnav2=Wanamaker |pêşnav2=Alan D. |paşnav3=Moffa-Sanchez |pêşnav3=Paola |paşnav4=Reynolds |pêşnav4=David J. |paşnav5=Amrhein |pêşnav5=Daniel E. |paşnav6=Butler |pêşnav6=Paul G. |paşnav7=Gebbie |pêşnav7=Geoffrey |paşnav8=Goes |pêşnav8=Marlos |paşnav9=Jansen |pêşnav9=Malte F. |paşnav10=Little |pêşnav10=Christopher M. |paşnav11=Mette |pêşnav11=Madelyn |paşnav12=Moreno-Chamarro |pêşnav12=Eduardo |paşnav13=Ortega |pêşnav13=Pablo |paşnav14=Otto-Bliesner |pêşnav14=Bette L. |paşnav15=Rossby |pêşnav15=Thomas |tarîx=2022 |sernav=Atlantic circulation change still uncertain |url=https://www.nature.com/articles/s41561-022-00896-4 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=15 |hejmar=3 |rr=165–167 |doi=10.1038/s41561-022-00896-4 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Modelên avhewayê pêşbînî dikin ku AMOC dê di sedsala 21ê de zêdetir qels bibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Summary for Policymakers |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2022 |rr=3–36 |isbn=978-1-009-15796-4 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/ocean-and-cryosphere-in-a-changing-climate/summary-for-policymakers/097A895553D86981DFE6195ADFD3DDA4 |doi=10.1017/9781009157964.001}}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ev herêm ji aliyê herika [[Atlantîkaya Bakur]] ve germ dibin, dibe ku ev qelsbûn germahiya hewaya navînî ya li [[Skandînavya]], [[Brîtanyaya Mezin]] û [[Îrlenda (girav)|Îrlendayê]] kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lenton |pêşnav=Timothy M. |paşnav2=Held |pêşnav2=Hermann |paşnav3=Kriegler |pêşnav3=Elmar |paşnav4=Hall |pêşnav4=Jim W. |paşnav5=Lucht |pêşnav5=Wolfgang |paşnav6=Rahmstorf |pêşnav6=Stefan |paşnav7=Schellnhuber |pêşnav7=Hans Joachim |tarîx=2008-02-12 |sernav=Tipping elements in the Earth's climate system |url=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0705414105 |kovar=Proceedings of the National Academy of Sciences |weşanger=Proceedings of the National Academy of Sciences |cild=105 |hejmar=6 |rr=1786–1793 |doi=10.1073/pnas.0705414105 |pmc=2538841 |pmid=18258748}}&lt;/ref&gt; Qelsbûna AMOCê dibe ku bilindbûna asta deryayê li dora Amerîkaya Bakur jî bileztir bike û hilberîna seretayî ya li Atlantîkaya Bakur kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Schmittner |pêşnav=Andreas |tarîx=2005 |sernav=Decline of the marine ecosystem caused by a reduction in the Atlantic overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nature03476 |kovar=Nature |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=434 |hejmar=7033 |rr=628–633 |doi=10.1038/nature03476 |issn=1476-4687}}&lt;/ref&gt;

Lawazbûna giran a AMOCê dikare bibe sedema hilweşîna gera veguhêzê dibe ku   neguhere û ji ber vê yekê dibe ku bibe yek ji xalên çerxa guhertina dramatîk a di pergala avhewayê de.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Carrington |pêşnav=Damian |paşnav2=editor |pêşnav2=Damian Carrington Environment |tarîx=2026-04-15 |sernav=Critical Atlantic current significantly more likely to collapse than thought |url=https://www.theguardian.com/environment/2026/apr/15/critical-atlantic-current-significantly-more-likely-to-collapse-than-thought |roja-gihiştinê=2026-10-19 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Hatiye texmînkirin ku ev hilweşîn germahiya navînî û rêjeya baran û berfê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi girîngî kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Armstrong McKay |pêşnav=David I. |paşnav2=Staal |pêşnav2=Arie |paşnav3=Abrams |pêşnav3=Jesse F. |paşnav4=Winkelmann |pêşnav4=Ricarda |paşnav5=Sakschewski |pêşnav5=Boris |paşnav6=Loriani |pêşnav6=Sina |paşnav7=Fetzer |pêşnav7=Ingo |paşnav8=Cornell |pêşnav8=Sarah E. |paşnav9=Rockström |pêşnav9=Johan |paşnav10=Lenton |pêşnav10=Timothy M. |tarîx=2022-09-09 |sernav=Exceeding 1.5°C global warming could trigger multiple climate tipping points |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abn7950 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=377 |hejmar=6611 |rr=eabn7950 |doi=10.1126/science.abn7950}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de dibe ku pirbûna bûyerên hewayên ekstrem zêde bike û bandorên din ên giran jî hebin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hansen |pêşnav=James |paşnav2=Sato |pêşnav2=Makiko |paşnav3=Hearty |pêşnav3=Paul |paşnav4=Ruedy |pêşnav4=Reto |paşnav5=Kelley |pêşnav5=Maxwell |paşnav6=Masson-Delmotte |pêşnav6=Valerie |paşnav7=Russell |pêşnav7=Gary |paşnav8=Tselioudis |pêşnav8=George |paşnav9=Cao |pêşnav9=Junji |paşnav10=Rignot |pêşnav10=Eric |paşnav11=Velicogna |pêşnav11=Isabella |paşnav12=Tormey |pêşnav12=Blair |paşnav13=Donovan |pêşnav13=Bailey |paşnav14=Kandiano |pêşnav14=Evgeniya |paşnav15=von Schuckmann |pêşnav15=Karina |tarîx=2016-03-22 |sernav=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2 °C global warming could be dangerous |url=https://acp.copernicus.org/articles/16/3761/2016/ |kovar=Atmospheric Chemistry and Physics |ziman=English |weşanger=Copernicus GmbH |cild=16 |hejmar=6 |rr=3761–3812 |doi=10.5194/acp-16-3761-2016 |issn=1680-7316}}&lt;/ref&gt;
== Awayên giştî ==
[[Wêne:thermohaline_circulation.svg|thumb|AMOC di têkiliya bi gera termohalîn a gerdûnî re]]
Gerandina meridionel a Atlantîkê (AMOC)  pergala sereke ya herikîna Okyanûsa Atlantîkê ye û her wiha beşek ji gerandina termohalîn a gerdûnî ye ku okyanûsên cîhanê bi &quot;kemberek veguhastinê&quot; ya yekane ya danûstandina ava berdewam ve girêdide.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-11-01 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Bi gelemperî di demekê de ku tebeqeyên kûr sartir, tîrtir û şortir in ev ava bi kêmanî germ û kêmtir şor li ser rûyê okyanûsê dimîne ku ev rewş wekê tebeqebûna okyanûsê hatiye zanîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yamaguchi |pêşnav=Ryohei |paşnav2=Suga |pêşnav2=Toshio |tarîx=2019 |sernav=Trend and Variability in Global Upper-Ocean Stratification Since the 1960s |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2019JC015439 |kovar=Journal of Geophysical Research: Oceans |ziman=en |cild=124 |hejmar=12 |rr=8933–8948 |doi=10.1029/2019JC015439 |issn=2169-9291}}&lt;/ref&gt; Ava kûr di encama danûstandineke bi tebeqeya tevlîhevkirî ya okyanûsê re, germ dibe û/an jî şoriya xwe winda dike ku di encamê de tîrbûna avê kêm dibe û ber bi rûyê ava okyanûsê ve bilind dibe. Di navbera tebeqeyên okyanûsan de û di navbera beşên Okyanûsa Cîhanê de cudahiyên germahî û xwêbûnê hene ku ev her du faktor bi hev re bûne sedema gera termohalînê.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku Okyanûsa Pasîfîkê ava zêde yên barana ava şirîn werdigire, li gorî okyanûsên din ên cîhanê şorahiya ava Okyanûsa Pasîfîkê kêm e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Craig |pêşnav=Philip M. |paşnav2=Ferreira |pêşnav2=David |paşnav3=Methven |pêşnav3=John |tarîx=2017-01-01 |sernav=The contrast between Atlantic and Pacific surface water fluxes |url=https://tellusjournal.org/articles/10.1080/16000870.2017.1330454 |kovar=Tellus |ziman=en |cild=69 |hejmar=1 |doi=10.1080/16000870.2017.1330454 |issn=3035-9554}}&lt;/ref&gt; Ji ber vê yekê ava rûyê Okyanûsa Pasîfîkê têra xwe şor nîne ku dakeve kûrahiya zêdetirî çend sed metreyan ku ev jî tê vê wateyê ku divê ava kûrahiya okyanûsê ji cihekî din were.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ava okyanûsê li Atlantîkaya Bakur ji ava Pasîfîkê şortir e ku qismek ji ber ku dûkelbûna berfireh a li ser rûyê erdê xwê di nav ava mayî de kom dike û qismeke din jî ji ber ku qeşaya deryaya nêzîkê çerxa Arktîkê xwê di zivistanê de dema ku diqelişe derdixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://nsidc.org/learn |sernav=Learn {{!}} National Snow and Ice Data Center |malper=nsidc.org |roja-gihiştinê=2026-11-01}}&lt;/ref&gt; Şilbûna dûkelbûyî ya li Atlantîkê berê ku wekê baran vegere, bi lez ji aliyê gerandina atmosferê ve tê birin. Bayên bazirganî vê şilbûnê li seranserê Amerîkaya Navîn û rojhilatê Pasîfîka Bakur vediguhezînin ku li wir wekê baran dibare.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Chunzai |paşnav2=Zhang |pêşnav2=Liping |paşnav3=Lee |pêşnav3=Sang-Ki |tarîx=2013-02-15 |sernav=Response of Freshwater Flux and Sea Surface Salinity to Variability of the Atlantic Warm Pool |url=http://journals.ametsoc.org/doi/10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |kovar=Journal of Climate |ziman=en |cild=26 |hejmar=4 |rr=1249–1267 |doi=10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |issn=0894-8755}}&lt;/ref&gt; Rêzeçiyayên mezin ên wekê Platoya Tîbetî, Çiyayên Kevirî û Andê rê li ber veguhestina şilbûna wekhev vedigerînin Atlantîkê.

Ji ber vê pêvajoyê, ava rûyê Atlantîkê şor dibe û ji ber vê yekê jî tîr dibe ku di dawiyê de ber bi jêr ve diçe û ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) çêdike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Marshall |pêşnav=John |paşnav2=Speer |pêşnav2=Kevin |tarîx=2012 |sernav=Closure of the meridional overturning circulation through Southern Ocean upwelling |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1391 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=3 |rr=171–180 |doi=10.1038/ngeo1391 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Avabûna NADW bi giranî li deryayên Nordîk çêdibe û têkeliyek tevlihev a girseyên avên herêmî yên wekê Ava Serherikîna Tengava Danîmarkayê (DSOW), Ava Serherikîna Îzlenda-Skotlandayê (ISOW) û Ava Serherikîna Deryayên Nordîk vedihewîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yashayaev |pêşnav=Igor |paşnav2=Loder |pêşnav2=John W. |tarîx=2009 |sernav=Enhanced production of Labrador Sea Water in 2008 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2008GL036162 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=36 |hejmar=1 |doi=10.1029/2008GL036162 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Ava Deryaya Labrador jî dibe ku roleke girîng bilîze lê delîlên zêde nîşan didin ku ava li deryayên Labrador û deryayên Irminger bi giranî di nav Gyre ya Atlantîkaya Bakur re digere û bi mayî ya AMOCê re tevliheviyeke hindik heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Ocean, Cryosphere and Sea Level Change |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2023 |rr=1211–1362 |isbn=978-1-009-15788-9 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/climate-change-2021-the-physical-science-basis/ocean-cryosphere-and-sea-level-change/F61263910A16BD9FDE86921E85E1E4D5 |doi=10.1017/9781009157896.011}}&lt;/ref&gt;

NADW (ava kûr a Atlantîkaya Bakur) tebeqeya avê ya herî kûr a Okyanûsa Atlantîkê ye nîne û ava binî ya Antarktîkayê (AABW) di her hewzeke ku ji 4.000 metreyan kûrtir e de ye ku ev av her tim tebeqeya okyanûsê ya herî tîr û herî kûr e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://glossary.ametsoc.org/wiki/antarctic-bottom-water/ |sernav=Antarctic Bottom Water - Glossary of Meteorology |malper=glossary.ametsoc.org |roja-gihiştinê=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; Gava beşên jorîn ên AABWyê ber bi jor ve bilind dibin, ev av tevlî NADWyê dibin û hêza avê zêde dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Pêkhatina NADWyê her wiha destpêka koma jêrîn a gera avê ye. Tevgera daketina ku dibe sedema pêkhatina NADWyê, bi vî girseyeke wekhev a tevgera bilindbûnê (upwelling) tê hevsengkirin. Li Atlantîkaya rojava, veguhastina ekmanê ku zêdebûna tevlîhevkirina tebeqeyên okyanûsê ye û ji ber çalakiya bayê çêdibe, dibe sedema bilindbûneke bihêz a ava li herêmên Herika Kanaryayê û Herika Benguelayê ku ev herik li peravên bakurê rojava û başûrê rojavayê [[Afrîka|Afrîkayê]] cih digirin. Her çend heta girtina rêya deryayî ya [[Amerîkaya Navîn]] di dawiya serdema Pliyosenê de, rewşeke berevajî hebe jî, li gorî daneyên sala 2014an bilindbûna avê li derdora [[Herika Kanaryayê]] ji ya [[Herika Benguelayê]] pir bihêztir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Boessenkool |pêşnav=K. P. |paşnav2=Hall |pêşnav2=I. R. |paşnav3=Elderfield |pêşnav3=H. |paşnav4=Yashayaev |pêşnav4=I. |tarîx=2007 |sernav=North Atlantic climate and deep-ocean flow speed changes during the last 230 years |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2007GL030285 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=34 |hejmar=13 |doi=10.1029/2007GL030285 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Li Atlantîkaya Rojhilat, bilindbûneke berbiçav a avê tenê di mehên diyar ên salê de pêk tê ku ev sedem jî ev e ku li vê herêmê termoklîna (tebeqeya guherîna germahiyê) kûr heye, ji ber vê yekê rewş li vir zêdetir girêdayî germahiya rûyê deryayê ye, ne ku ji ber çalakiya bayê ye. Her wiha çerxeke bilindbûna ava çendsalî jî heye ku bi çerxa El Niño/La Niña re hevaheng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Li-Chiao |paşnav2=Jin |pêşnav2=Fei-Fei |paşnav3=Wu |pêşnav3=Chau-Ron |paşnav4=Hsu |pêşnav4=Huang-Hsiung |tarîx=2017 |sernav=Dynamics of upwelling annual cycle in the equatorial Atlantic Ocean |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2017GL072588 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=44 |hejmar=8 |rr=3737–3743 |doi=10.1002/2017GL072588 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de, ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) ber bi başûr ve diçe û li dawiya başûr a xeta derbasbûna Atlantîkê, nêzîkê ji %80 ji vê avê li Okyanûsa Başûr derdikeve ser rûyê avê ku ev yek avê bi gera zivirî ya Okyanûsa Başûr (SOOC) ve girê dide. Piştê derketina ser rûyê avê, hatiye fêmkirin ku av yek ji du rêyan dişopîne. Ava ku nêzîkî Antarktîkayê derdikeve ser rûyê avê, bi ihtimaleke mezin ji ber qeşaya deryayî ya Antarktîkayê sar dibe û dîsa dadikeve girseyên jêrîn a vê gerê. Beşek ji vê avê tevlê AABW dibe, lê beşê mayî yê herika girseya jêrîn di dawiyê de digihîje kûrahiyên Okyanûsa Pasîfîk û Okyanûsa Hindî. Ava ku li latîtûdên nizm (nêzîktirî ekvatorê) ku qeşa lê tune ye, derdikeve ser rûyê avê, ji ber veguhastina ekmanê (Ekman transport) zêdetir ber bi bakur ve diçe û tevlê girseya jorîn dibe. Ava germ a di girseya jorîn de ji herika vegerê ya ber bi Atlantîka Bakur ve berpirsiyar e  ku ev herik bi piranî li dora peravên Afrîkayê û bi navgîniya arşîpelên Endonezyayê pêk tê. Gava ev av vedigere Atlantîkaya Bakur, sartir û tîrtir dibe, dadikeve binê avê û dîsa tevlê NADWê dibe.

== Rola di pergala avhewayê de ==
[[Wêne:Wang 2022 strong AMOC role.png|thumb|Veguhastina germê ji okyanûsê ber bi atmosferê ve (li aliyê çepê) û zêdebûna rêjeya germa li Okyanûsa Atlantîkê (li aliyê rastê) ku dema AMOC bi hêz e, tê dîtin.]]
Deverên rojbendî beşa herî germ a cîhanê ye û ji ber termodînamîkê, ev germahî ber bi cemseran ve diçe. Piraniya vê germahîyê bi gerandina atmosferê ve tê veguhastin lê herikînên okyanûsê ya germ û rûberî roleke girîng dilîzin. Germahî ji rojbendê ber bi bakur an jî başûr ve diçe; Okyanûsa Atlantîk tekane okyanûs e ku herikîna germahîyê ber bi bakur ve ye. Beşeke mezin a veguhastina germê li Okyanûsa Atlantîkê ji aliyê &quot;Gulf Stream&quot;ê pêk tê ku ev herikeke rûyî ye ku ava germ ji herêma Karîbê ber bi bakur ve dibe. Her çend tevahiya herika Gulf Streamê tenê ji aliyê bayê ve were pêşvebirin jî, beşa wê ya herî bakurî ango Herika Atlantîka Bakur, piraniya germa xwe ji danûstendina termohalîn a di çarçoveya AMOCê de werdigire. Bi vê awayê AMOC heta ji %25ê tevahiya germê ber bi nîvkada bakur ve vediguhêze û di avhewaya derdora bakurê rojavayê Ewropayê de roleke girîng dilîze.

Ji ber ku şêwazên atmosferî jî di veguhastina germê de roleke mezin dileyizin ku ev raman dibêje &quot;ger veguhastina germê bi rêya herikên okyanûsê nebûya, dê avhewaya Ewropaya Bakur bi qasê avhewaya Amerîkaya Bakur a bakur sar bûya&quot; (ango heta 15–20 °C (27–36 °F) sartir) ku bi giştî wekê ramaneke şaş tê dîtin. Her çend lêkolîneke modelkirinê pêşniyar kiriye ku hilweşîna AMOCê dikare di nava sedsalekê de bibe sedema sarbûneke mîna Serdema Qeşayê ku berfirehbûna qeşaya deryayê û çêbûna girseyên cemedan jî di nav de ne lê rastbûna van encaman cihê gumanê ye. Li ser vê yekê lihevkirinek heye ku AMOC, Ewropaya Bakur û Ewropaya Rojava ji ya ku dê di rewşeke din de bûya, germtir dihêle û ev cudahî li gorî herêmê di navbera 4 °C û 10 °C de diguhere. Wek mînak lêkolînên li ser Herika Floridayê (Florida Current) nîşan didin ku Herika Kendavê (Gulf Stream) di navbera salên 1200 û 1850î de, ji ber zêdebûna xwêbûna rûyê avê, bi qasê ji %10 lawaztir bûye û ev yek bi ihtîmaleke mezin bûye sedema wan şert û mercên ku wekê &quot;Serdema Qeşayê ya Biçûk&quot; (Little Ice Age) hatine naskirin.

AMOC bi du awayên sereke Okyanûsa Atlantîkê vediguherîne depoyeke karbona bi bandortir. Ya yekem, tevgera hilkişîna avê, mêjerên mezin ên xurekên pêwîst digihîne avên rûyê okyanûsê; ev yek piştgiriyê dide mezinbûna fîtoplanktonan ku di encamê de hilberîna seretayî ya deryayî û mêjera giştî ya fotosentezê li avên rûyê okyanûsê zêde dike. Ya duyem jî di ava ku ji kûrahiyê derdikeve rûyê avê de, asta karbona heliyayî kêm e; sedem jî ew e ku ev av bi gelemperî 1000 salî ye û rastî zêdebûna {{CO2}} ya ku ji ber çalakiyên mirovan di atmosferê de pêk hatiye, nehatiye. Ev av li gorî avên rûyî yên ku bi karbonê zêdetir têr bûne, mêjerên mezintir karbonê dikişîne nava xwe û dema ku ev av ber bi kûrahiyê ve diçe, rê li ber wê tê girtin ku karbonê dîsa berdide atmosferê. Her çend Okyanûsa Başûr bi awayekî berbiçav mezintirîn depoya karbona okyanûsan be jî, Atlantîka Bakur di nîvkada bakur de depoya karbona herî mezin e.
=== Guherînên ji nişka ve ku di dema Pleystosena dereng de pêk hatiye ===
Ji ber ku gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê (AMOC) bi rêzetêkiliyên di navbera tebeqeyên ava okyanûsa xwedî germahî û şoriya cûda ve girêdayî ye ku ev pergal ne statîk e; berevajî vê, ew rastê guherînên biçûk û periyodîk û her wiha guherînên mezin û demdirêj hatiye ku ev jî encama bandorên derveyî ne. Gelek ji van guherînan di serdema pleîstosena Dereng (ji 126.000 heta 11.700 sal berê) de pêk hatine ku ev serdem, qonaxa dawî ya jeolojîk ê berî serdema heyî an jî holosenê bû. Her wiha ev serdem, serdema qeşaya dawî jî vedigire ku di zimanê rojane de wekê &quot;serdema qeşaya dawî&quot; hatiye naskirin. Di vê serdemê de, di navbera nîvkoşeyên cîhanê de bîstûpênc guherînên guhertinên germa ji nişka ve çêbûne ku ev guherîn wekê bûyerên Dansgaard–Oeschger (bûyerên D-O) hatine binavkirin. Navê wan ji Willi Dansgaard û Hans Oeschger hatiye ku di salên 1980î de bi analîzkirina mînakên qeşayên ji Grînlendayê, vê bûyerê keşif kirine.

Bûyerên D-O bi taybetî bi germbûna bilez a di navbera 8 °C û 15 °C de têne naskirin ku di nava çend dehsalan de li Grînlendayê pêk hatiye. Germbûn li tevahiya herêma Atlantîka Bakur jî çêbûye lê di heman demê de, di van bûyeran de li Okyanûsa Başûr sarbûneke bi heman astê pêk hatiye. Ev rewş bi bihêz bûna AMOCê re hevaheng e ku vê awayê pergala germê ji nîvkoveke dinyayê vediguhezîne nîvkova din a Dinyayê. Germbûna nîvkova bakur bûye sedema helîna qeşayan û wisa dixuyê ku gelek bûyerên D-O bi bûyerên Heinrichê re bi dawî bûne ku di van van bûyeran de, girseyên mezin ên qeşayê ji qeşaya Laurentide ya wê demê qut bûne û ketine nav okyanûsê. Her ku ev girseyên qeşayê di okyanûsê de diheliyan, ava okyanûsê şirîntir (kêmtir şor) bûye û ev yek jî bûye sedema lawazbûna gera avê û rawestana germbûna D-Oyê.

Heya roja îro jî ravekirinek hevbeş tune ye ka çima AMOC ewqas guheriye ku bi taybetî ev guherîn tenê di vê serdema qeşayê de pêk hatiye. Hîpotezên hevpar şêwazên çerxî yên guherîna şorbûna li Atlantîka Bakur an jî çerxek şêwaza bayê ji ber mezinbûn û kêmbûna pelên qeşayê yên herêmê vedihewîne ku têra xwe mezin in ku bandorê li şêwazên bayê bikin. Li gorî lêkolînên ji dawiya salên 2010an ve hatiye pêşniyarkirin ku AMOC di serdemên hebûna qatên berfa berfireh û asta kêm a {{CO2}}yê de, herî zêde ji guhertinan re hesas e ku ev yek jî serdema qeşaya dawî kiriye &quot;demeke herî guncaw&quot; ê ji bo guherînên bi vî rengî. Hatiye pêşniyar kirin ku germbûna nîvkada başûr ji ber ku avên germtir ber bi bakur ve bi rêya gera termohalînê ya giştî belav bûne dê şêwazê bide destpêkirin. Delîlên paleoklîmayê niha ne ewqas bihêz in ku bibêjin ka bûyerên D-O bi guhertinên di AMOCê de dest pê kirine an jî AMOC di bersiva tetikek din de guheriye. Wek mînak hinek lêkolîn pêşniyar dikin ku guhertinên di bergê qeşaya deryayê de bûyerên D-O dane destpêkirin ji ber ku ew ê bandorê li germahiya avê û gerê bi rêya bersiva cemed-albedo bikin.

Bûyerên D-O bi rêza berevajî hatine hejmartin ku hejmarên herî mezin ê ji bo bûyerên herî kevn hatine diyarkirin. Bûyera duyem a ji dawiyê, ango bûyera Dansgaard–Oeschger 1, nêzîkî 14.690 sal berê qewimiye û nîşana derbasbûna ji serdema &quot;Oldest Dryas&quot; (dryasa herî kevn) ji bo serdema navber a Bølling–Allerød e ku ev serdem heta 12.890 salên beriya niha berdewam kiriye. Navê wê ji du cihên li Danîmarkayê hatiye girtin ku tê de fosîlên riwekan hatine dîtin ku ev riwek tenê di serdemeke bi kêmî germ a nîvkada bakur de dikaribûn bijîn. Germbûna mezin a li nîvkada bakur, bi sarbûna li nîvkada başûr re hevseng bû, ji ber vê yekê di germahiya cîhanî de guherîneke berbiçav çênebûye ku ev rewş bi guherînên di AMOCê (Circilana Meridyonel a Atlantîkê) re lihevhatiye. Di heman demê de destpêka vê serdemê bûye sedema bilindbûna asta deryayê ku ev yek ji ber hilweşîna qeşayê pêk hatiye û wekê &quot;Meltwater pulse 1A&quot; (pêla ava heliyayî 1A) hatiye binavkirin.

Qonaxên Bølling û Allerød ên serdema navbera qeşayê bi du sedsalan ji hev cuda bûne ku sarbûna nîvkada bakur, germbûna nîvkada başûr ku wekê Dryasên Kevintir hatine zanîn ji ber ku kulîlka Arktîkê Dryas octopetala li cihê ku daristan di dema navbera qeşayê de mezin bûn serdest bûn. Dema ku germahiyên nîvkada bakur vegeriyan astên nêzîkî qeşayê, dibe ku di nav deh salan de, serdema navbera qeşayê bi destpêkirina serdema Dryasên Ciwan (YD) (12.800-11.700 sal berê) bi dawî bûye. Ev jî ji ber hêdîbûna AMOC a ji nişke be qewimiye ku bi awayekê din dişibe bûyerên Heinrichê ku ji ber nûbûna ji ber windabûna qeşayê ku ji ber qata qeşaya Laurentide çêbûye. Berevajî bûyerên Heinrich ên rastîn, herikînek mezin a ava heliyayî di Çemê Mackenzie re li cihê ku niha Kanada ye hebûye lê cihê ku windabûna girseyî ya qeşayê pêk hatiye pêk nehatiye. Guhertinên mezin di rejîma barînê de, wekê veguheztina herêma hevgirtina întertropîkal ber bi başûr ve, zêdebûna baranê li Amerîkaya Bakur û zuwabûna Amerîkaya Başûr û Ewropayê, çêbûne. Germahiya gerdûnî dîsa di dema Dryasên Ciwan de bi zorê guheriye û germbûna demdirêj, piştê qeşayê piştê ku ew bi dawî bûye, careke din dîsa ji nû ve dest pê kiriye.

== Stabilîte û lawazî ==
[[Wêne:Kim 2022 classic Stommel tipping.png|thumb|Di modelên klasîk ên qutîkî yên stommel de, guherîna krîtîk a AMOCê (AMOC tipping) an ji ber zêdebûneke mezin a qebareya ava şirîn pêk tê ku ev yek gera avê dide rawestandin (B-tipping) – an jî ji ber zêdebûneke biçûktir pêk tê ku di vê rewşê de guherbarbûna xwezayî ya gera avê dibe sedem ku pergal hilweşe (N-tipping). Her ku têketina ava şirîn zêde dibe, îhtîmala pêkhatina N-tippingê jî zêde dibe. Heke ev îhtîmal bigihîje %100î, wê demê B-tipping pêk tê.]]
AMOC heya 34 milyon sal berê tune bû. Di piraniya dîroka Erdê de, gera serûbinî ya li nîvkada bakur li Bakurê Pasîfîkê çêbûye. Dema ku deriyê Arktîkê-Atlantîkê girtî bû, delîlên paleoklîmayê nîşan didin ku guheztina gera serûbinî ji Pasîfîkê ber bi Atlantîkê ve 34 milyon sal berê di veguherîna eosen-olîgosenê de pêk hatiye. Vê girtinê bi bingehîn avahiya gera termohalînê guherandiye ku hinek lêkolîneran pêşniyar kirine ku guherîna avhewayê dibe ku di dawiyê de vê guheztinê berevajî bike û gera Pasîfîkê piştî ku AMOC raweste ji nû ve saz bike. Guherîna avhewayê bi germbûna ava rûyê erdê wekê encamek nehevsengiya enerjiya erdê û bi kêmkirina şorbûna ava rûyê erdê ji ber zêdekirina rêjeyên mezin ên ava nû yê ji helandina qeşayê ku bi piranî ji Grînlendayê û bi zêdebûna barîna li ser Atlantîka Bakur bandoran li AMOC dike. Her du sedem jî dê cûdahiya di navbera tebeqeyên rûyê erdê û kûr de zêde bikin û bi vê awayê bilindbûn û daketina ku gerokê dimeşîne dijwartir dike.

Di salên 1960an de Henry Stommel ku piraniya lêkolînên li ser AMOCê kiriye, bi modela ku paşê wekê modela Stommel Box hatiye zanîn ku fikra Bifurkasyona Stommel daye zanîn ku tê de AMOC dikare di rewşek bi hêz de hebe mîna ku di tevahiya dîroka tomarkirî de heye an jî bi bandor hilweşe rewşek pir qelstir û baş nebe heya ku germbûn û/an jî jinûvekirina zêde ya ku bûye sedema hilweşînê kêm nebe. Germbûn û jinûvekirin dikarin rasterast bibin sedema hilweşînê an jî gera avê qels bikin heya rewşek ku guherînên wê yên asayî dikarin wê ji xala guheztinê derbas bikin. Îhtîmala ku AMOC pergalek du-îstîqrar e ku an &quot;vekirî&quot; an &quot;vemirî&quot; ye û dikare ji nişke ve hilweşe, ji demê ve mijarek nîqaşa zanistî ye.
=== Modelkirina hilweşîna AMOCê ===
[[Wêne:Nobre 2023 AMOC 4X BESM.png|thumb|Di modeleke avhewaya berfireh û asayî de, AMOC bi qasê 500 salan gelekî qels dibe, lê bi temamî hilweşîn çênabe; ev yek heta di senaryoyeke ceribandinê de jî wisa ye ku tê de asta {{CO2}}yê ji nişka ve bi qasê çar caran zêde dibe. Hinek nîgeranî hene ku dibêjin ev cure sîmulasyon zêde bi îstîkrar e.]]
Hinek modelên ku piştê xebata Stommel hatine pêşxistin, pêşniyar dikin ku AMOC dikare di navbera hêza xwe ya temam de û hilweşîna xwe ya temam de, xwediyê yek an çend rewşên aram ên navîn be. Ev rewş zêdtir di &quot;modelên erdê ya bi tevliheviya navîn&quot; (EMICs) de tê dîtin ku modelên ku bala xwe didin ser beşên taybet ên pergala avhewayê (wekê AMOC) û beşên din li ber çavan nagirin ku li şûna ku di &quot;modelên gera giştî&quot; (GCMs) de be; modelên ku ji bo simulasyona tevahiya avhewayê wekê &quot;standarda zêrîn&quot; têne hesibandin lê pir caran neçar dimînin ku hinek têkiliyan hêsan bikin. GCM bi gelemperî nîşan didin ku AMOC xwedî rewşek hevsengiyê ya yekane ye û hilweşîna wê dijwar an ne mumkin e. Lêkolîneran fikarên xwe anîne ziman ku ev berxwedana modelkirî ya li hember hilweşînê tenê ji ber ku simulasyonên GCM meyla wan heye ku qebareyên mezin ên ava şirîn ber bi cemsera bakur ve beralî bikin ku li wir ew êdî bandorê li gerandinê nake lê ev yek di xwezayê de çênabe.

Di sala 2024an de sê lêkolîneran bi yek ji modelên sîstema erdê ya civakî (CIMP) simulasyonek pêk anîne ku tê de hilweşîneke klasîk a AMOC çêbûye ku mîna di modelên tevliheviya navîn de diqewime. Berevajî hinek simulasyonên din, wan model di cih de rûbirûyî astên avên heliyayî yên ne-rastîn nekirine lê bi awayekê gav bi gav mîqdara têketinê zêde kirine. Simulasyona wan, berî ku hilweşîn pêk were, zêdetirî 1700 salan berdewam kiriye; di dawiyê de, ew gihîştine astên avên heliyayî yên ku bi bilindbûna asta deryayê ya bi rêjeya 6 cm di salê de wekhev in ku ev yek nêzîkê 20 car zêdetir ê ji bilindbûna asta deryayê ya 2.9 mm ku di salê de di navbera salên 1993 û 2017an de pêk hatiye û her wiha gelekî zêdetir e ku ji her asteke ku wekê pêkan an maqûl hatiye dîtin. Zanyarên din li hev kirine ku encamên vê lêkolînê bi taybetî di eyarkirina lêkolînên realîsttir de alîkar bin, nemaze gava ku daneyên çavdêriya baştir peyda bibin.

[[Wêne:Van Westen 2024 AMOC collapse graph.jpg|thumb|Di lêkolîneke de, hilweşîna AMOCê di modeleke gera giştî ya temam de, tenê piştî ku model nêzîkê 2000 salan xebitî û qebareyên ava şirîn (bi yekeya Sv) gihîştin astên gelek bilind, pêk tê. Her çend ev şert û merc ne rastîn bin jî, dibe ku model bi awayekê ne rastîn bi rêve biçe; her wiha, bêyî çavdêriyên zêdetir ên ji cîhana rastîn, encamên wê yên temam ne diyar in.]]
Ji ber ku ew gera avê ber bi herikîna ava şirîn a nerastî ya sekan ve dixin, hinek lêkolîn nîşan didin ku pêşbîniyên klasîk ên EMICê ber bi hilweşîna AMOCê ve meyldar in. Di lêkolînekê de, cudahiya di navbera herikîna ava şirîn a sekan û guhêrbar de hilweşîna gera xwînê di EMIC a Bifurkasiyona Stommel a tîpîk de ji 1.000 salan zêdetir dereng xistiye. Lêkolîneran gotin ku ev simulasyon bi ji nû ve avakirina bersiva AMOC a li hember pulsa Meltwater 1A 13.500-14.700 sal berê re lihevhatîtir e û derengketineke bi heman rengê dirêj nîşan dide. Dema  bilindbûna asta deryayê dora 50 m bû, di sala 2022an de ji nû ve avakirineke paleokeanografîk bandorek sinorkirî ji hêza ava şirîn a mezin a kêmbûna qeşaya holosena dawîn a ~11.700-6.000 sal berê dîtiye. Wê pêşniyar kiriye ku piraniya modelan bandorên hêza ava şirîn li ser AMOCê zêde texmîn dikin. Ger AMOC ji ya ku bi gelemperî tê fêmkirin zêdetir bi hêza bayê ve girêdayî be ku bi germbûnê re bi kêmî hindik diguhere, di wî demê de dibe ku ew li hember hilweşînê berxwedêrtir be. Li gorî hinek lêkolîneran, gera hilweşîna Okyanûsa Başûr a (SOOC) kêmtir lêkolînkirî dibe ku ji AMOC zêdetir ji bo hilweşînê xeternak be.

Modelên sîstema Erdê ya hêjayî ya bilind nîşan didin ku hilweşîn ne pêkan e û tenê astên bilind ên germbûnê (≥4 °C) ku heya piştê sala 2100an demek dirêj berdewam bike, ev hilweşîn dikare pêk were. Di heman demê de hinek lêkolînên paleokeanografîk piştgirîya vê ramanê dikin. Hinek lêkolîner din jî ditirsin ku modelên tevlihev pir berbiçav in û pêşbîniyên tevliheviya kêmtir ên ku ber bi hilweşînek zûtir ve nîşan didin rasttir in. Yek ji wan pêşbîniyan pêşniyar dike ku hilweşîna AMOCê dikare li dora sala 2065an çêbibe (ji sala 2057an di tebaxa sala 2025an de hatiye nûvekirin) lê gumana gelek zanyar ji bo vê pêşbîniyê heye. Hinek lêkolîn jî pêşniyar dikin ku gera serûbin a Okyanûsa Başûr dibe ku ji AMOCê zêdetir meyla wê ya hilweşînê hebe. Di cotmeha sala 2024an de 44 zanyarên avhewayê nameyek vekirî weşandine û îdia kirine ku li gorî lêkolînên zanistî yên di çend salên borî de, xetera hilweşîna AMOCê pir kêm hatiye texmînkirin, ew dikare di çend dehsalên pêş de çêbibe, nemaze ji bo welatên nordîkî bandorên wêrankar bi xwe re bîne. Zanyaran bang li welatên nordîkî kirind ku bicîhanîna peymana parîsê misoger bikin ku pêşî li vê hilweşandinê bigirin. Lêkolînek pêş-çapkirinê ya meha çileya sala 2026an ku modela çareseriya bilind bikar tîne nîşan dide ku hilweşîna AMOCê dibe ku ji ya ku ji hêla simulasyonên berê ve hatiye pêşniyar kirin, pirtir bi îhtîmal be û behsa hesasiyeteke bilindtir a ji bo herikîna ava helandî dike ku ji simulasyonên berê hatiye girtin.

== Trend ==
Heta sala 2024an di navbera çavdêriyên ku hêdîbûna gerandinê nîşan didan û modelên avhewayê yên ku gerandina sekan nîşan didan de nakokî hebû. Di meha mijdara sala 2024an de, Nature Geoscience lêkolînek weşandiye ku di vê lêkolînê de hewl daye ku pirsgirêkê çareser bike. Zanyaran &quot;modelên okyanûs-derya-qeşa yên girêdayî yên pergala Erdê û pergalên ku destûrê didin gergerînekan&quot; bi kar anîne. Piştre çavdêrî û model pir çêtir li hev hatine. Lêkolînên ji sala 1950an vir ve hêdîbûneke 0,46 sverdrup di dehsalê de dîtine.
=== Çavdêrî ===
Ji sala 2004an ve bi rêya RAPIDê pergaleke amûrên girêdayî ku li cihê xwe, li 26°N a Okyanûsa Atlantîkê hatiye bicihkirin, li vir çavdêriyên rasterast ên li ser hêza AMOCê têne wergirtin. Ji bo ku daneyên çavdêriyê kêrhatî bin, pêwîst e ew di demek dirêj de bêne komkirin. Ji ber vê yekê hinek lêkolîneran hewl dane ku li ser bingeha çavdêriyên di pîvaneke biçûktir de pêşbîniyan bikin; wek mînak, di meha gulana sala 2005an de, lêkolîneke ku ji aliyê Peter Wadhams ve bi rêya amûrên din bin avê de hatibû kirin, di Deryaya Grînlendayê de ku beşeke biçûk a pergala AMOCê ye, diyardeya daketina avê nîşan daye. Di vê pêvajoyê de ku bi navgîniya stûnên avên mezin (avên ku jê re &quot;bacane&quot; ango &quot;chimneys&quot; tê gotin) dihat pîvan, veguhestina avê ber bi kûrahiyê ve di asta kêmtirî çaryeka hêza xwe ya asayî de bû.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}


[[en:Atlantic meridional overturning circulation]]
[[Kategorî:Okyanûsnasî]]</text>
      <sha1>2kj8hohm8043h7rpsqlucnj2i3fsz2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102736</id>
      <parentid>2102735</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T04:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2102736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40937" sha1="cvo88evrdm0fjqkkq6tms5v3ded37ak" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:OCP07 Fig-6.jpg|thumb|Nexşeya topografîk a deryayên Nordîk û hevzênên bin-polar, ligel herikên rûyî (xêzên temam) û herikên kûr (xêzên qut-qut) ku beşek ji gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê pêk tînin. Rengên xêzan germahiyên nêzîkî nîşan didin.]]
'''Gerîdeya veguhêz a merîdyonel a Atlantîkê''' bi kurtasî ya îngilîzî '''AMOC''' (bi îngilîzî: ''Atlantic meridional overturning circulation'') pergala sereke ya herikên [[Okyanûs|okyanûsê]] ye ku li [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîkê]] di xebatê de ye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; Ew pergal pêkhateyeke sereke ya pergala gera okyanûsên [[Dinya (gerstêrk)|Dinyayê]] ye û di pergala avhewaya gerstêrkê de roleke giring tîne cih. AMOC herikînên Okyanûsa Atlantîkê li ser rûyê avê û di kûrahiyên mezin de vedigire ku ev herikîn ji ber guherînên di avhewayê de, germahî û xwêbûna avê de pêk hatine. Ev herikîn nîvê gera termohalîn a cîhanî pêk tînin ku herikîna herikînên mezin ên okyanûsan vedigire û nîvê din jî gera zivirînê ya [[Okyanûsa Başûr]] vedigire.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.aoml.noaa.gov/noaa-scientists-detect-reshaping-of-the-meridional-overturning-circulation-in-southern-ocean/ |sernav=Scientists Detect a Reshaping of the MOC in the Southern Ocean |malper=NOAA's Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory |tarîx=2023-03-29 |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en-US |paşnav=Communications |pêşnav=AOML}}&lt;/ref&gt;

AMOC ji herikîneke ber bi bakur ve ku ji avên germ û şortir di tebeqeyên jorîn ên Okyanûsa Atlantîkê de pêk hatiye û herikîneke vegerê ye ku ber bi başûr ve ji avên sar, ava kêmtir şor û kûr pêk hatiye. Ava germ a ji başûr şortir e, ji ber ku di herêma tropîkal de rêjeya dûkel bûnê bilindtir e. Ev ava germ û şor tebeqeya jorîn a okyanûsê pêk tîne; lê gava ev tebeqe sar dibe, tîrbûna ava şor zêde dibe û dibe sedem ku ev ava şor ber bi kûrahiyê ve binav bibe ku ev yek beşeke giring ê motora sîstema AMOCê ye. Ev beşên herikînê bi rêya herêmên &quot;zivirîna avê&quot; (overturning) li deryayên Nordîk û Okyanûsa Başûr bi hev ve girêdayî ne. Cihên vê zivirînê bi danûstandina xurt a germî, oksîjena heliyayî, karbon û xurekên din ve girêdayî ne ku ev pêvajo ji bo ekosîstemên okyanûsê û rola wê ya wekê enbarê karbonê (carbon sink) pir girîng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Buckley |pêşnav=Martha W. |paşnav2=Marshall |pêşnav2=John |tarîx=2016 |sernav=Observations, inferences, and mechanisms of the Atlantic Meridional Overturning Circulation: A review |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2015RG000493 |kovar=Reviews of Geophysics |ziman=en |cild=54 |hejmar=1 |rr=5–63 |doi=10.1002/2015RG000493 |issn=1944-9208}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lozier |pêşnav=M. S. |paşnav2=Li |pêşnav2=F. |paşnav3=Bacon |pêşnav3=S. |paşnav4=Bahr |pêşnav4=F. |paşnav5=Bower |pêşnav5=A. S. |paşnav6=Cunningham |pêşnav6=S. A. |paşnav7=de Jong |pêşnav7=M. F. |paşnav8=de Steur |pêşnav8=L. |paşnav9=deYoung |pêşnav9=B. |paşnav10=Fischer |pêşnav10=J. |paşnav11=Gary |pêşnav11=S. F. |paşnav12=Greenan |pêşnav12=B. J. W. |paşnav13=Holliday |pêşnav13=N. P. |paşnav14=Houk |pêşnav14=A. |paşnav15=Houpert |pêşnav15=L. |tarîx=2019 |sernav=A sea change in our view of overturning in the subpolar North Atlantic |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aau6592 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=363 |hejmar=6426 |rr=516–521 |doi=10.1126/science.aau6592}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de guhertinên di hêza AMOCê de dikarin bandoran li gelek hêmanên pergala avhewayê bikin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Guherîna avhewayê dibe ku AMOCê bi rêya zêdebûna germahiya okyanûsê û herikîna ava şirîn a zêde ya ku ber ji helandina pelên qeşayên li [[Grînlenda|Grînlendayê]] ku bi berdewamiya sarbûna Atlantîka Bakur ve girêdayî ye, qels bike. Lêkolînên ku ji nû ve avakirina okyanûsografîkan bikar tînin destnîşan dikin ku ji sala 2015an vir ve, AMOC ji berê şoreşa pîşesaziyê qelstir bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Rahmstorf |pêşnav=Stefan |paşnav2=Box |pêşnav2=Jason E. |paşnav3=Feulner |pêşnav3=Georg |paşnav4=Mann |pêşnav4=Michael E. |paşnav5=Robinson |pêşnav5=Alexander |paşnav6=Rutherford |pêşnav6=Scott |paşnav7=Schaffernicht |pêşnav7=Erik J. |tarîx=2015 |sernav=Exceptional twentieth-century slowdown in Atlantic Ocean overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nclimate2554 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=5 |rr=475–480 |doi=10.1038/nclimate2554 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Caesar |pêşnav=L. |paşnav2=McCarthy |pêşnav2=G. D. |paşnav3=Thornalley |pêşnav3=D. J. R. |paşnav4=Cahill |pêşnav4=N. |paşnav5=Rahmstorf |pêşnav5=S. |tarîx=2021 |sernav=Current Atlantic Meridional Overturning Circulation weakest in last millennium |url=https://www.nature.com/articles/s41561-021-00699-z |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=14 |hejmar=3 |rr=118–120 |doi=10.1038/s41561-021-00699-z |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Li ser beşdariyên nisbî yên faktorên cûda nîqaş heye û ne diyar e ku çiqas ji vê qelsbûnê ji ber guherîna avhewayê an guherbariya xwezayî ya gerandinê di nav hezar salan de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Latif |pêşnav=Mojib |paşnav2=Sun |pêşnav2=Jing |paşnav3=Visbeck |pêşnav3=Martin |paşnav4=Hadi Bordbar |pêşnav4=M. |tarîx=2022 |sernav=Natural variability has dominated Atlantic Meridional Overturning Circulation since 1900 |url=https://www.nature.com/articles/s41558-022-01342-4 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=12 |hejmar=5 |rr=455–460 |doi=10.1038/s41558-022-01342-4 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Kilbourne |pêşnav=K. Halimeda |paşnav2=Wanamaker |pêşnav2=Alan D. |paşnav3=Moffa-Sanchez |pêşnav3=Paola |paşnav4=Reynolds |pêşnav4=David J. |paşnav5=Amrhein |pêşnav5=Daniel E. |paşnav6=Butler |pêşnav6=Paul G. |paşnav7=Gebbie |pêşnav7=Geoffrey |paşnav8=Goes |pêşnav8=Marlos |paşnav9=Jansen |pêşnav9=Malte F. |paşnav10=Little |pêşnav10=Christopher M. |paşnav11=Mette |pêşnav11=Madelyn |paşnav12=Moreno-Chamarro |pêşnav12=Eduardo |paşnav13=Ortega |pêşnav13=Pablo |paşnav14=Otto-Bliesner |pêşnav14=Bette L. |paşnav15=Rossby |pêşnav15=Thomas |tarîx=2022 |sernav=Atlantic circulation change still uncertain |url=https://www.nature.com/articles/s41561-022-00896-4 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=15 |hejmar=3 |rr=165–167 |doi=10.1038/s41561-022-00896-4 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Modelên avhewayê pêşbînî dikin ku AMOC dê di sedsala 21ê de zêdetir qels bibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Summary for Policymakers |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2022 |rr=3–36 |isbn=978-1-009-15796-4 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/ocean-and-cryosphere-in-a-changing-climate/summary-for-policymakers/097A895553D86981DFE6195ADFD3DDA4 |doi=10.1017/9781009157964.001}}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ev herêm ji aliyê herika [[Atlantîkaya Bakur]] ve germ dibin, dibe ku ev qelsbûn germahiya hewaya navînî ya li [[Skandînavya]], [[Brîtanyaya Mezin]] û [[Îrlenda (girav)|Îrlendayê]] kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lenton |pêşnav=Timothy M. |paşnav2=Held |pêşnav2=Hermann |paşnav3=Kriegler |pêşnav3=Elmar |paşnav4=Hall |pêşnav4=Jim W. |paşnav5=Lucht |pêşnav5=Wolfgang |paşnav6=Rahmstorf |pêşnav6=Stefan |paşnav7=Schellnhuber |pêşnav7=Hans Joachim |tarîx=2008-02-12 |sernav=Tipping elements in the Earth's climate system |url=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0705414105 |kovar=Proceedings of the National Academy of Sciences |weşanger=Proceedings of the National Academy of Sciences |cild=105 |hejmar=6 |rr=1786–1793 |doi=10.1073/pnas.0705414105 |pmc=2538841 |pmid=18258748}}&lt;/ref&gt; Qelsbûna AMOCê dibe ku bilindbûna asta deryayê li dora Amerîkaya Bakur jî bileztir bike û hilberîna seretayî ya li Atlantîkaya Bakur kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Schmittner |pêşnav=Andreas |tarîx=2005 |sernav=Decline of the marine ecosystem caused by a reduction in the Atlantic overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nature03476 |kovar=Nature |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=434 |hejmar=7033 |rr=628–633 |doi=10.1038/nature03476 |issn=1476-4687}}&lt;/ref&gt;

Lawazbûna giran a AMOCê dikare bibe sedema hilweşîna gera veguhêzê dibe ku   neguhere û ji ber vê yekê dibe ku bibe yek ji xalên çerxa guhertina dramatîk a di pergala avhewayê de.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Carrington |pêşnav=Damian |paşnav2=editor |pêşnav2=Damian Carrington Environment |tarîx=2026-04-15 |sernav=Critical Atlantic current significantly more likely to collapse than thought |url=https://www.theguardian.com/environment/2026/apr/15/critical-atlantic-current-significantly-more-likely-to-collapse-than-thought |roja-gihiştinê=2026-10-19 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Hatiye texmînkirin ku ev hilweşîn germahiya navînî û rêjeya baran û berfê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi girîngî kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Armstrong McKay |pêşnav=David I. |paşnav2=Staal |pêşnav2=Arie |paşnav3=Abrams |pêşnav3=Jesse F. |paşnav4=Winkelmann |pêşnav4=Ricarda |paşnav5=Sakschewski |pêşnav5=Boris |paşnav6=Loriani |pêşnav6=Sina |paşnav7=Fetzer |pêşnav7=Ingo |paşnav8=Cornell |pêşnav8=Sarah E. |paşnav9=Rockström |pêşnav9=Johan |paşnav10=Lenton |pêşnav10=Timothy M. |tarîx=2022-09-09 |sernav=Exceeding 1.5°C global warming could trigger multiple climate tipping points |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abn7950 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=377 |hejmar=6611 |rr=eabn7950 |doi=10.1126/science.abn7950}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de dibe ku pirbûna bûyerên hewayên ekstrem zêde bike û bandorên din ên giran jî hebin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hansen |pêşnav=James |paşnav2=Sato |pêşnav2=Makiko |paşnav3=Hearty |pêşnav3=Paul |paşnav4=Ruedy |pêşnav4=Reto |paşnav5=Kelley |pêşnav5=Maxwell |paşnav6=Masson-Delmotte |pêşnav6=Valerie |paşnav7=Russell |pêşnav7=Gary |paşnav8=Tselioudis |pêşnav8=George |paşnav9=Cao |pêşnav9=Junji |paşnav10=Rignot |pêşnav10=Eric |paşnav11=Velicogna |pêşnav11=Isabella |paşnav12=Tormey |pêşnav12=Blair |paşnav13=Donovan |pêşnav13=Bailey |paşnav14=Kandiano |pêşnav14=Evgeniya |paşnav15=von Schuckmann |pêşnav15=Karina |tarîx=2016-03-22 |sernav=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2 °C global warming could be dangerous |url=https://acp.copernicus.org/articles/16/3761/2016/ |kovar=Atmospheric Chemistry and Physics |ziman=English |weşanger=Copernicus GmbH |cild=16 |hejmar=6 |rr=3761–3812 |doi=10.5194/acp-16-3761-2016 |issn=1680-7316}}&lt;/ref&gt;
== Awayên giştî ==
[[Wêne:thermohaline_circulation.svg|thumb|AMOC di têkiliya bi gera termohalîn a gerdûnî re]]
Gerandina meridionel a Atlantîkê (AMOC)  pergala sereke ya herikîna Okyanûsa Atlantîkê ye û her wiha beşek ji gerandina termohalîn a gerdûnî ye ku okyanûsên cîhanê bi &quot;kemberek veguhastinê&quot; ya yekane ya danûstandina ava berdewam ve girêdide.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-11-01 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Bi gelemperî di demekê de ku tebeqeyên kûr sartir, tîrtir û şortir in ev ava bi kêmanî germ û kêmtir şor li ser rûyê okyanûsê dimîne ku ev rewş wekê tebeqebûna okyanûsê hatiye zanîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yamaguchi |pêşnav=Ryohei |paşnav2=Suga |pêşnav2=Toshio |tarîx=2019 |sernav=Trend and Variability in Global Upper-Ocean Stratification Since the 1960s |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2019JC015439 |kovar=Journal of Geophysical Research: Oceans |ziman=en |cild=124 |hejmar=12 |rr=8933–8948 |doi=10.1029/2019JC015439 |issn=2169-9291}}&lt;/ref&gt; Ava kûr di encama danûstandineke bi tebeqeya tevlîhevkirî ya okyanûsê re, germ dibe û/an jî şoriya xwe winda dike ku di encamê de tîrbûna avê kêm dibe û ber bi rûyê ava okyanûsê ve bilind dibe. Di navbera tebeqeyên okyanûsan de û di navbera beşên Okyanûsa Cîhanê de cudahiyên germahî û xwêbûnê hene ku ev her du faktor bi hev re bûne sedema gera termohalînê.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku Okyanûsa Pasîfîkê ava zêde yên barana ava şirîn werdigire, li gorî okyanûsên din ên cîhanê şorahiya ava Okyanûsa Pasîfîkê kêm e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Craig |pêşnav=Philip M. |paşnav2=Ferreira |pêşnav2=David |paşnav3=Methven |pêşnav3=John |tarîx=2017-01-01 |sernav=The contrast between Atlantic and Pacific surface water fluxes |url=https://tellusjournal.org/articles/10.1080/16000870.2017.1330454 |kovar=Tellus |ziman=en |cild=69 |hejmar=1 |doi=10.1080/16000870.2017.1330454 |issn=3035-9554}}&lt;/ref&gt; Ji ber vê yekê ava rûyê Okyanûsa Pasîfîkê têra xwe şor nîne ku dakeve kûrahiya zêdetirî çend sed metreyan ku ev jî tê vê wateyê ku divê ava kûrahiya okyanûsê ji cihekî din were.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ava okyanûsê li Atlantîkaya Bakur ji ava Pasîfîkê şortir e ku qismek ji ber ku dûkelbûna berfireh a li ser rûyê erdê xwê di nav ava mayî de kom dike û qismeke din jî ji ber ku qeşaya deryaya nêzîkê çerxa Arktîkê xwê di zivistanê de dema ku diqelişe derdixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://nsidc.org/learn |sernav=Learn {{!}} National Snow and Ice Data Center |malper=nsidc.org |roja-gihiştinê=2026-11-01}}&lt;/ref&gt; Şilbûna dûkelbûyî ya li Atlantîkê berê ku wekê baran vegere, bi lez ji aliyê gerandina atmosferê ve tê birin. Bayên bazirganî vê şilbûnê li seranserê Amerîkaya Navîn û rojhilatê Pasîfîka Bakur vediguhezînin ku li wir wekê baran dibare.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Chunzai |paşnav2=Zhang |pêşnav2=Liping |paşnav3=Lee |pêşnav3=Sang-Ki |tarîx=2013-02-15 |sernav=Response of Freshwater Flux and Sea Surface Salinity to Variability of the Atlantic Warm Pool |url=http://journals.ametsoc.org/doi/10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |kovar=Journal of Climate |ziman=en |cild=26 |hejmar=4 |rr=1249–1267 |doi=10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |issn=0894-8755}}&lt;/ref&gt; Rêzeçiyayên mezin ên wekê Platoya Tîbetî, Çiyayên Kevirî û Andê rê li ber veguhestina şilbûna wekhev vedigerînin Atlantîkê.

Ji ber vê pêvajoyê, ava rûyê Atlantîkê şor dibe û ji ber vê yekê jî tîr dibe ku di dawiyê de ber bi jêr ve diçe û ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) çêdike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Marshall |pêşnav=John |paşnav2=Speer |pêşnav2=Kevin |tarîx=2012 |sernav=Closure of the meridional overturning circulation through Southern Ocean upwelling |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1391 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=3 |rr=171–180 |doi=10.1038/ngeo1391 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Avabûna NADW bi giranî li deryayên Nordîk çêdibe û têkeliyek tevlihev a girseyên avên herêmî yên wekê Ava Serherikîna Tengava Danîmarkayê (DSOW), Ava Serherikîna Îzlenda-Skotlandayê (ISOW) û Ava Serherikîna Deryayên Nordîk vedihewîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yashayaev |pêşnav=Igor |paşnav2=Loder |pêşnav2=John W. |tarîx=2009 |sernav=Enhanced production of Labrador Sea Water in 2008 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2008GL036162 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=36 |hejmar=1 |doi=10.1029/2008GL036162 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Ava Deryaya Labrador jî dibe ku roleke girîng bilîze lê delîlên zêde nîşan didin ku ava li deryayên Labrador û deryayên Irminger bi giranî di nav Gyre ya Atlantîkaya Bakur re digere û bi mayî ya AMOCê re tevliheviyeke hindik heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Ocean, Cryosphere and Sea Level Change |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2023 |rr=1211–1362 |isbn=978-1-009-15788-9 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/climate-change-2021-the-physical-science-basis/ocean-cryosphere-and-sea-level-change/F61263910A16BD9FDE86921E85E1E4D5 |doi=10.1017/9781009157896.011}}&lt;/ref&gt;

NADW (ava kûr a Atlantîkaya Bakur) tebeqeya avê ya herî kûr a Okyanûsa Atlantîkê ye nîne û ava binî ya Antarktîkayê (AABW) di her hewzeke ku ji 4.000 metreyan kûrtir e de ye ku ev av her tim tebeqeya okyanûsê ya herî tîr û herî kûr e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://glossary.ametsoc.org/wiki/antarctic-bottom-water/ |sernav=Antarctic Bottom Water - Glossary of Meteorology |malper=glossary.ametsoc.org |roja-gihiştinê=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; Gava beşên jorîn ên AABWyê ber bi jor ve bilind dibin, ev av tevlî NADWyê dibin û hêza avê zêde dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Pêkhatina NADWyê her wiha destpêka koma jêrîn a gera avê ye. Tevgera daketina ku dibe sedema pêkhatina NADWyê, bi vî girseyeke wekhev a tevgera bilindbûnê (upwelling) tê hevsengkirin. Li Atlantîkaya rojava, veguhastina ekmanê ku zêdebûna tevlîhevkirina tebeqeyên okyanûsê ye û ji ber çalakiya bayê çêdibe, dibe sedema bilindbûneke bihêz a ava li herêmên Herika Kanaryayê û Herika Benguelayê ku ev herik li peravên bakurê rojava û başûrê rojavayê [[Afrîka|Afrîkayê]] cih digirin. Her çend heta girtina rêya deryayî ya [[Amerîkaya Navîn]] di dawiya serdema Pliyosenê de, rewşeke berevajî hebe jî, li gorî daneyên sala 2014an bilindbûna avê li derdora [[Herika Kanaryayê]] ji ya [[Herika Benguelayê]] pir bihêztir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Boessenkool |pêşnav=K. P. |paşnav2=Hall |pêşnav2=I. R. |paşnav3=Elderfield |pêşnav3=H. |paşnav4=Yashayaev |pêşnav4=I. |tarîx=2007 |sernav=North Atlantic climate and deep-ocean flow speed changes during the last 230 years |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2007GL030285 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=34 |hejmar=13 |doi=10.1029/2007GL030285 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Li Atlantîkaya Rojhilat, bilindbûneke berbiçav a avê tenê di mehên diyar ên salê de pêk tê ku ev sedem jî ev e ku li vê herêmê termoklîna (tebeqeya guherîna germahiyê) kûr heye, ji ber vê yekê rewş li vir zêdetir girêdayî germahiya rûyê deryayê ye, ne ku ji ber çalakiya bayê ye. Her wiha çerxeke bilindbûna ava çendsalî jî heye ku bi çerxa El Niño/La Niña re hevaheng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Li-Chiao |paşnav2=Jin |pêşnav2=Fei-Fei |paşnav3=Wu |pêşnav3=Chau-Ron |paşnav4=Hsu |pêşnav4=Huang-Hsiung |tarîx=2017 |sernav=Dynamics of upwelling annual cycle in the equatorial Atlantic Ocean |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2017GL072588 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=44 |hejmar=8 |rr=3737–3743 |doi=10.1002/2017GL072588 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de, ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) ber bi başûr ve diçe û li dawiya başûr a xeta derbasbûna Atlantîkê, nêzîkê ji %80 ji vê avê li Okyanûsa Başûr derdikeve ser rûyê avê ku ev yek avê bi gera zivirî ya Okyanûsa Başûr (SOOC) ve girê dide. Piştê derketina ser rûyê avê, hatiye fêmkirin ku av yek ji du rêyan dişopîne. Ava ku nêzîkî Antarktîkayê derdikeve ser rûyê avê, bi ihtimaleke mezin ji ber qeşaya deryayî ya Antarktîkayê sar dibe û dîsa dadikeve girseyên jêrîn a vê gerê. Beşek ji vê avê tevlê AABW dibe, lê beşê mayî yê herika girseya jêrîn di dawiyê de digihîje kûrahiyên Okyanûsa Pasîfîk û Okyanûsa Hindî. Ava ku li latîtûdên nizm (nêzîktirî ekvatorê) ku qeşa lê tune ye, derdikeve ser rûyê avê, ji ber veguhastina ekmanê (Ekman transport) zêdetir ber bi bakur ve diçe û tevlê girseya jorîn dibe. Ava germ a di girseya jorîn de ji herika vegerê ya ber bi Atlantîka Bakur ve berpirsiyar e  ku ev herik bi piranî li dora peravên Afrîkayê û bi navgîniya arşîpelên Endonezyayê pêk tê. Gava ev av vedigere Atlantîkaya Bakur, sartir û tîrtir dibe, dadikeve binê avê û dîsa tevlê NADWê dibe.

== Rola di pergala avhewayê de ==
[[Wêne:Wang 2022 strong AMOC role.png|thumb|Veguhastina germê ji okyanûsê ber bi atmosferê ve (li aliyê çepê) û zêdebûna rêjeya germa li Okyanûsa Atlantîkê (li aliyê rastê) ku dema AMOC bi hêz e, tê dîtin.]]
Deverên rojbendî beşa herî germ a cîhanê ye û ji ber termodînamîkê, ev germahî ber bi cemseran ve diçe. Piraniya vê germahîyê bi gerandina atmosferê ve tê veguhastin lê herikînên okyanûsê ya germ û rûberî roleke girîng dilîzin. Germahî ji rojbendê ber bi bakur an jî başûr ve diçe; Okyanûsa Atlantîk tekane okyanûs e ku herikîna germahîyê ber bi bakur ve ye. Beşeke mezin a veguhastina germê li Okyanûsa Atlantîkê ji aliyê &quot;Gulf Stream&quot;ê pêk tê ku ev herikeke rûyî ye ku ava germ ji herêma Karîbê ber bi bakur ve dibe. Her çend tevahiya herika Gulf Streamê tenê ji aliyê bayê ve were pêşvebirin jî, beşa wê ya herî bakurî ango Herika Atlantîka Bakur, piraniya germa xwe ji danûstendina termohalîn a di çarçoveya AMOCê de werdigire. Bi vê awayê AMOC heta ji %25ê tevahiya germê ber bi nîvkada bakur ve vediguhêze û di avhewaya derdora bakurê rojavayê Ewropayê de roleke girîng dilîze.

Ji ber ku şêwazên atmosferî jî di veguhastina germê de roleke mezin dileyizin ku ev raman dibêje &quot;ger veguhastina germê bi rêya herikên okyanûsê nebûya, dê avhewaya Ewropaya Bakur bi qasê avhewaya Amerîkaya Bakur a bakur sar bûya&quot; (ango heta 15–20 °C (27–36 °F) sartir) ku bi giştî wekê ramaneke şaş tê dîtin. Her çend lêkolîneke modelkirinê pêşniyar kiriye ku hilweşîna AMOCê dikare di nava sedsalekê de bibe sedema sarbûneke mîna Serdema Qeşayê ku berfirehbûna qeşaya deryayê û çêbûna girseyên cemedan jî di nav de ne lê rastbûna van encaman cihê gumanê ye. Li ser vê yekê lihevkirinek heye ku AMOC, Ewropaya Bakur û Ewropaya Rojava ji ya ku dê di rewşeke din de bûya, germtir dihêle û ev cudahî li gorî herêmê di navbera 4 °C û 10 °C de diguhere. Wek mînak lêkolînên li ser Herika Floridayê (Florida Current) nîşan didin ku Herika Kendavê (Gulf Stream) di navbera salên 1200 û 1850î de, ji ber zêdebûna xwêbûna rûyê avê, bi qasê ji %10 lawaztir bûye û ev yek bi ihtîmaleke mezin bûye sedema wan şert û mercên ku wekê &quot;Serdema Qeşayê ya Biçûk&quot; (Little Ice Age) hatine naskirin.

AMOC bi du awayên sereke Okyanûsa Atlantîkê vediguherîne depoyeke karbona bi bandortir. Ya yekem, tevgera hilkişîna avê, mêjerên mezin ên xurekên pêwîst digihîne avên rûyê okyanûsê; ev yek piştgiriyê dide mezinbûna fîtoplanktonan ku di encamê de hilberîna seretayî ya deryayî û mêjera giştî ya fotosentezê li avên rûyê okyanûsê zêde dike. Ya duyem jî di ava ku ji kûrahiyê derdikeve rûyê avê de, asta karbona heliyayî kêm e; sedem jî ew e ku ev av bi gelemperî 1000 salî ye û rastî zêdebûna {{CO2}} ya ku ji ber çalakiyên mirovan di atmosferê de pêk hatiye, nehatiye. Ev av li gorî avên rûyî yên ku bi karbonê zêdetir têr bûne, mêjerên mezintir karbonê dikişîne nava xwe û dema ku ev av ber bi kûrahiyê ve diçe, rê li ber wê tê girtin ku karbonê dîsa berdide atmosferê. Her çend Okyanûsa Başûr bi awayekî berbiçav mezintirîn depoya karbona okyanûsan be jî, Atlantîka Bakur di nîvkada bakur de depoya karbona herî mezin e.
=== Guherînên ji nişka ve ku di dema Pleystosena dereng de pêk hatiye ===
Ji ber ku gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê (AMOC) bi rêzetêkiliyên di navbera tebeqeyên ava okyanûsa xwedî germahî û şoriya cûda ve girêdayî ye ku ev pergal ne statîk e; berevajî vê, ew rastê guherînên biçûk û periyodîk û her wiha guherînên mezin û demdirêj hatiye ku ev jî encama bandorên derveyî ne. Gelek ji van guherînan di serdema pleîstosena Dereng (ji 126.000 heta 11.700 sal berê) de pêk hatine ku ev serdem, qonaxa dawî ya jeolojîk ê berî serdema heyî an jî holosenê bû. Her wiha ev serdem, serdema qeşaya dawî jî vedigire ku di zimanê rojane de wekê &quot;serdema qeşaya dawî&quot; hatiye naskirin. Di vê serdemê de, di navbera nîvkoşeyên cîhanê de bîstûpênc guherînên guhertinên germa ji nişka ve çêbûne ku ev guherîn wekê bûyerên Dansgaard–Oeschger (bûyerên D-O) hatine binavkirin. Navê wan ji Willi Dansgaard û Hans Oeschger hatiye ku di salên 1980î de bi analîzkirina mînakên qeşayên ji Grînlendayê, vê bûyerê keşif kirine.

Bûyerên D-O bi taybetî bi germbûna bilez a di navbera 8 °C û 15 °C de têne naskirin ku di nava çend dehsalan de li Grînlendayê pêk hatiye. Germbûn li tevahiya herêma Atlantîka Bakur jî çêbûye lê di heman demê de, di van bûyeran de li Okyanûsa Başûr sarbûneke bi heman astê pêk hatiye. Ev rewş bi bihêz bûna AMOCê re hevaheng e ku vê awayê pergala germê ji nîvkoveke dinyayê vediguhezîne nîvkova din a Dinyayê. Germbûna nîvkova bakur bûye sedema helîna qeşayan û wisa dixuyê ku gelek bûyerên D-O bi bûyerên Heinrichê re bi dawî bûne ku di van van bûyeran de, girseyên mezin ên qeşayê ji qeşaya Laurentide ya wê demê qut bûne û ketine nav okyanûsê. Her ku ev girseyên qeşayê di okyanûsê de diheliyan, ava okyanûsê şirîntir (kêmtir şor) bûye û ev yek jî bûye sedema lawazbûna gera avê û rawestana germbûna D-Oyê.

Heya roja îro jî ravekirinek hevbeş tune ye ka çima AMOC ewqas guheriye ku bi taybetî ev guherîn tenê di vê serdema qeşayê de pêk hatiye. Hîpotezên hevpar şêwazên çerxî yên guherîna şorbûna li Atlantîka Bakur an jî çerxek şêwaza bayê ji ber mezinbûn û kêmbûna pelên qeşayê yên herêmê vedihewîne ku têra xwe mezin in ku bandorê li şêwazên bayê bikin. Li gorî lêkolînên ji dawiya salên 2010an ve hatiye pêşniyarkirin ku AMOC di serdemên hebûna qatên berfa berfireh û asta kêm a {{CO2}}yê de, herî zêde ji guhertinan re hesas e ku ev yek jî serdema qeşaya dawî kiriye &quot;demeke herî guncaw&quot; ê ji bo guherînên bi vî rengî. Hatiye pêşniyar kirin ku germbûna nîvkada başûr ji ber ku avên germtir ber bi bakur ve bi rêya gera termohalînê ya giştî belav bûne dê şêwazê bide destpêkirin. Delîlên paleoklîmayê niha ne ewqas bihêz in ku bibêjin ka bûyerên D-O bi guhertinên di AMOCê de dest pê kirine an jî AMOC di bersiva tetikek din de guheriye. Wek mînak hinek lêkolîn pêşniyar dikin ku guhertinên di bergê qeşaya deryayê de bûyerên D-O dane destpêkirin ji ber ku ew ê bandorê li germahiya avê û gerê bi rêya bersiva cemed-albedo bikin.

Bûyerên D-O bi rêza berevajî hatine hejmartin ku hejmarên herî mezin ê ji bo bûyerên herî kevn hatine diyarkirin. Bûyera duyem a ji dawiyê, ango bûyera Dansgaard–Oeschger 1, nêzîkî 14.690 sal berê qewimiye û nîşana derbasbûna ji serdema &quot;Oldest Dryas&quot; (dryasa herî kevn) ji bo serdema navber a Bølling–Allerød e ku ev serdem heta 12.890 salên beriya niha berdewam kiriye. Navê wê ji du cihên li Danîmarkayê hatiye girtin ku tê de fosîlên riwekan hatine dîtin ku ev riwek tenê di serdemeke bi kêmî germ a nîvkada bakur de dikaribûn bijîn. Germbûna mezin a li nîvkada bakur, bi sarbûna li nîvkada başûr re hevseng bû, ji ber vê yekê di germahiya cîhanî de guherîneke berbiçav çênebûye ku ev rewş bi guherînên di AMOCê (Circilana Meridyonel a Atlantîkê) re lihevhatiye. Di heman demê de destpêka vê serdemê bûye sedema bilindbûna asta deryayê ku ev yek ji ber hilweşîna qeşayê pêk hatiye û wekê &quot;Meltwater pulse 1A&quot; (pêla ava heliyayî 1A) hatiye binavkirin.

Qonaxên Bølling û Allerød ên serdema navbera qeşayê bi du sedsalan ji hev cuda bûne ku sarbûna nîvkada bakur, germbûna nîvkada başûr ku wekê Dryasên Kevintir hatine zanîn ji ber ku kulîlka Arktîkê Dryas octopetala li cihê ku daristan di dema navbera qeşayê de mezin bûn serdest bûn. Dema ku germahiyên nîvkada bakur vegeriyan astên nêzîkî qeşayê, dibe ku di nav deh salan de, serdema navbera qeşayê bi destpêkirina serdema Dryasên Ciwan (YD) (12.800-11.700 sal berê) bi dawî bûye. Ev jî ji ber hêdîbûna AMOC a ji nişke be qewimiye ku bi awayekê din dişibe bûyerên Heinrichê ku ji ber nûbûna ji ber windabûna qeşayê ku ji ber qata qeşaya Laurentide çêbûye. Berevajî bûyerên Heinrich ên rastîn, herikînek mezin a ava heliyayî di Çemê Mackenzie re li cihê ku niha Kanada ye hebûye lê cihê ku windabûna girseyî ya qeşayê pêk hatiye pêk nehatiye. Guhertinên mezin di rejîma barînê de, wekê veguheztina herêma hevgirtina întertropîkal ber bi başûr ve, zêdebûna baranê li Amerîkaya Bakur û zuwabûna Amerîkaya Başûr û Ewropayê, çêbûne. Germahiya gerdûnî dîsa di dema Dryasên Ciwan de bi zorê guheriye û germbûna demdirêj, piştê qeşayê piştê ku ew bi dawî bûye, careke din dîsa ji nû ve dest pê kiriye.

== Stabilîte û lawazî ==
[[Wêne:Kim 2022 classic Stommel tipping.png|thumb|Di modelên klasîk ên qutîkî yên stommel de, guherîna krîtîk a AMOCê (AMOC tipping) an ji ber zêdebûneke mezin a qebareya ava şirîn pêk tê ku ev yek gera avê dide rawestandin (B-tipping) – an jî ji ber zêdebûneke biçûktir pêk tê ku di vê rewşê de guherbarbûna xwezayî ya gera avê dibe sedem ku pergal hilweşe (N-tipping). Her ku têketina ava şirîn zêde dibe, îhtîmala pêkhatina N-tippingê jî zêde dibe. Heke ev îhtîmal bigihîje %100î, wê demê B-tipping pêk tê.]]
AMOC heya 34 milyon sal berê tune bû. Di piraniya dîroka Erdê de, gera serûbinî ya li nîvkada bakur li Bakurê Pasîfîkê çêbûye. Dema ku deriyê Arktîkê-Atlantîkê girtî bû, delîlên paleoklîmayê nîşan didin ku guheztina gera serûbinî ji Pasîfîkê ber bi Atlantîkê ve 34 milyon sal berê di veguherîna eosen-olîgosenê de pêk hatiye. Vê girtinê bi bingehîn avahiya gera termohalînê guherandiye ku hinek lêkolîneran pêşniyar kirine ku guherîna avhewayê dibe ku di dawiyê de vê guheztinê berevajî bike û gera Pasîfîkê piştî ku AMOC raweste ji nû ve saz bike. Guherîna avhewayê bi germbûna ava rûyê erdê wekê encamek nehevsengiya enerjiya erdê û bi kêmkirina şorbûna ava rûyê erdê ji ber zêdekirina rêjeyên mezin ên ava nû yê ji helandina qeşayê ku bi piranî ji Grînlendayê û bi zêdebûna barîna li ser Atlantîka Bakur bandoran li AMOC dike. Her du sedem jî dê cûdahiya di navbera tebeqeyên rûyê erdê û kûr de zêde bikin û bi vê awayê bilindbûn û daketina ku gerokê dimeşîne dijwartir dike.

Di salên 1960an de Henry Stommel ku piraniya lêkolînên li ser AMOCê kiriye, bi modela ku paşê wekê modela Stommel Box hatiye zanîn ku fikra Bifurkasyona Stommel daye zanîn ku tê de AMOC dikare di rewşek bi hêz de hebe mîna ku di tevahiya dîroka tomarkirî de heye an jî bi bandor hilweşe rewşek pir qelstir û baş nebe heya ku germbûn û/an jî jinûvekirina zêde ya ku bûye sedema hilweşînê kêm nebe. Germbûn û jinûvekirin dikarin rasterast bibin sedema hilweşînê an jî gera avê qels bikin heya rewşek ku guherînên wê yên asayî dikarin wê ji xala guheztinê derbas bikin. Îhtîmala ku AMOC pergalek du-îstîqrar e ku an &quot;vekirî&quot; an &quot;vemirî&quot; ye û dikare ji nişke ve hilweşe, ji demê ve mijarek nîqaşa zanistî ye.
=== Modelkirina hilweşîna AMOCê ===
[[Wêne:Nobre 2023 AMOC 4X BESM.png|thumb|Di modeleke avhewaya berfireh û asayî de, AMOC bi qasê 500 salan gelekî qels dibe, lê bi temamî hilweşîn çênabe; ev yek heta di senaryoyeke ceribandinê de jî wisa ye ku tê de asta {{CO2}}yê ji nişka ve bi qasê çar caran zêde dibe. Hinek nîgeranî hene ku dibêjin ev cure sîmulasyon zêde bi îstîkrar e.]]
Hinek modelên ku piştê xebata Stommel hatine pêşxistin, pêşniyar dikin ku AMOC dikare di navbera hêza xwe ya temam de û hilweşîna xwe ya temam de, xwediyê yek an çend rewşên aram ên navîn be. Ev rewş zêdtir di &quot;modelên erdê ya bi tevliheviya navîn&quot; (EMICs) de tê dîtin ku modelên ku bala xwe didin ser beşên taybet ên pergala avhewayê (wekê AMOC) û beşên din li ber çavan nagirin ku li şûna ku di &quot;modelên gera giştî&quot; (GCMs) de be; modelên ku ji bo simulasyona tevahiya avhewayê wekê &quot;standarda zêrîn&quot; têne hesibandin lê pir caran neçar dimînin ku hinek têkiliyan hêsan bikin. GCM bi gelemperî nîşan didin ku AMOC xwedî rewşek hevsengiyê ya yekane ye û hilweşîna wê dijwar an ne mumkin e. Lêkolîneran fikarên xwe anîne ziman ku ev berxwedana modelkirî ya li hember hilweşînê tenê ji ber ku simulasyonên GCM meyla wan heye ku qebareyên mezin ên ava şirîn ber bi cemsera bakur ve beralî bikin ku li wir ew êdî bandorê li gerandinê nake lê ev yek di xwezayê de çênabe.

Di sala 2024an de sê lêkolîneran bi yek ji modelên sîstema erdê ya civakî (CIMP) simulasyonek pêk anîne ku tê de hilweşîneke klasîk a AMOC çêbûye ku mîna di modelên tevliheviya navîn de diqewime. Berevajî hinek simulasyonên din, wan model di cih de rûbirûyî astên avên heliyayî yên ne-rastîn nekirine lê bi awayekê gav bi gav mîqdara têketinê zêde kirine. Simulasyona wan, berî ku hilweşîn pêk were, zêdetirî 1700 salan berdewam kiriye; di dawiyê de, ew gihîştine astên avên heliyayî yên ku bi bilindbûna asta deryayê ya bi rêjeya 6 cm di salê de wekhev in ku ev yek nêzîkê 20 car zêdetir ê ji bilindbûna asta deryayê ya 2.9 mm ku di salê de di navbera salên 1993 û 2017an de pêk hatiye û her wiha gelekî zêdetir e ku ji her asteke ku wekê pêkan an maqûl hatiye dîtin. Zanyarên din li hev kirine ku encamên vê lêkolînê bi taybetî di eyarkirina lêkolînên realîsttir de alîkar bin, nemaze gava ku daneyên çavdêriya baştir peyda bibin.

[[Wêne:Van Westen 2024 AMOC collapse graph.jpg|thumb|Di lêkolîneke de, hilweşîna AMOCê di modeleke gera giştî ya temam de, tenê piştî ku model nêzîkê 2000 salan xebitî û qebareyên ava şirîn (bi yekeya Sv) gihîştin astên gelek bilind, pêk tê. Her çend ev şert û merc ne rastîn bin jî, dibe ku model bi awayekê ne rastîn bi rêve biçe; her wiha, bêyî çavdêriyên zêdetir ên ji cîhana rastîn, encamên wê yên temam ne diyar in.]]
Ji ber ku ew gera avê ber bi herikîna ava şirîn a nerastî ya sekan ve dixin, hinek lêkolîn nîşan didin ku pêşbîniyên klasîk ên EMICê ber bi hilweşîna AMOCê ve meyldar in. Di lêkolînekê de, cudahiya di navbera herikîna ava şirîn a sekan û guhêrbar de hilweşîna gera xwînê di EMIC a Bifurkasiyona Stommel a tîpîk de ji 1.000 salan zêdetir dereng xistiye. Lêkolîneran gotin ku ev simulasyon bi ji nû ve avakirina bersiva AMOC a li hember pulsa Meltwater 1A 13.500-14.700 sal berê re lihevhatîtir e û derengketineke bi heman rengê dirêj nîşan dide. Dema  bilindbûna asta deryayê dora 50 m bû, di sala 2022an de ji nû ve avakirineke paleokeanografîk bandorek sinorkirî ji hêza ava şirîn a mezin a kêmbûna qeşaya holosena dawîn a ~11.700-6.000 sal berê dîtiye. Wê pêşniyar kiriye ku piraniya modelan bandorên hêza ava şirîn li ser AMOCê zêde texmîn dikin. Ger AMOC ji ya ku bi gelemperî tê fêmkirin zêdetir bi hêza bayê ve girêdayî be ku bi germbûnê re bi kêmî hindik diguhere, di wî demê de dibe ku ew li hember hilweşînê berxwedêrtir be. Li gorî hinek lêkolîneran, gera hilweşîna Okyanûsa Başûr a (SOOC) kêmtir lêkolînkirî dibe ku ji AMOC zêdetir ji bo hilweşînê xeternak be.

Modelên sîstema Erdê ya hêjayî ya bilind nîşan didin ku hilweşîn ne pêkan e û tenê astên bilind ên germbûnê (≥4 °C) ku heya piştê sala 2100an demek dirêj berdewam bike, ev hilweşîn dikare pêk were. Di heman demê de hinek lêkolînên paleokeanografîk piştgirîya vê ramanê dikin. Hinek lêkolîner din jî ditirsin ku modelên tevlihev pir berbiçav in û pêşbîniyên tevliheviya kêmtir ên ku ber bi hilweşînek zûtir ve nîşan didin rasttir in. Yek ji wan pêşbîniyan pêşniyar dike ku hilweşîna AMOCê dikare li dora sala 2065an çêbibe (ji sala 2057an di tebaxa sala 2025an de hatiye nûvekirin) lê gumana gelek zanyar ji bo vê pêşbîniyê heye. Hinek lêkolîn jî pêşniyar dikin ku gera serûbin a Okyanûsa Başûr dibe ku ji AMOCê zêdetir meyla wê ya hilweşînê hebe. Di cotmeha sala 2024an de 44 zanyarên avhewayê nameyek vekirî weşandine û îdia kirine ku li gorî lêkolînên zanistî yên di çend salên borî de, xetera hilweşîna AMOCê pir kêm hatiye texmînkirin, ew dikare di çend dehsalên pêş de çêbibe, nemaze ji bo welatên nordîkî bandorên wêrankar bi xwe re bîne. Zanyaran bang li welatên nordîkî kirind ku bicîhanîna peymana parîsê misoger bikin ku pêşî li vê hilweşandinê bigirin. Lêkolînek pêş-çapkirinê ya meha çileya sala 2026an ku modela çareseriya bilind bikar tîne nîşan dide ku hilweşîna AMOCê dibe ku ji ya ku ji hêla simulasyonên berê ve hatiye pêşniyar kirin, pirtir bi îhtîmal be û behsa hesasiyeteke bilindtir a ji bo herikîna ava helandî dike ku ji simulasyonên berê hatiye girtin.

== Trend ==
Heta sala 2024an di navbera çavdêriyên ku hêdîbûna gerandinê nîşan didan û modelên avhewayê yên ku gerandina sekan nîşan didan de nakokî hebû. Di meha mijdara sala 2024an de, Nature Geoscience lêkolînek weşandiye ku di vê lêkolînê de hewl daye ku pirsgirêkê çareser bike. Zanyaran &quot;modelên okyanûs-derya-qeşa yên girêdayî yên pergala Erdê û pergalên ku destûrê didin gergerînekan&quot; bi kar anîne. Piştre çavdêrî û model pir çêtir li hev hatine. Lêkolînên ji sala 1950an vir ve hêdîbûneke 0,46 sverdrup di dehsalê de dîtine.
=== Çavdêrî ===
Ji sala 2004an ve bi rêya RAPIDê pergaleke amûrên girêdayî ku li cihê xwe, li 26°N a Okyanûsa Atlantîkê hatiye bicihkirin, li vir çavdêriyên rasterast ên li ser hêza AMOCê têne wergirtin. Ji bo ku daneyên çavdêriyê kêrhatî bin, pêwîst e ew di demek dirêj de bêne komkirin. Ji ber vê yekê hinek lêkolîneran hewl dane ku li ser bingeha çavdêriyên di pîvaneke biçûktir de pêşbîniyan bikin; wek mînak, di meha gulana sala 2005an de, lêkolîneke ku ji aliyê Peter Wadhams ve bi rêya amûrên din bin avê de hatibû kirin, di Deryaya Grînlendayê de ku beşeke biçûk a pergala AMOCê ye, diyardeya daketina avê nîşan daye. Di vê pêvajoyê de ku bi navgîniya stûnên avên mezin (avên ku jê re &quot;bacane&quot; ango &quot;chimneys&quot; tê gotin) dihat pîvan, veguhestina avê ber bi kûrahiyê ve di asta kêmtirî çaryeka hêza xwe ya asayî de bû. Di sala 2000an de, lêkolînerên din bal kişandine li ser meylên di &quot;Gera Atlantîka Bakur&quot; (NAG) de ku wekê &quot;Gera Subpolar a Bakur&quot; (SPG) jî hatiye naskirin. Pîvanên ku di sala 2004an de hatine girtin, li gorî pîvanên sala 1992an, di NAGê de kêmbûneke ji %30î nîşan dane ku hinek kesan ev pîvan wekê nîşaneya hilweşîna AMOCê şîrove kirine. Daneyên RAPIDê piştre nîşan dane ku ev rewş tenê anomaliyeke statîstîkî bûye û çavdêriyên salên 2007 û 2008an jî nîşan dane ku NAG dîsa baş bûye. Niha tê zanîn ku NAG bi piranî ji beşên din ên AMOCê cuda ye û dikare serbixwe ji AMOCê hilweşe.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}


[[en:Atlantic meridional overturning circulation]]
[[Kategorî:Okyanûsnasî]]</text>
      <sha1>cvo88evrdm0fjqkkq6tms5v3ded37ak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102737</id>
      <parentid>2102736</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T04:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2102737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41584" sha1="24c4v2i5i85wryj9gat95mh3ed3a5vs" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:OCP07 Fig-6.jpg|thumb|Nexşeya topografîk a deryayên Nordîk û hevzênên bin-polar, ligel herikên rûyî (xêzên temam) û herikên kûr (xêzên qut-qut) ku beşek ji gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê pêk tînin. Rengên xêzan germahiyên nêzîkî nîşan didin.]]
'''Gerîdeya veguhêz a merîdyonel a Atlantîkê''' bi kurtasî ya îngilîzî '''AMOC''' (bi îngilîzî: ''Atlantic meridional overturning circulation'') pergala sereke ya herikên [[Okyanûs|okyanûsê]] ye ku li [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîkê]] di xebatê de ye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; Ew pergal pêkhateyeke sereke ya pergala gera okyanûsên [[Dinya (gerstêrk)|Dinyayê]] ye û di pergala avhewaya gerstêrkê de roleke giring tîne cih. AMOC herikînên Okyanûsa Atlantîkê li ser rûyê avê û di kûrahiyên mezin de vedigire ku ev herikîn ji ber guherînên di avhewayê de, germahî û xwêbûna avê de pêk hatine. Ev herikîn nîvê gera termohalîn a cîhanî pêk tînin ku herikîna herikînên mezin ên okyanûsan vedigire û nîvê din jî gera zivirînê ya [[Okyanûsa Başûr]] vedigire.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.aoml.noaa.gov/noaa-scientists-detect-reshaping-of-the-meridional-overturning-circulation-in-southern-ocean/ |sernav=Scientists Detect a Reshaping of the MOC in the Southern Ocean |malper=NOAA's Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory |tarîx=2023-03-29 |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en-US |paşnav=Communications |pêşnav=AOML}}&lt;/ref&gt;

AMOC ji herikîneke ber bi bakur ve ku ji avên germ û şortir di tebeqeyên jorîn ên Okyanûsa Atlantîkê de pêk hatiye û herikîneke vegerê ye ku ber bi başûr ve ji avên sar, ava kêmtir şor û kûr pêk hatiye. Ava germ a ji başûr şortir e, ji ber ku di herêma tropîkal de rêjeya dûkel bûnê bilindtir e. Ev ava germ û şor tebeqeya jorîn a okyanûsê pêk tîne; lê gava ev tebeqe sar dibe, tîrbûna ava şor zêde dibe û dibe sedem ku ev ava şor ber bi kûrahiyê ve binav bibe ku ev yek beşeke giring ê motora sîstema AMOCê ye. Ev beşên herikînê bi rêya herêmên &quot;zivirîna avê&quot; (overturning) li deryayên Nordîk û Okyanûsa Başûr bi hev ve girêdayî ne. Cihên vê zivirînê bi danûstandina xurt a germî, oksîjena heliyayî, karbon û xurekên din ve girêdayî ne ku ev pêvajo ji bo ekosîstemên okyanûsê û rola wê ya wekê enbarê karbonê (carbon sink) pir girîng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Buckley |pêşnav=Martha W. |paşnav2=Marshall |pêşnav2=John |tarîx=2016 |sernav=Observations, inferences, and mechanisms of the Atlantic Meridional Overturning Circulation: A review |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2015RG000493 |kovar=Reviews of Geophysics |ziman=en |cild=54 |hejmar=1 |rr=5–63 |doi=10.1002/2015RG000493 |issn=1944-9208}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lozier |pêşnav=M. S. |paşnav2=Li |pêşnav2=F. |paşnav3=Bacon |pêşnav3=S. |paşnav4=Bahr |pêşnav4=F. |paşnav5=Bower |pêşnav5=A. S. |paşnav6=Cunningham |pêşnav6=S. A. |paşnav7=de Jong |pêşnav7=M. F. |paşnav8=de Steur |pêşnav8=L. |paşnav9=deYoung |pêşnav9=B. |paşnav10=Fischer |pêşnav10=J. |paşnav11=Gary |pêşnav11=S. F. |paşnav12=Greenan |pêşnav12=B. J. W. |paşnav13=Holliday |pêşnav13=N. P. |paşnav14=Houk |pêşnav14=A. |paşnav15=Houpert |pêşnav15=L. |tarîx=2019 |sernav=A sea change in our view of overturning in the subpolar North Atlantic |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aau6592 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=363 |hejmar=6426 |rr=516–521 |doi=10.1126/science.aau6592}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de guhertinên di hêza AMOCê de dikarin bandoran li gelek hêmanên pergala avhewayê bikin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Guherîna avhewayê dibe ku AMOCê bi rêya zêdebûna germahiya okyanûsê û herikîna ava şirîn a zêde ya ku ber ji helandina pelên qeşayên li [[Grînlenda|Grînlendayê]] ku bi berdewamiya sarbûna Atlantîka Bakur ve girêdayî ye, qels bike. Lêkolînên ku ji nû ve avakirina okyanûsografîkan bikar tînin destnîşan dikin ku ji sala 2015an vir ve, AMOC ji berê şoreşa pîşesaziyê qelstir bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Rahmstorf |pêşnav=Stefan |paşnav2=Box |pêşnav2=Jason E. |paşnav3=Feulner |pêşnav3=Georg |paşnav4=Mann |pêşnav4=Michael E. |paşnav5=Robinson |pêşnav5=Alexander |paşnav6=Rutherford |pêşnav6=Scott |paşnav7=Schaffernicht |pêşnav7=Erik J. |tarîx=2015 |sernav=Exceptional twentieth-century slowdown in Atlantic Ocean overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nclimate2554 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=5 |rr=475–480 |doi=10.1038/nclimate2554 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Caesar |pêşnav=L. |paşnav2=McCarthy |pêşnav2=G. D. |paşnav3=Thornalley |pêşnav3=D. J. R. |paşnav4=Cahill |pêşnav4=N. |paşnav5=Rahmstorf |pêşnav5=S. |tarîx=2021 |sernav=Current Atlantic Meridional Overturning Circulation weakest in last millennium |url=https://www.nature.com/articles/s41561-021-00699-z |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=14 |hejmar=3 |rr=118–120 |doi=10.1038/s41561-021-00699-z |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Li ser beşdariyên nisbî yên faktorên cûda nîqaş heye û ne diyar e ku çiqas ji vê qelsbûnê ji ber guherîna avhewayê an guherbariya xwezayî ya gerandinê di nav hezar salan de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Latif |pêşnav=Mojib |paşnav2=Sun |pêşnav2=Jing |paşnav3=Visbeck |pêşnav3=Martin |paşnav4=Hadi Bordbar |pêşnav4=M. |tarîx=2022 |sernav=Natural variability has dominated Atlantic Meridional Overturning Circulation since 1900 |url=https://www.nature.com/articles/s41558-022-01342-4 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=12 |hejmar=5 |rr=455–460 |doi=10.1038/s41558-022-01342-4 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Kilbourne |pêşnav=K. Halimeda |paşnav2=Wanamaker |pêşnav2=Alan D. |paşnav3=Moffa-Sanchez |pêşnav3=Paola |paşnav4=Reynolds |pêşnav4=David J. |paşnav5=Amrhein |pêşnav5=Daniel E. |paşnav6=Butler |pêşnav6=Paul G. |paşnav7=Gebbie |pêşnav7=Geoffrey |paşnav8=Goes |pêşnav8=Marlos |paşnav9=Jansen |pêşnav9=Malte F. |paşnav10=Little |pêşnav10=Christopher M. |paşnav11=Mette |pêşnav11=Madelyn |paşnav12=Moreno-Chamarro |pêşnav12=Eduardo |paşnav13=Ortega |pêşnav13=Pablo |paşnav14=Otto-Bliesner |pêşnav14=Bette L. |paşnav15=Rossby |pêşnav15=Thomas |tarîx=2022 |sernav=Atlantic circulation change still uncertain |url=https://www.nature.com/articles/s41561-022-00896-4 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=15 |hejmar=3 |rr=165–167 |doi=10.1038/s41561-022-00896-4 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Modelên avhewayê pêşbînî dikin ku AMOC dê di sedsala 21ê de zêdetir qels bibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Summary for Policymakers |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2022 |rr=3–36 |isbn=978-1-009-15796-4 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/ocean-and-cryosphere-in-a-changing-climate/summary-for-policymakers/097A895553D86981DFE6195ADFD3DDA4 |doi=10.1017/9781009157964.001}}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ev herêm ji aliyê herika [[Atlantîkaya Bakur]] ve germ dibin, dibe ku ev qelsbûn germahiya hewaya navînî ya li [[Skandînavya]], [[Brîtanyaya Mezin]] û [[Îrlenda (girav)|Îrlendayê]] kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lenton |pêşnav=Timothy M. |paşnav2=Held |pêşnav2=Hermann |paşnav3=Kriegler |pêşnav3=Elmar |paşnav4=Hall |pêşnav4=Jim W. |paşnav5=Lucht |pêşnav5=Wolfgang |paşnav6=Rahmstorf |pêşnav6=Stefan |paşnav7=Schellnhuber |pêşnav7=Hans Joachim |tarîx=2008-02-12 |sernav=Tipping elements in the Earth's climate system |url=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0705414105 |kovar=Proceedings of the National Academy of Sciences |weşanger=Proceedings of the National Academy of Sciences |cild=105 |hejmar=6 |rr=1786–1793 |doi=10.1073/pnas.0705414105 |pmc=2538841 |pmid=18258748}}&lt;/ref&gt; Qelsbûna AMOCê dibe ku bilindbûna asta deryayê li dora Amerîkaya Bakur jî bileztir bike û hilberîna seretayî ya li Atlantîkaya Bakur kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Schmittner |pêşnav=Andreas |tarîx=2005 |sernav=Decline of the marine ecosystem caused by a reduction in the Atlantic overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nature03476 |kovar=Nature |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=434 |hejmar=7033 |rr=628–633 |doi=10.1038/nature03476 |issn=1476-4687}}&lt;/ref&gt;

Lawazbûna giran a AMOCê dikare bibe sedema hilweşîna gera veguhêzê dibe ku   neguhere û ji ber vê yekê dibe ku bibe yek ji xalên çerxa guhertina dramatîk a di pergala avhewayê de.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Carrington |pêşnav=Damian |paşnav2=editor |pêşnav2=Damian Carrington Environment |tarîx=2026-04-15 |sernav=Critical Atlantic current significantly more likely to collapse than thought |url=https://www.theguardian.com/environment/2026/apr/15/critical-atlantic-current-significantly-more-likely-to-collapse-than-thought |roja-gihiştinê=2026-10-19 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Hatiye texmînkirin ku ev hilweşîn germahiya navînî û rêjeya baran û berfê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi girîngî kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Armstrong McKay |pêşnav=David I. |paşnav2=Staal |pêşnav2=Arie |paşnav3=Abrams |pêşnav3=Jesse F. |paşnav4=Winkelmann |pêşnav4=Ricarda |paşnav5=Sakschewski |pêşnav5=Boris |paşnav6=Loriani |pêşnav6=Sina |paşnav7=Fetzer |pêşnav7=Ingo |paşnav8=Cornell |pêşnav8=Sarah E. |paşnav9=Rockström |pêşnav9=Johan |paşnav10=Lenton |pêşnav10=Timothy M. |tarîx=2022-09-09 |sernav=Exceeding 1.5°C global warming could trigger multiple climate tipping points |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abn7950 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=377 |hejmar=6611 |rr=eabn7950 |doi=10.1126/science.abn7950}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de dibe ku pirbûna bûyerên hewayên ekstrem zêde bike û bandorên din ên giran jî hebin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hansen |pêşnav=James |paşnav2=Sato |pêşnav2=Makiko |paşnav3=Hearty |pêşnav3=Paul |paşnav4=Ruedy |pêşnav4=Reto |paşnav5=Kelley |pêşnav5=Maxwell |paşnav6=Masson-Delmotte |pêşnav6=Valerie |paşnav7=Russell |pêşnav7=Gary |paşnav8=Tselioudis |pêşnav8=George |paşnav9=Cao |pêşnav9=Junji |paşnav10=Rignot |pêşnav10=Eric |paşnav11=Velicogna |pêşnav11=Isabella |paşnav12=Tormey |pêşnav12=Blair |paşnav13=Donovan |pêşnav13=Bailey |paşnav14=Kandiano |pêşnav14=Evgeniya |paşnav15=von Schuckmann |pêşnav15=Karina |tarîx=2016-03-22 |sernav=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2 °C global warming could be dangerous |url=https://acp.copernicus.org/articles/16/3761/2016/ |kovar=Atmospheric Chemistry and Physics |ziman=English |weşanger=Copernicus GmbH |cild=16 |hejmar=6 |rr=3761–3812 |doi=10.5194/acp-16-3761-2016 |issn=1680-7316}}&lt;/ref&gt;
== Awayên giştî ==
[[Wêne:thermohaline_circulation.svg|thumb|AMOC di têkiliya bi gera termohalîn a gerdûnî re]]
Gerandina meridionel a Atlantîkê (AMOC)  pergala sereke ya herikîna Okyanûsa Atlantîkê ye û her wiha beşek ji gerandina termohalîn a gerdûnî ye ku okyanûsên cîhanê bi &quot;kemberek veguhastinê&quot; ya yekane ya danûstandina ava berdewam ve girêdide.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-11-01 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Bi gelemperî di demekê de ku tebeqeyên kûr sartir, tîrtir û şortir in ev ava bi kêmanî germ û kêmtir şor li ser rûyê okyanûsê dimîne ku ev rewş wekê tebeqebûna okyanûsê hatiye zanîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yamaguchi |pêşnav=Ryohei |paşnav2=Suga |pêşnav2=Toshio |tarîx=2019 |sernav=Trend and Variability in Global Upper-Ocean Stratification Since the 1960s |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2019JC015439 |kovar=Journal of Geophysical Research: Oceans |ziman=en |cild=124 |hejmar=12 |rr=8933–8948 |doi=10.1029/2019JC015439 |issn=2169-9291}}&lt;/ref&gt; Ava kûr di encama danûstandineke bi tebeqeya tevlîhevkirî ya okyanûsê re, germ dibe û/an jî şoriya xwe winda dike ku di encamê de tîrbûna avê kêm dibe û ber bi rûyê ava okyanûsê ve bilind dibe. Di navbera tebeqeyên okyanûsan de û di navbera beşên Okyanûsa Cîhanê de cudahiyên germahî û xwêbûnê hene ku ev her du faktor bi hev re bûne sedema gera termohalînê.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku Okyanûsa Pasîfîkê ava zêde yên barana ava şirîn werdigire, li gorî okyanûsên din ên cîhanê şorahiya ava Okyanûsa Pasîfîkê kêm e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Craig |pêşnav=Philip M. |paşnav2=Ferreira |pêşnav2=David |paşnav3=Methven |pêşnav3=John |tarîx=2017-01-01 |sernav=The contrast between Atlantic and Pacific surface water fluxes |url=https://tellusjournal.org/articles/10.1080/16000870.2017.1330454 |kovar=Tellus |ziman=en |cild=69 |hejmar=1 |doi=10.1080/16000870.2017.1330454 |issn=3035-9554}}&lt;/ref&gt; Ji ber vê yekê ava rûyê Okyanûsa Pasîfîkê têra xwe şor nîne ku dakeve kûrahiya zêdetirî çend sed metreyan ku ev jî tê vê wateyê ku divê ava kûrahiya okyanûsê ji cihekî din were.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ava okyanûsê li Atlantîkaya Bakur ji ava Pasîfîkê şortir e ku qismek ji ber ku dûkelbûna berfireh a li ser rûyê erdê xwê di nav ava mayî de kom dike û qismeke din jî ji ber ku qeşaya deryaya nêzîkê çerxa Arktîkê xwê di zivistanê de dema ku diqelişe derdixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://nsidc.org/learn |sernav=Learn {{!}} National Snow and Ice Data Center |malper=nsidc.org |roja-gihiştinê=2026-11-01}}&lt;/ref&gt; Şilbûna dûkelbûyî ya li Atlantîkê berê ku wekê baran vegere, bi lez ji aliyê gerandina atmosferê ve tê birin. Bayên bazirganî vê şilbûnê li seranserê Amerîkaya Navîn û rojhilatê Pasîfîka Bakur vediguhezînin ku li wir wekê baran dibare.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Chunzai |paşnav2=Zhang |pêşnav2=Liping |paşnav3=Lee |pêşnav3=Sang-Ki |tarîx=2013-02-15 |sernav=Response of Freshwater Flux and Sea Surface Salinity to Variability of the Atlantic Warm Pool |url=http://journals.ametsoc.org/doi/10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |kovar=Journal of Climate |ziman=en |cild=26 |hejmar=4 |rr=1249–1267 |doi=10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |issn=0894-8755}}&lt;/ref&gt; Rêzeçiyayên mezin ên wekê Platoya Tîbetî, Çiyayên Kevirî û Andê rê li ber veguhestina şilbûna wekhev vedigerînin Atlantîkê.

Ji ber vê pêvajoyê, ava rûyê Atlantîkê şor dibe û ji ber vê yekê jî tîr dibe ku di dawiyê de ber bi jêr ve diçe û ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) çêdike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Marshall |pêşnav=John |paşnav2=Speer |pêşnav2=Kevin |tarîx=2012 |sernav=Closure of the meridional overturning circulation through Southern Ocean upwelling |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1391 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=3 |rr=171–180 |doi=10.1038/ngeo1391 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Avabûna NADW bi giranî li deryayên Nordîk çêdibe û têkeliyek tevlihev a girseyên avên herêmî yên wekê Ava Serherikîna Tengava Danîmarkayê (DSOW), Ava Serherikîna Îzlenda-Skotlandayê (ISOW) û Ava Serherikîna Deryayên Nordîk vedihewîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yashayaev |pêşnav=Igor |paşnav2=Loder |pêşnav2=John W. |tarîx=2009 |sernav=Enhanced production of Labrador Sea Water in 2008 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2008GL036162 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=36 |hejmar=1 |doi=10.1029/2008GL036162 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Ava Deryaya Labrador jî dibe ku roleke girîng bilîze lê delîlên zêde nîşan didin ku ava li deryayên Labrador û deryayên Irminger bi giranî di nav Gyre ya Atlantîkaya Bakur re digere û bi mayî ya AMOCê re tevliheviyeke hindik heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Ocean, Cryosphere and Sea Level Change |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2023 |rr=1211–1362 |isbn=978-1-009-15788-9 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/climate-change-2021-the-physical-science-basis/ocean-cryosphere-and-sea-level-change/F61263910A16BD9FDE86921E85E1E4D5 |doi=10.1017/9781009157896.011}}&lt;/ref&gt;

NADW (ava kûr a Atlantîkaya Bakur) tebeqeya avê ya herî kûr a Okyanûsa Atlantîkê ye nîne û ava binî ya Antarktîkayê (AABW) di her hewzeke ku ji 4.000 metreyan kûrtir e de ye ku ev av her tim tebeqeya okyanûsê ya herî tîr û herî kûr e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://glossary.ametsoc.org/wiki/antarctic-bottom-water/ |sernav=Antarctic Bottom Water - Glossary of Meteorology |malper=glossary.ametsoc.org |roja-gihiştinê=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; Gava beşên jorîn ên AABWyê ber bi jor ve bilind dibin, ev av tevlî NADWyê dibin û hêza avê zêde dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Pêkhatina NADWyê her wiha destpêka koma jêrîn a gera avê ye. Tevgera daketina ku dibe sedema pêkhatina NADWyê, bi vî girseyeke wekhev a tevgera bilindbûnê (upwelling) tê hevsengkirin. Li Atlantîkaya rojava, veguhastina ekmanê ku zêdebûna tevlîhevkirina tebeqeyên okyanûsê ye û ji ber çalakiya bayê çêdibe, dibe sedema bilindbûneke bihêz a ava li herêmên Herika Kanaryayê û Herika Benguelayê ku ev herik li peravên bakurê rojava û başûrê rojavayê [[Afrîka|Afrîkayê]] cih digirin. Her çend heta girtina rêya deryayî ya [[Amerîkaya Navîn]] di dawiya serdema Pliyosenê de, rewşeke berevajî hebe jî, li gorî daneyên sala 2014an bilindbûna avê li derdora [[Herika Kanaryayê]] ji ya [[Herika Benguelayê]] pir bihêztir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Boessenkool |pêşnav=K. P. |paşnav2=Hall |pêşnav2=I. R. |paşnav3=Elderfield |pêşnav3=H. |paşnav4=Yashayaev |pêşnav4=I. |tarîx=2007 |sernav=North Atlantic climate and deep-ocean flow speed changes during the last 230 years |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2007GL030285 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=34 |hejmar=13 |doi=10.1029/2007GL030285 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Li Atlantîkaya Rojhilat, bilindbûneke berbiçav a avê tenê di mehên diyar ên salê de pêk tê ku ev sedem jî ev e ku li vê herêmê termoklîna (tebeqeya guherîna germahiyê) kûr heye, ji ber vê yekê rewş li vir zêdetir girêdayî germahiya rûyê deryayê ye, ne ku ji ber çalakiya bayê ye. Her wiha çerxeke bilindbûna ava çendsalî jî heye ku bi çerxa El Niño/La Niña re hevaheng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Li-Chiao |paşnav2=Jin |pêşnav2=Fei-Fei |paşnav3=Wu |pêşnav3=Chau-Ron |paşnav4=Hsu |pêşnav4=Huang-Hsiung |tarîx=2017 |sernav=Dynamics of upwelling annual cycle in the equatorial Atlantic Ocean |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2017GL072588 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=44 |hejmar=8 |rr=3737–3743 |doi=10.1002/2017GL072588 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de, ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) ber bi başûr ve diçe û li dawiya başûr a xeta derbasbûna Atlantîkê, nêzîkê ji %80 ji vê avê li Okyanûsa Başûr derdikeve ser rûyê avê ku ev yek avê bi gera zivirî ya Okyanûsa Başûr (SOOC) ve girê dide. Piştê derketina ser rûyê avê, hatiye fêmkirin ku av yek ji du rêyan dişopîne. Ava ku nêzîkî Antarktîkayê derdikeve ser rûyê avê, bi ihtimaleke mezin ji ber qeşaya deryayî ya Antarktîkayê sar dibe û dîsa dadikeve girseyên jêrîn a vê gerê. Beşek ji vê avê tevlê AABW dibe, lê beşê mayî yê herika girseya jêrîn di dawiyê de digihîje kûrahiyên Okyanûsa Pasîfîk û Okyanûsa Hindî. Ava ku li latîtûdên nizm (nêzîktirî ekvatorê) ku qeşa lê tune ye, derdikeve ser rûyê avê, ji ber veguhastina ekmanê (Ekman transport) zêdetir ber bi bakur ve diçe û tevlê girseya jorîn dibe. Ava germ a di girseya jorîn de ji herika vegerê ya ber bi Atlantîka Bakur ve berpirsiyar e  ku ev herik bi piranî li dora peravên Afrîkayê û bi navgîniya arşîpelên Endonezyayê pêk tê. Gava ev av vedigere Atlantîkaya Bakur, sartir û tîrtir dibe, dadikeve binê avê û dîsa tevlê NADWê dibe.

== Rola di pergala avhewayê de ==
[[Wêne:Wang 2022 strong AMOC role.png|thumb|Veguhastina germê ji okyanûsê ber bi atmosferê ve (li aliyê çepê) û zêdebûna rêjeya germa li Okyanûsa Atlantîkê (li aliyê rastê) ku dema AMOC bi hêz e, tê dîtin.]]
Deverên rojbendî beşa herî germ a cîhanê ye û ji ber termodînamîkê, ev germahî ber bi cemseran ve diçe. Piraniya vê germahîyê bi gerandina atmosferê ve tê veguhastin lê herikînên okyanûsê ya germ û rûberî roleke girîng dilîzin. Germahî ji rojbendê ber bi bakur an jî başûr ve diçe; Okyanûsa Atlantîk tekane okyanûs e ku herikîna germahîyê ber bi bakur ve ye. Beşeke mezin a veguhastina germê li Okyanûsa Atlantîkê ji aliyê &quot;Gulf Stream&quot;ê pêk tê ku ev herikeke rûyî ye ku ava germ ji herêma Karîbê ber bi bakur ve dibe. Her çend tevahiya herika Gulf Streamê tenê ji aliyê bayê ve were pêşvebirin jî, beşa wê ya herî bakurî ango Herika Atlantîka Bakur, piraniya germa xwe ji danûstendina termohalîn a di çarçoveya AMOCê de werdigire. Bi vê awayê AMOC heta ji %25ê tevahiya germê ber bi nîvkada bakur ve vediguhêze û di avhewaya derdora bakurê rojavayê Ewropayê de roleke girîng dilîze.

Ji ber ku şêwazên atmosferî jî di veguhastina germê de roleke mezin dileyizin ku ev raman dibêje &quot;ger veguhastina germê bi rêya herikên okyanûsê nebûya, dê avhewaya Ewropaya Bakur bi qasê avhewaya Amerîkaya Bakur a bakur sar bûya&quot; (ango heta 15–20 °C (27–36 °F) sartir) ku bi giştî wekê ramaneke şaş tê dîtin. Her çend lêkolîneke modelkirinê pêşniyar kiriye ku hilweşîna AMOCê dikare di nava sedsalekê de bibe sedema sarbûneke mîna Serdema Qeşayê ku berfirehbûna qeşaya deryayê û çêbûna girseyên cemedan jî di nav de ne lê rastbûna van encaman cihê gumanê ye. Li ser vê yekê lihevkirinek heye ku AMOC, Ewropaya Bakur û Ewropaya Rojava ji ya ku dê di rewşeke din de bûya, germtir dihêle û ev cudahî li gorî herêmê di navbera 4 °C û 10 °C de diguhere. Wek mînak lêkolînên li ser Herika Floridayê (Florida Current) nîşan didin ku Herika Kendavê (Gulf Stream) di navbera salên 1200 û 1850î de, ji ber zêdebûna xwêbûna rûyê avê, bi qasê ji %10 lawaztir bûye û ev yek bi ihtîmaleke mezin bûye sedema wan şert û mercên ku wekê &quot;Serdema Qeşayê ya Biçûk&quot; (Little Ice Age) hatine naskirin.

AMOC bi du awayên sereke Okyanûsa Atlantîkê vediguherîne depoyeke karbona bi bandortir. Ya yekem, tevgera hilkişîna avê, mêjerên mezin ên xurekên pêwîst digihîne avên rûyê okyanûsê; ev yek piştgiriyê dide mezinbûna fîtoplanktonan ku di encamê de hilberîna seretayî ya deryayî û mêjera giştî ya fotosentezê li avên rûyê okyanûsê zêde dike. Ya duyem jî di ava ku ji kûrahiyê derdikeve rûyê avê de, asta karbona heliyayî kêm e; sedem jî ew e ku ev av bi gelemperî 1000 salî ye û rastî zêdebûna {{CO2}} ya ku ji ber çalakiyên mirovan di atmosferê de pêk hatiye, nehatiye. Ev av li gorî avên rûyî yên ku bi karbonê zêdetir têr bûne, mêjerên mezintir karbonê dikişîne nava xwe û dema ku ev av ber bi kûrahiyê ve diçe, rê li ber wê tê girtin ku karbonê dîsa berdide atmosferê. Her çend Okyanûsa Başûr bi awayekî berbiçav mezintirîn depoya karbona okyanûsan be jî, Atlantîka Bakur di nîvkada bakur de depoya karbona herî mezin e.
=== Guherînên ji nişka ve ku di dema Pleystosena dereng de pêk hatiye ===
Ji ber ku gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê (AMOC) bi rêzetêkiliyên di navbera tebeqeyên ava okyanûsa xwedî germahî û şoriya cûda ve girêdayî ye ku ev pergal ne statîk e; berevajî vê, ew rastê guherînên biçûk û periyodîk û her wiha guherînên mezin û demdirêj hatiye ku ev jî encama bandorên derveyî ne. Gelek ji van guherînan di serdema pleîstosena Dereng (ji 126.000 heta 11.700 sal berê) de pêk hatine ku ev serdem, qonaxa dawî ya jeolojîk ê berî serdema heyî an jî holosenê bû. Her wiha ev serdem, serdema qeşaya dawî jî vedigire ku di zimanê rojane de wekê &quot;serdema qeşaya dawî&quot; hatiye naskirin. Di vê serdemê de, di navbera nîvkoşeyên cîhanê de bîstûpênc guherînên guhertinên germa ji nişka ve çêbûne ku ev guherîn wekê bûyerên Dansgaard–Oeschger (bûyerên D-O) hatine binavkirin. Navê wan ji Willi Dansgaard û Hans Oeschger hatiye ku di salên 1980î de bi analîzkirina mînakên qeşayên ji Grînlendayê, vê bûyerê keşif kirine.

Bûyerên D-O bi taybetî bi germbûna bilez a di navbera 8 °C û 15 °C de têne naskirin ku di nava çend dehsalan de li Grînlendayê pêk hatiye. Germbûn li tevahiya herêma Atlantîka Bakur jî çêbûye lê di heman demê de, di van bûyeran de li Okyanûsa Başûr sarbûneke bi heman astê pêk hatiye. Ev rewş bi bihêz bûna AMOCê re hevaheng e ku vê awayê pergala germê ji nîvkoveke dinyayê vediguhezîne nîvkova din a Dinyayê. Germbûna nîvkova bakur bûye sedema helîna qeşayan û wisa dixuyê ku gelek bûyerên D-O bi bûyerên Heinrichê re bi dawî bûne ku di van van bûyeran de, girseyên mezin ên qeşayê ji qeşaya Laurentide ya wê demê qut bûne û ketine nav okyanûsê. Her ku ev girseyên qeşayê di okyanûsê de diheliyan, ava okyanûsê şirîntir (kêmtir şor) bûye û ev yek jî bûye sedema lawazbûna gera avê û rawestana germbûna D-Oyê.

Heya roja îro jî ravekirinek hevbeş tune ye ka çima AMOC ewqas guheriye ku bi taybetî ev guherîn tenê di vê serdema qeşayê de pêk hatiye. Hîpotezên hevpar şêwazên çerxî yên guherîna şorbûna li Atlantîka Bakur an jî çerxek şêwaza bayê ji ber mezinbûn û kêmbûna pelên qeşayê yên herêmê vedihewîne ku têra xwe mezin in ku bandorê li şêwazên bayê bikin. Li gorî lêkolînên ji dawiya salên 2010an ve hatiye pêşniyarkirin ku AMOC di serdemên hebûna qatên berfa berfireh û asta kêm a {{CO2}}yê de, herî zêde ji guhertinan re hesas e ku ev yek jî serdema qeşaya dawî kiriye &quot;demeke herî guncaw&quot; ê ji bo guherînên bi vî rengî. Hatiye pêşniyar kirin ku germbûna nîvkada başûr ji ber ku avên germtir ber bi bakur ve bi rêya gera termohalînê ya giştî belav bûne dê şêwazê bide destpêkirin. Delîlên paleoklîmayê niha ne ewqas bihêz in ku bibêjin ka bûyerên D-O bi guhertinên di AMOCê de dest pê kirine an jî AMOC di bersiva tetikek din de guheriye. Wek mînak hinek lêkolîn pêşniyar dikin ku guhertinên di bergê qeşaya deryayê de bûyerên D-O dane destpêkirin ji ber ku ew ê bandorê li germahiya avê û gerê bi rêya bersiva cemed-albedo bikin.

Bûyerên D-O bi rêza berevajî hatine hejmartin ku hejmarên herî mezin ê ji bo bûyerên herî kevn hatine diyarkirin. Bûyera duyem a ji dawiyê, ango bûyera Dansgaard–Oeschger 1, nêzîkî 14.690 sal berê qewimiye û nîşana derbasbûna ji serdema &quot;Oldest Dryas&quot; (dryasa herî kevn) ji bo serdema navber a Bølling–Allerød e ku ev serdem heta 12.890 salên beriya niha berdewam kiriye. Navê wê ji du cihên li Danîmarkayê hatiye girtin ku tê de fosîlên riwekan hatine dîtin ku ev riwek tenê di serdemeke bi kêmî germ a nîvkada bakur de dikaribûn bijîn. Germbûna mezin a li nîvkada bakur, bi sarbûna li nîvkada başûr re hevseng bû, ji ber vê yekê di germahiya cîhanî de guherîneke berbiçav çênebûye ku ev rewş bi guherînên di AMOCê (Circilana Meridyonel a Atlantîkê) re lihevhatiye. Di heman demê de destpêka vê serdemê bûye sedema bilindbûna asta deryayê ku ev yek ji ber hilweşîna qeşayê pêk hatiye û wekê &quot;Meltwater pulse 1A&quot; (pêla ava heliyayî 1A) hatiye binavkirin.

Qonaxên Bølling û Allerød ên serdema navbera qeşayê bi du sedsalan ji hev cuda bûne ku sarbûna nîvkada bakur, germbûna nîvkada başûr ku wekê Dryasên Kevintir hatine zanîn ji ber ku kulîlka Arktîkê Dryas octopetala li cihê ku daristan di dema navbera qeşayê de mezin bûn serdest bûn. Dema ku germahiyên nîvkada bakur vegeriyan astên nêzîkî qeşayê, dibe ku di nav deh salan de, serdema navbera qeşayê bi destpêkirina serdema Dryasên Ciwan (YD) (12.800-11.700 sal berê) bi dawî bûye. Ev jî ji ber hêdîbûna AMOC a ji nişke be qewimiye ku bi awayekê din dişibe bûyerên Heinrichê ku ji ber nûbûna ji ber windabûna qeşayê ku ji ber qata qeşaya Laurentide çêbûye. Berevajî bûyerên Heinrich ên rastîn, herikînek mezin a ava heliyayî di Çemê Mackenzie re li cihê ku niha Kanada ye hebûye lê cihê ku windabûna girseyî ya qeşayê pêk hatiye pêk nehatiye. Guhertinên mezin di rejîma barînê de, wekê veguheztina herêma hevgirtina întertropîkal ber bi başûr ve, zêdebûna baranê li Amerîkaya Bakur û zuwabûna Amerîkaya Başûr û Ewropayê, çêbûne. Germahiya gerdûnî dîsa di dema Dryasên Ciwan de bi zorê guheriye û germbûna demdirêj, piştê qeşayê piştê ku ew bi dawî bûye, careke din dîsa ji nû ve dest pê kiriye.

== Stabilîte û lawazî ==
[[Wêne:Kim 2022 classic Stommel tipping.png|thumb|Di modelên klasîk ên qutîkî yên stommel de, guherîna krîtîk a AMOCê (AMOC tipping) an ji ber zêdebûneke mezin a qebareya ava şirîn pêk tê ku ev yek gera avê dide rawestandin (B-tipping) – an jî ji ber zêdebûneke biçûktir pêk tê ku di vê rewşê de guherbarbûna xwezayî ya gera avê dibe sedem ku pergal hilweşe (N-tipping). Her ku têketina ava şirîn zêde dibe, îhtîmala pêkhatina N-tippingê jî zêde dibe. Heke ev îhtîmal bigihîje %100î, wê demê B-tipping pêk tê.]]
AMOC heya 34 milyon sal berê tune bû. Di piraniya dîroka Erdê de, gera serûbinî ya li nîvkada bakur li Bakurê Pasîfîkê çêbûye. Dema ku deriyê Arktîkê-Atlantîkê girtî bû, delîlên paleoklîmayê nîşan didin ku guheztina gera serûbinî ji Pasîfîkê ber bi Atlantîkê ve 34 milyon sal berê di veguherîna eosen-olîgosenê de pêk hatiye. Vê girtinê bi bingehîn avahiya gera termohalînê guherandiye ku hinek lêkolîneran pêşniyar kirine ku guherîna avhewayê dibe ku di dawiyê de vê guheztinê berevajî bike û gera Pasîfîkê piştî ku AMOC raweste ji nû ve saz bike. Guherîna avhewayê bi germbûna ava rûyê erdê wekê encamek nehevsengiya enerjiya erdê û bi kêmkirina şorbûna ava rûyê erdê ji ber zêdekirina rêjeyên mezin ên ava nû yê ji helandina qeşayê ku bi piranî ji Grînlendayê û bi zêdebûna barîna li ser Atlantîka Bakur bandoran li AMOC dike. Her du sedem jî dê cûdahiya di navbera tebeqeyên rûyê erdê û kûr de zêde bikin û bi vê awayê bilindbûn û daketina ku gerokê dimeşîne dijwartir dike.

Di salên 1960an de Henry Stommel ku piraniya lêkolînên li ser AMOCê kiriye, bi modela ku paşê wekê modela Stommel Box hatiye zanîn ku fikra Bifurkasyona Stommel daye zanîn ku tê de AMOC dikare di rewşek bi hêz de hebe mîna ku di tevahiya dîroka tomarkirî de heye an jî bi bandor hilweşe rewşek pir qelstir û baş nebe heya ku germbûn û/an jî jinûvekirina zêde ya ku bûye sedema hilweşînê kêm nebe. Germbûn û jinûvekirin dikarin rasterast bibin sedema hilweşînê an jî gera avê qels bikin heya rewşek ku guherînên wê yên asayî dikarin wê ji xala guheztinê derbas bikin. Îhtîmala ku AMOC pergalek du-îstîqrar e ku an &quot;vekirî&quot; an &quot;vemirî&quot; ye û dikare ji nişke ve hilweşe, ji demê ve mijarek nîqaşa zanistî ye.
=== Modelkirina hilweşîna AMOCê ===
[[Wêne:Nobre 2023 AMOC 4X BESM.png|thumb|Di modeleke avhewaya berfireh û asayî de, AMOC bi qasê 500 salan gelekî qels dibe, lê bi temamî hilweşîn çênabe; ev yek heta di senaryoyeke ceribandinê de jî wisa ye ku tê de asta {{CO2}}yê ji nişka ve bi qasê çar caran zêde dibe. Hinek nîgeranî hene ku dibêjin ev cure sîmulasyon zêde bi îstîkrar e.]]
Hinek modelên ku piştê xebata Stommel hatine pêşxistin, pêşniyar dikin ku AMOC dikare di navbera hêza xwe ya temam de û hilweşîna xwe ya temam de, xwediyê yek an çend rewşên aram ên navîn be. Ev rewş zêdtir di &quot;modelên erdê ya bi tevliheviya navîn&quot; (EMICs) de tê dîtin ku modelên ku bala xwe didin ser beşên taybet ên pergala avhewayê (wekê AMOC) û beşên din li ber çavan nagirin ku li şûna ku di &quot;modelên gera giştî&quot; (GCMs) de be; modelên ku ji bo simulasyona tevahiya avhewayê wekê &quot;standarda zêrîn&quot; têne hesibandin lê pir caran neçar dimînin ku hinek têkiliyan hêsan bikin. GCM bi gelemperî nîşan didin ku AMOC xwedî rewşek hevsengiyê ya yekane ye û hilweşîna wê dijwar an ne mumkin e. Lêkolîneran fikarên xwe anîne ziman ku ev berxwedana modelkirî ya li hember hilweşînê tenê ji ber ku simulasyonên GCM meyla wan heye ku qebareyên mezin ên ava şirîn ber bi cemsera bakur ve beralî bikin ku li wir ew êdî bandorê li gerandinê nake lê ev yek di xwezayê de çênabe.

Di sala 2024an de sê lêkolîneran bi yek ji modelên sîstema erdê ya civakî (CIMP) simulasyonek pêk anîne ku tê de hilweşîneke klasîk a AMOC çêbûye ku mîna di modelên tevliheviya navîn de diqewime. Berevajî hinek simulasyonên din, wan model di cih de rûbirûyî astên avên heliyayî yên ne-rastîn nekirine lê bi awayekê gav bi gav mîqdara têketinê zêde kirine. Simulasyona wan, berî ku hilweşîn pêk were, zêdetirî 1700 salan berdewam kiriye; di dawiyê de, ew gihîştine astên avên heliyayî yên ku bi bilindbûna asta deryayê ya bi rêjeya 6 cm di salê de wekhev in ku ev yek nêzîkê 20 car zêdetir ê ji bilindbûna asta deryayê ya 2.9 mm ku di salê de di navbera salên 1993 û 2017an de pêk hatiye û her wiha gelekî zêdetir e ku ji her asteke ku wekê pêkan an maqûl hatiye dîtin. Zanyarên din li hev kirine ku encamên vê lêkolînê bi taybetî di eyarkirina lêkolînên realîsttir de alîkar bin, nemaze gava ku daneyên çavdêriya baştir peyda bibin.

[[Wêne:Van Westen 2024 AMOC collapse graph.jpg|thumb|Di lêkolîneke de, hilweşîna AMOCê di modeleke gera giştî ya temam de, tenê piştî ku model nêzîkê 2000 salan xebitî û qebareyên ava şirîn (bi yekeya Sv) gihîştin astên gelek bilind, pêk tê. Her çend ev şert û merc ne rastîn bin jî, dibe ku model bi awayekê ne rastîn bi rêve biçe; her wiha, bêyî çavdêriyên zêdetir ên ji cîhana rastîn, encamên wê yên temam ne diyar in.]]
Ji ber ku ew gera avê ber bi herikîna ava şirîn a nerastî ya sekan ve dixin, hinek lêkolîn nîşan didin ku pêşbîniyên klasîk ên EMICê ber bi hilweşîna AMOCê ve meyldar in. Di lêkolînekê de, cudahiya di navbera herikîna ava şirîn a sekan û guhêrbar de hilweşîna gera xwînê di EMIC a Bifurkasiyona Stommel a tîpîk de ji 1.000 salan zêdetir dereng xistiye. Lêkolîneran gotin ku ev simulasyon bi ji nû ve avakirina bersiva AMOC a li hember pulsa Meltwater 1A 13.500-14.700 sal berê re lihevhatîtir e û derengketineke bi heman rengê dirêj nîşan dide. Dema  bilindbûna asta deryayê dora 50 m bû, di sala 2022an de ji nû ve avakirineke paleokeanografîk bandorek sinorkirî ji hêza ava şirîn a mezin a kêmbûna qeşaya holosena dawîn a ~11.700-6.000 sal berê dîtiye. Wê pêşniyar kiriye ku piraniya modelan bandorên hêza ava şirîn li ser AMOCê zêde texmîn dikin. Ger AMOC ji ya ku bi gelemperî tê fêmkirin zêdetir bi hêza bayê ve girêdayî be ku bi germbûnê re bi kêmî hindik diguhere, di wî demê de dibe ku ew li hember hilweşînê berxwedêrtir be. Li gorî hinek lêkolîneran, gera hilweşîna Okyanûsa Başûr a (SOOC) kêmtir lêkolînkirî dibe ku ji AMOC zêdetir ji bo hilweşînê xeternak be.

Modelên sîstema Erdê ya hêjayî ya bilind nîşan didin ku hilweşîn ne pêkan e û tenê astên bilind ên germbûnê (≥4 °C) ku heya piştê sala 2100an demek dirêj berdewam bike, ev hilweşîn dikare pêk were. Di heman demê de hinek lêkolînên paleokeanografîk piştgirîya vê ramanê dikin. Hinek lêkolîner din jî ditirsin ku modelên tevlihev pir berbiçav in û pêşbîniyên tevliheviya kêmtir ên ku ber bi hilweşînek zûtir ve nîşan didin rasttir in. Yek ji wan pêşbîniyan pêşniyar dike ku hilweşîna AMOCê dikare li dora sala 2065an çêbibe (ji sala 2057an di tebaxa sala 2025an de hatiye nûvekirin) lê gumana gelek zanyar ji bo vê pêşbîniyê heye. Hinek lêkolîn jî pêşniyar dikin ku gera serûbin a Okyanûsa Başûr dibe ku ji AMOCê zêdetir meyla wê ya hilweşînê hebe. Di cotmeha sala 2024an de 44 zanyarên avhewayê nameyek vekirî weşandine û îdia kirine ku li gorî lêkolînên zanistî yên di çend salên borî de, xetera hilweşîna AMOCê pir kêm hatiye texmînkirin, ew dikare di çend dehsalên pêş de çêbibe, nemaze ji bo welatên nordîkî bandorên wêrankar bi xwe re bîne. Zanyaran bang li welatên nordîkî kirind ku bicîhanîna peymana parîsê misoger bikin ku pêşî li vê hilweşandinê bigirin. Lêkolînek pêş-çapkirinê ya meha çileya sala 2026an ku modela çareseriya bilind bikar tîne nîşan dide ku hilweşîna AMOCê dibe ku ji ya ku ji hêla simulasyonên berê ve hatiye pêşniyar kirin, pirtir bi îhtîmal be û behsa hesasiyeteke bilindtir a ji bo herikîna ava helandî dike ku ji simulasyonên berê hatiye girtin.

== Trend ==
Heta sala 2024an di navbera çavdêriyên ku hêdîbûna gerandinê nîşan didan û modelên avhewayê yên ku gerandina sekan nîşan didan de nakokî hebû. Di meha mijdara sala 2024an de, Nature Geoscience lêkolînek weşandiye ku di vê lêkolînê de hewl daye ku pirsgirêkê çareser bike. Zanyaran &quot;modelên okyanûs-derya-qeşa yên girêdayî yên pergala Erdê û pergalên ku destûrê didin gergerînekan&quot; bi kar anîne. Piştre çavdêrî û model pir çêtir li hev hatine. Lêkolînên ji sala 1950an vir ve hêdîbûneke 0,46 sverdrup di dehsalê de dîtine.
=== Çavdêrî ===
Ji sala 2004an ve bi rêya RAPIDê pergaleke amûrên girêdayî ku li cihê xwe, li 26°N a Okyanûsa Atlantîkê hatiye bicihkirin, li vir çavdêriyên rasterast ên li ser hêza AMOCê têne wergirtin. Ji bo ku daneyên çavdêriyê kêrhatî bin, pêwîst e ew di demek dirêj de bêne komkirin. Ji ber vê yekê hinek lêkolîneran hewl dane ku li ser bingeha çavdêriyên di pîvaneke biçûktir de pêşbîniyan bikin; wek mînak, di meha gulana sala 2005an de, lêkolîneke ku ji aliyê Peter Wadhams ve bi rêya amûrên din bin avê de hatibû kirin, di Deryaya Grînlendayê de ku beşeke biçûk a pergala AMOCê ye, diyardeya daketina avê nîşan daye. Di vê pêvajoyê de ku bi navgîniya stûnên avên mezin (avên ku jê re &quot;bacane&quot; ango &quot;chimneys&quot; tê gotin) dihat pîvan, veguhestina avê ber bi kûrahiyê ve di asta kêmtirî çaryeka hêza xwe ya asayî de bû. Di sala 2000an de, lêkolînerên din bal kişandine li ser meylên di &quot;Gera Atlantîka Bakur&quot; (NAG) de ku wekê &quot;Gera Subpolar a Bakur&quot; (SPG) jî hatiye naskirin. Pîvanên ku di sala 2004an de hatine girtin, li gorî pîvanên sala 1992an, di NAGê de kêmbûneke ji %30î nîşan dane ku hinek kesan ev pîvan wekê nîşaneya hilweşîna AMOCê şîrove kirine. Daneyên RAPIDê piştre nîşan dane ku ev rewş tenê anomaliyeke statîstîkî bûye û çavdêriyên salên 2007 û 2008an jî nîşan dane ku NAG dîsa baş bûye. Niha tê zanîn ku NAG bi piranî ji beşên din ên AMOCê cuda ye û dikare serbixwe ji AMOCê hilweşe.

Heta sala 2014an daneyên RAPID a pêvajokirî heta dawiya sala 2012an amade bûn ku ev daneyên ha kêmbûneke di gera avê de nîşan didan ku 10 car ji ya ku ji aliyê modelên herî pêşketî yên wê demê ve hatibû pêşbînîkirin, mezintir bû. Di heman demê de nîqaşeke zanistî dest pê kiriye ka ev yek bandoreke bihêz a guherîna avhewayê nîşan dide, an jî guherîneke mezin a di gera avê de ye ku di navbera dehsalan de pêk tê. Daneyên heta sala 2017an nîşan dan ku kêmbûna di salên 2008 û 2009an de bi awayekê neasayî mezin bûye lê gera avê piştê sala 2008an, li gorî dema 2004–2008an, lawaztir bûye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}


[[en:Atlantic meridional overturning circulation]]
[[Kategorî:Okyanûsnasî]]</text>
      <sha1>24c4v2i5i85wryj9gat95mh3ed3a5vs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102738</id>
      <parentid>2102737</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T04:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2102738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42145" sha1="obqqo4er1no3smg9twbj0m4a795ao28" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:OCP07 Fig-6.jpg|thumb|Nexşeya topografîk a deryayên Nordîk û hevzênên bin-polar, ligel herikên rûyî (xêzên temam) û herikên kûr (xêzên qut-qut) ku beşek ji gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê pêk tînin. Rengên xêzan germahiyên nêzîkî nîşan didin.]]
'''Gerîdeya veguhêz a merîdyonel a Atlantîkê''' bi kurtasî ya îngilîzî '''AMOC''' (bi îngilîzî: ''Atlantic meridional overturning circulation'') pergala sereke ya herikên [[Okyanûs|okyanûsê]] ye ku li [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîkê]] di xebatê de ye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; Ew pergal pêkhateyeke sereke ya pergala gera okyanûsên [[Dinya (gerstêrk)|Dinyayê]] ye û di pergala avhewaya gerstêrkê de roleke giring tîne cih. AMOC herikînên Okyanûsa Atlantîkê li ser rûyê avê û di kûrahiyên mezin de vedigire ku ev herikîn ji ber guherînên di avhewayê de, germahî û xwêbûna avê de pêk hatine. Ev herikîn nîvê gera termohalîn a cîhanî pêk tînin ku herikîna herikînên mezin ên okyanûsan vedigire û nîvê din jî gera zivirînê ya [[Okyanûsa Başûr]] vedigire.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.aoml.noaa.gov/noaa-scientists-detect-reshaping-of-the-meridional-overturning-circulation-in-southern-ocean/ |sernav=Scientists Detect a Reshaping of the MOC in the Southern Ocean |malper=NOAA's Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory |tarîx=2023-03-29 |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en-US |paşnav=Communications |pêşnav=AOML}}&lt;/ref&gt;

AMOC ji herikîneke ber bi bakur ve ku ji avên germ û şortir di tebeqeyên jorîn ên Okyanûsa Atlantîkê de pêk hatiye û herikîneke vegerê ye ku ber bi başûr ve ji avên sar, ava kêmtir şor û kûr pêk hatiye. Ava germ a ji başûr şortir e, ji ber ku di herêma tropîkal de rêjeya dûkel bûnê bilindtir e. Ev ava germ û şor tebeqeya jorîn a okyanûsê pêk tîne; lê gava ev tebeqe sar dibe, tîrbûna ava şor zêde dibe û dibe sedem ku ev ava şor ber bi kûrahiyê ve binav bibe ku ev yek beşeke giring ê motora sîstema AMOCê ye. Ev beşên herikînê bi rêya herêmên &quot;zivirîna avê&quot; (overturning) li deryayên Nordîk û Okyanûsa Başûr bi hev ve girêdayî ne. Cihên vê zivirînê bi danûstandina xurt a germî, oksîjena heliyayî, karbon û xurekên din ve girêdayî ne ku ev pêvajo ji bo ekosîstemên okyanûsê û rola wê ya wekê enbarê karbonê (carbon sink) pir girîng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Buckley |pêşnav=Martha W. |paşnav2=Marshall |pêşnav2=John |tarîx=2016 |sernav=Observations, inferences, and mechanisms of the Atlantic Meridional Overturning Circulation: A review |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2015RG000493 |kovar=Reviews of Geophysics |ziman=en |cild=54 |hejmar=1 |rr=5–63 |doi=10.1002/2015RG000493 |issn=1944-9208}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lozier |pêşnav=M. S. |paşnav2=Li |pêşnav2=F. |paşnav3=Bacon |pêşnav3=S. |paşnav4=Bahr |pêşnav4=F. |paşnav5=Bower |pêşnav5=A. S. |paşnav6=Cunningham |pêşnav6=S. A. |paşnav7=de Jong |pêşnav7=M. F. |paşnav8=de Steur |pêşnav8=L. |paşnav9=deYoung |pêşnav9=B. |paşnav10=Fischer |pêşnav10=J. |paşnav11=Gary |pêşnav11=S. F. |paşnav12=Greenan |pêşnav12=B. J. W. |paşnav13=Holliday |pêşnav13=N. P. |paşnav14=Houk |pêşnav14=A. |paşnav15=Houpert |pêşnav15=L. |tarîx=2019 |sernav=A sea change in our view of overturning in the subpolar North Atlantic |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aau6592 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=363 |hejmar=6426 |rr=516–521 |doi=10.1126/science.aau6592}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de guhertinên di hêza AMOCê de dikarin bandoran li gelek hêmanên pergala avhewayê bikin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Guherîna avhewayê dibe ku AMOCê bi rêya zêdebûna germahiya okyanûsê û herikîna ava şirîn a zêde ya ku ber ji helandina pelên qeşayên li [[Grînlenda|Grînlendayê]] ku bi berdewamiya sarbûna Atlantîka Bakur ve girêdayî ye, qels bike. Lêkolînên ku ji nû ve avakirina okyanûsografîkan bikar tînin destnîşan dikin ku ji sala 2015an vir ve, AMOC ji berê şoreşa pîşesaziyê qelstir bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Rahmstorf |pêşnav=Stefan |paşnav2=Box |pêşnav2=Jason E. |paşnav3=Feulner |pêşnav3=Georg |paşnav4=Mann |pêşnav4=Michael E. |paşnav5=Robinson |pêşnav5=Alexander |paşnav6=Rutherford |pêşnav6=Scott |paşnav7=Schaffernicht |pêşnav7=Erik J. |tarîx=2015 |sernav=Exceptional twentieth-century slowdown in Atlantic Ocean overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nclimate2554 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=5 |rr=475–480 |doi=10.1038/nclimate2554 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Caesar |pêşnav=L. |paşnav2=McCarthy |pêşnav2=G. D. |paşnav3=Thornalley |pêşnav3=D. J. R. |paşnav4=Cahill |pêşnav4=N. |paşnav5=Rahmstorf |pêşnav5=S. |tarîx=2021 |sernav=Current Atlantic Meridional Overturning Circulation weakest in last millennium |url=https://www.nature.com/articles/s41561-021-00699-z |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=14 |hejmar=3 |rr=118–120 |doi=10.1038/s41561-021-00699-z |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Li ser beşdariyên nisbî yên faktorên cûda nîqaş heye û ne diyar e ku çiqas ji vê qelsbûnê ji ber guherîna avhewayê an guherbariya xwezayî ya gerandinê di nav hezar salan de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Latif |pêşnav=Mojib |paşnav2=Sun |pêşnav2=Jing |paşnav3=Visbeck |pêşnav3=Martin |paşnav4=Hadi Bordbar |pêşnav4=M. |tarîx=2022 |sernav=Natural variability has dominated Atlantic Meridional Overturning Circulation since 1900 |url=https://www.nature.com/articles/s41558-022-01342-4 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=12 |hejmar=5 |rr=455–460 |doi=10.1038/s41558-022-01342-4 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Kilbourne |pêşnav=K. Halimeda |paşnav2=Wanamaker |pêşnav2=Alan D. |paşnav3=Moffa-Sanchez |pêşnav3=Paola |paşnav4=Reynolds |pêşnav4=David J. |paşnav5=Amrhein |pêşnav5=Daniel E. |paşnav6=Butler |pêşnav6=Paul G. |paşnav7=Gebbie |pêşnav7=Geoffrey |paşnav8=Goes |pêşnav8=Marlos |paşnav9=Jansen |pêşnav9=Malte F. |paşnav10=Little |pêşnav10=Christopher M. |paşnav11=Mette |pêşnav11=Madelyn |paşnav12=Moreno-Chamarro |pêşnav12=Eduardo |paşnav13=Ortega |pêşnav13=Pablo |paşnav14=Otto-Bliesner |pêşnav14=Bette L. |paşnav15=Rossby |pêşnav15=Thomas |tarîx=2022 |sernav=Atlantic circulation change still uncertain |url=https://www.nature.com/articles/s41561-022-00896-4 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=15 |hejmar=3 |rr=165–167 |doi=10.1038/s41561-022-00896-4 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Modelên avhewayê pêşbînî dikin ku AMOC dê di sedsala 21ê de zêdetir qels bibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Summary for Policymakers |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2022 |rr=3–36 |isbn=978-1-009-15796-4 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/ocean-and-cryosphere-in-a-changing-climate/summary-for-policymakers/097A895553D86981DFE6195ADFD3DDA4 |doi=10.1017/9781009157964.001}}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ev herêm ji aliyê herika [[Atlantîkaya Bakur]] ve germ dibin, dibe ku ev qelsbûn germahiya hewaya navînî ya li [[Skandînavya]], [[Brîtanyaya Mezin]] û [[Îrlenda (girav)|Îrlendayê]] kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lenton |pêşnav=Timothy M. |paşnav2=Held |pêşnav2=Hermann |paşnav3=Kriegler |pêşnav3=Elmar |paşnav4=Hall |pêşnav4=Jim W. |paşnav5=Lucht |pêşnav5=Wolfgang |paşnav6=Rahmstorf |pêşnav6=Stefan |paşnav7=Schellnhuber |pêşnav7=Hans Joachim |tarîx=2008-02-12 |sernav=Tipping elements in the Earth's climate system |url=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0705414105 |kovar=Proceedings of the National Academy of Sciences |weşanger=Proceedings of the National Academy of Sciences |cild=105 |hejmar=6 |rr=1786–1793 |doi=10.1073/pnas.0705414105 |pmc=2538841 |pmid=18258748}}&lt;/ref&gt; Qelsbûna AMOCê dibe ku bilindbûna asta deryayê li dora Amerîkaya Bakur jî bileztir bike û hilberîna seretayî ya li Atlantîkaya Bakur kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Schmittner |pêşnav=Andreas |tarîx=2005 |sernav=Decline of the marine ecosystem caused by a reduction in the Atlantic overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nature03476 |kovar=Nature |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=434 |hejmar=7033 |rr=628–633 |doi=10.1038/nature03476 |issn=1476-4687}}&lt;/ref&gt;

Lawazbûna giran a AMOCê dikare bibe sedema hilweşîna gera veguhêzê dibe ku   neguhere û ji ber vê yekê dibe ku bibe yek ji xalên çerxa guhertina dramatîk a di pergala avhewayê de.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Carrington |pêşnav=Damian |paşnav2=editor |pêşnav2=Damian Carrington Environment |tarîx=2026-04-15 |sernav=Critical Atlantic current significantly more likely to collapse than thought |url=https://www.theguardian.com/environment/2026/apr/15/critical-atlantic-current-significantly-more-likely-to-collapse-than-thought |roja-gihiştinê=2026-10-19 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Hatiye texmînkirin ku ev hilweşîn germahiya navînî û rêjeya baran û berfê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi girîngî kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Armstrong McKay |pêşnav=David I. |paşnav2=Staal |pêşnav2=Arie |paşnav3=Abrams |pêşnav3=Jesse F. |paşnav4=Winkelmann |pêşnav4=Ricarda |paşnav5=Sakschewski |pêşnav5=Boris |paşnav6=Loriani |pêşnav6=Sina |paşnav7=Fetzer |pêşnav7=Ingo |paşnav8=Cornell |pêşnav8=Sarah E. |paşnav9=Rockström |pêşnav9=Johan |paşnav10=Lenton |pêşnav10=Timothy M. |tarîx=2022-09-09 |sernav=Exceeding 1.5°C global warming could trigger multiple climate tipping points |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abn7950 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=377 |hejmar=6611 |rr=eabn7950 |doi=10.1126/science.abn7950}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de dibe ku pirbûna bûyerên hewayên ekstrem zêde bike û bandorên din ên giran jî hebin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hansen |pêşnav=James |paşnav2=Sato |pêşnav2=Makiko |paşnav3=Hearty |pêşnav3=Paul |paşnav4=Ruedy |pêşnav4=Reto |paşnav5=Kelley |pêşnav5=Maxwell |paşnav6=Masson-Delmotte |pêşnav6=Valerie |paşnav7=Russell |pêşnav7=Gary |paşnav8=Tselioudis |pêşnav8=George |paşnav9=Cao |pêşnav9=Junji |paşnav10=Rignot |pêşnav10=Eric |paşnav11=Velicogna |pêşnav11=Isabella |paşnav12=Tormey |pêşnav12=Blair |paşnav13=Donovan |pêşnav13=Bailey |paşnav14=Kandiano |pêşnav14=Evgeniya |paşnav15=von Schuckmann |pêşnav15=Karina |tarîx=2016-03-22 |sernav=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2 °C global warming could be dangerous |url=https://acp.copernicus.org/articles/16/3761/2016/ |kovar=Atmospheric Chemistry and Physics |ziman=English |weşanger=Copernicus GmbH |cild=16 |hejmar=6 |rr=3761–3812 |doi=10.5194/acp-16-3761-2016 |issn=1680-7316}}&lt;/ref&gt;
== Awayên giştî ==
[[Wêne:thermohaline_circulation.svg|thumb|AMOC di têkiliya bi gera termohalîn a gerdûnî re]]
Gerandina meridionel a Atlantîkê (AMOC)  pergala sereke ya herikîna Okyanûsa Atlantîkê ye û her wiha beşek ji gerandina termohalîn a gerdûnî ye ku okyanûsên cîhanê bi &quot;kemberek veguhastinê&quot; ya yekane ya danûstandina ava berdewam ve girêdide.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-11-01 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Bi gelemperî di demekê de ku tebeqeyên kûr sartir, tîrtir û şortir in ev ava bi kêmanî germ û kêmtir şor li ser rûyê okyanûsê dimîne ku ev rewş wekê tebeqebûna okyanûsê hatiye zanîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yamaguchi |pêşnav=Ryohei |paşnav2=Suga |pêşnav2=Toshio |tarîx=2019 |sernav=Trend and Variability in Global Upper-Ocean Stratification Since the 1960s |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2019JC015439 |kovar=Journal of Geophysical Research: Oceans |ziman=en |cild=124 |hejmar=12 |rr=8933–8948 |doi=10.1029/2019JC015439 |issn=2169-9291}}&lt;/ref&gt; Ava kûr di encama danûstandineke bi tebeqeya tevlîhevkirî ya okyanûsê re, germ dibe û/an jî şoriya xwe winda dike ku di encamê de tîrbûna avê kêm dibe û ber bi rûyê ava okyanûsê ve bilind dibe. Di navbera tebeqeyên okyanûsan de û di navbera beşên Okyanûsa Cîhanê de cudahiyên germahî û xwêbûnê hene ku ev her du faktor bi hev re bûne sedema gera termohalînê.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku Okyanûsa Pasîfîkê ava zêde yên barana ava şirîn werdigire, li gorî okyanûsên din ên cîhanê şorahiya ava Okyanûsa Pasîfîkê kêm e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Craig |pêşnav=Philip M. |paşnav2=Ferreira |pêşnav2=David |paşnav3=Methven |pêşnav3=John |tarîx=2017-01-01 |sernav=The contrast between Atlantic and Pacific surface water fluxes |url=https://tellusjournal.org/articles/10.1080/16000870.2017.1330454 |kovar=Tellus |ziman=en |cild=69 |hejmar=1 |doi=10.1080/16000870.2017.1330454 |issn=3035-9554}}&lt;/ref&gt; Ji ber vê yekê ava rûyê Okyanûsa Pasîfîkê têra xwe şor nîne ku dakeve kûrahiya zêdetirî çend sed metreyan ku ev jî tê vê wateyê ku divê ava kûrahiya okyanûsê ji cihekî din were.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ava okyanûsê li Atlantîkaya Bakur ji ava Pasîfîkê şortir e ku qismek ji ber ku dûkelbûna berfireh a li ser rûyê erdê xwê di nav ava mayî de kom dike û qismeke din jî ji ber ku qeşaya deryaya nêzîkê çerxa Arktîkê xwê di zivistanê de dema ku diqelişe derdixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://nsidc.org/learn |sernav=Learn {{!}} National Snow and Ice Data Center |malper=nsidc.org |roja-gihiştinê=2026-11-01}}&lt;/ref&gt; Şilbûna dûkelbûyî ya li Atlantîkê berê ku wekê baran vegere, bi lez ji aliyê gerandina atmosferê ve tê birin. Bayên bazirganî vê şilbûnê li seranserê Amerîkaya Navîn û rojhilatê Pasîfîka Bakur vediguhezînin ku li wir wekê baran dibare.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Chunzai |paşnav2=Zhang |pêşnav2=Liping |paşnav3=Lee |pêşnav3=Sang-Ki |tarîx=2013-02-15 |sernav=Response of Freshwater Flux and Sea Surface Salinity to Variability of the Atlantic Warm Pool |url=http://journals.ametsoc.org/doi/10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |kovar=Journal of Climate |ziman=en |cild=26 |hejmar=4 |rr=1249–1267 |doi=10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |issn=0894-8755}}&lt;/ref&gt; Rêzeçiyayên mezin ên wekê Platoya Tîbetî, Çiyayên Kevirî û Andê rê li ber veguhestina şilbûna wekhev vedigerînin Atlantîkê.

Ji ber vê pêvajoyê, ava rûyê Atlantîkê şor dibe û ji ber vê yekê jî tîr dibe ku di dawiyê de ber bi jêr ve diçe û ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) çêdike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Marshall |pêşnav=John |paşnav2=Speer |pêşnav2=Kevin |tarîx=2012 |sernav=Closure of the meridional overturning circulation through Southern Ocean upwelling |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1391 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=3 |rr=171–180 |doi=10.1038/ngeo1391 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Avabûna NADW bi giranî li deryayên Nordîk çêdibe û têkeliyek tevlihev a girseyên avên herêmî yên wekê Ava Serherikîna Tengava Danîmarkayê (DSOW), Ava Serherikîna Îzlenda-Skotlandayê (ISOW) û Ava Serherikîna Deryayên Nordîk vedihewîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yashayaev |pêşnav=Igor |paşnav2=Loder |pêşnav2=John W. |tarîx=2009 |sernav=Enhanced production of Labrador Sea Water in 2008 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2008GL036162 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=36 |hejmar=1 |doi=10.1029/2008GL036162 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Ava Deryaya Labrador jî dibe ku roleke girîng bilîze lê delîlên zêde nîşan didin ku ava li deryayên Labrador û deryayên Irminger bi giranî di nav Gyre ya Atlantîkaya Bakur re digere û bi mayî ya AMOCê re tevliheviyeke hindik heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Ocean, Cryosphere and Sea Level Change |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2023 |rr=1211–1362 |isbn=978-1-009-15788-9 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/climate-change-2021-the-physical-science-basis/ocean-cryosphere-and-sea-level-change/F61263910A16BD9FDE86921E85E1E4D5 |doi=10.1017/9781009157896.011}}&lt;/ref&gt;

NADW (ava kûr a Atlantîkaya Bakur) tebeqeya avê ya herî kûr a Okyanûsa Atlantîkê ye nîne û ava binî ya Antarktîkayê (AABW) di her hewzeke ku ji 4.000 metreyan kûrtir e de ye ku ev av her tim tebeqeya okyanûsê ya herî tîr û herî kûr e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://glossary.ametsoc.org/wiki/antarctic-bottom-water/ |sernav=Antarctic Bottom Water - Glossary of Meteorology |malper=glossary.ametsoc.org |roja-gihiştinê=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; Gava beşên jorîn ên AABWyê ber bi jor ve bilind dibin, ev av tevlî NADWyê dibin û hêza avê zêde dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Pêkhatina NADWyê her wiha destpêka koma jêrîn a gera avê ye. Tevgera daketina ku dibe sedema pêkhatina NADWyê, bi vî girseyeke wekhev a tevgera bilindbûnê (upwelling) tê hevsengkirin. Li Atlantîkaya rojava, veguhastina ekmanê ku zêdebûna tevlîhevkirina tebeqeyên okyanûsê ye û ji ber çalakiya bayê çêdibe, dibe sedema bilindbûneke bihêz a ava li herêmên Herika Kanaryayê û Herika Benguelayê ku ev herik li peravên bakurê rojava û başûrê rojavayê [[Afrîka|Afrîkayê]] cih digirin. Her çend heta girtina rêya deryayî ya [[Amerîkaya Navîn]] di dawiya serdema Pliyosenê de, rewşeke berevajî hebe jî, li gorî daneyên sala 2014an bilindbûna avê li derdora [[Herika Kanaryayê]] ji ya [[Herika Benguelayê]] pir bihêztir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Boessenkool |pêşnav=K. P. |paşnav2=Hall |pêşnav2=I. R. |paşnav3=Elderfield |pêşnav3=H. |paşnav4=Yashayaev |pêşnav4=I. |tarîx=2007 |sernav=North Atlantic climate and deep-ocean flow speed changes during the last 230 years |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2007GL030285 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=34 |hejmar=13 |doi=10.1029/2007GL030285 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Li Atlantîkaya Rojhilat, bilindbûneke berbiçav a avê tenê di mehên diyar ên salê de pêk tê ku ev sedem jî ev e ku li vê herêmê termoklîna (tebeqeya guherîna germahiyê) kûr heye, ji ber vê yekê rewş li vir zêdetir girêdayî germahiya rûyê deryayê ye, ne ku ji ber çalakiya bayê ye. Her wiha çerxeke bilindbûna ava çendsalî jî heye ku bi çerxa El Niño/La Niña re hevaheng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Li-Chiao |paşnav2=Jin |pêşnav2=Fei-Fei |paşnav3=Wu |pêşnav3=Chau-Ron |paşnav4=Hsu |pêşnav4=Huang-Hsiung |tarîx=2017 |sernav=Dynamics of upwelling annual cycle in the equatorial Atlantic Ocean |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2017GL072588 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=44 |hejmar=8 |rr=3737–3743 |doi=10.1002/2017GL072588 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de, ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) ber bi başûr ve diçe û li dawiya başûr a xeta derbasbûna Atlantîkê, nêzîkê ji %80 ji vê avê li Okyanûsa Başûr derdikeve ser rûyê avê ku ev yek avê bi gera zivirî ya Okyanûsa Başûr (SOOC) ve girê dide. Piştê derketina ser rûyê avê, hatiye fêmkirin ku av yek ji du rêyan dişopîne. Ava ku nêzîkî Antarktîkayê derdikeve ser rûyê avê, bi ihtimaleke mezin ji ber qeşaya deryayî ya Antarktîkayê sar dibe û dîsa dadikeve girseyên jêrîn a vê gerê. Beşek ji vê avê tevlê AABW dibe, lê beşê mayî yê herika girseya jêrîn di dawiyê de digihîje kûrahiyên Okyanûsa Pasîfîk û Okyanûsa Hindî. Ava ku li latîtûdên nizm (nêzîktirî ekvatorê) ku qeşa lê tune ye, derdikeve ser rûyê avê, ji ber veguhastina ekmanê (Ekman transport) zêdetir ber bi bakur ve diçe û tevlê girseya jorîn dibe. Ava germ a di girseya jorîn de ji herika vegerê ya ber bi Atlantîka Bakur ve berpirsiyar e  ku ev herik bi piranî li dora peravên Afrîkayê û bi navgîniya arşîpelên Endonezyayê pêk tê. Gava ev av vedigere Atlantîkaya Bakur, sartir û tîrtir dibe, dadikeve binê avê û dîsa tevlê NADWê dibe.

== Rola di pergala avhewayê de ==
[[Wêne:Wang 2022 strong AMOC role.png|thumb|Veguhastina germê ji okyanûsê ber bi atmosferê ve (li aliyê çepê) û zêdebûna rêjeya germa li Okyanûsa Atlantîkê (li aliyê rastê) ku dema AMOC bi hêz e, tê dîtin.]]
Deverên rojbendî beşa herî germ a cîhanê ye û ji ber termodînamîkê, ev germahî ber bi cemseran ve diçe. Piraniya vê germahîyê bi gerandina atmosferê ve tê veguhastin lê herikînên okyanûsê ya germ û rûberî roleke girîng dilîzin. Germahî ji rojbendê ber bi bakur an jî başûr ve diçe; Okyanûsa Atlantîk tekane okyanûs e ku herikîna germahîyê ber bi bakur ve ye. Beşeke mezin a veguhastina germê li Okyanûsa Atlantîkê ji aliyê &quot;Gulf Stream&quot;ê pêk tê ku ev herikeke rûyî ye ku ava germ ji herêma Karîbê ber bi bakur ve dibe. Her çend tevahiya herika Gulf Streamê tenê ji aliyê bayê ve were pêşvebirin jî, beşa wê ya herî bakurî ango Herika Atlantîka Bakur, piraniya germa xwe ji danûstendina termohalîn a di çarçoveya AMOCê de werdigire. Bi vê awayê AMOC heta ji %25ê tevahiya germê ber bi nîvkada bakur ve vediguhêze û di avhewaya derdora bakurê rojavayê Ewropayê de roleke girîng dilîze.

Ji ber ku şêwazên atmosferî jî di veguhastina germê de roleke mezin dileyizin ku ev raman dibêje &quot;ger veguhastina germê bi rêya herikên okyanûsê nebûya, dê avhewaya Ewropaya Bakur bi qasê avhewaya Amerîkaya Bakur a bakur sar bûya&quot; (ango heta 15–20 °C (27–36 °F) sartir) ku bi giştî wekê ramaneke şaş tê dîtin. Her çend lêkolîneke modelkirinê pêşniyar kiriye ku hilweşîna AMOCê dikare di nava sedsalekê de bibe sedema sarbûneke mîna Serdema Qeşayê ku berfirehbûna qeşaya deryayê û çêbûna girseyên cemedan jî di nav de ne lê rastbûna van encaman cihê gumanê ye. Li ser vê yekê lihevkirinek heye ku AMOC, Ewropaya Bakur û Ewropaya Rojava ji ya ku dê di rewşeke din de bûya, germtir dihêle û ev cudahî li gorî herêmê di navbera 4 °C û 10 °C de diguhere. Wek mînak lêkolînên li ser Herika Floridayê (Florida Current) nîşan didin ku Herika Kendavê (Gulf Stream) di navbera salên 1200 û 1850î de, ji ber zêdebûna xwêbûna rûyê avê, bi qasê ji %10 lawaztir bûye û ev yek bi ihtîmaleke mezin bûye sedema wan şert û mercên ku wekê &quot;Serdema Qeşayê ya Biçûk&quot; (Little Ice Age) hatine naskirin.

AMOC bi du awayên sereke Okyanûsa Atlantîkê vediguherîne depoyeke karbona bi bandortir. Ya yekem, tevgera hilkişîna avê, mêjerên mezin ên xurekên pêwîst digihîne avên rûyê okyanûsê; ev yek piştgiriyê dide mezinbûna fîtoplanktonan ku di encamê de hilberîna seretayî ya deryayî û mêjera giştî ya fotosentezê li avên rûyê okyanûsê zêde dike. Ya duyem jî di ava ku ji kûrahiyê derdikeve rûyê avê de, asta karbona heliyayî kêm e; sedem jî ew e ku ev av bi gelemperî 1000 salî ye û rastî zêdebûna {{CO2}} ya ku ji ber çalakiyên mirovan di atmosferê de pêk hatiye, nehatiye. Ev av li gorî avên rûyî yên ku bi karbonê zêdetir têr bûne, mêjerên mezintir karbonê dikişîne nava xwe û dema ku ev av ber bi kûrahiyê ve diçe, rê li ber wê tê girtin ku karbonê dîsa berdide atmosferê. Her çend Okyanûsa Başûr bi awayekî berbiçav mezintirîn depoya karbona okyanûsan be jî, Atlantîka Bakur di nîvkada bakur de depoya karbona herî mezin e.
=== Guherînên ji nişka ve ku di dema Pleystosena dereng de pêk hatiye ===
Ji ber ku gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê (AMOC) bi rêzetêkiliyên di navbera tebeqeyên ava okyanûsa xwedî germahî û şoriya cûda ve girêdayî ye ku ev pergal ne statîk e; berevajî vê, ew rastê guherînên biçûk û periyodîk û her wiha guherînên mezin û demdirêj hatiye ku ev jî encama bandorên derveyî ne. Gelek ji van guherînan di serdema pleîstosena Dereng (ji 126.000 heta 11.700 sal berê) de pêk hatine ku ev serdem, qonaxa dawî ya jeolojîk ê berî serdema heyî an jî holosenê bû. Her wiha ev serdem, serdema qeşaya dawî jî vedigire ku di zimanê rojane de wekê &quot;serdema qeşaya dawî&quot; hatiye naskirin. Di vê serdemê de, di navbera nîvkoşeyên cîhanê de bîstûpênc guherînên guhertinên germa ji nişka ve çêbûne ku ev guherîn wekê bûyerên Dansgaard–Oeschger (bûyerên D-O) hatine binavkirin. Navê wan ji Willi Dansgaard û Hans Oeschger hatiye ku di salên 1980î de bi analîzkirina mînakên qeşayên ji Grînlendayê, vê bûyerê keşif kirine.

Bûyerên D-O bi taybetî bi germbûna bilez a di navbera 8 °C û 15 °C de têne naskirin ku di nava çend dehsalan de li Grînlendayê pêk hatiye. Germbûn li tevahiya herêma Atlantîka Bakur jî çêbûye lê di heman demê de, di van bûyeran de li Okyanûsa Başûr sarbûneke bi heman astê pêk hatiye. Ev rewş bi bihêz bûna AMOCê re hevaheng e ku vê awayê pergala germê ji nîvkoveke dinyayê vediguhezîne nîvkova din a Dinyayê. Germbûna nîvkova bakur bûye sedema helîna qeşayan û wisa dixuyê ku gelek bûyerên D-O bi bûyerên Heinrichê re bi dawî bûne ku di van van bûyeran de, girseyên mezin ên qeşayê ji qeşaya Laurentide ya wê demê qut bûne û ketine nav okyanûsê. Her ku ev girseyên qeşayê di okyanûsê de diheliyan, ava okyanûsê şirîntir (kêmtir şor) bûye û ev yek jî bûye sedema lawazbûna gera avê û rawestana germbûna D-Oyê.

Heya roja îro jî ravekirinek hevbeş tune ye ka çima AMOC ewqas guheriye ku bi taybetî ev guherîn tenê di vê serdema qeşayê de pêk hatiye. Hîpotezên hevpar şêwazên çerxî yên guherîna şorbûna li Atlantîka Bakur an jî çerxek şêwaza bayê ji ber mezinbûn û kêmbûna pelên qeşayê yên herêmê vedihewîne ku têra xwe mezin in ku bandorê li şêwazên bayê bikin. Li gorî lêkolînên ji dawiya salên 2010an ve hatiye pêşniyarkirin ku AMOC di serdemên hebûna qatên berfa berfireh û asta kêm a {{CO2}}yê de, herî zêde ji guhertinan re hesas e ku ev yek jî serdema qeşaya dawî kiriye &quot;demeke herî guncaw&quot; ê ji bo guherînên bi vî rengî. Hatiye pêşniyar kirin ku germbûna nîvkada başûr ji ber ku avên germtir ber bi bakur ve bi rêya gera termohalînê ya giştî belav bûne dê şêwazê bide destpêkirin. Delîlên paleoklîmayê niha ne ewqas bihêz in ku bibêjin ka bûyerên D-O bi guhertinên di AMOCê de dest pê kirine an jî AMOC di bersiva tetikek din de guheriye. Wek mînak hinek lêkolîn pêşniyar dikin ku guhertinên di bergê qeşaya deryayê de bûyerên D-O dane destpêkirin ji ber ku ew ê bandorê li germahiya avê û gerê bi rêya bersiva cemed-albedo bikin.

Bûyerên D-O bi rêza berevajî hatine hejmartin ku hejmarên herî mezin ê ji bo bûyerên herî kevn hatine diyarkirin. Bûyera duyem a ji dawiyê, ango bûyera Dansgaard–Oeschger 1, nêzîkî 14.690 sal berê qewimiye û nîşana derbasbûna ji serdema &quot;Oldest Dryas&quot; (dryasa herî kevn) ji bo serdema navber a Bølling–Allerød e ku ev serdem heta 12.890 salên beriya niha berdewam kiriye. Navê wê ji du cihên li Danîmarkayê hatiye girtin ku tê de fosîlên riwekan hatine dîtin ku ev riwek tenê di serdemeke bi kêmî germ a nîvkada bakur de dikaribûn bijîn. Germbûna mezin a li nîvkada bakur, bi sarbûna li nîvkada başûr re hevseng bû, ji ber vê yekê di germahiya cîhanî de guherîneke berbiçav çênebûye ku ev rewş bi guherînên di AMOCê (Circilana Meridyonel a Atlantîkê) re lihevhatiye. Di heman demê de destpêka vê serdemê bûye sedema bilindbûna asta deryayê ku ev yek ji ber hilweşîna qeşayê pêk hatiye û wekê &quot;Meltwater pulse 1A&quot; (pêla ava heliyayî 1A) hatiye binavkirin.

Qonaxên Bølling û Allerød ên serdema navbera qeşayê bi du sedsalan ji hev cuda bûne ku sarbûna nîvkada bakur, germbûna nîvkada başûr ku wekê Dryasên Kevintir hatine zanîn ji ber ku kulîlka Arktîkê Dryas octopetala li cihê ku daristan di dema navbera qeşayê de mezin bûn serdest bûn. Dema ku germahiyên nîvkada bakur vegeriyan astên nêzîkî qeşayê, dibe ku di nav deh salan de, serdema navbera qeşayê bi destpêkirina serdema Dryasên Ciwan (YD) (12.800-11.700 sal berê) bi dawî bûye. Ev jî ji ber hêdîbûna AMOC a ji nişke be qewimiye ku bi awayekê din dişibe bûyerên Heinrichê ku ji ber nûbûna ji ber windabûna qeşayê ku ji ber qata qeşaya Laurentide çêbûye. Berevajî bûyerên Heinrich ên rastîn, herikînek mezin a ava heliyayî di Çemê Mackenzie re li cihê ku niha Kanada ye hebûye lê cihê ku windabûna girseyî ya qeşayê pêk hatiye pêk nehatiye. Guhertinên mezin di rejîma barînê de, wekê veguheztina herêma hevgirtina întertropîkal ber bi başûr ve, zêdebûna baranê li Amerîkaya Bakur û zuwabûna Amerîkaya Başûr û Ewropayê, çêbûne. Germahiya gerdûnî dîsa di dema Dryasên Ciwan de bi zorê guheriye û germbûna demdirêj, piştê qeşayê piştê ku ew bi dawî bûye, careke din dîsa ji nû ve dest pê kiriye.

== Stabilîte û lawazî ==
[[Wêne:Kim 2022 classic Stommel tipping.png|thumb|Di modelên klasîk ên qutîkî yên stommel de, guherîna krîtîk a AMOCê (AMOC tipping) an ji ber zêdebûneke mezin a qebareya ava şirîn pêk tê ku ev yek gera avê dide rawestandin (B-tipping) – an jî ji ber zêdebûneke biçûktir pêk tê ku di vê rewşê de guherbarbûna xwezayî ya gera avê dibe sedem ku pergal hilweşe (N-tipping). Her ku têketina ava şirîn zêde dibe, îhtîmala pêkhatina N-tippingê jî zêde dibe. Heke ev îhtîmal bigihîje %100î, wê demê B-tipping pêk tê.]]
AMOC heya 34 milyon sal berê tune bû. Di piraniya dîroka Erdê de, gera serûbinî ya li nîvkada bakur li Bakurê Pasîfîkê çêbûye. Dema ku deriyê Arktîkê-Atlantîkê girtî bû, delîlên paleoklîmayê nîşan didin ku guheztina gera serûbinî ji Pasîfîkê ber bi Atlantîkê ve 34 milyon sal berê di veguherîna eosen-olîgosenê de pêk hatiye. Vê girtinê bi bingehîn avahiya gera termohalînê guherandiye ku hinek lêkolîneran pêşniyar kirine ku guherîna avhewayê dibe ku di dawiyê de vê guheztinê berevajî bike û gera Pasîfîkê piştî ku AMOC raweste ji nû ve saz bike. Guherîna avhewayê bi germbûna ava rûyê erdê wekê encamek nehevsengiya enerjiya erdê û bi kêmkirina şorbûna ava rûyê erdê ji ber zêdekirina rêjeyên mezin ên ava nû yê ji helandina qeşayê ku bi piranî ji Grînlendayê û bi zêdebûna barîna li ser Atlantîka Bakur bandoran li AMOC dike. Her du sedem jî dê cûdahiya di navbera tebeqeyên rûyê erdê û kûr de zêde bikin û bi vê awayê bilindbûn û daketina ku gerokê dimeşîne dijwartir dike.

Di salên 1960an de Henry Stommel ku piraniya lêkolînên li ser AMOCê kiriye, bi modela ku paşê wekê modela Stommel Box hatiye zanîn ku fikra Bifurkasyona Stommel daye zanîn ku tê de AMOC dikare di rewşek bi hêz de hebe mîna ku di tevahiya dîroka tomarkirî de heye an jî bi bandor hilweşe rewşek pir qelstir û baş nebe heya ku germbûn û/an jî jinûvekirina zêde ya ku bûye sedema hilweşînê kêm nebe. Germbûn û jinûvekirin dikarin rasterast bibin sedema hilweşînê an jî gera avê qels bikin heya rewşek ku guherînên wê yên asayî dikarin wê ji xala guheztinê derbas bikin. Îhtîmala ku AMOC pergalek du-îstîqrar e ku an &quot;vekirî&quot; an &quot;vemirî&quot; ye û dikare ji nişke ve hilweşe, ji demê ve mijarek nîqaşa zanistî ye.
=== Modelkirina hilweşîna AMOCê ===
[[Wêne:Nobre 2023 AMOC 4X BESM.png|thumb|Di modeleke avhewaya berfireh û asayî de, AMOC bi qasê 500 salan gelekî qels dibe, lê bi temamî hilweşîn çênabe; ev yek heta di senaryoyeke ceribandinê de jî wisa ye ku tê de asta {{CO2}}yê ji nişka ve bi qasê çar caran zêde dibe. Hinek nîgeranî hene ku dibêjin ev cure sîmulasyon zêde bi îstîkrar e.]]
Hinek modelên ku piştê xebata Stommel hatine pêşxistin, pêşniyar dikin ku AMOC dikare di navbera hêza xwe ya temam de û hilweşîna xwe ya temam de, xwediyê yek an çend rewşên aram ên navîn be. Ev rewş zêdtir di &quot;modelên erdê ya bi tevliheviya navîn&quot; (EMICs) de tê dîtin ku modelên ku bala xwe didin ser beşên taybet ên pergala avhewayê (wekê AMOC) û beşên din li ber çavan nagirin ku li şûna ku di &quot;modelên gera giştî&quot; (GCMs) de be; modelên ku ji bo simulasyona tevahiya avhewayê wekê &quot;standarda zêrîn&quot; têne hesibandin lê pir caran neçar dimînin ku hinek têkiliyan hêsan bikin. GCM bi gelemperî nîşan didin ku AMOC xwedî rewşek hevsengiyê ya yekane ye û hilweşîna wê dijwar an ne mumkin e. Lêkolîneran fikarên xwe anîne ziman ku ev berxwedana modelkirî ya li hember hilweşînê tenê ji ber ku simulasyonên GCM meyla wan heye ku qebareyên mezin ên ava şirîn ber bi cemsera bakur ve beralî bikin ku li wir ew êdî bandorê li gerandinê nake lê ev yek di xwezayê de çênabe.

Di sala 2024an de sê lêkolîneran bi yek ji modelên sîstema erdê ya civakî (CIMP) simulasyonek pêk anîne ku tê de hilweşîneke klasîk a AMOC çêbûye ku mîna di modelên tevliheviya navîn de diqewime. Berevajî hinek simulasyonên din, wan model di cih de rûbirûyî astên avên heliyayî yên ne-rastîn nekirine lê bi awayekê gav bi gav mîqdara têketinê zêde kirine. Simulasyona wan, berî ku hilweşîn pêk were, zêdetirî 1700 salan berdewam kiriye; di dawiyê de, ew gihîştine astên avên heliyayî yên ku bi bilindbûna asta deryayê ya bi rêjeya 6 cm di salê de wekhev in ku ev yek nêzîkê 20 car zêdetir ê ji bilindbûna asta deryayê ya 2.9 mm ku di salê de di navbera salên 1993 û 2017an de pêk hatiye û her wiha gelekî zêdetir e ku ji her asteke ku wekê pêkan an maqûl hatiye dîtin. Zanyarên din li hev kirine ku encamên vê lêkolînê bi taybetî di eyarkirina lêkolînên realîsttir de alîkar bin, nemaze gava ku daneyên çavdêriya baştir peyda bibin.

[[Wêne:Van Westen 2024 AMOC collapse graph.jpg|thumb|Di lêkolîneke de, hilweşîna AMOCê di modeleke gera giştî ya temam de, tenê piştî ku model nêzîkê 2000 salan xebitî û qebareyên ava şirîn (bi yekeya Sv) gihîştin astên gelek bilind, pêk tê. Her çend ev şert û merc ne rastîn bin jî, dibe ku model bi awayekê ne rastîn bi rêve biçe; her wiha, bêyî çavdêriyên zêdetir ên ji cîhana rastîn, encamên wê yên temam ne diyar in.]]
Ji ber ku ew gera avê ber bi herikîna ava şirîn a nerastî ya sekan ve dixin, hinek lêkolîn nîşan didin ku pêşbîniyên klasîk ên EMICê ber bi hilweşîna AMOCê ve meyldar in. Di lêkolînekê de, cudahiya di navbera herikîna ava şirîn a sekan û guhêrbar de hilweşîna gera xwînê di EMIC a Bifurkasiyona Stommel a tîpîk de ji 1.000 salan zêdetir dereng xistiye. Lêkolîneran gotin ku ev simulasyon bi ji nû ve avakirina bersiva AMOC a li hember pulsa Meltwater 1A 13.500-14.700 sal berê re lihevhatîtir e û derengketineke bi heman rengê dirêj nîşan dide. Dema  bilindbûna asta deryayê dora 50 m bû, di sala 2022an de ji nû ve avakirineke paleokeanografîk bandorek sinorkirî ji hêza ava şirîn a mezin a kêmbûna qeşaya holosena dawîn a ~11.700-6.000 sal berê dîtiye. Wê pêşniyar kiriye ku piraniya modelan bandorên hêza ava şirîn li ser AMOCê zêde texmîn dikin. Ger AMOC ji ya ku bi gelemperî tê fêmkirin zêdetir bi hêza bayê ve girêdayî be ku bi germbûnê re bi kêmî hindik diguhere, di wî demê de dibe ku ew li hember hilweşînê berxwedêrtir be. Li gorî hinek lêkolîneran, gera hilweşîna Okyanûsa Başûr a (SOOC) kêmtir lêkolînkirî dibe ku ji AMOC zêdetir ji bo hilweşînê xeternak be.

Modelên sîstema Erdê ya hêjayî ya bilind nîşan didin ku hilweşîn ne pêkan e û tenê astên bilind ên germbûnê (≥4 °C) ku heya piştê sala 2100an demek dirêj berdewam bike, ev hilweşîn dikare pêk were. Di heman demê de hinek lêkolînên paleokeanografîk piştgirîya vê ramanê dikin. Hinek lêkolîner din jî ditirsin ku modelên tevlihev pir berbiçav in û pêşbîniyên tevliheviya kêmtir ên ku ber bi hilweşînek zûtir ve nîşan didin rasttir in. Yek ji wan pêşbîniyan pêşniyar dike ku hilweşîna AMOCê dikare li dora sala 2065an çêbibe (ji sala 2057an di tebaxa sala 2025an de hatiye nûvekirin) lê gumana gelek zanyar ji bo vê pêşbîniyê heye. Hinek lêkolîn jî pêşniyar dikin ku gera serûbin a Okyanûsa Başûr dibe ku ji AMOCê zêdetir meyla wê ya hilweşînê hebe. Di cotmeha sala 2024an de 44 zanyarên avhewayê nameyek vekirî weşandine û îdia kirine ku li gorî lêkolînên zanistî yên di çend salên borî de, xetera hilweşîna AMOCê pir kêm hatiye texmînkirin, ew dikare di çend dehsalên pêş de çêbibe, nemaze ji bo welatên nordîkî bandorên wêrankar bi xwe re bîne. Zanyaran bang li welatên nordîkî kirind ku bicîhanîna peymana parîsê misoger bikin ku pêşî li vê hilweşandinê bigirin. Lêkolînek pêş-çapkirinê ya meha çileya sala 2026an ku modela çareseriya bilind bikar tîne nîşan dide ku hilweşîna AMOCê dibe ku ji ya ku ji hêla simulasyonên berê ve hatiye pêşniyar kirin, pirtir bi îhtîmal be û behsa hesasiyeteke bilindtir a ji bo herikîna ava helandî dike ku ji simulasyonên berê hatiye girtin.

== Trend ==
Heta sala 2024an di navbera çavdêriyên ku hêdîbûna gerandinê nîşan didan û modelên avhewayê yên ku gerandina sekan nîşan didan de nakokî hebû. Di meha mijdara sala 2024an de, Nature Geoscience lêkolînek weşandiye ku di vê lêkolînê de hewl daye ku pirsgirêkê çareser bike. Zanyaran &quot;modelên okyanûs-derya-qeşa yên girêdayî yên pergala Erdê û pergalên ku destûrê didin gergerînekan&quot; bi kar anîne. Piştre çavdêrî û model pir çêtir li hev hatine. Lêkolînên ji sala 1950an vir ve hêdîbûneke 0,46 sverdrup di dehsalê de dîtine.
=== Çavdêrî ===
Ji sala 2004an ve bi rêya RAPIDê pergaleke amûrên girêdayî ku li cihê xwe, li 26°N a Okyanûsa Atlantîkê hatiye bicihkirin, li vir çavdêriyên rasterast ên li ser hêza AMOCê têne wergirtin. Ji bo ku daneyên çavdêriyê kêrhatî bin, pêwîst e ew di demek dirêj de bêne komkirin. Ji ber vê yekê hinek lêkolîneran hewl dane ku li ser bingeha çavdêriyên di pîvaneke biçûktir de pêşbîniyan bikin; wek mînak, di meha gulana sala 2005an de, lêkolîneke ku ji aliyê Peter Wadhams ve bi rêya amûrên din bin avê de hatibû kirin, di Deryaya Grînlendayê de ku beşeke biçûk a pergala AMOCê ye, diyardeya daketina avê nîşan daye. Di vê pêvajoyê de ku bi navgîniya stûnên avên mezin (avên ku jê re &quot;bacane&quot; ango &quot;chimneys&quot; tê gotin) dihat pîvan, veguhestina avê ber bi kûrahiyê ve di asta kêmtirî çaryeka hêza xwe ya asayî de bû. Di sala 2000an de, lêkolînerên din bal kişandine li ser meylên di &quot;Gera Atlantîka Bakur&quot; (NAG) de ku wekê &quot;Gera Subpolar a Bakur&quot; (SPG) jî hatiye naskirin. Pîvanên ku di sala 2004an de hatine girtin, li gorî pîvanên sala 1992an, di NAGê de kêmbûneke ji %30î nîşan dane ku hinek kesan ev pîvan wekê nîşaneya hilweşîna AMOCê şîrove kirine. Daneyên RAPIDê piştre nîşan dane ku ev rewş tenê anomaliyeke statîstîkî bûye û çavdêriyên salên 2007 û 2008an jî nîşan dane ku NAG dîsa baş bûye. Niha tê zanîn ku NAG bi piranî ji beşên din ên AMOCê cuda ye û dikare serbixwe ji AMOCê hilweşe.

Heta sala 2014an daneyên RAPID a pêvajokirî heta dawiya sala 2012an amade bûn ku ev daneyên ha kêmbûneke di gera avê de nîşan didan ku 10 car ji ya ku ji aliyê modelên herî pêşketî yên wê demê ve hatibû pêşbînîkirin, mezintir bû. Di heman demê de nîqaşeke zanistî dest pê kiriye ka ev yek bandoreke bihêz a guherîna avhewayê nîşan dide, an jî guherîneke mezin a di gera avê de ye ku di navbera dehsalan de pêk tê. Daneyên heta sala 2017an nîşan dan ku kêmbûna di salên 2008 û 2009an de bi awayekê neasayî mezin bûye lê gera avê piştê sala 2008an, li gorî dema 2004–2008an, lawaztir bûye.

Di heman demê de AMOC bi şopandina guhertinên di veguhastina germê de tê pîvan ku guhertinên bi herikîna giştî ya herikan ve girêdayî ne. Di salên 2017 û 2019an de, texmînên ku ji çavdêriyên germên satelîtên CERES ên NASAyê û şamandireyên navneteweyî yên Argo hatine bidestxistin, nîşan dane ku veguhastina germê ji germa ku ji aliyê pergala RAPIDê ve dihatin pêşbînîkirin, ji %15–20 kêmtir e. Her wiha ev daneyan herikîneke bi piranî sekan û nîşanên sinorkirî yên guherîna di heyama dehsalan de nîşan dane.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}


[[en:Atlantic meridional overturning circulation]]
[[Kategorî:Okyanûsnasî]]</text>
      <sha1>obqqo4er1no3smg9twbj0m4a795ao28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102739</id>
      <parentid>2102738</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T04:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2102739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42311" sha1="8bpgy9i0hqwcx0zntex98cul08d1vtz" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:OCP07 Fig-6.jpg|thumb|Nexşeya topografîk a deryayên Nordîk û hevzênên bin-polar, ligel herikên rûyî (xêzên temam) û herikên kûr (xêzên qut-qut) ku beşek ji gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê pêk tînin. Rengên xêzan germahiyên nêzîkî nîşan didin.]]
'''Gerîdeya veguhêz a merîdyonel a Atlantîkê''' bi kurtasî ya îngilîzî '''AMOC''' (bi îngilîzî: ''Atlantic meridional overturning circulation'') pergala sereke ya herikên [[Okyanûs|okyanûsê]] ye ku li [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîkê]] di xebatê de ye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; Ew pergal pêkhateyeke sereke ya pergala gera okyanûsên [[Dinya (gerstêrk)|Dinyayê]] ye û di pergala avhewaya gerstêrkê de roleke giring tîne cih. AMOC herikînên Okyanûsa Atlantîkê li ser rûyê avê û di kûrahiyên mezin de vedigire ku ev herikîn ji ber guherînên di avhewayê de, germahî û xwêbûna avê de pêk hatine. Ev herikîn nîvê gera termohalîn a cîhanî pêk tînin ku herikîna herikînên mezin ên okyanûsan vedigire û nîvê din jî gera zivirînê ya [[Okyanûsa Başûr]] vedigire.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.aoml.noaa.gov/noaa-scientists-detect-reshaping-of-the-meridional-overturning-circulation-in-southern-ocean/ |sernav=Scientists Detect a Reshaping of the MOC in the Southern Ocean |malper=NOAA's Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory |tarîx=2023-03-29 |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en-US |paşnav=Communications |pêşnav=AOML}}&lt;/ref&gt;

AMOC ji herikîneke ber bi bakur ve ku ji avên germ û şortir di tebeqeyên jorîn ên Okyanûsa Atlantîkê de pêk hatiye û herikîneke vegerê ye ku ber bi başûr ve ji avên sar, ava kêmtir şor û kûr pêk hatiye. Ava germ a ji başûr şortir e, ji ber ku di herêma tropîkal de rêjeya dûkel bûnê bilindtir e. Ev ava germ û şor tebeqeya jorîn a okyanûsê pêk tîne; lê gava ev tebeqe sar dibe, tîrbûna ava şor zêde dibe û dibe sedem ku ev ava şor ber bi kûrahiyê ve binav bibe ku ev yek beşeke giring ê motora sîstema AMOCê ye. Ev beşên herikînê bi rêya herêmên &quot;zivirîna avê&quot; (overturning) li deryayên Nordîk û Okyanûsa Başûr bi hev ve girêdayî ne. Cihên vê zivirînê bi danûstandina xurt a germî, oksîjena heliyayî, karbon û xurekên din ve girêdayî ne ku ev pêvajo ji bo ekosîstemên okyanûsê û rola wê ya wekê enbarê karbonê (carbon sink) pir girîng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Buckley |pêşnav=Martha W. |paşnav2=Marshall |pêşnav2=John |tarîx=2016 |sernav=Observations, inferences, and mechanisms of the Atlantic Meridional Overturning Circulation: A review |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2015RG000493 |kovar=Reviews of Geophysics |ziman=en |cild=54 |hejmar=1 |rr=5–63 |doi=10.1002/2015RG000493 |issn=1944-9208}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lozier |pêşnav=M. S. |paşnav2=Li |pêşnav2=F. |paşnav3=Bacon |pêşnav3=S. |paşnav4=Bahr |pêşnav4=F. |paşnav5=Bower |pêşnav5=A. S. |paşnav6=Cunningham |pêşnav6=S. A. |paşnav7=de Jong |pêşnav7=M. F. |paşnav8=de Steur |pêşnav8=L. |paşnav9=deYoung |pêşnav9=B. |paşnav10=Fischer |pêşnav10=J. |paşnav11=Gary |pêşnav11=S. F. |paşnav12=Greenan |pêşnav12=B. J. W. |paşnav13=Holliday |pêşnav13=N. P. |paşnav14=Houk |pêşnav14=A. |paşnav15=Houpert |pêşnav15=L. |tarîx=2019 |sernav=A sea change in our view of overturning in the subpolar North Atlantic |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aau6592 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=363 |hejmar=6426 |rr=516–521 |doi=10.1126/science.aau6592}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de guhertinên di hêza AMOCê de dikarin bandoran li gelek hêmanên pergala avhewayê bikin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Guherîna avhewayê dibe ku AMOCê bi rêya zêdebûna germahiya okyanûsê û herikîna ava şirîn a zêde ya ku ber ji helandina pelên qeşayên li [[Grînlenda|Grînlendayê]] ku bi berdewamiya sarbûna Atlantîka Bakur ve girêdayî ye, qels bike. Lêkolînên ku ji nû ve avakirina okyanûsografîkan bikar tînin destnîşan dikin ku ji sala 2015an vir ve, AMOC ji berê şoreşa pîşesaziyê qelstir bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Rahmstorf |pêşnav=Stefan |paşnav2=Box |pêşnav2=Jason E. |paşnav3=Feulner |pêşnav3=Georg |paşnav4=Mann |pêşnav4=Michael E. |paşnav5=Robinson |pêşnav5=Alexander |paşnav6=Rutherford |pêşnav6=Scott |paşnav7=Schaffernicht |pêşnav7=Erik J. |tarîx=2015 |sernav=Exceptional twentieth-century slowdown in Atlantic Ocean overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nclimate2554 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=5 |rr=475–480 |doi=10.1038/nclimate2554 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Caesar |pêşnav=L. |paşnav2=McCarthy |pêşnav2=G. D. |paşnav3=Thornalley |pêşnav3=D. J. R. |paşnav4=Cahill |pêşnav4=N. |paşnav5=Rahmstorf |pêşnav5=S. |tarîx=2021 |sernav=Current Atlantic Meridional Overturning Circulation weakest in last millennium |url=https://www.nature.com/articles/s41561-021-00699-z |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=14 |hejmar=3 |rr=118–120 |doi=10.1038/s41561-021-00699-z |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Li ser beşdariyên nisbî yên faktorên cûda nîqaş heye û ne diyar e ku çiqas ji vê qelsbûnê ji ber guherîna avhewayê an guherbariya xwezayî ya gerandinê di nav hezar salan de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Latif |pêşnav=Mojib |paşnav2=Sun |pêşnav2=Jing |paşnav3=Visbeck |pêşnav3=Martin |paşnav4=Hadi Bordbar |pêşnav4=M. |tarîx=2022 |sernav=Natural variability has dominated Atlantic Meridional Overturning Circulation since 1900 |url=https://www.nature.com/articles/s41558-022-01342-4 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=12 |hejmar=5 |rr=455–460 |doi=10.1038/s41558-022-01342-4 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Kilbourne |pêşnav=K. Halimeda |paşnav2=Wanamaker |pêşnav2=Alan D. |paşnav3=Moffa-Sanchez |pêşnav3=Paola |paşnav4=Reynolds |pêşnav4=David J. |paşnav5=Amrhein |pêşnav5=Daniel E. |paşnav6=Butler |pêşnav6=Paul G. |paşnav7=Gebbie |pêşnav7=Geoffrey |paşnav8=Goes |pêşnav8=Marlos |paşnav9=Jansen |pêşnav9=Malte F. |paşnav10=Little |pêşnav10=Christopher M. |paşnav11=Mette |pêşnav11=Madelyn |paşnav12=Moreno-Chamarro |pêşnav12=Eduardo |paşnav13=Ortega |pêşnav13=Pablo |paşnav14=Otto-Bliesner |pêşnav14=Bette L. |paşnav15=Rossby |pêşnav15=Thomas |tarîx=2022 |sernav=Atlantic circulation change still uncertain |url=https://www.nature.com/articles/s41561-022-00896-4 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=15 |hejmar=3 |rr=165–167 |doi=10.1038/s41561-022-00896-4 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Modelên avhewayê pêşbînî dikin ku AMOC dê di sedsala 21ê de zêdetir qels bibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Summary for Policymakers |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2022 |rr=3–36 |isbn=978-1-009-15796-4 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/ocean-and-cryosphere-in-a-changing-climate/summary-for-policymakers/097A895553D86981DFE6195ADFD3DDA4 |doi=10.1017/9781009157964.001}}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ev herêm ji aliyê herika [[Atlantîkaya Bakur]] ve germ dibin, dibe ku ev qelsbûn germahiya hewaya navînî ya li [[Skandînavya]], [[Brîtanyaya Mezin]] û [[Îrlenda (girav)|Îrlendayê]] kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lenton |pêşnav=Timothy M. |paşnav2=Held |pêşnav2=Hermann |paşnav3=Kriegler |pêşnav3=Elmar |paşnav4=Hall |pêşnav4=Jim W. |paşnav5=Lucht |pêşnav5=Wolfgang |paşnav6=Rahmstorf |pêşnav6=Stefan |paşnav7=Schellnhuber |pêşnav7=Hans Joachim |tarîx=2008-02-12 |sernav=Tipping elements in the Earth's climate system |url=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0705414105 |kovar=Proceedings of the National Academy of Sciences |weşanger=Proceedings of the National Academy of Sciences |cild=105 |hejmar=6 |rr=1786–1793 |doi=10.1073/pnas.0705414105 |pmc=2538841 |pmid=18258748}}&lt;/ref&gt; Qelsbûna AMOCê dibe ku bilindbûna asta deryayê li dora Amerîkaya Bakur jî bileztir bike û hilberîna seretayî ya li Atlantîkaya Bakur kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Schmittner |pêşnav=Andreas |tarîx=2005 |sernav=Decline of the marine ecosystem caused by a reduction in the Atlantic overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nature03476 |kovar=Nature |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=434 |hejmar=7033 |rr=628–633 |doi=10.1038/nature03476 |issn=1476-4687}}&lt;/ref&gt;

Lawazbûna giran a AMOCê dikare bibe sedema hilweşîna gera veguhêzê dibe ku   neguhere û ji ber vê yekê dibe ku bibe yek ji xalên çerxa guhertina dramatîk a di pergala avhewayê de.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Carrington |pêşnav=Damian |paşnav2=editor |pêşnav2=Damian Carrington Environment |tarîx=2026-04-15 |sernav=Critical Atlantic current significantly more likely to collapse than thought |url=https://www.theguardian.com/environment/2026/apr/15/critical-atlantic-current-significantly-more-likely-to-collapse-than-thought |roja-gihiştinê=2026-10-19 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Hatiye texmînkirin ku ev hilweşîn germahiya navînî û rêjeya baran û berfê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi girîngî kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Armstrong McKay |pêşnav=David I. |paşnav2=Staal |pêşnav2=Arie |paşnav3=Abrams |pêşnav3=Jesse F. |paşnav4=Winkelmann |pêşnav4=Ricarda |paşnav5=Sakschewski |pêşnav5=Boris |paşnav6=Loriani |pêşnav6=Sina |paşnav7=Fetzer |pêşnav7=Ingo |paşnav8=Cornell |pêşnav8=Sarah E. |paşnav9=Rockström |pêşnav9=Johan |paşnav10=Lenton |pêşnav10=Timothy M. |tarîx=2022-09-09 |sernav=Exceeding 1.5°C global warming could trigger multiple climate tipping points |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abn7950 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=377 |hejmar=6611 |rr=eabn7950 |doi=10.1126/science.abn7950}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de dibe ku pirbûna bûyerên hewayên ekstrem zêde bike û bandorên din ên giran jî hebin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hansen |pêşnav=James |paşnav2=Sato |pêşnav2=Makiko |paşnav3=Hearty |pêşnav3=Paul |paşnav4=Ruedy |pêşnav4=Reto |paşnav5=Kelley |pêşnav5=Maxwell |paşnav6=Masson-Delmotte |pêşnav6=Valerie |paşnav7=Russell |pêşnav7=Gary |paşnav8=Tselioudis |pêşnav8=George |paşnav9=Cao |pêşnav9=Junji |paşnav10=Rignot |pêşnav10=Eric |paşnav11=Velicogna |pêşnav11=Isabella |paşnav12=Tormey |pêşnav12=Blair |paşnav13=Donovan |pêşnav13=Bailey |paşnav14=Kandiano |pêşnav14=Evgeniya |paşnav15=von Schuckmann |pêşnav15=Karina |tarîx=2016-03-22 |sernav=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2 °C global warming could be dangerous |url=https://acp.copernicus.org/articles/16/3761/2016/ |kovar=Atmospheric Chemistry and Physics |ziman=English |weşanger=Copernicus GmbH |cild=16 |hejmar=6 |rr=3761–3812 |doi=10.5194/acp-16-3761-2016 |issn=1680-7316}}&lt;/ref&gt;
== Awayên giştî ==
[[Wêne:thermohaline_circulation.svg|thumb|AMOC di têkiliya bi gera termohalîn a gerdûnî re]]
Gerandina meridionel a Atlantîkê (AMOC)  pergala sereke ya herikîna Okyanûsa Atlantîkê ye û her wiha beşek ji gerandina termohalîn a gerdûnî ye ku okyanûsên cîhanê bi &quot;kemberek veguhastinê&quot; ya yekane ya danûstandina ava berdewam ve girêdide.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-11-01 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Bi gelemperî di demekê de ku tebeqeyên kûr sartir, tîrtir û şortir in ev ava bi kêmanî germ û kêmtir şor li ser rûyê okyanûsê dimîne ku ev rewş wekê tebeqebûna okyanûsê hatiye zanîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yamaguchi |pêşnav=Ryohei |paşnav2=Suga |pêşnav2=Toshio |tarîx=2019 |sernav=Trend and Variability in Global Upper-Ocean Stratification Since the 1960s |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2019JC015439 |kovar=Journal of Geophysical Research: Oceans |ziman=en |cild=124 |hejmar=12 |rr=8933–8948 |doi=10.1029/2019JC015439 |issn=2169-9291}}&lt;/ref&gt; Ava kûr di encama danûstandineke bi tebeqeya tevlîhevkirî ya okyanûsê re, germ dibe û/an jî şoriya xwe winda dike ku di encamê de tîrbûna avê kêm dibe û ber bi rûyê ava okyanûsê ve bilind dibe. Di navbera tebeqeyên okyanûsan de û di navbera beşên Okyanûsa Cîhanê de cudahiyên germahî û xwêbûnê hene ku ev her du faktor bi hev re bûne sedema gera termohalînê.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku Okyanûsa Pasîfîkê ava zêde yên barana ava şirîn werdigire, li gorî okyanûsên din ên cîhanê şorahiya ava Okyanûsa Pasîfîkê kêm e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Craig |pêşnav=Philip M. |paşnav2=Ferreira |pêşnav2=David |paşnav3=Methven |pêşnav3=John |tarîx=2017-01-01 |sernav=The contrast between Atlantic and Pacific surface water fluxes |url=https://tellusjournal.org/articles/10.1080/16000870.2017.1330454 |kovar=Tellus |ziman=en |cild=69 |hejmar=1 |doi=10.1080/16000870.2017.1330454 |issn=3035-9554}}&lt;/ref&gt; Ji ber vê yekê ava rûyê Okyanûsa Pasîfîkê têra xwe şor nîne ku dakeve kûrahiya zêdetirî çend sed metreyan ku ev jî tê vê wateyê ku divê ava kûrahiya okyanûsê ji cihekî din were.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ava okyanûsê li Atlantîkaya Bakur ji ava Pasîfîkê şortir e ku qismek ji ber ku dûkelbûna berfireh a li ser rûyê erdê xwê di nav ava mayî de kom dike û qismeke din jî ji ber ku qeşaya deryaya nêzîkê çerxa Arktîkê xwê di zivistanê de dema ku diqelişe derdixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://nsidc.org/learn |sernav=Learn {{!}} National Snow and Ice Data Center |malper=nsidc.org |roja-gihiştinê=2026-11-01}}&lt;/ref&gt; Şilbûna dûkelbûyî ya li Atlantîkê berê ku wekê baran vegere, bi lez ji aliyê gerandina atmosferê ve tê birin. Bayên bazirganî vê şilbûnê li seranserê Amerîkaya Navîn û rojhilatê Pasîfîka Bakur vediguhezînin ku li wir wekê baran dibare.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Chunzai |paşnav2=Zhang |pêşnav2=Liping |paşnav3=Lee |pêşnav3=Sang-Ki |tarîx=2013-02-15 |sernav=Response of Freshwater Flux and Sea Surface Salinity to Variability of the Atlantic Warm Pool |url=http://journals.ametsoc.org/doi/10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |kovar=Journal of Climate |ziman=en |cild=26 |hejmar=4 |rr=1249–1267 |doi=10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |issn=0894-8755}}&lt;/ref&gt; Rêzeçiyayên mezin ên wekê Platoya Tîbetî, Çiyayên Kevirî û Andê rê li ber veguhestina şilbûna wekhev vedigerînin Atlantîkê.

Ji ber vê pêvajoyê, ava rûyê Atlantîkê şor dibe û ji ber vê yekê jî tîr dibe ku di dawiyê de ber bi jêr ve diçe û ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) çêdike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Marshall |pêşnav=John |paşnav2=Speer |pêşnav2=Kevin |tarîx=2012 |sernav=Closure of the meridional overturning circulation through Southern Ocean upwelling |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1391 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=3 |rr=171–180 |doi=10.1038/ngeo1391 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Avabûna NADW bi giranî li deryayên Nordîk çêdibe û têkeliyek tevlihev a girseyên avên herêmî yên wekê Ava Serherikîna Tengava Danîmarkayê (DSOW), Ava Serherikîna Îzlenda-Skotlandayê (ISOW) û Ava Serherikîna Deryayên Nordîk vedihewîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yashayaev |pêşnav=Igor |paşnav2=Loder |pêşnav2=John W. |tarîx=2009 |sernav=Enhanced production of Labrador Sea Water in 2008 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2008GL036162 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=36 |hejmar=1 |doi=10.1029/2008GL036162 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Ava Deryaya Labrador jî dibe ku roleke girîng bilîze lê delîlên zêde nîşan didin ku ava li deryayên Labrador û deryayên Irminger bi giranî di nav Gyre ya Atlantîkaya Bakur re digere û bi mayî ya AMOCê re tevliheviyeke hindik heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Ocean, Cryosphere and Sea Level Change |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2023 |rr=1211–1362 |isbn=978-1-009-15788-9 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/climate-change-2021-the-physical-science-basis/ocean-cryosphere-and-sea-level-change/F61263910A16BD9FDE86921E85E1E4D5 |doi=10.1017/9781009157896.011}}&lt;/ref&gt;

NADW (ava kûr a Atlantîkaya Bakur) tebeqeya avê ya herî kûr a Okyanûsa Atlantîkê ye nîne û ava binî ya Antarktîkayê (AABW) di her hewzeke ku ji 4.000 metreyan kûrtir e de ye ku ev av her tim tebeqeya okyanûsê ya herî tîr û herî kûr e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://glossary.ametsoc.org/wiki/antarctic-bottom-water/ |sernav=Antarctic Bottom Water - Glossary of Meteorology |malper=glossary.ametsoc.org |roja-gihiştinê=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; Gava beşên jorîn ên AABWyê ber bi jor ve bilind dibin, ev av tevlî NADWyê dibin û hêza avê zêde dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Pêkhatina NADWyê her wiha destpêka koma jêrîn a gera avê ye. Tevgera daketina ku dibe sedema pêkhatina NADWyê, bi vî girseyeke wekhev a tevgera bilindbûnê (upwelling) tê hevsengkirin. Li Atlantîkaya rojava, veguhastina ekmanê ku zêdebûna tevlîhevkirina tebeqeyên okyanûsê ye û ji ber çalakiya bayê çêdibe, dibe sedema bilindbûneke bihêz a ava li herêmên Herika Kanaryayê û Herika Benguelayê ku ev herik li peravên bakurê rojava û başûrê rojavayê [[Afrîka|Afrîkayê]] cih digirin. Her çend heta girtina rêya deryayî ya [[Amerîkaya Navîn]] di dawiya serdema Pliyosenê de, rewşeke berevajî hebe jî, li gorî daneyên sala 2014an bilindbûna avê li derdora [[Herika Kanaryayê]] ji ya [[Herika Benguelayê]] pir bihêztir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Boessenkool |pêşnav=K. P. |paşnav2=Hall |pêşnav2=I. R. |paşnav3=Elderfield |pêşnav3=H. |paşnav4=Yashayaev |pêşnav4=I. |tarîx=2007 |sernav=North Atlantic climate and deep-ocean flow speed changes during the last 230 years |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2007GL030285 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=34 |hejmar=13 |doi=10.1029/2007GL030285 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Li Atlantîkaya Rojhilat, bilindbûneke berbiçav a avê tenê di mehên diyar ên salê de pêk tê ku ev sedem jî ev e ku li vê herêmê termoklîna (tebeqeya guherîna germahiyê) kûr heye, ji ber vê yekê rewş li vir zêdetir girêdayî germahiya rûyê deryayê ye, ne ku ji ber çalakiya bayê ye. Her wiha çerxeke bilindbûna ava çendsalî jî heye ku bi çerxa El Niño/La Niña re hevaheng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Li-Chiao |paşnav2=Jin |pêşnav2=Fei-Fei |paşnav3=Wu |pêşnav3=Chau-Ron |paşnav4=Hsu |pêşnav4=Huang-Hsiung |tarîx=2017 |sernav=Dynamics of upwelling annual cycle in the equatorial Atlantic Ocean |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2017GL072588 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=44 |hejmar=8 |rr=3737–3743 |doi=10.1002/2017GL072588 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de, ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) ber bi başûr ve diçe û li dawiya başûr a xeta derbasbûna Atlantîkê, nêzîkê ji %80 ji vê avê li Okyanûsa Başûr derdikeve ser rûyê avê ku ev yek avê bi gera zivirî ya Okyanûsa Başûr (SOOC) ve girê dide. Piştê derketina ser rûyê avê, hatiye fêmkirin ku av yek ji du rêyan dişopîne. Ava ku nêzîkî Antarktîkayê derdikeve ser rûyê avê, bi ihtimaleke mezin ji ber qeşaya deryayî ya Antarktîkayê sar dibe û dîsa dadikeve girseyên jêrîn a vê gerê. Beşek ji vê avê tevlê AABW dibe, lê beşê mayî yê herika girseya jêrîn di dawiyê de digihîje kûrahiyên Okyanûsa Pasîfîk û Okyanûsa Hindî. Ava ku li latîtûdên nizm (nêzîktirî ekvatorê) ku qeşa lê tune ye, derdikeve ser rûyê avê, ji ber veguhastina ekmanê (Ekman transport) zêdetir ber bi bakur ve diçe û tevlê girseya jorîn dibe. Ava germ a di girseya jorîn de ji herika vegerê ya ber bi Atlantîka Bakur ve berpirsiyar e  ku ev herik bi piranî li dora peravên Afrîkayê û bi navgîniya arşîpelên Endonezyayê pêk tê. Gava ev av vedigere Atlantîkaya Bakur, sartir û tîrtir dibe, dadikeve binê avê û dîsa tevlê NADWê dibe.

== Rola di pergala avhewayê de ==
[[Wêne:Wang 2022 strong AMOC role.png|thumb|Veguhastina germê ji okyanûsê ber bi atmosferê ve (li aliyê çepê) û zêdebûna rêjeya germa li Okyanûsa Atlantîkê (li aliyê rastê) ku dema AMOC bi hêz e, tê dîtin.]]
Deverên rojbendî beşa herî germ a cîhanê ye û ji ber termodînamîkê, ev germahî ber bi cemseran ve diçe. Piraniya vê germahîyê bi gerandina atmosferê ve tê veguhastin lê herikînên okyanûsê ya germ û rûberî roleke girîng dilîzin. Germahî ji rojbendê ber bi bakur an jî başûr ve diçe; Okyanûsa Atlantîk tekane okyanûs e ku herikîna germahîyê ber bi bakur ve ye. Beşeke mezin a veguhastina germê li Okyanûsa Atlantîkê ji aliyê &quot;Gulf Stream&quot;ê pêk tê ku ev herikeke rûyî ye ku ava germ ji herêma Karîbê ber bi bakur ve dibe. Her çend tevahiya herika Gulf Streamê tenê ji aliyê bayê ve were pêşvebirin jî, beşa wê ya herî bakurî ango Herika Atlantîka Bakur, piraniya germa xwe ji danûstendina termohalîn a di çarçoveya AMOCê de werdigire. Bi vê awayê AMOC heta ji %25ê tevahiya germê ber bi nîvkada bakur ve vediguhêze û di avhewaya derdora bakurê rojavayê Ewropayê de roleke girîng dilîze.

Ji ber ku şêwazên atmosferî jî di veguhastina germê de roleke mezin dileyizin ku ev raman dibêje &quot;ger veguhastina germê bi rêya herikên okyanûsê nebûya, dê avhewaya Ewropaya Bakur bi qasê avhewaya Amerîkaya Bakur a bakur sar bûya&quot; (ango heta 15–20 °C (27–36 °F) sartir) ku bi giştî wekê ramaneke şaş tê dîtin. Her çend lêkolîneke modelkirinê pêşniyar kiriye ku hilweşîna AMOCê dikare di nava sedsalekê de bibe sedema sarbûneke mîna Serdema Qeşayê ku berfirehbûna qeşaya deryayê û çêbûna girseyên cemedan jî di nav de ne lê rastbûna van encaman cihê gumanê ye. Li ser vê yekê lihevkirinek heye ku AMOC, Ewropaya Bakur û Ewropaya Rojava ji ya ku dê di rewşeke din de bûya, germtir dihêle û ev cudahî li gorî herêmê di navbera 4 °C û 10 °C de diguhere. Wek mînak lêkolînên li ser Herika Floridayê (Florida Current) nîşan didin ku Herika Kendavê (Gulf Stream) di navbera salên 1200 û 1850î de, ji ber zêdebûna xwêbûna rûyê avê, bi qasê ji %10 lawaztir bûye û ev yek bi ihtîmaleke mezin bûye sedema wan şert û mercên ku wekê &quot;Serdema Qeşayê ya Biçûk&quot; (Little Ice Age) hatine naskirin.

AMOC bi du awayên sereke Okyanûsa Atlantîkê vediguherîne depoyeke karbona bi bandortir. Ya yekem, tevgera hilkişîna avê, mêjerên mezin ên xurekên pêwîst digihîne avên rûyê okyanûsê; ev yek piştgiriyê dide mezinbûna fîtoplanktonan ku di encamê de hilberîna seretayî ya deryayî û mêjera giştî ya fotosentezê li avên rûyê okyanûsê zêde dike. Ya duyem jî di ava ku ji kûrahiyê derdikeve rûyê avê de, asta karbona heliyayî kêm e; sedem jî ew e ku ev av bi gelemperî 1000 salî ye û rastî zêdebûna {{CO2}} ya ku ji ber çalakiyên mirovan di atmosferê de pêk hatiye, nehatiye. Ev av li gorî avên rûyî yên ku bi karbonê zêdetir têr bûne, mêjerên mezintir karbonê dikişîne nava xwe û dema ku ev av ber bi kûrahiyê ve diçe, rê li ber wê tê girtin ku karbonê dîsa berdide atmosferê. Her çend Okyanûsa Başûr bi awayekî berbiçav mezintirîn depoya karbona okyanûsan be jî, Atlantîka Bakur di nîvkada bakur de depoya karbona herî mezin e.
=== Guherînên ji nişka ve ku di dema Pleystosena dereng de pêk hatiye ===
Ji ber ku gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê (AMOC) bi rêzetêkiliyên di navbera tebeqeyên ava okyanûsa xwedî germahî û şoriya cûda ve girêdayî ye ku ev pergal ne statîk e; berevajî vê, ew rastê guherînên biçûk û periyodîk û her wiha guherînên mezin û demdirêj hatiye ku ev jî encama bandorên derveyî ne. Gelek ji van guherînan di serdema pleîstosena Dereng (ji 126.000 heta 11.700 sal berê) de pêk hatine ku ev serdem, qonaxa dawî ya jeolojîk ê berî serdema heyî an jî holosenê bû. Her wiha ev serdem, serdema qeşaya dawî jî vedigire ku di zimanê rojane de wekê &quot;serdema qeşaya dawî&quot; hatiye naskirin. Di vê serdemê de, di navbera nîvkoşeyên cîhanê de bîstûpênc guherînên guhertinên germa ji nişka ve çêbûne ku ev guherîn wekê bûyerên Dansgaard–Oeschger (bûyerên D-O) hatine binavkirin. Navê wan ji Willi Dansgaard û Hans Oeschger hatiye ku di salên 1980î de bi analîzkirina mînakên qeşayên ji Grînlendayê, vê bûyerê keşif kirine.

Bûyerên D-O bi taybetî bi germbûna bilez a di navbera 8 °C û 15 °C de têne naskirin ku di nava çend dehsalan de li Grînlendayê pêk hatiye. Germbûn li tevahiya herêma Atlantîka Bakur jî çêbûye lê di heman demê de, di van bûyeran de li Okyanûsa Başûr sarbûneke bi heman astê pêk hatiye. Ev rewş bi bihêz bûna AMOCê re hevaheng e ku vê awayê pergala germê ji nîvkoveke dinyayê vediguhezîne nîvkova din a Dinyayê. Germbûna nîvkova bakur bûye sedema helîna qeşayan û wisa dixuyê ku gelek bûyerên D-O bi bûyerên Heinrichê re bi dawî bûne ku di van van bûyeran de, girseyên mezin ên qeşayê ji qeşaya Laurentide ya wê demê qut bûne û ketine nav okyanûsê. Her ku ev girseyên qeşayê di okyanûsê de diheliyan, ava okyanûsê şirîntir (kêmtir şor) bûye û ev yek jî bûye sedema lawazbûna gera avê û rawestana germbûna D-Oyê.

Heya roja îro jî ravekirinek hevbeş tune ye ka çima AMOC ewqas guheriye ku bi taybetî ev guherîn tenê di vê serdema qeşayê de pêk hatiye. Hîpotezên hevpar şêwazên çerxî yên guherîna şorbûna li Atlantîka Bakur an jî çerxek şêwaza bayê ji ber mezinbûn û kêmbûna pelên qeşayê yên herêmê vedihewîne ku têra xwe mezin in ku bandorê li şêwazên bayê bikin. Li gorî lêkolînên ji dawiya salên 2010an ve hatiye pêşniyarkirin ku AMOC di serdemên hebûna qatên berfa berfireh û asta kêm a {{CO2}}yê de, herî zêde ji guhertinan re hesas e ku ev yek jî serdema qeşaya dawî kiriye &quot;demeke herî guncaw&quot; ê ji bo guherînên bi vî rengî. Hatiye pêşniyar kirin ku germbûna nîvkada başûr ji ber ku avên germtir ber bi bakur ve bi rêya gera termohalînê ya giştî belav bûne dê şêwazê bide destpêkirin. Delîlên paleoklîmayê niha ne ewqas bihêz in ku bibêjin ka bûyerên D-O bi guhertinên di AMOCê de dest pê kirine an jî AMOC di bersiva tetikek din de guheriye. Wek mînak hinek lêkolîn pêşniyar dikin ku guhertinên di bergê qeşaya deryayê de bûyerên D-O dane destpêkirin ji ber ku ew ê bandorê li germahiya avê û gerê bi rêya bersiva cemed-albedo bikin.

Bûyerên D-O bi rêza berevajî hatine hejmartin ku hejmarên herî mezin ê ji bo bûyerên herî kevn hatine diyarkirin. Bûyera duyem a ji dawiyê, ango bûyera Dansgaard–Oeschger 1, nêzîkî 14.690 sal berê qewimiye û nîşana derbasbûna ji serdema &quot;Oldest Dryas&quot; (dryasa herî kevn) ji bo serdema navber a Bølling–Allerød e ku ev serdem heta 12.890 salên beriya niha berdewam kiriye. Navê wê ji du cihên li Danîmarkayê hatiye girtin ku tê de fosîlên riwekan hatine dîtin ku ev riwek tenê di serdemeke bi kêmî germ a nîvkada bakur de dikaribûn bijîn. Germbûna mezin a li nîvkada bakur, bi sarbûna li nîvkada başûr re hevseng bû, ji ber vê yekê di germahiya cîhanî de guherîneke berbiçav çênebûye ku ev rewş bi guherînên di AMOCê (Circilana Meridyonel a Atlantîkê) re lihevhatiye. Di heman demê de destpêka vê serdemê bûye sedema bilindbûna asta deryayê ku ev yek ji ber hilweşîna qeşayê pêk hatiye û wekê &quot;Meltwater pulse 1A&quot; (pêla ava heliyayî 1A) hatiye binavkirin.

Qonaxên Bølling û Allerød ên serdema navbera qeşayê bi du sedsalan ji hev cuda bûne ku sarbûna nîvkada bakur, germbûna nîvkada başûr ku wekê Dryasên Kevintir hatine zanîn ji ber ku kulîlka Arktîkê Dryas octopetala li cihê ku daristan di dema navbera qeşayê de mezin bûn serdest bûn. Dema ku germahiyên nîvkada bakur vegeriyan astên nêzîkî qeşayê, dibe ku di nav deh salan de, serdema navbera qeşayê bi destpêkirina serdema Dryasên Ciwan (YD) (12.800-11.700 sal berê) bi dawî bûye. Ev jî ji ber hêdîbûna AMOC a ji nişke be qewimiye ku bi awayekê din dişibe bûyerên Heinrichê ku ji ber nûbûna ji ber windabûna qeşayê ku ji ber qata qeşaya Laurentide çêbûye. Berevajî bûyerên Heinrich ên rastîn, herikînek mezin a ava heliyayî di Çemê Mackenzie re li cihê ku niha Kanada ye hebûye lê cihê ku windabûna girseyî ya qeşayê pêk hatiye pêk nehatiye. Guhertinên mezin di rejîma barînê de, wekê veguheztina herêma hevgirtina întertropîkal ber bi başûr ve, zêdebûna baranê li Amerîkaya Bakur û zuwabûna Amerîkaya Başûr û Ewropayê, çêbûne. Germahiya gerdûnî dîsa di dema Dryasên Ciwan de bi zorê guheriye û germbûna demdirêj, piştê qeşayê piştê ku ew bi dawî bûye, careke din dîsa ji nû ve dest pê kiriye.

== Stabilîte û lawazî ==
[[Wêne:Kim 2022 classic Stommel tipping.png|thumb|Di modelên klasîk ên qutîkî yên stommel de, guherîna krîtîk a AMOCê (AMOC tipping) an ji ber zêdebûneke mezin a qebareya ava şirîn pêk tê ku ev yek gera avê dide rawestandin (B-tipping) – an jî ji ber zêdebûneke biçûktir pêk tê ku di vê rewşê de guherbarbûna xwezayî ya gera avê dibe sedem ku pergal hilweşe (N-tipping). Her ku têketina ava şirîn zêde dibe, îhtîmala pêkhatina N-tippingê jî zêde dibe. Heke ev îhtîmal bigihîje %100î, wê demê B-tipping pêk tê.]]
AMOC heya 34 milyon sal berê tune bû. Di piraniya dîroka Erdê de, gera serûbinî ya li nîvkada bakur li Bakurê Pasîfîkê çêbûye. Dema ku deriyê Arktîkê-Atlantîkê girtî bû, delîlên paleoklîmayê nîşan didin ku guheztina gera serûbinî ji Pasîfîkê ber bi Atlantîkê ve 34 milyon sal berê di veguherîna eosen-olîgosenê de pêk hatiye. Vê girtinê bi bingehîn avahiya gera termohalînê guherandiye ku hinek lêkolîneran pêşniyar kirine ku guherîna avhewayê dibe ku di dawiyê de vê guheztinê berevajî bike û gera Pasîfîkê piştî ku AMOC raweste ji nû ve saz bike. Guherîna avhewayê bi germbûna ava rûyê erdê wekê encamek nehevsengiya enerjiya erdê û bi kêmkirina şorbûna ava rûyê erdê ji ber zêdekirina rêjeyên mezin ên ava nû yê ji helandina qeşayê ku bi piranî ji Grînlendayê û bi zêdebûna barîna li ser Atlantîka Bakur bandoran li AMOC dike. Her du sedem jî dê cûdahiya di navbera tebeqeyên rûyê erdê û kûr de zêde bikin û bi vê awayê bilindbûn û daketina ku gerokê dimeşîne dijwartir dike.

Di salên 1960an de Henry Stommel ku piraniya lêkolînên li ser AMOCê kiriye, bi modela ku paşê wekê modela Stommel Box hatiye zanîn ku fikra Bifurkasyona Stommel daye zanîn ku tê de AMOC dikare di rewşek bi hêz de hebe mîna ku di tevahiya dîroka tomarkirî de heye an jî bi bandor hilweşe rewşek pir qelstir û baş nebe heya ku germbûn û/an jî jinûvekirina zêde ya ku bûye sedema hilweşînê kêm nebe. Germbûn û jinûvekirin dikarin rasterast bibin sedema hilweşînê an jî gera avê qels bikin heya rewşek ku guherînên wê yên asayî dikarin wê ji xala guheztinê derbas bikin. Îhtîmala ku AMOC pergalek du-îstîqrar e ku an &quot;vekirî&quot; an &quot;vemirî&quot; ye û dikare ji nişke ve hilweşe, ji demê ve mijarek nîqaşa zanistî ye.
=== Modelkirina hilweşîna AMOCê ===
[[Wêne:Nobre 2023 AMOC 4X BESM.png|thumb|Di modeleke avhewaya berfireh û asayî de, AMOC bi qasê 500 salan gelekî qels dibe, lê bi temamî hilweşîn çênabe; ev yek heta di senaryoyeke ceribandinê de jî wisa ye ku tê de asta {{CO2}}yê ji nişka ve bi qasê çar caran zêde dibe. Hinek nîgeranî hene ku dibêjin ev cure sîmulasyon zêde bi îstîkrar e.]]
Hinek modelên ku piştê xebata Stommel hatine pêşxistin, pêşniyar dikin ku AMOC dikare di navbera hêza xwe ya temam de û hilweşîna xwe ya temam de, xwediyê yek an çend rewşên aram ên navîn be. Ev rewş zêdtir di &quot;modelên erdê ya bi tevliheviya navîn&quot; (EMICs) de tê dîtin ku modelên ku bala xwe didin ser beşên taybet ên pergala avhewayê (wekê AMOC) û beşên din li ber çavan nagirin ku li şûna ku di &quot;modelên gera giştî&quot; (GCMs) de be; modelên ku ji bo simulasyona tevahiya avhewayê wekê &quot;standarda zêrîn&quot; têne hesibandin lê pir caran neçar dimînin ku hinek têkiliyan hêsan bikin. GCM bi gelemperî nîşan didin ku AMOC xwedî rewşek hevsengiyê ya yekane ye û hilweşîna wê dijwar an ne mumkin e. Lêkolîneran fikarên xwe anîne ziman ku ev berxwedana modelkirî ya li hember hilweşînê tenê ji ber ku simulasyonên GCM meyla wan heye ku qebareyên mezin ên ava şirîn ber bi cemsera bakur ve beralî bikin ku li wir ew êdî bandorê li gerandinê nake lê ev yek di xwezayê de çênabe.

Di sala 2024an de sê lêkolîneran bi yek ji modelên sîstema erdê ya civakî (CIMP) simulasyonek pêk anîne ku tê de hilweşîneke klasîk a AMOC çêbûye ku mîna di modelên tevliheviya navîn de diqewime. Berevajî hinek simulasyonên din, wan model di cih de rûbirûyî astên avên heliyayî yên ne-rastîn nekirine lê bi awayekê gav bi gav mîqdara têketinê zêde kirine. Simulasyona wan, berî ku hilweşîn pêk were, zêdetirî 1700 salan berdewam kiriye; di dawiyê de, ew gihîştine astên avên heliyayî yên ku bi bilindbûna asta deryayê ya bi rêjeya 6 cm di salê de wekhev in ku ev yek nêzîkê 20 car zêdetir ê ji bilindbûna asta deryayê ya 2.9 mm ku di salê de di navbera salên 1993 û 2017an de pêk hatiye û her wiha gelekî zêdetir e ku ji her asteke ku wekê pêkan an maqûl hatiye dîtin. Zanyarên din li hev kirine ku encamên vê lêkolînê bi taybetî di eyarkirina lêkolînên realîsttir de alîkar bin, nemaze gava ku daneyên çavdêriya baştir peyda bibin.

[[Wêne:Van Westen 2024 AMOC collapse graph.jpg|thumb|Di lêkolîneke de, hilweşîna AMOCê di modeleke gera giştî ya temam de, tenê piştî ku model nêzîkê 2000 salan xebitî û qebareyên ava şirîn (bi yekeya Sv) gihîştin astên gelek bilind, pêk tê. Her çend ev şert û merc ne rastîn bin jî, dibe ku model bi awayekê ne rastîn bi rêve biçe; her wiha, bêyî çavdêriyên zêdetir ên ji cîhana rastîn, encamên wê yên temam ne diyar in.]]
Ji ber ku ew gera avê ber bi herikîna ava şirîn a nerastî ya sekan ve dixin, hinek lêkolîn nîşan didin ku pêşbîniyên klasîk ên EMICê ber bi hilweşîna AMOCê ve meyldar in. Di lêkolînekê de, cudahiya di navbera herikîna ava şirîn a sekan û guhêrbar de hilweşîna gera xwînê di EMIC a Bifurkasiyona Stommel a tîpîk de ji 1.000 salan zêdetir dereng xistiye. Lêkolîneran gotin ku ev simulasyon bi ji nû ve avakirina bersiva AMOC a li hember pulsa Meltwater 1A 13.500-14.700 sal berê re lihevhatîtir e û derengketineke bi heman rengê dirêj nîşan dide. Dema  bilindbûna asta deryayê dora 50 m bû, di sala 2022an de ji nû ve avakirineke paleokeanografîk bandorek sinorkirî ji hêza ava şirîn a mezin a kêmbûna qeşaya holosena dawîn a ~11.700-6.000 sal berê dîtiye. Wê pêşniyar kiriye ku piraniya modelan bandorên hêza ava şirîn li ser AMOCê zêde texmîn dikin. Ger AMOC ji ya ku bi gelemperî tê fêmkirin zêdetir bi hêza bayê ve girêdayî be ku bi germbûnê re bi kêmî hindik diguhere, di wî demê de dibe ku ew li hember hilweşînê berxwedêrtir be. Li gorî hinek lêkolîneran, gera hilweşîna Okyanûsa Başûr a (SOOC) kêmtir lêkolînkirî dibe ku ji AMOC zêdetir ji bo hilweşînê xeternak be.

Modelên sîstema Erdê ya hêjayî ya bilind nîşan didin ku hilweşîn ne pêkan e û tenê astên bilind ên germbûnê (≥4 °C) ku heya piştê sala 2100an demek dirêj berdewam bike, ev hilweşîn dikare pêk were. Di heman demê de hinek lêkolînên paleokeanografîk piştgirîya vê ramanê dikin. Hinek lêkolîner din jî ditirsin ku modelên tevlihev pir berbiçav in û pêşbîniyên tevliheviya kêmtir ên ku ber bi hilweşînek zûtir ve nîşan didin rasttir in. Yek ji wan pêşbîniyan pêşniyar dike ku hilweşîna AMOCê dikare li dora sala 2065an çêbibe (ji sala 2057an di tebaxa sala 2025an de hatiye nûvekirin) lê gumana gelek zanyar ji bo vê pêşbîniyê heye. Hinek lêkolîn jî pêşniyar dikin ku gera serûbin a Okyanûsa Başûr dibe ku ji AMOCê zêdetir meyla wê ya hilweşînê hebe. Di cotmeha sala 2024an de 44 zanyarên avhewayê nameyek vekirî weşandine û îdia kirine ku li gorî lêkolînên zanistî yên di çend salên borî de, xetera hilweşîna AMOCê pir kêm hatiye texmînkirin, ew dikare di çend dehsalên pêş de çêbibe, nemaze ji bo welatên nordîkî bandorên wêrankar bi xwe re bîne. Zanyaran bang li welatên nordîkî kirind ku bicîhanîna peymana parîsê misoger bikin ku pêşî li vê hilweşandinê bigirin. Lêkolînek pêş-çapkirinê ya meha çileya sala 2026an ku modela çareseriya bilind bikar tîne nîşan dide ku hilweşîna AMOCê dibe ku ji ya ku ji hêla simulasyonên berê ve hatiye pêşniyar kirin, pirtir bi îhtîmal be û behsa hesasiyeteke bilindtir a ji bo herikîna ava helandî dike ku ji simulasyonên berê hatiye girtin.

== Trend ==
Heta sala 2024an di navbera çavdêriyên ku hêdîbûna gerandinê nîşan didan û modelên avhewayê yên ku gerandina sekan nîşan didan de nakokî hebû. Di meha mijdara sala 2024an de, Nature Geoscience lêkolînek weşandiye ku di vê lêkolînê de hewl daye ku pirsgirêkê çareser bike. Zanyaran &quot;modelên okyanûs-derya-qeşa yên girêdayî yên pergala Erdê û pergalên ku destûrê didin gergerînekan&quot; bi kar anîne. Piştre çavdêrî û model pir çêtir li hev hatine. Lêkolînên ji sala 1950an vir ve hêdîbûneke 0,46 sverdrup di dehsalê de dîtine.
=== Çavdêrî ===
Ji sala 2004an ve bi rêya RAPIDê pergaleke amûrên girêdayî ku li cihê xwe, li 26°N a Okyanûsa Atlantîkê hatiye bicihkirin, li vir çavdêriyên rasterast ên li ser hêza AMOCê têne wergirtin. Ji bo ku daneyên çavdêriyê kêrhatî bin, pêwîst e ew di demek dirêj de bêne komkirin. Ji ber vê yekê hinek lêkolîneran hewl dane ku li ser bingeha çavdêriyên di pîvaneke biçûktir de pêşbîniyan bikin; wek mînak, di meha gulana sala 2005an de, lêkolîneke ku ji aliyê Peter Wadhams ve bi rêya amûrên din bin avê de hatibû kirin, di Deryaya Grînlendayê de ku beşeke biçûk a pergala AMOCê ye, diyardeya daketina avê nîşan daye. Di vê pêvajoyê de ku bi navgîniya stûnên avên mezin (avên ku jê re &quot;bacane&quot; ango &quot;chimneys&quot; tê gotin) dihat pîvan, veguhestina avê ber bi kûrahiyê ve di asta kêmtirî çaryeka hêza xwe ya asayî de bû. Di sala 2000an de, lêkolînerên din bal kişandine li ser meylên di &quot;Gera Atlantîka Bakur&quot; (NAG) de ku wekê &quot;Gera Subpolar a Bakur&quot; (SPG) jî hatiye naskirin. Pîvanên ku di sala 2004an de hatine girtin, li gorî pîvanên sala 1992an, di NAGê de kêmbûneke ji %30î nîşan dane ku hinek kesan ev pîvan wekê nîşaneya hilweşîna AMOCê şîrove kirine. Daneyên RAPIDê piştre nîşan dane ku ev rewş tenê anomaliyeke statîstîkî bûye û çavdêriyên salên 2007 û 2008an jî nîşan dane ku NAG dîsa baş bûye. Niha tê zanîn ku NAG bi piranî ji beşên din ên AMOCê cuda ye û dikare serbixwe ji AMOCê hilweşe.

Heta sala 2014an daneyên RAPID a pêvajokirî heta dawiya sala 2012an amade bûn ku ev daneyên ha kêmbûneke di gera avê de nîşan didan ku 10 car ji ya ku ji aliyê modelên herî pêşketî yên wê demê ve hatibû pêşbînîkirin, mezintir bû. Di heman demê de nîqaşeke zanistî dest pê kiriye ka ev yek bandoreke bihêz a guherîna avhewayê nîşan dide, an jî guherîneke mezin a di gera avê de ye ku di navbera dehsalan de pêk tê. Daneyên heta sala 2017an nîşan dan ku kêmbûna di salên 2008 û 2009an de bi awayekê neasayî mezin bûye lê gera avê piştê sala 2008an, li gorî dema 2004–2008an, lawaztir bûye.

Di heman demê de AMOC bi şopandina guhertinên di veguhastina germê de tê pîvan ku guhertinên bi herikîna giştî ya herikan ve girêdayî ne. Di salên 2017 û 2019an de, texmînên ku ji çavdêriyên germên satelîtên CERES ên NASAyê û şamandireyên navneteweyî yên Argo hatine bidestxistin, nîşan dane ku veguhastina germê ji germa ku ji aliyê pergala RAPIDê ve dihatin pêşbînîkirin, ji %15–20 kêmtir e. Her wiha ev daneyan herikîneke bi piranî sekan û nîşanên sinorkirî yên guherîna di heyama dehsalan de nîşan dane.

Hêza herika Florîdayê, piştî sererastkirina ji bo guherînên di qada manyetîk a Dinyayê de, di çar dehsalên dawî de wekê herikeke aram hatiye pîvandin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}


[[en:Atlantic meridional overturning circulation]]
[[Kategorî:Okyanûsnasî]]</text>
      <sha1>8bpgy9i0hqwcx0zntex98cul08d1vtz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102772</id>
      <parentid>2102739</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Awayên giştî */</comment>
      <origin>2102772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44138" sha1="qzmp9i56sdjyxw65s4x70c5wtgim6x5" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:OCP07 Fig-6.jpg|thumb|Nexşeya topografîk a deryayên Nordîk û hevzênên bin-polar, ligel herikên rûyî (xêzên temam) û herikên kûr (xêzên qut-qut) ku beşek ji gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê pêk tînin. Rengên xêzan germahiyên nêzîkî nîşan didin.]]
'''Gerîdeya veguhêz a merîdyonel a Atlantîkê''' bi kurtasî ya îngilîzî '''AMOC''' (bi îngilîzî: ''Atlantic meridional overturning circulation'') pergala sereke ya herikên [[Okyanûs|okyanûsê]] ye ku li [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîkê]] di xebatê de ye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; Ew pergal pêkhateyeke sereke ya pergala gera okyanûsên [[Dinya (gerstêrk)|Dinyayê]] ye û di pergala avhewaya gerstêrkê de roleke giring tîne cih. AMOC herikînên Okyanûsa Atlantîkê li ser rûyê avê û di kûrahiyên mezin de vedigire ku ev herikîn ji ber guherînên di avhewayê de, germahî û xwêbûna avê de pêk hatine. Ev herikîn nîvê gera termohalîn a cîhanî pêk tînin ku herikîna herikînên mezin ên okyanûsan vedigire û nîvê din jî gera zivirînê ya [[Okyanûsa Başûr]] vedigire.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.aoml.noaa.gov/noaa-scientists-detect-reshaping-of-the-meridional-overturning-circulation-in-southern-ocean/ |sernav=Scientists Detect a Reshaping of the MOC in the Southern Ocean |malper=NOAA's Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory |tarîx=2023-03-29 |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en-US |paşnav=Communications |pêşnav=AOML}}&lt;/ref&gt;

AMOC ji herikîneke ber bi bakur ve ku ji avên germ û şortir di tebeqeyên jorîn ên Okyanûsa Atlantîkê de pêk hatiye û herikîneke vegerê ye ku ber bi başûr ve ji avên sar, ava kêmtir şor û kûr pêk hatiye. Ava germ a ji başûr şortir e, ji ber ku di herêma tropîkal de rêjeya dûkel bûnê bilindtir e. Ev ava germ û şor tebeqeya jorîn a okyanûsê pêk tîne; lê gava ev tebeqe sar dibe, tîrbûna ava şor zêde dibe û dibe sedem ku ev ava şor ber bi kûrahiyê ve binav bibe ku ev yek beşeke giring ê motora sîstema AMOCê ye. Ev beşên herikînê bi rêya herêmên &quot;zivirîna avê&quot; (overturning) li deryayên Nordîk û Okyanûsa Başûr bi hev ve girêdayî ne. Cihên vê zivirînê bi danûstandina xurt a germî, oksîjena heliyayî, karbon û xurekên din ve girêdayî ne ku ev pêvajo ji bo ekosîstemên okyanûsê û rola wê ya wekê enbarê karbonê (carbon sink) pir girîng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Buckley |pêşnav=Martha W. |paşnav2=Marshall |pêşnav2=John |tarîx=2016 |sernav=Observations, inferences, and mechanisms of the Atlantic Meridional Overturning Circulation: A review |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2015RG000493 |kovar=Reviews of Geophysics |ziman=en |cild=54 |hejmar=1 |rr=5–63 |doi=10.1002/2015RG000493 |issn=1944-9208}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lozier |pêşnav=M. S. |paşnav2=Li |pêşnav2=F. |paşnav3=Bacon |pêşnav3=S. |paşnav4=Bahr |pêşnav4=F. |paşnav5=Bower |pêşnav5=A. S. |paşnav6=Cunningham |pêşnav6=S. A. |paşnav7=de Jong |pêşnav7=M. F. |paşnav8=de Steur |pêşnav8=L. |paşnav9=deYoung |pêşnav9=B. |paşnav10=Fischer |pêşnav10=J. |paşnav11=Gary |pêşnav11=S. F. |paşnav12=Greenan |pêşnav12=B. J. W. |paşnav13=Holliday |pêşnav13=N. P. |paşnav14=Houk |pêşnav14=A. |paşnav15=Houpert |pêşnav15=L. |tarîx=2019 |sernav=A sea change in our view of overturning in the subpolar North Atlantic |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aau6592 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=363 |hejmar=6426 |rr=516–521 |doi=10.1126/science.aau6592}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de guhertinên di hêza AMOCê de dikarin bandoran li gelek hêmanên pergala avhewayê bikin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Guherîna avhewayê dibe ku AMOCê bi rêya zêdebûna germahiya okyanûsê û herikîna ava şirîn a zêde ya ku ber ji helandina pelên qeşayên li [[Grînlenda|Grînlendayê]] ku bi berdewamiya sarbûna Atlantîka Bakur ve girêdayî ye, qels bike. Lêkolînên ku ji nû ve avakirina okyanûsografîkan bikar tînin destnîşan dikin ku ji sala 2015an vir ve, AMOC ji berê şoreşa pîşesaziyê qelstir bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Rahmstorf |pêşnav=Stefan |paşnav2=Box |pêşnav2=Jason E. |paşnav3=Feulner |pêşnav3=Georg |paşnav4=Mann |pêşnav4=Michael E. |paşnav5=Robinson |pêşnav5=Alexander |paşnav6=Rutherford |pêşnav6=Scott |paşnav7=Schaffernicht |pêşnav7=Erik J. |tarîx=2015 |sernav=Exceptional twentieth-century slowdown in Atlantic Ocean overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nclimate2554 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=5 |rr=475–480 |doi=10.1038/nclimate2554 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Caesar |pêşnav=L. |paşnav2=McCarthy |pêşnav2=G. D. |paşnav3=Thornalley |pêşnav3=D. J. R. |paşnav4=Cahill |pêşnav4=N. |paşnav5=Rahmstorf |pêşnav5=S. |tarîx=2021 |sernav=Current Atlantic Meridional Overturning Circulation weakest in last millennium |url=https://www.nature.com/articles/s41561-021-00699-z |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=14 |hejmar=3 |rr=118–120 |doi=10.1038/s41561-021-00699-z |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Li ser beşdariyên nisbî yên faktorên cûda nîqaş heye û ne diyar e ku çiqas ji vê qelsbûnê ji ber guherîna avhewayê an guherbariya xwezayî ya gerandinê di nav hezar salan de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Latif |pêşnav=Mojib |paşnav2=Sun |pêşnav2=Jing |paşnav3=Visbeck |pêşnav3=Martin |paşnav4=Hadi Bordbar |pêşnav4=M. |tarîx=2022 |sernav=Natural variability has dominated Atlantic Meridional Overturning Circulation since 1900 |url=https://www.nature.com/articles/s41558-022-01342-4 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=12 |hejmar=5 |rr=455–460 |doi=10.1038/s41558-022-01342-4 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Kilbourne |pêşnav=K. Halimeda |paşnav2=Wanamaker |pêşnav2=Alan D. |paşnav3=Moffa-Sanchez |pêşnav3=Paola |paşnav4=Reynolds |pêşnav4=David J. |paşnav5=Amrhein |pêşnav5=Daniel E. |paşnav6=Butler |pêşnav6=Paul G. |paşnav7=Gebbie |pêşnav7=Geoffrey |paşnav8=Goes |pêşnav8=Marlos |paşnav9=Jansen |pêşnav9=Malte F. |paşnav10=Little |pêşnav10=Christopher M. |paşnav11=Mette |pêşnav11=Madelyn |paşnav12=Moreno-Chamarro |pêşnav12=Eduardo |paşnav13=Ortega |pêşnav13=Pablo |paşnav14=Otto-Bliesner |pêşnav14=Bette L. |paşnav15=Rossby |pêşnav15=Thomas |tarîx=2022 |sernav=Atlantic circulation change still uncertain |url=https://www.nature.com/articles/s41561-022-00896-4 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=15 |hejmar=3 |rr=165–167 |doi=10.1038/s41561-022-00896-4 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Modelên avhewayê pêşbînî dikin ku AMOC dê di sedsala 21ê de zêdetir qels bibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Summary for Policymakers |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2022 |rr=3–36 |isbn=978-1-009-15796-4 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/ocean-and-cryosphere-in-a-changing-climate/summary-for-policymakers/097A895553D86981DFE6195ADFD3DDA4 |doi=10.1017/9781009157964.001}}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ev herêm ji aliyê herika [[Atlantîkaya Bakur]] ve germ dibin, dibe ku ev qelsbûn germahiya hewaya navînî ya li [[Skandînavya]], [[Brîtanyaya Mezin]] û [[Îrlenda (girav)|Îrlendayê]] kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lenton |pêşnav=Timothy M. |paşnav2=Held |pêşnav2=Hermann |paşnav3=Kriegler |pêşnav3=Elmar |paşnav4=Hall |pêşnav4=Jim W. |paşnav5=Lucht |pêşnav5=Wolfgang |paşnav6=Rahmstorf |pêşnav6=Stefan |paşnav7=Schellnhuber |pêşnav7=Hans Joachim |tarîx=2008-02-12 |sernav=Tipping elements in the Earth's climate system |url=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0705414105 |kovar=Proceedings of the National Academy of Sciences |weşanger=Proceedings of the National Academy of Sciences |cild=105 |hejmar=6 |rr=1786–1793 |doi=10.1073/pnas.0705414105 |pmc=2538841 |pmid=18258748}}&lt;/ref&gt; Qelsbûna AMOCê dibe ku bilindbûna asta deryayê li dora Amerîkaya Bakur jî bileztir bike û hilberîna seretayî ya li Atlantîkaya Bakur kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Schmittner |pêşnav=Andreas |tarîx=2005 |sernav=Decline of the marine ecosystem caused by a reduction in the Atlantic overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nature03476 |kovar=Nature |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=434 |hejmar=7033 |rr=628–633 |doi=10.1038/nature03476 |issn=1476-4687}}&lt;/ref&gt;

Lawazbûna giran a AMOCê dikare bibe sedema hilweşîna gera veguhêzê dibe ku   neguhere û ji ber vê yekê dibe ku bibe yek ji xalên çerxa guhertina dramatîk a di pergala avhewayê de.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Carrington |pêşnav=Damian |paşnav2=editor |pêşnav2=Damian Carrington Environment |tarîx=2026-04-15 |sernav=Critical Atlantic current significantly more likely to collapse than thought |url=https://www.theguardian.com/environment/2026/apr/15/critical-atlantic-current-significantly-more-likely-to-collapse-than-thought |roja-gihiştinê=2026-10-19 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Hatiye texmînkirin ku ev hilweşîn germahiya navînî û rêjeya baran û berfê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi girîngî kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Armstrong McKay |pêşnav=David I. |paşnav2=Staal |pêşnav2=Arie |paşnav3=Abrams |pêşnav3=Jesse F. |paşnav4=Winkelmann |pêşnav4=Ricarda |paşnav5=Sakschewski |pêşnav5=Boris |paşnav6=Loriani |pêşnav6=Sina |paşnav7=Fetzer |pêşnav7=Ingo |paşnav8=Cornell |pêşnav8=Sarah E. |paşnav9=Rockström |pêşnav9=Johan |paşnav10=Lenton |pêşnav10=Timothy M. |tarîx=2022-09-09 |sernav=Exceeding 1.5°C global warming could trigger multiple climate tipping points |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abn7950 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=377 |hejmar=6611 |rr=eabn7950 |doi=10.1126/science.abn7950}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de dibe ku pirbûna bûyerên hewayên ekstrem zêde bike û bandorên din ên giran jî hebin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hansen |pêşnav=James |paşnav2=Sato |pêşnav2=Makiko |paşnav3=Hearty |pêşnav3=Paul |paşnav4=Ruedy |pêşnav4=Reto |paşnav5=Kelley |pêşnav5=Maxwell |paşnav6=Masson-Delmotte |pêşnav6=Valerie |paşnav7=Russell |pêşnav7=Gary |paşnav8=Tselioudis |pêşnav8=George |paşnav9=Cao |pêşnav9=Junji |paşnav10=Rignot |pêşnav10=Eric |paşnav11=Velicogna |pêşnav11=Isabella |paşnav12=Tormey |pêşnav12=Blair |paşnav13=Donovan |pêşnav13=Bailey |paşnav14=Kandiano |pêşnav14=Evgeniya |paşnav15=von Schuckmann |pêşnav15=Karina |tarîx=2016-03-22 |sernav=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2 °C global warming could be dangerous |url=https://acp.copernicus.org/articles/16/3761/2016/ |kovar=Atmospheric Chemistry and Physics |ziman=English |weşanger=Copernicus GmbH |cild=16 |hejmar=6 |rr=3761–3812 |doi=10.5194/acp-16-3761-2016 |issn=1680-7316}}&lt;/ref&gt;
== Awayên giştî ==
[[Wêne:thermohaline_circulation.svg|thumb|AMOC di têkiliya bi gera termohalîn a gerdûnî re]]
Gerandina meridionel a Atlantîkê (AMOC)  pergala sereke ya herikîna Okyanûsa Atlantîkê ye û her wiha beşek ji gerandina termohalîn a gerdûnî ye ku okyanûsên cîhanê bi &quot;kemberek veguhastinê&quot; ya yekane ya danûstandina ava berdewam ve girêdide.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-11-01 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Bi gelemperî di demekê de ku tebeqeyên kûr sartir, tîrtir û şortir in ev ava bi kêmanî germ û kêmtir şor li ser rûyê okyanûsê dimîne ku ev rewş wekê tebeqebûna okyanûsê hatiye zanîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yamaguchi |pêşnav=Ryohei |paşnav2=Suga |pêşnav2=Toshio |tarîx=2019 |sernav=Trend and Variability in Global Upper-Ocean Stratification Since the 1960s |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2019JC015439 |kovar=Journal of Geophysical Research: Oceans |ziman=en |cild=124 |hejmar=12 |rr=8933–8948 |doi=10.1029/2019JC015439 |issn=2169-9291}}&lt;/ref&gt; Ava kûr di encama danûstandineke bi tebeqeya tevlîhevkirî ya okyanûsê re, germ dibe û/an jî şoriya xwe winda dike ku di encamê de tîrbûna avê kêm dibe û ber bi rûyê ava okyanûsê ve bilind dibe. Di navbera tebeqeyên okyanûsan de û di navbera beşên Okyanûsa Cîhanê de cudahiyên germahî û xwêbûnê hene ku ev her du faktor bi hev re bûne sedema gera termohalînê.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku Okyanûsa Pasîfîkê ava zêde yên barana ava şirîn werdigire, li gorî okyanûsên din ên cîhanê şorahiya ava Okyanûsa Pasîfîkê kêm e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Craig |pêşnav=Philip M. |paşnav2=Ferreira |pêşnav2=David |paşnav3=Methven |pêşnav3=John |tarîx=2017-01-01 |sernav=The contrast between Atlantic and Pacific surface water fluxes |url=https://tellusjournal.org/articles/10.1080/16000870.2017.1330454 |kovar=Tellus |ziman=en |cild=69 |hejmar=1 |doi=10.1080/16000870.2017.1330454 |issn=3035-9554}}&lt;/ref&gt; Ji ber vê yekê ava rûyê Okyanûsa Pasîfîkê têra xwe şor nîne ku dakeve kûrahiya zêdetirî çend sed metreyan ku ev jî tê vê wateyê ku divê ava kûrahiya okyanûsê ji cihekî din were.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ava okyanûsê li Atlantîkaya Bakur ji ava Pasîfîkê şortir e ku qismek ji ber ku dûkelbûna berfireh a li ser rûyê erdê xwê di nav ava mayî de kom dike û qismeke din jî ji ber ku qeşaya deryaya nêzîkê çerxa Arktîkê xwê di zivistanê de dema ku diqelişe derdixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://nsidc.org/learn |sernav=Learn {{!}} National Snow and Ice Data Center |malper=nsidc.org |roja-gihiştinê=2026-11-01}}&lt;/ref&gt; Şilbûna dûkelbûyî ya li Atlantîkê berê ku wekê baran vegere, bi lez ji aliyê gerandina atmosferê ve tê birin. Bayên bazirganî vê şilbûnê li seranserê Amerîkaya Navîn û rojhilatê Pasîfîka Bakur vediguhezînin ku li wir wekê baran dibare.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Chunzai |paşnav2=Zhang |pêşnav2=Liping |paşnav3=Lee |pêşnav3=Sang-Ki |tarîx=2013-02-15 |sernav=Response of Freshwater Flux and Sea Surface Salinity to Variability of the Atlantic Warm Pool |url=http://journals.ametsoc.org/doi/10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |kovar=Journal of Climate |ziman=en |cild=26 |hejmar=4 |rr=1249–1267 |doi=10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |issn=0894-8755}}&lt;/ref&gt; Rêzeçiyayên mezin ên wekê Platoya Tîbetî, Çiyayên Kevirî û Andê rê li ber veguhestina şilbûna wekhev vedigerînin Atlantîkê.

Ji ber vê pêvajoyê, ava rûyê Atlantîkê şor dibe û ji ber vê yekê jî tîr dibe ku di dawiyê de ber bi jêr ve diçe û ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) çêdike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Marshall |pêşnav=John |paşnav2=Speer |pêşnav2=Kevin |tarîx=2012 |sernav=Closure of the meridional overturning circulation through Southern Ocean upwelling |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1391 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=3 |rr=171–180 |doi=10.1038/ngeo1391 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Avabûna NADW bi giranî li deryayên Nordîk çêdibe û têkeliyek tevlihev a girseyên avên herêmî yên wekê Ava Serherikîna Tengava Danîmarkayê (DSOW), Ava Serherikîna Îzlenda-Skotlandayê (ISOW) û Ava Serherikîna Deryayên Nordîk vedihewîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yashayaev |pêşnav=Igor |paşnav2=Loder |pêşnav2=John W. |tarîx=2009 |sernav=Enhanced production of Labrador Sea Water in 2008 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2008GL036162 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=36 |hejmar=1 |doi=10.1029/2008GL036162 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Ava Deryaya Labrador jî dibe ku roleke girîng bilîze lê delîlên zêde nîşan didin ku ava li deryayên Labrador û deryayên Irminger bi giranî di nav Gyre ya Atlantîkaya Bakur re digere û bi mayî ya AMOCê re tevliheviyeke hindik heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Ocean, Cryosphere and Sea Level Change |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2023 |rr=1211–1362 |isbn=978-1-009-15788-9 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/climate-change-2021-the-physical-science-basis/ocean-cryosphere-and-sea-level-change/F61263910A16BD9FDE86921E85E1E4D5 |doi=10.1017/9781009157896.011}}&lt;/ref&gt;

NADW (ava kûr a Atlantîkaya Bakur) tebeqeya avê ya herî kûr a Okyanûsa Atlantîkê ye nîne û ava binî ya Antarktîkayê (AABW) di her hewzeke ku ji 4.000 metreyan kûrtir e de ye ku ev av her tim tebeqeya okyanûsê ya herî tîr û herî kûr e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://glossary.ametsoc.org/wiki/antarctic-bottom-water/ |sernav=Antarctic Bottom Water - Glossary of Meteorology |malper=glossary.ametsoc.org |roja-gihiştinê=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; Gava beşên jorîn ên AABWyê ber bi jor ve bilind dibin, ev av tevlî NADWyê dibin û hêza avê zêde dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Pêkhatina NADWyê her wiha destpêka koma jêrîn a gera avê ye. Tevgera daketina ku dibe sedema pêkhatina NADWyê, bi vî girseyeke wekhev a tevgera bilindbûnê (upwelling) tê hevsengkirin. Li Atlantîkaya rojava, veguhastina ekmanê ku zêdebûna tevlîhevkirina tebeqeyên okyanûsê ye û ji ber çalakiya bayê çêdibe, dibe sedema bilindbûneke bihêz a ava li herêmên Herika Kanaryayê û Herika Benguelayê ku ev herik li peravên bakurê rojava û başûrê rojavayê [[Afrîka|Afrîkayê]] cih digirin. Her çend heta girtina rêya deryayî ya [[Amerîkaya Navîn]] di dawiya serdema Pliyosenê de, rewşeke berevajî hebe jî, li gorî daneyên sala 2014an bilindbûna avê li derdora [[Herika Kanaryayê]] ji ya [[Herika Benguelayê]] pir bihêztir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Boessenkool |pêşnav=K. P. |paşnav2=Hall |pêşnav2=I. R. |paşnav3=Elderfield |pêşnav3=H. |paşnav4=Yashayaev |pêşnav4=I. |tarîx=2007 |sernav=North Atlantic climate and deep-ocean flow speed changes during the last 230 years |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2007GL030285 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=34 |hejmar=13 |doi=10.1029/2007GL030285 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Li Atlantîkaya Rojhilat, bilindbûneke berbiçav a avê tenê di mehên diyar ên salê de pêk tê ku ev sedem jî ev e ku li vê herêmê termoklîna (tebeqeya guherîna germahiyê) kûr heye, ji ber vê yekê rewş li vir zêdetir girêdayî germahiya rûyê deryayê ye, ne ku ji ber çalakiya bayê ye. Her wiha çerxeke bilindbûna ava çendsalî jî heye ku bi çerxa El Niño/La Niña re hevaheng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Li-Chiao |paşnav2=Jin |pêşnav2=Fei-Fei |paşnav3=Wu |pêşnav3=Chau-Ron |paşnav4=Hsu |pêşnav4=Huang-Hsiung |tarîx=2017 |sernav=Dynamics of upwelling annual cycle in the equatorial Atlantic Ocean |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2017GL072588 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=44 |hejmar=8 |rr=3737–3743 |doi=10.1002/2017GL072588 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de, ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) ber bi başûr ve diçe û li dawiya başûr a xeta derbasbûna Atlantîkê, nêzîkê ji %80 ji vê avê li Okyanûsa Başûr derdikeve ser rûyê avê ku ev yek avê bi gera zivirî ya Okyanûsa Başûr (SOOC) ve girê dide.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Marshall |pêşnav=John |paşnav2=Speer |pêşnav2=Kevin |tarîx=2012 |sernav=Closure of the meridional overturning circulation through Southern Ocean upwelling |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1391 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=3 |rr=171–180 |doi=10.1038/ngeo1391 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Talley |pêşnav=Lynne D. |tarîx=2015-10-02 |sernav=Closure of the Global Overturning Circulation Through the Indian, Pacific, and Southern Oceans: Schematics and Transports |url=https://tos.org/oceanography/article/closure-of-the-global-overturning-circulation-through-the-indian-pacific-an |kovar=Oceanography |cild=26 |hejmar=1 |rr=80–97 |doi=10.5670/oceanog.2013.07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Morrison |pêşnav=Adele K. |paşnav2=Frölicher |pêşnav2=Thomas L. |paşnav3=Sarmiento |pêşnav3=Jorge L. |tarîx=2015-01-01 |sernav=Upwelling in the Southern Ocean |url=https://physicstoday.aip.org/features/upwelling-in-the-southern-ocean |kovar=physicstoday.aip.org |ziman=en |cild=68 |hejmar=1 |rr=27–32 |doi=10.1063/PT.3.2654}}&lt;/ref&gt; Piştê derketina ser rûyê avê, hatiye fêmkirin ku av yek ji du rêyan dişopîne. Ava ku nêzîkî Antarktîkayê derdikeve ser rûyê avê, bi ihtimaleke mezin ji ber qeşaya deryayî ya Antarktîkayê sar dibe û dîsa dadikeve girseyên jêrîn a vê gerê. Beşek ji vê avê tevlê AABW dibe, lê beşê mayî yê herika girseya jêrîn di dawiyê de digihîje kûrahiyên Okyanûsa Pasîfîk û Okyanûsa Hindî.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Ava ku li latîtûdên nizm (nêzîktirî ekvatorê) ku qeşa lê tune ye, derdikeve ser rûyê avê, ji ber veguhastina ekmanê (Ekman transport) zêdetir ber bi bakur ve diçe û tevlê girseya jorîn dibe. Ava germ a di girseya jorîn de ji herika vegerê ya ber bi Atlantîka Bakur ve berpirsiyar e  ku ev herik bi piranî li dora peravên Afrîkayê û bi navgîniya arşîpelên Endonezyayê pêk tê. Gava ev av vedigere Atlantîkaya Bakur, sartir û tîrtir dibe, dadikeve binê avê û dîsa tevlê NADWê dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Morrison |pêşnav=Adele K. |paşnav2=Frölicher |pêşnav2=Thomas L. |paşnav3=Sarmiento |pêşnav3=Jorge L. |tarîx=2015-01-01 |sernav=Upwelling in the Southern Ocean |url=https://physicstoday.aip.org/features/upwelling-in-the-southern-ocean |kovar=physicstoday.aip.org |ziman=en |cild=68 |hejmar=1 |rr=27–32 |doi=10.1063/PT.3.2654}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Rola di pergala avhewayê de ==
[[Wêne:Wang 2022 strong AMOC role.png|thumb|Veguhastina germê ji okyanûsê ber bi atmosferê ve (li aliyê çepê) û zêdebûna rêjeya germa li Okyanûsa Atlantîkê (li aliyê rastê) ku dema AMOC bi hêz e, tê dîtin.]]
Deverên rojbendî beşa herî germ a cîhanê ye û ji ber termodînamîkê, ev germahî ber bi cemseran ve diçe. Piraniya vê germahîyê bi gerandina atmosferê ve tê veguhastin lê herikînên okyanûsê ya germ û rûberî roleke girîng dilîzin. Germahî ji rojbendê ber bi bakur an jî başûr ve diçe; Okyanûsa Atlantîk tekane okyanûs e ku herikîna germahîyê ber bi bakur ve ye. Beşeke mezin a veguhastina germê li Okyanûsa Atlantîkê ji aliyê &quot;Gulf Stream&quot;ê pêk tê ku ev herikeke rûyî ye ku ava germ ji herêma Karîbê ber bi bakur ve dibe. Her çend tevahiya herika Gulf Streamê tenê ji aliyê bayê ve were pêşvebirin jî, beşa wê ya herî bakurî ango Herika Atlantîka Bakur, piraniya germa xwe ji danûstendina termohalîn a di çarçoveya AMOCê de werdigire. Bi vê awayê AMOC heta ji %25ê tevahiya germê ber bi nîvkada bakur ve vediguhêze û di avhewaya derdora bakurê rojavayê Ewropayê de roleke girîng dilîze.

Ji ber ku şêwazên atmosferî jî di veguhastina germê de roleke mezin dileyizin ku ev raman dibêje &quot;ger veguhastina germê bi rêya herikên okyanûsê nebûya, dê avhewaya Ewropaya Bakur bi qasê avhewaya Amerîkaya Bakur a bakur sar bûya&quot; (ango heta 15–20 °C (27–36 °F) sartir) ku bi giştî wekê ramaneke şaş tê dîtin. Her çend lêkolîneke modelkirinê pêşniyar kiriye ku hilweşîna AMOCê dikare di nava sedsalekê de bibe sedema sarbûneke mîna Serdema Qeşayê ku berfirehbûna qeşaya deryayê û çêbûna girseyên cemedan jî di nav de ne lê rastbûna van encaman cihê gumanê ye. Li ser vê yekê lihevkirinek heye ku AMOC, Ewropaya Bakur û Ewropaya Rojava ji ya ku dê di rewşeke din de bûya, germtir dihêle û ev cudahî li gorî herêmê di navbera 4 °C û 10 °C de diguhere. Wek mînak lêkolînên li ser Herika Floridayê (Florida Current) nîşan didin ku Herika Kendavê (Gulf Stream) di navbera salên 1200 û 1850î de, ji ber zêdebûna xwêbûna rûyê avê, bi qasê ji %10 lawaztir bûye û ev yek bi ihtîmaleke mezin bûye sedema wan şert û mercên ku wekê &quot;Serdema Qeşayê ya Biçûk&quot; (Little Ice Age) hatine naskirin.

AMOC bi du awayên sereke Okyanûsa Atlantîkê vediguherîne depoyeke karbona bi bandortir. Ya yekem, tevgera hilkişîna avê, mêjerên mezin ên xurekên pêwîst digihîne avên rûyê okyanûsê; ev yek piştgiriyê dide mezinbûna fîtoplanktonan ku di encamê de hilberîna seretayî ya deryayî û mêjera giştî ya fotosentezê li avên rûyê okyanûsê zêde dike. Ya duyem jî di ava ku ji kûrahiyê derdikeve rûyê avê de, asta karbona heliyayî kêm e; sedem jî ew e ku ev av bi gelemperî 1000 salî ye û rastî zêdebûna {{CO2}} ya ku ji ber çalakiyên mirovan di atmosferê de pêk hatiye, nehatiye. Ev av li gorî avên rûyî yên ku bi karbonê zêdetir têr bûne, mêjerên mezintir karbonê dikişîne nava xwe û dema ku ev av ber bi kûrahiyê ve diçe, rê li ber wê tê girtin ku karbonê dîsa berdide atmosferê. Her çend Okyanûsa Başûr bi awayekî berbiçav mezintirîn depoya karbona okyanûsan be jî, Atlantîka Bakur di nîvkada bakur de depoya karbona herî mezin e.
=== Guherînên ji nişka ve ku di dema Pleystosena dereng de pêk hatiye ===
Ji ber ku gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê (AMOC) bi rêzetêkiliyên di navbera tebeqeyên ava okyanûsa xwedî germahî û şoriya cûda ve girêdayî ye ku ev pergal ne statîk e; berevajî vê, ew rastê guherînên biçûk û periyodîk û her wiha guherînên mezin û demdirêj hatiye ku ev jî encama bandorên derveyî ne. Gelek ji van guherînan di serdema pleîstosena Dereng (ji 126.000 heta 11.700 sal berê) de pêk hatine ku ev serdem, qonaxa dawî ya jeolojîk ê berî serdema heyî an jî holosenê bû. Her wiha ev serdem, serdema qeşaya dawî jî vedigire ku di zimanê rojane de wekê &quot;serdema qeşaya dawî&quot; hatiye naskirin. Di vê serdemê de, di navbera nîvkoşeyên cîhanê de bîstûpênc guherînên guhertinên germa ji nişka ve çêbûne ku ev guherîn wekê bûyerên Dansgaard–Oeschger (bûyerên D-O) hatine binavkirin. Navê wan ji Willi Dansgaard û Hans Oeschger hatiye ku di salên 1980î de bi analîzkirina mînakên qeşayên ji Grînlendayê, vê bûyerê keşif kirine.

Bûyerên D-O bi taybetî bi germbûna bilez a di navbera 8 °C û 15 °C de têne naskirin ku di nava çend dehsalan de li Grînlendayê pêk hatiye. Germbûn li tevahiya herêma Atlantîka Bakur jî çêbûye lê di heman demê de, di van bûyeran de li Okyanûsa Başûr sarbûneke bi heman astê pêk hatiye. Ev rewş bi bihêz bûna AMOCê re hevaheng e ku vê awayê pergala germê ji nîvkoveke dinyayê vediguhezîne nîvkova din a Dinyayê. Germbûna nîvkova bakur bûye sedema helîna qeşayan û wisa dixuyê ku gelek bûyerên D-O bi bûyerên Heinrichê re bi dawî bûne ku di van van bûyeran de, girseyên mezin ên qeşayê ji qeşaya Laurentide ya wê demê qut bûne û ketine nav okyanûsê. Her ku ev girseyên qeşayê di okyanûsê de diheliyan, ava okyanûsê şirîntir (kêmtir şor) bûye û ev yek jî bûye sedema lawazbûna gera avê û rawestana germbûna D-Oyê.

Heya roja îro jî ravekirinek hevbeş tune ye ka çima AMOC ewqas guheriye ku bi taybetî ev guherîn tenê di vê serdema qeşayê de pêk hatiye. Hîpotezên hevpar şêwazên çerxî yên guherîna şorbûna li Atlantîka Bakur an jî çerxek şêwaza bayê ji ber mezinbûn û kêmbûna pelên qeşayê yên herêmê vedihewîne ku têra xwe mezin in ku bandorê li şêwazên bayê bikin. Li gorî lêkolînên ji dawiya salên 2010an ve hatiye pêşniyarkirin ku AMOC di serdemên hebûna qatên berfa berfireh û asta kêm a {{CO2}}yê de, herî zêde ji guhertinan re hesas e ku ev yek jî serdema qeşaya dawî kiriye &quot;demeke herî guncaw&quot; ê ji bo guherînên bi vî rengî. Hatiye pêşniyar kirin ku germbûna nîvkada başûr ji ber ku avên germtir ber bi bakur ve bi rêya gera termohalînê ya giştî belav bûne dê şêwazê bide destpêkirin. Delîlên paleoklîmayê niha ne ewqas bihêz in ku bibêjin ka bûyerên D-O bi guhertinên di AMOCê de dest pê kirine an jî AMOC di bersiva tetikek din de guheriye. Wek mînak hinek lêkolîn pêşniyar dikin ku guhertinên di bergê qeşaya deryayê de bûyerên D-O dane destpêkirin ji ber ku ew ê bandorê li germahiya avê û gerê bi rêya bersiva cemed-albedo bikin.

Bûyerên D-O bi rêza berevajî hatine hejmartin ku hejmarên herî mezin ê ji bo bûyerên herî kevn hatine diyarkirin. Bûyera duyem a ji dawiyê, ango bûyera Dansgaard–Oeschger 1, nêzîkî 14.690 sal berê qewimiye û nîşana derbasbûna ji serdema &quot;Oldest Dryas&quot; (dryasa herî kevn) ji bo serdema navber a Bølling–Allerød e ku ev serdem heta 12.890 salên beriya niha berdewam kiriye. Navê wê ji du cihên li Danîmarkayê hatiye girtin ku tê de fosîlên riwekan hatine dîtin ku ev riwek tenê di serdemeke bi kêmî germ a nîvkada bakur de dikaribûn bijîn. Germbûna mezin a li nîvkada bakur, bi sarbûna li nîvkada başûr re hevseng bû, ji ber vê yekê di germahiya cîhanî de guherîneke berbiçav çênebûye ku ev rewş bi guherînên di AMOCê (Circilana Meridyonel a Atlantîkê) re lihevhatiye. Di heman demê de destpêka vê serdemê bûye sedema bilindbûna asta deryayê ku ev yek ji ber hilweşîna qeşayê pêk hatiye û wekê &quot;Meltwater pulse 1A&quot; (pêla ava heliyayî 1A) hatiye binavkirin.

Qonaxên Bølling û Allerød ên serdema navbera qeşayê bi du sedsalan ji hev cuda bûne ku sarbûna nîvkada bakur, germbûna nîvkada başûr ku wekê Dryasên Kevintir hatine zanîn ji ber ku kulîlka Arktîkê Dryas octopetala li cihê ku daristan di dema navbera qeşayê de mezin bûn serdest bûn. Dema ku germahiyên nîvkada bakur vegeriyan astên nêzîkî qeşayê, dibe ku di nav deh salan de, serdema navbera qeşayê bi destpêkirina serdema Dryasên Ciwan (YD) (12.800-11.700 sal berê) bi dawî bûye. Ev jî ji ber hêdîbûna AMOC a ji nişke be qewimiye ku bi awayekê din dişibe bûyerên Heinrichê ku ji ber nûbûna ji ber windabûna qeşayê ku ji ber qata qeşaya Laurentide çêbûye. Berevajî bûyerên Heinrich ên rastîn, herikînek mezin a ava heliyayî di Çemê Mackenzie re li cihê ku niha Kanada ye hebûye lê cihê ku windabûna girseyî ya qeşayê pêk hatiye pêk nehatiye. Guhertinên mezin di rejîma barînê de, wekê veguheztina herêma hevgirtina întertropîkal ber bi başûr ve, zêdebûna baranê li Amerîkaya Bakur û zuwabûna Amerîkaya Başûr û Ewropayê, çêbûne. Germahiya gerdûnî dîsa di dema Dryasên Ciwan de bi zorê guheriye û germbûna demdirêj, piştê qeşayê piştê ku ew bi dawî bûye, careke din dîsa ji nû ve dest pê kiriye.

== Stabilîte û lawazî ==
[[Wêne:Kim 2022 classic Stommel tipping.png|thumb|Di modelên klasîk ên qutîkî yên stommel de, guherîna krîtîk a AMOCê (AMOC tipping) an ji ber zêdebûneke mezin a qebareya ava şirîn pêk tê ku ev yek gera avê dide rawestandin (B-tipping) – an jî ji ber zêdebûneke biçûktir pêk tê ku di vê rewşê de guherbarbûna xwezayî ya gera avê dibe sedem ku pergal hilweşe (N-tipping). Her ku têketina ava şirîn zêde dibe, îhtîmala pêkhatina N-tippingê jî zêde dibe. Heke ev îhtîmal bigihîje %100î, wê demê B-tipping pêk tê.]]
AMOC heya 34 milyon sal berê tune bû. Di piraniya dîroka Erdê de, gera serûbinî ya li nîvkada bakur li Bakurê Pasîfîkê çêbûye. Dema ku deriyê Arktîkê-Atlantîkê girtî bû, delîlên paleoklîmayê nîşan didin ku guheztina gera serûbinî ji Pasîfîkê ber bi Atlantîkê ve 34 milyon sal berê di veguherîna eosen-olîgosenê de pêk hatiye. Vê girtinê bi bingehîn avahiya gera termohalînê guherandiye ku hinek lêkolîneran pêşniyar kirine ku guherîna avhewayê dibe ku di dawiyê de vê guheztinê berevajî bike û gera Pasîfîkê piştî ku AMOC raweste ji nû ve saz bike. Guherîna avhewayê bi germbûna ava rûyê erdê wekê encamek nehevsengiya enerjiya erdê û bi kêmkirina şorbûna ava rûyê erdê ji ber zêdekirina rêjeyên mezin ên ava nû yê ji helandina qeşayê ku bi piranî ji Grînlendayê û bi zêdebûna barîna li ser Atlantîka Bakur bandoran li AMOC dike. Her du sedem jî dê cûdahiya di navbera tebeqeyên rûyê erdê û kûr de zêde bikin û bi vê awayê bilindbûn û daketina ku gerokê dimeşîne dijwartir dike.

Di salên 1960an de Henry Stommel ku piraniya lêkolînên li ser AMOCê kiriye, bi modela ku paşê wekê modela Stommel Box hatiye zanîn ku fikra Bifurkasyona Stommel daye zanîn ku tê de AMOC dikare di rewşek bi hêz de hebe mîna ku di tevahiya dîroka tomarkirî de heye an jî bi bandor hilweşe rewşek pir qelstir û baş nebe heya ku germbûn û/an jî jinûvekirina zêde ya ku bûye sedema hilweşînê kêm nebe. Germbûn û jinûvekirin dikarin rasterast bibin sedema hilweşînê an jî gera avê qels bikin heya rewşek ku guherînên wê yên asayî dikarin wê ji xala guheztinê derbas bikin. Îhtîmala ku AMOC pergalek du-îstîqrar e ku an &quot;vekirî&quot; an &quot;vemirî&quot; ye û dikare ji nişke ve hilweşe, ji demê ve mijarek nîqaşa zanistî ye.
=== Modelkirina hilweşîna AMOCê ===
[[Wêne:Nobre 2023 AMOC 4X BESM.png|thumb|Di modeleke avhewaya berfireh û asayî de, AMOC bi qasê 500 salan gelekî qels dibe, lê bi temamî hilweşîn çênabe; ev yek heta di senaryoyeke ceribandinê de jî wisa ye ku tê de asta {{CO2}}yê ji nişka ve bi qasê çar caran zêde dibe. Hinek nîgeranî hene ku dibêjin ev cure sîmulasyon zêde bi îstîkrar e.]]
Hinek modelên ku piştê xebata Stommel hatine pêşxistin, pêşniyar dikin ku AMOC dikare di navbera hêza xwe ya temam de û hilweşîna xwe ya temam de, xwediyê yek an çend rewşên aram ên navîn be. Ev rewş zêdtir di &quot;modelên erdê ya bi tevliheviya navîn&quot; (EMICs) de tê dîtin ku modelên ku bala xwe didin ser beşên taybet ên pergala avhewayê (wekê AMOC) û beşên din li ber çavan nagirin ku li şûna ku di &quot;modelên gera giştî&quot; (GCMs) de be; modelên ku ji bo simulasyona tevahiya avhewayê wekê &quot;standarda zêrîn&quot; têne hesibandin lê pir caran neçar dimînin ku hinek têkiliyan hêsan bikin. GCM bi gelemperî nîşan didin ku AMOC xwedî rewşek hevsengiyê ya yekane ye û hilweşîna wê dijwar an ne mumkin e. Lêkolîneran fikarên xwe anîne ziman ku ev berxwedana modelkirî ya li hember hilweşînê tenê ji ber ku simulasyonên GCM meyla wan heye ku qebareyên mezin ên ava şirîn ber bi cemsera bakur ve beralî bikin ku li wir ew êdî bandorê li gerandinê nake lê ev yek di xwezayê de çênabe.

Di sala 2024an de sê lêkolîneran bi yek ji modelên sîstema erdê ya civakî (CIMP) simulasyonek pêk anîne ku tê de hilweşîneke klasîk a AMOC çêbûye ku mîna di modelên tevliheviya navîn de diqewime. Berevajî hinek simulasyonên din, wan model di cih de rûbirûyî astên avên heliyayî yên ne-rastîn nekirine lê bi awayekê gav bi gav mîqdara têketinê zêde kirine. Simulasyona wan, berî ku hilweşîn pêk were, zêdetirî 1700 salan berdewam kiriye; di dawiyê de, ew gihîştine astên avên heliyayî yên ku bi bilindbûna asta deryayê ya bi rêjeya 6 cm di salê de wekhev in ku ev yek nêzîkê 20 car zêdetir ê ji bilindbûna asta deryayê ya 2.9 mm ku di salê de di navbera salên 1993 û 2017an de pêk hatiye û her wiha gelekî zêdetir e ku ji her asteke ku wekê pêkan an maqûl hatiye dîtin. Zanyarên din li hev kirine ku encamên vê lêkolînê bi taybetî di eyarkirina lêkolînên realîsttir de alîkar bin, nemaze gava ku daneyên çavdêriya baştir peyda bibin.

[[Wêne:Van Westen 2024 AMOC collapse graph.jpg|thumb|Di lêkolîneke de, hilweşîna AMOCê di modeleke gera giştî ya temam de, tenê piştî ku model nêzîkê 2000 salan xebitî û qebareyên ava şirîn (bi yekeya Sv) gihîştin astên gelek bilind, pêk tê. Her çend ev şert û merc ne rastîn bin jî, dibe ku model bi awayekê ne rastîn bi rêve biçe; her wiha, bêyî çavdêriyên zêdetir ên ji cîhana rastîn, encamên wê yên temam ne diyar in.]]
Ji ber ku ew gera avê ber bi herikîna ava şirîn a nerastî ya sekan ve dixin, hinek lêkolîn nîşan didin ku pêşbîniyên klasîk ên EMICê ber bi hilweşîna AMOCê ve meyldar in. Di lêkolînekê de, cudahiya di navbera herikîna ava şirîn a sekan û guhêrbar de hilweşîna gera xwînê di EMIC a Bifurkasiyona Stommel a tîpîk de ji 1.000 salan zêdetir dereng xistiye. Lêkolîneran gotin ku ev simulasyon bi ji nû ve avakirina bersiva AMOC a li hember pulsa Meltwater 1A 13.500-14.700 sal berê re lihevhatîtir e û derengketineke bi heman rengê dirêj nîşan dide. Dema  bilindbûna asta deryayê dora 50 m bû, di sala 2022an de ji nû ve avakirineke paleokeanografîk bandorek sinorkirî ji hêza ava şirîn a mezin a kêmbûna qeşaya holosena dawîn a ~11.700-6.000 sal berê dîtiye. Wê pêşniyar kiriye ku piraniya modelan bandorên hêza ava şirîn li ser AMOCê zêde texmîn dikin. Ger AMOC ji ya ku bi gelemperî tê fêmkirin zêdetir bi hêza bayê ve girêdayî be ku bi germbûnê re bi kêmî hindik diguhere, di wî demê de dibe ku ew li hember hilweşînê berxwedêrtir be. Li gorî hinek lêkolîneran, gera hilweşîna Okyanûsa Başûr a (SOOC) kêmtir lêkolînkirî dibe ku ji AMOC zêdetir ji bo hilweşînê xeternak be.

Modelên sîstema Erdê ya hêjayî ya bilind nîşan didin ku hilweşîn ne pêkan e û tenê astên bilind ên germbûnê (≥4 °C) ku heya piştê sala 2100an demek dirêj berdewam bike, ev hilweşîn dikare pêk were. Di heman demê de hinek lêkolînên paleokeanografîk piştgirîya vê ramanê dikin. Hinek lêkolîner din jî ditirsin ku modelên tevlihev pir berbiçav in û pêşbîniyên tevliheviya kêmtir ên ku ber bi hilweşînek zûtir ve nîşan didin rasttir in. Yek ji wan pêşbîniyan pêşniyar dike ku hilweşîna AMOCê dikare li dora sala 2065an çêbibe (ji sala 2057an di tebaxa sala 2025an de hatiye nûvekirin) lê gumana gelek zanyar ji bo vê pêşbîniyê heye. Hinek lêkolîn jî pêşniyar dikin ku gera serûbin a Okyanûsa Başûr dibe ku ji AMOCê zêdetir meyla wê ya hilweşînê hebe. Di cotmeha sala 2024an de 44 zanyarên avhewayê nameyek vekirî weşandine û îdia kirine ku li gorî lêkolînên zanistî yên di çend salên borî de, xetera hilweşîna AMOCê pir kêm hatiye texmînkirin, ew dikare di çend dehsalên pêş de çêbibe, nemaze ji bo welatên nordîkî bandorên wêrankar bi xwe re bîne. Zanyaran bang li welatên nordîkî kirind ku bicîhanîna peymana parîsê misoger bikin ku pêşî li vê hilweşandinê bigirin. Lêkolînek pêş-çapkirinê ya meha çileya sala 2026an ku modela çareseriya bilind bikar tîne nîşan dide ku hilweşîna AMOCê dibe ku ji ya ku ji hêla simulasyonên berê ve hatiye pêşniyar kirin, pirtir bi îhtîmal be û behsa hesasiyeteke bilindtir a ji bo herikîna ava helandî dike ku ji simulasyonên berê hatiye girtin.

== Trend ==
Heta sala 2024an di navbera çavdêriyên ku hêdîbûna gerandinê nîşan didan û modelên avhewayê yên ku gerandina sekan nîşan didan de nakokî hebû. Di meha mijdara sala 2024an de, Nature Geoscience lêkolînek weşandiye ku di vê lêkolînê de hewl daye ku pirsgirêkê çareser bike. Zanyaran &quot;modelên okyanûs-derya-qeşa yên girêdayî yên pergala Erdê û pergalên ku destûrê didin gergerînekan&quot; bi kar anîne. Piştre çavdêrî û model pir çêtir li hev hatine. Lêkolînên ji sala 1950an vir ve hêdîbûneke 0,46 sverdrup di dehsalê de dîtine.
=== Çavdêrî ===
Ji sala 2004an ve bi rêya RAPIDê pergaleke amûrên girêdayî ku li cihê xwe, li 26°N a Okyanûsa Atlantîkê hatiye bicihkirin, li vir çavdêriyên rasterast ên li ser hêza AMOCê têne wergirtin. Ji bo ku daneyên çavdêriyê kêrhatî bin, pêwîst e ew di demek dirêj de bêne komkirin. Ji ber vê yekê hinek lêkolîneran hewl dane ku li ser bingeha çavdêriyên di pîvaneke biçûktir de pêşbîniyan bikin; wek mînak, di meha gulana sala 2005an de, lêkolîneke ku ji aliyê Peter Wadhams ve bi rêya amûrên din bin avê de hatibû kirin, di Deryaya Grînlendayê de ku beşeke biçûk a pergala AMOCê ye, diyardeya daketina avê nîşan daye. Di vê pêvajoyê de ku bi navgîniya stûnên avên mezin (avên ku jê re &quot;bacane&quot; ango &quot;chimneys&quot; tê gotin) dihat pîvan, veguhestina avê ber bi kûrahiyê ve di asta kêmtirî çaryeka hêza xwe ya asayî de bû. Di sala 2000an de, lêkolînerên din bal kişandine li ser meylên di &quot;Gera Atlantîka Bakur&quot; (NAG) de ku wekê &quot;Gera Subpolar a Bakur&quot; (SPG) jî hatiye naskirin. Pîvanên ku di sala 2004an de hatine girtin, li gorî pîvanên sala 1992an, di NAGê de kêmbûneke ji %30î nîşan dane ku hinek kesan ev pîvan wekê nîşaneya hilweşîna AMOCê şîrove kirine. Daneyên RAPIDê piştre nîşan dane ku ev rewş tenê anomaliyeke statîstîkî bûye û çavdêriyên salên 2007 û 2008an jî nîşan dane ku NAG dîsa baş bûye. Niha tê zanîn ku NAG bi piranî ji beşên din ên AMOCê cuda ye û dikare serbixwe ji AMOCê hilweşe.

Heta sala 2014an daneyên RAPID a pêvajokirî heta dawiya sala 2012an amade bûn ku ev daneyên ha kêmbûneke di gera avê de nîşan didan ku 10 car ji ya ku ji aliyê modelên herî pêşketî yên wê demê ve hatibû pêşbînîkirin, mezintir bû. Di heman demê de nîqaşeke zanistî dest pê kiriye ka ev yek bandoreke bihêz a guherîna avhewayê nîşan dide, an jî guherîneke mezin a di gera avê de ye ku di navbera dehsalan de pêk tê. Daneyên heta sala 2017an nîşan dan ku kêmbûna di salên 2008 û 2009an de bi awayekê neasayî mezin bûye lê gera avê piştê sala 2008an, li gorî dema 2004–2008an, lawaztir bûye.

Di heman demê de AMOC bi şopandina guhertinên di veguhastina germê de tê pîvan ku guhertinên bi herikîna giştî ya herikan ve girêdayî ne. Di salên 2017 û 2019an de, texmînên ku ji çavdêriyên germên satelîtên CERES ên NASAyê û şamandireyên navneteweyî yên Argo hatine bidestxistin, nîşan dane ku veguhastina germê ji germa ku ji aliyê pergala RAPIDê ve dihatin pêşbînîkirin, ji %15–20 kêmtir e. Her wiha ev daneyan herikîneke bi piranî sekan û nîşanên sinorkirî yên guherîna di heyama dehsalan de nîşan dane.

Hêza herika Florîdayê, piştî sererastkirina ji bo guherînên di qada manyetîk a Dinyayê de, di çar dehsalên dawî de wekê herikeke aram hatiye pîvandin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}


[[en:Atlantic meridional overturning circulation]]
[[Kategorî:Okyanûsnasî]]</text>
      <sha1>qzmp9i56sdjyxw65s4x70c5wtgim6x5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102774</id>
      <parentid>2102772</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Rola di pergala avhewayê de */</comment>
      <origin>2102774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47054" sha1="ojlk13488h2ty054w3tcgrk38bsbrfb" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:OCP07 Fig-6.jpg|thumb|Nexşeya topografîk a deryayên Nordîk û hevzênên bin-polar, ligel herikên rûyî (xêzên temam) û herikên kûr (xêzên qut-qut) ku beşek ji gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê pêk tînin. Rengên xêzan germahiyên nêzîkî nîşan didin.]]
'''Gerîdeya veguhêz a merîdyonel a Atlantîkê''' bi kurtasî ya îngilîzî '''AMOC''' (bi îngilîzî: ''Atlantic meridional overturning circulation'') pergala sereke ya herikên [[Okyanûs|okyanûsê]] ye ku li [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîkê]] di xebatê de ye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; Ew pergal pêkhateyeke sereke ya pergala gera okyanûsên [[Dinya (gerstêrk)|Dinyayê]] ye û di pergala avhewaya gerstêrkê de roleke giring tîne cih. AMOC herikînên Okyanûsa Atlantîkê li ser rûyê avê û di kûrahiyên mezin de vedigire ku ev herikîn ji ber guherînên di avhewayê de, germahî û xwêbûna avê de pêk hatine. Ev herikîn nîvê gera termohalîn a cîhanî pêk tînin ku herikîna herikînên mezin ên okyanûsan vedigire û nîvê din jî gera zivirînê ya [[Okyanûsa Başûr]] vedigire.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.aoml.noaa.gov/noaa-scientists-detect-reshaping-of-the-meridional-overturning-circulation-in-southern-ocean/ |sernav=Scientists Detect a Reshaping of the MOC in the Southern Ocean |malper=NOAA's Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory |tarîx=2023-03-29 |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en-US |paşnav=Communications |pêşnav=AOML}}&lt;/ref&gt;

AMOC ji herikîneke ber bi bakur ve ku ji avên germ û şortir di tebeqeyên jorîn ên Okyanûsa Atlantîkê de pêk hatiye û herikîneke vegerê ye ku ber bi başûr ve ji avên sar, ava kêmtir şor û kûr pêk hatiye. Ava germ a ji başûr şortir e, ji ber ku di herêma tropîkal de rêjeya dûkel bûnê bilindtir e. Ev ava germ û şor tebeqeya jorîn a okyanûsê pêk tîne; lê gava ev tebeqe sar dibe, tîrbûna ava şor zêde dibe û dibe sedem ku ev ava şor ber bi kûrahiyê ve binav bibe ku ev yek beşeke giring ê motora sîstema AMOCê ye. Ev beşên herikînê bi rêya herêmên &quot;zivirîna avê&quot; (overturning) li deryayên Nordîk û Okyanûsa Başûr bi hev ve girêdayî ne. Cihên vê zivirînê bi danûstandina xurt a germî, oksîjena heliyayî, karbon û xurekên din ve girêdayî ne ku ev pêvajo ji bo ekosîstemên okyanûsê û rola wê ya wekê enbarê karbonê (carbon sink) pir girîng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Buckley |pêşnav=Martha W. |paşnav2=Marshall |pêşnav2=John |tarîx=2016 |sernav=Observations, inferences, and mechanisms of the Atlantic Meridional Overturning Circulation: A review |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2015RG000493 |kovar=Reviews of Geophysics |ziman=en |cild=54 |hejmar=1 |rr=5–63 |doi=10.1002/2015RG000493 |issn=1944-9208}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lozier |pêşnav=M. S. |paşnav2=Li |pêşnav2=F. |paşnav3=Bacon |pêşnav3=S. |paşnav4=Bahr |pêşnav4=F. |paşnav5=Bower |pêşnav5=A. S. |paşnav6=Cunningham |pêşnav6=S. A. |paşnav7=de Jong |pêşnav7=M. F. |paşnav8=de Steur |pêşnav8=L. |paşnav9=deYoung |pêşnav9=B. |paşnav10=Fischer |pêşnav10=J. |paşnav11=Gary |pêşnav11=S. F. |paşnav12=Greenan |pêşnav12=B. J. W. |paşnav13=Holliday |pêşnav13=N. P. |paşnav14=Houk |pêşnav14=A. |paşnav15=Houpert |pêşnav15=L. |tarîx=2019 |sernav=A sea change in our view of overturning in the subpolar North Atlantic |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aau6592 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=363 |hejmar=6426 |rr=516–521 |doi=10.1126/science.aau6592}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de guhertinên di hêza AMOCê de dikarin bandoran li gelek hêmanên pergala avhewayê bikin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Guherîna avhewayê dibe ku AMOCê bi rêya zêdebûna germahiya okyanûsê û herikîna ava şirîn a zêde ya ku ber ji helandina pelên qeşayên li [[Grînlenda|Grînlendayê]] ku bi berdewamiya sarbûna Atlantîka Bakur ve girêdayî ye, qels bike. Lêkolînên ku ji nû ve avakirina okyanûsografîkan bikar tînin destnîşan dikin ku ji sala 2015an vir ve, AMOC ji berê şoreşa pîşesaziyê qelstir bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Rahmstorf |pêşnav=Stefan |paşnav2=Box |pêşnav2=Jason E. |paşnav3=Feulner |pêşnav3=Georg |paşnav4=Mann |pêşnav4=Michael E. |paşnav5=Robinson |pêşnav5=Alexander |paşnav6=Rutherford |pêşnav6=Scott |paşnav7=Schaffernicht |pêşnav7=Erik J. |tarîx=2015 |sernav=Exceptional twentieth-century slowdown in Atlantic Ocean overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nclimate2554 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=5 |rr=475–480 |doi=10.1038/nclimate2554 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Caesar |pêşnav=L. |paşnav2=McCarthy |pêşnav2=G. D. |paşnav3=Thornalley |pêşnav3=D. J. R. |paşnav4=Cahill |pêşnav4=N. |paşnav5=Rahmstorf |pêşnav5=S. |tarîx=2021 |sernav=Current Atlantic Meridional Overturning Circulation weakest in last millennium |url=https://www.nature.com/articles/s41561-021-00699-z |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=14 |hejmar=3 |rr=118–120 |doi=10.1038/s41561-021-00699-z |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Li ser beşdariyên nisbî yên faktorên cûda nîqaş heye û ne diyar e ku çiqas ji vê qelsbûnê ji ber guherîna avhewayê an guherbariya xwezayî ya gerandinê di nav hezar salan de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Latif |pêşnav=Mojib |paşnav2=Sun |pêşnav2=Jing |paşnav3=Visbeck |pêşnav3=Martin |paşnav4=Hadi Bordbar |pêşnav4=M. |tarîx=2022 |sernav=Natural variability has dominated Atlantic Meridional Overturning Circulation since 1900 |url=https://www.nature.com/articles/s41558-022-01342-4 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=12 |hejmar=5 |rr=455–460 |doi=10.1038/s41558-022-01342-4 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Kilbourne |pêşnav=K. Halimeda |paşnav2=Wanamaker |pêşnav2=Alan D. |paşnav3=Moffa-Sanchez |pêşnav3=Paola |paşnav4=Reynolds |pêşnav4=David J. |paşnav5=Amrhein |pêşnav5=Daniel E. |paşnav6=Butler |pêşnav6=Paul G. |paşnav7=Gebbie |pêşnav7=Geoffrey |paşnav8=Goes |pêşnav8=Marlos |paşnav9=Jansen |pêşnav9=Malte F. |paşnav10=Little |pêşnav10=Christopher M. |paşnav11=Mette |pêşnav11=Madelyn |paşnav12=Moreno-Chamarro |pêşnav12=Eduardo |paşnav13=Ortega |pêşnav13=Pablo |paşnav14=Otto-Bliesner |pêşnav14=Bette L. |paşnav15=Rossby |pêşnav15=Thomas |tarîx=2022 |sernav=Atlantic circulation change still uncertain |url=https://www.nature.com/articles/s41561-022-00896-4 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=15 |hejmar=3 |rr=165–167 |doi=10.1038/s41561-022-00896-4 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Modelên avhewayê pêşbînî dikin ku AMOC dê di sedsala 21ê de zêdetir qels bibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Summary for Policymakers |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2022 |rr=3–36 |isbn=978-1-009-15796-4 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/ocean-and-cryosphere-in-a-changing-climate/summary-for-policymakers/097A895553D86981DFE6195ADFD3DDA4 |doi=10.1017/9781009157964.001}}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ev herêm ji aliyê herika [[Atlantîkaya Bakur]] ve germ dibin, dibe ku ev qelsbûn germahiya hewaya navînî ya li [[Skandînavya]], [[Brîtanyaya Mezin]] û [[Îrlenda (girav)|Îrlendayê]] kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lenton |pêşnav=Timothy M. |paşnav2=Held |pêşnav2=Hermann |paşnav3=Kriegler |pêşnav3=Elmar |paşnav4=Hall |pêşnav4=Jim W. |paşnav5=Lucht |pêşnav5=Wolfgang |paşnav6=Rahmstorf |pêşnav6=Stefan |paşnav7=Schellnhuber |pêşnav7=Hans Joachim |tarîx=2008-02-12 |sernav=Tipping elements in the Earth's climate system |url=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0705414105 |kovar=Proceedings of the National Academy of Sciences |weşanger=Proceedings of the National Academy of Sciences |cild=105 |hejmar=6 |rr=1786–1793 |doi=10.1073/pnas.0705414105 |pmc=2538841 |pmid=18258748}}&lt;/ref&gt; Qelsbûna AMOCê dibe ku bilindbûna asta deryayê li dora Amerîkaya Bakur jî bileztir bike û hilberîna seretayî ya li Atlantîkaya Bakur kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Schmittner |pêşnav=Andreas |tarîx=2005 |sernav=Decline of the marine ecosystem caused by a reduction in the Atlantic overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nature03476 |kovar=Nature |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=434 |hejmar=7033 |rr=628–633 |doi=10.1038/nature03476 |issn=1476-4687}}&lt;/ref&gt;

Lawazbûna giran a AMOCê dikare bibe sedema hilweşîna gera veguhêzê dibe ku   neguhere û ji ber vê yekê dibe ku bibe yek ji xalên çerxa guhertina dramatîk a di pergala avhewayê de.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Carrington |pêşnav=Damian |paşnav2=editor |pêşnav2=Damian Carrington Environment |tarîx=2026-04-15 |sernav=Critical Atlantic current significantly more likely to collapse than thought |url=https://www.theguardian.com/environment/2026/apr/15/critical-atlantic-current-significantly-more-likely-to-collapse-than-thought |roja-gihiştinê=2026-10-19 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Hatiye texmînkirin ku ev hilweşîn germahiya navînî û rêjeya baran û berfê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi girîngî kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Armstrong McKay |pêşnav=David I. |paşnav2=Staal |pêşnav2=Arie |paşnav3=Abrams |pêşnav3=Jesse F. |paşnav4=Winkelmann |pêşnav4=Ricarda |paşnav5=Sakschewski |pêşnav5=Boris |paşnav6=Loriani |pêşnav6=Sina |paşnav7=Fetzer |pêşnav7=Ingo |paşnav8=Cornell |pêşnav8=Sarah E. |paşnav9=Rockström |pêşnav9=Johan |paşnav10=Lenton |pêşnav10=Timothy M. |tarîx=2022-09-09 |sernav=Exceeding 1.5°C global warming could trigger multiple climate tipping points |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abn7950 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=377 |hejmar=6611 |rr=eabn7950 |doi=10.1126/science.abn7950}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de dibe ku pirbûna bûyerên hewayên ekstrem zêde bike û bandorên din ên giran jî hebin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hansen |pêşnav=James |paşnav2=Sato |pêşnav2=Makiko |paşnav3=Hearty |pêşnav3=Paul |paşnav4=Ruedy |pêşnav4=Reto |paşnav5=Kelley |pêşnav5=Maxwell |paşnav6=Masson-Delmotte |pêşnav6=Valerie |paşnav7=Russell |pêşnav7=Gary |paşnav8=Tselioudis |pêşnav8=George |paşnav9=Cao |pêşnav9=Junji |paşnav10=Rignot |pêşnav10=Eric |paşnav11=Velicogna |pêşnav11=Isabella |paşnav12=Tormey |pêşnav12=Blair |paşnav13=Donovan |pêşnav13=Bailey |paşnav14=Kandiano |pêşnav14=Evgeniya |paşnav15=von Schuckmann |pêşnav15=Karina |tarîx=2016-03-22 |sernav=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2 °C global warming could be dangerous |url=https://acp.copernicus.org/articles/16/3761/2016/ |kovar=Atmospheric Chemistry and Physics |ziman=English |weşanger=Copernicus GmbH |cild=16 |hejmar=6 |rr=3761–3812 |doi=10.5194/acp-16-3761-2016 |issn=1680-7316}}&lt;/ref&gt;
== Awayên giştî ==
[[Wêne:thermohaline_circulation.svg|thumb|AMOC di têkiliya bi gera termohalîn a gerdûnî re]]
Gerandina meridionel a Atlantîkê (AMOC)  pergala sereke ya herikîna Okyanûsa Atlantîkê ye û her wiha beşek ji gerandina termohalîn a gerdûnî ye ku okyanûsên cîhanê bi &quot;kemberek veguhastinê&quot; ya yekane ya danûstandina ava berdewam ve girêdide.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-11-01 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Bi gelemperî di demekê de ku tebeqeyên kûr sartir, tîrtir û şortir in ev ava bi kêmanî germ û kêmtir şor li ser rûyê okyanûsê dimîne ku ev rewş wekê tebeqebûna okyanûsê hatiye zanîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yamaguchi |pêşnav=Ryohei |paşnav2=Suga |pêşnav2=Toshio |tarîx=2019 |sernav=Trend and Variability in Global Upper-Ocean Stratification Since the 1960s |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2019JC015439 |kovar=Journal of Geophysical Research: Oceans |ziman=en |cild=124 |hejmar=12 |rr=8933–8948 |doi=10.1029/2019JC015439 |issn=2169-9291}}&lt;/ref&gt; Ava kûr di encama danûstandineke bi tebeqeya tevlîhevkirî ya okyanûsê re, germ dibe û/an jî şoriya xwe winda dike ku di encamê de tîrbûna avê kêm dibe û ber bi rûyê ava okyanûsê ve bilind dibe. Di navbera tebeqeyên okyanûsan de û di navbera beşên Okyanûsa Cîhanê de cudahiyên germahî û xwêbûnê hene ku ev her du faktor bi hev re bûne sedema gera termohalînê.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku Okyanûsa Pasîfîkê ava zêde yên barana ava şirîn werdigire, li gorî okyanûsên din ên cîhanê şorahiya ava Okyanûsa Pasîfîkê kêm e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Craig |pêşnav=Philip M. |paşnav2=Ferreira |pêşnav2=David |paşnav3=Methven |pêşnav3=John |tarîx=2017-01-01 |sernav=The contrast between Atlantic and Pacific surface water fluxes |url=https://tellusjournal.org/articles/10.1080/16000870.2017.1330454 |kovar=Tellus |ziman=en |cild=69 |hejmar=1 |doi=10.1080/16000870.2017.1330454 |issn=3035-9554}}&lt;/ref&gt; Ji ber vê yekê ava rûyê Okyanûsa Pasîfîkê têra xwe şor nîne ku dakeve kûrahiya zêdetirî çend sed metreyan ku ev jî tê vê wateyê ku divê ava kûrahiya okyanûsê ji cihekî din were.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ava okyanûsê li Atlantîkaya Bakur ji ava Pasîfîkê şortir e ku qismek ji ber ku dûkelbûna berfireh a li ser rûyê erdê xwê di nav ava mayî de kom dike û qismeke din jî ji ber ku qeşaya deryaya nêzîkê çerxa Arktîkê xwê di zivistanê de dema ku diqelişe derdixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://nsidc.org/learn |sernav=Learn {{!}} National Snow and Ice Data Center |malper=nsidc.org |roja-gihiştinê=2026-11-01}}&lt;/ref&gt; Şilbûna dûkelbûyî ya li Atlantîkê berê ku wekê baran vegere, bi lez ji aliyê gerandina atmosferê ve tê birin. Bayên bazirganî vê şilbûnê li seranserê Amerîkaya Navîn û rojhilatê Pasîfîka Bakur vediguhezînin ku li wir wekê baran dibare.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Chunzai |paşnav2=Zhang |pêşnav2=Liping |paşnav3=Lee |pêşnav3=Sang-Ki |tarîx=2013-02-15 |sernav=Response of Freshwater Flux and Sea Surface Salinity to Variability of the Atlantic Warm Pool |url=http://journals.ametsoc.org/doi/10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |kovar=Journal of Climate |ziman=en |cild=26 |hejmar=4 |rr=1249–1267 |doi=10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |issn=0894-8755}}&lt;/ref&gt; Rêzeçiyayên mezin ên wekê Platoya Tîbetî, Çiyayên Kevirî û Andê rê li ber veguhestina şilbûna wekhev vedigerînin Atlantîkê.

Ji ber vê pêvajoyê, ava rûyê Atlantîkê şor dibe û ji ber vê yekê jî tîr dibe ku di dawiyê de ber bi jêr ve diçe û ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) çêdike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Marshall |pêşnav=John |paşnav2=Speer |pêşnav2=Kevin |tarîx=2012 |sernav=Closure of the meridional overturning circulation through Southern Ocean upwelling |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1391 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=3 |rr=171–180 |doi=10.1038/ngeo1391 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Avabûna NADW bi giranî li deryayên Nordîk çêdibe û têkeliyek tevlihev a girseyên avên herêmî yên wekê Ava Serherikîna Tengava Danîmarkayê (DSOW), Ava Serherikîna Îzlenda-Skotlandayê (ISOW) û Ava Serherikîna Deryayên Nordîk vedihewîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yashayaev |pêşnav=Igor |paşnav2=Loder |pêşnav2=John W. |tarîx=2009 |sernav=Enhanced production of Labrador Sea Water in 2008 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2008GL036162 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=36 |hejmar=1 |doi=10.1029/2008GL036162 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Ava Deryaya Labrador jî dibe ku roleke girîng bilîze lê delîlên zêde nîşan didin ku ava li deryayên Labrador û deryayên Irminger bi giranî di nav Gyre ya Atlantîkaya Bakur re digere û bi mayî ya AMOCê re tevliheviyeke hindik heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Ocean, Cryosphere and Sea Level Change |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2023 |rr=1211–1362 |isbn=978-1-009-15788-9 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/climate-change-2021-the-physical-science-basis/ocean-cryosphere-and-sea-level-change/F61263910A16BD9FDE86921E85E1E4D5 |doi=10.1017/9781009157896.011}}&lt;/ref&gt;

NADW (ava kûr a Atlantîkaya Bakur) tebeqeya avê ya herî kûr a Okyanûsa Atlantîkê ye nîne û ava binî ya Antarktîkayê (AABW) di her hewzeke ku ji 4.000 metreyan kûrtir e de ye ku ev av her tim tebeqeya okyanûsê ya herî tîr û herî kûr e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://glossary.ametsoc.org/wiki/antarctic-bottom-water/ |sernav=Antarctic Bottom Water - Glossary of Meteorology |malper=glossary.ametsoc.org |roja-gihiştinê=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; Gava beşên jorîn ên AABWyê ber bi jor ve bilind dibin, ev av tevlî NADWyê dibin û hêza avê zêde dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Pêkhatina NADWyê her wiha destpêka koma jêrîn a gera avê ye. Tevgera daketina ku dibe sedema pêkhatina NADWyê, bi vî girseyeke wekhev a tevgera bilindbûnê (upwelling) tê hevsengkirin. Li Atlantîkaya rojava, veguhastina ekmanê ku zêdebûna tevlîhevkirina tebeqeyên okyanûsê ye û ji ber çalakiya bayê çêdibe, dibe sedema bilindbûneke bihêz a ava li herêmên Herika Kanaryayê û Herika Benguelayê ku ev herik li peravên bakurê rojava û başûrê rojavayê [[Afrîka|Afrîkayê]] cih digirin. Her çend heta girtina rêya deryayî ya [[Amerîkaya Navîn]] di dawiya serdema Pliyosenê de, rewşeke berevajî hebe jî, li gorî daneyên sala 2014an bilindbûna avê li derdora [[Herika Kanaryayê]] ji ya [[Herika Benguelayê]] pir bihêztir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Boessenkool |pêşnav=K. P. |paşnav2=Hall |pêşnav2=I. R. |paşnav3=Elderfield |pêşnav3=H. |paşnav4=Yashayaev |pêşnav4=I. |tarîx=2007 |sernav=North Atlantic climate and deep-ocean flow speed changes during the last 230 years |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2007GL030285 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=34 |hejmar=13 |doi=10.1029/2007GL030285 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Li Atlantîkaya Rojhilat, bilindbûneke berbiçav a avê tenê di mehên diyar ên salê de pêk tê ku ev sedem jî ev e ku li vê herêmê termoklîna (tebeqeya guherîna germahiyê) kûr heye, ji ber vê yekê rewş li vir zêdetir girêdayî germahiya rûyê deryayê ye, ne ku ji ber çalakiya bayê ye. Her wiha çerxeke bilindbûna ava çendsalî jî heye ku bi çerxa El Niño/La Niña re hevaheng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Li-Chiao |paşnav2=Jin |pêşnav2=Fei-Fei |paşnav3=Wu |pêşnav3=Chau-Ron |paşnav4=Hsu |pêşnav4=Huang-Hsiung |tarîx=2017 |sernav=Dynamics of upwelling annual cycle in the equatorial Atlantic Ocean |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2017GL072588 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=44 |hejmar=8 |rr=3737–3743 |doi=10.1002/2017GL072588 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de, ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) ber bi başûr ve diçe û li dawiya başûr a xeta derbasbûna Atlantîkê, nêzîkê ji %80 ji vê avê li Okyanûsa Başûr derdikeve ser rûyê avê ku ev yek avê bi gera zivirî ya Okyanûsa Başûr (SOOC) ve girê dide.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Marshall |pêşnav=John |paşnav2=Speer |pêşnav2=Kevin |tarîx=2012 |sernav=Closure of the meridional overturning circulation through Southern Ocean upwelling |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1391 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=3 |rr=171–180 |doi=10.1038/ngeo1391 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Talley |pêşnav=Lynne D. |tarîx=2015-10-02 |sernav=Closure of the Global Overturning Circulation Through the Indian, Pacific, and Southern Oceans: Schematics and Transports |url=https://tos.org/oceanography/article/closure-of-the-global-overturning-circulation-through-the-indian-pacific-an |kovar=Oceanography |cild=26 |hejmar=1 |rr=80–97 |doi=10.5670/oceanog.2013.07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Morrison |pêşnav=Adele K. |paşnav2=Frölicher |pêşnav2=Thomas L. |paşnav3=Sarmiento |pêşnav3=Jorge L. |tarîx=2015-01-01 |sernav=Upwelling in the Southern Ocean |url=https://physicstoday.aip.org/features/upwelling-in-the-southern-ocean |kovar=physicstoday.aip.org |ziman=en |cild=68 |hejmar=1 |rr=27–32 |doi=10.1063/PT.3.2654}}&lt;/ref&gt; Piştê derketina ser rûyê avê, hatiye fêmkirin ku av yek ji du rêyan dişopîne. Ava ku nêzîkî Antarktîkayê derdikeve ser rûyê avê, bi ihtimaleke mezin ji ber qeşaya deryayî ya Antarktîkayê sar dibe û dîsa dadikeve girseyên jêrîn a vê gerê. Beşek ji vê avê tevlê AABW dibe, lê beşê mayî yê herika girseya jêrîn di dawiyê de digihîje kûrahiyên Okyanûsa Pasîfîk û Okyanûsa Hindî.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Ava ku li latîtûdên nizm (nêzîktirî ekvatorê) ku qeşa lê tune ye, derdikeve ser rûyê avê, ji ber veguhastina ekmanê (Ekman transport) zêdetir ber bi bakur ve diçe û tevlê girseya jorîn dibe. Ava germ a di girseya jorîn de ji herika vegerê ya ber bi Atlantîka Bakur ve berpirsiyar e  ku ev herik bi piranî li dora peravên Afrîkayê û bi navgîniya arşîpelên Endonezyayê pêk tê. Gava ev av vedigere Atlantîkaya Bakur, sartir û tîrtir dibe, dadikeve binê avê û dîsa tevlê NADWê dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Morrison |pêşnav=Adele K. |paşnav2=Frölicher |pêşnav2=Thomas L. |paşnav3=Sarmiento |pêşnav3=Jorge L. |tarîx=2015-01-01 |sernav=Upwelling in the Southern Ocean |url=https://physicstoday.aip.org/features/upwelling-in-the-southern-ocean |kovar=physicstoday.aip.org |ziman=en |cild=68 |hejmar=1 |rr=27–32 |doi=10.1063/PT.3.2654}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Rola di pergala avhewayê de ==
[[Wêne:Wang 2022 strong AMOC role.png|thumb|Veguhastina germê ji okyanûsê ber bi atmosferê ve (li aliyê çepê) û zêdebûna rêjeya germa li Okyanûsa Atlantîkê (li aliyê rastê) ku dema AMOC bi hêz e, tê dîtin.]]
Deverên rojbendî beşa herî germ a cîhanê ye û ji ber termodînamîkê, ev germahî ber bi cemseran ve diçe. Piraniya vê germahîyê bi gerandina atmosferê ve tê veguhastin lê herikînên okyanûsê ya germ û rûberî roleke girîng dilîzin. Germahî ji rojbendê ber bi bakur an jî başûr ve diçe; Okyanûsa Atlantîk tekane okyanûs e ku herikîna germahîyê ber bi bakur ve ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Chapter 6.1 Ocean heat transport |paşnav=L. Bryden |pêşnav=Harry |weşanger=Elsevier |tarîx=2001 |rr=455–474 |isbn=978-0-12-641351-9 |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0074614201801340 |paşnav2=Imawaki |pêşnav2=Shiro |doi=10.1016/S0074-6142(01)80134-0}}&lt;/ref&gt; Beşeke mezin a veguhastina germê li Okyanûsa Atlantîkê ji aliyê &quot;Gulf Stream&quot;ê pêk tê ku ev herikeke rûyî ye ku ava germ ji herêma Karîbê ber bi bakur ve dibe. Her çend tevahiya herika Gulf Streamê tenê ji aliyê bayê ve were pêşvebirin jî, beşa wê ya herî bakurî ango Herika Atlantîka Bakur, piraniya germa xwe ji danûstendina termohalîn a di çarçoveya AMOCê de werdigire. Bi vê awayê AMOC heta ji %25ê tevahiya germê ber bi nîvkada bakur ve vediguhêze û di avhewaya derdora bakurê rojavayê Ewropayê de roleke girîng dilîze.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Is Oceanic Heat Transport Significant in the Climate System? |paşnav=Rhines |pêşnav=Peter |weşanger=Springer Netherlands |tarîx=2008 |rr=87–109 |isbn=978-1-4020-6773-0 |cih=Dordrecht |ziman=en |paşnavê-edîtor=Dickson |pêşnavê-edîtor=Robert R. |url=http://link.springer.com/10.1007/978-1-4020-6774-7_5 |paşnav2=Häkkinen |pêşnav2=Sirpa |paşnav3=Josey |pêşnav3=Simon A. |paşnavê-edîtor2=Meincke |pêşnavê-edîtor2=Jens |paşnavê-edîtor3=Rhines |pêşnavê-edîtor3=Peter |doi=10.1007/978-1-4020-6774-7_5}}&lt;/ref&gt;

Ji ber ku şêwazên atmosferî jî di veguhastina germê de roleke mezin dileyizin ku ev raman dibêje &quot;ger veguhastina germê bi rêya herikên okyanûsê nebûya, dê avhewaya Ewropaya Bakur bi qasê avhewaya Amerîkaya Bakur a bakur sar bûya&quot; (ango heta 15–20 °C sartir) ku bi giştî wekê ramaneke şaş tê dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Seager |pêşnav=R. |paşnav2=Battisti |pêşnav2=D. S. |paşnav3=Yin |pêşnav3=J. |paşnav4=Gordon |pêşnav4=N. |paşnav5=Naik |pêşnav5=N. |paşnav6=Clement |pêşnav6=A. C. |paşnav7=Cane |pêşnav7=M. A. |tarîx=2002 |sernav=Is the Gulf Stream responsible for Europe's mild winters? |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1256/qj.01.128 |kovar=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |ziman=en |cild=128 |hejmar=586 |rr=2563–2586 |doi=10.1256/qj.01.128 |issn=1477-870X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Seager |pêşnav=Richard |tarîx=2006 |sernav=The Source of Europe’s Mild Climate |url=http://www.americanscientist.org/issues/feature/2006/4/the-source-of-europes-mild-climate |kovar=American Scientist |ziman=en |cild=94 |hejmar=4 |rr=334 |doi=10.1511/2006.60.999 |issn=0003-0996}}&lt;/ref&gt; Her çend lêkolîneke modelkirinê pêşniyar kiriye ku hilweşîna AMOCê dikare di nava sedsalekê de bibe sedema sarbûneke mîna Serdema Qeşayê ku berfirehbûna qeşaya deryayê û çêbûna girseyên cemedan jî di nav de ne lê rastbûna van encaman cihê gumanê ye. Li ser vê yekê lihevkirinek heye ku AMOC, Ewropaya Bakur û Ewropaya Rojava ji ya ku dê di rewşeke din de bûya, germtir dihêle û ev cudahî li gorî herêmê di navbera 4 °C û 10 °C de diguhere.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=van Westen |pêşnav=René M. |paşnav2=Kliphuis |pêşnav2=Michael |paşnav3=Dijkstra |pêşnav3=Henk A. |tarîx=2024-02-09 |sernav=Physics-based early warning signal shows that AMOC is on tipping course |url=https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adk1189 |kovar=Science Advances |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=10 |hejmar=6 |rr=eadk1189 |doi=10.1126/sciadv.adk1189 |pmc=10857529 |pmid=38335283}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.realclimate.org/index.php/archives/2024/02/new-study-suggests-the-atlantic-overturning-circulation-amoc-is-on-tipping-course/ |sernav=RealClimate: New study suggests the Atlantic overturning circulation AMOC “is on tipping course” |tarîx=2024-02-09 |roja-gihiştinê=2026-11-09 |ziman=en-US |paşnav=Stefan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sciencemediacentre.org/expert-reaction-to-modelling-study-suggesting-atlantic-ocean-circulation-amoc-could-be-on-course-to-collapse/ |sernav=expert reaction to modelling study suggesting Atlantic Ocean circulation (AMOC) could be on course to collapse {{!}} Science Media Centre |roja-gihiştinê=2026-11-09 |ziman=en-GB}}&lt;/ref&gt; Wek mînak lêkolînên li ser Herika Floridayê (Florida Current) nîşan didin ku Herika Kendavê (Gulf Stream) di navbera salên 1200 û 1850î de, ji ber zêdebûna xwêbûna rûyê avê, bi qasê ji %10 lawaztir bûye û ev yek bi ihtîmaleke mezin bûye sedema wan şert û mercên ku wekê &quot;Serdema Qeşayê ya Biçûk&quot; (Little Ice Age) hatine naskirin.

AMOC bi du awayên sereke Okyanûsa Atlantîkê vediguherîne depoyeke karbona bi bandortir. Ya yekem, tevgera hilkişîna avê, mêjerên mezin ên xurekên pêwîst digihîne avên rûyê okyanûsê; ev yek piştgiriyê dide mezinbûna fîtoplanktonan ku di encamê de hilberîna seretayî ya deryayî û mêjera giştî ya fotosentezê li avên rûyê okyanûsê zêde dike. Ya duyem jî di ava ku ji kûrahiyê derdikeve rûyê avê de, asta karbona heliyayî kêm e; sedem jî ew e ku ev av bi gelemperî 1000 salî ye û rastî zêdebûna {{CO2}} ya ku ji ber çalakiyên mirovan di atmosferê de pêk hatiye, nehatiye. Ev av li gorî avên rûyî yên ku bi karbonê zêdetir têr bûne, mêjerên mezintir karbonê dikişîne nava xwe û dema ku ev av ber bi kûrahiyê ve diçe, rê li ber wê tê girtin ku karbonê dîsa berdide atmosferê. Her çend Okyanûsa Başûr bi awayekî berbiçav mezintirîn depoya karbona okyanûsan be jî, Atlantîka Bakur di nîvkada bakur de depoya karbona herî mezin e.
=== Guherînên ji nişka ve ku di dema Pleystosena dereng de pêk hatiye ===
Ji ber ku gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê (AMOC) bi rêzetêkiliyên di navbera tebeqeyên ava okyanûsa xwedî germahî û şoriya cûda ve girêdayî ye ku ev pergal ne statîk e; berevajî vê, ew rastê guherînên biçûk û periyodîk û her wiha guherînên mezin û demdirêj hatiye ku ev jî encama bandorên derveyî ne. Gelek ji van guherînan di serdema pleîstosena Dereng (ji 126.000 heta 11.700 sal berê) de pêk hatine ku ev serdem, qonaxa dawî ya jeolojîk ê berî serdema heyî an jî holosenê bû. Her wiha ev serdem, serdema qeşaya dawî jî vedigire ku di zimanê rojane de wekê &quot;serdema qeşaya dawî&quot; hatiye naskirin. Di vê serdemê de, di navbera nîvkoşeyên cîhanê de bîstûpênc guherînên guhertinên germa ji nişka ve çêbûne ku ev guherîn wekê bûyerên Dansgaard–Oeschger (bûyerên D-O) hatine binavkirin. Navê wan ji Willi Dansgaard û Hans Oeschger hatiye ku di salên 1980î de bi analîzkirina mînakên qeşayên ji Grînlendayê, vê bûyerê keşif kirine.

Bûyerên D-O bi taybetî bi germbûna bilez a di navbera 8 °C û 15 °C de têne naskirin ku di nava çend dehsalan de li Grînlendayê pêk hatiye. Germbûn li tevahiya herêma Atlantîka Bakur jî çêbûye lê di heman demê de, di van bûyeran de li Okyanûsa Başûr sarbûneke bi heman astê pêk hatiye. Ev rewş bi bihêz bûna AMOCê re hevaheng e ku vê awayê pergala germê ji nîvkoveke dinyayê vediguhezîne nîvkova din a Dinyayê. Germbûna nîvkova bakur bûye sedema helîna qeşayan û wisa dixuyê ku gelek bûyerên D-O bi bûyerên Heinrichê re bi dawî bûne ku di van van bûyeran de, girseyên mezin ên qeşayê ji qeşaya Laurentide ya wê demê qut bûne û ketine nav okyanûsê. Her ku ev girseyên qeşayê di okyanûsê de diheliyan, ava okyanûsê şirîntir (kêmtir şor) bûye û ev yek jî bûye sedema lawazbûna gera avê û rawestana germbûna D-Oyê.

Heya roja îro jî ravekirinek hevbeş tune ye ka çima AMOC ewqas guheriye ku bi taybetî ev guherîn tenê di vê serdema qeşayê de pêk hatiye. Hîpotezên hevpar şêwazên çerxî yên guherîna şorbûna li Atlantîka Bakur an jî çerxek şêwaza bayê ji ber mezinbûn û kêmbûna pelên qeşayê yên herêmê vedihewîne ku têra xwe mezin in ku bandorê li şêwazên bayê bikin. Li gorî lêkolînên ji dawiya salên 2010an ve hatiye pêşniyarkirin ku AMOC di serdemên hebûna qatên berfa berfireh û asta kêm a {{CO2}}yê de, herî zêde ji guhertinan re hesas e ku ev yek jî serdema qeşaya dawî kiriye &quot;demeke herî guncaw&quot; ê ji bo guherînên bi vî rengî. Hatiye pêşniyar kirin ku germbûna nîvkada başûr ji ber ku avên germtir ber bi bakur ve bi rêya gera termohalînê ya giştî belav bûne dê şêwazê bide destpêkirin. Delîlên paleoklîmayê niha ne ewqas bihêz in ku bibêjin ka bûyerên D-O bi guhertinên di AMOCê de dest pê kirine an jî AMOC di bersiva tetikek din de guheriye. Wek mînak hinek lêkolîn pêşniyar dikin ku guhertinên di bergê qeşaya deryayê de bûyerên D-O dane destpêkirin ji ber ku ew ê bandorê li germahiya avê û gerê bi rêya bersiva cemed-albedo bikin.

Bûyerên D-O bi rêza berevajî hatine hejmartin ku hejmarên herî mezin ê ji bo bûyerên herî kevn hatine diyarkirin. Bûyera duyem a ji dawiyê, ango bûyera Dansgaard–Oeschger 1, nêzîkî 14.690 sal berê qewimiye û nîşana derbasbûna ji serdema &quot;Oldest Dryas&quot; (dryasa herî kevn) ji bo serdema navber a Bølling–Allerød e ku ev serdem heta 12.890 salên beriya niha berdewam kiriye. Navê wê ji du cihên li Danîmarkayê hatiye girtin ku tê de fosîlên riwekan hatine dîtin ku ev riwek tenê di serdemeke bi kêmî germ a nîvkada bakur de dikaribûn bijîn. Germbûna mezin a li nîvkada bakur, bi sarbûna li nîvkada başûr re hevseng bû, ji ber vê yekê di germahiya cîhanî de guherîneke berbiçav çênebûye ku ev rewş bi guherînên di AMOCê (Circilana Meridyonel a Atlantîkê) re lihevhatiye. Di heman demê de destpêka vê serdemê bûye sedema bilindbûna asta deryayê ku ev yek ji ber hilweşîna qeşayê pêk hatiye û wekê &quot;Meltwater pulse 1A&quot; (pêla ava heliyayî 1A) hatiye binavkirin.

Qonaxên Bølling û Allerød ên serdema navbera qeşayê bi du sedsalan ji hev cuda bûne ku sarbûna nîvkada bakur, germbûna nîvkada başûr ku wekê Dryasên Kevintir hatine zanîn ji ber ku kulîlka Arktîkê Dryas octopetala li cihê ku daristan di dema navbera qeşayê de mezin bûn serdest bûn. Dema ku germahiyên nîvkada bakur vegeriyan astên nêzîkî qeşayê, dibe ku di nav deh salan de, serdema navbera qeşayê bi destpêkirina serdema Dryasên Ciwan (YD) (12.800-11.700 sal berê) bi dawî bûye. Ev jî ji ber hêdîbûna AMOC a ji nişke be qewimiye ku bi awayekê din dişibe bûyerên Heinrichê ku ji ber nûbûna ji ber windabûna qeşayê ku ji ber qata qeşaya Laurentide çêbûye. Berevajî bûyerên Heinrich ên rastîn, herikînek mezin a ava heliyayî di Çemê Mackenzie re li cihê ku niha Kanada ye hebûye lê cihê ku windabûna girseyî ya qeşayê pêk hatiye pêk nehatiye. Guhertinên mezin di rejîma barînê de, wekê veguheztina herêma hevgirtina întertropîkal ber bi başûr ve, zêdebûna baranê li Amerîkaya Bakur û zuwabûna Amerîkaya Başûr û Ewropayê, çêbûne. Germahiya gerdûnî dîsa di dema Dryasên Ciwan de bi zorê guheriye û germbûna demdirêj, piştê qeşayê piştê ku ew bi dawî bûye, careke din dîsa ji nû ve dest pê kiriye.

== Stabilîte û lawazî ==
[[Wêne:Kim 2022 classic Stommel tipping.png|thumb|Di modelên klasîk ên qutîkî yên stommel de, guherîna krîtîk a AMOCê (AMOC tipping) an ji ber zêdebûneke mezin a qebareya ava şirîn pêk tê ku ev yek gera avê dide rawestandin (B-tipping) – an jî ji ber zêdebûneke biçûktir pêk tê ku di vê rewşê de guherbarbûna xwezayî ya gera avê dibe sedem ku pergal hilweşe (N-tipping). Her ku têketina ava şirîn zêde dibe, îhtîmala pêkhatina N-tippingê jî zêde dibe. Heke ev îhtîmal bigihîje %100î, wê demê B-tipping pêk tê.]]
AMOC heya 34 milyon sal berê tune bû. Di piraniya dîroka Erdê de, gera serûbinî ya li nîvkada bakur li Bakurê Pasîfîkê çêbûye. Dema ku deriyê Arktîkê-Atlantîkê girtî bû, delîlên paleoklîmayê nîşan didin ku guheztina gera serûbinî ji Pasîfîkê ber bi Atlantîkê ve 34 milyon sal berê di veguherîna eosen-olîgosenê de pêk hatiye. Vê girtinê bi bingehîn avahiya gera termohalînê guherandiye ku hinek lêkolîneran pêşniyar kirine ku guherîna avhewayê dibe ku di dawiyê de vê guheztinê berevajî bike û gera Pasîfîkê piştî ku AMOC raweste ji nû ve saz bike. Guherîna avhewayê bi germbûna ava rûyê erdê wekê encamek nehevsengiya enerjiya erdê û bi kêmkirina şorbûna ava rûyê erdê ji ber zêdekirina rêjeyên mezin ên ava nû yê ji helandina qeşayê ku bi piranî ji Grînlendayê û bi zêdebûna barîna li ser Atlantîka Bakur bandoran li AMOC dike. Her du sedem jî dê cûdahiya di navbera tebeqeyên rûyê erdê û kûr de zêde bikin û bi vê awayê bilindbûn û daketina ku gerokê dimeşîne dijwartir dike.

Di salên 1960an de Henry Stommel ku piraniya lêkolînên li ser AMOCê kiriye, bi modela ku paşê wekê modela Stommel Box hatiye zanîn ku fikra Bifurkasyona Stommel daye zanîn ku tê de AMOC dikare di rewşek bi hêz de hebe mîna ku di tevahiya dîroka tomarkirî de heye an jî bi bandor hilweşe rewşek pir qelstir û baş nebe heya ku germbûn û/an jî jinûvekirina zêde ya ku bûye sedema hilweşînê kêm nebe. Germbûn û jinûvekirin dikarin rasterast bibin sedema hilweşînê an jî gera avê qels bikin heya rewşek ku guherînên wê yên asayî dikarin wê ji xala guheztinê derbas bikin. Îhtîmala ku AMOC pergalek du-îstîqrar e ku an &quot;vekirî&quot; an &quot;vemirî&quot; ye û dikare ji nişke ve hilweşe, ji demê ve mijarek nîqaşa zanistî ye.
=== Modelkirina hilweşîna AMOCê ===
[[Wêne:Nobre 2023 AMOC 4X BESM.png|thumb|Di modeleke avhewaya berfireh û asayî de, AMOC bi qasê 500 salan gelekî qels dibe, lê bi temamî hilweşîn çênabe; ev yek heta di senaryoyeke ceribandinê de jî wisa ye ku tê de asta {{CO2}}yê ji nişka ve bi qasê çar caran zêde dibe. Hinek nîgeranî hene ku dibêjin ev cure sîmulasyon zêde bi îstîkrar e.]]
Hinek modelên ku piştê xebata Stommel hatine pêşxistin, pêşniyar dikin ku AMOC dikare di navbera hêza xwe ya temam de û hilweşîna xwe ya temam de, xwediyê yek an çend rewşên aram ên navîn be. Ev rewş zêdtir di &quot;modelên erdê ya bi tevliheviya navîn&quot; (EMICs) de tê dîtin ku modelên ku bala xwe didin ser beşên taybet ên pergala avhewayê (wekê AMOC) û beşên din li ber çavan nagirin ku li şûna ku di &quot;modelên gera giştî&quot; (GCMs) de be; modelên ku ji bo simulasyona tevahiya avhewayê wekê &quot;standarda zêrîn&quot; têne hesibandin lê pir caran neçar dimînin ku hinek têkiliyan hêsan bikin. GCM bi gelemperî nîşan didin ku AMOC xwedî rewşek hevsengiyê ya yekane ye û hilweşîna wê dijwar an ne mumkin e. Lêkolîneran fikarên xwe anîne ziman ku ev berxwedana modelkirî ya li hember hilweşînê tenê ji ber ku simulasyonên GCM meyla wan heye ku qebareyên mezin ên ava şirîn ber bi cemsera bakur ve beralî bikin ku li wir ew êdî bandorê li gerandinê nake lê ev yek di xwezayê de çênabe.

Di sala 2024an de sê lêkolîneran bi yek ji modelên sîstema erdê ya civakî (CIMP) simulasyonek pêk anîne ku tê de hilweşîneke klasîk a AMOC çêbûye ku mîna di modelên tevliheviya navîn de diqewime. Berevajî hinek simulasyonên din, wan model di cih de rûbirûyî astên avên heliyayî yên ne-rastîn nekirine lê bi awayekê gav bi gav mîqdara têketinê zêde kirine. Simulasyona wan, berî ku hilweşîn pêk were, zêdetirî 1700 salan berdewam kiriye; di dawiyê de, ew gihîştine astên avên heliyayî yên ku bi bilindbûna asta deryayê ya bi rêjeya 6 cm di salê de wekhev in ku ev yek nêzîkê 20 car zêdetir ê ji bilindbûna asta deryayê ya 2.9 mm ku di salê de di navbera salên 1993 û 2017an de pêk hatiye û her wiha gelekî zêdetir e ku ji her asteke ku wekê pêkan an maqûl hatiye dîtin. Zanyarên din li hev kirine ku encamên vê lêkolînê bi taybetî di eyarkirina lêkolînên realîsttir de alîkar bin, nemaze gava ku daneyên çavdêriya baştir peyda bibin.

[[Wêne:Van Westen 2024 AMOC collapse graph.jpg|thumb|Di lêkolîneke de, hilweşîna AMOCê di modeleke gera giştî ya temam de, tenê piştî ku model nêzîkê 2000 salan xebitî û qebareyên ava şirîn (bi yekeya Sv) gihîştin astên gelek bilind, pêk tê. Her çend ev şert û merc ne rastîn bin jî, dibe ku model bi awayekê ne rastîn bi rêve biçe; her wiha, bêyî çavdêriyên zêdetir ên ji cîhana rastîn, encamên wê yên temam ne diyar in.]]
Ji ber ku ew gera avê ber bi herikîna ava şirîn a nerastî ya sekan ve dixin, hinek lêkolîn nîşan didin ku pêşbîniyên klasîk ên EMICê ber bi hilweşîna AMOCê ve meyldar in. Di lêkolînekê de, cudahiya di navbera herikîna ava şirîn a sekan û guhêrbar de hilweşîna gera xwînê di EMIC a Bifurkasiyona Stommel a tîpîk de ji 1.000 salan zêdetir dereng xistiye. Lêkolîneran gotin ku ev simulasyon bi ji nû ve avakirina bersiva AMOC a li hember pulsa Meltwater 1A 13.500-14.700 sal berê re lihevhatîtir e û derengketineke bi heman rengê dirêj nîşan dide. Dema  bilindbûna asta deryayê dora 50 m bû, di sala 2022an de ji nû ve avakirineke paleokeanografîk bandorek sinorkirî ji hêza ava şirîn a mezin a kêmbûna qeşaya holosena dawîn a ~11.700-6.000 sal berê dîtiye. Wê pêşniyar kiriye ku piraniya modelan bandorên hêza ava şirîn li ser AMOCê zêde texmîn dikin. Ger AMOC ji ya ku bi gelemperî tê fêmkirin zêdetir bi hêza bayê ve girêdayî be ku bi germbûnê re bi kêmî hindik diguhere, di wî demê de dibe ku ew li hember hilweşînê berxwedêrtir be. Li gorî hinek lêkolîneran, gera hilweşîna Okyanûsa Başûr a (SOOC) kêmtir lêkolînkirî dibe ku ji AMOC zêdetir ji bo hilweşînê xeternak be.

Modelên sîstema Erdê ya hêjayî ya bilind nîşan didin ku hilweşîn ne pêkan e û tenê astên bilind ên germbûnê (≥4 °C) ku heya piştê sala 2100an demek dirêj berdewam bike, ev hilweşîn dikare pêk were. Di heman demê de hinek lêkolînên paleokeanografîk piştgirîya vê ramanê dikin. Hinek lêkolîner din jî ditirsin ku modelên tevlihev pir berbiçav in û pêşbîniyên tevliheviya kêmtir ên ku ber bi hilweşînek zûtir ve nîşan didin rasttir in. Yek ji wan pêşbîniyan pêşniyar dike ku hilweşîna AMOCê dikare li dora sala 2065an çêbibe (ji sala 2057an di tebaxa sala 2025an de hatiye nûvekirin) lê gumana gelek zanyar ji bo vê pêşbîniyê heye. Hinek lêkolîn jî pêşniyar dikin ku gera serûbin a Okyanûsa Başûr dibe ku ji AMOCê zêdetir meyla wê ya hilweşînê hebe. Di cotmeha sala 2024an de 44 zanyarên avhewayê nameyek vekirî weşandine û îdia kirine ku li gorî lêkolînên zanistî yên di çend salên borî de, xetera hilweşîna AMOCê pir kêm hatiye texmînkirin, ew dikare di çend dehsalên pêş de çêbibe, nemaze ji bo welatên nordîkî bandorên wêrankar bi xwe re bîne. Zanyaran bang li welatên nordîkî kirind ku bicîhanîna peymana parîsê misoger bikin ku pêşî li vê hilweşandinê bigirin. Lêkolînek pêş-çapkirinê ya meha çileya sala 2026an ku modela çareseriya bilind bikar tîne nîşan dide ku hilweşîna AMOCê dibe ku ji ya ku ji hêla simulasyonên berê ve hatiye pêşniyar kirin, pirtir bi îhtîmal be û behsa hesasiyeteke bilindtir a ji bo herikîna ava helandî dike ku ji simulasyonên berê hatiye girtin.

== Trend ==
Heta sala 2024an di navbera çavdêriyên ku hêdîbûna gerandinê nîşan didan û modelên avhewayê yên ku gerandina sekan nîşan didan de nakokî hebû. Di meha mijdara sala 2024an de, Nature Geoscience lêkolînek weşandiye ku di vê lêkolînê de hewl daye ku pirsgirêkê çareser bike. Zanyaran &quot;modelên okyanûs-derya-qeşa yên girêdayî yên pergala Erdê û pergalên ku destûrê didin gergerînekan&quot; bi kar anîne. Piştre çavdêrî û model pir çêtir li hev hatine. Lêkolînên ji sala 1950an vir ve hêdîbûneke 0,46 sverdrup di dehsalê de dîtine.
=== Çavdêrî ===
Ji sala 2004an ve bi rêya RAPIDê pergaleke amûrên girêdayî ku li cihê xwe, li 26°N a Okyanûsa Atlantîkê hatiye bicihkirin, li vir çavdêriyên rasterast ên li ser hêza AMOCê têne wergirtin. Ji bo ku daneyên çavdêriyê kêrhatî bin, pêwîst e ew di demek dirêj de bêne komkirin. Ji ber vê yekê hinek lêkolîneran hewl dane ku li ser bingeha çavdêriyên di pîvaneke biçûktir de pêşbîniyan bikin; wek mînak, di meha gulana sala 2005an de, lêkolîneke ku ji aliyê Peter Wadhams ve bi rêya amûrên din bin avê de hatibû kirin, di Deryaya Grînlendayê de ku beşeke biçûk a pergala AMOCê ye, diyardeya daketina avê nîşan daye. Di vê pêvajoyê de ku bi navgîniya stûnên avên mezin (avên ku jê re &quot;bacane&quot; ango &quot;chimneys&quot; tê gotin) dihat pîvan, veguhestina avê ber bi kûrahiyê ve di asta kêmtirî çaryeka hêza xwe ya asayî de bû. Di sala 2000an de, lêkolînerên din bal kişandine li ser meylên di &quot;Gera Atlantîka Bakur&quot; (NAG) de ku wekê &quot;Gera Subpolar a Bakur&quot; (SPG) jî hatiye naskirin. Pîvanên ku di sala 2004an de hatine girtin, li gorî pîvanên sala 1992an, di NAGê de kêmbûneke ji %30î nîşan dane ku hinek kesan ev pîvan wekê nîşaneya hilweşîna AMOCê şîrove kirine. Daneyên RAPIDê piştre nîşan dane ku ev rewş tenê anomaliyeke statîstîkî bûye û çavdêriyên salên 2007 û 2008an jî nîşan dane ku NAG dîsa baş bûye. Niha tê zanîn ku NAG bi piranî ji beşên din ên AMOCê cuda ye û dikare serbixwe ji AMOCê hilweşe.

Heta sala 2014an daneyên RAPID a pêvajokirî heta dawiya sala 2012an amade bûn ku ev daneyên ha kêmbûneke di gera avê de nîşan didan ku 10 car ji ya ku ji aliyê modelên herî pêşketî yên wê demê ve hatibû pêşbînîkirin, mezintir bû. Di heman demê de nîqaşeke zanistî dest pê kiriye ka ev yek bandoreke bihêz a guherîna avhewayê nîşan dide, an jî guherîneke mezin a di gera avê de ye ku di navbera dehsalan de pêk tê. Daneyên heta sala 2017an nîşan dan ku kêmbûna di salên 2008 û 2009an de bi awayekê neasayî mezin bûye lê gera avê piştê sala 2008an, li gorî dema 2004–2008an, lawaztir bûye.

Di heman demê de AMOC bi şopandina guhertinên di veguhastina germê de tê pîvan ku guhertinên bi herikîna giştî ya herikan ve girêdayî ne. Di salên 2017 û 2019an de, texmînên ku ji çavdêriyên germên satelîtên CERES ên NASAyê û şamandireyên navneteweyî yên Argo hatine bidestxistin, nîşan dane ku veguhastina germê ji germa ku ji aliyê pergala RAPIDê ve dihatin pêşbînîkirin, ji %15–20 kêmtir e. Her wiha ev daneyan herikîneke bi piranî sekan û nîşanên sinorkirî yên guherîna di heyama dehsalan de nîşan dane.

Hêza herika Florîdayê, piştî sererastkirina ji bo guherînên di qada manyetîk a Dinyayê de, di çar dehsalên dawî de wekê herikeke aram hatiye pîvandin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}


[[en:Atlantic meridional overturning circulation]]
[[Kategorî:Okyanûsnasî]]</text>
      <sha1>ojlk13488h2ty054w3tcgrk38bsbrfb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102776</id>
      <parentid>2102774</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <origin>2102776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47054" sha1="bct4b8xhdao8ohv81nbvw2kgo28yd74" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:OCP07 Fig-6.jpg|thumb|Nexşeya topografîk a deryayên Nordîk û hevzênên bin-polar, ligel herikên rûyî (xêzên temam) û herikên kûr (xêzên qut-qut) ku beşek ji gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê pêk tînin. Rengên xêzan germahiyên nêzîkî nîşan didin.]]
'''Gerîdeya veguhêz a merîdyonel a Atlantîkê''' bi kurtasî ya îngilîzî '''AMOC''' (bi îngilîzî: ''Atlantic meridional overturning circulation'') pergala sereke ya herikên [[Okyanûs|okyanûsê]] ye ku li [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîkê]] di xebatê de ye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; Ew pergal pêkhateyeke sereke ya pergala gera okyanûsên [[Dinya (gerstêrk)|Dinyayê]] ye û di pergala avhewaya gerstêrkê de roleke giring tîne cih. AMOC herikînên Okyanûsa Atlantîkê li ser rûyê avê û di kûrahiyên mezin de vedigire ku ev herikîn ji ber guherînên di avhewayê de, germahî û xwêbûna avê de pêk hatine. Ev herikîn nîvê gera termohalîn a cîhanî pêk tînin ku herikîna herikînên mezin ên okyanûsan vedigire û nîvê din jî gera zivirînê ya [[Okyanûsa Başûr]] vedigire.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.aoml.noaa.gov/noaa-scientists-detect-reshaping-of-the-meridional-overturning-circulation-in-southern-ocean/ |sernav=Scientists Detect a Reshaping of the MOC in the Southern Ocean |malper=NOAA's Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory |tarîx=2023-03-29 |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en-US |paşnav=Communications |pêşnav=AOML}}&lt;/ref&gt;

AMOC ji herikîneke ber bi bakur ve ku ji avên germ û şortir di tebeqeyên jorîn ên Okyanûsa Atlantîkê de pêk hatiye û herikîneke vegerê ye ku ber bi başûr ve ji avên sar, ava kêmtir şor û kûr pêk hatiye. Ava germ a ji başûr şortir e, ji ber ku di herêma tropîkal de rêjeya dûkel bûnê bilindtir e. Ev ava germ û şor tebeqeya jorîn a okyanûsê pêk tîne; lê gava ev tebeqe sar dibe, tîrbûna ava şor zêde dibe û dibe sedem ku ev ava şor ber bi kûrahiyê ve binav bibe ku ev yek beşeke giring ê motora sîstema AMOCê ye. Ev beşên herikînê bi rêya herêmên &quot;zivirîna avê&quot; (overturning) li deryayên Nordîk û Okyanûsa Başûr bi hev ve girêdayî ne. Cihên vê zivirînê bi danûstandina xurt a germî, oksîjena heliyayî, karbon û xurekên din ve girêdayî ne ku ev pêvajo ji bo ekosîstemên okyanûsê û rola wê ya wekê enbarê karbonê (carbon sink) pir girîng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Buckley |pêşnav=Martha W. |paşnav2=Marshall |pêşnav2=John |tarîx=2016 |sernav=Observations, inferences, and mechanisms of the Atlantic Meridional Overturning Circulation: A review |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2015RG000493 |kovar=Reviews of Geophysics |ziman=en |cild=54 |hejmar=1 |rr=5–63 |doi=10.1002/2015RG000493 |issn=1944-9208}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lozier |pêşnav=M. S. |paşnav2=Li |pêşnav2=F. |paşnav3=Bacon |pêşnav3=S. |paşnav4=Bahr |pêşnav4=F. |paşnav5=Bower |pêşnav5=A. S. |paşnav6=Cunningham |pêşnav6=S. A. |paşnav7=de Jong |pêşnav7=M. F. |paşnav8=de Steur |pêşnav8=L. |paşnav9=deYoung |pêşnav9=B. |paşnav10=Fischer |pêşnav10=J. |paşnav11=Gary |pêşnav11=S. F. |paşnav12=Greenan |pêşnav12=B. J. W. |paşnav13=Holliday |pêşnav13=N. P. |paşnav14=Houk |pêşnav14=A. |paşnav15=Houpert |pêşnav15=L. |tarîx=2019 |sernav=A sea change in our view of overturning in the subpolar North Atlantic |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aau6592 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=363 |hejmar=6426 |rr=516–521 |doi=10.1126/science.aau6592}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de guhertinên di hêza AMOCê de dikarin bandoran li gelek hêmanên pergala avhewayê bikin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Guherîna avhewayê dibe ku AMOCê bi rêya zêdebûna germahiya okyanûsê û herikîna ava şirîn a zêde ya ku ber ji helandina pelên qeşayên li [[Grînlenda|Grînlendayê]] ku bi berdewamiya sarbûna Atlantîka Bakur ve girêdayî ye, qels bike. Lêkolînên ku ji nû ve avakirina okyanûsografîkan bikar tînin destnîşan dikin ku ji sala 2015an vir ve, AMOC ji berê şoreşa pîşesaziyê qelstir bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Rahmstorf |pêşnav=Stefan |paşnav2=Box |pêşnav2=Jason E. |paşnav3=Feulner |pêşnav3=Georg |paşnav4=Mann |pêşnav4=Michael E. |paşnav5=Robinson |pêşnav5=Alexander |paşnav6=Rutherford |pêşnav6=Scott |paşnav7=Schaffernicht |pêşnav7=Erik J. |tarîx=2015 |sernav=Exceptional twentieth-century slowdown in Atlantic Ocean overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nclimate2554 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=5 |rr=475–480 |doi=10.1038/nclimate2554 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Caesar |pêşnav=L. |paşnav2=McCarthy |pêşnav2=G. D. |paşnav3=Thornalley |pêşnav3=D. J. R. |paşnav4=Cahill |pêşnav4=N. |paşnav5=Rahmstorf |pêşnav5=S. |tarîx=2021 |sernav=Current Atlantic Meridional Overturning Circulation weakest in last millennium |url=https://www.nature.com/articles/s41561-021-00699-z |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=14 |hejmar=3 |rr=118–120 |doi=10.1038/s41561-021-00699-z |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Li ser beşdariyên nisbî yên faktorên cûda nîqaş heye û ne diyar e ku çiqas ji vê qelsbûnê ji ber guherîna avhewayê an guherbariya xwezayî ya gerandinê di nav hezar salan de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Latif |pêşnav=Mojib |paşnav2=Sun |pêşnav2=Jing |paşnav3=Visbeck |pêşnav3=Martin |paşnav4=Hadi Bordbar |pêşnav4=M. |tarîx=2022 |sernav=Natural variability has dominated Atlantic Meridional Overturning Circulation since 1900 |url=https://www.nature.com/articles/s41558-022-01342-4 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=12 |hejmar=5 |rr=455–460 |doi=10.1038/s41558-022-01342-4 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Kilbourne |pêşnav=K. Halimeda |paşnav2=Wanamaker |pêşnav2=Alan D. |paşnav3=Moffa-Sanchez |pêşnav3=Paola |paşnav4=Reynolds |pêşnav4=David J. |paşnav5=Amrhein |pêşnav5=Daniel E. |paşnav6=Butler |pêşnav6=Paul G. |paşnav7=Gebbie |pêşnav7=Geoffrey |paşnav8=Goes |pêşnav8=Marlos |paşnav9=Jansen |pêşnav9=Malte F. |paşnav10=Little |pêşnav10=Christopher M. |paşnav11=Mette |pêşnav11=Madelyn |paşnav12=Moreno-Chamarro |pêşnav12=Eduardo |paşnav13=Ortega |pêşnav13=Pablo |paşnav14=Otto-Bliesner |pêşnav14=Bette L. |paşnav15=Rossby |pêşnav15=Thomas |tarîx=2022 |sernav=Atlantic circulation change still uncertain |url=https://www.nature.com/articles/s41561-022-00896-4 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=15 |hejmar=3 |rr=165–167 |doi=10.1038/s41561-022-00896-4 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Modelên avhewayê pêşbînî dikin ku AMOC dê di sedsala 21ê de zêdetir qels bibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Summary for Policymakers |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2022 |rr=3–36 |isbn=978-1-009-15796-4 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/ocean-and-cryosphere-in-a-changing-climate/summary-for-policymakers/097A895553D86981DFE6195ADFD3DDA4 |doi=10.1017/9781009157964.001}}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ev herêm ji aliyê herika [[Atlantîkaya Bakur]] ve germ dibin, dibe ku ev qelsbûn germahiya hewaya navînî ya li [[Skandînavya]], [[Brîtanyaya Mezin]] û [[Îrlenda (girav)|Îrlendayê]] kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lenton |pêşnav=Timothy M. |paşnav2=Held |pêşnav2=Hermann |paşnav3=Kriegler |pêşnav3=Elmar |paşnav4=Hall |pêşnav4=Jim W. |paşnav5=Lucht |pêşnav5=Wolfgang |paşnav6=Rahmstorf |pêşnav6=Stefan |paşnav7=Schellnhuber |pêşnav7=Hans Joachim |tarîx=2008-02-12 |sernav=Tipping elements in the Earth's climate system |url=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0705414105 |kovar=Proceedings of the National Academy of Sciences |weşanger=Proceedings of the National Academy of Sciences |cild=105 |hejmar=6 |rr=1786–1793 |doi=10.1073/pnas.0705414105 |pmc=2538841 |pmid=18258748}}&lt;/ref&gt; Qelsbûna AMOCê dibe ku bilindbûna asta deryayê li dora Amerîkaya Bakur jî bileztir bike û hilberîna seretayî ya li Atlantîkaya Bakur kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Schmittner |pêşnav=Andreas |tarîx=2005 |sernav=Decline of the marine ecosystem caused by a reduction in the Atlantic overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nature03476 |kovar=Nature |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=434 |hejmar=7033 |rr=628–633 |doi=10.1038/nature03476 |issn=1476-4687}}&lt;/ref&gt;

Lawazbûna giran a AMOCê dikare bibe sedema hilweşîna gera veguhêzê dibe ku   neguhere û ji ber vê yekê dibe ku bibe yek ji xalên çerxa guhertina dramatîk a di pergala avhewayê de.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Carrington |pêşnav=Damian |paşnav2=editor |pêşnav2=Damian Carrington Environment |tarîx=2026-04-15 |sernav=Critical Atlantic current significantly more likely to collapse than thought |url=https://www.theguardian.com/environment/2026/apr/15/critical-atlantic-current-significantly-more-likely-to-collapse-than-thought |roja-gihiştinê=2026-10-19 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Hatiye texmînkirin ku ev hilweşîn germahiya navînî û rêjeya baran û berfê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi girîngî kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Armstrong McKay |pêşnav=David I. |paşnav2=Staal |pêşnav2=Arie |paşnav3=Abrams |pêşnav3=Jesse F. |paşnav4=Winkelmann |pêşnav4=Ricarda |paşnav5=Sakschewski |pêşnav5=Boris |paşnav6=Loriani |pêşnav6=Sina |paşnav7=Fetzer |pêşnav7=Ingo |paşnav8=Cornell |pêşnav8=Sarah E. |paşnav9=Rockström |pêşnav9=Johan |paşnav10=Lenton |pêşnav10=Timothy M. |tarîx=2022-09-09 |sernav=Exceeding 1.5°C global warming could trigger multiple climate tipping points |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abn7950 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=377 |hejmar=6611 |rr=eabn7950 |doi=10.1126/science.abn7950}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de dibe ku pirbûna bûyerên hewayên ekstrem zêde bike û bandorên din ên giran jî hebin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hansen |pêşnav=James |paşnav2=Sato |pêşnav2=Makiko |paşnav3=Hearty |pêşnav3=Paul |paşnav4=Ruedy |pêşnav4=Reto |paşnav5=Kelley |pêşnav5=Maxwell |paşnav6=Masson-Delmotte |pêşnav6=Valerie |paşnav7=Russell |pêşnav7=Gary |paşnav8=Tselioudis |pêşnav8=George |paşnav9=Cao |pêşnav9=Junji |paşnav10=Rignot |pêşnav10=Eric |paşnav11=Velicogna |pêşnav11=Isabella |paşnav12=Tormey |pêşnav12=Blair |paşnav13=Donovan |pêşnav13=Bailey |paşnav14=Kandiano |pêşnav14=Evgeniya |paşnav15=von Schuckmann |pêşnav15=Karina |tarîx=2016-03-22 |sernav=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2 °C global warming could be dangerous |url=https://acp.copernicus.org/articles/16/3761/2016/ |kovar=Atmospheric Chemistry and Physics |ziman=English |weşanger=Copernicus GmbH |cild=16 |hejmar=6 |rr=3761–3812 |doi=10.5194/acp-16-3761-2016 |issn=1680-7316}}&lt;/ref&gt;
== Awayên giştî ==
[[Wêne:thermohaline_circulation.svg|thumb|AMOC di têkiliya bi gera termohalîn a gerdûnî re]]
Gerandina meridionel a Atlantîkê (AMOC)  pergala sereke ya herikîna Okyanûsa Atlantîkê ye û her wiha beşek ji gerandina termohalîn a gerdûnî ye ku okyanûsên cîhanê bi &quot;kemberek veguhastinê&quot; ya yekane ya danûstandina ava berdewam ve girêdide.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-11-01 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Bi gelemperî di demekê de ku tebeqeyên kûr sartir, tîrtir û şortir in ev ava bi kêmanî germ û kêmtir şor li ser rûyê okyanûsê dimîne ku ev rewş wekê tebeqebûna okyanûsê hatiye zanîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yamaguchi |pêşnav=Ryohei |paşnav2=Suga |pêşnav2=Toshio |tarîx=2019 |sernav=Trend and Variability in Global Upper-Ocean Stratification Since the 1960s |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2019JC015439 |kovar=Journal of Geophysical Research: Oceans |ziman=en |cild=124 |hejmar=12 |rr=8933–8948 |doi=10.1029/2019JC015439 |issn=2169-9291}}&lt;/ref&gt; Ava kûr di encama danûstandineke bi tebeqeya tevlîhevkirî ya okyanûsê re, germ dibe û/an jî şoriya xwe winda dike ku di encamê de tîrbûna avê kêm dibe û ber bi rûyê ava okyanûsê ve bilind dibe. Di navbera tebeqeyên okyanûsan de û di navbera beşên Okyanûsa Cîhanê de cudahiyên germahî û xwêbûnê hene ku ev her du faktor bi hev re bûne sedema gera termohalînê.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku Okyanûsa Pasîfîkê ava zêde yên barana ava şirîn werdigire, li gorî okyanûsên din ên cîhanê şorahiya ava Okyanûsa Pasîfîkê kêm e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Craig |pêşnav=Philip M. |paşnav2=Ferreira |pêşnav2=David |paşnav3=Methven |pêşnav3=John |tarîx=2017-01-01 |sernav=The contrast between Atlantic and Pacific surface water fluxes |url=https://tellusjournal.org/articles/10.1080/16000870.2017.1330454 |kovar=Tellus |ziman=en |cild=69 |hejmar=1 |doi=10.1080/16000870.2017.1330454 |issn=3035-9554}}&lt;/ref&gt; Ji ber vê yekê ava rûyê Okyanûsa Pasîfîkê têra xwe şor nîne ku dakeve kûrahiya zêdetirî çend sed metreyan ku ev jî tê vê wateyê ku divê ava kûrahiya okyanûsê ji cihekî din were.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ava okyanûsê li Atlantîkaya Bakur ji ava Pasîfîkê şortir e ku qismek ji ber ku dûkelbûna berfireh a li ser rûyê erdê xwê di nav ava mayî de kom dike û qismeke din jî ji ber ku qeşaya deryaya nêzîkê çerxa Arktîkê xwê di zivistanê de dema ku diqelişe derdixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://nsidc.org/learn |sernav=Learn {{!}} National Snow and Ice Data Center |malper=nsidc.org |roja-gihiştinê=2026-11-01}}&lt;/ref&gt; Şilbûna dûkelbûyî ya li Atlantîkê berê ku wekê baran vegere, bi lez ji aliyê gerandina atmosferê ve tê birin. Bayên bazirganî vê şilbûnê li seranserê Amerîkaya Navîn û rojhilatê Pasîfîka Bakur vediguhezînin ku li wir wekê baran dibare.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Chunzai |paşnav2=Zhang |pêşnav2=Liping |paşnav3=Lee |pêşnav3=Sang-Ki |tarîx=2013-02-15 |sernav=Response of Freshwater Flux and Sea Surface Salinity to Variability of the Atlantic Warm Pool |url=http://journals.ametsoc.org/doi/10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |kovar=Journal of Climate |ziman=en |cild=26 |hejmar=4 |rr=1249–1267 |doi=10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |issn=0894-8755}}&lt;/ref&gt; Rêzeçiyayên mezin ên wekê Platoya Tîbetî, Çiyayên Kevirî û Andê rê li ber veguhestina şilbûna wekhev vedigerînin Atlantîkê.

Ji ber vê pêvajoyê, ava rûyê Atlantîkê şor dibe û ji ber vê yekê jî tîr dibe ku di dawiyê de ber bi jêr ve diçe û ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) çêdike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Marshall |pêşnav=John |paşnav2=Speer |pêşnav2=Kevin |tarîx=2012 |sernav=Closure of the meridional overturning circulation through Southern Ocean upwelling |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1391 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=3 |rr=171–180 |doi=10.1038/ngeo1391 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Avabûna NADW bi giranî li deryayên Nordîk çêdibe û têkeliyek tevlihev a girseyên avên herêmî yên wekê Ava Serherikîna Tengava Danîmarkayê (DSOW), Ava Serherikîna Îzlenda-Skotlandayê (ISOW) û Ava Serherikîna Deryayên Nordîk vedihewîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yashayaev |pêşnav=Igor |paşnav2=Loder |pêşnav2=John W. |tarîx=2009 |sernav=Enhanced production of Labrador Sea Water in 2008 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2008GL036162 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=36 |hejmar=1 |doi=10.1029/2008GL036162 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Ava Deryaya Labrador jî dibe ku roleke girîng bilîze lê delîlên zêde nîşan didin ku ava li deryayên Labrador û deryayên Irminger bi giranî di nav Gyre ya Atlantîkaya Bakur re digere û bi mayî ya AMOCê re tevliheviyeke hindik heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Ocean, Cryosphere and Sea Level Change |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2023 |rr=1211–1362 |isbn=978-1-009-15788-9 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/climate-change-2021-the-physical-science-basis/ocean-cryosphere-and-sea-level-change/F61263910A16BD9FDE86921E85E1E4D5 |doi=10.1017/9781009157896.011}}&lt;/ref&gt;

NADW (ava kûr a Atlantîkaya Bakur) tebeqeya avê ya herî kûr a Okyanûsa Atlantîkê ye nîne û ava binî ya Antarktîkayê (AABW) di her hewzeke ku ji 4.000 metreyan kûrtir e de ye ku ev av her tim tebeqeya okyanûsê ya herî tîr û herî kûr e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://glossary.ametsoc.org/wiki/antarctic-bottom-water/ |sernav=Antarctic Bottom Water - Glossary of Meteorology |malper=glossary.ametsoc.org |roja-gihiştinê=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; Gava beşên jorîn ên AABWyê ber bi jor ve bilind dibin, ev av tevlî NADWyê dibin û hêza avê zêde dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Pêkhatina NADWyê her wiha destpêka koma jêrîn a gera avê ye. Tevgera daketina ku dibe sedema pêkhatina NADWyê, bi vî girseyeke wekhev a tevgera bilindbûnê (upwelling) tê hevsengkirin. Li Atlantîkaya rojava, veguhastina ekmanê ku zêdebûna tevlîhevkirina tebeqeyên okyanûsê ye û ji ber çalakiya bayê çêdibe, dibe sedema bilindbûneke bihêz a ava li herêmên Herika Kanaryayê û Herika Benguelayê ku ev herik li peravên bakurê rojava û başûrê rojavayê [[Afrîka|Afrîkayê]] cih digirin. Her çend heta girtina rêya deryayî ya [[Amerîkaya Navîn]] di dawiya serdema Pliyosenê de, rewşeke berevajî hebe jî, li gorî daneyên sala 2014an bilindbûna avê li derdora [[Herika Kanaryayê]] ji ya [[Herika Benguelayê]] pir bihêztir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Boessenkool |pêşnav=K. P. |paşnav2=Hall |pêşnav2=I. R. |paşnav3=Elderfield |pêşnav3=H. |paşnav4=Yashayaev |pêşnav4=I. |tarîx=2007 |sernav=North Atlantic climate and deep-ocean flow speed changes during the last 230 years |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2007GL030285 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=34 |hejmar=13 |doi=10.1029/2007GL030285 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Li Atlantîkaya Rojhilat, bilindbûneke berbiçav a avê tenê di mehên diyar ên salê de pêk tê ku ev sedem jî ev e ku li vê herêmê termoklîna (tebeqeya guherîna germahiyê) kûr heye, ji ber vê yekê rewş li vir zêdetir girêdayî germahiya rûyê deryayê ye, ne ku ji ber çalakiya bayê ye. Her wiha çerxeke bilindbûna ava çendsalî jî heye ku bi çerxa El Niño/La Niña re hevaheng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Li-Chiao |paşnav2=Jin |pêşnav2=Fei-Fei |paşnav3=Wu |pêşnav3=Chau-Ron |paşnav4=Hsu |pêşnav4=Huang-Hsiung |tarîx=2017 |sernav=Dynamics of upwelling annual cycle in the equatorial Atlantic Ocean |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2017GL072588 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=44 |hejmar=8 |rr=3737–3743 |doi=10.1002/2017GL072588 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de, ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) ber bi başûr ve diçe û li dawiya başûr a xeta derbasbûna Atlantîkê, nêzîkê ji %80 ji vê avê li Okyanûsa Başûr derdikeve ser rûyê avê ku ev yek avê bi gera zivirî ya Okyanûsa Başûr (SOOC) ve girê dide.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Marshall |pêşnav=John |paşnav2=Speer |pêşnav2=Kevin |tarîx=2012 |sernav=Closure of the meridional overturning circulation through Southern Ocean upwelling |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1391 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=3 |rr=171–180 |doi=10.1038/ngeo1391 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Talley |pêşnav=Lynne D. |tarîx=2015-10-02 |sernav=Closure of the Global Overturning Circulation Through the Indian, Pacific, and Southern Oceans: Schematics and Transports |url=https://tos.org/oceanography/article/closure-of-the-global-overturning-circulation-through-the-indian-pacific-an |kovar=Oceanography |cild=26 |hejmar=1 |rr=80–97 |doi=10.5670/oceanog.2013.07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Morrison |pêşnav=Adele K. |paşnav2=Frölicher |pêşnav2=Thomas L. |paşnav3=Sarmiento |pêşnav3=Jorge L. |tarîx=2015-01-01 |sernav=Upwelling in the Southern Ocean |url=https://physicstoday.aip.org/features/upwelling-in-the-southern-ocean |kovar=physicstoday.aip.org |ziman=en |cild=68 |hejmar=1 |rr=27–32 |doi=10.1063/PT.3.2654}}&lt;/ref&gt; Piştê derketina ser rûyê avê, hatiye fêmkirin ku av yek ji du rêyan dişopîne. Ava ku nêzîkî Antarktîkayê derdikeve ser rûyê avê, bi ihtimaleke mezin ji ber qeşaya deryayî ya Antarktîkayê sar dibe û dîsa dadikeve girseyên jêrîn a vê gerê. Beşek ji vê avê tevlê AABW dibe, lê beşê mayî yê herika girseya jêrîn di dawiyê de digihîje kûrahiyên Okyanûsa Pasîfîk û Okyanûsa Hindî.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Ava ku li latîtûdên nizm (nêzîktirî ekvatorê) ku qeşa lê tune ye, derdikeve ser rûyê avê, ji ber veguhastina ekmanê (Ekman transport) zêdetir ber bi bakur ve diçe û tevlê girseya jorîn dibe. Ava germ a di girseya jorîn de ji herika vegerê ya ber bi Atlantîka Bakur ve berpirsiyar e  ku ev herik bi piranî li dora peravên Afrîkayê û bi navgîniya arşîpelên Endonezyayê pêk tê. Gava ev av vedigere Atlantîkaya Bakur, sartir û tîrtir dibe, dadikeve binê avê û dîsa tevlê NADWê dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Morrison |pêşnav=Adele K. |paşnav2=Frölicher |pêşnav2=Thomas L. |paşnav3=Sarmiento |pêşnav3=Jorge L. |tarîx=2015-01-01 |sernav=Upwelling in the Southern Ocean |url=https://physicstoday.aip.org/features/upwelling-in-the-southern-ocean |kovar=physicstoday.aip.org |ziman=en |cild=68 |hejmar=1 |rr=27–32 |doi=10.1063/PT.3.2654}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Rola di pergala avhewayê de ==
[[Wêne:Wang 2022 strong AMOC role.png|thumb|Veguhastina germê ji okyanûsê ber bi atmosferê ve (li aliyê çepê) û zêdebûna rêjeya germa li Okyanûsa Atlantîkê (li aliyê rastê) ku dema AMOC bi hêz e, tê dîtin.]]
Deverên rojbendî beşa herî germ a cîhanê ye û ji ber termodînamîkê, ev germahî ber bi cemseran ve diçe. Piraniya vê germahîyê bi gerandina atmosferê ve tê veguhastin lê herikînên okyanûsê ya germ û rûberî roleke girîng dilîzin. Germahî ji rojbendê ber bi bakur an jî başûr ve diçe; Okyanûsa Atlantîk tekane okyanûs e ku herikîna germahîyê ber bi bakur ve ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Chapter 6.1 Ocean heat transport |paşnav=L. Bryden |pêşnav=Harry |weşanger=Elsevier |tarîx=2001 |rr=455–474 |isbn=978-0-12-641351-9 |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0074614201801340 |paşnav2=Imawaki |pêşnav2=Shiro |doi=10.1016/S0074-6142(01)80134-0}}&lt;/ref&gt; Beşeke mezin a veguhastina germê li Okyanûsa Atlantîkê ji aliyê &quot;Gulf Stream&quot;ê pêk tê ku ev herikeke rûyî ye ku ava germ ji herêma Karîbê ber bi bakur ve dibe. Her çend tevahiya herika Gulf Streamê tenê ji aliyê bayê ve were pêşvebirin jî, beşa wê ya herî bakurî ango Herika Atlantîka Bakur, piraniya germa xwe ji danûstendina termohalîn a di çarçoveya AMOCê de werdigire. Bi vê awayê AMOC heta ji %25ê tevahiya germê ber bi nîvkada bakur ve vediguhêze û di avhewaya derdora bakurê rojavayê Ewropayê de roleke girîng dilîze.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Is Oceanic Heat Transport Significant in the Climate System? |paşnav=Rhines |pêşnav=Peter |weşanger=Springer Netherlands |tarîx=2008 |rr=87–109 |isbn=978-1-4020-6773-0 |cih=Dordrecht |ziman=en |paşnavê-edîtor=Dickson |pêşnavê-edîtor=Robert R. |url=http://link.springer.com/10.1007/978-1-4020-6774-7_5 |paşnav2=Häkkinen |pêşnav2=Sirpa |paşnav3=Josey |pêşnav3=Simon A. |paşnavê-edîtor2=Meincke |pêşnavê-edîtor2=Jens |paşnavê-edîtor3=Rhines |pêşnavê-edîtor3=Peter |doi=10.1007/978-1-4020-6774-7_5}}&lt;/ref&gt;

Ji ber ku şêwazên atmosferî jî di veguhastina germê de roleke mezin dileyizin ku ev raman dibêje &quot;ger veguhastina germê bi rêya herikên okyanûsê nebûya, dê avhewaya Ewropaya Bakur bi qasê avhewaya Amerîkaya Bakur a bakur sar bûya&quot; (ango heta 15–20 °C sartir) ku bi giştî wekê ramaneke şaş tê dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Seager |pêşnav=R. |paşnav2=Battisti |pêşnav2=D. S. |paşnav3=Yin |pêşnav3=J. |paşnav4=Gordon |pêşnav4=N. |paşnav5=Naik |pêşnav5=N. |paşnav6=Clement |pêşnav6=A. C. |paşnav7=Cane |pêşnav7=M. A. |tarîx=2002 |sernav=Is the Gulf Stream responsible for Europe's mild winters? |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1256/qj.01.128 |kovar=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |ziman=en |cild=128 |hejmar=586 |rr=2563–2586 |doi=10.1256/qj.01.128 |issn=1477-870X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Seager |pêşnav=Richard |tarîx=2006 |sernav=The Source of Europe’s Mild Climate |url=http://www.americanscientist.org/issues/feature/2006/4/the-source-of-europes-mild-climate |kovar=American Scientist |ziman=en |cild=94 |hejmar=4 |rr=334 |doi=10.1511/2006.60.999 |issn=0003-0996}}&lt;/ref&gt; Her çend lêkolîneke modelkirinê pêşniyar kiriye ku hilweşîna AMOCê dikare di nava sedsalekê de bibe sedema sarbûneke mîna Serdema Qeşayê ku berfirehbûna qeşaya deryayê û çêbûna girseyên cemedan jî di nav de ne lê rastbûna van encaman cihê gumanê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=van Westen |pêşnav=René M. |paşnav2=Kliphuis |pêşnav2=Michael |paşnav3=Dijkstra |pêşnav3=Henk A. |tarîx=2024-02-09 |sernav=Physics-based early warning signal shows that AMOC is on tipping course |url=https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adk1189 |kovar=Science Advances |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=10 |hejmar=6 |rr=eadk1189 |doi=10.1126/sciadv.adk1189 |pmc=10857529 |pmid=38335283}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.realclimate.org/index.php/archives/2024/02/new-study-suggests-the-atlantic-overturning-circulation-amoc-is-on-tipping-course/ |sernav=RealClimate: New study suggests the Atlantic overturning circulation AMOC “is on tipping course” |tarîx=2024-02-09 |roja-gihiştinê=2026-11-09 |ziman=en-US |paşnav=Stefan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sciencemediacentre.org/expert-reaction-to-modelling-study-suggesting-atlantic-ocean-circulation-amoc-could-be-on-course-to-collapse/ |sernav=expert reaction to modelling study suggesting Atlantic Ocean circulation (AMOC) could be on course to collapse {{!}} Science Media Centre |roja-gihiştinê=2026-11-09 |ziman=en-GB}}&lt;/ref&gt; Li ser vê yekê lihevkirinek heye ku AMOC, Ewropaya Bakur û Ewropaya Rojava ji ya ku dê di rewşeke din de bûya, germtir dihêle û ev cudahî li gorî herêmê di navbera 4 °C û 10 °C de diguhere. Wek mînak lêkolînên li ser Herika Floridayê (Florida Current) nîşan didin ku Herika Kendavê (Gulf Stream) di navbera salên 1200 û 1850î de, ji ber zêdebûna xwêbûna rûyê avê, bi qasê ji %10 lawaztir bûye û ev yek bi ihtîmaleke mezin bûye sedema wan şert û mercên ku wekê &quot;Serdema Qeşayê ya Biçûk&quot; (Little Ice Age) hatine naskirin.

AMOC bi du awayên sereke Okyanûsa Atlantîkê vediguherîne depoyeke karbona bi bandortir. Ya yekem, tevgera hilkişîna avê, mêjerên mezin ên xurekên pêwîst digihîne avên rûyê okyanûsê; ev yek piştgiriyê dide mezinbûna fîtoplanktonan ku di encamê de hilberîna seretayî ya deryayî û mêjera giştî ya fotosentezê li avên rûyê okyanûsê zêde dike. Ya duyem jî di ava ku ji kûrahiyê derdikeve rûyê avê de, asta karbona heliyayî kêm e; sedem jî ew e ku ev av bi gelemperî 1000 salî ye û rastî zêdebûna {{CO2}} ya ku ji ber çalakiyên mirovan di atmosferê de pêk hatiye, nehatiye. Ev av li gorî avên rûyî yên ku bi karbonê zêdetir têr bûne, mêjerên mezintir karbonê dikişîne nava xwe û dema ku ev av ber bi kûrahiyê ve diçe, rê li ber wê tê girtin ku karbonê dîsa berdide atmosferê. Her çend Okyanûsa Başûr bi awayekî berbiçav mezintirîn depoya karbona okyanûsan be jî, Atlantîka Bakur di nîvkada bakur de depoya karbona herî mezin e.
=== Guherînên ji nişka ve ku di dema Pleystosena dereng de pêk hatiye ===
Ji ber ku gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê (AMOC) bi rêzetêkiliyên di navbera tebeqeyên ava okyanûsa xwedî germahî û şoriya cûda ve girêdayî ye ku ev pergal ne statîk e; berevajî vê, ew rastê guherînên biçûk û periyodîk û her wiha guherînên mezin û demdirêj hatiye ku ev jî encama bandorên derveyî ne. Gelek ji van guherînan di serdema pleîstosena Dereng (ji 126.000 heta 11.700 sal berê) de pêk hatine ku ev serdem, qonaxa dawî ya jeolojîk ê berî serdema heyî an jî holosenê bû. Her wiha ev serdem, serdema qeşaya dawî jî vedigire ku di zimanê rojane de wekê &quot;serdema qeşaya dawî&quot; hatiye naskirin. Di vê serdemê de, di navbera nîvkoşeyên cîhanê de bîstûpênc guherînên guhertinên germa ji nişka ve çêbûne ku ev guherîn wekê bûyerên Dansgaard–Oeschger (bûyerên D-O) hatine binavkirin. Navê wan ji Willi Dansgaard û Hans Oeschger hatiye ku di salên 1980î de bi analîzkirina mînakên qeşayên ji Grînlendayê, vê bûyerê keşif kirine.

Bûyerên D-O bi taybetî bi germbûna bilez a di navbera 8 °C û 15 °C de têne naskirin ku di nava çend dehsalan de li Grînlendayê pêk hatiye. Germbûn li tevahiya herêma Atlantîka Bakur jî çêbûye lê di heman demê de, di van bûyeran de li Okyanûsa Başûr sarbûneke bi heman astê pêk hatiye. Ev rewş bi bihêz bûna AMOCê re hevaheng e ku vê awayê pergala germê ji nîvkoveke dinyayê vediguhezîne nîvkova din a Dinyayê. Germbûna nîvkova bakur bûye sedema helîna qeşayan û wisa dixuyê ku gelek bûyerên D-O bi bûyerên Heinrichê re bi dawî bûne ku di van van bûyeran de, girseyên mezin ên qeşayê ji qeşaya Laurentide ya wê demê qut bûne û ketine nav okyanûsê. Her ku ev girseyên qeşayê di okyanûsê de diheliyan, ava okyanûsê şirîntir (kêmtir şor) bûye û ev yek jî bûye sedema lawazbûna gera avê û rawestana germbûna D-Oyê.

Heya roja îro jî ravekirinek hevbeş tune ye ka çima AMOC ewqas guheriye ku bi taybetî ev guherîn tenê di vê serdema qeşayê de pêk hatiye. Hîpotezên hevpar şêwazên çerxî yên guherîna şorbûna li Atlantîka Bakur an jî çerxek şêwaza bayê ji ber mezinbûn û kêmbûna pelên qeşayê yên herêmê vedihewîne ku têra xwe mezin in ku bandorê li şêwazên bayê bikin. Li gorî lêkolînên ji dawiya salên 2010an ve hatiye pêşniyarkirin ku AMOC di serdemên hebûna qatên berfa berfireh û asta kêm a {{CO2}}yê de, herî zêde ji guhertinan re hesas e ku ev yek jî serdema qeşaya dawî kiriye &quot;demeke herî guncaw&quot; ê ji bo guherînên bi vî rengî. Hatiye pêşniyar kirin ku germbûna nîvkada başûr ji ber ku avên germtir ber bi bakur ve bi rêya gera termohalînê ya giştî belav bûne dê şêwazê bide destpêkirin. Delîlên paleoklîmayê niha ne ewqas bihêz in ku bibêjin ka bûyerên D-O bi guhertinên di AMOCê de dest pê kirine an jî AMOC di bersiva tetikek din de guheriye. Wek mînak hinek lêkolîn pêşniyar dikin ku guhertinên di bergê qeşaya deryayê de bûyerên D-O dane destpêkirin ji ber ku ew ê bandorê li germahiya avê û gerê bi rêya bersiva cemed-albedo bikin.

Bûyerên D-O bi rêza berevajî hatine hejmartin ku hejmarên herî mezin ê ji bo bûyerên herî kevn hatine diyarkirin. Bûyera duyem a ji dawiyê, ango bûyera Dansgaard–Oeschger 1, nêzîkî 14.690 sal berê qewimiye û nîşana derbasbûna ji serdema &quot;Oldest Dryas&quot; (dryasa herî kevn) ji bo serdema navber a Bølling–Allerød e ku ev serdem heta 12.890 salên beriya niha berdewam kiriye. Navê wê ji du cihên li Danîmarkayê hatiye girtin ku tê de fosîlên riwekan hatine dîtin ku ev riwek tenê di serdemeke bi kêmî germ a nîvkada bakur de dikaribûn bijîn. Germbûna mezin a li nîvkada bakur, bi sarbûna li nîvkada başûr re hevseng bû, ji ber vê yekê di germahiya cîhanî de guherîneke berbiçav çênebûye ku ev rewş bi guherînên di AMOCê (Circilana Meridyonel a Atlantîkê) re lihevhatiye. Di heman demê de destpêka vê serdemê bûye sedema bilindbûna asta deryayê ku ev yek ji ber hilweşîna qeşayê pêk hatiye û wekê &quot;Meltwater pulse 1A&quot; (pêla ava heliyayî 1A) hatiye binavkirin.

Qonaxên Bølling û Allerød ên serdema navbera qeşayê bi du sedsalan ji hev cuda bûne ku sarbûna nîvkada bakur, germbûna nîvkada başûr ku wekê Dryasên Kevintir hatine zanîn ji ber ku kulîlka Arktîkê Dryas octopetala li cihê ku daristan di dema navbera qeşayê de mezin bûn serdest bûn. Dema ku germahiyên nîvkada bakur vegeriyan astên nêzîkî qeşayê, dibe ku di nav deh salan de, serdema navbera qeşayê bi destpêkirina serdema Dryasên Ciwan (YD) (12.800-11.700 sal berê) bi dawî bûye. Ev jî ji ber hêdîbûna AMOC a ji nişke be qewimiye ku bi awayekê din dişibe bûyerên Heinrichê ku ji ber nûbûna ji ber windabûna qeşayê ku ji ber qata qeşaya Laurentide çêbûye. Berevajî bûyerên Heinrich ên rastîn, herikînek mezin a ava heliyayî di Çemê Mackenzie re li cihê ku niha Kanada ye hebûye lê cihê ku windabûna girseyî ya qeşayê pêk hatiye pêk nehatiye. Guhertinên mezin di rejîma barînê de, wekê veguheztina herêma hevgirtina întertropîkal ber bi başûr ve, zêdebûna baranê li Amerîkaya Bakur û zuwabûna Amerîkaya Başûr û Ewropayê, çêbûne. Germahiya gerdûnî dîsa di dema Dryasên Ciwan de bi zorê guheriye û germbûna demdirêj, piştê qeşayê piştê ku ew bi dawî bûye, careke din dîsa ji nû ve dest pê kiriye.

== Stabilîte û lawazî ==
[[Wêne:Kim 2022 classic Stommel tipping.png|thumb|Di modelên klasîk ên qutîkî yên stommel de, guherîna krîtîk a AMOCê (AMOC tipping) an ji ber zêdebûneke mezin a qebareya ava şirîn pêk tê ku ev yek gera avê dide rawestandin (B-tipping) – an jî ji ber zêdebûneke biçûktir pêk tê ku di vê rewşê de guherbarbûna xwezayî ya gera avê dibe sedem ku pergal hilweşe (N-tipping). Her ku têketina ava şirîn zêde dibe, îhtîmala pêkhatina N-tippingê jî zêde dibe. Heke ev îhtîmal bigihîje %100î, wê demê B-tipping pêk tê.]]
AMOC heya 34 milyon sal berê tune bû. Di piraniya dîroka Erdê de, gera serûbinî ya li nîvkada bakur li Bakurê Pasîfîkê çêbûye. Dema ku deriyê Arktîkê-Atlantîkê girtî bû, delîlên paleoklîmayê nîşan didin ku guheztina gera serûbinî ji Pasîfîkê ber bi Atlantîkê ve 34 milyon sal berê di veguherîna eosen-olîgosenê de pêk hatiye. Vê girtinê bi bingehîn avahiya gera termohalînê guherandiye ku hinek lêkolîneran pêşniyar kirine ku guherîna avhewayê dibe ku di dawiyê de vê guheztinê berevajî bike û gera Pasîfîkê piştî ku AMOC raweste ji nû ve saz bike. Guherîna avhewayê bi germbûna ava rûyê erdê wekê encamek nehevsengiya enerjiya erdê û bi kêmkirina şorbûna ava rûyê erdê ji ber zêdekirina rêjeyên mezin ên ava nû yê ji helandina qeşayê ku bi piranî ji Grînlendayê û bi zêdebûna barîna li ser Atlantîka Bakur bandoran li AMOC dike. Her du sedem jî dê cûdahiya di navbera tebeqeyên rûyê erdê û kûr de zêde bikin û bi vê awayê bilindbûn û daketina ku gerokê dimeşîne dijwartir dike.

Di salên 1960an de Henry Stommel ku piraniya lêkolînên li ser AMOCê kiriye, bi modela ku paşê wekê modela Stommel Box hatiye zanîn ku fikra Bifurkasyona Stommel daye zanîn ku tê de AMOC dikare di rewşek bi hêz de hebe mîna ku di tevahiya dîroka tomarkirî de heye an jî bi bandor hilweşe rewşek pir qelstir û baş nebe heya ku germbûn û/an jî jinûvekirina zêde ya ku bûye sedema hilweşînê kêm nebe. Germbûn û jinûvekirin dikarin rasterast bibin sedema hilweşînê an jî gera avê qels bikin heya rewşek ku guherînên wê yên asayî dikarin wê ji xala guheztinê derbas bikin. Îhtîmala ku AMOC pergalek du-îstîqrar e ku an &quot;vekirî&quot; an &quot;vemirî&quot; ye û dikare ji nişke ve hilweşe, ji demê ve mijarek nîqaşa zanistî ye.
=== Modelkirina hilweşîna AMOCê ===
[[Wêne:Nobre 2023 AMOC 4X BESM.png|thumb|Di modeleke avhewaya berfireh û asayî de, AMOC bi qasê 500 salan gelekî qels dibe, lê bi temamî hilweşîn çênabe; ev yek heta di senaryoyeke ceribandinê de jî wisa ye ku tê de asta {{CO2}}yê ji nişka ve bi qasê çar caran zêde dibe. Hinek nîgeranî hene ku dibêjin ev cure sîmulasyon zêde bi îstîkrar e.]]
Hinek modelên ku piştê xebata Stommel hatine pêşxistin, pêşniyar dikin ku AMOC dikare di navbera hêza xwe ya temam de û hilweşîna xwe ya temam de, xwediyê yek an çend rewşên aram ên navîn be. Ev rewş zêdtir di &quot;modelên erdê ya bi tevliheviya navîn&quot; (EMICs) de tê dîtin ku modelên ku bala xwe didin ser beşên taybet ên pergala avhewayê (wekê AMOC) û beşên din li ber çavan nagirin ku li şûna ku di &quot;modelên gera giştî&quot; (GCMs) de be; modelên ku ji bo simulasyona tevahiya avhewayê wekê &quot;standarda zêrîn&quot; têne hesibandin lê pir caran neçar dimînin ku hinek têkiliyan hêsan bikin. GCM bi gelemperî nîşan didin ku AMOC xwedî rewşek hevsengiyê ya yekane ye û hilweşîna wê dijwar an ne mumkin e. Lêkolîneran fikarên xwe anîne ziman ku ev berxwedana modelkirî ya li hember hilweşînê tenê ji ber ku simulasyonên GCM meyla wan heye ku qebareyên mezin ên ava şirîn ber bi cemsera bakur ve beralî bikin ku li wir ew êdî bandorê li gerandinê nake lê ev yek di xwezayê de çênabe.

Di sala 2024an de sê lêkolîneran bi yek ji modelên sîstema erdê ya civakî (CIMP) simulasyonek pêk anîne ku tê de hilweşîneke klasîk a AMOC çêbûye ku mîna di modelên tevliheviya navîn de diqewime. Berevajî hinek simulasyonên din, wan model di cih de rûbirûyî astên avên heliyayî yên ne-rastîn nekirine lê bi awayekê gav bi gav mîqdara têketinê zêde kirine. Simulasyona wan, berî ku hilweşîn pêk were, zêdetirî 1700 salan berdewam kiriye; di dawiyê de, ew gihîştine astên avên heliyayî yên ku bi bilindbûna asta deryayê ya bi rêjeya 6 cm di salê de wekhev in ku ev yek nêzîkê 20 car zêdetir ê ji bilindbûna asta deryayê ya 2.9 mm ku di salê de di navbera salên 1993 û 2017an de pêk hatiye û her wiha gelekî zêdetir e ku ji her asteke ku wekê pêkan an maqûl hatiye dîtin. Zanyarên din li hev kirine ku encamên vê lêkolînê bi taybetî di eyarkirina lêkolînên realîsttir de alîkar bin, nemaze gava ku daneyên çavdêriya baştir peyda bibin.

[[Wêne:Van Westen 2024 AMOC collapse graph.jpg|thumb|Di lêkolîneke de, hilweşîna AMOCê di modeleke gera giştî ya temam de, tenê piştî ku model nêzîkê 2000 salan xebitî û qebareyên ava şirîn (bi yekeya Sv) gihîştin astên gelek bilind, pêk tê. Her çend ev şert û merc ne rastîn bin jî, dibe ku model bi awayekê ne rastîn bi rêve biçe; her wiha, bêyî çavdêriyên zêdetir ên ji cîhana rastîn, encamên wê yên temam ne diyar in.]]
Ji ber ku ew gera avê ber bi herikîna ava şirîn a nerastî ya sekan ve dixin, hinek lêkolîn nîşan didin ku pêşbîniyên klasîk ên EMICê ber bi hilweşîna AMOCê ve meyldar in. Di lêkolînekê de, cudahiya di navbera herikîna ava şirîn a sekan û guhêrbar de hilweşîna gera xwînê di EMIC a Bifurkasiyona Stommel a tîpîk de ji 1.000 salan zêdetir dereng xistiye. Lêkolîneran gotin ku ev simulasyon bi ji nû ve avakirina bersiva AMOC a li hember pulsa Meltwater 1A 13.500-14.700 sal berê re lihevhatîtir e û derengketineke bi heman rengê dirêj nîşan dide. Dema  bilindbûna asta deryayê dora 50 m bû, di sala 2022an de ji nû ve avakirineke paleokeanografîk bandorek sinorkirî ji hêza ava şirîn a mezin a kêmbûna qeşaya holosena dawîn a ~11.700-6.000 sal berê dîtiye. Wê pêşniyar kiriye ku piraniya modelan bandorên hêza ava şirîn li ser AMOCê zêde texmîn dikin. Ger AMOC ji ya ku bi gelemperî tê fêmkirin zêdetir bi hêza bayê ve girêdayî be ku bi germbûnê re bi kêmî hindik diguhere, di wî demê de dibe ku ew li hember hilweşînê berxwedêrtir be. Li gorî hinek lêkolîneran, gera hilweşîna Okyanûsa Başûr a (SOOC) kêmtir lêkolînkirî dibe ku ji AMOC zêdetir ji bo hilweşînê xeternak be.

Modelên sîstema Erdê ya hêjayî ya bilind nîşan didin ku hilweşîn ne pêkan e û tenê astên bilind ên germbûnê (≥4 °C) ku heya piştê sala 2100an demek dirêj berdewam bike, ev hilweşîn dikare pêk were. Di heman demê de hinek lêkolînên paleokeanografîk piştgirîya vê ramanê dikin. Hinek lêkolîner din jî ditirsin ku modelên tevlihev pir berbiçav in û pêşbîniyên tevliheviya kêmtir ên ku ber bi hilweşînek zûtir ve nîşan didin rasttir in. Yek ji wan pêşbîniyan pêşniyar dike ku hilweşîna AMOCê dikare li dora sala 2065an çêbibe (ji sala 2057an di tebaxa sala 2025an de hatiye nûvekirin) lê gumana gelek zanyar ji bo vê pêşbîniyê heye. Hinek lêkolîn jî pêşniyar dikin ku gera serûbin a Okyanûsa Başûr dibe ku ji AMOCê zêdetir meyla wê ya hilweşînê hebe. Di cotmeha sala 2024an de 44 zanyarên avhewayê nameyek vekirî weşandine û îdia kirine ku li gorî lêkolînên zanistî yên di çend salên borî de, xetera hilweşîna AMOCê pir kêm hatiye texmînkirin, ew dikare di çend dehsalên pêş de çêbibe, nemaze ji bo welatên nordîkî bandorên wêrankar bi xwe re bîne. Zanyaran bang li welatên nordîkî kirind ku bicîhanîna peymana parîsê misoger bikin ku pêşî li vê hilweşandinê bigirin. Lêkolînek pêş-çapkirinê ya meha çileya sala 2026an ku modela çareseriya bilind bikar tîne nîşan dide ku hilweşîna AMOCê dibe ku ji ya ku ji hêla simulasyonên berê ve hatiye pêşniyar kirin, pirtir bi îhtîmal be û behsa hesasiyeteke bilindtir a ji bo herikîna ava helandî dike ku ji simulasyonên berê hatiye girtin.

== Trend ==
Heta sala 2024an di navbera çavdêriyên ku hêdîbûna gerandinê nîşan didan û modelên avhewayê yên ku gerandina sekan nîşan didan de nakokî hebû. Di meha mijdara sala 2024an de, Nature Geoscience lêkolînek weşandiye ku di vê lêkolînê de hewl daye ku pirsgirêkê çareser bike. Zanyaran &quot;modelên okyanûs-derya-qeşa yên girêdayî yên pergala Erdê û pergalên ku destûrê didin gergerînekan&quot; bi kar anîne. Piştre çavdêrî û model pir çêtir li hev hatine. Lêkolînên ji sala 1950an vir ve hêdîbûneke 0,46 sverdrup di dehsalê de dîtine.
=== Çavdêrî ===
Ji sala 2004an ve bi rêya RAPIDê pergaleke amûrên girêdayî ku li cihê xwe, li 26°N a Okyanûsa Atlantîkê hatiye bicihkirin, li vir çavdêriyên rasterast ên li ser hêza AMOCê têne wergirtin. Ji bo ku daneyên çavdêriyê kêrhatî bin, pêwîst e ew di demek dirêj de bêne komkirin. Ji ber vê yekê hinek lêkolîneran hewl dane ku li ser bingeha çavdêriyên di pîvaneke biçûktir de pêşbîniyan bikin; wek mînak, di meha gulana sala 2005an de, lêkolîneke ku ji aliyê Peter Wadhams ve bi rêya amûrên din bin avê de hatibû kirin, di Deryaya Grînlendayê de ku beşeke biçûk a pergala AMOCê ye, diyardeya daketina avê nîşan daye. Di vê pêvajoyê de ku bi navgîniya stûnên avên mezin (avên ku jê re &quot;bacane&quot; ango &quot;chimneys&quot; tê gotin) dihat pîvan, veguhestina avê ber bi kûrahiyê ve di asta kêmtirî çaryeka hêza xwe ya asayî de bû. Di sala 2000an de, lêkolînerên din bal kişandine li ser meylên di &quot;Gera Atlantîka Bakur&quot; (NAG) de ku wekê &quot;Gera Subpolar a Bakur&quot; (SPG) jî hatiye naskirin. Pîvanên ku di sala 2004an de hatine girtin, li gorî pîvanên sala 1992an, di NAGê de kêmbûneke ji %30î nîşan dane ku hinek kesan ev pîvan wekê nîşaneya hilweşîna AMOCê şîrove kirine. Daneyên RAPIDê piştre nîşan dane ku ev rewş tenê anomaliyeke statîstîkî bûye û çavdêriyên salên 2007 û 2008an jî nîşan dane ku NAG dîsa baş bûye. Niha tê zanîn ku NAG bi piranî ji beşên din ên AMOCê cuda ye û dikare serbixwe ji AMOCê hilweşe.

Heta sala 2014an daneyên RAPID a pêvajokirî heta dawiya sala 2012an amade bûn ku ev daneyên ha kêmbûneke di gera avê de nîşan didan ku 10 car ji ya ku ji aliyê modelên herî pêşketî yên wê demê ve hatibû pêşbînîkirin, mezintir bû. Di heman demê de nîqaşeke zanistî dest pê kiriye ka ev yek bandoreke bihêz a guherîna avhewayê nîşan dide, an jî guherîneke mezin a di gera avê de ye ku di navbera dehsalan de pêk tê. Daneyên heta sala 2017an nîşan dan ku kêmbûna di salên 2008 û 2009an de bi awayekê neasayî mezin bûye lê gera avê piştê sala 2008an, li gorî dema 2004–2008an, lawaztir bûye.

Di heman demê de AMOC bi şopandina guhertinên di veguhastina germê de tê pîvan ku guhertinên bi herikîna giştî ya herikan ve girêdayî ne. Di salên 2017 û 2019an de, texmînên ku ji çavdêriyên germên satelîtên CERES ên NASAyê û şamandireyên navneteweyî yên Argo hatine bidestxistin, nîşan dane ku veguhastina germê ji germa ku ji aliyê pergala RAPIDê ve dihatin pêşbînîkirin, ji %15–20 kêmtir e. Her wiha ev daneyan herikîneke bi piranî sekan û nîşanên sinorkirî yên guherîna di heyama dehsalan de nîşan dane.

Hêza herika Florîdayê, piştî sererastkirina ji bo guherînên di qada manyetîk a Dinyayê de, di çar dehsalên dawî de wekê herikeke aram hatiye pîvandin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}


[[en:Atlantic meridional overturning circulation]]
[[Kategorî:Okyanûsnasî]]</text>
      <sha1>bct4b8xhdao8ohv81nbvw2kgo28yd74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102780</id>
      <parentid>2102776</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Rola di pergala avhewayê de */</comment>
      <origin>2102780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49929" sha1="gc1xptaz2y9lpct6r3svxnmdgwvor31" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:OCP07 Fig-6.jpg|thumb|Nexşeya topografîk a deryayên Nordîk û hevzênên bin-polar, ligel herikên rûyî (xêzên temam) û herikên kûr (xêzên qut-qut) ku beşek ji gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê pêk tînin. Rengên xêzan germahiyên nêzîkî nîşan didin.]]
'''Gerîdeya veguhêz a merîdyonel a Atlantîkê''' bi kurtasî ya îngilîzî '''AMOC''' (bi îngilîzî: ''Atlantic meridional overturning circulation'') pergala sereke ya herikên [[Okyanûs|okyanûsê]] ye ku li [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîkê]] di xebatê de ye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; Ew pergal pêkhateyeke sereke ya pergala gera okyanûsên [[Dinya (gerstêrk)|Dinyayê]] ye û di pergala avhewaya gerstêrkê de roleke giring tîne cih. AMOC herikînên Okyanûsa Atlantîkê li ser rûyê avê û di kûrahiyên mezin de vedigire ku ev herikîn ji ber guherînên di avhewayê de, germahî û xwêbûna avê de pêk hatine. Ev herikîn nîvê gera termohalîn a cîhanî pêk tînin ku herikîna herikînên mezin ên okyanûsan vedigire û nîvê din jî gera zivirînê ya [[Okyanûsa Başûr]] vedigire.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.aoml.noaa.gov/noaa-scientists-detect-reshaping-of-the-meridional-overturning-circulation-in-southern-ocean/ |sernav=Scientists Detect a Reshaping of the MOC in the Southern Ocean |malper=NOAA's Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory |tarîx=2023-03-29 |roja-gihiştinê=2026-10-19 |ziman=en-US |paşnav=Communications |pêşnav=AOML}}&lt;/ref&gt;

AMOC ji herikîneke ber bi bakur ve ku ji avên germ û şortir di tebeqeyên jorîn ên Okyanûsa Atlantîkê de pêk hatiye û herikîneke vegerê ye ku ber bi başûr ve ji avên sar, ava kêmtir şor û kûr pêk hatiye. Ava germ a ji başûr şortir e, ji ber ku di herêma tropîkal de rêjeya dûkel bûnê bilindtir e. Ev ava germ û şor tebeqeya jorîn a okyanûsê pêk tîne; lê gava ev tebeqe sar dibe, tîrbûna ava şor zêde dibe û dibe sedem ku ev ava şor ber bi kûrahiyê ve binav bibe ku ev yek beşeke giring ê motora sîstema AMOCê ye. Ev beşên herikînê bi rêya herêmên &quot;zivirîna avê&quot; (overturning) li deryayên Nordîk û Okyanûsa Başûr bi hev ve girêdayî ne. Cihên vê zivirînê bi danûstandina xurt a germî, oksîjena heliyayî, karbon û xurekên din ve girêdayî ne ku ev pêvajo ji bo ekosîstemên okyanûsê û rola wê ya wekê enbarê karbonê (carbon sink) pir girîng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Buckley |pêşnav=Martha W. |paşnav2=Marshall |pêşnav2=John |tarîx=2016 |sernav=Observations, inferences, and mechanisms of the Atlantic Meridional Overturning Circulation: A review |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2015RG000493 |kovar=Reviews of Geophysics |ziman=en |cild=54 |hejmar=1 |rr=5–63 |doi=10.1002/2015RG000493 |issn=1944-9208}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lozier |pêşnav=M. S. |paşnav2=Li |pêşnav2=F. |paşnav3=Bacon |pêşnav3=S. |paşnav4=Bahr |pêşnav4=F. |paşnav5=Bower |pêşnav5=A. S. |paşnav6=Cunningham |pêşnav6=S. A. |paşnav7=de Jong |pêşnav7=M. F. |paşnav8=de Steur |pêşnav8=L. |paşnav9=deYoung |pêşnav9=B. |paşnav10=Fischer |pêşnav10=J. |paşnav11=Gary |pêşnav11=S. F. |paşnav12=Greenan |pêşnav12=B. J. W. |paşnav13=Holliday |pêşnav13=N. P. |paşnav14=Houk |pêşnav14=A. |paşnav15=Houpert |pêşnav15=L. |tarîx=2019 |sernav=A sea change in our view of overturning in the subpolar North Atlantic |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aau6592 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=363 |hejmar=6426 |rr=516–521 |doi=10.1126/science.aau6592}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de guhertinên di hêza AMOCê de dikarin bandoran li gelek hêmanên pergala avhewayê bikin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Guherîna avhewayê dibe ku AMOCê bi rêya zêdebûna germahiya okyanûsê û herikîna ava şirîn a zêde ya ku ber ji helandina pelên qeşayên li [[Grînlenda|Grînlendayê]] ku bi berdewamiya sarbûna Atlantîka Bakur ve girêdayî ye, qels bike. Lêkolînên ku ji nû ve avakirina okyanûsografîkan bikar tînin destnîşan dikin ku ji sala 2015an vir ve, AMOC ji berê şoreşa pîşesaziyê qelstir bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Rahmstorf |pêşnav=Stefan |paşnav2=Box |pêşnav2=Jason E. |paşnav3=Feulner |pêşnav3=Georg |paşnav4=Mann |pêşnav4=Michael E. |paşnav5=Robinson |pêşnav5=Alexander |paşnav6=Rutherford |pêşnav6=Scott |paşnav7=Schaffernicht |pêşnav7=Erik J. |tarîx=2015 |sernav=Exceptional twentieth-century slowdown in Atlantic Ocean overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nclimate2554 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=5 |rr=475–480 |doi=10.1038/nclimate2554 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Caesar |pêşnav=L. |paşnav2=McCarthy |pêşnav2=G. D. |paşnav3=Thornalley |pêşnav3=D. J. R. |paşnav4=Cahill |pêşnav4=N. |paşnav5=Rahmstorf |pêşnav5=S. |tarîx=2021 |sernav=Current Atlantic Meridional Overturning Circulation weakest in last millennium |url=https://www.nature.com/articles/s41561-021-00699-z |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=14 |hejmar=3 |rr=118–120 |doi=10.1038/s41561-021-00699-z |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Li ser beşdariyên nisbî yên faktorên cûda nîqaş heye û ne diyar e ku çiqas ji vê qelsbûnê ji ber guherîna avhewayê an guherbariya xwezayî ya gerandinê di nav hezar salan de ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Latif |pêşnav=Mojib |paşnav2=Sun |pêşnav2=Jing |paşnav3=Visbeck |pêşnav3=Martin |paşnav4=Hadi Bordbar |pêşnav4=M. |tarîx=2022 |sernav=Natural variability has dominated Atlantic Meridional Overturning Circulation since 1900 |url=https://www.nature.com/articles/s41558-022-01342-4 |kovar=Nature Climate Change |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=12 |hejmar=5 |rr=455–460 |doi=10.1038/s41558-022-01342-4 |issn=1758-6798}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Kilbourne |pêşnav=K. Halimeda |paşnav2=Wanamaker |pêşnav2=Alan D. |paşnav3=Moffa-Sanchez |pêşnav3=Paola |paşnav4=Reynolds |pêşnav4=David J. |paşnav5=Amrhein |pêşnav5=Daniel E. |paşnav6=Butler |pêşnav6=Paul G. |paşnav7=Gebbie |pêşnav7=Geoffrey |paşnav8=Goes |pêşnav8=Marlos |paşnav9=Jansen |pêşnav9=Malte F. |paşnav10=Little |pêşnav10=Christopher M. |paşnav11=Mette |pêşnav11=Madelyn |paşnav12=Moreno-Chamarro |pêşnav12=Eduardo |paşnav13=Ortega |pêşnav13=Pablo |paşnav14=Otto-Bliesner |pêşnav14=Bette L. |paşnav15=Rossby |pêşnav15=Thomas |tarîx=2022 |sernav=Atlantic circulation change still uncertain |url=https://www.nature.com/articles/s41561-022-00896-4 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=15 |hejmar=3 |rr=165–167 |doi=10.1038/s41561-022-00896-4 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Modelên avhewayê pêşbînî dikin ku AMOC dê di sedsala 21ê de zêdetir qels bibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Summary for Policymakers |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2022 |rr=3–36 |isbn=978-1-009-15796-4 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/ocean-and-cryosphere-in-a-changing-climate/summary-for-policymakers/097A895553D86981DFE6195ADFD3DDA4 |doi=10.1017/9781009157964.001}}&lt;/ref&gt; Ji ber ku ev herêm ji aliyê herika [[Atlantîkaya Bakur]] ve germ dibin, dibe ku ev qelsbûn germahiya hewaya navînî ya li [[Skandînavya]], [[Brîtanyaya Mezin]] û [[Îrlenda (girav)|Îrlendayê]] kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lenton |pêşnav=Timothy M. |paşnav2=Held |pêşnav2=Hermann |paşnav3=Kriegler |pêşnav3=Elmar |paşnav4=Hall |pêşnav4=Jim W. |paşnav5=Lucht |pêşnav5=Wolfgang |paşnav6=Rahmstorf |pêşnav6=Stefan |paşnav7=Schellnhuber |pêşnav7=Hans Joachim |tarîx=2008-02-12 |sernav=Tipping elements in the Earth's climate system |url=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0705414105 |kovar=Proceedings of the National Academy of Sciences |weşanger=Proceedings of the National Academy of Sciences |cild=105 |hejmar=6 |rr=1786–1793 |doi=10.1073/pnas.0705414105 |pmc=2538841 |pmid=18258748}}&lt;/ref&gt; Qelsbûna AMOCê dibe ku bilindbûna asta deryayê li dora Amerîkaya Bakur jî bileztir bike û hilberîna seretayî ya li Atlantîkaya Bakur kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Schmittner |pêşnav=Andreas |tarîx=2005 |sernav=Decline of the marine ecosystem caused by a reduction in the Atlantic overturning circulation |url=https://www.nature.com/articles/nature03476 |kovar=Nature |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=434 |hejmar=7033 |rr=628–633 |doi=10.1038/nature03476 |issn=1476-4687}}&lt;/ref&gt;

Lawazbûna giran a AMOCê dikare bibe sedema hilweşîna gera veguhêzê dibe ku   neguhere û ji ber vê yekê dibe ku bibe yek ji xalên çerxa guhertina dramatîk a di pergala avhewayê de.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Carrington |pêşnav=Damian |paşnav2=editor |pêşnav2=Damian Carrington Environment |tarîx=2026-04-15 |sernav=Critical Atlantic current significantly more likely to collapse than thought |url=https://www.theguardian.com/environment/2026/apr/15/critical-atlantic-current-significantly-more-likely-to-collapse-than-thought |roja-gihiştinê=2026-10-19 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Hatiye texmînkirin ku ev hilweşîn germahiya navînî û rêjeya baran û berfê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi girîngî kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Armstrong McKay |pêşnav=David I. |paşnav2=Staal |pêşnav2=Arie |paşnav3=Abrams |pêşnav3=Jesse F. |paşnav4=Winkelmann |pêşnav4=Ricarda |paşnav5=Sakschewski |pêşnav5=Boris |paşnav6=Loriani |pêşnav6=Sina |paşnav7=Fetzer |pêşnav7=Ingo |paşnav8=Cornell |pêşnav8=Sarah E. |paşnav9=Rockström |pêşnav9=Johan |paşnav10=Lenton |pêşnav10=Timothy M. |tarîx=2022-09-09 |sernav=Exceeding 1.5°C global warming could trigger multiple climate tipping points |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abn7950 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=377 |hejmar=6611 |rr=eabn7950 |doi=10.1126/science.abn7950}}&lt;/ref&gt; Di heman demê de dibe ku pirbûna bûyerên hewayên ekstrem zêde bike û bandorên din ên giran jî hebin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Hansen |pêşnav=James |paşnav2=Sato |pêşnav2=Makiko |paşnav3=Hearty |pêşnav3=Paul |paşnav4=Ruedy |pêşnav4=Reto |paşnav5=Kelley |pêşnav5=Maxwell |paşnav6=Masson-Delmotte |pêşnav6=Valerie |paşnav7=Russell |pêşnav7=Gary |paşnav8=Tselioudis |pêşnav8=George |paşnav9=Cao |pêşnav9=Junji |paşnav10=Rignot |pêşnav10=Eric |paşnav11=Velicogna |pêşnav11=Isabella |paşnav12=Tormey |pêşnav12=Blair |paşnav13=Donovan |pêşnav13=Bailey |paşnav14=Kandiano |pêşnav14=Evgeniya |paşnav15=von Schuckmann |pêşnav15=Karina |tarîx=2016-03-22 |sernav=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2 °C global warming could be dangerous |url=https://acp.copernicus.org/articles/16/3761/2016/ |kovar=Atmospheric Chemistry and Physics |ziman=English |weşanger=Copernicus GmbH |cild=16 |hejmar=6 |rr=3761–3812 |doi=10.5194/acp-16-3761-2016 |issn=1680-7316}}&lt;/ref&gt;
== Awayên giştî ==
[[Wêne:thermohaline_circulation.svg|thumb|AMOC di têkiliya bi gera termohalîn a gerdûnî re]]
Gerandina meridionel a Atlantîkê (AMOC)  pergala sereke ya herikîna Okyanûsa Atlantîkê ye û her wiha beşek ji gerandina termohalîn a gerdûnî ye ku okyanûsên cîhanê bi &quot;kemberek veguhastinê&quot; ya yekane ya danûstandina ava berdewam ve girêdide.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |sernav=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |malper=www.ipcc.ch |roja-gihiştinê=2026-11-01 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Bi gelemperî di demekê de ku tebeqeyên kûr sartir, tîrtir û şortir in ev ava bi kêmanî germ û kêmtir şor li ser rûyê okyanûsê dimîne ku ev rewş wekê tebeqebûna okyanûsê hatiye zanîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yamaguchi |pêşnav=Ryohei |paşnav2=Suga |pêşnav2=Toshio |tarîx=2019 |sernav=Trend and Variability in Global Upper-Ocean Stratification Since the 1960s |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2019JC015439 |kovar=Journal of Geophysical Research: Oceans |ziman=en |cild=124 |hejmar=12 |rr=8933–8948 |doi=10.1029/2019JC015439 |issn=2169-9291}}&lt;/ref&gt; Ava kûr di encama danûstandineke bi tebeqeya tevlîhevkirî ya okyanûsê re, germ dibe û/an jî şoriya xwe winda dike ku di encamê de tîrbûna avê kêm dibe û ber bi rûyê ava okyanûsê ve bilind dibe. Di navbera tebeqeyên okyanûsan de û di navbera beşên Okyanûsa Cîhanê de cudahiyên germahî û xwêbûnê hene ku ev her du faktor bi hev re bûne sedema gera termohalînê.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku Okyanûsa Pasîfîkê ava zêde yên barana ava şirîn werdigire, li gorî okyanûsên din ên cîhanê şorahiya ava Okyanûsa Pasîfîkê kêm e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Craig |pêşnav=Philip M. |paşnav2=Ferreira |pêşnav2=David |paşnav3=Methven |pêşnav3=John |tarîx=2017-01-01 |sernav=The contrast between Atlantic and Pacific surface water fluxes |url=https://tellusjournal.org/articles/10.1080/16000870.2017.1330454 |kovar=Tellus |ziman=en |cild=69 |hejmar=1 |doi=10.1080/16000870.2017.1330454 |issn=3035-9554}}&lt;/ref&gt; Ji ber vê yekê ava rûyê Okyanûsa Pasîfîkê têra xwe şor nîne ku dakeve kûrahiya zêdetirî çend sed metreyan ku ev jî tê vê wateyê ku divê ava kûrahiya okyanûsê ji cihekî din were.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ava okyanûsê li Atlantîkaya Bakur ji ava Pasîfîkê şortir e ku qismek ji ber ku dûkelbûna berfireh a li ser rûyê erdê xwê di nav ava mayî de kom dike û qismeke din jî ji ber ku qeşaya deryaya nêzîkê çerxa Arktîkê xwê di zivistanê de dema ku diqelişe derdixe.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://nsidc.org/learn |sernav=Learn {{!}} National Snow and Ice Data Center |malper=nsidc.org |roja-gihiştinê=2026-11-01}}&lt;/ref&gt; Şilbûna dûkelbûyî ya li Atlantîkê berê ku wekê baran vegere, bi lez ji aliyê gerandina atmosferê ve tê birin. Bayên bazirganî vê şilbûnê li seranserê Amerîkaya Navîn û rojhilatê Pasîfîka Bakur vediguhezînin ku li wir wekê baran dibare.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Chunzai |paşnav2=Zhang |pêşnav2=Liping |paşnav3=Lee |pêşnav3=Sang-Ki |tarîx=2013-02-15 |sernav=Response of Freshwater Flux and Sea Surface Salinity to Variability of the Atlantic Warm Pool |url=http://journals.ametsoc.org/doi/10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |kovar=Journal of Climate |ziman=en |cild=26 |hejmar=4 |rr=1249–1267 |doi=10.1175/JCLI-D-12-00284.1 |issn=0894-8755}}&lt;/ref&gt; Rêzeçiyayên mezin ên wekê Platoya Tîbetî, Çiyayên Kevirî û Andê rê li ber veguhestina şilbûna wekhev vedigerînin Atlantîkê.

Ji ber vê pêvajoyê, ava rûyê Atlantîkê şor dibe û ji ber vê yekê jî tîr dibe ku di dawiyê de ber bi jêr ve diçe û ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) çêdike.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Marshall |pêşnav=John |paşnav2=Speer |pêşnav2=Kevin |tarîx=2012 |sernav=Closure of the meridional overturning circulation through Southern Ocean upwelling |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1391 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=3 |rr=171–180 |doi=10.1038/ngeo1391 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt; Avabûna NADW bi giranî li deryayên Nordîk çêdibe û têkeliyek tevlihev a girseyên avên herêmî yên wekê Ava Serherikîna Tengava Danîmarkayê (DSOW), Ava Serherikîna Îzlenda-Skotlandayê (ISOW) û Ava Serherikîna Deryayên Nordîk vedihewîne.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Yashayaev |pêşnav=Igor |paşnav2=Loder |pêşnav2=John W. |tarîx=2009 |sernav=Enhanced production of Labrador Sea Water in 2008 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2008GL036162 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=36 |hejmar=1 |doi=10.1029/2008GL036162 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Ava Deryaya Labrador jî dibe ku roleke girîng bilîze lê delîlên zêde nîşan didin ku ava li deryayên Labrador û deryayên Irminger bi giranî di nav Gyre ya Atlantîkaya Bakur re digere û bi mayî ya AMOCê re tevliheviyeke hindik heye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Ocean, Cryosphere and Sea Level Change |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2023 |rr=1211–1362 |isbn=978-1-009-15788-9 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |url=https://www.cambridge.org/core/books/climate-change-2021-the-physical-science-basis/ocean-cryosphere-and-sea-level-change/F61263910A16BD9FDE86921E85E1E4D5 |doi=10.1017/9781009157896.011}}&lt;/ref&gt;

NADW (ava kûr a Atlantîkaya Bakur) tebeqeya avê ya herî kûr a Okyanûsa Atlantîkê ye nîne û ava binî ya Antarktîkayê (AABW) di her hewzeke ku ji 4.000 metreyan kûrtir e de ye ku ev av her tim tebeqeya okyanûsê ya herî tîr û herî kûr e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://glossary.ametsoc.org/wiki/antarctic-bottom-water/ |sernav=Antarctic Bottom Water - Glossary of Meteorology |malper=glossary.ametsoc.org |roja-gihiştinê=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; Gava beşên jorîn ên AABWyê ber bi jor ve bilind dibin, ev av tevlî NADWyê dibin û hêza avê zêde dikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Pêkhatina NADWyê her wiha destpêka koma jêrîn a gera avê ye. Tevgera daketina ku dibe sedema pêkhatina NADWyê, bi vî girseyeke wekhev a tevgera bilindbûnê (upwelling) tê hevsengkirin. Li Atlantîkaya rojava, veguhastina ekmanê ku zêdebûna tevlîhevkirina tebeqeyên okyanûsê ye û ji ber çalakiya bayê çêdibe, dibe sedema bilindbûneke bihêz a ava li herêmên Herika Kanaryayê û Herika Benguelayê ku ev herik li peravên bakurê rojava û başûrê rojavayê [[Afrîka|Afrîkayê]] cih digirin. Her çend heta girtina rêya deryayî ya [[Amerîkaya Navîn]] di dawiya serdema Pliyosenê de, rewşeke berevajî hebe jî, li gorî daneyên sala 2014an bilindbûna avê li derdora [[Herika Kanaryayê]] ji ya [[Herika Benguelayê]] pir bihêztir e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Boessenkool |pêşnav=K. P. |paşnav2=Hall |pêşnav2=I. R. |paşnav3=Elderfield |pêşnav3=H. |paşnav4=Yashayaev |pêşnav4=I. |tarîx=2007 |sernav=North Atlantic climate and deep-ocean flow speed changes during the last 230 years |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2007GL030285 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=34 |hejmar=13 |doi=10.1029/2007GL030285 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt; Li Atlantîkaya Rojhilat, bilindbûneke berbiçav a avê tenê di mehên diyar ên salê de pêk tê ku ev sedem jî ev e ku li vê herêmê termoklîna (tebeqeya guherîna germahiyê) kûr heye, ji ber vê yekê rewş li vir zêdetir girêdayî germahiya rûyê deryayê ye, ne ku ji ber çalakiya bayê ye. Her wiha çerxeke bilindbûna ava çendsalî jî heye ku bi çerxa El Niño/La Niña re hevaheng e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Wang |pêşnav=Li-Chiao |paşnav2=Jin |pêşnav2=Fei-Fei |paşnav3=Wu |pêşnav3=Chau-Ron |paşnav4=Hsu |pêşnav4=Huang-Hsiung |tarîx=2017 |sernav=Dynamics of upwelling annual cycle in the equatorial Atlantic Ocean |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2017GL072588 |kovar=Geophysical Research Letters |ziman=en |cild=44 |hejmar=8 |rr=3737–3743 |doi=10.1002/2017GL072588 |issn=1944-8007}}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de, ava kûr a Atlantîkaya Bakur (NADW) ber bi başûr ve diçe û li dawiya başûr a xeta derbasbûna Atlantîkê, nêzîkê ji %80 ji vê avê li Okyanûsa Başûr derdikeve ser rûyê avê ku ev yek avê bi gera zivirî ya Okyanûsa Başûr (SOOC) ve girê dide.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Marshall |pêşnav=John |paşnav2=Speer |pêşnav2=Kevin |tarîx=2012 |sernav=Closure of the meridional overturning circulation through Southern Ocean upwelling |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1391 |kovar=Nature Geoscience |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=5 |hejmar=3 |rr=171–180 |doi=10.1038/ngeo1391 |issn=1752-0908}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Talley |pêşnav=Lynne D. |tarîx=2015-10-02 |sernav=Closure of the Global Overturning Circulation Through the Indian, Pacific, and Southern Oceans: Schematics and Transports |url=https://tos.org/oceanography/article/closure-of-the-global-overturning-circulation-through-the-indian-pacific-an |kovar=Oceanography |cild=26 |hejmar=1 |rr=80–97 |doi=10.5670/oceanog.2013.07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Morrison |pêşnav=Adele K. |paşnav2=Frölicher |pêşnav2=Thomas L. |paşnav3=Sarmiento |pêşnav3=Jorge L. |tarîx=2015-01-01 |sernav=Upwelling in the Southern Ocean |url=https://physicstoday.aip.org/features/upwelling-in-the-southern-ocean |kovar=physicstoday.aip.org |ziman=en |cild=68 |hejmar=1 |rr=27–32 |doi=10.1063/PT.3.2654}}&lt;/ref&gt; Piştê derketina ser rûyê avê, hatiye fêmkirin ku av yek ji du rêyan dişopîne. Ava ku nêzîkî Antarktîkayê derdikeve ser rûyê avê, bi ihtimaleke mezin ji ber qeşaya deryayî ya Antarktîkayê sar dibe û dîsa dadikeve girseyên jêrîn a vê gerê. Beşek ji vê avê tevlê AABW dibe, lê beşê mayî yê herika girseya jêrîn di dawiyê de digihîje kûrahiyên Okyanûsa Pasîfîk û Okyanûsa Hindî.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Broecker |pêşnav=Wallace S. |tarîx=2015-10-02 |sernav=The Great Ocean Conveyor |url=https://tos.org/oceanography/article/the-great-ocean-conveyor |kovar=Oceanography |cild=4 |hejmar=2 |rr=79–89 |doi=10.5670/oceanog.1991.07}}&lt;/ref&gt; Ava ku li latîtûdên nizm (nêzîktirî ekvatorê) ku qeşa lê tune ye, derdikeve ser rûyê avê, ji ber veguhastina ekmanê (Ekman transport) zêdetir ber bi bakur ve diçe û tevlê girseya jorîn dibe. Ava germ a di girseya jorîn de ji herika vegerê ya ber bi Atlantîka Bakur ve berpirsiyar e  ku ev herik bi piranî li dora peravên Afrîkayê û bi navgîniya arşîpelên Endonezyayê pêk tê. Gava ev av vedigere Atlantîkaya Bakur, sartir û tîrtir dibe, dadikeve binê avê û dîsa tevlê NADWê dibe.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Morrison |pêşnav=Adele K. |paşnav2=Frölicher |pêşnav2=Thomas L. |paşnav3=Sarmiento |pêşnav3=Jorge L. |tarîx=2015-01-01 |sernav=Upwelling in the Southern Ocean |url=https://physicstoday.aip.org/features/upwelling-in-the-southern-ocean |kovar=physicstoday.aip.org |ziman=en |cild=68 |hejmar=1 |rr=27–32 |doi=10.1063/PT.3.2654}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Rola di pergala avhewayê de ==
[[Wêne:Wang 2022 strong AMOC role.png|thumb|Veguhastina germê ji okyanûsê ber bi atmosferê ve (li aliyê çepê) û zêdebûna rêjeya germa li Okyanûsa Atlantîkê (li aliyê rastê) ku dema AMOC bi hêz e, tê dîtin.]]
Deverên rojbendî beşa herî germ a cîhanê ye û ji ber termodînamîkê, ev germahî ber bi cemseran ve diçe. Piraniya vê germahîyê bi gerandina atmosferê ve tê veguhastin lê herikînên okyanûsê ya germ û rûberî roleke girîng dilîzin. Germahî ji rojbendê ber bi bakur an jî başûr ve diçe; Okyanûsa Atlantîk tekane okyanûs e ku herikîna germahîyê ber bi bakur ve ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Chapter 6.1 Ocean heat transport |paşnav=L. Bryden |pêşnav=Harry |weşanger=Elsevier |tarîx=2001 |rr=455–474 |isbn=978-0-12-641351-9 |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0074614201801340 |paşnav2=Imawaki |pêşnav2=Shiro |doi=10.1016/S0074-6142(01)80134-0}}&lt;/ref&gt; Beşeke mezin a veguhastina germê li Okyanûsa Atlantîkê ji aliyê &quot;Gulf Stream&quot;ê pêk tê ku ev herikeke rûyî ye ku ava germ ji herêma Karîbê ber bi bakur ve dibe. Her çend tevahiya herika Gulf Streamê tenê ji aliyê bayê ve were pêşvebirin jî, beşa wê ya herî bakurî ango Herika Atlantîka Bakur, piraniya germa xwe ji danûstendina termohalîn a di çarçoveya AMOCê de werdigire. Bi vê awayê AMOC heta ji %25ê tevahiya germê ber bi nîvkada bakur ve vediguhêze û di avhewaya derdora bakurê rojavayê Ewropayê de roleke girîng dilîze.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Is Oceanic Heat Transport Significant in the Climate System? |paşnav=Rhines |pêşnav=Peter |weşanger=Springer Netherlands |tarîx=2008 |rr=87–109 |isbn=978-1-4020-6773-0 |cih=Dordrecht |ziman=en |paşnavê-edîtor=Dickson |pêşnavê-edîtor=Robert R. |url=http://link.springer.com/10.1007/978-1-4020-6774-7_5 |paşnav2=Häkkinen |pêşnav2=Sirpa |paşnav3=Josey |pêşnav3=Simon A. |paşnavê-edîtor2=Meincke |pêşnavê-edîtor2=Jens |paşnavê-edîtor3=Rhines |pêşnavê-edîtor3=Peter |doi=10.1007/978-1-4020-6774-7_5}}&lt;/ref&gt;

Ji ber ku şêwazên atmosferî jî di veguhastina germê de roleke mezin dileyizin ku ev raman dibêje &quot;ger veguhastina germê bi rêya herikên okyanûsê nebûya, dê avhewaya Ewropaya Bakur bi qasê avhewaya Amerîkaya Bakur a bakur sar bûya&quot; (ango heta 15–20 °C sartir) ku bi giştî wekê ramaneke şaş tê dîtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Seager |pêşnav=R. |paşnav2=Battisti |pêşnav2=D. S. |paşnav3=Yin |pêşnav3=J. |paşnav4=Gordon |pêşnav4=N. |paşnav5=Naik |pêşnav5=N. |paşnav6=Clement |pêşnav6=A. C. |paşnav7=Cane |pêşnav7=M. A. |tarîx=2002 |sernav=Is the Gulf Stream responsible for Europe's mild winters? |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1256/qj.01.128 |kovar=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |ziman=en |cild=128 |hejmar=586 |rr=2563–2586 |doi=10.1256/qj.01.128 |issn=1477-870X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Seager |pêşnav=Richard |tarîx=2006 |sernav=The Source of Europe’s Mild Climate |url=http://www.americanscientist.org/issues/feature/2006/4/the-source-of-europes-mild-climate |kovar=American Scientist |ziman=en |cild=94 |hejmar=4 |rr=334 |doi=10.1511/2006.60.999 |issn=0003-0996}}&lt;/ref&gt; Her çend lêkolîneke modelkirinê pêşniyar kiriye ku hilweşîna AMOCê dikare di nava sedsalekê de bibe sedema sarbûneke mîna Serdema Qeşayê ku berfirehbûna qeşaya deryayê û çêbûna girseyên cemedan jî di nav de ne lê rastbûna van encaman cihê gumanê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=van Westen |pêşnav=René M. |paşnav2=Kliphuis |pêşnav2=Michael |paşnav3=Dijkstra |pêşnav3=Henk A. |tarîx=2024-02-09 |sernav=Physics-based early warning signal shows that AMOC is on tipping course |url=https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adk1189 |kovar=Science Advances |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=10 |hejmar=6 |rr=eadk1189 |doi=10.1126/sciadv.adk1189 |pmc=10857529 |pmid=38335283}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.realclimate.org/index.php/archives/2024/02/new-study-suggests-the-atlantic-overturning-circulation-amoc-is-on-tipping-course/ |sernav=RealClimate: New study suggests the Atlantic overturning circulation AMOC “is on tipping course” |tarîx=2024-02-09 |roja-gihiştinê=2026-11-09 |ziman=en-US |paşnav=Stefan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sciencemediacentre.org/expert-reaction-to-modelling-study-suggesting-atlantic-ocean-circulation-amoc-could-be-on-course-to-collapse/ |sernav=expert reaction to modelling study suggesting Atlantic Ocean circulation (AMOC) could be on course to collapse {{!}} Science Media Centre |roja-gihiştinê=2026-11-09 |ziman=en-GB}}&lt;/ref&gt; Li ser vê yekê lihevkirinek heye ku AMOC, Ewropaya Bakur û Ewropaya Rojava ji ya ku dê di rewşeke din de bûya, germtir dihêle û ev cudahî li gorî herêmê di navbera 4 °C û 10 °C de diguhere.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Armstrong McKay |pêşnav=David I. |paşnav2=Staal |pêşnav2=Arie |paşnav3=Abrams |pêşnav3=Jesse F. |paşnav4=Winkelmann |pêşnav4=Ricarda |paşnav5=Sakschewski |pêşnav5=Boris |paşnav6=Loriani |pêşnav6=Sina |paşnav7=Fetzer |pêşnav7=Ingo |paşnav8=Cornell |pêşnav8=Sarah E. |paşnav9=Rockström |pêşnav9=Johan |paşnav10=Lenton |pêşnav10=Timothy M. |tarîx=2022-09-09 |sernav=Exceeding 1.5°C global warming could trigger multiple climate tipping points |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abn7950 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=377 |hejmar=6611 |rr=eabn7950 |doi=10.1126/science.abn7950}}&lt;/ref&gt; Wek mînak lêkolînên li ser Herika Floridayê (Florida Current) nîşan didin ku Herika Kendavê (Gulf Stream) di navbera salên 1200 û 1850î de, ji ber zêdebûna xwêbûna rûyê avê, bi qasê ji %10 lawaztir bûye û ev yek bi ihtîmaleke mezin bûye sedema wan şert û mercên ku wekê &quot;Serdema Qeşayê ya Biçûk&quot; (Little Ice Age) hatine naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Lund |pêşnav=David C. |paşnav2=Lynch-Stieglitz |pêşnav2=Jean |paşnav3=Curry |pêşnav3=William B. |tarîx=2006 |sernav=Gulf Stream density structure and transport during the past millennium |url=https://www.nature.com/articles/nature05277 |kovar=Nature |ziman=en |weşanger=Nature Publishing Group |cild=444 |hejmar=7119 |rr=601–604 |doi=10.1038/nature05277 |issn=1476-4687}}&lt;/ref&gt;

AMOC bi du awayên sereke Okyanûsa Atlantîkê vediguherîne depoyeke karbona bi bandortir. Ya yekem, tevgera hilkişîna avê, mêjerên mezin ên xurekên pêwîst digihîne avên rûyê okyanûsê; ev yek piştgiriyê dide mezinbûna fîtoplanktonan ku di encamê de hilberîna seretayî ya deryayî û mêjera giştî ya fotosentezê li avên rûyê okyanûsê zêde dike. Ya duyem jî di ava ku ji kûrahiyê derdikeve rûyê avê de, asta karbona heliyayî kêm e; sedem jî ew e ku ev av bi gelemperî 1000 salî ye û rastî zêdebûna {{CO2}} ya ku ji ber çalakiyên mirovan di atmosferê de pêk hatiye, nehatiye. Ev av li gorî avên rûyî yên ku bi karbonê zêdetir têr bûne, mêjerên mezintir karbonê dikişîne nava xwe û dema ku ev av ber bi kûrahiyê ve diçe, rê li ber wê tê girtin ku karbonê dîsa berdide atmosferê.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=DeVries |pêşnav=Tim |paşnav2=Primeau |pêşnav2=François |tarîx=2011-12-01 |sernav=Dynamically and Observationally Constrained Estimates of Water-Mass Distributions and Ages in the Global Ocean |url=http://journals.ametsoc.org/doi/10.1175/JPO-D-10-05011.1 |kovar=Journal of Physical Oceanography |ziman=en |cild=41 |hejmar=12 |rr=2381–2401 |doi=10.1175/JPO-D-10-05011.1 |issn=0022-3670}}&lt;/ref&gt; Her çend Okyanûsa Başûr bi awayekî berbiçav mezintirîn depoya karbona okyanûsan be jî, Atlantîka Bakur di nîvkada bakur de depoya karbona herî mezin e.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Long |pêşnav=Matthew C. |paşnav2=Stephens |pêşnav2=Britton B. |paşnav3=McKain |pêşnav3=Kathryn |paşnav4=Sweeney |pêşnav4=Colm |paşnav5=Keeling |pêşnav5=Ralph F. |paşnav6=Kort |pêşnav6=Eric A. |paşnav7=Morgan |pêşnav7=Eric J. |paşnav8=Bent |pêşnav8=Jonathan D. |paşnav9=Chandra |pêşnav9=Naveen |paşnav10=Chevallier |pêşnav10=Frederic |paşnav11=Commane |pêşnav11=Róisín |paşnav12=Daube |pêşnav12=Bruce C. |paşnav13=Krummel |pêşnav13=Paul B. |paşnav14=Loh |pêşnav14=Zoë |paşnav15=Luijkx |pêşnav15=Ingrid T. |tarîx=2021-12-03 |sernav=Strong Southern Ocean carbon uptake evident in airborne observations |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abi4355 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=374 |hejmar=6572 |rr=1275–1280 |doi=10.1126/science.abi4355}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Gruber |pêşnav=Nicolas |paşnav2=Keeling |pêşnav2=Charles D. |paşnav3=Bates |pêşnav3=Nicholas R. |tarîx=2002-12-20 |sernav=Interannual Variability in the North Atlantic Ocean Carbon Sink |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1077077 |kovar=Science |weşanger=American Association for the Advancement of Science |cild=298 |hejmar=5602 |rr=2374–2378 |doi=10.1126/science.1077077}}&lt;/ref&gt;
=== Guherînên ji nişka ve ku di dema Pleystosena dereng de pêk hatiye ===
Ji ber ku gera zivirî ya merîdyonal a Atlantîkê (AMOC) bi rêzetêkiliyên di navbera tebeqeyên ava okyanûsa xwedî germahî û şoriya cûda ve girêdayî ye ku ev pergal ne statîk e; berevajî vê, ew rastê guherînên biçûk û periyodîk û her wiha guherînên mezin û demdirêj hatiye ku ev jî encama bandorên derveyî ne. Gelek ji van guherînan di serdema pleîstosena Dereng (ji 126.000 heta 11.700 sal berê) de pêk hatine ku ev serdem, qonaxa dawî ya jeolojîk ê berî serdema heyî an jî holosenê bû. Her wiha ev serdem, serdema qeşaya dawî jî vedigire ku di zimanê rojane de wekê &quot;serdema qeşaya dawî&quot; hatiye naskirin. Di vê serdemê de, di navbera nîvkoşeyên cîhanê de bîstûpênc guherînên guhertinên germa ji nişka ve çêbûne ku ev guherîn wekê bûyerên Dansgaard–Oeschger (bûyerên D-O) hatine binavkirin. Navê wan ji Willi Dansgaard û Hans Oeschger hatiye ku di salên 1980î de bi analîzkirina mînakên qeşayên ji Grînlendayê, vê bûyerê keşif kirine.

Bûyerên D-O bi taybetî bi germbûna bilez a di navbera 8 °C û 15 °C de têne naskirin ku di nava çend dehsalan de li Grînlendayê pêk hatiye. Germbûn li tevahiya herêma Atlantîka Bakur jî çêbûye lê di heman demê de, di van bûyeran de li Okyanûsa Başûr sarbûneke bi heman astê pêk hatiye. Ev rewş bi bihêz bûna AMOCê re hevaheng e ku vê awayê pergala germê ji nîvkoveke dinyayê vediguhezîne nîvkova din a Dinyayê. Germbûna nîvkova bakur bûye sedema helîna qeşayan û wisa dixuyê ku gelek bûyerên D-O bi bûyerên Heinrichê re bi dawî bûne ku di van van bûyeran de, girseyên mezin ên qeşayê ji qeşaya Laurentide ya wê demê qut bûne û ketine nav okyanûsê. Her ku ev girseyên qeşayê di okyanûsê de diheliyan, ava okyanûsê şirîntir (kêmtir şor) bûye û ev yek jî bûye sedema lawazbûna gera avê û rawestana germbûna D-Oyê.

Heya roja îro jî ravekirinek hevbeş tune ye ka çima AMOC ewqas guheriye ku bi taybetî ev guherîn tenê di vê serdema qeşayê de pêk hatiye. Hîpotezên hevpar şêwazên çerxî yên guherîna şorbûna li Atlantîka Bakur an jî çerxek şêwaza bayê ji ber mezinbûn û kêmbûna pelên qeşayê yên herêmê vedihewîne ku têra xwe mezin in ku bandorê li şêwazên bayê bikin. Li gorî lêkolînên ji dawiya salên 2010an ve hatiye pêşniyarkirin ku AMOC di serdemên hebûna qatên berfa berfireh û asta kêm a {{CO2}}yê de, herî zêde ji guhertinan re hesas e ku ev yek jî serdema qeşaya dawî kiriye &quot;demeke herî guncaw&quot; ê ji bo guherînên bi vî rengî. Hatiye pêşniyar kirin ku germbûna nîvkada başûr ji ber ku avên germtir ber bi bakur ve bi rêya gera termohalînê ya giştî belav bûne dê şêwazê bide destpêkirin. Delîlên paleoklîmayê niha ne ewqas bihêz in ku bibêjin ka bûyerên D-O bi guhertinên di AMOCê de dest pê kirine an jî AMOC di bersiva tetikek din de guheriye. Wek mînak hinek lêkolîn pêşniyar dikin ku guhertinên di bergê qeşaya deryayê de bûyerên D-O dane destpêkirin ji ber ku ew ê bandorê li germahiya avê û gerê bi rêya bersiva cemed-albedo bikin.

Bûyerên D-O bi rêza berevajî hatine hejmartin ku hejmarên herî mezin ê ji bo bûyerên herî kevn hatine diyarkirin. Bûyera duyem a ji dawiyê, ango bûyera Dansgaard–Oeschger 1, nêzîkî 14.690 sal berê qewimiye û nîşana derbasbûna ji serdema &quot;Oldest Dryas&quot; (dryasa herî kevn) ji bo serdema navber a Bølling–Allerød e ku ev serdem heta 12.890 salên beriya niha berdewam kiriye. Navê wê ji du cihên li Danîmarkayê hatiye girtin ku tê de fosîlên riwekan hatine dîtin ku ev riwek tenê di serdemeke bi kêmî germ a nîvkada bakur de dikaribûn bijîn. Germbûna mezin a li nîvkada bakur, bi sarbûna li nîvkada başûr re hevseng bû, ji ber vê yekê di germahiya cîhanî de guherîneke berbiçav çênebûye ku ev rewş bi guherînên di AMOCê (Circilana Meridyonel a Atlantîkê) re lihevhatiye. Di heman demê de destpêka vê serdemê bûye sedema bilindbûna asta deryayê ku ev yek ji ber hilweşîna qeşayê pêk hatiye û wekê &quot;Meltwater pulse 1A&quot; (pêla ava heliyayî 1A) hatiye binavkirin.

Qonaxên Bølling û Allerød ên serdema navbera qeşayê bi du sedsalan ji hev cuda bûne ku sarbûna nîvkada bakur, germbûna nîvkada başûr ku wekê Dryasên Kevintir hatine zanîn ji ber ku kulîlka Arktîkê Dryas octopetala li cihê ku daristan di dema navbera qeşayê de mezin bûn serdest bûn. Dema ku germahiyên nîvkada bakur vegeriyan astên nêzîkî qeşayê, dibe ku di nav deh salan de, serdema navbera qeşayê bi destpêkirina serdema Dryasên Ciwan (YD) (12.800-11.700 sal berê) bi dawî bûye. Ev jî ji ber hêdîbûna AMOC a ji nişke be qewimiye ku bi awayekê din dişibe bûyerên Heinrichê ku ji ber nûbûna ji ber windabûna qeşayê ku ji ber qata qeşaya Laurentide çêbûye. Berevajî bûyerên Heinrich ên rastîn, herikînek mezin a ava heliyayî di Çemê Mackenzie re li cihê ku niha Kanada ye hebûye lê cihê ku windabûna girseyî ya qeşayê pêk hatiye pêk nehatiye. Guhertinên mezin di rejîma barînê de, wekê veguheztina herêma hevgirtina întertropîkal ber bi başûr ve, zêdebûna baranê li Amerîkaya Bakur û zuwabûna Amerîkaya Başûr û Ewropayê, çêbûne. Germahiya gerdûnî dîsa di dema Dryasên Ciwan de bi zorê guheriye û germbûna demdirêj, piştê qeşayê piştê ku ew bi dawî bûye, careke din dîsa ji nû ve dest pê kiriye.

== Stabilîte û lawazî ==
[[Wêne:Kim 2022 classic Stommel tipping.png|thumb|Di modelên klasîk ên qutîkî yên stommel de, guherîna krîtîk a AMOCê (AMOC tipping) an ji ber zêdebûneke mezin a qebareya ava şirîn pêk tê ku ev yek gera avê dide rawestandin (B-tipping) – an jî ji ber zêdebûneke biçûktir pêk tê ku di vê rewşê de guherbarbûna xwezayî ya gera avê dibe sedem ku pergal hilweşe (N-tipping). Her ku têketina ava şirîn zêde dibe, îhtîmala pêkhatina N-tippingê jî zêde dibe. Heke ev îhtîmal bigihîje %100î, wê demê B-tipping pêk tê.]]
AMOC heya 34 milyon sal berê tune bû. Di piraniya dîroka Erdê de, gera serûbinî ya li nîvkada bakur li Bakurê Pasîfîkê çêbûye. Dema ku deriyê Arktîkê-Atlantîkê girtî bû, delîlên paleoklîmayê nîşan didin ku guheztina gera serûbinî ji Pasîfîkê ber bi Atlantîkê ve 34 milyon sal berê di veguherîna eosen-olîgosenê de pêk hatiye. Vê girtinê bi bingehîn avahiya gera termohalînê guherandiye ku hinek lêkolîneran pêşniyar kirine ku guherîna avhewayê dibe ku di dawiyê de vê guheztinê berevajî bike û gera Pasîfîkê piştî ku AMOC raweste ji nû ve saz bike. Guherîna avhewayê bi germbûna ava rûyê erdê wekê encamek nehevsengiya enerjiya erdê û bi kêmkirina şorbûna ava rûyê erdê ji ber zêdekirina rêjeyên mezin ên ava nû yê ji helandina qeşayê ku bi piranî ji Grînlendayê û bi zêdebûna barîna li ser Atlantîka Bakur bandoran li AMOC dike. Her du sedem jî dê cûdahiya di navbera tebeqeyên rûyê erdê û kûr de zêde bikin û bi vê awayê bilindbûn û daketina ku gerokê dimeşîne dijwartir dike.

Di salên 1960an de Henry Stommel ku piraniya lêkolînên li ser AMOCê kiriye, bi modela ku paşê wekê modela Stommel Box hatiye zanîn ku fikra Bifurkasyona Stommel daye zanîn ku tê de AMOC dikare di rewşek bi hêz de hebe mîna ku di tevahiya dîroka tomarkirî de heye an jî bi bandor hilweşe rewşek pir qelstir û baş nebe heya ku germbûn û/an jî jinûvekirina zêde ya ku bûye sedema hilweşînê kêm nebe. Germbûn û jinûvekirin dikarin rasterast bibin sedema hilweşînê an jî gera avê qels bikin heya rewşek ku guherînên wê yên asayî dikarin wê ji xala guheztinê derbas bikin. Îhtîmala ku AMOC pergalek du-îstîqrar e ku an &quot;vekirî&quot; an &quot;vemirî&quot; ye û dikare ji nişke ve hilweşe, ji demê ve mijarek nîqaşa zanistî ye.
=== Modelkirina hilweşîna AMOCê ===
[[Wêne:Nobre 2023 AMOC 4X BESM.png|thumb|Di modeleke avhewaya berfireh û asayî de, AMOC bi qasê 500 salan gelekî qels dibe, lê bi temamî hilweşîn çênabe; ev yek heta di senaryoyeke ceribandinê de jî wisa ye ku tê de asta {{CO2}}yê ji nişka ve bi qasê çar caran zêde dibe. Hinek nîgeranî hene ku dibêjin ev cure sîmulasyon zêde bi îstîkrar e.]]
Hinek modelên ku piştê xebata Stommel hatine pêşxistin, pêşniyar dikin ku AMOC dikare di navbera hêza xwe ya temam de û hilweşîna xwe ya temam de, xwediyê yek an çend rewşên aram ên navîn be. Ev rewş zêdtir di &quot;modelên erdê ya bi tevliheviya navîn&quot; (EMICs) de tê dîtin ku modelên ku bala xwe didin ser beşên taybet ên pergala avhewayê (wekê AMOC) û beşên din li ber çavan nagirin ku li şûna ku di &quot;modelên gera giştî&quot; (GCMs) de be; modelên ku ji bo simulasyona tevahiya avhewayê wekê &quot;standarda zêrîn&quot; têne hesibandin lê pir caran neçar dimînin ku hinek têkiliyan hêsan bikin. GCM bi gelemperî nîşan didin ku AMOC xwedî rewşek hevsengiyê ya yekane ye û hilweşîna wê dijwar an ne mumkin e. Lêkolîneran fikarên xwe anîne ziman ku ev berxwedana modelkirî ya li hember hilweşînê tenê ji ber ku simulasyonên GCM meyla wan heye ku qebareyên mezin ên ava şirîn ber bi cemsera bakur ve beralî bikin ku li wir ew êdî bandorê li gerandinê nake lê ev yek di xwezayê de çênabe.

Di sala 2024an de sê lêkolîneran bi yek ji modelên sîstema erdê ya civakî (CIMP) simulasyonek pêk anîne ku tê de hilweşîneke klasîk a AMOC çêbûye ku mîna di modelên tevliheviya navîn de diqewime. Berevajî hinek simulasyonên din, wan model di cih de rûbirûyî astên avên heliyayî yên ne-rastîn nekirine lê bi awayekê gav bi gav mîqdara têketinê zêde kirine. Simulasyona wan, berî ku hilweşîn pêk were, zêdetirî 1700 salan berdewam kiriye; di dawiyê de, ew gihîştine astên avên heliyayî yên ku bi bilindbûna asta deryayê ya bi rêjeya 6 cm di salê de wekhev in ku ev yek nêzîkê 20 car zêdetir ê ji bilindbûna asta deryayê ya 2.9 mm ku di salê de di navbera salên 1993 û 2017an de pêk hatiye û her wiha gelekî zêdetir e ku ji her asteke ku wekê pêkan an maqûl hatiye dîtin. Zanyarên din li hev kirine ku encamên vê lêkolînê bi taybetî di eyarkirina lêkolînên realîsttir de alîkar bin, nemaze gava ku daneyên çavdêriya baştir peyda bibin.

[[Wêne:Van Westen 2024 AMOC collapse graph.jpg|thumb|Di lêkolîneke de, hilweşîna AMOCê di modeleke gera giştî ya temam de, tenê piştî ku model nêzîkê 2000 salan xebitî û qebareyên ava şirîn (bi yekeya Sv) gihîştin astên gelek bilind, pêk tê. Her çend ev şert û merc ne rastîn bin jî, dibe ku model bi awayekê ne rastîn bi rêve biçe; her wiha, bêyî çavdêriyên zêdetir ên ji cîhana rastîn, encamên wê yên temam ne diyar in.]]
Ji ber ku ew gera avê ber bi herikîna ava şirîn a nerastî ya sekan ve dixin, hinek lêkolîn nîşan didin ku pêşbîniyên klasîk ên EMICê ber bi hilweşîna AMOCê ve meyldar in. Di lêkolînekê de, cudahiya di navbera herikîna ava şirîn a sekan û guhêrbar de hilweşîna gera xwînê di EMIC a Bifurkasiyona Stommel a tîpîk de ji 1.000 salan zêdetir dereng xistiye. Lêkolîneran gotin ku ev simulasyon bi ji nû ve avakirina bersiva AMOC a li hember pulsa Meltwater 1A 13.500-14.700 sal berê re lihevhatîtir e û derengketineke bi heman rengê dirêj nîşan dide. Dema  bilindbûna asta deryayê dora 50 m bû, di sala 2022an de ji nû ve avakirineke paleokeanografîk bandorek sinorkirî ji hêza ava şirîn a mezin a kêmbûna qeşaya holosena dawîn a ~11.700-6.000 sal berê dîtiye. Wê pêşniyar kiriye ku piraniya modelan bandorên hêza ava şirîn li ser AMOCê zêde texmîn dikin. Ger AMOC ji ya ku bi gelemperî tê fêmkirin zêdetir bi hêza bayê ve girêdayî be ku bi germbûnê re bi kêmî hindik diguhere, di wî demê de dibe ku ew li hember hilweşînê berxwedêrtir be. Li gorî hinek lêkolîneran, gera hilweşîna Okyanûsa Başûr a (SOOC) kêmtir lêkolînkirî dibe ku ji AMOC zêdetir ji bo hilweşînê xeternak be.

Modelên sîstema Erdê ya hêjayî ya bilind nîşan didin ku hilweşîn ne pêkan e û tenê astên bilind ên germbûnê (≥4 °C) ku heya piştê sala 2100an demek dirêj berdewam bike, ev hilweşîn dikare pêk were. Di heman demê de hinek lêkolînên paleokeanografîk piştgirîya vê ramanê dikin. Hinek lêkolîner din jî ditirsin ku modelên tevlihev pir berbiçav in û pêşbîniyên tevliheviya kêmtir ên ku ber bi hilweşînek zûtir ve nîşan didin rasttir in. Yek ji wan pêşbîniyan pêşniyar dike ku hilweşîna AMOCê dikare li dora sala 2065an çêbibe (ji sala 2057an di tebaxa sala 2025an de hatiye nûvekirin) lê gumana gelek zanyar ji bo vê pêşbîniyê heye. Hinek lêkolîn jî pêşniyar dikin ku gera serûbin a Okyanûsa Başûr dibe ku ji AMOCê zêdetir meyla wê ya hilweşînê hebe. Di cotmeha sala 2024an de 44 zanyarên avhewayê nameyek vekirî weşandine û îdia kirine ku li gorî lêkolînên zanistî yên di çend salên borî de, xetera hilweşîna AMOCê pir kêm hatiye texmînkirin, ew dikare di çend dehsalên pêş de çêbibe, nemaze ji bo welatên nordîkî bandorên wêrankar bi xwe re bîne. Zanyaran bang li welatên nordîkî kirind ku bicîhanîna peymana parîsê misoger bikin ku pêşî li vê hilweşandinê bigirin. Lêkolînek pêş-çapkirinê ya meha çileya sala 2026an ku modela çareseriya bilind bikar tîne nîşan dide ku hilweşîna AMOCê dibe ku ji ya ku ji hêla simulasyonên berê ve hatiye pêşniyar kirin, pirtir bi îhtîmal be û behsa hesasiyeteke bilindtir a ji bo herikîna ava helandî dike ku ji simulasyonên berê hatiye girtin.

== Trend ==
Heta sala 2024an di navbera çavdêriyên ku hêdîbûna gerandinê nîşan didan û modelên avhewayê yên ku gerandina sekan nîşan didan de nakokî hebû. Di meha mijdara sala 2024an de, Nature Geoscience lêkolînek weşandiye ku di vê lêkolînê de hewl daye ku pirsgirêkê çareser bike. Zanyaran &quot;modelên okyanûs-derya-qeşa yên girêdayî yên pergala Erdê û pergalên ku destûrê didin gergerînekan&quot; bi kar anîne. Piştre çavdêrî û model pir çêtir li hev hatine. Lêkolînên ji sala 1950an vir ve hêdîbûneke 0,46 sverdrup di dehsalê de dîtine.
=== Çavdêrî ===
Ji sala 2004an ve bi rêya RAPIDê pergaleke amûrên girêdayî ku li cihê xwe, li 26°N a Okyanûsa Atlantîkê hatiye bicihkirin, li vir çavdêriyên rasterast ên li ser hêza AMOCê têne wergirtin. Ji bo ku daneyên çavdêriyê kêrhatî bin, pêwîst e ew di demek dirêj de bêne komkirin. Ji ber vê yekê hinek lêkolîneran hewl dane ku li ser bingeha çavdêriyên di pîvaneke biçûktir de pêşbîniyan bikin; wek mînak, di meha gulana sala 2005an de, lêkolîneke ku ji aliyê Peter Wadhams ve bi rêya amûrên din bin avê de hatibû kirin, di Deryaya Grînlendayê de ku beşeke biçûk a pergala AMOCê ye, diyardeya daketina avê nîşan daye. Di vê pêvajoyê de ku bi navgîniya stûnên avên mezin (avên ku jê re &quot;bacane&quot; ango &quot;chimneys&quot; tê gotin) dihat pîvan, veguhestina avê ber bi kûrahiyê ve di asta kêmtirî çaryeka hêza xwe ya asayî de bû. Di sala 2000an de, lêkolînerên din bal kişandine li ser meylên di &quot;Gera Atlantîka Bakur&quot; (NAG) de ku wekê &quot;Gera Subpolar a Bakur&quot; (SPG) jî hatiye naskirin. Pîvanên ku di sala 2004an de hatine girtin, li gorî pîvanên sala 1992an, di NAGê de kêmbûneke ji %30î nîşan dane ku hinek kesan ev pîvan wekê nîşaneya hilweşîna AMOCê şîrove kirine. Daneyên RAPIDê piştre nîşan dane ku ev rewş tenê anomaliyeke statîstîkî bûye û çavdêriyên salên 2007 û 2008an jî nîşan dane ku NAG dîsa baş bûye. Niha tê zanîn ku NAG bi piranî ji beşên din ên AMOCê cuda ye û dikare serbixwe ji AMOCê hilweşe.

Heta sala 2014an daneyên RAPID a pêvajokirî heta dawiya sala 2012an amade bûn ku ev daneyên ha kêmbûneke di gera avê de nîşan didan ku 10 car ji ya ku ji aliyê modelên herî pêşketî yên wê demê ve hatibû pêşbînîkirin, mezintir bû. Di heman demê de nîqaşeke zanistî dest pê kiriye ka ev yek bandoreke bihêz a guherîna avhewayê nîşan dide, an jî guherîneke mezin a di gera avê de ye ku di navbera dehsalan de pêk tê. Daneyên heta sala 2017an nîşan dan ku kêmbûna di salên 2008 û 2009an de bi awayekê neasayî mezin bûye lê gera avê piştê sala 2008an, li gorî dema 2004–2008an, lawaztir bûye.

Di heman demê de AMOC bi şopandina guhertinên di veguhastina germê de tê pîvan ku guhertinên bi herikîna giştî ya herikan ve girêdayî ne. Di salên 2017 û 2019an de, texmînên ku ji çavdêriyên germên satelîtên CERES ên NASAyê û şamandireyên navneteweyî yên Argo hatine bidestxistin, nîşan dane ku veguhastina germê ji germa ku ji aliyê pergala RAPIDê ve dihatin pêşbînîkirin, ji %15–20 kêmtir e. Her wiha ev daneyan herikîneke bi piranî sekan û nîşanên sinorkirî yên guherîna di heyama dehsalan de nîşan dane.

Hêza herika Florîdayê, piştî sererastkirina ji bo guherînên di qada manyetîk a Dinyayê de, di çar dehsalên dawî de wekê herikeke aram hatiye pîvandin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}


[[en:Atlantic meridional overturning circulation]]
[[Kategorî:Okyanûsnasî]]</text>
      <sha1>gc1xptaz2y9lpct6r3svxnmdgwvor31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Bajar û gundên Amûdê</title>
    <ns>10</ns>
    <id>330619</id>
    <revision>
      <id>2102480</id>
      <parentid>2102424</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3392" sha1="1697oxe7fzzeja1g2oxe09wyv3jlp5c" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Amûdêê
|title      = [[Amûdê|Bajar û gundên Amûdê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group1     = Bajar û bajarok
|list1      = [[Amûdê]]

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 =
 |list1  = [[Axir Zeman]] · [[Babxêrê]] · [[Begmezlû]] · [[Bexçe, Amûdê]] · [[Bila Begara]] · [[Bila Şêx Îbrahîm]] · [[Birîva, Amûdê]] · [[Bîra Bazin, Amûdê]] · [[Bîrzirav, Amûdê]] · [[Cewherya]] · [[Cirnikê]] · [[Çamirlo]] · [[Çaxir Bazar]] · [[Çenaqçîkê]] · [[Çetelê]] · [[Çetelê, Amûdê]] · [[Çewdara]] · [[Çolbistan]] · [[Çolmê Gabara]] · [[Çolmê Gebeka]] · [[Çoxreş Şêx Fewaz]] · [[Çoxreş Gabara]] · [[Çûlê]] · [[Dawidyê]] · [[Debûs]] · [[Dimdim, Amûdê]] · [[Dîkê]] · [[Dugirê]] · [[Elî Goran]] · [[Erebkendê]] · [[Ewênîk]] · [[Eyneqird]] · [[Eynelemş]] · [[Ezêm]] · [[Foqanîkê]] · [[Giêt]] · [[Gindor]] · [[Girenîşk]] · [[Girê Êş]] · [[Girê Fêris]] · [[Girê Kuştiya]] · [[Girê Mozan]] · [[Girê Xêlid]] · [[Girdîwan]] · [[Girhesar]] · [[Girkê Deqorya]] · [[Girmeyir]] · [[Girsor]] · [[Gulîca]] · [[Hazdê]] · [[Hecî Nasrê]] · [[Herem Cimo]] · [[Herem Reş]] · [[Heremê Ereba]] · [[Heremê Kerenga]] · [[Hêlanê]] · [[Hisên  Romî]] · [[Hîvdeker]] · [[Itêşanê]] · [[Kerengo]] · [[Kêstek]] · [[Kothê]] · [[Kotiya]] · [[Kurdo]] · [[Marîtê]] · [[Mele Sibat]] · [[Memirlê Qermitlo]] · [[Merkebê]] · [[Miêrîka Hecî Hesen]] · [[Miêrîka Sîno]] · [[Mirîşkê]] · [[Misto Hindî]] · [[Mosîsana]] · [[Naroz]] · [[Nêf]] · [[Olçiya]] · [[Ozimler]] · [[Pepo]] · [[Pitinê]] · [[Qehfika]] · [[Qereqûb]] · [[Qeretepe]] · [[Qerngozê]] · [[Qezembûk]] · [[Qijlê]] · [[Qirê]] · [[Qizalçoxê]] · [[Qizilkendê]] · [[Qoliyê]] · [[Qûç]] · [[Rengo]] · [[Sarincê, Amûdê]] · [[Sebahiyê]] · [[Sêmitkê Ezo]] · [[Sêmitkê Newaf]] · [[Silinder]] · [[Silmên]] · [[Sinciqa Seidûn]] · [[Sinciqa Şêx]] · [[Sinciqa Xelîl]] · [[Sorka]] · [[Soxana Mala Bozê]] · [[Soxana Mala Emo]] · [[Şerîflo]] · [[Şêqnê]] · [[Şêwrê]] · [[Şidî]] · [[Şorik]] · [[Telikê]] · [[Terzî]] · [[Tilcihaş]] · [[Tilerbîd]] · [[Tilerûs]] · [[Tilhebeşê]] · [[Tilkêf]] · [[Tilxenzîr]] · [[Topiz]] · [[Topo]] · [[Torlyasê]] · [[Tûkê]] · [[Werdiyê Xalid]] · [[Xanikê]] · [[Xasê]] · [[Xerezê]] · [[Xezalîkê]] · [[Xirbe]] · [[Xirbê Bistên]] · [[Xirbê Ezê]] · [[Xirbê Feqîra]] · [[Xirbê Hetlo]] · [[Xirbê Hisê]] · [[Xirbê Kejê]] · [[Xirbê Kûçkê]] · [[Xirbê Şeîb]] · [[Xirbê Xedîr]] · [[Xirbê Xezal]] · [[Xirbê Xwê]] · [[Zeynar]] · [[Zilfeqêr]] · [[Zobeyê]] · [[Zobeyê, Amûdê]] 
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrika Hemko|Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==


[[Kategorî:Gundên Amûdê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1697oxe7fzzeja1g2oxe09wyv3jlp5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102487</id>
      <parentid>2102480</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3401" sha1="hzt1tqx4k0jk2xi76uznfheigsqtcrh" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Amûdêê
|title      = [[Amûdê|Bajar û gundên Amûdê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group1     = Bajar û bajarok
|list1      = [[Amûdê]]

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 =
 |list1  = [[Axir Zeman]] · [[Babxêrê]] · [[Begmezlû]] · [[Bexçe, Amûdê]] · [[Bila Begara]] · [[Bila Şêx Îbrahîm]] · [[Birîva, Amûdê]] · [[Bîra Bazin, Amûdê]] · [[Bîrzirav, Amûdê]] · [[Cewherya]] · [[Cirnikê]] · [[Çamirlo]] · [[Çaxir Bazar]] · [[Çenaqçîkê]] · [[Çetelê]] · [[Çetelê, Amûdê]] · [[Çewdara]] · [[Çolbistan]] · [[Çolmê Gabara]] · [[Çolmê Gebeka]] · [[Çoxreş Şêx Fewaz]] · [[Çoxreş Gabara]] · [[Çûlê]] · [[Dawidyê]] · [[Debûs]] · [[Dimdim, Amûdê]] · [[Dîkê]] · [[Dugirê]] · [[Elî Goran]] · [[Erebkendê]] · [[Ewênîk]] · [[Eyneqird]] · [[Eynelemş]] · [[Ezêm]] · [[Foqanîkê]] · [[Giêt]] · [[Gindor]] · [[Girenîşk]] · [[Girê Êş]] · [[Girê Fêris]] · [[Girê Kuştiya]] · [[Girê Mozan]] · [[Girê Xêlid]] · [[Girdîwan]] · [[Girhesar]] · [[Girkê Deqorya]] · [[Girmeyir]] · [[Girsor]] · [[Gulîca]] · [[Hazdê]] · [[Hecî Nasrê]] · [[Herem Cimo]] · [[Herem Reş]] · [[Heremê Ereba]] · [[Heremê Kerenga]] · [[Hêlanê]] · [[Hisên  Romî]] · [[Hîvdeker]] · [[Itêşanê]] · [[Kerengo, Amûdê]] · [[Kêstek]] · [[Kothê]] · [[Kotiya]] · [[Kurdo]] · [[Marîtê]] · [[Mele Sibat]] · [[Memirlê Qermitlo]] · [[Merkebê]] · [[Miêrîka Hecî Hesen]] · [[Miêrîka Sîno]] · [[Mirîşkê]] · [[Misto Hindî]] · [[Mosîsana]] · [[Naroz]] · [[Nêf]] · [[Olçiya]] · [[Ozimler]] · [[Pepo]] · [[Pitinê]] · [[Qehfika]] · [[Qereqûb]] · [[Qeretepe]] · [[Qerngozê]] · [[Qezembûk]] · [[Qijlê]] · [[Qirê]] · [[Qizalçoxê]] · [[Qizilkendê]] · [[Qoliyê]] · [[Qûç]] · [[Rengo]] · [[Sarincê, Amûdê]] · [[Sebahiyê]] · [[Sêmitkê Ezo]] · [[Sêmitkê Newaf]] · [[Silinder]] · [[Silmên]] · [[Sinciqa Seidûn]] · [[Sinciqa Şêx]] · [[Sinciqa Xelîl]] · [[Sorka]] · [[Soxana Mala Bozê]] · [[Soxana Mala Emo]] · [[Şerîflo]] · [[Şêqnê]] · [[Şêwrê]] · [[Şidî]] · [[Şorik]] · [[Telikê]] · [[Terzî]] · [[Tilcihaş]] · [[Tilerbîd]] · [[Tilerûs]] · [[Tilhebeşê]] · [[Tilkêf]] · [[Tilxenzîr]] · [[Topiz]] · [[Topo]] · [[Torlyasê]] · [[Tûkê]] · [[Werdiyê Xalid]] · [[Xanikê]] · [[Xasê]] · [[Xerezê]] · [[Xezalîkê]] · [[Xirbe]] · [[Xirbê Bistên]] · [[Xirbê Ezê]] · [[Xirbê Feqîra]] · [[Xirbê Hetlo]] · [[Xirbê Hisê]] · [[Xirbê Kejê]] · [[Xirbê Kûçkê]] · [[Xirbê Şeîb]] · [[Xirbê Xedîr]] · [[Xirbê Xezal]] · [[Xirbê Xwê]] · [[Zeynar]] · [[Zilfeqêr]] · [[Zobeyê]] · [[Zobeyê, Amûdê]] 
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrika Hemko|Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==


[[Kategorî:Gundên Amûdê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hzt1tqx4k0jk2xi76uznfheigsqtcrh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102488</id>
      <parentid>2102487</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <origin>2102488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3419" sha1="elrst118ffjs523xdaagujbfz50bu3o" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Amûdêê
|title      = [[Amûdê|Bajar û gundên Amûdê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group1     = Bajar û bajarok
|list1      = [[Amûdê]]

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 =
 |list1  = [[Axir Zeman]] · [[Babxêrê]] · [[Begmezlû]] · [[Bexçe, Amûdê]] · [[Bila Begara]] · [[Bila Şêx Îbrahîm]] · [[Birîva, Amûdê]] · [[Bîra Bazin, Amûdê]] · [[Bîrzirav, Amûdê]] · [[Cewherya]] · [[Cirnikê]] · [[Çamirlo]] · [[Çaxir Bazar]] · [[Çenaqçîkê]] · [[Çetelê]] · [[Çetelê, Amûdê]] · [[Çewdara]] · [[Çolbistan]] · [[Çolmê Gabara]] · [[Çolmê Gebeka]] · [[Çoxreş Şêx Fewaz]] · [[Çoxreş Gabara]] · [[Çûlê]] · [[Dawidyê]] · [[Debûs]] · [[Dimdim, Amûdê]] · [[Dîkê]] · [[Dugirê]] · [[Elî Goran]] · [[Erebkendê]] · [[Ewênîk]] · [[Eyneqird]] · [[Eynelemş]] · [[Ezêm]] · [[Foqanîkê]] · [[Giêt]] · [[Gindor]] · [[Girenîşk]] · [[Girê Êş]] · [[Girê Fêris]] · [[Girê Kuştiya]] · [[Girê Mozan]] · [[Girê Xêlid]] · [[Girdîwan]] · [[Girhesar]] · [[Girkê Deqorya]] · [[Girmeyir]] · [[Girsor]] · [[Gulîca]] · [[Hazdê]] · [[Hecî Nasrê]] · [[Herem Cimo]] · [[Herem Reş]] · [[Heremê Ereba]] · [[Heremê Kerenga]] · [[Hesê Osso]] · [[Hêlanê]] · [[Hisên  Romî]] · [[Hîvdeker]] · [[Itêşanê]] · [[Kerengo, Amûdê]] · [[Kêstek]] · [[Kothê]] · [[Kotiya]] · [[Kurdo]] · [[Marîtê]] · [[Mele Sibat]] · [[Memirlê Qermitlo]] · [[Merkebê]] · [[Miêrîka Hecî Hesen]] · [[Miêrîka Sîno]] · [[Mirîşkê]] · [[Misto Hindî]] · [[Mosîsana]] · [[Naroz]] · [[Nêf]] · [[Olçiya]] · [[Ozimler]] · [[Pepo]] · [[Pitinê]] · [[Qehfika]] · [[Qereqûb]] · [[Qeretepe]] · [[Qerngozê]] · [[Qezembûk]] · [[Qijlê]] · [[Qirê]] · [[Qizalçoxê]] · [[Qizilkendê]] · [[Qoliyê]] · [[Qûç]] · [[Rengo]] · [[Sarincê, Amûdê]] · [[Sebahiyê]] · [[Sêmitkê Ezo]] · [[Sêmitkê Newaf]] · [[Silinder]] · [[Silmên]] · [[Sinciqa Seidûn]] · [[Sinciqa Şêx]] · [[Sinciqa Xelîl]] · [[Sorka]] · [[Soxana Mala Bozê]] · [[Soxana Mala Emo]] · [[Şerîflo]] · [[Şêqnê]] · [[Şêwrê]] · [[Şidî]] · [[Şorik]] · [[Telikê]] · [[Terzî]] · [[Tilcihaş]] · [[Tilerbîd]] · [[Tilerûs]] · [[Tilhebeşê]] · [[Tilkêf]] · [[Tilxenzîr]] · [[Topiz]] · [[Topo]] · [[Torlyasê]] · [[Tûkê]] · [[Werdiyê Xalid]] · [[Xanikê]] · [[Xasê]] · [[Xerezê]] · [[Xezalîkê]] · [[Xirbe]] · [[Xirbê Bistên]] · [[Xirbê Ezê]] · [[Xirbê Feqîra]] · [[Xirbê Hetlo]] · [[Xirbê Hisê]] · [[Xirbê Kejê]] · [[Xirbê Kûçkê]] · [[Xirbê Şeîb]] · [[Xirbê Xedîr]] · [[Xirbê Xezal]] · [[Xirbê Xwê]] · [[Zeynar]] · [[Zilfeqêr]] · [[Zobeyê]] · [[Zobeyê, Amûdê]] 
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrika Hemko|Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==


[[Kategorî:Gundên Amûdê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>elrst118ffjs523xdaagujbfz50bu3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102492</id>
      <parentid>2102488</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T13:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghybu</username>
        <id>9854</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3417" sha1="4ycwncwtxe8tfxynkbjtizn4d8v8tav" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Amûdê
|title      = [[Amûdê|Bajar û gundên Amûdê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group1     = Bajar û bajarok
|list1      = [[Amûdê]]

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 =
 |list1  = [[Axir Zeman]] · [[Babxêrê]] · [[Begmezlû]] · [[Bexçe, Amûdê]] · [[Bila Begara]] · [[Bila Şêx Îbrahîm]] · [[Birîva, Amûdê]] · [[Bîra Bazin, Amûdê]] · [[Bîrzirav, Amûdê]] · [[Cewherya]] · [[Cirnikê]] · [[Çamirlo]] · [[Çaxir Bazar]] · [[Çenaqçîkê]] · [[Çetelê]] · [[Çetelê, Amûdê]] · [[Çewdara]] · [[Çolbistan]] · [[Çolmê Gabara]] · [[Çolmê Gebeka]] · [[Çoxreş Şêx Fewaz]] · [[Çoxreş Gabara]] · [[Çûlê]] · [[Dawidyê]] · [[Debûs]] · [[Dimdim, Amûdê]] · [[Dîkê]] · [[Dugirê]] · [[Elî Goran]] · [[Erebkendê]] · [[Ewênîk]] · [[Eyneqird]] · [[Eynelemş]] · [[Ezêm]] · [[Foqanîkê]] · [[Giêt]] · [[Gindor]] · [[Girenîşk]] · [[Girê Êş]] · [[Girê Fêris]] · [[Girê Kuştiya]] · [[Girê Mozan]] · [[Girê Xêlid]] · [[Girdîwan]] · [[Girhesar]] · [[Girkê Deqorya]] · [[Girmeyir]] · [[Girsor]] · [[Gulîca]] · [[Hazdê]] · [[Hecî Nasrê]] · [[Herem Cimo]] · [[Herem Reş]] · [[Heremê Ereba]] · [[Heremê Kerenga]] · [[Hesê Osso]] · [[Hêlanê]] · [[Hisên  Romî]] · [[Hîvdeker]] · [[Itêşanê]] · [[Kerengo, Amûdê]] · [[Kêstek]] · [[Kothê]] · [[Kotiya]] · [[Kurdo]] · [[Marîtê]] · [[Mele Sibat]] · [[Memirlê Qermitlo]] · [[Merkebê]] · [[Miêrîka Hecî Hesen]] · [[Miêrîka Sîno]] · [[Mirîşkê]] · [[Misto Hindî]] · [[Mosîsana]] · [[Naroz]] · [[Nêf]] · [[Olçiya]] · [[Ozimler]] · [[Pepo]] · [[Pitinê]] · [[Qehfika]] · [[Qereqûb]] · [[Qeretepe]] · [[Qerngozê]] · [[Qezembûk]] · [[Qijlê]] · [[Qirê]] · [[Qizalçoxê]] · [[Qizilkendê]] · [[Qoliyê]] · [[Qûç]] · [[Rengo]] · [[Sarincê, Amûdê]] · [[Sebahiyê]] · [[Sêmitkê Ezo]] · [[Sêmitkê Newaf]] · [[Silinder]] · [[Silmên]] · [[Sinciqa Seidûn]] · [[Sinciqa Şêx]] · [[Sinciqa Xelîl]] · [[Sorka]] · [[Soxana Mala Bozê]] · [[Soxana Mala Emo]] · [[Şerîflo]] · [[Şêqnê]] · [[Şêwrê]] · [[Şidî]] · [[Şorik]] · [[Telikê]] · [[Terzî]] · [[Tilcihaş]] · [[Tilerbîd]] · [[Tilerûs]] · [[Tilhebeşê]] · [[Tilkêf]] · [[Tilxenzîr]] · [[Topiz]] · [[Topo]] · [[Torlyasê]] · [[Tûkê]] · [[Werdiyê Xalid]] · [[Xanikê]] · [[Xasê]] · [[Xerezê]] · [[Xezalîkê]] · [[Xirbe]] · [[Xirbê Bistên]] · [[Xirbê Ezê]] · [[Xirbê Feqîra]] · [[Xirbê Hetlo]] · [[Xirbê Hisê]] · [[Xirbê Kejê]] · [[Xirbê Kûçkê]] · [[Xirbê Şeîb]] · [[Xirbê Xedîr]] · [[Xirbê Xezal]] · [[Xirbê Xwê]] · [[Zeynar]] · [[Zilfeqêr]] · [[Zobeyê]] · [[Zobeyê, Amûdê]] 
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrika Hemko|Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==


[[Kategorî:Gundên Amûdê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ycwncwtxe8tfxynkbjtizn4d8v8tav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102508</id>
      <parentid>2102492</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3462" sha1="nyu4142rr76s95fl6iday7cszt4r4ap" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Amûdê
|title      = [[Amûdê|Bajar û gundên Amûdê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group1     = Bajar û bajarok
|list1      = [[Amûdê]]

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 =
 |list1  = [[Axir Zeman]] · [[Babxêrê]] · [[Begmezlû]] · [[Bexçe, Amûdê]] · [[Bila Begara]] · [[Bila Şêx Îbrahîm]] · [[Birîva, Amûdê]] · [[Bîra Bazin, Amûdê]] · [[Bîrzirav, Amûdê]] · [[Cewherya]] · [[Cirnikê]] · [[Çamirlo]] · [[Çaxir Bazar]] · [[Çenaqçîkê]] · [[Çetelê]] · [[Çetelê, Amûdê]] · [[Çewdara]] · [[Çolbistan]] · [[Çolmê Gabara]] · [[Çolmê Gebeka]] · [[Çoxreş Şêx Fewaz]] · [[Çoxreş Gabara]] · [[Çûlê]] · [[Dawidyê]] · [[Debûs]] · [[Dimdim, Amûdê]] · [[Dîkê]] · [[Dugirê]] · [[Elî Goran]] · [[Erebkendê]] · [[Ewênîk]] · [[Eyneqird]] · [[Eynelemş]] · [[Ezêm]] · [[Foqanîkê]] · [[Giêt]] · [[Gindor]] · [[Girenîşk]] · [[Girê Êş]] · [[Girê Fêris]] · [[Girê Kuştiya]] · [[Girê Mozan]] · [[Girê Xêlid]] · [[Girdîwan]] · [[Girhesar]] · [[Girkê Deqorya]] · [[Girmeyir]] · [[Girsor]] · [[Gulîca]] · [[Hazdê]] · [[Hecî Nasrê]] · [[Herem Cimo]] · [[Herem Reş]] · [[Heremê Ereba]] · [[Heremê Kerenga]] · [[Hesê Osso]] · [[Hêlanê]] · [[Hisên  Romî]] · [[Hîvdeker]] · [[Itêşanê]] · [[Kerengo, Amûdê]] · [[Kêstek]] · [[Kothê]] · [[Kotiya]] · [[Kurdo]] · [[Marîtê]] · [[Mele Sibat]] · [[Memirlê Qermitlo]] · [[Merkebê]] · [[Miêrîka Hecî Hesen]] · [[Miêrîka Sîno]] · [[Mirîşkê]] · [[Misto Hindî]] · [[Mosîsana]] · [[Naroz]] · [[Nêf]] · [[Olçiya]] · [[Ozimler]] · [[Pepo]] · [[Pitinê]] · [[Qehfika]] · [[Qereqûb]] · [[Qeretepe]] · [[Qerngozê]] · [[Qezembûk]] · [[Qijlê]] · [[Qirê]] · [[Qizalçoxê]] · [[Qizilkendê]] · [[Qoliyê]] · [[Qûç]] · [[Rengo]] · [[Sarincê, Amûdê]] · [[Sebahiyê]] · [[Sêmitkê Ezo]] · [[Sêmitkê Newaf]] · [[Silinder]] · [[Silmên]] · [[Sinciqa Seidûn]] · [[Sinciqa Şêx]] · [[Sinciqa Xelîl]] · [[Sorka]] · [[Soxana Mala Bozê]] · [[Soxana Mala Emo]] · [[Şerîflo]] · [[Şêqnê]] · [[Şêwrê]] · [[Şidî]] · [[Şorik]] · [[Telikê]] · [[Terzî]] · [[Tilcihaş]] · [[Tilerbîd]] · [[Tilerûs]] · [[Tilhebeşê]] · [[Tilkêf]] · [[Tilxenzîr]] · [[Topiz]] · [[Topo]] · [[Torlyasê]] · [[Tûkê]] · [[Werdiyê Xalid]] · [[Xanikê]] · [[Xasê]] · [[Xerezê]] · [[Xezalîkê]] · [[Xirbe]] · [[Xirbê Bistên]] · [[Xirbê Ezê]] · [[Xirbê Feqîra]] · [[Xirbê Hetlo]] · [[Xirbê Hisê]] · [[Xirbê Kejê]] · [[Xirbê Kûçkê]] · [[Xirbê Şeîb]] · [[Xirbê Xedîr]] · [[Xirbê Xezal]] · [[Xirbê Xwê]] · [[Zeynar]] · [[Zilfeqêr]] · [[Zobeyê]] · [[Zobeyê, Amûdê]] 
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrika Hemko|Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==
* https://www.youtube.com/watch?v=6KTl_WnFiNU

[[Kategorî:Gundên Amûdê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nyu4142rr76s95fl6iday7cszt4r4ap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102520</id>
      <parentid>2102508</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T15:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3462" sha1="jxyj74qnp4enaz9oc7eekkchekmh0vg" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Amûdê
|title      = [[Amûdê|Bajar û gundên Amûdê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group1     = Bajar û bajarok
|list1      = [[Amûdê]]

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 =
 |list1  = [[Axir Zeman]] · [[Babxêrê]] · [[Begmezlû]] · [[Bexçe, Amûdê]] · [[Bila Begara]] · [[Bila Şêx Îbrahîm]] · [[Birîva, Amûdê]] · [[Bîra Bazin, Amûdê]] · [[Bîrzirav, Amûdê]] · [[Cewherya]] · [[Cirnikê]] · [[Çamirlo]] · [[Çaxir Bazar]] · [[Çenaqçîkê]] · [[Çetelê]] · [[Çetelê, Amûdê]] · [[Çewdara]] · [[Çolbistan]] · [[Çolmê Gabara]] · [[Çolmê Gebeka]] · [[Çoxreş Şêx Fewaz]] · [[Çoxreş Gabara]] · [[Çûlê]] · [[Dawidyê]] · [[Debûs]] · [[Dimdim, Amûdê]] · [[Dîkê]] · [[Dugirê]] · [[Elî Goran]] · [[Erebkendê]] · [[Ewênîk]] · [[Eyneqird]] · [[Eynelemş]] · [[Ezêm]] · [[Foqanîkê]] · [[Giêt]] · [[Gindor]] · [[Girenîşk]] · [[Girê Êş]] · [[Girê Fêris]] · [[Girê Kuştiya]] · [[Girê Mozan]] · [[Girê Xêlid]] · [[Girdîwan]] · [[Girhesar]] · [[Girkê Deqorya]] · [[Girmeyir]] · [[Girsor]] · [[Gulîca]] · [[Hazdê]] · [[Hecî Nasrê]] · [[Herem Cimo]] · [[Herem Reş]] · [[Heremê Ereba]] · [[Heremê Kerenga]] · [[Hesê Osso]] · [[Hêlanê]] · [[Hisên  Romî]] · [[Hîvdeker]] · [[Itêşanê]] · [[Kerengo, Amûdê]] · [[Kêstek]] · [[Kothê]] · [[Kotiya]] · [[Kurdo]] · [[Marîtê]] · [[Mele Sibat]] · [[Memirlê Qermitlo]] · [[Merkebê]] · [[Miêrîka Hecî Hesen]] · [[Miêrîka Sîno]] · [[Mirîşkê]] · [[Misto Hindî]] · [[Mosîsana]] · [[Naroz]] · [[Nêf]] · [[Olçiya]] · [[Ozimler]] · [[Pepo]] · [[Pitinê]] · [[Qehfika]] · [[Qereqûb]] · [[Qeretepe]] · [[Qerngozê]] · [[Qezembûk]] · [[Qijlê]] · [[Qirê]] · [[Qizalçoxê]] · [[Qizilkendê]] · [[Qoliyê]] · [[Qûç]] · [[Rengo]] · [[Sarincê, Amûdê]] · [[Sebahiyê]] · [[Sêmitkê Ezo]] · [[Sêmitkê Newaf]] · [[Silinder]] · [[Silmên]] · [[Sinceqa Seidûn]] · [[Sinceqa Şêx]] · [[Sinceqa Xelîl]] · [[Sorka]] · [[Soxana Mala Bozê]] · [[Soxana Mala Emo]] · [[Şerîflo]] · [[Şêqnê]] · [[Şêwrê]] · [[Şidî]] · [[Şorik]] · [[Telikê]] · [[Terzî]] · [[Tilcihaş]] · [[Tilerbîd]] · [[Tilerûs]] · [[Tilhebeşê]] · [[Tilkêf]] · [[Tilxenzîr]] · [[Topiz]] · [[Topo]] · [[Torlyasê]] · [[Tûkê]] · [[Werdiyê Xalid]] · [[Xanikê]] · [[Xasê]] · [[Xerezê]] · [[Xezalîkê]] · [[Xirbe]] · [[Xirbê Bistên]] · [[Xirbê Ezê]] · [[Xirbê Feqîra]] · [[Xirbê Hetlo]] · [[Xirbê Hisê]] · [[Xirbê Kejê]] · [[Xirbê Kûçkê]] · [[Xirbê Şeîb]] · [[Xirbê Xedîr]] · [[Xirbê Xezal]] · [[Xirbê Xwê]] · [[Zeynar]] · [[Zilfeqêr]] · [[Zobeyê]] · [[Zobeyê, Amûdê]] 
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrika Hemko|Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==
* https://www.youtube.com/watch?v=6KTl_WnFiNU

[[Kategorî:Gundên Amûdê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jxyj74qnp4enaz9oc7eekkchekmh0vg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102532</id>
      <parentid>2102520</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="gh6q7it4x8ri8j0wo4o5kqpma0qn0nl" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Amûdê
|title      = [[Amûdê|Bajar û gundên Amûdê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group1     = Bajar û bajarok
|list1      = [[Amûdê]]

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 =
 |list1  = [[Axir Zeman]] · [[Babxêrê]] · [[Begmezlû]] · [[Bexçe, Amûdê]] · [[Bila Begara]] · [[Bila Şêx Îbrahîm]] · [[Birîva, Amûdê]] · [[Bîra Bazin, Amûdê]] · [[Bîrzirav, Amûdê]] · [[Cewherya]] · [[Cirnikê]] · [[Çamirlo]] · [[Çaxir Bazar]] · [[Çenaqçîkê]] · [[Çetelê]] · [[Çetelê, Amûdê]] · [[Çewdara]] · [[Çolbistan]] · [[Çolmê Gabara]] · [[Çolmê Gebeka]] · [[Çoxreş Şêx Fewaz]] · [[Çoxreş Gabara]] · [[Çûlê]] · [[Dawidyê]] · [[Debûs]] · [[Dimdim, Amûdê]] · [[Dîkê, Amûdê]] · [[Dugirê]] · [[Elî Goran]] · [[Erebkendê]] · [[Ewênîk]] · [[Eyneqird]] · [[Eynelemş]] · [[Ezêm]] · [[Foqanîkê]] · [[Giêt]] · [[Gindor]] · [[Girenîşk]] · [[Girê Êş]] · [[Girê Fêris]] · [[Girê Kuştiya]] · [[Girê Mozan]] · [[Girê Xêlid]] · [[Girdîwan]] · [[Girhesar]] · [[Girkê Deqorya]] · [[Girmeyir]] · [[Girsor]] · [[Gulîca]] · [[Hazdê]] · [[Hecî Nasrê]] · [[Herem Cimo]] · [[Herem Reş]] · [[Heremê Ereba]] · [[Heremê Kerenga]] · [[Hesê Osso]] · [[Hêlanê]] · [[Hisên  Romî]] · [[Hîvdeker]] · [[Itêşanê]] · [[Kerengo, Amûdê]] · [[Kêstek]] · [[Kothê]] · [[Kotiya]] · [[Kurdo]] · [[Marîtê]] · [[Mele Sibat]] · [[Memirlê Qermitlo]] · [[Merkebê]] · [[Miêrîka Hecî Hesen]] · [[Miêrîka Sîno]] · [[Mirîşkê]] · [[Misto Hindî]] · [[Mosîsana]] · [[Naroz]] · [[Nêf]] · [[Olçiya]] · [[Ozimler]] · [[Pepo]] · [[Pitinê]] · [[Qehfika]] · [[Qereqûb]] · [[Qeretepe]] · [[Qerngozê]] · [[Qezembûk]] · [[Qijlê]] · [[Qirê]] · [[Qizalçoxê]] · [[Qizilkendê]] · [[Qoliyê]] · [[Qûç]] · [[Rengo]] · [[Sarincê, Amûdê]] · [[Sebahiyê]] · [[Sêmitkê Ezo]] · [[Sêmitkê Newaf]] · [[Silinder]] · [[Silmên]] · [[Sinceqa Seidûn]] · [[Sinceqa Şêx]] · [[Sinceqa Xelîl]] · [[Sorka]] · [[Soxana Mala Bozê]] · [[Soxana Mala Emo]] · [[Şerîflo]] · [[Şêqnê]] · [[Şêwrê]] · [[Şidî]] · [[Şorik]] · [[Telikê]] · [[Terzî]] · [[Tilcihaş]] · [[Tilerbîd]] · [[Tilerûs]] · [[Tilhebeşê]] · [[Tilkêf]] · [[Tilxenzîr]] · [[Topiz]] · [[Topo]] · [[Torlyasê]] · [[Tûkê]] · [[Werdiyê Xalid]] · [[Xanikê]] · [[Xasê]] · [[Xerezê]] · [[Xezalîkê]] · [[Xirbe]] · [[Xirbê Bistên]] · [[Xirbê Ezê]] · [[Xirbê Feqîra]] · [[Xirbê Hetlo]] · [[Xirbê Hisê]] · [[Xirbê Kejê]] · [[Xirbê Kûçkê]] · [[Xirbê Şeîb]] · [[Xirbê Xedîr]] · [[Xirbê Xezal]] · [[Xirbê Xwê]] · [[Zeynar]] · [[Zilfeqêr]] · [[Zobeyê]] · [[Zobeyê, Amûdê]] 
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrika Hemko|Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==
* https://www.youtube.com/watch?v=6KTl_WnFiNU

[[Kategorî:Gundên Amûdê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gh6q7it4x8ri8j0wo4o5kqpma0qn0nl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102545</id>
      <parentid>2102532</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3480" sha1="t2xlvim56mhml5c1o6we3udx03elo3s" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Amûdê
|title      = [[Amûdê|Bajar û gundên Amûdê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group1     = Bajar û bajarok
|list1      = [[Amûdê]]

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 =
 |list1  = [[Axir Zeman]] · [[Babxêrê]] · [[Begmezlû]] · [[Bexçe, Amûdê]] · [[Bila Begara]] · [[Bila Şêx Îbrahîm]] · [[Birîva, Amûdê]] · [[Bîra Bazin, Amûdê]] · [[Bîrzirav, Amûdê]] · [[Cewherya]] · [[Cirnikê]] · [[Çamirlo]] · [[Çaxir Bazar]] · [[Çenaqçîkê]] · [[Çetelê]] · [[Çetelê, Amûdê]] · [[Çewdara]] · [[Çolbistan]] · [[Çolmê Gabara]] · [[Çolmê Gebeka]] · [[Çoxreş Şêx Fewaz]] · [[Çoxreş Gabara]] · [[Çûlê]] · [[Dawidyê]] · [[Debûs]] · [[Dimdim, Amûdê]] · [[Dîkê, Amûdê]] · [[Dugirê]] · [[Elî Goran, Amûdê]] · [[Erebkendê]] · [[Ewênîk]] · [[Eyneqird]] · [[Eynelemş]] · [[Ezêm]] · [[Foqanîkê]] · [[Giêt]] · [[Gindor]] · [[Girenîşk]] · [[Girê Êş]] · [[Girê Fêris]] · [[Girê Kuştiya]] · [[Girê Mozan]] · [[Girê Xêlid]] · [[Girdîwan]] · [[Girhesar]] · [[Girkê Deqorya]] · [[Girmeyir]] · [[Girsor]] · [[Gulîca]] · [[Hazdê]] · [[Hecî Nasrê]] · [[Herem Cimo]] · [[Herem Reş]] · [[Heremê Ereba]] · [[Heremê Kerenga]] · [[Hesê Osso]] · [[Hêlanê]] · [[Hisên  Romî]] · [[Hîvdeker]] · [[Itêşanê]] · [[Kerengo, Amûdê]] · [[Kêstek]] · [[Kothê]] · [[Kotiya]] · [[Kurdo]] · [[Marîtê]] · [[Mele Sibat]] · [[Memirlê Qermitlo]] · [[Merkebê]] · [[Miêrîka Hecî Hesen]] · [[Miêrîka Sîno]] · [[Mirîşkê]] · [[Misto Hindî]] · [[Mosîsana]] · [[Naroz]] · [[Nêf]] · [[Olçiya]] · [[Ozimler]] · [[Pepo]] · [[Pitinê]] · [[Qehfika]] · [[Qereqûb]] · [[Qeretepe]] · [[Qerngozê]] · [[Qezembûk]] · [[Qijlê]] · [[Qirê]] · [[Qizalçoxê]] · [[Qizilkendê]] · [[Qoliyê]] · [[Qûç]] · [[Rengo]] · [[Sarincê, Amûdê]] · [[Sebahiyê]] · [[Sêmitkê Ezo]] · [[Sêmitkê Newaf]] · [[Silinder]] · [[Silmên]] · [[Sinceqa Seidûn]] · [[Sinceqa Şêx]] · [[Sinceqa Xelîl]] · [[Sorka]] · [[Soxana Mala Bozê]] · [[Soxana Mala Emo]] · [[Şerîflo]] · [[Şêqnê]] · [[Şêwrê]] · [[Şidî]] · [[Şorik]] · [[Telikê]] · [[Terzî]] · [[Tilcihaş]] · [[Tilerbîd]] · [[Tilerûs]] · [[Tilhebeşê]] · [[Tilkêf]] · [[Tilxenzîr]] · [[Topiz]] · [[Topo]] · [[Torlyasê]] · [[Tûkê]] · [[Werdiyê Xalid]] · [[Xanikê]] · [[Xasê]] · [[Xerezê]] · [[Xezalîkê]] · [[Xirbe]] · [[Xirbê Bistên]] · [[Xirbê Ezê]] · [[Xirbê Feqîra]] · [[Xirbê Hetlo]] · [[Xirbê Hisê]] · [[Xirbê Kejê]] · [[Xirbê Kûçkê]] · [[Xirbê Şeîb]] · [[Xirbê Xedîr]] · [[Xirbê Xezal]] · [[Xirbê Xwê]] · [[Zeynar]] · [[Zilfeqêr]] · [[Zobeyê]] · [[Zobeyê, Amûdê]] 
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrika Hemko|Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==
* https://www.youtube.com/watch?v=6KTl_WnFiNU

[[Kategorî:Gundên Amûdê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t2xlvim56mhml5c1o6we3udx03elo3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102566</id>
      <parentid>2102545</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3489" sha1="1ph0ewx690u1ins9ur593l2lcea1l2v" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Amûdê
|title      = [[Amûdê|Bajar û gundên Amûdê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group1     = Bajar û bajarok
|list1      = [[Amûdê]]

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 =
 |list1  = [[Axir Zeman]] · [[Babxêrê]] · [[Begmezlû]] · [[Bexçe, Amûdê]] · [[Bila Begara]] · [[Bila Şêx Îbrahîm]] · [[Birîva, Amûdê]] · [[Bîra Bazin, Amûdê]] · [[Bîrzirav, Amûdê]] · [[Cewherya]] · [[Cirnikê]] · [[Çamirlo]] · [[Çaxir Bazar]] · [[Çenaqçîkê]] · [[Çetelê]] · [[Çetelê, Amûdê]] · [[Çewdara]] · [[Çolbistan]] · [[Çolmê Gabara]] · [[Çolmê Gebeka]] · [[Çoxreş Şêx Fewaz]] · [[Çoxreş Gabara]] · [[Çûlê]] · [[Dawidyê]] · [[Debûs]] · [[Dimdim, Amûdê]] · [[Dîkê, Amûdê]] · [[Dugirê]] · [[Elî Goran, Amûdê]] · [[Erebkendê]] · [[Ewênîk]] · [[Eyneqird]] · [[Eynelemş]] · [[Ezêm]] · [[Foqanîkê]] · [[Giêt]] · [[Gindor, Amûdê]] · [[Girenîşk]] · [[Girê Êş]] · [[Girê Fêris]] · [[Girê Kuştiya]] · [[Girê Mozan]] · [[Girê Xêlid]] · [[Girdîwan]] · [[Girhesar]] · [[Girkê Deqorya]] · [[Girmeyir]] · [[Girsor]] · [[Gulîca]] · [[Hazdê]] · [[Hecî Nasrê]] · [[Herem Cimo]] · [[Herem Reş]] · [[Heremê Ereba]] · [[Heremê Kerenga]] · [[Hesê Osso]] · [[Hêlanê]] · [[Hisên  Romî]] · [[Hîvdeker]] · [[Itêşanê]] · [[Kerengo, Amûdê]] · [[Kêstek]] · [[Kothê]] · [[Kotiya]] · [[Kurdo]] · [[Marîtê]] · [[Mele Sibat]] · [[Memirlê Qermitlo]] · [[Merkebê]] · [[Miêrîka Hecî Hesen]] · [[Miêrîka Sîno]] · [[Mirîşkê]] · [[Misto Hindî]] · [[Mosîsana]] · [[Naroz]] · [[Nêf]] · [[Olçiya]] · [[Ozimler]] · [[Pepo]] · [[Pitinê]] · [[Qehfika]] · [[Qereqûb]] · [[Qeretepe]] · [[Qerngozê]] · [[Qezembûk]] · [[Qijlê]] · [[Qirê]] · [[Qizalçoxê]] · [[Qizilkendê]] · [[Qoliyê]] · [[Qûç]] · [[Rengo]] · [[Sarincê, Amûdê]] · [[Sebahiyê]] · [[Sêmitkê Ezo]] · [[Sêmitkê Newaf]] · [[Silinder]] · [[Silmên]] · [[Sinceqa Seidûn]] · [[Sinceqa Şêx]] · [[Sinceqa Xelîl]] · [[Sorka]] · [[Soxana Mala Bozê]] · [[Soxana Mala Emo]] · [[Şerîflo]] · [[Şêqnê]] · [[Şêwrê]] · [[Şidî]] · [[Şorik]] · [[Telikê]] · [[Terzî]] · [[Tilcihaş]] · [[Tilerbîd]] · [[Tilerûs]] · [[Tilhebeşê]] · [[Tilkêf]] · [[Tilxenzîr]] · [[Topiz]] · [[Topo]] · [[Torlyasê]] · [[Tûkê]] · [[Werdiyê Xalid]] · [[Xanikê]] · [[Xasê]] · [[Xerezê]] · [[Xezalîkê]] · [[Xirbe]] · [[Xirbê Bistên]] · [[Xirbê Ezê]] · [[Xirbê Feqîra]] · [[Xirbê Hetlo]] · [[Xirbê Hisê]] · [[Xirbê Kejê]] · [[Xirbê Kûçkê]] · [[Xirbê Şeîb]] · [[Xirbê Xedîr]] · [[Xirbê Xezal]] · [[Xirbê Xwê]] · [[Zeynar]] · [[Zilfeqêr]] · [[Zobeyê]] · [[Zobeyê, Amûdê]] 
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrika Hemko|Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==
* https://www.youtube.com/watch?v=6KTl_WnFiNU

[[Kategorî:Gundên Amûdê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ph0ewx690u1ins9ur593l2lcea1l2v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102598</id>
      <parentid>2102566</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3498" sha1="0s1e6yutydr8urgwi5210ojxgiouh37" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Amûdê
|title      = [[Amûdê|Bajar û gundên Amûdê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group1     = Bajar û bajarok
|list1      = [[Amûdê]]

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 =
 |list1  = [[Axir Zeman]] · [[Babxêrê]] · [[Begmezlû]] · [[Bexçe, Amûdê]] · [[Bila Begara]] · [[Bila Şêx Îbrahîm]] · [[Birîva, Amûdê]] · [[Bîra Bazin, Amûdê]] · [[Bîrzirav, Amûdê]] · [[Cewherya]] · [[Cirnikê]] · [[Çamirlo]] · [[Çaxir Bazar]] · [[Çenaqçîkê]] · [[Çetelê]] · [[Çetelê, Amûdê]] · [[Çewdara]] · [[Çolbistan]] · [[Çolmê Gabara]] · [[Çolmê Gebeka]] · [[Çoxreş Şêx Fewaz]] · [[Çoxreş Gabara]] · [[Çûlê]] · [[Dawidyê]] · [[Debûs]] · [[Dimdim, Amûdê]] · [[Dîkê, Amûdê]] · [[Dugirê]] · [[Elî Goran, Amûdê]] · [[Erebkendê]] · [[Ewênîk]] · [[Eyneqird]] · [[Eynelemş]] · [[Ezêm]] · [[Foqanîkê]] · [[Giêt]] · [[Gindor, Amûdê]] · [[Girenîşk]] · [[Girê Êş]] · [[Girê Fêris]] · [[Girê Kuştiya]] · [[Girê Mozan]] · [[Girê Xêlid]] · [[Girdîwan]] · [[Girhesar]] · [[Girkê Deqorya]] · [[Girmeyir]] · [[Girsor]] · [[Gulîca]] · [[Hazdê]] · [[Hecî Nasrê]] · [[Herem Cimo]] · [[Herem Reş]] · [[Heremê Ereba]] · [[Heremê Kerenga]] · [[Hesê Osso]] · [[Hêlanê]] · [[Hisên  Romî]] · [[Hîvdeker]] · [[Itêşanê]] · [[Kerengo, Amûdê]] · [[Kêstek]] · [[Kothê]] · [[Kotiya]] · [[Kurdo, Amûdê]] · [[Marîtê]] · [[Mele Sibat]] · [[Memirlê Qermitlo]] · [[Merkebê]] · [[Miêrîka Hecî Hesen]] · [[Miêrîka Sîno]] · [[Mirîşkê]] · [[Misto Hindî]] · [[Mosîsana]] · [[Naroz]] · [[Nêf]] · [[Olçiya]] · [[Ozimler]] · [[Pepo]] · [[Pitinê]] · [[Qehfika]] · [[Qereqûb]] · [[Qeretepe]] · [[Qerngozê]] · [[Qezembûk]] · [[Qijlê]] · [[Qirê]] · [[Qizalçoxê]] · [[Qizilkendê]] · [[Qoliyê]] · [[Qûç]] · [[Rengo]] · [[Sarincê, Amûdê]] · [[Sebahiyê]] · [[Sêmitkê Ezo]] · [[Sêmitkê Newaf]] · [[Silinder]] · [[Silmên]] · [[Sinceqa Seidûn]] · [[Sinceqa Şêx]] · [[Sinceqa Xelîl]] · [[Sorka]] · [[Soxana Mala Bozê]] · [[Soxana Mala Emo]] · [[Şerîflo]] · [[Şêqnê]] · [[Şêwrê]] · [[Şidî]] · [[Şorik]] · [[Telikê]] · [[Terzî]] · [[Tilcihaş]] · [[Tilerbîd]] · [[Tilerûs]] · [[Tilhebeşê]] · [[Tilkêf]] · [[Tilxenzîr]] · [[Topiz]] · [[Topo]] · [[Torlyasê]] · [[Tûkê]] · [[Werdiyê Xalid]] · [[Xanikê]] · [[Xasê]] · [[Xerezê]] · [[Xezalîkê]] · [[Xirbe]] · [[Xirbê Bistên]] · [[Xirbê Ezê]] · [[Xirbê Feqîra]] · [[Xirbê Hetlo]] · [[Xirbê Hisê]] · [[Xirbê Kejê]] · [[Xirbê Kûçkê]] · [[Xirbê Şeîb]] · [[Xirbê Xedîr]] · [[Xirbê Xezal]] · [[Xirbê Xwê]] · [[Zeynar]] · [[Zilfeqêr]] · [[Zobeyê]] · [[Zobeyê, Amûdê]] 
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrika Hemko|Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==
* https://www.youtube.com/watch?v=6KTl_WnFiNU

[[Kategorî:Gundên Amûdê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0s1e6yutydr8urgwi5210ojxgiouh37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giêt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330621</id>
    <revision>
      <id>2102559</id>
      <parentid>2102359</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="974" sha1="l9oozp3x1befqmi55rawqjtkuaz6wve" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Giêt
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Giêtî, xelkê Giêtê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Giêt''' anku '''Gi'êt''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

{{Bajar û gundên Amûdê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>l9oozp3x1befqmi55rawqjtkuaz6wve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xirbê Xezal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330640</id>
    <revision>
      <id>2102478</id>
      <parentid>2102448</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="eyvoe3kcsq8k98qebdelnxqqwz51l88" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Xezal
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xirbexezalî, xelkê Xirbê Xezal
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Xezal''', '''Xirbexezalan''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

{{Bajar û gundên Amûdê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>eyvoe3kcsq8k98qebdelnxqqwz51l88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102479</id>
      <parentid>2102478</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="cccu593ik1zorr2cqj9sqomhhy5i1nh" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Xezal
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xirbexezalî, xelkê Xirbê Xezal
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Xezal''', an jî '''Xirbexezal''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

{{Bajar û gundên Amûdê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>cccu593ik1zorr2cqj9sqomhhy5i1nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kerengo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330641</id>
    <revision>
      <id>2102482</id>
      <timestamp>2026-11-08T12:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Kerengo]] weke [[Kerengo, Qoser]] guhart</comment>
      <origin>2102482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="mgj2xmzrmzb81667txr5j1r42sywur9" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Kerengo, Qoser]]</text>
      <sha1>mgj2xmzrmzb81667txr5j1r42sywur9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102485</id>
      <parentid>2102482</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirin ji bo [[Kerengo, Qoser]] hate jêbirin.</comment>
      <origin>2102485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="5jcfmjw2s8t145fk68q4wbvbapi562d" xml:space="preserve">{{Cudakirin}}
* [[Kerengo, Amûdê]]
* [[Kerengo, Qoser]]</text>
      <sha1>5jcfmjw2s8t145fk68q4wbvbapi562d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Kerengo</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330642</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Kerengo, Qoser" />
    <revision>
      <id>2102484</id>
      <timestamp>2026-11-08T12:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kerengo]] weke [[Gotûbêj:Kerengo, Qoser]] guhart</comment>
      <origin>2102484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="kdn1cw4u6v37ipcfduj16j271oqsd1a" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Kerengo, Qoser]]</text>
      <sha1>kdn1cw4u6v37ipcfduj16j271oqsd1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kerengo, Amûdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330643</id>
    <revision>
      <id>2102486</id>
      <timestamp>2026-11-08T12:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Kerengo | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="966" sha1="ks0kfkl9qm5ntykjlpzms3v0x0b41lr" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Kerengo
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Kerengoyî, xelkê Kerengoyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Kerengo''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

{{Bajar û gundên Amûdê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ks0kfkl9qm5ntykjlpzms3v0x0b41lr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hesê Osso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330644</id>
    <revision>
      <id>2102489</id>
      <timestamp>2026-11-08T12:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Hesê Osso | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="972" sha1="l9t9yilw55wk0uxm15wlxv9le1emwid" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Hesê Osso
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Hesossoyî, xelkê Hesê Osso
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Hesê Osso''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

{{Bajar û gundên Amûdê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>l9t9yilw55wk0uxm15wlxv9le1emwid</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102490</id>
      <parentid>2102489</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1067" sha1="71at4kc16uhu5eav1rqi05qtu1vjitw" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Hesê Osso
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Hesê Osso
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Hesê Osso''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

{{Bajar û gundên Amûdê}}

== Girêdanên derve ==
* https://www.instagram.com/reel/DWBF11yEnR4/  Gundê Hesê Osso li ser Instagram

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>71at4kc16uhu5eav1rqi05qtu1vjitw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102491</id>
      <parentid>2102490</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1097" sha1="ogdv93k6ukhl29lzlgor643lfdc9slh" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Hesê Osso
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Hesê Osso
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Hesê Osso''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* https://www.instagram.com/reel/DWBF11yEnR4/  Gundê Hesê Osso li ser Instagram

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ogdv93k6ukhl29lzlgor643lfdc9slh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilhebeşê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330645</id>
    <revision>
      <id>2102494</id>
      <timestamp>2026-11-08T13:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Tilhebeşê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonî...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1121" sha1="d33mhhczyqba4rofmkv9uzdo0tjkh0a" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Tilhebeşê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Tilhebeşî, xelkê Tilhebeşê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Tilhebeş''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
*  https://www.youtube.com/watch?v=nkyZHOrrWQM  Xwarinên gundê Tilhebeşê li ser YouTube

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>d33mhhczyqba4rofmkv9uzdo0tjkh0a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102495</id>
      <parentid>2102494</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T13:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1152" sha1="7jelpk2jmdidlk13rgirzim2g9g1tok" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Tilhebeşê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Tilhebeşî, xelkê Tilhebeşê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Tilhebeş''', anku gundê '''Tilhebeşê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
*  https://www.youtube.com/watch?v=nkyZHOrrWQM  Xwarinên gundê Tilhebeşê li ser YouTube

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>7jelpk2jmdidlk13rgirzim2g9g1tok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xerezê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330646</id>
    <revision>
      <id>2102496</id>
      <timestamp>2026-11-08T13:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xerezê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1087" sha1="kigbnqb58zdx37mpd3zcr06vr55hntt" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xerezê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xerezî, xelkê Xerezê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xerezê''', anku gundê '''Xerezê'''&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/categories/kurdistan/1269181&lt;/ref&gt;, gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>kigbnqb58zdx37mpd3zcr06vr55hntt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xirbê Kejê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330647</id>
    <revision>
      <id>2102500</id>
      <timestamp>2026-11-08T14:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xirbê Kejê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1199" sha1="ij2ecjfmhnu97s61e18ytisp3zy81qk" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Kejê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Kejê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Kejê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Hunermendên Xirbê Kejê ==
* Hunermendê [[Seîd Gabarî]] li Xirbê Kejê hatiye dinyayê.&lt;ref&gt;https://www.kurdistan24.net/en/story/382347/Renowned-Kurdish-singer-Said-Gabari-passes-aged-64&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ij2ecjfmhnu97s61e18ytisp3zy81qk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102501</id>
      <parentid>2102500</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="poe5tsn0col4uxkbpos7nb82bc87nva" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Kejê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Kejê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Kejê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Hunermendên Xirbê Kejê ==
* Hunermendê rehmetî [[Seîd Gabarî]] li Xirbê Kejê hatiye dinyayê û peykerekî wî li gund hat danîn.&lt;ref&gt;https://kurdi.yekiti-media.org/peykere-rehmeti-seid-gabari-li-gunde-xirbe-keje-hat-danin/&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>poe5tsn0col4uxkbpos7nb82bc87nva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102502</id>
      <parentid>2102501</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1243" sha1="oacjtjp7xd8vfs9eawk9ciwfg3c60mv" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Kejê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Kejê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Kejê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Hunermendên Xirbê Kejê ==
* Hunermendê rehmetî [[Seîd Gabarî]] li Xirbê Kejê hatiye dinyayê û peykerekî wî li gund hatiye danîn.&lt;ref&gt;https://kurdi.yekiti-media.org/peykere-rehmeti-seid-gabari-li-gunde-xirbe-keje-hat-danin/&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>oacjtjp7xd8vfs9eawk9ciwfg3c60mv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eyneqird</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330648</id>
    <revision>
      <id>2102503</id>
      <timestamp>2026-11-08T14:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Eynqirdê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1016" sha1="8t34ycmo4lbqnom04aimtqepzagpwd6" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Eynqirdê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Eynqirdê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Eynqird''', an jî gundê '''Eynqirdê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>8t34ycmo4lbqnom04aimtqepzagpwd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102504</id>
      <parentid>2102503</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="1pmqktah7ci6k7dgfk6bx4kweivmvqg" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Eynqirdê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Eynqirdê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Eynqird''', an jî gundê '''Eynqirdê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* https://www.youtube.com/watch?v=nd3-JNSG61E  Gundê Eynqirdê li ser YouTube

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>1pmqktah7ci6k7dgfk6bx4kweivmvqg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102505</id>
      <parentid>2102504</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1131" sha1="7d2xhi7kjxgrqtc2yh0zhwd6idngua6" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Eynqirdê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Eynqirdî, xelkê Eynqirdê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Eynqird''', an jî gundê '''Eynqirdê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* https://www.youtube.com/watch?v=nd3-JNSG61E  Gundê Eynqirdê li ser YouTube

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>7d2xhi7kjxgrqtc2yh0zhwd6idngua6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cirnikê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330649</id>
    <revision>
      <id>2102506</id>
      <timestamp>2026-11-08T14:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Cirnikê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="k1by870scp04lnxbheoue2xbmp5s3mv" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Cirnikê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Cirnikî, xelkê Cirnikê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Cirnikê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>k1by870scp04lnxbheoue2xbmp5s3mv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102507</id>
      <parentid>2102506</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:37:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1094" sha1="on6eubqym6vdc9fclr67hegpwh5ltex" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Cirnikê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Cirnikî, xelkê Cirnikê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Cirnikê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* https://rudaw.net/kurmanci/categories/kurdistan/1269970  Gundê Cirnikê

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>on6eubqym6vdc9fclr67hegpwh5ltex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Gundên Amûdê</title>
    <ns>14</ns>
    <id>330650</id>
    <revision>
      <id>2102509</id>
      <timestamp>2026-11-08T14:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;[[Kategorî:Gundên navçeya Qamişlo]]&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="a9jaug6d2f149nq9hi1dy3bg1yyoilo" xml:space="preserve">[[Kategorî:Gundên navçeya Qamişlo]]</text>
      <sha1>a9jaug6d2f149nq9hi1dy3bg1yyoilo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102510</id>
      <parentid>2102509</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="3efevtp5zkwekw0ixjx6xnmsan2rs2g" xml:space="preserve">[[Kategorî:Gundên navçeya Qamişloyê]]</text>
      <sha1>3efevtp5zkwekw0ixjx6xnmsan2rs2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Gundên navçeya Qamişloyê</title>
    <ns>14</ns>
    <id>330651</id>
    <revision>
      <id>2102511</id>
      <timestamp>2026-11-08T14:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;[[Kategorî:Gundên parêzgeha Hesîçeyê]]&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="f5pdhplj6loktggaianvxqm5kj9kvmr" xml:space="preserve">[[Kategorî:Gundên parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>f5pdhplj6loktggaianvxqm5kj9kvmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sinceqa Seidûn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330652</id>
    <revision>
      <id>2102512</id>
      <timestamp>2026-11-08T14:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Sinciqa Seidûn | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | dem...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1047" sha1="8cmtdbo1v0bvccx8192htzt2tkc8ppz" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Sinciqa Seidûn
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Sinciqa Seidûn
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Sinciqa Seidûn''', wek '''Sinceq Sadûn''' jî tê naskirin, gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>8cmtdbo1v0bvccx8192htzt2tkc8ppz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102517</id>
      <parentid>2102512</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T15:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Sinciqa Seidûn]] weke [[Sinceqa Seidûn]] guhart</comment>
      <origin>2102512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1047" sha1="8cmtdbo1v0bvccx8192htzt2tkc8ppz" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Sinciqa Seidûn
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Sinciqa Seidûn
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Sinciqa Seidûn''', wek '''Sinceq Sadûn''' jî tê naskirin, gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>8cmtdbo1v0bvccx8192htzt2tkc8ppz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102519</id>
      <parentid>2102517</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T15:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1047" sha1="cfeplz1dwa0gbuvy3qkoknrnxd7095o" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Sinceqa Seidûn
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Sinceqa Seidûn
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Sinceqa Seidûn''', wek '''Sinceq Sadûn''' jî tê naskirin, gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>cfeplz1dwa0gbuvy3qkoknrnxd7095o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102769</id>
      <parentid>2102519</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1093" sha1="ssbgmdz4uivdmqu8dyd97bhemmpmqq0" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Sinceqa Seidûn
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Sinceqa Seidûn
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Sinceqa Seidûn''', wek '''Sinceq Sadûn''' jî tê naskirin ({{langx|ar|راية غربي|Rayah Gharbi}}), gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ssbgmdz4uivdmqu8dyd97bhemmpmqq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Girsor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330653</id>
    <revision>
      <id>2102513</id>
      <timestamp>2026-11-08T15:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Girsor | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1093" sha1="e2st44xle789socxl0c5gvqp0ywss8m" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Girsor
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Girsorî, xelkê Girsorê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Girsor''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* https://www.youtube.com/watch?v=h6TSeR6lM24  Gundê Girsorê li ser YouTube

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>e2st44xle789socxl0c5gvqp0ywss8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cewherya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330654</id>
    <revision>
      <id>2102514</id>
      <timestamp>2026-11-08T15:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Cewherya | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="3vzl3uvjlky15fb7wxgzalkqsujmzvx" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Cewherya
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Cewherya
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Cewherya''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>3vzl3uvjlky15fb7wxgzalkqsujmzvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çamirlo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330655</id>
    <revision>
      <id>2102515</id>
      <timestamp>2026-11-08T15:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Çamirlo | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="j265nbkk6el9jmw3brf0i40wmlisdiy" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Çamirlo
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Çamirloyî, xelkê Çamirloyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Çamirlo''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>j265nbkk6el9jmw3brf0i40wmlisdiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çaxir Bazar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330656</id>
    <revision>
      <id>2102516</id>
      <timestamp>2026-11-08T15:37:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Çaxir Bazar | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="996" sha1="gplvodk8mm1q7x40syg3yueu9r4sp6y" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Çaxir Bazar
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Çaxir Bazar
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Çaxir Bazar''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>gplvodk8mm1q7x40syg3yueu9r4sp6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102521</id>
      <parentid>2102516</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T15:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1023" sha1="0btpp7u3t4tvcewwx5m1y4b5f0nuhg6" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Çaxir Bazar
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Çaxir Bazar
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Çaxir Bazar''', anku '''Çaẍir Bazar''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>0btpp7u3t4tvcewwx5m1y4b5f0nuhg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sinciqa Seidûn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330657</id>
    <redirect title="Sinceqa Seidûn" />
    <revision>
      <id>2102518</id>
      <timestamp>2026-11-08T15:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Sinciqa Seidûn]] weke [[Sinceqa Seidûn]] guhart</comment>
      <origin>2102518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="1ryadgdyxhpfya1qwwsmxasmznhg7au" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Sinceqa Seidûn]]</text>
      <sha1>1ryadgdyxhpfya1qwwsmxasmznhg7au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çenaqçîkê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330658</id>
    <revision>
      <id>2102522</id>
      <timestamp>2026-11-08T15:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Çenaqçîkê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="n9kqtk31f3g4m6wsuurkjyd7e8zm8tw" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Çenaqçîkê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Çenaqçîkî, xelkê Çenaqçîkê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Çenaqçîkê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>n9kqtk31f3g4m6wsuurkjyd7e8zm8tw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çewdara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330659</id>
    <revision>
      <id>2102523</id>
      <timestamp>2026-11-08T15:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Çewdara | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="995" sha1="hmpilr7o05asbyaa85wo0dbekhd1y2z" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Çewdara
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Çewdarî, xelkê Çewdara
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Çewdara''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>hmpilr7o05asbyaa85wo0dbekhd1y2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çolmê Gabara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330660</id>
    <revision>
      <id>2102524</id>
      <timestamp>2026-11-08T15:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Çolmê Gabara | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demo...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1016" sha1="imzas8tzk14j0j5rj98wuh1drd26kem" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Çolmê Gabara
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Çolmgabarî, xelkê Çolmê Gabara
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Çolmê Gabara''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>imzas8tzk14j0j5rj98wuh1drd26kem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çolmê Gebeka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330661</id>
    <revision>
      <id>2102525</id>
      <timestamp>2026-11-08T15:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Çolmê Gebeka | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demo...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1016" sha1="tmqv6yaqlb99jj3p6517bj6lmy4q707" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Çolmê Gebeka
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Çolmgebekî, xelkê Çolmê Gebeka
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Çolmê Gebeka''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>tmqv6yaqlb99jj3p6517bj6lmy4q707</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çoxreş Şêx Fewaz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330662</id>
    <revision>
      <id>2102526</id>
      <timestamp>2026-11-08T15:54:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Çoxreş Şêx Fewaz | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1020" sha1="08sxzjl01u7ip2hocugmpbhtvv5j8iv" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Çoxreş Şêx Fewaz
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Çoxreş Şêx Fewaz
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Çoxreş Şêx Fewaz''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>08sxzjl01u7ip2hocugmpbhtvv5j8iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çoxreş Gabara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330663</id>
    <revision>
      <id>2102527</id>
      <timestamp>2026-11-08T15:56:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Çoxreş Gabara | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | dem...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="l4cn72wq3rdogxk811he6nayfnk1y43" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Çoxreş Gabara
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Çoxreş Gabara
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Çoxreş Gabara''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>l4cn72wq3rdogxk811he6nayfnk1y43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çûlê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330664</id>
    <revision>
      <id>2102528</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Çûlê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="77f99hui6k0fxn85gs0jgarbsm00wzl" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Çûlê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Çûlî, xelkê Çûlê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Çûlê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>77f99hui6k0fxn85gs0jgarbsm00wzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dawidyê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330665</id>
    <revision>
      <id>2102529</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Dawidyê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="29w59rnv5atv4c0ytri5pfzuvxkt8ei" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Dawidyê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Dawidyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Dawidyê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>29w59rnv5atv4c0ytri5pfzuvxkt8ei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Debûs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330666</id>
    <revision>
      <id>2102530</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Debûs | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="lpykx5kigg5tnoago6r6grb3u90zgze" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Debûs
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Debûsî, xelkê Debûsê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Debûs''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>lpykx5kigg5tnoago6r6grb3u90zgze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dimdim, Amûdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330667</id>
    <revision>
      <id>2102531</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Dimdim | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="mulanobqao75br7uyp2wv5vj9mrgt2c" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Dimdim
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Dimdimî, xelkê Dimdimê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Dimdim''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>mulanobqao75br7uyp2wv5vj9mrgt2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dîkê, Amûdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330668</id>
    <revision>
      <id>2102533</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Dîkê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="705ewqd8oljk71cn8gdc9yg0qhqw0u3" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Dîkê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Dîkî, xelkê Dîkê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Dîkê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>705ewqd8oljk71cn8gdc9yg0qhqw0u3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dîkê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330669</id>
    <revision>
      <id>2102535</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Dîkê]] weke [[Dîkê, Gercan]] guhart</comment>
      <origin>2102535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="4ovshannzwr598lw24f36hfkt0jsiua" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Dîkê, Gercan]]</text>
      <sha1>4ovshannzwr598lw24f36hfkt0jsiua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102538</id>
      <parentid>2102535</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirin ji bo [[Dîkê, Gercan]] hate jêbirin.</comment>
      <origin>2102538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="qfu5csllo1kze2m0odw0becoctqfv8d" xml:space="preserve">{{Cudakirin}}
* [[Dîkê, Amûdê]]
* [[Dîkê, Gercan]]</text>
      <sha1>qfu5csllo1kze2m0odw0becoctqfv8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102543</id>
      <parentid>2102538</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="k4x6spwrlshnr079jt2r7hy3edt00ad" xml:space="preserve">{{Cudakirin}}
* [[Dike, Qoser]] (Dîkê?)
* [[Dîkê, Amûdê]]
* [[Dîkê, Gercan]]</text>
      <sha1>k4x6spwrlshnr079jt2r7hy3edt00ad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102544</id>
      <parentid>2102543</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="raip4jb7yloud8wdpw0a1unn5zte2jw" xml:space="preserve">{{Cudakirin}}
* [[Dikê, Qoser]] (Dîkê?)
* [[Dîkê, Amûdê]]
* [[Dîkê, Gercan]]</text>
      <sha1>raip4jb7yloud8wdpw0a1unn5zte2jw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Dîkê</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330670</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Dîkê, Gercan" />
    <revision>
      <id>2102537</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Dîkê]] weke [[Gotûbêj:Dîkê, Gercan]] guhart</comment>
      <origin>2102537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="8t6jmhcz7xnu0ty0nacuqs7mgv334pw" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Dîkê, Gercan]]</text>
      <sha1>8t6jmhcz7xnu0ty0nacuqs7mgv334pw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dikê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330671</id>
    <redirect title="Dikê, Qoser" />
    <revision>
      <id>2102540</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Dikê]] weke [[Dikê, Qoser]] guhart</comment>
      <origin>2102540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="ksx26aayp9z9ltnp1gwlvxf9v0cfzrv" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Dikê, Qoser]]</text>
      <sha1>ksx26aayp9z9ltnp1gwlvxf9v0cfzrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Dikê</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330672</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Dikê, Qoser" />
    <revision>
      <id>2102542</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Dikê]] weke [[Gotûbêj:Dikê, Qoser]] guhart</comment>
      <origin>2102542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="6vmt7xl5vk43st776pk0lzcgia02s4w" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Dikê, Qoser]]</text>
      <sha1>6vmt7xl5vk43st776pk0lzcgia02s4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elî Goran, Amûdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330673</id>
    <revision>
      <id>2102546</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Elî Goran | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="g6xwwm5xromg9ujhqnkzi5da6nj2nm0" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Elî Goran
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Elî Goran
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Elî Goran''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>g6xwwm5xromg9ujhqnkzi5da6nj2nm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elî Goran</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330674</id>
    <revision>
      <id>2102548</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Elî Goran]] weke [[Elî Goran (dengbêj)]] guhart</comment>
      <origin>2102548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="a25249chywbts1r0ruu88l4p8iw5xbc" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Elî Goran (dengbêj)]]</text>
      <sha1>a25249chywbts1r0ruu88l4p8iw5xbc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102551</id>
      <parentid>2102548</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirin ji bo [[Elî Goran (dengbêj)]] hate jêbirin.</comment>
      <origin>2102551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="jmpyvv1gr34xygvu1l4zxgv3am7p1t8" xml:space="preserve">#{{Cudakirin}}
* [[Elî Goran (dengbêj)]]
* [[Elî Goran, Amûdê]]</text>
      <sha1>jmpyvv1gr34xygvu1l4zxgv3am7p1t8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Elî Goran</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330675</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Elî Goran (dengbêj)" />
    <revision>
      <id>2102550</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Elî Goran]] weke [[Gotûbêj:Elî Goran (dengbêj)]] guhart</comment>
      <origin>2102550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="k71q4zz43vpndwme74bf6my2ghd8ya6" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Elî Goran (dengbêj)]]</text>
      <sha1>k71q4zz43vpndwme74bf6my2ghd8ya6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erebkendê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330676</id>
    <revision>
      <id>2102552</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:58:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Erebkendê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="46gw3827w07019wwo1r9yvzisqykdzk" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Erebkendê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Erebkendê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Erebkendê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>46gw3827w07019wwo1r9yvzisqykdzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ewênîk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330677</id>
    <revision>
      <id>2102553</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Ewênîk | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="998" sha1="tccj6cg21kfvakmg66booyo7fi8akkx" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Ewênîk
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Ewênîkî, xelkê Ewênîkê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Ewênîk''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>tccj6cg21kfvakmg66booyo7fi8akkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eynelemş</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330678</id>
    <revision>
      <id>2102554</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Cewherya | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1013" sha1="a20ejzzz5ek0nfycnaku4007jlq6mom" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Cewherya
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Kejê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Eynelems''', anku ''' 'Eynel'ems ''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>a20ejzzz5ek0nfycnaku4007jlq6mom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102555</id>
      <parentid>2102554</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1012" sha1="eacwbh7lswd25wxzkg7j09z06fgbpaa" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Cewherya
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Kejê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Eynelems''', anku ''' 'Eynel'ems''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>eacwbh7lswd25wxzkg7j09z06fgbpaa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102556</id>
      <parentid>2102555</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="rufwrrz3ka8saonj6ndyje2p9033yh6" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Eynelemş
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Eynelemşê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Eynelemş''', anku ''' 'Eynel'emş''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>rufwrrz3ka8saonj6ndyje2p9033yh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ezêm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330679</id>
    <revision>
      <id>2102557</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Ezêm | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="2ns45miugkth1a7p5him1mxx86qfzfc" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Ezêm
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Ezêmî, xelkê Ezêmê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Ezêm''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>2ns45miugkth1a7p5him1mxx86qfzfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foqanîkê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330680</id>
    <revision>
      <id>2102558</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Foqanîkê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="crt9gmcx6i1s81t2u0sv42j3v9o6hce" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Foqanîkê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Foqanîkî, xelkê Foqanîkê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Foqanîkê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>crt9gmcx6i1s81t2u0sv42j3v9o6hce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gindor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330681</id>
    <revision>
      <id>2102561</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gindor]] weke [[Gindor (riwek)]] guhart</comment>
      <origin>2102561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="1wsmo029o189y1fse7tm3k8ebix8bhi" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gindor (riwek)]]</text>
      <sha1>1wsmo029o189y1fse7tm3k8ebix8bhi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102564</id>
      <parentid>2102561</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirin ji bo [[Gindor (riwek)]] hate jêbirin.</comment>
      <origin>2102564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="achirqerysk1fjt75v8ipmp02xiy1d7" xml:space="preserve">{{Cudakirin}}
* [[Gindor (riwek)]]
* [[Gindor, Amûdê]]</text>
      <sha1>achirqerysk1fjt75v8ipmp02xiy1d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Gindor</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330682</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Gindor (riwek)" />
    <revision>
      <id>2102563</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Gindor]] weke [[Gotûbêj:Gindor (riwek)]] guhart</comment>
      <origin>2102563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="oaeakim03zz7c14m8jgc0aqur70pu8u" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Gindor (riwek)]]</text>
      <sha1>oaeakim03zz7c14m8jgc0aqur70pu8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gindor, Amûdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330683</id>
    <revision>
      <id>2102565</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Gindor | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="dankrexys59mrwfmxq968nfovgxqnto" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Gindor
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Gindorî, xelkê Gindorê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Gindor''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>dankrexys59mrwfmxq968nfovgxqnto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Girenîşk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330684</id>
    <revision>
      <id>2102567</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Girenîşk | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="212plszs34eqhneo2t7e7p8fu6quqlv" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Girenîşk
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Girenîşkî, xelkê Girenîşkê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Girenîşk''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>212plszs34eqhneo2t7e7p8fu6quqlv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Girê Êş</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330685</id>
    <revision>
      <id>2102568</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Girê Êş | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1001" sha1="p7kckl9vafohvsai8144y0567453ogn" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Girê Êş
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Girêşî, xelkê Girê Êş
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Girê Êş''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>p7kckl9vafohvsai8144y0567453ogn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Girê Fêris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330686</id>
    <revision>
      <id>2102569</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Girê Fêris | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="f8u62qd033y23ta8t7gh3q9o1afkz3n" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Girê Fêris
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Girfêrisî, xelkê Girê Fêris
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Girê Fêris''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>f8u62qd033y23ta8t7gh3q9o1afkz3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Girê Kuştiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330687</id>
    <revision>
      <id>2102570</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Girê Kuştiya | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demo...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="4c3azfylominvosh277kdt9nxsxhqfp" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Girê Kuştiya
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Girê Kuştiya
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Girê Kuştiya''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>4c3azfylominvosh277kdt9nxsxhqfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Girê Xêlid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330688</id>
    <revision>
      <id>2102572</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Girê Xêlid | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1010" sha1="ichsarw3lb9fkdebom0ophddmtxu51q" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Girê Xêlid
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Girxêlidî, xelkê Girê Xêlîd
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Girê Xêlid''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ichsarw3lb9fkdebom0ophddmtxu51q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Girdîwan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330689</id>
    <revision>
      <id>2102573</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Girdîwan | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="989" sha1="i1r48iidu9zd6y6t8z172jz2lmopilo" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Girdîwan
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Girdîwanê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Girdîwan''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>i1r48iidu9zd6y6t8z172jz2lmopilo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Girhesar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330690</id>
    <revision>
      <id>2102574</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Girhesar | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="998" sha1="cpxn6uq8klp3q5vey4u2fw6zh1u3vkd" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Girhesar
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Girhesarî, xelkê Girhesarê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Girhesar''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>cpxn6uq8klp3q5vey4u2fw6zh1u3vkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Girkê Deqorya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330691</id>
    <revision>
      <id>2102575</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Girkê Deqorya | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demo...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="eefjntpvmgco6klv5fpybv6tiq62rhn" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Girkê Deqorya
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Girkê Deqorya
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Girkê Deqorya''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>eefjntpvmgco6klv5fpybv6tiq62rhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Girmeyir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330692</id>
    <revision>
      <id>2102576</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Girmeyir | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="996" sha1="pk6dfc3vzpa1x5qle8air60kmhii0lc" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Girmeyir
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Girmeyirî, xelkê Girmeyir
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Girmeyir''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>pk6dfc3vzpa1x5qle8air60kmhii0lc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102577</id>
      <parentid>2102576</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="998" sha1="jf4qsmd776wh0uc9cj3sr7yuptdvmsz" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Girmeyir
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Girmeyirî, xelkê Girmeyirê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Girmeyir''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>jf4qsmd776wh0uc9cj3sr7yuptdvmsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gulîca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330693</id>
    <revision>
      <id>2102578</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Gulîca | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="981" sha1="i2b0bm7hfo5bxuvgvsg2e87gbwwz82s" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Gulîca
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Gulîca
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Gulîca''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>i2b0bm7hfo5bxuvgvsg2e87gbwwz82s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hazdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330694</id>
    <revision>
      <id>2102579</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Hazdê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="978" sha1="b87jujdku5t436kxpynjpa2git8x153" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Hazdê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Hazdê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Hazdê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>b87jujdku5t436kxpynjpa2git8x153</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hecî Nasrê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330695</id>
    <revision>
      <id>2102580</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Hecî Nasrê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="996" sha1="dksst2qkirfxj806jkou4ahdukshpdm" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Hecî Nasrê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Hecî Nasrê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Hecî Nasrê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>dksst2qkirfxj806jkou4ahdukshpdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Herem Cimo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330696</id>
    <revision>
      <id>2102581</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Herem Cimo | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="88vf5rsh1y5sbi8eaz0469fflqtisyh" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Herem Cimo
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Herem Cimo
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Herem Cimo''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>88vf5rsh1y5sbi8eaz0469fflqtisyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Herem Reş</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330697</id>
    <revision>
      <id>2102582</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Herem Reş | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="6y1jwoue9haltzkm1682viwzf61dgd7" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Herem Reş
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Herem Reş
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Herem Reş''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>6y1jwoue9haltzkm1682viwzf61dgd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heremê Ereba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330698</id>
    <revision>
      <id>2102583</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Heremê Ereba | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="999" sha1="povmrja2rsyja80jm49za1onq6tnfnt" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Heremê Ereba
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Heremê Ereba
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Heremê Ereba''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>povmrja2rsyja80jm49za1onq6tnfnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heremê Kerenga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330699</id>
    <revision>
      <id>2102584</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Heremê Kerenga | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | dem...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="cq2ki2rgcq3vbvmrbt6vyigcankyhyj" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Heremê Kerenga
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Heremê Kerenga
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Heremê Kerenga''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>cq2ki2rgcq3vbvmrbt6vyigcankyhyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hêlanê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330700</id>
    <revision>
      <id>2102585</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Hêlanê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="ifkh934ajxbyvvr2382njee57i127dc" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Hêlanê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Hêlanî, xelkê Hêlanê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Hêlanê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ifkh934ajxbyvvr2382njee57i127dc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hisên Romî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330701</id>
    <revision>
      <id>2102586</id>
      <timestamp>2026-11-08T18:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Hisên Romî | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="996" sha1="48zxh5b97h34859ou7f5tgm18xjn3rk" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Hisên Romî
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Hisên Romî
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Hisên Romî''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>48zxh5b97h34859ou7f5tgm18xjn3rk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hîvdeker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330702</id>
    <revision>
      <id>2102587</id>
      <timestamp>2026-11-08T18:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Hîvdeker | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="cstv99qln8uuae34s29hgt3i1l59dme" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Hîvdeker
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Hîvdekerî, xelkê Hîvdekerê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Hîvdeker''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>cstv99qln8uuae34s29hgt3i1l59dme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Itêşanê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330703</id>
    <revision>
      <id>2102588</id>
      <timestamp>2026-11-08T18:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Itêşanê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="379lf2mym0w7fx0wfpzk10yq9t2ng9i" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Itêşanê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Itêşanê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Itêşanê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>379lf2mym0w7fx0wfpzk10yq9t2ng9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kêstek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330704</id>
    <revision>
      <id>2102589</id>
      <timestamp>2026-11-08T18:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Kêsdek | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="tkk9ko5xovupjij4ibsotlttfwemyi8" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Kêsdek
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Kêsdekî, xelkê Kêsdekê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Kêsdek''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>tkk9ko5xovupjij4ibsotlttfwemyi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kothê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330705</id>
    <revision>
      <id>2102590</id>
      <timestamp>2026-11-08T18:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Kothê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="978" sha1="agrqgbxq853r32dyd7dl3x6otgshlxq" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Kothê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Kothê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Kothê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>agrqgbxq853r32dyd7dl3x6otgshlxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kotiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330706</id>
    <revision>
      <id>2102591</id>
      <timestamp>2026-11-08T18:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Kotiya | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="953" sha1="h4dl4qb9b7ctu2dcemsbjuwht7kku30" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Kotiya
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Kotiya
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Kotiya''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>h4dl4qb9b7ctu2dcemsbjuwht7kku30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurdo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330707</id>
    <revision>
      <id>2102593</id>
      <timestamp>2026-11-08T18:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Kurdo]] weke [[Kurdo (rapvan)]] guhart</comment>
      <origin>2102593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="mendqf0cqr6ngtpqnds1dmifqzg4raj" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Kurdo (rapvan)]]</text>
      <sha1>mendqf0cqr6ngtpqnds1dmifqzg4raj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102596</id>
      <parentid>2102593</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirin ji bo [[Kurdo (rapvan)]] hate jêbirin.</comment>
      <origin>2102596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="b6mjodea0g1fro8gpaujwqs9ungp1ta" xml:space="preserve">{{Cudakirin}}
* [[Kurdo (rapvan)]]
* [[Kurdo, Amûdê]]</text>
      <sha1>b6mjodea0g1fro8gpaujwqs9ungp1ta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Kurdo</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330708</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Kurdo (rapvan)" />
    <revision>
      <id>2102595</id>
      <timestamp>2026-11-08T18:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kurdo]] weke [[Gotûbêj:Kurdo (rapvan)]] guhart</comment>
      <origin>2102595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="ok0fwfamzal9xa9mijt9w17f42hql6n" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Kurdo (rapvan)]]</text>
      <sha1>ok0fwfamzal9xa9mijt9w17f42hql6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurdo, Amûdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330709</id>
    <revision>
      <id>2102597</id>
      <timestamp>2026-11-08T18:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Kurdo | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="988" sha1="2q3j6lnj2ji2b7ki49pfdwfjw8a0b6s" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Kurdo
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Kurdoyî, xelkê Kurdoyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Kurdo''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>2q3j6lnj2ji2b7ki49pfdwfjw8a0b6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marîtê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330710</id>
    <revision>
      <id>2102599</id>
      <timestamp>2026-11-08T18:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Marîtê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="ggvug0bu2848qcyot5ytaxx1et7586t" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Marîtê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Marîtî, xelkê Marîtê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Marîtê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ggvug0bu2848qcyot5ytaxx1et7586t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mele Sibat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330711</id>
    <revision>
      <id>2102600</id>
      <timestamp>2026-11-08T18:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Mele Sibat | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="97s29nj10biczq0comkgtwtpzwnxk8n" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Mele Sibat
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Mele Sibat
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Mele Sibat''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>97s29nj10biczq0comkgtwtpzwnxk8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Memirlê Qermitlo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330712</id>
    <revision>
      <id>2102601</id>
      <timestamp>2026-11-08T18:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Memirlê Qermitlo | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | d...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1011" sha1="98id6s5ihq4ofj24upecty6vt6i5tfh" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Memirlê Qermitlo
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Memirlê Qermitlo
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Memirlê Qermitlo''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>98id6s5ihq4ofj24upecty6vt6i5tfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miêrîka Hecî Hesen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330713</id>
    <revision>
      <id>2102602</id>
      <timestamp>2026-11-08T18:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Miêrîka Hecî Hesen | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1023" sha1="9c7dp0jwpq5ox4ke3olxcpe0o2026kp" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Miêrîka Hecî Hesen
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Miêrîka Hecî Hesen
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Miêrîka Hecî Hesen''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>9c7dp0jwpq5ox4ke3olxcpe0o2026kp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102604</id>
      <parentid>2102602</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T21:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1063" sha1="cb0h03j30y50ubj0kz5zuns7lgk3zjc" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Miêrîka Hecî Hesen
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Miêrîka Hecî Hesen
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Miêrîka Hecî Hesen''', anku '''Mi'êrîka Ḧecî Ḧesen''',  gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>cb0h03j30y50ubj0kz5zuns7lgk3zjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miêrîka Sîno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330714</id>
    <revision>
      <id>2102605</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Miêrîka Sîno | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | dem...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1034" sha1="60q8zmqr30e0r3hoylf84dx4owqt26u" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Miêrîka Sîno
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Miêrîka Sîno
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Miêrîka Sîno''', anku '''Mi'êrîka Sîno''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>60q8zmqr30e0r3hoylf84dx4owqt26u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirîşkê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330715</id>
    <revision>
      <id>2102606</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Mirîşkê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="c96dpf9dgqktr3f721k7ur3a82k9bns" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Mirîşkê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Mirîşkê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Mirîşkê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>c96dpf9dgqktr3f721k7ur3a82k9bns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Misto Hindî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330716</id>
    <revision>
      <id>2102607</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Misto Hindî | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="996" sha1="7hwressd6arbj4jzg6cb10fm7qtkcxf" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Misto Hindî
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Misto Hindî
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Misto Hindî''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>7hwressd6arbj4jzg6cb10fm7qtkcxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mosîsana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330717</id>
    <revision>
      <id>2102608</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Mosîsana | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="987" sha1="5itkx1k1y9zh5ivy6hbbe09kkx4359h" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Mosîsana
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Mosîsana
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Mosîsana''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>5itkx1k1y9zh5ivy6hbbe09kkx4359h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naroz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330718</id>
    <revision>
      <id>2102609</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Naroz | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="l9sc1kkx7u4it1v8njuhzq373yzhlmi" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Naroz
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Narozî, xelkê Narozê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Naroz''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>l9sc1kkx7u4it1v8njuhzq373yzhlmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nêf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330719</id>
    <revision>
      <id>2102610</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Nêf | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="982" sha1="ea8eqsbcv7ui3uw7icddrhuc3zrsrre" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Nêf
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Nêfî, xelkê Nêfê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Nêf''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ea8eqsbcv7ui3uw7icddrhuc3zrsrre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olçiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330720</id>
    <revision>
      <id>2102611</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Olçiya | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="981" sha1="ctmsha5bol6x574xaflz19ciso44rxc" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Olçiya
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Olçiya
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Olçiya''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ctmsha5bol6x574xaflz19ciso44rxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ozimler</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330721</id>
    <revision>
      <id>2102612</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Ozimler | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="983" sha1="4riu5hv9q56jtjqwgtc5kmqnxjj3xy7" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Ozimler
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Ozimlerê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Ozimler''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>4riu5hv9q56jtjqwgtc5kmqnxjj3xy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pepo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330722</id>
    <revision>
      <id>2102613</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Pepo | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="jezjxxu7od2cifyhr43fmk11od7atys" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Pepo
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Pepoyî, xelkê Pepoyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Pepo''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>jezjxxu7od2cifyhr43fmk11od7atys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pitinê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330723</id>
    <revision>
      <id>2102614</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Pitinê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="7a1u77tqc3skm4djp8lezmq0qvdmtkh" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Pitinê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Pitinî, xelkê Pitinê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Pitinê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>7a1u77tqc3skm4djp8lezmq0qvdmtkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qehfika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330724</id>
    <revision>
      <id>2102615</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Qehfika | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="981" sha1="bj1mh8hs79ckmrn828xtzg15s3eqi5i" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Qehfika
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Qehfika
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Qehfika''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>bj1mh8hs79ckmrn828xtzg15s3eqi5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qereqûb</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330725</id>
    <revision>
      <id>2102616</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Qereqûb | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="998" sha1="r0b9mqf3mxuiq8ez49g9d9vezkndmiv" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Qereqûb
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Qereqûbî, xelkê Qereqûbê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Qereqûb''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>r0b9mqf3mxuiq8ez49g9d9vezkndmiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qeretepe, Amûdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330726</id>
    <revision>
      <id>2102618</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Qeretepe | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="acukc70bh3cva2m14glr31a5tgr3e2z" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Qeretepe
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Qeretepeyî, xelkê Qeretepeyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Qeretepe''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>acukc70bh3cva2m14glr31a5tgr3e2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qerngozê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330727</id>
    <revision>
      <id>2102619</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Qerngozê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="998" sha1="ie294dlclo2lfx3nzyfuunlm22kcio9" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Qerngozê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Qerngozî, xelkê Qerngozê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Qerngozê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ie294dlclo2lfx3nzyfuunlm22kcio9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qezembûk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330728</id>
    <revision>
      <id>2102620</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Qezembûk | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="fvxw2dyw3lnq30fx3wsn90hvmh8c12j" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Qezembûk
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Qezembûkî, xelkê Qezembûkê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Qezembûk''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>fvxw2dyw3lnq30fx3wsn90hvmh8c12j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qijlê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330729</id>
    <revision>
      <id>2102621</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Qijle | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="988" sha1="rz558j70ohgdltl2r16texb7cxvk8nh" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Qijle
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Qijleyî, xelkê Qijleyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Qijle''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>rz558j70ohgdltl2r16texb7cxvk8nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qirê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330730</id>
    <revision>
      <id>2102622</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Qirê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="t3xhmd8mokk6r5aakozweo7mx660kmb" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Qirê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Qirê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Qirê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>t3xhmd8mokk6r5aakozweo7mx660kmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qizalçoxê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330731</id>
    <revision>
      <id>2102623</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Qizalçoxê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonî...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="e4dfl5gcxut0vrsmani031gron1936p" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Qizalçoxê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Qizalçoxî, xelkê Qizalçoxê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Qizalçoxê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>e4dfl5gcxut0vrsmani031gron1936p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qizilkendê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330732</id>
    <revision>
      <id>2102624</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:33:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Qizilkendê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonî...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="kg87hii27tlfcqi9rw3m7bjk92k2br9" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Qizilkendê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Qizilkendî, xelkê Qizilkendê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Qizilkendê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>kg87hii27tlfcqi9rw3m7bjk92k2br9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qûç</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330733</id>
    <revision>
      <id>2102625</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Qûç | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="0wigjh7iof3nmx2h2r977cj4fzxqav9" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Qûç
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Qûçî, xelkê Qûçê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Qûç''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>0wigjh7iof3nmx2h2r977cj4fzxqav9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rengo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330734</id>
    <revision>
      <id>2102626</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Rengo | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="988" sha1="a2zgoss1jkivgyr8qn74qskvart4baj" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Rengo
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Rengoyî, xelkê Rengoyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Rengo''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>a2zgoss1jkivgyr8qn74qskvart4baj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sarincê, Amûdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330735</id>
    <revision>
      <id>2102627</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Sarincê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="hxo7ycbrqm4h2o1lxdr3z6ddlqr1ape" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Sarincê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Sarincê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Sarincê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>hxo7ycbrqm4h2o1lxdr3z6ddlqr1ape</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sebahiyê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330736</id>
    <revision>
      <id>2102629</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Sebahiyê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="987" sha1="iyc9k6xoqphahe63r3b6tp8ked47p5y" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Sebahiyê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Sebahiyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Sebahiyê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>iyc9k6xoqphahe63r3b6tp8ked47p5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sêmitkê Ezo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330737</id>
    <revision>
      <id>2102630</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Sêmitkê Ezo | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="999" sha1="3ez9wo1ol5vb2qwgsrc40fy8juefekq" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Sêmitkê Ezo
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Sêmitkê Ezo
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Sêmitkê Ezo''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>3ez9wo1ol5vb2qwgsrc40fy8juefekq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sêmitkê Newaf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330738</id>
    <revision>
      <id>2102631</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Sêmitkê Newaf | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | dem...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="anlr9w3ubuf1q63nm908blhc7uonu7r" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Sêmitkê Newaf
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Sêmitkê Newaf
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Sêmitkê Newaf''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>anlr9w3ubuf1q63nm908blhc7uonu7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Silinder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330739</id>
    <revision>
      <id>2102632</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Silinder | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="04l1g7kws4inba70ogvheerdw8ks6tm" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Silinder
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Silinderê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Silinder''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>04l1g7kws4inba70ogvheerdw8ks6tm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Silmên</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330740</id>
    <revision>
      <id>2102633</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Silmên | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="981" sha1="c6bpnmpg7qn60ee94n3v7t5o80klogk" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Silmên
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Silmên
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Silmên''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>c6bpnmpg7qn60ee94n3v7t5o80klogk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sinceqa Şêx</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330741</id>
    <revision>
      <id>2102634</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Sinceqa Şêx | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="999" sha1="oxxw76gz9xdx7d6aqkc9s0yag3exlla" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Sinceqa Şêx
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Sinceqa Şêx
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Sinceqa Şêx''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>oxxw76gz9xdx7d6aqkc9s0yag3exlla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sinceqa Xelîl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330742</id>
    <revision>
      <id>2102635</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Sinceqa Xelîl | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demo...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="dhmp313nw4cbibzu7ntez64hoed5fcr" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Sinceqa Xelîl
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Sinceqa Xelîl
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Sinceqa Xelîl''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>dhmp313nw4cbibzu7ntez64hoed5fcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sorka, Amûdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330743</id>
    <revision>
      <id>2102637</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Sorka | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="ay7xt8g0r0dbw6g4b2cct87t1wydtn9" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Sorka
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Sorka
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Sorka''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ay7xt8g0r0dbw6g4b2cct87t1wydtn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Soxana Mala Bozê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330744</id>
    <revision>
      <id>2102638</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Soxana Mala Bozê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | d...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1011" sha1="cyflw9ask0jsp4abb4045r48o3p19vp" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Soxana Mala Bozê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Soxana Mala Bozê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Soxana Mala Bozê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>cyflw9ask0jsp4abb4045r48o3p19vp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Soxana Mala Emo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330745</id>
    <revision>
      <id>2102639</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Soxana Mala Emo | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | dem...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="1lyxg4xpgu4v2rlbcbpav6bz5rfxfby" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Soxana Mala Emo
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Soxana Mala Emo
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Soxana Mala Emo''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>1lyxg4xpgu4v2rlbcbpav6bz5rfxfby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şerîflo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330746</id>
    <revision>
      <id>2102640</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Şerîflo | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="1ljdhx0qartvizbvizlo6vuxdqgswxl" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Şerîflo
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Şerîfloyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Şerîflo''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>1ljdhx0qartvizbvizlo6vuxdqgswxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şêqnê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330747</id>
    <revision>
      <id>2102641</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Şêqnê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="nfz4uyun1mucjux31wtw6yrj1k9oiox" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Şêqnê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Şêqnî, xelkê Şêqnê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Şêqnê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>nfz4uyun1mucjux31wtw6yrj1k9oiox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şêwrê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330748</id>
    <revision>
      <id>2102642</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Şêwrê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="d7u1fzby5q4svpwlpg23iec6fnv9pgj" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Şêwrê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Şêwrî, xelkê Şêwrê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Şêwrê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>d7u1fzby5q4svpwlpg23iec6fnv9pgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şidî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330749</id>
    <revision>
      <id>2102643</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Şidî | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="980" sha1="bpcr0kjh0pwjwv04ubzcnqud2p32mq8" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Şidî
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Şidiyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Şidî''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>bpcr0kjh0pwjwv04ubzcnqud2p32mq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şorik, Amûdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330750</id>
    <revision>
      <id>2102645</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Şorik | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="980" sha1="m0zkoonwbcqr6hl7nres1lwxpia8gga" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Şorik
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Şorikê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Şorik''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>m0zkoonwbcqr6hl7nres1lwxpia8gga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Telikê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330751</id>
    <revision>
      <id>2102646</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Telikê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="ob5cq3u7yikxr0eyvhib9vklxzpc5k9" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Telikê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Telikî, xelkê Telikê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Telikê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ob5cq3u7yikxr0eyvhib9vklxzpc5k9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Terzî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330752</id>
    <revision>
      <id>2102647</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Terzî | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="980" sha1="27k9jaqmwc6yd64ll6bwfbxq9h7hg9x" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Terzî
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Terziyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Terzî''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>27k9jaqmwc6yd64ll6bwfbxq9h7hg9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilcihaş</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330753</id>
    <revision>
      <id>2102648</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Tilcihaş | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="989" sha1="do3om6kxgdai909bgj8qhvjnso61yg5" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Tilcihaş
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Tilcihaşê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Tilcihaş''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>do3om6kxgdai909bgj8qhvjnso61yg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilerûs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330754</id>
    <revision>
      <id>2102650</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Tilerûs | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="lqtpqpo2oza7jbtfjwthugpzau5sxwx" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Tilerûs
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Tilerûsê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Tilerûs''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>lqtpqpo2oza7jbtfjwthugpzau5sxwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilkêf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330755</id>
    <revision>
      <id>2102651</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Tilkêf | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="983" sha1="i1u9q186op2f3zsct4w6nidiwu0mu0s" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Tilkêf
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Tilkêfê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Tilkêf''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>i1u9q186op2f3zsct4w6nidiwu0mu0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilxenzîr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330756</id>
    <revision>
      <id>2102652</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Tilxenzîr | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="992" sha1="5og9mncgtmrxl1yo7w4kz2e0htbf4wd" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Tilxenzîr
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Tilxenzîrê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Tilxenzîr''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>5og9mncgtmrxl1yo7w4kz2e0htbf4wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Topiz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330757</id>
    <revision>
      <id>2102653</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Topiz | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="1wul7qh7tkt282d4boxsr8pg1gwjfj8" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Topiz
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Topizî, xelkê Topizê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Topiz''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>1wul7qh7tkt282d4boxsr8pg1gwjfj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Topo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330758</id>
    <revision>
      <id>2102654</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Topo | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="gzns69t8qx1npa0wivsor0owlq6a8xy" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Topo
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Topoyî, xelkê Topoyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Topo''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>gzns69t8qx1npa0wivsor0owlq6a8xy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Torlyasê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330759</id>
    <revision>
      <id>2102655</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Torlyasê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="987" sha1="gjs18a9mahgkfui44w3njuu6y0c7rh1" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Torlyasê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Torylasê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Torlyasê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>gjs18a9mahgkfui44w3njuu6y0c7rh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tûkê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330760</id>
    <revision>
      <id>2102656</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Tûkê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="978" sha1="awbwnxqsb1smfm5yaw8g9dd3zb560rn" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Tûkê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Tûkê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Tûkê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>awbwnxqsb1smfm5yaw8g9dd3zb560rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Werdiyê Xalid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330761</id>
    <revision>
      <id>2102657</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Werdiyê Xalid | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demo...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="4ythfmldkrcijuumy7mce71tpymxa0h" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Werdiyê Xalid
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Werdiyê Xalid
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Werdiyê Xalid''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>4ythfmldkrcijuumy7mce71tpymxa0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xanikê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330762</id>
    <revision>
      <id>2102658</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xanikê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="981" sha1="ddowniol9alj56c0dy149lx4iit1s6u" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xanikê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xanikê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xanikê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ddowniol9alj56c0dy149lx4iit1s6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xasê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330763</id>
    <revision>
      <id>2102661</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Xasê]] weke [[Xasê, Bismil]] guhart</comment>
      <origin>2102661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="4bgdf6pzopgbgvxkkpw4h140qf11cfv" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Xasê, Bismil]]</text>
      <sha1>4bgdf6pzopgbgvxkkpw4h140qf11cfv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102664</id>
      <parentid>2102661</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirin ji bo [[Xasê, Bismil]] hate jêbirin.</comment>
      <origin>2102664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="o9fmekj90wpvwtbzaa8e2ute6u9jtjs" xml:space="preserve">{{Cudakirin}}
* [[Xasê, Amûdê]]
* [[Xasê, Bismil]]</text>
      <sha1>o9fmekj90wpvwtbzaa8e2ute6u9jtjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Xasê</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330764</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Xasê, Bismil" />
    <revision>
      <id>2102663</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Xasê]] weke [[Gotûbêj:Xasê, Bismil]] guhart</comment>
      <origin>2102663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="1u72gy2kornv00rvp5ytc8lkgffawtm" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Xasê, Bismil]]</text>
      <sha1>1u72gy2kornv00rvp5ytc8lkgffawtm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xasê, Amûdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330765</id>
    <revision>
      <id>2102665</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xasê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="bqnjk7ftlswooq468thrdn3cq1mhyjj" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xasê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xasê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xasê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>bqnjk7ftlswooq468thrdn3cq1mhyjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xezalîkê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330766</id>
    <revision>
      <id>2102666</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xezalîkê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="brp1virnzj09xb4qq3gnd61c50i8t1j" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xezalîkê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xezalîkê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xezalîkê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>brp1virnzj09xb4qq3gnd61c50i8t1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xirbe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330767</id>
    <revision>
      <id>2102668</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Xirbe]] weke [[Xirbe, Kop]] guhart</comment>
      <origin>2102668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="jd9zwyigc0u1s7pryar169z03q3v78m" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Xirbe, Kop]]</text>
      <sha1>jd9zwyigc0u1s7pryar169z03q3v78m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102671</id>
      <parentid>2102668</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Beralîkirin ji bo [[Xirbe, Kop]] hate jêbirin.</comment>
      <origin>2102671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="7er0gm6jcq41ffpnfvtq6vwxhagakb1" xml:space="preserve">{{Cudakirin}}
* [[Xirbe, Amûdê]]
* [[Xirbe, Kop]]</text>
      <sha1>7er0gm6jcq41ffpnfvtq6vwxhagakb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Xirbe</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330768</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Xirbe, Kop" />
    <revision>
      <id>2102670</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Xirbe]] weke [[Gotûbêj:Xirbe, Kop]] guhart</comment>
      <origin>2102670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="36yhpddt2m3m666lr0p6hw0yo51cq5r" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Xirbe, Kop]]</text>
      <sha1>36yhpddt2m3m666lr0p6hw0yo51cq5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xirbe, Amûdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330769</id>
    <revision>
      <id>2102672</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xirbe | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="k3n36kk5lnq898nfssq3fzh3yl3stf1" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbe
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbe
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbe''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>k3n36kk5lnq898nfssq3fzh3yl3stf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xirbê Bistên</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330770</id>
    <revision>
      <id>2102673</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xirbê Bistên | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demo...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="qgc79wx9kpnwmvynuz6zdid4ffgb008" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Bistên
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Bistên
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Bistên''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>qgc79wx9kpnwmvynuz6zdid4ffgb008</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xirbê Ezê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330771</id>
    <revision>
      <id>2102675</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xirbê Ezê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonî...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="993" sha1="lmr0c3d7asgf3es0famqw0yqetk5ge0" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Ezê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Ezê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Ezê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>lmr0c3d7asgf3es0famqw0yqetk5ge0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xirbê Feqîra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330772</id>
    <revision>
      <id>2102676</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xirbê Faqîra | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demo...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="ekqxjm180wb8tx73l6h3ztyw07280wj" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Faqîra
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Faqîra
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Faqîra''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>ekqxjm180wb8tx73l6h3ztyw07280wj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102692</id>
      <parentid>2102676</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="2bmc21a4gxff2na5sv1s0r8zlbfwcbx" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Feqîra
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Feqîra
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Feqîra''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>2bmc21a4gxff2na5sv1s0r8zlbfwcbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xirbê Hetlo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330773</id>
    <revision>
      <id>2102679</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xirbê Hetlo | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="996" sha1="iq5knvpykiua9n1srt8113gbsoqegrf" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Hetlo
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Hetlo
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Hetlo''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>iq5knvpykiua9n1srt8113gbsoqegrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xirbê Hisê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330774</id>
    <revision>
      <id>2102680</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xirbê Hisê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="996" sha1="m4x4taeniz1yoglz38mhu9s3oy3m8um" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Hisê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Hisê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Hisê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>m4x4taeniz1yoglz38mhu9s3oy3m8um</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xirbê Kûçkê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330775</id>
    <revision>
      <id>2102681</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xirbê Kûçkê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | dem...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="98uw780p06g5fej5o5x8vn2wi8lo2rh" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Kûçkê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Kûçkê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Kûçkê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>98uw780p06g5fej5o5x8vn2wi8lo2rh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xirbê Şeîb</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330776</id>
    <revision>
      <id>2102682</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xirbê Şeîb | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="999" sha1="g4folii8xlosdk4a66g0nagebterzw0" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Şeîb
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Şeîb
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Şeîb''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>g4folii8xlosdk4a66g0nagebterzw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xirbê Xedîr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330777</id>
    <revision>
      <id>2102683</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Xirbê Xedîr | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demon...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="999" sha1="fllmjozksivz9lstgb39a7cbqzk3rpz" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Xirbê Xedîr
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Xirbê Xedîr
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Xirbê Xedîr''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>fllmjozksivz9lstgb39a7cbqzk3rpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zeynar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330778</id>
    <revision>
      <id>2102684</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Zeynar | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="qm5ah45y9gsppwwh74cd64ydz3jj6kk" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Zeynar
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Zeynarî, xelkê Zeynarê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Zeynar''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>qm5ah45y9gsppwwh74cd64ydz3jj6kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zilfeqêr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330779</id>
    <revision>
      <id>2102685</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Zilfeqêr | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="14ws9qwawlwhs5b8989yxtsvvw42okr" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Zilfeqêr
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Zilfeqêrî, xelkê Zilfeqêrê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Zilfeqêr''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>14ws9qwawlwhs5b8989yxtsvvw42okr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zobeyê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330780</id>
    <revision>
      <id>2102686</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Zobeyê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="3m688d76ji2hk5uysabae3nx3k9yd1i" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Zobeyê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Zobeyî, xelkê Zobeyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Zobeyê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>3m688d76ji2hk5uysabae3nx3k9yd1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zobeyê, Amûdê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330781</id>
    <revision>
      <id>2102687</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Zobeyê | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="3m688d76ji2hk5uysabae3nx3k9yd1i" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Zobeyê
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Zobeyî, xelkê Zobeyê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Zobeyê''', gundekî bi ser [[Amûdê]] ve ye li navçeya Qamişlo ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]).

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Amûdê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Amûdê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>3m688d76ji2hk5uysabae3nx3k9yd1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spîrêz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330782</id>
    <redirect title="Weşanxaneya Spîrêz" />
    <revision>
      <id>2102695</id>
      <timestamp>2026-11-08T22:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>177108</id>
      </contributor>
      <comment>Ahmed A Issa navê [[Spîrêz]] guhart û kir [[Weşanxaneya Spîrêz]]: Misspelled title: Rêkofîkirina navê weşanxaneyê li gorî navê fermî.</comment>
      <origin>2102695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="84hggswqjz3mfsv6f6c6kehan1lm259" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Weşanxaneya Spîrêz]]</text>
      <sha1>84hggswqjz3mfsv6f6c6kehan1lm259</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dahol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330783</id>
    <revision>
      <id>2102706</id>
      <timestamp>2026-11-09T00:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102707</id>
      <parentid>2102706</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="753" sha1="hcy1i57ym1kk99xgkflehyug0272sxc" xml:space="preserve">{{Xebat}}Dahol endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin. Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ku li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ku deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.</text>
      <sha1>hcy1i57ym1kk99xgkflehyug0272sxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102708</id>
      <parentid>2102707</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="753" sha1="hj9e8nxy468gs9tiwldn7ur4k5xau4n" xml:space="preserve">{{Xebat}}Dahol endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin. Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ko li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ku deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.</text>
      <sha1>hj9e8nxy468gs9tiwldn7ur4k5xau4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102709</id>
      <parentid>2102708</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="753" sha1="90zu1s8ormgpirq1ilx6871but8e39u" xml:space="preserve">{{Xebat}}Dahol endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin. Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ko li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ko deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.</text>
      <sha1>90zu1s8ormgpirq1ilx6871but8e39u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102710</id>
      <parentid>2102709</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1291" sha1="6jy9brt9w04dn4uvmb5wqobwee74uar" xml:space="preserve">{{Xebat}}Dahol endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin. Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ko li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ko deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.

Dibe ko dahol bi awayekî takekesî bên lêdan, bi wî rengî ko lêder tenê daholekê bikar tîne; hin dahol, wekî [[djembe]], nêzî her tim bi wî awayî tên lêdan. Cureyên din bi gelemperî di komên ji du an zêdetir daholan de tên lêdan ko gî ji aliyê eynî kesî ve têne bikaranîn; meselayên wê yekê daholên [[bongo]] û [[tîmpanî]] ne. Hejmarek daholên cuda, ligel [[halîle]], pêkhateya bingehîn a [[seta daholan]] a modern ava dikin. Gelek dahol ligel enstrumentên din ên muzîkê bi hev re tên lêdan.</text>
      <sha1>6jy9brt9w04dn4uvmb5wqobwee74uar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102711</id>
      <parentid>2102710</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1322" sha1="0xksqpvef30qssj5ovt198q5khvf0f9" xml:space="preserve">{{Xebat}}Dahol endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin. Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ko li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ko deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.

Dibe ko dahol bi awayekî takekesî bên lêdan, bi wî rengî ko lêder tenê daholekê bikar tîne; hin dahol, wekî [[djembe]], nêzî her tim bi wî awayî tên lêdan. Cureyên din bi gelemperî di komên ji du an zêdetir daholan de tên lêdan ko gî ji aliyê eynî kesî ve têne bikaranîn; meselayên wê yekê daholên [[bongo]] û [[tîmpanî]] ne. Hejmarek daholên cuda, ligel [[halîle]], pêkhateya bingehîn a [[seta daholan]] a modern ava dikin. Gelek dahol ligel enstrumentên din ên muzîkê bi hev re tên lêdan.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>0xksqpvef30qssj5ovt198q5khvf0f9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102712</id>
      <parentid>2102711</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1395" sha1="6qw6cw8qjt0z0re06dl4uwwhj7okib5" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:DrumMozartRegiment.jpg|thumb|Dahola Company B ji sala 1863yê]]
Dahol endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin. Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ko li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ko deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.

Dibe ko dahol bi awayekî takekesî bên lêdan, bi wî rengî ko lêder tenê daholekê bikar tîne; hin dahol, wekî [[djembe]], nêzî her tim bi wî awayî tên lêdan. Cureyên din bi gelemperî di komên ji du an zêdetir daholan de tên lêdan ko gî ji aliyê eynî kesî ve têne bikaranîn; meselayên wê yekê daholên [[bongo]] û [[tîmpanî]] ne. Hejmarek daholên cuda, ligel [[halîle]], pêkhateya bingehîn a [[seta daholan]] a modern ava dikin. Gelek dahol ligel enstrumentên din ên muzîkê bi hev re tên lêdan.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>6qw6cw8qjt0z0re06dl4uwwhj7okib5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102713</id>
      <parentid>2102712</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1428" sha1="nnsiq2e5yeux5j7uukzdzh8u2jjrb09" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:DrumMozartRegiment.jpg|thumb|Dahola Company B ji sala 1863yê]]
[[Wêne:TalkingDrum.jpg|thumb|]]
Dahol endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin. Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ko li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ko deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.

Dibe ko dahol bi awayekî takekesî bên lêdan, bi wî rengî ko lêder tenê daholekê bikar tîne; hin dahol, wekî [[djembe]], nêzî her tim bi wî awayî tên lêdan. Cureyên din bi gelemperî di komên ji du an zêdetir daholan de tên lêdan ko gî ji aliyê eynî kesî ve têne bikaranîn; meselayên wê yekê daholên [[bongo]] û [[tîmpanî]] ne. Hejmarek daholên cuda, ligel [[halîle]], pêkhateya bingehîn a [[seta daholan]] a modern ava dikin. Gelek dahol ligel enstrumentên din ên muzîkê bi hev re tên lêdan.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>nnsiq2e5yeux5j7uukzdzh8u2jjrb09</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102714</id>
      <parentid>2102713</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1445" sha1="6ey6eertshb8czd2dc2i0ng66fhip6q" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:DrumMozartRegiment.jpg|thumb|Dahola Company B ji sala 1863yê]]
[[Wêne:TalkingDrum.jpg|thumb|Dahola xeberdanê]]
Dahol endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin. Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ko li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ko deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.

Dibe ko dahol bi awayekî takekesî bên lêdan, bi wî rengî ko lêder tenê daholekê bikar tîne; hin dahol, wekî [[djembe]], nêzî her tim bi wî awayî tên lêdan. Cureyên din bi gelemperî di komên ji du an zêdetir daholan de tên lêdan ko gî ji aliyê eynî kesî ve têne bikaranîn; meselayên wê yekê daholên [[bongo]] û [[tîmpanî]] ne. Hejmarek daholên cuda, ligel [[halîle]], pêkhateya bingehîn a [[seta daholan]] a modern ava dikin. Gelek dahol ligel enstrumentên din ên muzîkê bi hev re tên lêdan.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>6ey6eertshb8czd2dc2i0ng66fhip6q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102715</id>
      <parentid>2102714</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</comment>
      <origin>2102715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1478" sha1="9t0252en1vnl6hhq6envv770sw0ghpg" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:DrumMozartRegiment.jpg|thumb|Dahola Company B ji sala 1863yê]]
[[Wêne:TalkingDrum.jpg|thumb|Dahola xeberdanê]]
Dahol endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin. Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ko li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ko deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.

Dibe ko dahol bi awayekî takekesî bên lêdan, bi wî rengî ko lêder tenê daholekê bikar tîne; hin dahol, wekî [[djembe]], nêzî her tim bi wî awayî tên lêdan. Cureyên din bi gelemperî di komên ji du an zêdetir daholan de tên lêdan ko gî ji aliyê eynî kesî ve têne bikaranîn; meselayên wê yekê daholên [[bongo]] û [[tîmpanî]] ne. Hejmarek daholên cuda, ligel [[halîle]], pêkhateya bingehîn a [[seta daholan]] a modern ava dikin. Gelek dahol ligel enstrumentên din ên muzîkê bi hev re tên lêdan.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</text>
      <sha1>9t0252en1vnl6hhq6envv770sw0ghpg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102716</id>
      <parentid>2102715</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1484" sha1="ln9lopxw1v41gxbdhluvk6il1k5d8uz" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:DrumMozartRegiment.jpg|thumb|Dahola Company B ji sala 1863yê]]
[[Wêne:TalkingDrum.jpg|thumb|Dahola xeberdanê]]
'''Dahol''' endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin. Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ko li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ko deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.

Dibe ko dahol bi awayekî takekesî bên lêdan, bi wî rengî ko lêder tenê daholekê bikar tîne; hin dahol, wekî [[djembe]], nêzî her tim bi wî awayî tên lêdan. Cureyên din bi gelemperî di komên ji du an zêdetir daholan de tên lêdan ko gî ji aliyê eynî kesî ve têne bikaranîn; meselayên wê yekê daholên [[bongo]] û [[tîmpanî]] ne. Hejmarek daholên cuda, ligel [[halîle]], pêkhateya bingehîn a [[seta daholan]] a modern ava dikin. Gelek dahol ligel enstrumentên din ên muzîkê bi hev re tên lêdan.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</text>
      <sha1>ln9lopxw1v41gxbdhluvk6il1k5d8uz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102717</id>
      <parentid>2102716</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1839" sha1="t47lwn8ng7om75yrzy824o7e3yypld5" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:DrumMozartRegiment.jpg|thumb|Dahola Company B ji sala 1863yê]]
[[Wêne:TalkingDrum.jpg|thumb|Dahola xeberdanê]]
'''Dahol''' endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin.&lt;ref name=&quot;grove&quot;&gt;{{cite book |title=The New Grove Encyclopædia of Music and Musicians |last=Grove |first=George |author-link= |publisher=Grove's Dictionaries of Music |date=January 2001 |pages=638–649 |isbn=978-1-56159-239-5 |edition=2 |editor=Stanley Sadie |editor-link= |title-link=Grove Dictionary of Music and Musicians}}&lt;/ref&gt; Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ko li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ko deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.&lt;ref name=&quot;grove&quot; /&gt;

Dibe ko dahol bi awayekî takekesî bên lêdan, bi wî rengî ko lêder tenê daholekê bikar tîne; hin dahol, wekî [[djembe]], nêzî her tim bi wî awayî tên lêdan. Cureyên din bi gelemperî di komên ji du an zêdetir daholan de tên lêdan ko gî ji aliyê eynî kesî ve têne bikaranîn; meselayên wê yekê daholên [[bongo]] û [[tîmpanî]] ne. Hejmarek daholên cuda, ligel [[halîle]], pêkhateya bingehîn a [[seta daholan]] a modern ava dikin. Gelek dahol ligel enstrumentên din ên muzîkê bi hev re tên lêdan.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</text>
      <sha1>t47lwn8ng7om75yrzy824o7e3yypld5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102718</id>
      <parentid>2102717</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Çavkanî */</comment>
      <origin>2102718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1857" sha1="jw8p4squcey9ua1td0rvch80xej3j5t" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:DrumMozartRegiment.jpg|thumb|Dahola Company B ji sala 1863yê]]
[[Wêne:TalkingDrum.jpg|thumb|Dahola xeberdanê]]
'''Dahol''' endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin.&lt;ref name=&quot;grove&quot;&gt;{{cite book |title=The New Grove Encyclopædia of Music and Musicians |last=Grove |first=George |author-link= |publisher=Grove's Dictionaries of Music |date=January 2001 |pages=638–649 |isbn=978-1-56159-239-5 |edition=2 |editor=Stanley Sadie |editor-link= |title-link=Grove Dictionary of Music and Musicians}}&lt;/ref&gt; Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ko li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ko deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.&lt;ref name=&quot;grove&quot; /&gt;

Dibe ko dahol bi awayekî takekesî bên lêdan, bi wî rengî ko lêder tenê daholekê bikar tîne; hin dahol, wekî [[djembe]], nêzî her tim bi wî awayî tên lêdan. Cureyên din bi gelemperî di komên ji du an zêdetir daholan de tên lêdan ko gî ji aliyê eynî kesî ve têne bikaranîn; meselayên wê yekê daholên [[bongo]] û [[tîmpanî]] ne. Hejmarek daholên cuda, ligel [[halîle]], pêkhateya bingehîn a [[seta daholan]] a modern ava dikin. Gelek dahol ligel enstrumentên din ên muzîkê bi hev re tên lêdan.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}{{Commons-biçûk}}
[[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</text>
      <sha1>jw8p4squcey9ua1td0rvch80xej3j5t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102719</id>
      <parentid>2102718</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <origin>2102719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1860" sha1="dtuyovocp747xwnlkgrrhvp2tvxp0uw" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:DrumMozartRegiment.jpg|thumb|Dahola Company B ji sala 1863yê]]
[[Wêne:TalkingDrum.jpg|thumb|Dahola xeberdanê]]
'''Dahol''' endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin.&lt;ref name=&quot;grove&quot;&gt;{{cite book |title=The New Grove Encyclopædia of Music and Musicians |last=Grove |first=George |author-link= |publisher=Grove's Dictionaries of Music |date=January 2001 |pages=638–649 |isbn=978-1-56159-239-5 |edition=2 |editor=Stanley Sadie |editor-link= |title-link=Grove Dictionary of Music and Musicians}}&lt;/ref&gt; Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ko li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ko deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.&lt;ref name=&quot;grove&quot; /&gt;

Dibe ko dahol bi awayekî takekesî bên lêdan, bi wî rengî ko lêder tenê daholekê bikar tîne; hin dahol, wekî [[djembe]], nêzî her tim bi wî awayî tên lêdan. Cureyên din bi gelemperî di komên ji du an zêdetir daholan de tên lêdan ko gî ji aliyê eynî kesî ve têne bikaranîn; meselayên wê yekê daholên [[bongo]] û [[tîmpanî]] ne. Hejmarek daholên cuda, ligel [[halîle]], pêkhateya bingehîn a [[seta daholan]] a modern ava dikin. Gelek dahol ligel enstrumentên din ên muzîkê bi hev re tên lêdan.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Commons-biçûk}}

[[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</text>
      <sha1>dtuyovocp747xwnlkgrrhvp2tvxp0uw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102720</id>
      <parentid>2102719</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1850" sha1="brqahav60rb21ct7ox00sdq63mp8vaz" xml:space="preserve">[[Wêne:DrumMozartRegiment.jpg|thumb|Dahola Company B ji sala 1863yê]]
[[Wêne:TalkingDrum.jpg|thumb|Dahola xeberdanê]]
'''Dahol''' endamekî koma [[Amûrên muzîkê|enstrumentên muzîkê]] yên lêdanî ye. Di sîstema dabeşkirina [[Hornbostel–Sachs]] de, ew wekî [[membranofon]] tê terîf kirin.&lt;ref name=&quot;grove&quot;&gt;{{cite book |title=The New Grove Encyclopædia of Music and Musicians |last=Grove |first=George |author-link= |publisher=Grove's Dictionaries of Music |date=January 2001 |pages=638–649 |isbn=978-1-56159-239-5 |edition=2 |editor=Stanley Sadie |editor-link= |title-link=Grove Dictionary of Music and Musicians}}&lt;/ref&gt; Dahol ji membranê (ku jê re rûyê daholê an çermê daholê tê gotin) pêk tên ko li ser çarçoveyekê hatiye kişandin. Ji bo derxistina deng, însan bi destên xwe an jî bi çakûçekî taybet li wê perdeyê dide. Bi gelemperî, li aliyê jêrîn ê daholê jî perdeyeke din heye ko deng vedide. Ji bo derxistina deng ji daholan, teknîkên din jî tên bikaranîn, mesela &quot;livandina bi tiliya mezin&quot;. Dahol di dinyayê de enstrumentên muzîkê yên herî kevn û herî berbelav in; sêwirana wan a bingehîn bi hezaran sal in ko nêzî qet neguheriye.&lt;ref name=&quot;grove&quot; /&gt;

Dibe ko dahol bi awayekî takekesî bên lêdan, bi wî rengî ko lêder tenê daholekê bikar tîne; hin dahol, wekî [[djembe]], nêzî her tim bi wî awayî tên lêdan. Cureyên din bi gelemperî di komên ji du an zêdetir daholan de tên lêdan ko gî ji aliyê eynî kesî ve têne bikaranîn; meselayên wê yekê daholên [[bongo]] û [[tîmpanî]] ne. Hejmarek daholên cuda, ligel [[halîle]], pêkhateya bingehîn a [[seta daholan]] a modern ava dikin. Gelek dahol ligel enstrumentên din ên muzîkê bi hev re tên lêdan.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Commons-biçûk}}

[[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</text>
      <sha1>brqahav60rb21ct7ox00sdq63mp8vaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trompêt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330784</id>
    <revision>
      <id>2102721</id>
      <timestamp>2026-11-09T01:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102722</id>
      <parentid>2102721</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T01:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kawa63î/ê navê [[Borazan]] weke [[Trompêt]] guhart</comment>
      <origin>2102721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102724</id>
      <parentid>2102722</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T01:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="464" sha1="2apf7sc698u6nshtxhy5zxirrlzugum" xml:space="preserve">{{Xebat}}Trompêt an jî Borazan, [[Enstrumentên tncîn|enstrumentek tûncîn]] e. Cureyê herî gelemperî yê trompêtê [[Enstrumentên transpozîtor|enstrumentek transpozîtor]] e di B♭ de, ko bilindahiyên wê gavek tevahî ji yên nivîskî nizmtir in. Ayla trompêtê enstrumentên ji [[trompêta pîkolo]], ko qeyda wê ya herî bilind di ayla tûncîn de ye, bigire heya trompêta basê, ko yek oktav li jêr trompêta standard B♭ an C ye, dihewîne.</text>
      <sha1>2apf7sc698u6nshtxhy5zxirrlzugum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102725</id>
      <parentid>2102724</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1338" sha1="fcm0oslmu6j0cdfj59wk0o0i3fsqhvr" xml:space="preserve">{{Xebat}}Trompêt an jî Borazan, [[Enstrumentên tncîn|enstrumentek tûncîn]] e. Cureyê herî gelemperî yê trompêtê [[Enstrumentên transpozîtor|enstrumentek transpozîtor]] e di B♭ de, ko bilindahiyên wê gavek tevahî ji yên nivîskî nizmtir in. Ayla trompêtê enstrumentên ji [[trompêta pîkolo]], ko qeyda wê ya herî bilind di ayla tûncîn de ye, bigire heya trompêta basê, ko yek oktav li jêr trompêta standard B♭ an C ye, dihewîne.

Enstrumentên mîna trompêtan di tarîxê de wekî amûrên sînyalê di şer an nêçîrê de hatine bikaranîn, bi meselayên ko vedigerin asra 2ê {{Bz}}. Ew tenê di dawiya asra 14ê an destpêka asra 15ê de wekî enstrumentên muzîkê dest bi karanîna wan kirin. Trompêt di formên [[muzîka hunerî]] de têne bikaranîn, di [[Orkestra|orkestrayan]], [[Koma konserê|komên konseran]], [[Muzîka odeyê|komên muzîka odeyê]] û [[Cez|komên cezê]] de xuya dibin. Ew di [[muzîka populer]] de jî gelemperî ne û bi gelemperî di komên mektebê de têne bikaranîn. Deng bi lerizîna lêvan di devkî de tê hilberandin, ko pêlek rawestayî di stûna hewayê ya enstrumentê de destpê dike. Ji dawiya asra 15ê vir ve, trompêt bi piranî ji lûleyên sifir hatine çêkirin, ko bi gelemperî du caran di şiklê çarçikî yê girover de têne qat kirin.</text>
      <sha1>fcm0oslmu6j0cdfj59wk0o0i3fsqhvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102726</id>
      <parentid>2102725</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2408" sha1="sgqi9e8ndtfhbogob37ftmirfohw4b5" xml:space="preserve">{{Xebat}}Trompêt an jî Borazan, [[Enstrumentên tncîn|enstrumentek tûncîn]] e. Cureyê herî gelemperî yê trompêtê [[Enstrumentên transpozîtor|enstrumentek transpozîtor]] e di B♭ de, ko bilindahiyên wê gavek tevahî ji yên nivîskî nizmtir in. Ayla trompêtê enstrumentên ji [[trompêta pîkolo]], ko qeyda wê ya herî bilind di ayla tûncîn de ye, bigire heya trompêta basê, ko yek oktav li jêr trompêta standard B♭ an C ye, dihewîne.

Enstrumentên mîna trompêtan di tarîxê de wekî amûrên sînyalê di şer an nêçîrê de hatine bikaranîn, bi meselayên ko vedigerin asra 2ê {{Bz}}. Ew tenê di dawiya asra 14ê an destpêka asra 15ê de wekî enstrumentên muzîkê dest bi karanîna wan kirin. Trompêt di formên [[muzîka hunerî]] de têne bikaranîn, di [[Orkestra|orkestrayan]], [[Koma konserê|komên konseran]], [[Muzîka odeyê|komên muzîka odeyê]] û [[Cez|komên cezê]] de xuya dibin. Ew di [[muzîka populer]] de jî gelemperî ne û bi gelemperî di komên mektebê de têne bikaranîn. Deng bi lerizîna lêvan di devkî de tê hilberandin, ko pêlek rawestayî di stûna hewayê ya enstrumentê de destpê dike. Ji dawiya asra 15ê vir ve, trompêt bi piranî ji lûleyên sifir hatine çêkirin, ko bi gelemperî du caran di şiklê çarçikî yê girover de têne qat kirin.

Trompêta herî belav di tonê B♭ de ye û dirêjahiya boriyên wê nêzîkî 1.48 m e. Herwiha trompêtên bi tonên C, D û E♭ de jî hene; herwiha trompêtên pîkolo a di tonê B♭ de (ko oktavekê ji trompêta asayî bilindtir e) û trompêta basê (ko oktavekê ji ya B♭ nizmtir e, an jî di tonê C de ye) jî hene. [[Kornet]] dişibe trompêtê, lê boriyên wê konîk in (boriyên trumpetê sîlîndrîk in) û awayê pêçana boriyên wê bi gelemperî cuda ye. Di trompêtên kevn de metodek ji bo guhertina dirêjahiya boriyan tune bû, lê enstrumentên modern bi gelemperî xwedî sê (carinan çar) mekanîzmayên bi navê ventîl in ko ji bo guhertina bilindahiya deng (tonê) tên bikaranîn. Piraniya trompêtên xwedî ventîlên pîstonî ne, her çend hin ji wan xwedî valvên zivirî bin. Bikaranîna trompêtên bi ventîlên zivirî di orkestrayan de (bi taybetî di orkestrayên almanî an yên bi forma almanî de) pirtir e, her çend ew rewş li gorî welatan diguhere. Kesê ku trompêtê dilîze, jê re ''trompêtvan'' tê gotin.</text>
      <sha1>sgqi9e8ndtfhbogob37ftmirfohw4b5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102727</id>
      <parentid>2102726</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2439" sha1="5klbn8rjh1lebkqrb8o437xjo91gfcy" xml:space="preserve">{{Xebat}}Trompêt an jî Borazan, [[Enstrumentên tncîn|enstrumentek tûncîn]] e. Cureyê herî gelemperî yê trompêtê [[Enstrumentên transpozîtor|enstrumentek transpozîtor]] e di B♭ de, ko bilindahiyên wê gavek tevahî ji yên nivîskî nizmtir in. Ayla trompêtê enstrumentên ji [[trompêta pîkolo]], ko qeyda wê ya herî bilind di ayla tûncîn de ye, bigire heya trompêta basê, ko yek oktav li jêr trompêta standard B♭ an C ye, dihewîne.

Enstrumentên mîna trompêtan di tarîxê de wekî amûrên sînyalê di şer an nêçîrê de hatine bikaranîn, bi meselayên ko vedigerin asra 2ê {{Bz}}. Ew tenê di dawiya asra 14ê an destpêka asra 15ê de wekî enstrumentên muzîkê dest bi karanîna wan kirin. Trompêt di formên [[muzîka hunerî]] de têne bikaranîn, di [[Orkestra|orkestrayan]], [[Koma konserê|komên konseran]], [[Muzîka odeyê|komên muzîka odeyê]] û [[Cez|komên cezê]] de xuya dibin. Ew di [[muzîka populer]] de jî gelemperî ne û bi gelemperî di komên mektebê de têne bikaranîn. Deng bi lerizîna lêvan di devkî de tê hilberandin, ko pêlek rawestayî di stûna hewayê ya enstrumentê de destpê dike. Ji dawiya asra 15ê vir ve, trompêt bi piranî ji lûleyên sifir hatine çêkirin, ko bi gelemperî du caran di şiklê çarçikî yê girover de têne qat kirin.

Trompêta herî belav di tonê B♭ de ye û dirêjahiya boriyên wê nêzîkî 1.48 m e. Herwiha trompêtên bi tonên C, D û E♭ de jî hene; herwiha trompêtên pîkolo a di tonê B♭ de (ko oktavekê ji trompêta asayî bilindtir e) û trompêta basê (ko oktavekê ji ya B♭ nizmtir e, an jî di tonê C de ye) jî hene. [[Kornet]] dişibe trompêtê, lê boriyên wê konîk in (boriyên trumpetê sîlîndrîk in) û awayê pêçana boriyên wê bi gelemperî cuda ye. Di trompêtên kevn de metodek ji bo guhertina dirêjahiya boriyan tune bû, lê enstrumentên modern bi gelemperî xwedî sê (carinan çar) mekanîzmayên bi navê ventîl in ko ji bo guhertina bilindahiya deng (tonê) tên bikaranîn. Piraniya trompêtên xwedî ventîlên pîstonî ne, her çend hin ji wan xwedî valvên zivirî bin. Bikaranîna trompêtên bi ventîlên zivirî di orkestrayan de (bi taybetî di orkestrayên almanî an yên bi forma almanî de) pirtir e, her çend ew rewş li gorî welatan diguhere. Kesê ku trompêtê dilîze, jê re ''trompêtvan'' tê gotin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>5klbn8rjh1lebkqrb8o437xjo91gfcy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102728</id>
      <parentid>2102727</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</comment>
      <origin>2102728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2472" sha1="atz58c5d01wok2c3xtod8gu0awqqqyb" xml:space="preserve">{{Xebat}}Trompêt an jî Borazan, [[Enstrumentên tncîn|enstrumentek tûncîn]] e. Cureyê herî gelemperî yê trompêtê [[Enstrumentên transpozîtor|enstrumentek transpozîtor]] e di B♭ de, ko bilindahiyên wê gavek tevahî ji yên nivîskî nizmtir in. Ayla trompêtê enstrumentên ji [[trompêta pîkolo]], ko qeyda wê ya herî bilind di ayla tûncîn de ye, bigire heya trompêta basê, ko yek oktav li jêr trompêta standard B♭ an C ye, dihewîne.

Enstrumentên mîna trompêtan di tarîxê de wekî amûrên sînyalê di şer an nêçîrê de hatine bikaranîn, bi meselayên ko vedigerin asra 2ê {{Bz}}. Ew tenê di dawiya asra 14ê an destpêka asra 15ê de wekî enstrumentên muzîkê dest bi karanîna wan kirin. Trompêt di formên [[muzîka hunerî]] de têne bikaranîn, di [[Orkestra|orkestrayan]], [[Koma konserê|komên konseran]], [[Muzîka odeyê|komên muzîka odeyê]] û [[Cez|komên cezê]] de xuya dibin. Ew di [[muzîka populer]] de jî gelemperî ne û bi gelemperî di komên mektebê de têne bikaranîn. Deng bi lerizîna lêvan di devkî de tê hilberandin, ko pêlek rawestayî di stûna hewayê ya enstrumentê de destpê dike. Ji dawiya asra 15ê vir ve, trompêt bi piranî ji lûleyên sifir hatine çêkirin, ko bi gelemperî du caran di şiklê çarçikî yê girover de têne qat kirin.

Trompêta herî belav di tonê B♭ de ye û dirêjahiya boriyên wê nêzîkî 1.48 m e. Herwiha trompêtên bi tonên C, D û E♭ de jî hene; herwiha trompêtên pîkolo a di tonê B♭ de (ko oktavekê ji trompêta asayî bilindtir e) û trompêta basê (ko oktavekê ji ya B♭ nizmtir e, an jî di tonê C de ye) jî hene. [[Kornet]] dişibe trompêtê, lê boriyên wê konîk in (boriyên trumpetê sîlîndrîk in) û awayê pêçana boriyên wê bi gelemperî cuda ye. Di trompêtên kevn de metodek ji bo guhertina dirêjahiya boriyan tune bû, lê enstrumentên modern bi gelemperî xwedî sê (carinan çar) mekanîzmayên bi navê ventîl in ko ji bo guhertina bilindahiya deng (tonê) tên bikaranîn. Piraniya trompêtên xwedî ventîlên pîstonî ne, her çend hin ji wan xwedî valvên zivirî bin. Bikaranîna trompêtên bi ventîlên zivirî di orkestrayan de (bi taybetî di orkestrayên almanî an yên bi forma almanî de) pirtir e, her çend ew rewş li gorî welatan diguhere. Kesê ku trompêtê dilîze, jê re ''trompêtvan'' tê gotin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</text>
      <sha1>atz58c5d01wok2c3xtod8gu0awqqqyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102729</id>
      <parentid>2102728</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="sqsybza1muy73thdg0f7c8oz9x361bt" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Yamaha Trumpet YTR-8335LA crop.jpg|thumb]]
Trompêt an jî Borazan, [[Enstrumentên tncîn|enstrumentek tûncîn]] e. Cureyê herî gelemperî yê trompêtê [[Enstrumentên transpozîtor|enstrumentek transpozîtor]] e di B♭ de, ko bilindahiyên wê gavek tevahî ji yên nivîskî nizmtir in. Ayla trompêtê enstrumentên ji [[trompêta pîkolo]], ko qeyda wê ya herî bilind di ayla tûncîn de ye, bigire heya trompêta basê, ko yek oktav li jêr trompêta standard B♭ an C ye, dihewîne.

Enstrumentên mîna trompêtan di tarîxê de wekî amûrên sînyalê di şer an nêçîrê de hatine bikaranîn, bi meselayên ko vedigerin asra 2ê {{Bz}}. Ew tenê di dawiya asra 14ê an destpêka asra 15ê de wekî enstrumentên muzîkê dest bi karanîna wan kirin. Trompêt di formên [[muzîka hunerî]] de têne bikaranîn, di [[Orkestra|orkestrayan]], [[Koma konserê|komên konseran]], [[Muzîka odeyê|komên muzîka odeyê]] û [[Cez|komên cezê]] de xuya dibin. Ew di [[muzîka populer]] de jî gelemperî ne û bi gelemperî di komên mektebê de têne bikaranîn. Deng bi lerizîna lêvan di devkî de tê hilberandin, ko pêlek rawestayî di stûna hewayê ya enstrumentê de destpê dike. Ji dawiya asra 15ê vir ve, trompêt bi piranî ji lûleyên sifir hatine çêkirin, ko bi gelemperî du caran di şiklê çarçikî yê girover de têne qat kirin.

Trompêta herî belav di tonê B♭ de ye û dirêjahiya boriyên wê nêzîkî 1.48 m e. Herwiha trompêtên bi tonên C, D û E♭ de jî hene; herwiha trompêtên pîkolo a di tonê B♭ de (ko oktavekê ji trompêta asayî bilindtir e) û trompêta basê (ko oktavekê ji ya B♭ nizmtir e, an jî di tonê C de ye) jî hene. [[Kornet]] dişibe trompêtê, lê boriyên wê konîk in (boriyên trumpetê sîlîndrîk in) û awayê pêçana boriyên wê bi gelemperî cuda ye. Di trompêtên kevn de metodek ji bo guhertina dirêjahiya boriyan tune bû, lê enstrumentên modern bi gelemperî xwedî sê (carinan çar) mekanîzmayên bi navê ventîl in ko ji bo guhertina bilindahiya deng (tonê) tên bikaranîn. Piraniya trompêtên xwedî ventîlên pîstonî ne, her çend hin ji wan xwedî valvên zivirî bin. Bikaranîna trompêtên bi ventîlên zivirî di orkestrayan de (bi taybetî di orkestrayên almanî an yên bi forma almanî de) pirtir e, her çend ew rewş li gorî welatan diguhere. Kesê ku trompêtê dilîze, jê re ''trompêtvan'' tê gotin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</text>
      <sha1>sqsybza1muy73thdg0f7c8oz9x361bt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102730</id>
      <parentid>2102729</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2542" sha1="gu95qcact6xfx8zs8kotf986agph64w" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Yamaha Trumpet YTR-8335LA crop.jpg|thumb|Trompêta di B♭]]
Trompêt an jî Borazan, [[Enstrumentên tncîn|enstrumentek tûncîn]] e. Cureyê herî gelemperî yê trompêtê [[Enstrumentên transpozîtor|enstrumentek transpozîtor]] e di B♭ de, ko bilindahiyên wê gavek tevahî ji yên nivîskî nizmtir in. Ayla trompêtê enstrumentên ji [[trompêta pîkolo]], ko qeyda wê ya herî bilind di ayla tûncîn de ye, bigire heya trompêta basê, ko yek oktav li jêr trompêta standard B♭ an C ye, dihewîne.

Enstrumentên mîna trompêtan di tarîxê de wekî amûrên sînyalê di şer an nêçîrê de hatine bikaranîn, bi meselayên ko vedigerin asra 2ê {{Bz}}. Ew tenê di dawiya asra 14ê an destpêka asra 15ê de wekî enstrumentên muzîkê dest bi karanîna wan kirin. Trompêt di formên [[muzîka hunerî]] de têne bikaranîn, di [[Orkestra|orkestrayan]], [[Koma konserê|komên konseran]], [[Muzîka odeyê|komên muzîka odeyê]] û [[Cez|komên cezê]] de xuya dibin. Ew di [[muzîka populer]] de jî gelemperî ne û bi gelemperî di komên mektebê de têne bikaranîn. Deng bi lerizîna lêvan di devkî de tê hilberandin, ko pêlek rawestayî di stûna hewayê ya enstrumentê de destpê dike. Ji dawiya asra 15ê vir ve, trompêt bi piranî ji lûleyên sifir hatine çêkirin, ko bi gelemperî du caran di şiklê çarçikî yê girover de têne qat kirin.

Trompêta herî belav di tonê B♭ de ye û dirêjahiya boriyên wê nêzîkî 1.48 m e. Herwiha trompêtên bi tonên C, D û E♭ de jî hene; herwiha trompêtên pîkolo a di tonê B♭ de (ko oktavekê ji trompêta asayî bilindtir e) û trompêta basê (ko oktavekê ji ya B♭ nizmtir e, an jî di tonê C de ye) jî hene. [[Kornet]] dişibe trompêtê, lê boriyên wê konîk in (boriyên trumpetê sîlîndrîk in) û awayê pêçana boriyên wê bi gelemperî cuda ye. Di trompêtên kevn de metodek ji bo guhertina dirêjahiya boriyan tune bû, lê enstrumentên modern bi gelemperî xwedî sê (carinan çar) mekanîzmayên bi navê ventîl in ko ji bo guhertina bilindahiya deng (tonê) tên bikaranîn. Piraniya trompêtên xwedî ventîlên pîstonî ne, her çend hin ji wan xwedî valvên zivirî bin. Bikaranîna trompêtên bi ventîlên zivirî di orkestrayan de (bi taybetî di orkestrayên almanî an yên bi forma almanî de) pirtir e, her çend ew rewş li gorî welatan diguhere. Kesê ku trompêtê dilîze, jê re ''trompêtvan'' tê gotin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</text>
      <sha1>gu95qcact6xfx8zs8kotf986agph64w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102731</id>
      <parentid>2102730</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3516" sha1="5ozsri4afi9gmrep46qvjwclfihxdld" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Yamaha Trumpet YTR-8335LA crop.jpg|thumb|Trompêta di B♭]]
Trompêt an jî Borazan, [[Enstrumentên tncîn|enstrumentek tûncîn]] e. Cureyê herî gelemperî yê trompêtê [[Enstrumentên transpozîtor|enstrumentek transpozîtor]] e di B♭ de, ko bilindahiyên wê gavek tevahî ji yên nivîskî nizmtir in. Ayla trompêtê enstrumentên ji [[trompêta pîkolo]], ko qeyda wê ya herî bilind di ayla tûncîn de ye, bigire heya trompêta basê, ko yek oktav li jêr trompêta standard B♭ an C ye, dihewîne.

Enstrumentên mîna trompêtan di tarîxê de wekî amûrên sînyalê di şer an nêçîrê de hatine bikaranîn, bi meselayên ko vedigerin asra 2ê {{Bz}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.trumpet-history.com/White%20History.htm |title=History of the Trumpet and Cornet |website=Trumpet-history.com |date=June 25, 2023 |access-date=June 25, 2023 |last=White |first=H.N.}}&lt;/ref&gt; Ew tenê di dawiya asra 14ê an destpêka asra 15ê de wekî enstrumentên muzîkê dest bi karanîna wan kirin.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.petrouska.com/historyofthetrumpet.htm |title=History of the Trumpet (According to the ''New Harvard Dictionary of Music'') |access-date=17 December 2014 |publisher=petrouska.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080608095025/http://www.petrouska.com/historyofthetrumpet.htm |archive-date=8 June 2008}}&lt;/ref&gt; Trompêt di formên [[muzîka hunerî]] de têne bikaranîn, di [[Orkestra|orkestrayan]], [[Koma konserê|komên konseran]], [[Muzîka odeyê|komên muzîka odeyê]] û [[Cez|komên cezê]] de xuya dibin. Ew di [[muzîka populer]] de jî gelemperî ne û bi gelemperî di komên mektebê de têne bikaranîn. Deng bi lerizîna lêvan di devkî de tê hilberandin,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.orsymphony.org/learning-community/instruments/brass/ |title=Brass Family of Instruments: What instruments are in the Brass Family? |website=www.orsymphony.org |access-date=12 May 2020 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210524190812/https://www.orsymphony.org/learning-community/instruments/brass/ |archive-date=24 May 2021}}&lt;/ref&gt; ko pêlek rawestayî di stûna hewayê ya enstrumentê de destpê dike. Ji dawiya asra 15ê vir ve, trompêt bi piranî ji lûleyên sifir hatine çêkirin, ko bi gelemperî du caran di şiklê çarçikî yê girover de têne qat kirin.

Trompêta herî belav di tonê B♭ de ye û dirêjahiya boriyên wê nêzîkî 1.48 m e. Herwiha trompêtên bi tonên C, D û E♭ de jî hene; herwiha trompêtên pîkolo a di tonê B♭ de (ko oktavekê ji trompêta asayî bilindtir e) û trompêta basê (ko oktavekê ji ya B♭ nizmtir e, an jî di tonê C de ye) jî hene. [[Kornet]] dişibe trompêtê, lê boriyên wê konîk in (boriyên trumpetê sîlîndrîk in) û awayê pêçana boriyên wê bi gelemperî cuda ye. Di trompêtên kevn de metodek ji bo guhertina dirêjahiya boriyan tune bû, lê enstrumentên modern bi gelemperî xwedî sê (carinan çar) mekanîzmayên bi navê ventîl in ko ji bo guhertina bilindahiya deng (tonê) tên bikaranîn. Piraniya trompêtên xwedî ventîlên pîstonî ne, her çend hin ji wan xwedî valvên zivirî bin. Bikaranîna trompêtên bi ventîlên zivirî di orkestrayan de (bi taybetî di orkestrayên almanî an yên bi forma almanî de) pirtir e, her çend ew rewş li gorî welatan diguhere. Kesê ku trompêtê dilîze, jê re ''trompêtvan'' tê gotin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</text>
      <sha1>5ozsri4afi9gmrep46qvjwclfihxdld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102732</id>
      <parentid>2102731</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="07aydxf02py8noksfkvdq1by9vukyds" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Yamaha Trumpet YTR-8335LA crop.jpg|thumb|Trompêta di B♭]]
'''Trompêt''' an jî '''Borazan''', [[Enstrumentên tncîn|enstrumentek tûncîn]] e. Cureyê herî gelemperî yê trompêtê [[Enstrumentên transpozîtor|enstrumentek transpozîtor]] e di B♭ de, ko bilindahiyên wê gavek tevahî ji yên nivîskî nizmtir in. Ayla trompêtê enstrumentên ji [[trompêta pîkolo]], ko qeyda wê ya herî bilind di ayla tûncîn de ye, bigire heya trompêta basê, ko yek oktav li jêr trompêta standard B♭ an C ye, dihewîne.

Enstrumentên mîna trompêtan di tarîxê de wekî amûrên sînyalê di şer an nêçîrê de hatine bikaranîn, bi meselayên ko vedigerin asra 2ê {{Bz}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.trumpet-history.com/White%20History.htm |title=History of the Trumpet and Cornet |website=Trumpet-history.com |date=June 25, 2023 |access-date=June 25, 2023 |last=White |first=H.N.}}&lt;/ref&gt; Ew tenê di dawiya asra 14ê an destpêka asra 15ê de wekî enstrumentên muzîkê dest bi karanîna wan kirin.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.petrouska.com/historyofthetrumpet.htm |title=History of the Trumpet (According to the ''New Harvard Dictionary of Music'') |access-date=17 December 2014 |publisher=petrouska.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080608095025/http://www.petrouska.com/historyofthetrumpet.htm |archive-date=8 June 2008}}&lt;/ref&gt; Trompêt di formên [[muzîka hunerî]] de têne bikaranîn, di [[Orkestra|orkestrayan]], [[Koma konserê|komên konseran]], [[Muzîka odeyê|komên muzîka odeyê]] û [[Cez|komên cezê]] de xuya dibin. Ew di [[muzîka populer]] de jî gelemperî ne û bi gelemperî di komên mektebê de têne bikaranîn. Deng bi lerizîna lêvan di devkî de tê hilberandin,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.orsymphony.org/learning-community/instruments/brass/ |title=Brass Family of Instruments: What instruments are in the Brass Family? |website=www.orsymphony.org |access-date=12 May 2020 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210524190812/https://www.orsymphony.org/learning-community/instruments/brass/ |archive-date=24 May 2021}}&lt;/ref&gt; ko pêlek rawestayî di stûna hewayê ya enstrumentê de destpê dike. Ji dawiya asra 15ê vir ve, trompêt bi piranî ji lûleyên sifir hatine çêkirin, ko bi gelemperî du caran di şiklê çarçikî yê girover de têne qat kirin.

Trompêta herî belav di tonê B♭ de ye û dirêjahiya boriyên wê nêzîkî 1.48 m e. Herwiha trompêtên bi tonên C, D û E♭ de jî hene; herwiha trompêtên pîkolo a di tonê B♭ de (ko oktavekê ji trompêta asayî bilindtir e) û trompêta basê (ko oktavekê ji ya B♭ nizmtir e, an jî di tonê C de ye) jî hene. [[Kornet]] dişibe trompêtê, lê boriyên wê konîk in (boriyên trumpetê sîlîndrîk in) û awayê pêçana boriyên wê bi gelemperî cuda ye. Di trompêtên kevn de metodek ji bo guhertina dirêjahiya boriyan tune bû, lê enstrumentên modern bi gelemperî xwedî sê (carinan çar) mekanîzmayên bi navê ventîl in ko ji bo guhertina bilindahiya deng (tonê) tên bikaranîn. Piraniya trompêtên xwedî ventîlên pîstonî ne, her çend hin ji wan xwedî valvên zivirî bin. Bikaranîna trompêtên bi ventîlên zivirî di orkestrayan de (bi taybetî di orkestrayên almanî an yên bi forma almanî de) pirtir e, her çend ew rewş li gorî welatan diguhere. Kesê ku trompêtê dilîze, jê re ''trompêtvan'' tê gotin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</text>
      <sha1>07aydxf02py8noksfkvdq1by9vukyds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102733</id>
      <parentid>2102732</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Çavkanî */</comment>
      <origin>2102733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3546" sha1="ssge1zk0zt6h3k6e31wycstqvaxxw5c" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Yamaha Trumpet YTR-8335LA crop.jpg|thumb|Trompêta di B♭]]
'''Trompêt''' an jî '''Borazan''', [[Enstrumentên tncîn|enstrumentek tûncîn]] e. Cureyê herî gelemperî yê trompêtê [[Enstrumentên transpozîtor|enstrumentek transpozîtor]] e di B♭ de, ko bilindahiyên wê gavek tevahî ji yên nivîskî nizmtir in. Ayla trompêtê enstrumentên ji [[trompêta pîkolo]], ko qeyda wê ya herî bilind di ayla tûncîn de ye, bigire heya trompêta basê, ko yek oktav li jêr trompêta standard B♭ an C ye, dihewîne.

Enstrumentên mîna trompêtan di tarîxê de wekî amûrên sînyalê di şer an nêçîrê de hatine bikaranîn, bi meselayên ko vedigerin asra 2ê {{Bz}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.trumpet-history.com/White%20History.htm |title=History of the Trumpet and Cornet |website=Trumpet-history.com |date=June 25, 2023 |access-date=June 25, 2023 |last=White |first=H.N.}}&lt;/ref&gt; Ew tenê di dawiya asra 14ê an destpêka asra 15ê de wekî enstrumentên muzîkê dest bi karanîna wan kirin.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.petrouska.com/historyofthetrumpet.htm |title=History of the Trumpet (According to the ''New Harvard Dictionary of Music'') |access-date=17 December 2014 |publisher=petrouska.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080608095025/http://www.petrouska.com/historyofthetrumpet.htm |archive-date=8 June 2008}}&lt;/ref&gt; Trompêt di formên [[muzîka hunerî]] de têne bikaranîn, di [[Orkestra|orkestrayan]], [[Koma konserê|komên konseran]], [[Muzîka odeyê|komên muzîka odeyê]] û [[Cez|komên cezê]] de xuya dibin. Ew di [[muzîka populer]] de jî gelemperî ne û bi gelemperî di komên mektebê de têne bikaranîn. Deng bi lerizîna lêvan di devkî de tê hilberandin,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.orsymphony.org/learning-community/instruments/brass/ |title=Brass Family of Instruments: What instruments are in the Brass Family? |website=www.orsymphony.org |access-date=12 May 2020 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210524190812/https://www.orsymphony.org/learning-community/instruments/brass/ |archive-date=24 May 2021}}&lt;/ref&gt; ko pêlek rawestayî di stûna hewayê ya enstrumentê de destpê dike. Ji dawiya asra 15ê vir ve, trompêt bi piranî ji lûleyên sifir hatine çêkirin, ko bi gelemperî du caran di şiklê çarçikî yê girover de têne qat kirin.

Trompêta herî belav di tonê B♭ de ye û dirêjahiya boriyên wê nêzîkî 1.48 m e. Herwiha trompêtên bi tonên C, D û E♭ de jî hene; herwiha trompêtên pîkolo a di tonê B♭ de (ko oktavekê ji trompêta asayî bilindtir e) û trompêta basê (ko oktavekê ji ya B♭ nizmtir e, an jî di tonê C de ye) jî hene. [[Kornet]] dişibe trompêtê, lê boriyên wê konîk in (boriyên trumpetê sîlîndrîk in) û awayê pêçana boriyên wê bi gelemperî cuda ye. Di trompêtên kevn de metodek ji bo guhertina dirêjahiya boriyan tune bû, lê enstrumentên modern bi gelemperî xwedî sê (carinan çar) mekanîzmayên bi navê ventîl in ko ji bo guhertina bilindahiya deng (tonê) tên bikaranîn. Piraniya trompêtên xwedî ventîlên pîstonî ne, her çend hin ji wan xwedî valvên zivirî bin. Bikaranîna trompêtên bi ventîlên zivirî di orkestrayan de (bi taybetî di orkestrayên almanî an yên bi forma almanî de) pirtir e, her çend ew rewş li gorî welatan diguhere. Kesê ku trompêtê dilîze, jê re ''trompêtvan'' tê gotin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}{{Commons-biçûk}}
[[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</text>
      <sha1>ssge1zk0zt6h3k6e31wycstqvaxxw5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102734</id>
      <parentid>2102733</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3536" sha1="fmdhp0h02e0zl2jm2vanhh9h13uvcfx" xml:space="preserve">[[Wêne:Yamaha Trumpet YTR-8335LA crop.jpg|thumb|Trompêta di B♭]]
'''Trompêt''' an jî '''Borazan''', [[Enstrumentên tncîn|enstrumentek tûncîn]] e. Cureyê herî gelemperî yê trompêtê [[Enstrumentên transpozîtor|enstrumentek transpozîtor]] e di B♭ de, ko bilindahiyên wê gavek tevahî ji yên nivîskî nizmtir in. Ayla trompêtê enstrumentên ji [[trompêta pîkolo]], ko qeyda wê ya herî bilind di ayla tûncîn de ye, bigire heya trompêta basê, ko yek oktav li jêr trompêta standard B♭ an C ye, dihewîne.

Enstrumentên mîna trompêtan di tarîxê de wekî amûrên sînyalê di şer an nêçîrê de hatine bikaranîn, bi meselayên ko vedigerin asra 2ê {{Bz}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.trumpet-history.com/White%20History.htm |title=History of the Trumpet and Cornet |website=Trumpet-history.com |date=June 25, 2023 |access-date=June 25, 2023 |last=White |first=H.N.}}&lt;/ref&gt; Ew tenê di dawiya asra 14ê an destpêka asra 15ê de wekî enstrumentên muzîkê dest bi karanîna wan kirin.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.petrouska.com/historyofthetrumpet.htm |title=History of the Trumpet (According to the ''New Harvard Dictionary of Music'') |access-date=17 December 2014 |publisher=petrouska.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080608095025/http://www.petrouska.com/historyofthetrumpet.htm |archive-date=8 June 2008}}&lt;/ref&gt; Trompêt di formên [[muzîka hunerî]] de têne bikaranîn, di [[Orkestra|orkestrayan]], [[Koma konserê|komên konseran]], [[Muzîka odeyê|komên muzîka odeyê]] û [[Cez|komên cezê]] de xuya dibin. Ew di [[muzîka populer]] de jî gelemperî ne û bi gelemperî di komên mektebê de têne bikaranîn. Deng bi lerizîna lêvan di devkî de tê hilberandin,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.orsymphony.org/learning-community/instruments/brass/ |title=Brass Family of Instruments: What instruments are in the Brass Family? |website=www.orsymphony.org |access-date=12 May 2020 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210524190812/https://www.orsymphony.org/learning-community/instruments/brass/ |archive-date=24 May 2021}}&lt;/ref&gt; ko pêlek rawestayî di stûna hewayê ya enstrumentê de destpê dike. Ji dawiya asra 15ê vir ve, trompêt bi piranî ji lûleyên sifir hatine çêkirin, ko bi gelemperî du caran di şiklê çarçikî yê girover de têne qat kirin.

Trompêta herî belav di tonê B♭ de ye û dirêjahiya boriyên wê nêzîkî 1.48 m e. Herwiha trompêtên bi tonên C, D û E♭ de jî hene; herwiha trompêtên pîkolo a di tonê B♭ de (ko oktavekê ji trompêta asayî bilindtir e) û trompêta basê (ko oktavekê ji ya B♭ nizmtir e, an jî di tonê C de ye) jî hene. [[Kornet]] dişibe trompêtê, lê boriyên wê konîk in (boriyên trumpetê sîlîndrîk in) û awayê pêçana boriyên wê bi gelemperî cuda ye. Di trompêtên kevn de metodek ji bo guhertina dirêjahiya boriyan tune bû, lê enstrumentên modern bi gelemperî xwedî sê (carinan çar) mekanîzmayên bi navê ventîl in ko ji bo guhertina bilindahiya deng (tonê) tên bikaranîn. Piraniya trompêtên xwedî ventîlên pîstonî ne, her çend hin ji wan xwedî valvên zivirî bin. Bikaranîna trompêtên bi ventîlên zivirî di orkestrayan de (bi taybetî di orkestrayên almanî an yên bi forma almanî de) pirtir e, her çend ew rewş li gorî welatan diguhere. Kesê ku trompêtê dilîze, jê re ''trompêtvan'' tê gotin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}{{Commons-biçûk}}
[[Kategorî:Amûrên muzîkê]]</text>
      <sha1>fmdhp0h02e0zl2jm2vanhh9h13uvcfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Borazan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330785</id>
    <redirect title="Trompêt" />
    <revision>
      <id>2102723</id>
      <timestamp>2026-11-09T01:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Kawa63î/ê navê [[Borazan]] weke [[Trompêt]] guhart</comment>
      <origin>2102723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="dwaeg9uduuekvciupudwwpnxnyj8okt" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Trompêt]]</text>
      <sha1>dwaeg9uduuekvciupudwwpnxnyj8okt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hunera cengî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330786</id>
    <revision>
      <id>2102742</id>
      <timestamp>2026-11-09T06:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102743</id>
      <parentid>2102742</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T06:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="80aaj5kilwtg3su7qf89khyodm6konu" xml:space="preserve">{{Xebat}}Hunera cengî teknîkeke ji bo têkbirina dijminan û parastina xwe li hember êrîşên dijminane ye.</text>
      <sha1>80aaj5kilwtg3su7qf89khyodm6konu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102744</id>
      <parentid>2102743</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T06:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="rcueiwoydeqh0ef85wvsm18ms339pv5" xml:space="preserve">{{Xebat}}Hunera cengî teknîkeke ji bo têkbirina dijminan û parastina xwe li hember êrîşên dijminane ye. Faktora li vir ne tesîra objektîf a teknîkan bi xwe ye, belkî kêrhatina wan a subjektîf û konseptî di çarçoveyeke taybet a bikaranînê de ye, wekî di pêşbaziyeke sporî, cengê di navbeya du kesan de, an jî di rewşeke parastina kesane de. Ji ber wê yekê, serketina li hemberî dijber dikare bi awayên cuda pêk were; wekî bi destxistina xalan, bêtesîrkirina şiyana êrîşkirinê ya dijber, parastina yekparçeyiya fizîkî ya xwe, an jî di rewşeke tund de, mirina dijber.</text>
      <sha1>rcueiwoydeqh0ef85wvsm18ms339pv5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102745</id>
      <parentid>2102744</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T06:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1159" sha1="301mpuluz6vywxoixpznd3jl0uatili" xml:space="preserve">{{Xebat}}Hunera cengî teknîkeke ji bo têkbirina dijminan û parastina xwe li hember êrîşên dijminane ye. Faktora li vir ne tesîra objektîf a teknîkan bi xwe ye, belkî kêrhatina wan a subjektîf û konseptî di çarçoveyeke taybet a bikaranînê de ye, wekî di pêşbaziyeke sporî, cengê di navbeya du kesan de, an jî di rewşeke parastina kesane de. Ji ber wê yekê, serketina li hemberî dijber dikare bi awayên cuda pêk were; wekî bi destxistina xalan, bêtesîrkirina şiyana êrîşkirinê ya dijber, parastina yekparçeyiya fizîkî ya xwe, an jî di rewşeke tund de, mirina dijber.

Ew akîvîte ji ber gelek sebeban tên kirin; ji [[parastina kesane]], [[cengê kolanan]], [[Leşkerî|eskerî]] û sepandina yasayê bigire heta bi temrînên bêtundûtûjî, merasîm, [[Werzişa şerî|cengî]]; pêşvebirina aliyên fîzîkî, derûnî û giyanî; şahî; û parastina mîrateya kulturî ya nemadî ya mileteke. Konsepta &quot;hunera cengî&quot; di destpêkê de ji bo behskirina kevneşopiyên [[Asyaya Rojhilat]] dihat bikaranîn, lê piştre ji bo pratîkên din ên ko li derveyî wê herêmê derketine holê jî hatiye bikaranîn.</text>
      <sha1>301mpuluz6vywxoixpznd3jl0uatili</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102775</id>
      <parentid>2102745</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1190" sha1="nyykd5jsongtuihuzuoy89ma4rdeurj" xml:space="preserve">{{Xebat}}Hunera cengî teknîkeke ji bo têkbirina dijminan û parastina xwe li hember êrîşên dijminane ye. Faktora li vir ne tesîra objektîf a teknîkan bi xwe ye, belkî kêrhatina wan a subjektîf û konseptî di çarçoveyeke taybet a bikaranînê de ye, wekî di pêşbaziyeke sporî, cengê di navbeya du kesan de, an jî di rewşeke parastina kesane de. Ji ber wê yekê, serketina li hemberî dijber dikare bi awayên cuda pêk were; wekî bi destxistina xalan, bêtesîrkirina şiyana êrîşkirinê ya dijber, parastina yekparçeyiya fizîkî ya xwe, an jî di rewşeke tund de, mirina dijber.

Ew akîvîte ji ber gelek sebeban tên kirin; ji [[parastina kesane]], [[cengê kolanan]], [[Leşkerî|eskerî]] û sepandina yasayê bigire heta bi temrînên bêtundûtûjî, merasîm, [[Werzişa şerî|cengî]]; pêşvebirina aliyên fîzîkî, derûnî û giyanî; şahî; û parastina mîrateya kulturî ya nemadî ya mileteke. Konsepta &quot;hunera cengî&quot; di destpêkê de ji bo behskirina kevneşopiyên [[Asyaya Rojhilat]] dihat bikaranîn, lê piştre ji bo pratîkên din ên ko li derveyî wê herêmê derketine holê jî hatiye bikaranîn.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>nyykd5jsongtuihuzuoy89ma4rdeurj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102777</id>
      <parentid>2102775</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1196" sha1="p6h2qpql2qhu547haq9f9bhr8qgzsxc" xml:space="preserve">{{Xebat}}'''Hunera cengî''' teknîkeke ji bo têkbirina dijminan û parastina xwe li hember êrîşên dijminane ye. Faktora li vir ne tesîra objektîf a teknîkan bi xwe ye, belkî kêrhatina wan a subjektîf û konseptî di çarçoveyeke taybet a bikaranînê de ye, wekî di pêşbaziyeke sporî, cengê di navbeya du kesan de, an jî di rewşeke parastina kesane de. Ji ber wê yekê, serketina li hemberî dijber dikare bi awayên cuda pêk were; wekî bi destxistina xalan, bêtesîrkirina şiyana êrîşkirinê ya dijber, parastina yekparçeyiya fizîkî ya xwe, an jî di rewşeke tund de, mirina dijber.

Ew akîvîte ji ber gelek sebeban tên kirin; ji [[parastina kesane]], [[cengê kolanan]], [[Leşkerî|eskerî]] û sepandina yasayê bigire heta bi temrînên bêtundûtûjî, merasîm, [[Werzişa şerî|cengî]]; pêşvebirina aliyên fîzîkî, derûnî û giyanî; şahî; û parastina mîrateya kulturî ya nemadî ya mileteke. Konsepta &quot;hunera cengî&quot; di destpêkê de ji bo behskirina kevneşopiyên [[Asyaya Rojhilat]] dihat bikaranîn, lê piştre ji bo pratîkên din ên ko li derveyî wê herêmê derketine holê jî hatiye bikaranîn.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>p6h2qpql2qhu547haq9f9bhr8qgzsxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102778</id>
      <parentid>2102777</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="rkfsnmms15mm2ljtlabytu760lic0b5" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Young boxers fresco, Akrotiri, Greece.jpg|thumb|220px]]
'''Hunera cengî''' teknîkeke ji bo têkbirina dijminan û parastina xwe li hember êrîşên dijminane ye. Faktora li vir ne tesîra objektîf a teknîkan bi xwe ye, belkî kêrhatina wan a subjektîf û konseptî di çarçoveyeke taybet a bikaranînê de ye, wekî di pêşbaziyeke sporî, cengê di navbeya du kesan de, an jî di rewşeke parastina kesane de. Ji ber wê yekê, serketina li hemberî dijber dikare bi awayên cuda pêk were; wekî bi destxistina xalan, bêtesîrkirina şiyana êrîşkirinê ya dijber, parastina yekparçeyiya fizîkî ya xwe, an jî di rewşeke tund de, mirina dijber.

Ew akîvîte ji ber gelek sebeban tên kirin; ji [[parastina kesane]], [[cengê kolanan]], [[Leşkerî|eskerî]] û sepandina yasayê bigire heta bi temrînên bêtundûtûjî, merasîm, [[Werzişa şerî|cengî]]; pêşvebirina aliyên fîzîkî, derûnî û giyanî; şahî; û parastina mîrateya kulturî ya nemadî ya mileteke. Konsepta &quot;hunera cengî&quot; di destpêkê de ji bo behskirina kevneşopiyên [[Asyaya Rojhilat]] dihat bikaranîn, lê piştre ji bo pratîkên din ên ko li derveyî wê herêmê derketine holê jî hatiye bikaranîn.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>rkfsnmms15mm2ljtlabytu760lic0b5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102779</id>
      <parentid>2102778</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1334" sha1="f5uq56ppjsms6xtgo9p5m3vthim41us" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Young boxers fresco, Akrotiri, Greece.jpg|thumb|220px|Hunera cengî ya boks kirine, li Yewnanistana kevnare (1600-1500 {{Bz}})]]
'''Hunera cengî''' teknîkeke ji bo têkbirina dijminan û parastina xwe li hember êrîşên dijminane ye. Faktora li vir ne tesîra objektîf a teknîkan bi xwe ye, belkî kêrhatina wan a subjektîf û konseptî di çarçoveyeke taybet a bikaranînê de ye, wekî di pêşbaziyeke sporî, cengê di navbeya du kesan de, an jî di rewşeke parastina kesane de. Ji ber wê yekê, serketina li hemberî dijber dikare bi awayên cuda pêk were; wekî bi destxistina xalan, bêtesîrkirina şiyana êrîşkirinê ya dijber, parastina yekparçeyiya fizîkî ya xwe, an jî di rewşeke tund de, mirina dijber.

Ew akîvîte ji ber gelek sebeban tên kirin; ji [[parastina kesane]], [[cengê kolanan]], [[Leşkerî|eskerî]] û sepandina yasayê bigire heta bi temrînên bêtundûtûjî, merasîm, [[Werzişa şerî|cengî]]; pêşvebirina aliyên fîzîkî, derûnî û giyanî; şahî; û parastina mîrateya kulturî ya nemadî ya mileteke. Konsepta &quot;hunera cengî&quot; di destpêkê de ji bo behskirina kevneşopiyên [[Asyaya Rojhilat]] dihat bikaranîn, lê piştre ji bo pratîkên din ên ko li derveyî wê herêmê derketine holê jî hatiye bikaranîn.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>f5uq56ppjsms6xtgo9p5m3vthim41us</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102781</id>
      <parentid>2102779</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1570" sha1="5oimn6cugtvhrhy37z1ahnste5v4r7v" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Young boxers fresco, Akrotiri, Greece.jpg|thumb|220px|Hunera cengî ya boks kirine, li Yewnanistana kevnare (1600-1500 {{Bz}})]]
'''Hunera cengî''' teknîkeke ji bo têkbirina dijminan û parastina xwe li hember êrîşên dijminane ye. Faktora li vir ne tesîra objektîf a teknîkan bi xwe ye, belkî kêrhatina wan a subjektîf û konseptî di çarçoveyeke taybet a bikaranînê de ye, wekî di pêşbaziyeke sporî, cengê di navbeya du kesan de, an jî di rewşeke parastina kesane de. Ji ber wê yekê, serketina li hemberî dijber dikare bi awayên cuda pêk were; wekî bi destxistina xalan, bêtesîrkirina şiyana êrîşkirinê ya dijber, parastina yekparçeyiya fizîkî ya xwe, an jî di rewşeke tund de, mirina dijber.

Ew akîvîte ji ber gelek sebeban tên kirin; ji [[parastina kesane]], [[cengê kolanan]], [[Leşkerî|eskerî]] û sepandina yasayê bigire heta bi temrînên bêtundûtûjî, merasîm, [[Werzişa şerî|cengî]]; pêşvebirina aliyên fîzîkî, derûnî û giyanî; şahî; û parastina mîrateya kulturî ya nemadî ya mileteke.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.britannica.com/sports/martial-art |title=martial art {{!}} Definition, History, Types, &amp; Facts |website=Encyclopedia Britannica |access-date=13 January 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; Konsepta &quot;hunera cengî&quot; di destpêkê de ji bo behskirina kevneşopiyên [[Asyaya Rojhilat]] dihat bikaranîn,{{sfn|Corcoran|1992|p=16}} lê piştre ji bo pratîkên din ên ko li derveyî wê herêmê derketine holê jî hatiye bikaranîn.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>5oimn6cugtvhrhy37z1ahnste5v4r7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102782</id>
      <parentid>2102781</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Çavkanî */</comment>
      <origin>2102782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="ocedf3apvpdmw69so25jgn8v7r2sdxz" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Young boxers fresco, Akrotiri, Greece.jpg|thumb|220px|Hunera cengî ya boks kirine, li Yewnanistana kevnare (1600-1500 {{Bz}})]]
'''Hunera cengî''' teknîkeke ji bo têkbirina dijminan û parastina xwe li hember êrîşên dijminane ye. Faktora li vir ne tesîra objektîf a teknîkan bi xwe ye, belkî kêrhatina wan a subjektîf û konseptî di çarçoveyeke taybet a bikaranînê de ye, wekî di pêşbaziyeke sporî, cengê di navbeya du kesan de, an jî di rewşeke parastina kesane de. Ji ber wê yekê, serketina li hemberî dijber dikare bi awayên cuda pêk were; wekî bi destxistina xalan, bêtesîrkirina şiyana êrîşkirinê ya dijber, parastina yekparçeyiya fizîkî ya xwe, an jî di rewşeke tund de, mirina dijber.

Ew akîvîte ji ber gelek sebeban tên kirin; ji [[parastina kesane]], [[cengê kolanan]], [[Leşkerî|eskerî]] û sepandina yasayê bigire heta bi temrînên bêtundûtûjî, merasîm, [[Werzişa şerî|cengî]]; pêşvebirina aliyên fîzîkî, derûnî û giyanî; şahî; û parastina mîrateya kulturî ya nemadî ya mileteke.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.britannica.com/sports/martial-art |title=martial art {{!}} Definition, History, Types, &amp; Facts |website=Encyclopedia Britannica |access-date=13 January 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; Konsepta &quot;hunera cengî&quot; di destpêkê de ji bo behskirina kevneşopiyên [[Asyaya Rojhilat]] dihat bikaranîn,{{sfn|Corcoran|1992|p=16}} lê piştre ji bo pratîkên din ên ko li derveyî wê herêmê derketine holê jî hatiye bikaranîn.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}{{Commons-biçûk}}</text>
      <sha1>ocedf3apvpdmw69so25jgn8v7r2sdxz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102783</id>
      <parentid>2102782</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1579" sha1="jttci18es06jkoj98luc4mtdki2tjui" xml:space="preserve">[[Wêne:Young boxers fresco, Akrotiri, Greece.jpg|thumb|220px|Hunera cengî ya boks kirine, li Yewnanistana kevnare (1600-1500 {{Bz}})]]
'''Hunera cengî''' teknîkeke ji bo têkbirina dijminan û parastina xwe li hember êrîşên dijminane ye. Faktora li vir ne tesîra objektîf a teknîkan bi xwe ye, belkî kêrhatina wan a subjektîf û konseptî di çarçoveyeke taybet a bikaranînê de ye, wekî di pêşbaziyeke sporî, cengê di navbeya du kesan de, an jî di rewşeke parastina kesane de. Ji ber wê yekê, serketina li hemberî dijber dikare bi awayên cuda pêk were; wekî bi destxistina xalan, bêtesîrkirina şiyana êrîşkirinê ya dijber, parastina yekparçeyiya fizîkî ya xwe, an jî di rewşeke tund de, mirina dijber.

Ew akîvîte ji ber gelek sebeban tên kirin; ji [[parastina kesane]], [[cengê kolanan]], [[Leşkerî|eskerî]] û sepandina yasayê bigire heta bi temrînên bêtundûtûjî, merasîm, [[Werzişa şerî|cengî]]; pêşvebirina aliyên fîzîkî, derûnî û giyanî; şahî; û parastina mîrateya kulturî ya nemadî ya mileteke.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.britannica.com/sports/martial-art |title=martial art {{!}} Definition, History, Types, &amp; Facts |website=Encyclopedia Britannica |access-date=13 January 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; Konsepta &quot;hunera cengî&quot; di destpêkê de ji bo behskirina kevneşopiyên [[Asyaya Rojhilat]] dihat bikaranîn,{{sfn|Corcoran|1992|p=16}} lê piştre ji bo pratîkên din ên ko li derveyî wê herêmê derketine holê jî hatiye bikaranîn.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}{{Commons-biçûk}}</text>
      <sha1>jttci18es06jkoj98luc4mtdki2tjui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>XaniAI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330787</id>
    <revision>
      <id>2102746</id>
      <timestamp>2026-11-09T07:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59624-97</username>
        <id>192971</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;[[Wêne:XaniAI.jpg|wêneok|rast|250px|Logoya platforma XaniAI]] '''XaniAI''' platformeke jîyirya çêkirî (artificial intelligence) ya kurdî ye ku ji aliyê Navenda Xanî ya Rewşenbîrî û Ragehandinê ve hatiye pêşxistin. Ew bi taybetî ji bo têgihiştin û pêvajokirina zimanê kurdî, bi taybetî zaravayê kurmancî (behdînî) hatiye sêwirandin, daku valahiya teknolojîk ji bo bikarhênerên navxweyî di teknolojiya nûjen de tije bike.&lt;ref&gt;[https://xa...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2447" sha1="800j0kyx34qdod53ij8mvka2ppokqey" xml:space="preserve">[[Wêne:XaniAI.jpg|wêneok|rast|250px|Logoya platforma XaniAI]]
'''XaniAI''' platformeke jîyirya çêkirî (artificial intelligence) ya kurdî ye ku ji aliyê Navenda Xanî ya Rewşenbîrî û Ragehandinê ve hatiye pêşxistin. Ew bi taybetî ji bo têgihiştin û pêvajokirina zimanê kurdî, bi taybetî zaravayê kurmancî (behdînî) hatiye sêwirandin, daku valahiya teknolojîk ji bo bikarhênerên navxweyî di teknolojiya nûjen de tije bike.&lt;ref&gt;[https://xaniai.com/ Malpera fermî ya XaniAI]&lt;/ref&gt;

== Pêşxistin û Avakirin ==
Avakirin û pêşxistina XaniAI berhemê karê hevbeş ê herdu pêşdebir; Nhêl Xelîl Kemal (Nhel Xelil Kmal) û Mihemed Îhsan Amêdî (Mihemed Ihsan Amedi) ye, ji beşa dîjîtal a Navenda Xanî.

== Taybetmendiyên Serekî ==
* '''Veguhertina Deng bo Nivîs (Voice-to-Text):''' Bikarhêner dikarin bi zaravayê xwe yê kurdî yê rojane bi amûrê re biaxivin, û XaniAI bi dirustî wê vediguherîne nivîsê.&lt;ref&gt;[https://navendaxani.com/bi-dengi-baxve-ew-de-bo-te-nvisit/ Navenda Xanî: Bi dengî biaxive, ew dê bo te binvîsît]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://radioduhok.com/%d8%a8-%d8%af%db%95%d9%86%da%af%db%8c-%d8%a8%d8%a7%d8%ae%da%a4%db%95%d8%8c-%d8%a6%db%95%d9%88-%d8%af%db%8e-%d8%a8%db%86-%d8%aa%db%95-%d9%86%da%a4%db%8c%d8%b3%db%8c%d8%aa/ Radyoya Dihokê]&lt;/ref&gt;
* '''Wergêrana Pirzimanî:''' Digel ku giraniyek mezin dide zimanê kurdî, XaniAI piştgiriya wergerandina ji hemî zimanên serekî yên cîhanê û bo wan dike.
* '''Çêkirina Wêneyan:''' Amûr xwediyê şiyanên sêwirana wêneyan bi rêya jîyirya çêkirî ye.

== Berdestbûn ==
Ev platform wekî xizmeteke belaş li ser çendîn sîsteman berdest e:&lt;ref&gt;[https://xaniagency.net/2026/04/22/%d9%be%db%95%d9%be%d9%84%db%8c%da%a9%db%95%db%8c%d8%b4%d9%86%db%8e-%d8%b2%db%8c%d8%b1%db%95%da%a9%db%8c%db%8c%d8%a7-%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d8%b3%d8%aa%d8%a8%d9%88/ Xani Agency]&lt;/ref&gt;
* '''Web:''' Rasterast li ser malpera fermî ya XaniAI berdest e.
* '''Android:''' Dikare ji Google Play Store were daxistin.&lt;ref&gt;[https://play.google.com/store/apps/details?id=app.xaniai.kdb XaniAI li ser Google Play]&lt;/ref&gt;
* '''iOS:''' Dikare ji Apple App Store were daxistin.&lt;ref&gt;[https://apps.apple.com/us/app/xaniai/id6760919869 XaniAI li ser App Store]&lt;/ref&gt;

== Girêdanên derve ==
* [https://xaniai.com/ Malpera fermî ya XaniAI]
* [https://www.youtube.com/watch?v=sA8XIW5cjdQ Vîdyoya danasînê li ser YouTube]</text>
      <sha1>800j0kyx34qdod53ij8mvka2ppokqey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102747</id>
      <parentid>2102746</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2477" sha1="4nwvjms8aulpdls4pdma253ptksmrhp" xml:space="preserve">{{Jêbirin|Ne ensîklopedîk}}[[Wêne:XaniAI.jpg|wêneok|rast|250px|Logoya platforma XaniAI]]
'''XaniAI''' platformeke jîyirya çêkirî (artificial intelligence) ya kurdî ye ku ji aliyê Navenda Xanî ya Rewşenbîrî û Ragehandinê ve hatiye pêşxistin. Ew bi taybetî ji bo têgihiştin û pêvajokirina zimanê kurdî, bi taybetî zaravayê kurmancî (behdînî) hatiye sêwirandin, daku valahiya teknolojîk ji bo bikarhênerên navxweyî di teknolojiya nûjen de tije bike.&lt;ref&gt;[https://xaniai.com/ Malpera fermî ya XaniAI]&lt;/ref&gt;

== Pêşxistin û Avakirin ==
Avakirin û pêşxistina XaniAI berhemê karê hevbeş ê herdu pêşdebir; Nhêl Xelîl Kemal (Nhel Xelil Kmal) û Mihemed Îhsan Amêdî (Mihemed Ihsan Amedi) ye, ji beşa dîjîtal a Navenda Xanî.

== Taybetmendiyên Serekî ==
* '''Veguhertina Deng bo Nivîs (Voice-to-Text):''' Bikarhêner dikarin bi zaravayê xwe yê kurdî yê rojane bi amûrê re biaxivin, û XaniAI bi dirustî wê vediguherîne nivîsê.&lt;ref&gt;[https://navendaxani.com/bi-dengi-baxve-ew-de-bo-te-nvisit/ Navenda Xanî: Bi dengî biaxive, ew dê bo te binvîsît]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://radioduhok.com/%d8%a8-%d8%af%db%95%d9%86%da%af%db%8c-%d8%a8%d8%a7%d8%ae%da%a4%db%95%d8%8c-%d8%a6%db%95%d9%88-%d8%af%db%8e-%d8%a8%db%86-%d8%aa%db%95-%d9%86%da%a4%db%8c%d8%b3%db%8c%d8%aa/ Radyoya Dihokê]&lt;/ref&gt;
* '''Wergêrana Pirzimanî:''' Digel ku giraniyek mezin dide zimanê kurdî, XaniAI piştgiriya wergerandina ji hemî zimanên serekî yên cîhanê û bo wan dike.
* '''Çêkirina Wêneyan:''' Amûr xwediyê şiyanên sêwirana wêneyan bi rêya jîyirya çêkirî ye.

== Berdestbûn ==
Ev platform wekî xizmeteke belaş li ser çendîn sîsteman berdest e:&lt;ref&gt;[https://xaniagency.net/2026/04/22/%d9%be%db%95%d9%be%d9%84%db%8c%da%a9%db%95%db%8c%d8%b4%d9%86%db%8e-%d8%b2%db%8c%d8%b1%db%95%da%a9%db%8c%db%8c%d8%a7-%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d8%b3%d8%aa%d8%a8%d9%88/ Xani Agency]&lt;/ref&gt;
* '''Web:''' Rasterast li ser malpera fermî ya XaniAI berdest e.
* '''Android:''' Dikare ji Google Play Store were daxistin.&lt;ref&gt;[https://play.google.com/store/apps/details?id=app.xaniai.kdb XaniAI li ser Google Play]&lt;/ref&gt;
* '''iOS:''' Dikare ji Apple App Store were daxistin.&lt;ref&gt;[https://apps.apple.com/us/app/xaniai/id6760919869 XaniAI li ser App Store]&lt;/ref&gt;

== Girêdanên derve ==
* [https://xaniai.com/ Malpera fermî ya XaniAI]
* [https://www.youtube.com/watch?v=sA8XIW5cjdQ Vîdyoya danasînê li ser YouTube]</text>
      <sha1>4nwvjms8aulpdls4pdma253ptksmrhp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102748</id>
      <parentid>2102747</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2102748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="72pkkzdyr3nub91ofrkrz7kpuez236g" xml:space="preserve">{{Jêbirin|Ne ensîklopedîk û bi jîriya çêkirî hatiye çêkirin}}[[Wêne:XaniAI.jpg|wêneok|rast|250px|Logoya platforma XaniAI]]
'''XaniAI''' platformeke jîyirya çêkirî (artificial intelligence) ya kurdî ye ku ji aliyê Navenda Xanî ya Rewşenbîrî û Ragehandinê ve hatiye pêşxistin. Ew bi taybetî ji bo têgihiştin û pêvajokirina zimanê kurdî, bi taybetî zaravayê kurmancî (behdînî) hatiye sêwirandin, daku valahiya teknolojîk ji bo bikarhênerên navxweyî di teknolojiya nûjen de tije bike.&lt;ref&gt;[https://xaniai.com/ Malpera fermî ya XaniAI]&lt;/ref&gt;

== Pêşxistin û Avakirin ==
Avakirin û pêşxistina XaniAI berhemê karê hevbeş ê herdu pêşdebir; Nhêl Xelîl Kemal (Nhel Xelil Kmal) û Mihemed Îhsan Amêdî (Mihemed Ihsan Amedi) ye, ji beşa dîjîtal a Navenda Xanî.

== Taybetmendiyên Serekî ==
* '''Veguhertina Deng bo Nivîs (Voice-to-Text):''' Bikarhêner dikarin bi zaravayê xwe yê kurdî yê rojane bi amûrê re biaxivin, û XaniAI bi dirustî wê vediguherîne nivîsê.&lt;ref&gt;[https://navendaxani.com/bi-dengi-baxve-ew-de-bo-te-nvisit/ Navenda Xanî: Bi dengî biaxive, ew dê bo te binvîsît]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://radioduhok.com/%d8%a8-%d8%af%db%95%d9%86%da%af%db%8c-%d8%a8%d8%a7%d8%ae%da%a4%db%95%d8%8c-%d8%a6%db%95%d9%88-%d8%af%db%8e-%d8%a8%db%86-%d8%aa%db%95-%d9%86%da%a4%db%8c%d8%b3%db%8c%d8%aa/ Radyoya Dihokê]&lt;/ref&gt;
* '''Wergêrana Pirzimanî:''' Digel ku giraniyek mezin dide zimanê kurdî, XaniAI piştgiriya wergerandina ji hemî zimanên serekî yên cîhanê û bo wan dike.
* '''Çêkirina Wêneyan:''' Amûr xwediyê şiyanên sêwirana wêneyan bi rêya jîyirya çêkirî ye.

== Berdestbûn ==
Ev platform wekî xizmeteke belaş li ser çendîn sîsteman berdest e:&lt;ref&gt;[https://xaniagency.net/2026/04/22/%d9%be%db%95%d9%be%d9%84%db%8c%da%a9%db%95%db%8c%d8%b4%d9%86%db%8e-%d8%b2%db%8c%d8%b1%db%95%da%a9%db%8c%db%8c%d8%a7-%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d8%b3%d8%aa%d8%a8%d9%88/ Xani Agency]&lt;/ref&gt;
* '''Web:''' Rasterast li ser malpera fermî ya XaniAI berdest e.
* '''Android:''' Dikare ji Google Play Store were daxistin.&lt;ref&gt;[https://play.google.com/store/apps/details?id=app.xaniai.kdb XaniAI li ser Google Play]&lt;/ref&gt;
* '''iOS:''' Dikare ji Apple App Store were daxistin.&lt;ref&gt;[https://apps.apple.com/us/app/xaniai/id6760919869 XaniAI li ser App Store]&lt;/ref&gt;

== Girêdanên derve ==
* [https://xaniai.com/ Malpera fermî ya XaniAI]
* [https://www.youtube.com/watch?v=sA8XIW5cjdQ Vîdyoya danasînê li ser YouTube]</text>
      <sha1>72pkkzdyr3nub91ofrkrz7kpuez236g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102751</id>
      <parentid>2102748</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59624-97</username>
        <id>192971</id>
      </contributor>
      <origin>2102751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1414" sha1="l2hxxdouudyqzcr3so3auqrizhvympi" xml:space="preserve">[[Wêne:XaniAI.jpg|wêneok|rast|250px|Logoya XaniAI]]
'''XaniAI''' bernameyeke jîriya çêkirî ye ku ji aliyê Navenda Xanî ya Rewşenbîrî û Ragehandinê ve hatiye çêkirin.&lt;ref&gt;[https://xaniai.com/ Malpera fermî ya XaniAI]&lt;/ref&gt; Ev amûr bi taybetî ji bo zimanê kurdî, zaravayê kurmancî (behdînî) hatiye amadekirin.

== Avakirin ==
Projeya XaniAI ji aliyê beşa dîjîtal a Navenda Xanî ve hatiye birêvebirin. Pêşdebirên projeyê Nhêl Xelîl Kemal û Mihemed Îhsan Amêdî ne. Bername li ser sîstemên Android û iOS ji bo bikarhêneran berdest e.

== Taybetmendî ==
Bername xwedî çend taybetmendiyên sereke ye:
* '''Deng bo Nivîs:''' Bikarhêner dikarin bi dengê xwe yê asayî bi kurdî biaxivin û amûr dengî vediguherîne nivîsê.&lt;ref&gt;[https://radioduhok.com/%d8%a8-%d8%af%db%95%d9%86%da%af%db%8c-%d8%a8%d8%a7%d8%ae%da%a4%db%95%d8%8c-%d8%a6%db%95%d9%88-%d8%af%db%8e-%d8%a8%db%86-%d8%aa%db%95-%d9%86%da%a4%db%8c%d8%b3%db%8c%d8%aa/ Radyoya Dihokê]&lt;/ref&gt;
* '''Werger:''' XaniAI dikare nivîsên kurdî bo zimanên din ên cîhanê wergerîne û berovajî.
* '''Çêkirina Wêneyan:''' Amûr dikare bi rêya daxwazên nivîskî wêneyan çêbike.

== Girêdanên Derve ==
* [https://xaniai.com/ Malpera XaniAI]
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=app.xaniai.kdb XaniAI li ser Google Play]
* [https://apps.apple.com/us/app/xaniai/id6760919869 XaniAI li ser App Store]</text>
      <sha1>l2hxxdouudyqzcr3so3auqrizhvympi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102754</id>
      <parentid>2102751</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Guhartoya [[Special:Diff/2102751|2102751]] yê [[Special:Contributions/~2026-59624-97|~2026-59624-97]] ([[User talk:~2026-59624-97|gotûbêj]]) şûnde kir</comment>
      <origin>2102754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="72pkkzdyr3nub91ofrkrz7kpuez236g" xml:space="preserve">{{Jêbirin|Ne ensîklopedîk û bi jîriya çêkirî hatiye çêkirin}}[[Wêne:XaniAI.jpg|wêneok|rast|250px|Logoya platforma XaniAI]]
'''XaniAI''' platformeke jîyirya çêkirî (artificial intelligence) ya kurdî ye ku ji aliyê Navenda Xanî ya Rewşenbîrî û Ragehandinê ve hatiye pêşxistin. Ew bi taybetî ji bo têgihiştin û pêvajokirina zimanê kurdî, bi taybetî zaravayê kurmancî (behdînî) hatiye sêwirandin, daku valahiya teknolojîk ji bo bikarhênerên navxweyî di teknolojiya nûjen de tije bike.&lt;ref&gt;[https://xaniai.com/ Malpera fermî ya XaniAI]&lt;/ref&gt;

== Pêşxistin û Avakirin ==
Avakirin û pêşxistina XaniAI berhemê karê hevbeş ê herdu pêşdebir; Nhêl Xelîl Kemal (Nhel Xelil Kmal) û Mihemed Îhsan Amêdî (Mihemed Ihsan Amedi) ye, ji beşa dîjîtal a Navenda Xanî.

== Taybetmendiyên Serekî ==
* '''Veguhertina Deng bo Nivîs (Voice-to-Text):''' Bikarhêner dikarin bi zaravayê xwe yê kurdî yê rojane bi amûrê re biaxivin, û XaniAI bi dirustî wê vediguherîne nivîsê.&lt;ref&gt;[https://navendaxani.com/bi-dengi-baxve-ew-de-bo-te-nvisit/ Navenda Xanî: Bi dengî biaxive, ew dê bo te binvîsît]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://radioduhok.com/%d8%a8-%d8%af%db%95%d9%86%da%af%db%8c-%d8%a8%d8%a7%d8%ae%da%a4%db%95%d8%8c-%d8%a6%db%95%d9%88-%d8%af%db%8e-%d8%a8%db%86-%d8%aa%db%95-%d9%86%da%a4%db%8c%d8%b3%db%8c%d8%aa/ Radyoya Dihokê]&lt;/ref&gt;
* '''Wergêrana Pirzimanî:''' Digel ku giraniyek mezin dide zimanê kurdî, XaniAI piştgiriya wergerandina ji hemî zimanên serekî yên cîhanê û bo wan dike.
* '''Çêkirina Wêneyan:''' Amûr xwediyê şiyanên sêwirana wêneyan bi rêya jîyirya çêkirî ye.

== Berdestbûn ==
Ev platform wekî xizmeteke belaş li ser çendîn sîsteman berdest e:&lt;ref&gt;[https://xaniagency.net/2026/04/22/%d9%be%db%95%d9%be%d9%84%db%8c%da%a9%db%95%db%8c%d8%b4%d9%86%db%8e-%d8%b2%db%8c%d8%b1%db%95%da%a9%db%8c%db%8c%d8%a7-%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d8%b3%d8%aa%d8%a8%d9%88/ Xani Agency]&lt;/ref&gt;
* '''Web:''' Rasterast li ser malpera fermî ya XaniAI berdest e.
* '''Android:''' Dikare ji Google Play Store were daxistin.&lt;ref&gt;[https://play.google.com/store/apps/details?id=app.xaniai.kdb XaniAI li ser Google Play]&lt;/ref&gt;
* '''iOS:''' Dikare ji Apple App Store were daxistin.&lt;ref&gt;[https://apps.apple.com/us/app/xaniai/id6760919869 XaniAI li ser App Store]&lt;/ref&gt;

== Girêdanên derve ==
* [https://xaniai.com/ Malpera fermî ya XaniAI]
* [https://www.youtube.com/watch?v=sA8XIW5cjdQ Vîdyoya danasînê li ser YouTube]</text>
      <sha1>72pkkzdyr3nub91ofrkrz7kpuez236g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:XaniAI</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330788</id>
    <revision>
      <id>2102752</id>
      <timestamp>2026-11-09T07:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59624-97</username>
        <id>192971</id>
      </contributor>
      <comment>/* Silav, */ beşeke nû</comment>
      <origin>2102752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373" sha1="kjcatjbaktikmhbmyby4u3cw1bfeqix" xml:space="preserve">== Silav, ==
Silav, min nivîs hemû guherand û kir şêwazekî sade û ensîklopedîk. Ev ne AI ye, em bi xwe (Nhêl û Mihemed) pêşdebirên vê sepanê ne li Navenda Xanî. Me xwest zanyariyên projeyê têxin Wîkîpediyayê. Spas. [[Taybet:Beşdarî/~2026-59624-97|~2026-59624-97]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-59624-97|talk]]) 07:29, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>kjcatjbaktikmhbmyby4u3cw1bfeqix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102753</id>
      <parentid>2102752</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Silav, */ Bersiv</comment>
      <origin>2102753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="733" sha1="qb6ebcgn46w1q7zurtr9pd65kiim9fn" xml:space="preserve">== Silav, ==
Silav, min nivîs hemû guherand û kir şêwazekî sade û ensîklopedîk. Ev ne AI ye, em bi xwe (Nhêl û Mihemed) pêşdebirên vê sepanê ne li Navenda Xanî. Me xwest zanyariyên projeyê têxin Wîkîpediyayê. Spas. [[Taybet:Beşdarî/~2026-59624-97|~2026-59624-97]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-59624-97|talk]]) 07:29, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)

:Merheba @[[Bikarhêner:~2026-59624-97|~2026-59624-97]], meseleya wê meqele ne li gorî krîteriyên ensîklopediyê ye. Meqele ji aliyê min hatiye jî kontrol kirin, rasterast bi makîneya AIyê hatiye nivîsîn, ew li wîkîpediyayê yasax e. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 07:59, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qb6ebcgn46w1q7zurtr9pd65kiim9fn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102755</id>
      <parentid>2102753</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Silav, */ Bersiv</comment>
      <origin>2102755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="931" sha1="h1342gjgciw7ntelqu9rspk0peep6wf" xml:space="preserve">== Silav, ==
Silav, min nivîs hemû guherand û kir şêwazekî sade û ensîklopedîk. Ev ne AI ye, em bi xwe (Nhêl û Mihemed) pêşdebirên vê sepanê ne li Navenda Xanî. Me xwest zanyariyên projeyê têxin Wîkîpediyayê. Spas. [[Taybet:Beşdarî/~2026-59624-97|~2026-59624-97]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-59624-97|talk]]) 07:29, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)

:Merheba @[[Bikarhêner:~2026-59624-97|~2026-59624-97]], meseleya wê meqele ne li gorî krîteriyên ensîklopediyê ye. Meqele ji aliyê min hatiye jî kontrol kirin, rasterast bi makîneya AIyê hatiye nivîsîn, ew li wîkîpediyayê yasax e. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 07:59, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
::P.S: Bi kerema xwe şablona jêbirinê jê meke, da ko divê ko tu tê astengkirin. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 08:00, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>h1342gjgciw7ntelqu9rspk0peep6wf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102757</id>
      <parentid>2102755</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59285-58</username>
        <id>192979</id>
      </contributor>
      <comment>/* Silav, */ Bersiv</comment>
      <origin>2102757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1673" sha1="tjsokthzfsd78ygc7xolzj3ko7ifpqp" xml:space="preserve">== Silav, ==
Silav, min nivîs hemû guherand û kir şêwazekî sade û ensîklopedîk. Ev ne AI ye, em bi xwe (Nhêl û Mihemed) pêşdebirên vê sepanê ne li Navenda Xanî. Me xwest zanyariyên projeyê têxin Wîkîpediyayê. Spas. [[Taybet:Beşdarî/~2026-59624-97|~2026-59624-97]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-59624-97|talk]]) 07:29, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)

:Merheba @[[Bikarhêner:~2026-59624-97|~2026-59624-97]], meseleya wê meqele ne li gorî krîteriyên ensîklopediyê ye. Meqele ji aliyê min hatiye jî kontrol kirin, rasterast bi makîneya AIyê hatiye nivîsîn, ew li wîkîpediyayê yasax e. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 07:59, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
::P.S: Bi kerema xwe şablona jêbirinê jê meke, da ko divê ko tu tê astengkirin. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 08:00, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
:::Silav @[[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]]. Ez dixwazim tiştekî zelal bikim: Min naveroka vê gotarê bi xwe bi zaravayê behdînî nivîsiye. Ji ber ku ez bi kurmanciya standard ewqas ne baş im, min jîriya çêkirî (AI) tenê û tenê wekî amûrek wergerandinê bikar aniye da ku nivîsa min a behdînî bibe kurmanciya standard. Zanyarî û rastiyên di gotarê de ne bi AI hatine çêkirin, hemû rast in û berhema keda me ne. Heke bikaranîna AI tenê ji bo werger û sererastkirina rêzimanê jî qedexe be, ez amade me bi destê xwe ji nû ve binivîsim. Spas ji bo têgihiştin û alîkariya te [[Taybet:Beşdarî/~2026-59285-58|~2026-59285-58]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-59285-58|talk]]) 08:41, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>tjsokthzfsd78ygc7xolzj3ko7ifpqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102760</id>
      <parentid>2102757</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Silav, */ Bersiv</comment>
      <origin>2102760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2110" sha1="79zhk08dat3cosgso5ytkppyhfiacnu" xml:space="preserve">== Silav, ==
Silav, min nivîs hemû guherand û kir şêwazekî sade û ensîklopedîk. Ev ne AI ye, em bi xwe (Nhêl û Mihemed) pêşdebirên vê sepanê ne li Navenda Xanî. Me xwest zanyariyên projeyê têxin Wîkîpediyayê. Spas. [[Taybet:Beşdarî/~2026-59624-97|~2026-59624-97]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-59624-97|talk]]) 07:29, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)

:Merheba @[[Bikarhêner:~2026-59624-97|~2026-59624-97]], meseleya wê meqele ne li gorî krîteriyên ensîklopediyê ye. Meqele ji aliyê min hatiye jî kontrol kirin, rasterast bi makîneya AIyê hatiye nivîsîn, ew li wîkîpediyayê yasax e. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 07:59, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
::P.S: Bi kerema xwe şablona jêbirinê jê meke, da ko divê ko tu tê astengkirin. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 08:00, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
:::Silav @[[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]]. Ez dixwazim tiştekî zelal bikim: Min naveroka vê gotarê bi xwe bi zaravayê behdînî nivîsiye. Ji ber ku ez bi kurmanciya standard ewqas ne baş im, min jîriya çêkirî (AI) tenê û tenê wekî amûrek wergerandinê bikar aniye da ku nivîsa min a behdînî bibe kurmanciya standard. Zanyarî û rastiyên di gotarê de ne bi AI hatine çêkirin, hemû rast in û berhema keda me ne. Heke bikaranîna AI tenê ji bo werger û sererastkirina rêzimanê jî qedexe be, ez amade me bi destê xwe ji nû ve binivîsim. Spas ji bo têgihiştin û alîkariya te [[Taybet:Beşdarî/~2026-59285-58|~2026-59285-58]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-59285-58|talk]]) 08:41, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
::::Hevalo @[[Bikarhêner:Nhel Kahlil Kamal|Nhel Kahlil Kamal]], bi mehan tu wê hewl didî, em dibêjin meqeleyên di derbare meseleyên ne ensîklopedîk çê neke, tu guh nadî. Em dibêjin meqeleyan bi jîriya çêkirî çê neke, tu dîsa li gorî xwe dikî. Bi kerema xwe wê şablonê li şûnê berde. Silav û rêz. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 08:59, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>79zhk08dat3cosgso5ytkppyhfiacnu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102762</id>
      <parentid>2102760</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59285-58</username>
        <id>192979</id>
      </contributor>
      <comment>/* Silav, */ Bersiv</comment>
      <origin>2102762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2812" sha1="lyyxxbyxb6j1u4typ9b6mscbo4skv00" xml:space="preserve">== Silav, ==
Silav, min nivîs hemû guherand û kir şêwazekî sade û ensîklopedîk. Ev ne AI ye, em bi xwe (Nhêl û Mihemed) pêşdebirên vê sepanê ne li Navenda Xanî. Me xwest zanyariyên projeyê têxin Wîkîpediyayê. Spas. [[Taybet:Beşdarî/~2026-59624-97|~2026-59624-97]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-59624-97|talk]]) 07:29, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)

:Merheba @[[Bikarhêner:~2026-59624-97|~2026-59624-97]], meseleya wê meqele ne li gorî krîteriyên ensîklopediyê ye. Meqele ji aliyê min hatiye jî kontrol kirin, rasterast bi makîneya AIyê hatiye nivîsîn, ew li wîkîpediyayê yasax e. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 07:59, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
::P.S: Bi kerema xwe şablona jêbirinê jê meke, da ko divê ko tu tê astengkirin. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 08:00, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
:::Silav @[[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]]. Ez dixwazim tiştekî zelal bikim: Min naveroka vê gotarê bi xwe bi zaravayê behdînî nivîsiye. Ji ber ku ez bi kurmanciya standard ewqas ne baş im, min jîriya çêkirî (AI) tenê û tenê wekî amûrek wergerandinê bikar aniye da ku nivîsa min a behdînî bibe kurmanciya standard. Zanyarî û rastiyên di gotarê de ne bi AI hatine çêkirin, hemû rast in û berhema keda me ne. Heke bikaranîna AI tenê ji bo werger û sererastkirina rêzimanê jî qedexe be, ez amade me bi destê xwe ji nû ve binivîsim. Spas ji bo têgihiştin û alîkariya te [[Taybet:Beşdarî/~2026-59285-58|~2026-59285-58]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-59285-58|talk]]) 08:41, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
::::Hevalo @[[Bikarhêner:Nhel Kahlil Kamal|Nhel Kahlil Kamal]], bi mehan tu wê hewl didî, em dibêjin meqeleyên di derbare meseleyên ne ensîklopedîk çê neke, tu guh nadî. Em dibêjin meqeleyan bi jîriya çêkirî çê neke, tu dîsa li gorî xwe dikî. Bi kerema xwe wê şablonê li şûnê berde. Silav û rêz. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 08:59, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
:::::Silav @[[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]]. Ez bi temamî rêz li biryar û hişyariya te digirim û naxwazim te aciz bikim. Gelo tu dikarî wekî hevalekî û edîtorekî zana alîkariya min bikî? Tu dikarî ji min re bibêjî ka bi rastî çi kêmasî di meqelê de hene an çi pêwîst e daku ev bibe babetekî ensîklopedîk? Heke pêwîstî bi çavkanî (jêder) û belgeyên fermî hebe, ez dikarim hemûyan peyda bikim û bi destê xwe ji nû ve amade bikim. Ez tenê dixwazim fêr bibim û kêmasiyan çareser bikim. Spas ji bo bîhnfirehî û alîkariya te [[Taybet:Beşdarî/~2026-59285-58|~2026-59285-58]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-59285-58|talk]]) 09:05, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>lyyxxbyxb6j1u4typ9b6mscbo4skv00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102767</id>
      <parentid>2102762</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawa63</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Silav, */ Bersiv</comment>
      <origin>2102767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3084" sha1="07m6906a8clqmxwdirnu9k8e41m87k7" xml:space="preserve">== Silav, ==
Silav, min nivîs hemû guherand û kir şêwazekî sade û ensîklopedîk. Ev ne AI ye, em bi xwe (Nhêl û Mihemed) pêşdebirên vê sepanê ne li Navenda Xanî. Me xwest zanyariyên projeyê têxin Wîkîpediyayê. Spas. [[Taybet:Beşdarî/~2026-59624-97|~2026-59624-97]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-59624-97|talk]]) 07:29, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)

:Merheba @[[Bikarhêner:~2026-59624-97|~2026-59624-97]], meseleya wê meqele ne li gorî krîteriyên ensîklopediyê ye. Meqele ji aliyê min hatiye jî kontrol kirin, rasterast bi makîneya AIyê hatiye nivîsîn, ew li wîkîpediyayê yasax e. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 07:59, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
::P.S: Bi kerema xwe şablona jêbirinê jê meke, da ko divê ko tu tê astengkirin. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 08:00, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
:::Silav @[[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]]. Ez dixwazim tiştekî zelal bikim: Min naveroka vê gotarê bi xwe bi zaravayê behdînî nivîsiye. Ji ber ku ez bi kurmanciya standard ewqas ne baş im, min jîriya çêkirî (AI) tenê û tenê wekî amûrek wergerandinê bikar aniye da ku nivîsa min a behdînî bibe kurmanciya standard. Zanyarî û rastiyên di gotarê de ne bi AI hatine çêkirin, hemû rast in û berhema keda me ne. Heke bikaranîna AI tenê ji bo werger û sererastkirina rêzimanê jî qedexe be, ez amade me bi destê xwe ji nû ve binivîsim. Spas ji bo têgihiştin û alîkariya te [[Taybet:Beşdarî/~2026-59285-58|~2026-59285-58]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-59285-58|talk]]) 08:41, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
::::Hevalo @[[Bikarhêner:Nhel Kahlil Kamal|Nhel Kahlil Kamal]], bi mehan tu wê hewl didî, em dibêjin meqeleyên di derbare meseleyên ne ensîklopedîk çê neke, tu guh nadî. Em dibêjin meqeleyan bi jîriya çêkirî çê neke, tu dîsa li gorî xwe dikî. Bi kerema xwe wê şablonê li şûnê berde. Silav û rêz. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 08:59, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
:::::Silav @[[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]]. Ez bi temamî rêz li biryar û hişyariya te digirim û naxwazim te aciz bikim. Gelo tu dikarî wekî hevalekî û edîtorekî zana alîkariya min bikî? Tu dikarî ji min re bibêjî ka bi rastî çi kêmasî di meqelê de hene an çi pêwîst e daku ev bibe babetekî ensîklopedîk? Heke pêwîstî bi çavkanî (jêder) û belgeyên fermî hebe, ez dikarim hemûyan peyda bikim û bi destê xwe ji nû ve amade bikim. Ez tenê dixwazim fêr bibim û kêmasiyan çareser bikim. Spas ji bo bîhnfirehî û alîkariya te [[Taybet:Beşdarî/~2026-59285-58|~2026-59285-58]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-59285-58|talk]]) 09:05, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:~2026-59285-58|~2026-59285-58]],  Meqele, meseleyên têne ensîklopedîk û bê karanîna jîriya çêkirî. Meseleya tê ne derbasdar e. [[Bikarhêner:Kawa63|Kawa63]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kawa63|gotûbêj]]) 09:37, 9 çiriya paşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>07m6906a8clqmxwdirnu9k8e41m87k7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Bajar û gundên Tirbespiyê</title>
    <ns>10</ns>
    <id>330789</id>
    <revision>
      <id>2102756</id>
      <timestamp>2026-11-09T08:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Navbox |name       = Bajar û gundên Tirbespiyêê |title      = [[Tirbespî|Bajar û gundên Tirbespiyê]] |titleclass =  |state      = autocollapse |titlestyle = background:#98d482 |basestyle  = background:#bde4aa |groupstyle = background:#bde4aa |liststyle  =  |image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]] |above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)  |group2     = Gund |list2      =   {...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1352" sha1="ibpepv16s3t4zuk1y4cm8vwbiwchhyl" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Tirbespiyêê
|title      = [[Tirbespî|Bajar û gundên Tirbespiyê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 = 
 |list1  = 

 |group4 =
 |list4  = [[Bizûne]] · [[Çilbarata Mezin]] · [[Dirêcîk]] · [[Ebûqere]] · [[Etayê Şemalî]] · [[Farisok]] · [[Girdahol]] · [[Girşêran]] · [[Hesoritlê]] · [[Himara]] · [[Micelcelê]] · [[Mizgeft (Gund)]] · [[Otilcê]] · [[Riheya Şîtiya]] · [[Şelhûmiye]] · [[Tilgidîş]] · [[Tilne'erana Jor]] · [[Topiz]] · [[Wilîfî]] · [[Xerduqe]] · [[Xermo]] · [[Xermoya Cinob]] · [[Xermoya Şemalî]] · [[Xirbê Bexil]] · [[Xirbê Cihaş]] · [[Xirbê Sim]]
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==
* Q.Ş. 01.11.2010, ''Ta bi navê keviran guhertin''. Mediakurd.com.

[[Kategorî:Gundên Tirbespiyê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ibpepv16s3t4zuk1y4cm8vwbiwchhyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102758</id>
      <parentid>2102756</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1410" sha1="d7k0ncvj2dd3k3xduv6hmtjyem0qs06" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Tirbespiyêê
|title      = [[Tirbespî|Bajar û gundên Tirbespiyê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group1     = Bajar û bajarok
|list1      = [[Tirbespî]]

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 =
 |list1  =

 |group4 =
 |list4  = [[Bizûne]] · [[Çilbarata Mezin]] · [[Dirêcîk]] · [[Ebûqere]] · [[Etayê Şemalî]] · [[Farisok]] · [[Girdahol]] · [[Girşêran]] · [[Hesoritlê]] · [[Himara]] · [[Micelcelê]] · [[Mizgeft (Gund)]] · [[Otilcê]] · [[Riheya Şîtiya]] · [[Şelhûmiye]] · [[Tilgidîş]] · [[Tilne'erana Jor]] · [[Topiz]] · [[Wilîfî]] · [[Xerduqe]] · [[Xermo]] · [[Xermoya Cinob]] · [[Xermoya Şemalî]] · [[Xirbê Bexil]] · [[Xirbê Cihaş]] · [[Xirbê Sim]]
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==
* Q.Ş. 01.11.2010, ''Ta bi navê keviran guhertin''. Mediakurd.com.

[[Kategorî:Gundên Tirbespiyê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d7k0ncvj2dd3k3xduv6hmtjyem0qs06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Bajar û gundên Tilhemisê</title>
    <ns>10</ns>
    <id>330790</id>
    <revision>
      <id>2102761</id>
      <timestamp>2026-11-09T09:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Navbox |name       = Bajar û gundên Tilhemîsê |title      = [[Tilhemîs|Bajar û gundên Tilhemîsê]] |titleclass =  |state      = autocollapse |titlestyle = background:#98d482 |basestyle  = background:#bde4aa |groupstyle = background:#bde4aa |liststyle  =  |image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]] |above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)  |group1     = Bajar û bajarok |list1...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1335" sha1="lntcclfb19vz40k63e4e1do3urgtume" xml:space="preserve">{{Navbox
|name       = Bajar û gundên Tilhemîsê
|title      = [[Tilhemîs|Bajar û gundên Tilhemîsê]]
|titleclass = 
|state      = autocollapse
|titlestyle = background:#98d482
|basestyle  = background:#bde4aa
|groupstyle = background:#bde4aa
|liststyle  = 
|image      = [[Wêne:Al-Hasakah districts (ku).PNG|100px]]
|above      = '''Parêzgeh:''' [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] • '''Navçe:''' [[Qamişlo]] (navend)

|group1     = Bajar û bajarok
|list1      = [[Tilhemîs]]

|group2     = Gund
|list2      = 
 {{Navbox subgroup
 |groupstyle = background:#ccf3b9
 |group1 =
 |list1  =

 |group4 = 
 |list4  = [[Altimaş]] · [[Dehbûliyê]] · [[Ecîliye]] · [[Farsoka Biçûk]] · [[Girbisa Biçûk]] · [[Girbisa Mezin]] · [[Kalo]] · [[Kalo Xerbî]] · [[Minqar]] · [[Minqar Feras]] · [[Mişirfetomer]] ([[Mişêrfa Omer]]?) · [[Qerwcetdiwîc]] · [[Riya Amo]] · [[Salihe]] · [[Silêmê]] · [[Şore]] · [[Tilcihaş]] · [[Wawiyetebû]] · [[Xirbê Kidîş]] · [[Xuwêtla Dûşo]] · [[Zebale]]
}}
|below      =  '''Navçeyên Hesîçê:''' [[Dêrik]] · [[Hesîçe]] (navend) · [[Qamişlo]] · [[Serê Kaniyê]]
}}&lt;noinclude&gt;

== Çavkanî ==
* Q.Ş. 01.11.2010, ''Ta bi navê keviran guhertin''. Mediakurd.com.

[[Kategorî:Gundên Tilhemîsê| ]]
[[Kategorî:Şablonên gundên Hesîçeyê]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lntcclfb19vz40k63e4e1do3urgtume</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilhemîs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330791</id>
    <revision>
      <id>2102763</id>
      <timestamp>2026-11-09T09:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Agahîdank gund | nav                = Tilhemîs | navê_din           = | navê_fermî         = | wêne               =  | sernavê_wêne       =  | welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]] | dewlet             = [[Sûrî]] | parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] | navçe              = [[Qamişlo]] | nahiye             =  | hejmara_mezrayan   =  | nifûs              =  | sala_nifûsê        =  | berbelaviya_nifûsê_km2 =  | demonîm...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2102763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="4idilgw0qovggfh58n4asbt9ni96t65" xml:space="preserve">{{Agahîdank gund
| nav                = Tilhemîs
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Tilhemîsê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Tilhemîs''', bajarekî li navçeya Qamişlo ya parêzgeha [[Hesîçe]]yê ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]) ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Tilhemîsê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Tilhemîsê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>4idilgw0qovggfh58n4asbt9ni96t65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102764</id>
      <parentid>2102763</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="k6dpvcisrsnejaweudejgg0bznu7f3v" xml:space="preserve">{{Agahîdank giştî
| nav                = Tilhemîs
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Tilhemîsê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Tilhemîs''', bajarekî li navçeya Qamişlo ya parêzgeha [[Hesîçe]]yê ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]) ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Tilhemîsê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Tilhemîsê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>k6dpvcisrsnejaweudejgg0bznu7f3v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102765</id>
      <parentid>2102764</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="4tu4pwmlz4dv3svzikvuh0llhd7iwee" xml:space="preserve">{{Agahîdank giştî
| nav                = Tilhemîs
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Tilhemîsê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Tilhemîs''', bajarokê li navçeya Qamişlo ya parêzgeha [[Hesîçe]]yê ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]) ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Tilhemîsê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Tilhemîsê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>4tu4pwmlz4dv3svzikvuh0llhd7iwee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2102766</id>
      <parentid>2102765</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2102766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1060" sha1="f5xel2ky29j1vevrc2loys820j5999x" xml:space="preserve">{{Agahîdank giştî
| nav                = Tilhemîs
| navê_din           =
| navê_fermî         =
| wêne               = 
| sernavê_wêne       = 
| welat              = [[Rojavayê Kurdistanê]]
| dewlet             = [[Sûrî]]
| parêzgeh           = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]]
| navçe              = [[Qamişlo]]
| nahiye             = 
| hejmara_mezrayan   = 
| nifûs              = 
| sala_nifûsê        = 
| berbelaviya_nifûsê_km2 = 
| demonîm            = Xelkê Tilhemîsê
| temamiya_qadê_km2  = 
| bilindahî_m        =
| koda_postayê       =
| koda_telefonê      = 
| nexşeya_reptiyeyê  = Sûrî
| koordînat          = 
}}
'''Tilhemîs''' ({{langx|ar|تَلّ حَمِيس|Tall Ḥamīs}}), bajarokê li navçeya Qamişlo ya parêzgeha [[Hesîçe]]yê ya [[Rojavayê Kurdistanê]] ([[Sûrî|Sûriyê]]) ye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Bajar û gundên Tilhemîsê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Gundên Tilhemîsê]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Hesîçeyê]]</text>
      <sha1>f5xel2ky29j1vevrc2loys820j5999x</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>