Jowan an Cledh

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kw">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kwwiki</dbname>
    <base>https://kw.wikipedia.org/wiki/Folen_dre</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Arbennek</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Keskows</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Devnydhyer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Keskows Devnydhyer</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Keskows Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Restren</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Keskows Restren</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Keskows MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Skantlyn</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Keskows Skantlyn</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Gweres</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Keskows Gweres</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Klass</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Keskows Klass</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Porth</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Keskows Porth</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Jowan an Cledh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1544</id>
    <redirect title="John Bolitho" />
    <revision>
      <id>227368</id>
      <parentid>11070</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T04:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>2382</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[Jowan Bolitho]] to [[John Bolitho]]</comment>
      <origin>227368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="86f35kmnu5o094tbrqj7s6syb921m4v" xml:space="preserve">#DASKEDYANS [[John Bolitho]]</text>
      <sha1>86f35kmnu5o094tbrqj7s6syb921m4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jowan an Cleth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1778</id>
    <redirect title="John Bolitho" />
    <revision>
      <id>227369</id>
      <parentid>11069</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T04:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>2382</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[Jowan Bolitho]] to [[John Bolitho]]</comment>
      <origin>227369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="86f35kmnu5o094tbrqj7s6syb921m4v" xml:space="preserve">#DASKEDYANS [[John Bolitho]]</text>
      <sha1>86f35kmnu5o094tbrqj7s6syb921m4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vanessa Beeman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4512</id>
    <revision>
      <id>227349</id>
      <parentid>217699</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T13:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gwikor Frank</username>
        <id>10931</id>
      </contributor>
      <origin>227349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1981" sha1="ms6ysko4kjiaowtdwj40p7xo7260fm8" xml:space="preserve">{{Den}}

'''Vanessa Beeman''' ([[Nairobi]], 15 Genver 1944 – [[Pennsans]], 30 Kevardhu 2019) o pymthegves [[Bardh Meur]] [[Gorsedh Kernow]] a 2006 bys yn 2009.  Dyskader o hi ha skrifer yn [[Kernewek]]. {{bardh|bardhek=Gwenenen}} yw hy [[hanow bardhek]]. 

Genys veu hi avel Vanessa Hocking yn Nairobi, [[Kenya]] dhe gerens [[Kernow|kernewek]], ha megys veu yn [[Tansania]]. Hy thas [[Kaspar Hocking]] o skrifer yn Kernewek ynwedh. Hi eth dhe Skol Ughel Mkwawa yn Iringa.

Hi a dhallathas dyski Kernewek yn vystyansow menowgh dhe Gernow dhe weles hy thas gwynn Sidney Hocking. Yth esa dhodho lyvrow y'n yeth, y'ga mysk ''[[A Handbook of the Cornish Language]]'' gans [[Henry Jenner]]. Hi a studhyas [[hendhyskonieth]] kynsistorek yn Pennskol [[Mankenyon]] ha [[Lerpol]]. Wosa henna, hi a wrug PGCE yn [[Kembra]] ha dalleth dyski yn skol yn [[Truru]]. Diwettha, hi eth dhe [[Nijeri]] yn soodh yn Asran Keffrysek Hendraow, hag ena dhe Zaria dhe dhyski orth Pennskol Ahmadu Bello.

Yn 1986, hi ha hy gour Robert Beeman a dhehwelas dhe Gernow dhe vos yn ogas dh'y gerens.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070311074642/http://www.gorsethkernow.org.uk/english/gallery/grandbards/egwenen.htm Gwenenen, Gorsedh Kernow]&lt;/ref&gt; Trigys o hi yn Kostentyn. Hi a'y thas Kaspar a junyas klass Kernewek Hilary Shaw yn [[Pennrynn]]. Y teuth ha bos bardh yn 1993 orth Kastel Bud yn [[Porthbud]], der apposyans y'n yeth. Kannas an Bardh Meur o hi 2003-2006, ha Bardh Meur yn 2006 bys yn 2009. Hi o an nessa [[benyn]] kurunys avel Bardh Meur. 

Wosa seyth bledhen owth oberi yn Kastel [[Lannvowsedh]], hi a oberi avel skrifenyas a-barth negys ynjynorieth hy gour.

Hi a gernewekhas ''An Ky a Gerdhas bys dhe Loundres'' gans [[Ann Trevenen Jenkin]] (ISBN 0-9524601-4-9).

{{sequence|
prev=[[Rod Lyon|Tewennow]]|
list=[[Bardh Meur]]'''&lt;br &gt;2006&amp;mdash;2009|
next=''[[Skogynn Pryv]]&lt;br&gt;2009-2012''
}}

{{stokk-tus}}
{{DEFAULTSORT:Beeman, Vanessa Eve}}
{{Porth Kernow}}

[[Klass:Skriforyon yn Kernowek]]</text>
      <sha1>ms6ysko4kjiaowtdwj40p7xo7260fm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>227350</id>
      <parentid>227349</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T13:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gwikor Frank</username>
        <id>10931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>227350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2033" sha1="o1b6zxdosxez326nfvzxluknpk8gtao" xml:space="preserve">{{Den | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= }}

'''Vanessa Beeman''' ([[Nairobi]], 15 Genver 1944 – [[Pennsans]], 30 Kevardhu 2019) o pymthegves [[Bardh Meur]] [[Gorsedh Kernow]] a 2006 bys yn 2009.  Dyskader o hi ha skrifer yn [[Kernewek]]. {{bardh|bardhek=Gwenenen}} yw hy [[hanow bardhek]]. 

Genys veu hi avel Vanessa Hocking yn Nairobi, [[Kenya]] dhe gerens [[Kernow|kernewek]], ha megys veu yn [[Tansania]]. Hy thas [[Kaspar Hocking]] o skrifer yn Kernewek ynwedh. Hi eth dhe Skol Ughel Mkwawa yn Iringa.

Hi a dhallathas dyski Kernewek yn vystyansow menowgh dhe Gernow dhe weles hy thas gwynn Sidney Hocking. Yth esa dhodho lyvrow y'n yeth, y'ga mysk ''[[A Handbook of the Cornish Language]]'' gans [[Henry Jenner]]. Hi a studhyas [[hendhyskonieth]] kynsistorek yn Pennskol [[Mankenyon]] ha [[Lerpol]]. Wosa henna, hi a wrug PGCE yn [[Kembra]] ha dalleth dyski yn skol yn [[Truru]]. Diwettha, hi eth dhe [[Nijeri]] yn soodh yn Asran Keffrysek Hendraow, hag ena dhe Zaria dhe dhyski orth Pennskol Ahmadu Bello.

Yn 1986, hi ha hy gour Robert Beeman a dhehwelas dhe Gernow dhe vos yn ogas dh'y gerens.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070311074642/http://www.gorsethkernow.org.uk/english/gallery/grandbards/egwenen.htm Gwenenen, Gorsedh Kernow]&lt;/ref&gt; Trigys o hi yn Kostentyn. Hi a'y thas Kaspar a junyas klass Kernewek Hilary Shaw yn [[Pennrynn]]. Y teuth ha bos bardh yn 1993 orth Kastel Bud yn [[Porthbud]], der apposyans y'n yeth. Kannas an Bardh Meur o hi 2003-2006, ha Bardh Meur yn 2006 bys yn 2009. Hi o an nessa [[benyn]] kurunys avel Bardh Meur. 

Wosa seyth bledhen owth oberi yn Kastel [[Lannvowsedh]], hi a oberi avel skrifenyas a-barth negys ynjynorieth hy gour.

Hi a gernewekhas ''An Ky a Gerdhas bys dhe Loundres'' gans [[Ann Trevenen Jenkin]] (ISBN 0-9524601-4-9).

{{sequence|
prev=[[Rod Lyon|Tewennow]]|
list=[[Bardh Meur]]'''&lt;br &gt;2006&amp;mdash;2009|
next=''[[Skogynn Pryv]]&lt;br&gt;2009-2012''
}}

{{unn k}}
{{DEFAULTSORT:Beeman, Vanessa Eve}}
{{Porth Kernow}}

[[Klass:Skriforyon yn Kernowek]]</text>
      <sha1>o1b6zxdosxez326nfvzxluknpk8gtao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lerpol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6315</id>
    <revision>
      <id>227345</id>
      <parentid>223276</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gwikor Frank</username>
        <id>10931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Gwikor Frank a wayas an folen [[Liverpool]] dhe [[Lerpol]]: Hemm yw Wikipedya Kernewek</comment>
      <origin>223276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="ht347wert2kq06924i612hwkrk7gsp0" xml:space="preserve">[[Restren:Liverpool Montage.jpg|250px|right|thumb|Liverpool]]

'''Lyverpoul''' yw sita yn [[Merseyside]], [[Pow Sows]]. Yn 2007, poblans an sita o 434,900.


{{stokk-powsows}}

[[Klass:Citys yn Europa]]
[[Klass:Trevow yn Pow Sows]]</text>
      <sha1>ht347wert2kq06924i612hwkrk7gsp0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>227347</id>
      <parentid>227345</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gwikor Frank</username>
        <id>10931</id>
      </contributor>
      <origin>227347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="266" sha1="o3nx1lxs711yei4e0jtp4569r97cp9k" xml:space="preserve">[[Restren:Liverpool Montage.jpg|250px|right|thumb|Lerpol]]

'''Lerpol''', po Liverpool y'n [[Sowsnek|yeth leel]], yw sita yn [[Merseyside]], [[Pow Sows]]. Yn 2007, poblans an sita o 434,900.


{{stokk-powsows}}

[[Klass:Citys yn Europa]]
[[Klass:Trevow yn Pow Sows]]</text>
      <sha1>o3nx1lxs711yei4e0jtp4569r97cp9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joe Biden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7539</id>
    <revision>
      <id>227380</id>
      <parentid>227221</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2044" sha1="co4m7gi4peey3kyepwchdmy9w3remez" xml:space="preserve">[[Restren:Joe Biden presidential portrait (cropped).jpg|thumb|right|Joe Biden (2021)]]
'''Joseph Robinette &quot;Joe&quot; Biden, Jr.''' yw 46ves [[Lywydhyon a'n Statys Unys Amerika|Lewydh an Statys Unys]] hag o 47ves [[Is-Lywydhyon a'n Statys Unys Amerika|Is-lywydh]] an Statys Unys a-dhia 2009 bys yn 2017. Ev a veu genys war'n 20ves a [[Mys Du|vys Du]], [[1942]], yn [[Scranton, Pennsylvani|Scranton]], [[Pennsylvani]]. Ev o Is-lywydh a-dhia an 20ves a vis Genver [[2009]] bys yn 2017, ha sewys gans [[Mike Pence]]. Yn 2020, Biden a wrug an ombrofyer demokratek rag etholans lewydhel 2020. Biden ha [[Kamala Harris]] (y ombrofyores rag [[Is-Lywydhyon a'n Statys Unys Amerika|Is-Lewydh]]) a fethas [[Donald Trump]] ha [[Mike Pence]] y[[Etholans lewydhek Statys Unys, 2020|n etholans mis Du 2020]].

{{start box}}

{{s-bef|before=[[Donald Trump]] ([[Parti Repoblikanek|R]])}}
{{s-ttl|title=[[Lywydhyon a'n Statys Unys Amerika|46ves Lewydh an Statys Unys]]|years=2021-}}
{{s-aft|after=''Yn offis a-lemmyn''}}

{{s-bef|before=[[Dick Cheney]] ([[Parti Repoblikanek|R]])}}
{{s-ttl|title=[[Is-Lywydhyon a'n Statys Unys Amerika|47ves Islewydh an Statys Unys]]|years=2009-2017}}
{{s-aft|after=[[Mike Pence]] ([[Parti Repoblikanek|R]])}}

{{s-bef|before=[[J. Caleb Boggs]] ([[Parti Repoblikanek|R]])}}
{{s-ttl|title=[[Senedh Statys Unys|Esel Senedh]] (Klass 2) rag [[Delaware]]|years=1973-2009|with=[[William V. Roth Jr.]] ([[Parti Repoblikanek|R]], 1973-2001)&lt;br /&gt;[[Tom Carper]] ([[Parti an Dhemokratyon|D]], 2001-2009)}}
{{s-aft|after=[[Ted Kaufman]] ([[Parti an Dhemokratyon|D]])}}

{{end box}}

{{Stokk-tus-sua}}
{{DEFAULTSORT:Biden, Joe}}

[[Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek]]
[[Klass:Demokratyon]]
[[Klass:Dinethyansow 1942]]
[[Klass:Eseli Senedh an Statys Unys]]
[[Klass:Gwarioryon bel droos amerikanek]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Islewydhyon an Statys Unys]]
[[Klass:Lagha]]
[[Klass:Lewydhyon a'n Statys Unys‎]]
[[Klass:Ombrofyoryon]]
[[Klass:Skriforyon amerikanek]]
[[Klass:Tus gans lettys kewsel]]
[[Klass:Vali Wyoming]]</text>
      <sha1>co4m7gi4peey3kyepwchdmy9w3remez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anggun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8045</id>
    <revision>
      <id>227372</id>
      <parentid>225990</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="463" sha1="bro7bfehibleox91pqnr1wtpurnhz6j" xml:space="preserve">{{Den | fetchwikidata=ALL | onlysourced=yes | suppressfields= }}

'''Anggun Cipta Sasmi''' yw kanores dhyworth [[Indonesi]]. Trigys yw hi yn [[Pow Frynk]] ha hi a gesstrivas a-barth an wlas y'n [[Kesstrif Kan Europek]] yn 2012.

{{Stock-tus}}

[[Klass:Asianesow]]
[[Klass:Dinethyansow 1974]]
[[Klass:Frynkesow]]
[[Klass:Gwarioresow fylm]]
[[Klass:Gwarioresow pellwolok]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Kanoresow‎]]
[[Klass:Paris]]
[[Klass:Rock]]</text>
      <sha1>bro7bfehibleox91pqnr1wtpurnhz6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dixie Carter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8072</id>
    <revision>
      <id>227374</id>
      <parentid>226398</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="604" sha1="qc2bw2g5r2us3xkc2g1to4chcmige2x" xml:space="preserve">{{Den | fetchwikidata=ALL | onlysourced=yes | suppressfields= }}

'''Dixie Virginia Carter''' (25 Me 1939 &amp;ndash; 10 Ebrel 2010) o gwarier [[Pobel Statys Unys|amerikan]] geryes da.

{{Stock-tus}}
{{DEFAULTSORT:Carter, Dixie}}

[[Klass:Dinethyansow 1939]]
[[Klass:Gwarioresow fylm amerikanek]]
[[Klass:Gwarioresow lev amerikanek]]
[[Klass:Gwarioresow pellwolok amerikanek]]
[[Klass:Gwarioryon wariva amerikanek]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Kanoresow amerikanek]]
[[Klass:Mernansow 2010]]
[[Klass:Mernansow awos kanker]]
[[Klass:Parti Repoblikanek]]
[[Klass:Ynkleudhyansow yn Tennessi]]</text>
      <sha1>qc2bw2g5r2us3xkc2g1to4chcmige2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sean Penn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8106</id>
    <revision>
      <id>227371</id>
      <parentid>226889</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="640" sha1="avc7rvz6b2fr8kjb55nvj4je4lxu8h9" xml:space="preserve">[[Restren:Sean Penn Filming Milk in 2008.jpg|thumb|Sean Penn]]
'''Sean Penn''' (17 Est 1960) yw gwarier [[Pobel Statys Unys|amerikan]] geryes da.

{{Stock-tus}}
{{DEFAULTSORT:Penn, Sean}}

[[Klass:Amerikanyon a dhevedhyans italek]]
[[Klass:Dinethyansow 1960]]
[[Klass:Drogoberoryon]]
[[Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek]]
[[Klass:Gwarioryon flogh]]
[[Klass:Gwarioryon fylm amerikanek]]
[[Klass:Gwarioryon wariva amerikanek]]
[[Klass:Gwaynyoryon Pewas Akademi Gwella Gwarier]]
[[Klass:Gwaynyoryon Pewas Akademi Gwella Gwarier-Skoodhya]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Kevarwodhoryon fylm]]
[[Klass:Skriforyon amerikanek]]</text>
      <sha1>avc7rvz6b2fr8kjb55nvj4je4lxu8h9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abraham Lincoln</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9261</id>
    <revision>
      <id>227378</id>
      <parentid>226624</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1013" sha1="s5rofm9km283fxzppmta8gq64h99l3a" xml:space="preserve">{{Lewydh Statys Unys
| hanow =Abraham Lincoln  
| skeusen =Abrahamlincoln.jpg 
| niver =16ves
| sodhans =4 Meurth 1861 – 15 Ebryl 1865 
| parti =
| kyns = [[James Buchanan]]
| wosa = [[Andrew Johnson]]
| islewydh =[[Hannibal Hamlin]] (1861-65)&lt;br /&gt;
Andrew Johnson (1865) 
}}

[[File:Lincoln assassination slide c1900.png|thumb|[[Ford's Theatre]]]]

'''Abraham Lincoln '''(12 mis Hwevrer [[1809]] – 15 Ebryl [[1865]]) o [[Lywydhyon a'n Statys Unys Amerika|Lewydh]] [[Statys Unys|an Statys Unys]]. Ev o ombrofyer Republikan yn etholans 1860. Ev a veu denledhys gans [[John Wilkes Booth]].

{{DEFAULTSORT:Lincoln, Abraham}}
{{stock-tus-sua}}

[[Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek]]
[[Klass:Denladh]]
[[Klass:Dinethyansow 1809]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Kenedhlogoryon]]
[[Klass:Lagha]]
[[Klass:Lewydhyon a'n Statys Unys]]
[[Klass:Lewydhyon genedhlek neb a verwis yn soodh]]
[[Klass:Mernansow 1865]]
[[Klass:Parti Repoblikanek]]
[[Klass:Soudoryon]]
[[Klass:Ynkleudhyansow yn Illinois]]</text>
      <sha1>s5rofm9km283fxzppmta8gq64h99l3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joseph Stalin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9308</id>
    <revision>
      <id>227387</id>
      <parentid>226574</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T06:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="826" sha1="i0thajnfmgscg6wp0hhjmg187rr3bhk" xml:space="preserve">{{Hembronkyas an URSS

| hanow = Joseph Stalin
| skeusen = JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg
| sodhans = 3 Ebryl 1922 - 16 Hedra 1952
| kyns = [[Vladimir Lenin]]
| wosa = [[Nikita Khrushchev]]
}}

'''Joseph''' (po '''Iosif''') '''Vissaionovich Stalin''' (Russek: Ио́сиф Виссарио́нович Ста́лин, genys '''Ioseb Besarionis Dze Jugashvili'''; Georgian: იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი; 6/18 December [[1878]] – 5 March [[1953]]), o hembrenkyas URSS a vernans Lenin yn 1922 bys yn mernans y honan yn 1952.

[[Klass:Dinethyansow 1878]]
[[Klass:Domhweloryon]]
[[Klass:Gweythresoryon didhuwieth]]
[[Klass:Mernansow 1953]]
[[Klass:Moldroryon]]
[[Klass:Politegoryon gemynegorek]]
[[Klass:Prydydhyon]]
[[Klass:Russians]]
[[Klass:Tus a’n Vresel Yeyn]]</text>
      <sha1>i0thajnfmgscg6wp0hhjmg187rr3bhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikita Khrushchev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9310</id>
    <revision>
      <id>227393</id>
      <parentid>225668</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T07:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1209" sha1="ij0t5uew8v8wy6awcc4q7wpxo2h7eme" xml:space="preserve">{{Hembronkyas an URSS

| hanow = Nikita Khrushchev
| skeusen =Bundesarchiv_Bild_183-B0628-0015-035,_Nikita_S._Chruschtschow.jpg 
| sodhans = 8 Hwevrer 1955 – 14 Hedra 1964
| kyns = [[Joseph Stalin]]
| wosa = [[Leonid Brezhnev]]
}}
'''Nikita Sergeyevich Khrushchev''' Russek: '''Ники́та Серге́евич Хрущёв '''(15 mis Ebryl &lt;small&gt;[3 Ebryl]&lt;/small&gt; [[1894]] – 11 mis Ebryl [[1971]]) o politeger Russek a sodhas avel hembronkyas [[URSS|Unyans Sovyetek]] a 1953 dhe 1964. Aswonnys yw Khrushschev rag an [[Joseph Stalin|di-Stalinheans]] a'n Unyans Sovyetek, skoodhyans projekt efanvos sovyetek ha rag policiow moy livrel ages an re na a Stalin.

Barras fusen [[Kuba]] a hwarva hag ev hembronkyas, may feu devedhys an bys ogas dhe vresel an bys tressa. Khrushchev yn hudel a akordyas orth Kennedy degea selvaow yn [[Turki]], yn le dilea fusennow re selsa ev yn Kuba.

Removys o Khrushchev gans y gowethysi yn 1964, ow korra [[Leonid Brezhnev]] yn y le.

{{DEFAULTSORT:Khrushchev, Nikita}}

[[Klass:Dinethyansow 1894]]
[[Klass:Gweythresoryon didhuwieth]]
[[Klass:Istorioryon]]
[[Klass:Mernansow 1971]]
[[Klass:Politegoryon gemynegorek]]
[[Klass:Russians]]
[[Klass:Tus a’n Vresel Yeyn]]</text>
      <sha1>ij0t5uew8v8wy6awcc4q7wpxo2h7eme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vladimir Lenin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9311</id>
    <revision>
      <id>227392</id>
      <parentid>223152</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T07:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1067" sha1="80osygtdbzg17gcwqea7hh2tkbcsu3g" xml:space="preserve">{{Hembronkyas an URSS

| hanow = Vladimir Lenin
| skeusen = Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg
| sodhans = 30 Kevardhu 1922 - 21 Genver 1924
| kyns = 
| wosa = [[Joseph Stalin]]
}}'''Vladimir Ilyich Ulyanov '''(Russek: Влади́мир Ильи́ч Улья́нов; &lt;small&gt;leverys: &lt;/small&gt;[vɫɐˈdʲimʲɪr ɪlʲˈjit͡ɕ]; po '''Lenin''') (22 mis Ebryl  &lt;small&gt;[10 mis Ebryl]&lt;/small&gt; 1870 – 21 mis Genver 1924) o domhweler kemynegorek Russek, politeger ha tybiether. Avel hembronkyas an Repoblek Socyaliethek Keffrysek Sovyetek Russek a 1917 hag a'n [[URSS|Unyans Sovyetek]] y sodha yntra 1922 ha'y vernans yn 1924.

Der y venystrans, Unyans Sovyetek a veu selys yn le Emperoureth Russek; ha tir, diwysyans ha negys oll a veu kedhlegys. Selys yn Marxydhieth, aswonnys yw y tybiethow avel Leninieth.

[[Klass:Devnydhyoryon kador ros]]
[[Klass:Dinethyansow 1870]]
[[Klass:Domhweloryon]]
[[Klass:Gweythresoryon didhuwieth]]
[[Klass:Mernansow 1924]]
[[Klass:Moldroryon]]
[[Klass:Politegoryon gemynegorek]]
[[Klass:Russians]]
[[Klass:Skriforyon]]</text>
      <sha1>80osygtdbzg17gcwqea7hh2tkbcsu3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karl Marx</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9323</id>
    <revision>
      <id>227391</id>
      <parentid>225280</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T07:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1146" sha1="dy70t1y80ct7c6v6jzkwrry3yjmr3rl" xml:space="preserve">[[Restren:Karl Marx 001.jpg|thumb|Karl Marx (1875)]]
'''Karl Heinrich Marx''' (leveryans [[Almaynek]]: [ˈkaɐ̯l ˈhaɪnʀɪç ˈmaɐ̯ks]; 5 mis Me [[1818]] – 14 mis Meurth [[1883]]) o filosofer, ekonomydh, socyologydh, istorior, jornalyas ha socyalydh domhwelus [[Almayn|Almaynek]]. Oberow Marx yn erbysieth a ros an grond konvedhes lavur ha fatel yw junys orth chatel, hag yth awedh y ober tybyans erbysiek iskevresek.&lt;ref&gt;Joseph Schumpeter Ten Great Economists: From Marx to Keynes, 4a dyllans, Taylor &amp; Francis Group, 1952 ISBN 0415110785, 9780415110785&lt;/ref&gt;

Ev a dhyllo meur a lyvrow der y vewnans;  aswonnys yn arbenik yw ''Derivadow an Gemynegoryon'' (dyllys 1848) ha ''Das Kapital'' ('Chatal', dyllys 1867-1894).

== Devynnow ==
{{reflist}}
{{Stokk-tus-europa}}
{{DEFAULTSORT:Marx, Karl}}

[[Klass:Almanyon]]
[[Klass:Benolegoryon]]
[[Klass:Dinethyansow 1818]]
[[Klass:Domhweloryon]]
[[Klass:Filosofers adhyskans]]
[[Klass:Filosofers istori]]
[[Klass:Filosofers lagha]]
[[Klass:Gweythresoryon didhuwieth]]
[[Klass:Kemynegoryon]]
[[Klass:Mernansow 1883]]
[[Klass:Mernansow awos kleves klevesus]]
[[Klass:Ynkleudhyansow yn Loundres]]</text>
      <sha1>dy70t1y80ct7c6v6jzkwrry3yjmr3rl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eartha Kitt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9627</id>
    <revision>
      <id>227377</id>
      <parentid>226599</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="588" sha1="87q64687ojlftarglalwih2mpc0szlw" xml:space="preserve">{{Den | fetchwikidata=ALL | onlysourced=yes | suppressfields= }}
'''Eartha Mae Kitt''' ([[1927]] – [[2008]]) o gwarier [[Pobel Statys Unys|amerikan]] geryes da.
{{Stock-tus-sua}}
{{DEFAULTSORT:Kitt, Eartha}}

[[Klass:Dinethyansow 1927]]
[[Klass:Gwarioresow fylm amerikanek]]
[[Klass:Gwarioresow lev amerikanek]]
[[Klass:Gwarioresow pellwolok amerikanek]]
[[Klass:Gwarioryon wari gwydhyow amerikanek]]
[[Klass:Gwarioryon wariva amerikanek]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Kanoresow amerikanek]]
[[Klass:Manhattan]]
[[Klass:Mernansow 2008]]
[[Klass:Mernansow awos kanker]]</text>
      <sha1>87q64687ojlftarglalwih2mpc0szlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John de Lancie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10154</id>
    <revision>
      <id>227385</id>
      <parentid>225499</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T06:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="661" sha1="t4cvt3tiy3ednrcbgbkppp1zwgxzhrn" xml:space="preserve">[[Restren:John de Lancie Photo Op GalaxyCon Richmond 2019.jpg|thumb|de Lancie, [[2019]]]]
'''John Sherwood de Lancie, Jr.''' ([[20 Meurth]], [[1948]]) o gwarier [[Pobel an Statys Unys|amerikan]] geryes da.

{{stock-tus}}

{{DEFAULTSORT:de Lancie, John}}

[[Klass:Dinethyansow 1948]]
[[Klass:Gesyoryon]]
[[Klass:Gweythresoryon didhuwieth]]
[[Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek]]
[[Klass:Gwarioryon fylm amerikanek]]
[[Klass:Gwarioryon lev amerikanek]]
[[Klass:Gwarioryon wari gwydhyow amerikanek]]
[[Klass:Gwarioryon wariva amerikanek]]
[[Klass:Kanoryon amerikanek]]
[[Klass:Skriforyon fugieth amerikanek]]
[[Klass:Tus gans dysleksia]]
[[Klass:Vali Delaware]]</text>
      <sha1>t4cvt3tiy3ednrcbgbkppp1zwgxzhrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Devnydhyer:Gwikor Frank</title>
    <ns>2</ns>
    <id>10954</id>
    <revision>
      <id>227360</id>
      <parentid>227297</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gwikor Frank</username>
        <id>10931</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2026 */</comment>
      <origin>227360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9131" sha1="7zimyimaprhfwd4o8f7tgvmbh9u8ngw" xml:space="preserve">{{#babel:en-N|kw-3|cy-2|fr-3|ja-1}}

{{userbox|border-c = #909090|float=right|id=[[File:Wikipedia Administrator.svg|45px|Wikipedia]]|id-c= lightgray
|info= &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;'''[[Wikipedia:Menystroryon|Menystrer]]''' ov war '''[[Folen_dre|Wikipedia Kernewek]]''' bys y'n 31a Me '27&lt;/span&gt;
| info-c   = white
| info-op  = text-align:center;
}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:Admin user templates]]
&lt;/noinclude&gt;

'''[[wikipedia:KWikiWriMo|&lt;big&gt;Pyth yw KWikiWriMo?&lt;/big&gt;]]'''

'''[[Devnydhyer:Gwikor_Frank/skantlyns|&lt;big&gt;Rol a Skantlyns Dhe Les - List of Useful Templates&lt;/big&gt;]]'''

'''[[Devnydhyer:Gwikor_Frank/rolgul|&lt;big&gt;Ow Rol Gul&lt;/big&gt;]]'''
----

=== Erthyglow ===

==== 2019-2020 ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+
===== KWikiWriMo '19 =====
|-
|1. [[Benyn]]
|2. [[Te]]
|3. [[Keus]]
|4. [[Fibonacci]]
|5. [[Kan]]
|6. [[Tabour]]
|7. [[Kewer]]
|8. [[Henrik Ibsen]]
|9. [[Ovid]]
|10. [[Marcel Proust]]
|-
|11. [[Arthur Rimbaud]]
|12. [[Charles de Gaulle]]
|13. [[Jawaharlal Nehru]]
|14. [[Abraham]]
|15. [[Emperoureth Vongol]]
|16. [[Keynvor Eynda]]
|17. [[Lynn Tanganyika]]
|18. [[Lynn Victoria]]
|19. [[Keynvor Dyghow]]
|20. [[Kowethas]]
|-
|21. [[Diwysyans]]
|22. [[Gis]]
|23. [[Gravyans]]
|24. [[Mil Nos hag Onan]]
|25. [[Bardhonieth]]
|26. [[Kowethyans Yeghes an Bys]]
|27. [[Romans]]
|28. [[Gool Fylm Cannes]]
|29. [[Hagia Sophia]]
|30. [[Parthenon]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+
===== Rol Gwrys (Kyns KWikiWriMo '20) =====
|-
|[[Terosa Skav-Sawya Penlee]]
|[[Tour]]
|[[Kesunyans Arab]]
|[[Ynkleudhva Giza]]
|[[Oos Horn]]
|[[Oos Men]]
|[[Danaw]]
|[[Bresel Vredereth Spayn]]
|[[Kneus]]
|-
|[[Mona Kemmyn]]
|[[Kowethyans Kenwerth an Bys]]
|[[KOKAN]]
|[[Bondys Delinys]]
|[[Ger]]
|[[Lytheren]]
|[[Lytherennow kyrillek]]
|[[Iliad]]
|[[Skovarn]]
|-
|[[Bewnans Gilgamesh]]
|[[Ada Lovelace]]
|[[Yeth Plen]]
|[[Lien]]
|[[Taj Mahal]]
|[[Undhuwieth]]
|[[Liesdhuwieth]]
|[[Daylekteth]]
|[[Gwariell]]
|-
|[[Maseth]]
|[[Bledhen wolow]]
|[[Losonieth]]
|[[Eghen beryllys]]
|[[Metaboledh]]
|[[Trethans]]
|[[Anellans]]
|[[Dinythians]]
|
|}

==== 2020-2021 ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+
===== KWikiWriMo '20 =====
|-
|1. [[Gwenno Saunders]]
|2. [[Venus Williams]]
|3. [[Serena Williams]]
|4. [[Wu Zetian]]
|5. [[Julie d'Aubigny|Julie D'Aubigny]]
|6. [[Jennifer Hale]]
|7. [[Lauryn Hill]]
|8. [[Josie d'Arby]]
|9. [[Naoko Takeuchi]]
|10. [[Artemisia Gentileschi]]
|-
|11. [[Mary Anderson (deviser)|Mary Anderson]]
|12. [[An hwerydh Wachowski]]
|13. [[Nicola Adams]]
|14. [[Marsha P. Johnson]]
|15. [[Dolly Parton]]
|16. [[Kadeena Cox]]
|17. [[Hatshepsut]]
|18. [[Dana Fischer]]
|19. [[Shayna Baszler]]
|20. [[Nina Simone]]
|-
|21. [[Ching Shih]]
|22. [[Nellie Bly]]
|23. [[Christian Davies]]
|24. [[Stephanie St. Clair]]
|25. [[Boudica]]
|26. [[Grace Hopper]]
|27. [[Mary Wolverston]]
|28. [[Marie Curie]]
|29. [[Cleopatra VII]]
|30. [[Gwraghes Nos]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+
===== Rol Gwrys (Kyns KWikiWriMo '21) =====
|-
|[[Joan Petchey]]
|[[Pepper&amp;Carrot]]
|[[Tron]]
|[[Amanda Gorman]]
|[[Logsulyanit]]
|[[Ferdinand Magellan]]
|[[Keffrysyans a Gowethasow Kernow Goth|Keffrysans a Gowethasow]] 
[[Keffrysyans a Gowethasow Kernow Goth|Kernow Goth]]
|[[An Artys]]
|[[Awgrym]]
|[[Istori Denses]]
|-
| [[Bewnans]]
|[[Filosofieth]]
|[[Teknegieth]]
|[[Hen-Istori]]
|[[Istori Wosa-Klassek]]
|[[Oos Arnowydh A-Varr]]
|[[Oos Arnowydh Diwedhes]]
|[[Istori Art]] 
|[[Istori Godhonieth]]
|[[Hwarheans]]
|-
|[[Sita]]
|[[Pow]]
|[[Tir]]
|[[Pennserneth]]
|[[Fylm]]
|[[wikipedia:Pymp koloven|Pymp Koloven]]
|[[Tesen Hevva]]
|[[Artys-Gwrythya]]
|[[Artys Gwelesek]]
|[[Epistemologieth]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+

===== [[metawiki:2021_Palestine-Wales_Editathon|Ragdres Cymru/Kernow-Palestin]] mis Est '21 =====
|-
|[[Hanaa Al-Ramli]]
|[[Fadwa Barghouti]]
|[[Benenes yn Palestin]]
|[[Mai al-Kaila]]
|[[Rol a bennskolyow ha koljiow yn Stat Palestin]]
|[[Pennskol Palestin]]
|-
|[[Pennskol Al-Aqsa]]
|[[Mosk Jamal Abdel Nasser]]
|[[Mosk Al-Hamadiyya]]
|[[Tabbouleh]]
|[[Kebab]]
|
|}

==== 2021-2022 ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+
===== KWikiWriMo '21 =====
|-
|1. [[Ewnhynsegieth]]
|2. [[Lojyk]]
|3. [[Didhan]]
|4. [[Sport]]
|5. [[Bagas ethnek]]
|6. [[Reydholeth]]
|7. [[Skrifa]]
|8. [[Keskomunyans]]
|9. [[Gonisogeth]]
|10. [[Ynjynorieth]]
|-
|11. [[Lien gwerin]]
|12. [[Erbysieth]]
|13. [[Ammeth]]
|14. [[Askorra]]
|15. [[Adhyskans]]
|16. [[Kenwerth]]
|17. [[Medhegneth]]
|18. [[Nerth]]
|19. [[Niveronieth]]
|20. [[Statystek]]
|-
|21. [[Victoria Coren Mitchell]]
|22. [[Lyver]]
|23. [[Ekologieth]]
|24. [[Bresel]]
|25. [[Negys]]
|26. [[Brysonieth]]
|27. [[Brys]]
|28. [[Fysegieth]]
|29. [[Mernans]]
|30. [[Tan]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+
===== Rol Gwrys (Kyns KWikiWriMo '22) =====
|-
|[[Doronieth]]
|[[Duwses]]
|[[Kell]]
|[[Atom]]
|[[Esplegyans]]
|[[Amovyans]]
|[[Annedh]]
|[[Enrico Fermi]]
|[[Carl Friedrich Gauss]]
|[[Johannes Gutenberg]]
|-
|[[James Prescott Joule]]
|[[Johannes Kepler]]
|[[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]]
|[[Gottfried Leibniz]]
|[[Carl Linnaeus]]
|[[Dmitri Mendeleev]]
|[[Blaise Pascal]]
|[[Louis Pasteur]]
|[[Max Planck]]
|[[Ernest Rutherford]]
|-
|[[Thomas Aquinas]]
|[[Augustine a Hippo]]
|[[Avicenna]]
|[[Simone de Beauvoir]]
|[[Giordano Bruno]]
|[[René Descartes]]
|[[Francis a Assisi]]
|[[Sigmund Freud]]
|[[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
|[[Immanuel Kant]]
|-
|[[John Maynard Keynes]]
|[[John Locke]]
|[[Niccolò Machiavelli]]
|[[Friedrich Nietzsche]]
|[[Paul a Tarsus]]
|[[Plato]]
|[[Jean-Jacques Rousseau]]
|[[Socrates]]
|[[Sun Tzu]]
|[[Ludwig Wittgenstein]]
|-
|[[Akbar]]
|[[Kemal Atatürk]]
|[[Augustus]]
|[[David Ben-Gurion]]
|[[Simón Bolívar]]
|[[Napoleon Ia a Bow Frynk]]
|[[Karl Veur]]
|[[Haile Selassie]]
|[[Louis XIV a Bow Frynk]]
|[[Kwame Nkrumah]]
|-
|[[Peter Ia a Russi]]
|[[Saladin]]
|[[Emma Goldman]]
|[[Jowanet Ark]]
|[[Helen Keller]]
|[[Mesopotami]]
|[[Hen Ejyp]]
|[[Hen Res]]
|[[Oos an Golowyans]]
|[[Aztekys]]
|-
|[[Emperoureth Besontin]]
|[[Emperoureth Romanek Sans]]
|[[Bresel Kansvledhen]]
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+
===== [[metawiki:Celtic_Editathon|Celtic Editathon]] mis Gwynngala '22 =====
|-
|[[An_gwir_dhe_gerghynnedh_yagh|An gwir dhe gerghynnedh yagh]]
|[[Front Line Defenders]]
|}

==== 2022-2023 ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+
===== KWikiWriMo '22 =====
|-
|1. [[Ternieth Ming]]
|2. [[Emperoureth Ottoman]]
|3. [[Dastinythians]]
|4. [[Bresel Deg Bledhen warn Ugens]]
|5. [[Ankrydoryon Vor]]
|6. [[Bresel Vredereth Amerika]]
|7. [[Hweldro Dhiwysyansek]]
|8. [[Bresel Korea]]
|9. [[Domhwelans Russi]]
|10. [[Ternieth Qing]]
|-
|11. [[Bresel Vietnam]]
|12. [[Kynsa Bresel an Bys]]
|13. [[Demedhyans]]
|14. [[Preder]]
|15. [[Hokusai]]
|16. [[Mimar Sinan]]
|17. [[Hans Christian Andersen]]
|18. [[Hafez]]
|19. [[Kalidasa]]
|20. [[Rabindranath Tagore]]
|-
|21. [[Joseph Haydn]]
|22. [[Giovanni da Palestrina]]
|23. [[Brahmagupta]]
|24. [[David Hilbert]]
|25. [[Chanakya]]
|26. [[Ibn Khaldun]]
|27. [[Laozi]]
|28. [[Sima Qian]]
|29. [[Zhu Xi]]
|30. [[Ashoka]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+
===== Rol Gwrys (Wosa KWikiWriMo '22) =====
|-
|[[Suleiman Vrasoberys]]
|[[Ternieth Han]]
|[[Emperoureth Inka]]
|[[Outback]]
|[[Bewnans Alysaryn]]
|[[Ralph Allen]]
|}

==== 2026 ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+
|-
|[[Denis Trevanion]]
|[[Richard Jenkin]]
|[[Hugh Miners]]
|[[John Chesterfield]]
|[[Skantlyn:Devyn res]]
|[[Wikipedia:Devyn res]]
|[[Jori Ansell]]
|[[Brian Coombes]]
|[[Mick Paynter]]
|Moy ow tos...
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+

=== Kistow Devnydhyer ===
|-
| {{userbox|border-c=#999999|border-s = 1|id-fc=white|id-c=#9a5fcf|info-c=white|info-fc=black
|id = she/her&lt;br&gt;hi/hy
|info-a=center|id-a = center|id-s = 12|info-s = 8
|info=Rakhenwyn an devnydhyer ma.}} 
||
{{userbox|border-c=#ffe4e1|id=[[Image:gay flag.svg|40px]]|id-c=white|info=An devnydhyer ma yw '''[[LKDT|kwir]]'''.
|info-c=#fff0f5|nocat = {{{nocat|}}}
}} 
|| 
{{userbox|border-c = #000000|id=[[File:Flag of Cornwall.svg|45px]]|id-c=#ffffff
|info=An devnydhyer ma a skoodh an anserghogeth a [[Kernow|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;'''Gernow'''&lt;/span&gt;]].
|info-c=#000000|info-fc=#ffffff|nocat = {{{nocat|}}}
}} 
|| 
{{userbox|border-c = maroon|border-s = 2|id = [[Image:Cardiff University main building.jpg|50px]]| id-c = white
|info = Astudiodd y defnyddiwr hwn yn '''[[Cardiff University|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;Prifysgol Caerdydd&lt;/span&gt;]]'''
|info-c = maroon|info-fc = white|nocat = {{{nocat|}}}
}}
|}
|}</text>
      <sha1>7zimyimaprhfwd4o8f7tgvmbh9u8ngw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rod Serling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11392</id>
    <revision>
      <id>227381</id>
      <parentid>226675</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="512" sha1="7bwitq9zv0aolg1oean2b1sk05qxixe" xml:space="preserve">[[Restren:Rod Serling photo portrait 1959.JPG|thumb]]
'''Rodman Edward Serling''' ([[1924]]–[[1975]]) o dramatydh, askorrer, ha hwedhlor a'n [[Statys Unys]].

{{DEFAULTSORT:Serling, Rod}}
{{stock-tus-sua}}

[[Klass:Dinethyansow 1924]]
[[Klass:Demokratyon]]
[[Klass:Gwarioryon amerikanek]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Mernansow 1975]]
[[Klass:Pellwolok amerikanek]]
[[Klass:Skriforyon euth]]
[[Klass:Skriforyon fugieth amerikanek]]
[[Klass:Soudoryon]]
[[Klass:Ynkleudhyansow yn Evrek Nowydh]]</text>
      <sha1>7bwitq9zv0aolg1oean2b1sk05qxixe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Douglas Adams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11509</id>
    <revision>
      <id>227384</id>
      <parentid>225663</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T06:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="816" sha1="0pwylfcof4bx7y4ut8qi88ffc9y5q2v" xml:space="preserve">[[Restren:Douglas adams portrait cropped.jpg|skeusennik|Douglas Adams]]

'''Douglas Noel Adams''' (11ves Mis-Meurth 1952 – 11ves Mis-Me 2001) o skrifer [[Pow Sows|sowsnek]]. Ev yw meurgerys rag y romansow ''[[The Hitchhiker's Guide to the Galaxy]]''.

Adams a veu genys yn [[Kargront]] ha ev o trigys yn [[Loundres]] Est hag [[Essex]] pan o yowynk. 

Ev o skrifer rag towlennow pellwolok, yn sampel ''Monty Python'' ha ''Doctor Who'' y'n blydhennow 1970. Yn 1978, ev a skrifas gwari radyo [[Fugieth Skiensel|fugieth skiensel]], henwys ''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy''.

[[Klass:Dinethyansow 1952]]
[[Klass:Gweythresoryon didhuwieth]]
[[Klass:Mernansow 2001]]
[[Klass:Pellwolok]]
[[Klass:Radyo]]
[[Klass:Skriforyon fugieth]]
[[Klass:Sowson]]
[[Klass:Tus yn medhelweyth]]
[[Klass:Ynkleudhyansow yn Loundres]]</text>
      <sha1>0pwylfcof4bx7y4ut8qi88ffc9y5q2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>José Saramago</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11804</id>
    <revision>
      <id>227390</id>
      <parentid>212641</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T07:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="914" sha1="dxy8hd8xcmp7b98o4td4m10wikqr39s" xml:space="preserve">[[Restren:Saramago, José (1922)-2.jpg|skeusennik|José Saramago]]
Skrifer, dramatydh, ha jornalyas a [[Portyngal|Bortyngal]] a veu '''José de Sousa Saramago''' (leverys /ʒuˈzɛ sɐɾɐˈmagu/); genys an 16 mis Du [[1922]], marow an 18 mis Metheven [[2010]]).

Hwarvosow fantasiek a usya yn y ober. Yn y romans a [[1986]], ''An Skath Kloos a Ven'', an konna tir Iberi a dorr dhe-ves a'n remnant a [[Europa]] ha golya a-dro dhe'n [[Keynvor Atlantek]]. Yn y romans a [[1995]], ''Dellni'', pla kevrinek henwys &quot;an dellni gwynn&quot; a dheu war wlas kowal. Ev a recevas an [[Pewas Nobel]] rag [[Lien]] yn [[1998]]. Trigys o yn Lanzarote y'n [[Canarias|Enesow Kanari]], [[Spayn]].

{{DEFAULTSORT:Saramago, José}}

[[Klass:Dinethyansow 1922]]
[[Klass:Gweythresoryon didhuwieth]]
[[Klass:Mernansow 2010]]
[[Klass:Pewas Nobel]]
[[Klass:Politegoryon a Europa]]
[[Klass:Politegoryon gemynegorek]]
[[Klass:Skriforyon fugieth]]</text>
      <sha1>dxy8hd8xcmp7b98o4td4m10wikqr39s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mankenyon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11845</id>
    <revision>
      <id>227342</id>
      <parentid>225616</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gwikor Frank</username>
        <id>10931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Gwikor Frank a wayas an folen [[Manchester]] dhe [[Mankenyon]]: Hemm yw Wikipedya Kernewek</comment>
      <origin>225616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="658" sha1="cii9dhrrgayn7pkfxzm0eso78g6vwlj" xml:space="preserve">{{fixkw|date=Est 2020}}
[[File:Manchester Montage 2017.jpg|thumb|Vuys a'n cita]]
'''Manchester''' (po Mankeynyon yn Kernewek) yw cita ha burjestra gorcitek yn [[Pow Sows]], [[Ruwvaneth Unys]]. 547,627 o poblans a cita yn [[2018]].&lt;ref&gt;[https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest Population estimates for the UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland mid-2018], Office for National Statistics (yn Sowsnek), 26 June 2019, kyrghys 17 Est 2020&lt;/ref&gt;

==Devynnow==
{{reflist}}
{{stokk-powsows}}

[[Klass:Citys yn Europa]]
[[Klass:Trevow yn Pow Sows]]</text>
      <sha1>cii9dhrrgayn7pkfxzm0eso78g6vwlj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>227344</id>
      <parentid>227342</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gwikor Frank</username>
        <id>10931</id>
      </contributor>
      <origin>227344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="653" sha1="em6cv8oi4lkaknq8gsplcxjtqbcaioa" xml:space="preserve">[[File:Manchester Montage 2017.jpg|thumb|Skeusennow an cita]]
'''Mankenyon,''' po Manchester y'n [[Sowsnek|yeth leel]], yw cita ha burjestra gorcitek yn [[Pow Sows]], [[Ruwvaneth Unys]]. 547,627 o poblans an cita yn [[2018]].&lt;ref&gt;[https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest Population estimates for the UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland mid-2018], Office for National Statistics (yn Sowsnek), 26 June 2019, kyrghys 17 Est 2020&lt;/ref&gt;

==Devynnow==
{{reflist}}
{{stokk-powsows}}

[[Klass:Citys yn Europa]]
[[Klass:Trevow yn Pow Sows]]</text>
      <sha1>em6cv8oi4lkaknq8gsplcxjtqbcaioa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elizabeth Warren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12019</id>
    <revision>
      <id>227375</id>
      <parentid>226076</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1183" sha1="f59alui4m8gtmsbr2j81h6dzrnvmyid" xml:space="preserve">
{{Den | fetchwikidata=ALL | onlysourced=yes | suppressfields= swydd, galwedigaeth, education, known, party, awards, alma |image=File:Elizabeth Warren, official portrait, 114th Congress.jpg}}
'''Elizabeth Ann Warren''' (genys '''Herring'''; 22 Metheven [[1949]]) yw politegores [[Parti an Dhemokratyon|dhemokrat]] a Amerika ha professores lagha kyns. Hi a serv avel esel Senedh henavek rag [[Massachusetts]] a-dhia 2013. Avel professores, arbenigores yn lagha bankskwattyans yw hi.

Warren a veu etholys yn [[2013]], ow fetha an esel Senedh kyns hag ombrofyer [[Parti Repoblikanek|repoblikanek]] [[Scott Brown]]. Hi yw an kyns esel Senedh benow rag Massachusetts ha hi a veu dasetholys yn [[2018]] gans amal bras. Warren o ombrofyores dhemokrat yn [[Etholans lewydhek Statys Unys, 2020|etholans lewydhek 2020]] mes hi a omdennas yn mis Meurth [[2020]], ow skoodhya an ombrofyer demokrat diwettha [[Joe Biden]].

{{stokk-tus-sua}}
{{DEFAULTSORT:Warren, Elizabeth}}

[[Klass:Benenes yn Kuntelles an Statys Unys]]
[[Klass:Demokratyon]]
[[Klass:Dinethyansow 1949]]
[[Klass:Eseli Senedh an Statys Unys]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Laghyadesow]]
[[Klass:Massachusetts]]</text>
      <sha1>f59alui4m8gtmsbr2j81h6dzrnvmyid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elvis Presley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12374</id>
    <revision>
      <id>227366</id>
      <parentid>226314</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T04:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="573" sha1="e8x4f2qh4wlk840hes7wxyi6l7dwicd" xml:space="preserve">{{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=yes | suppressfields= | nationality = {{flagicon|Statys Unys}}  [[Statys Unys]]}}

'''Elvis Aaron Presley''' (8 mis Genver 1935 − 16 mis Est 1977) o kanor amerikanek, ilewydh ha gwarior.

[[Klass:Dinethyansow 1935]]
[[Klass:Gorcita Memfys]]
[[Klass:Gwarioryon fylm amerikanek]]
[[Klass:Gwarioryon fylm bughwesyon]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Kanoryon amerikanek]]
[[Klass:Mernansow 1977]]
[[Klass:Rock amerikanek]]
[[Klass:Tus a’n Vresel Yeyn]]
[[Klass:Vali an Prasow]]
[[Klass:Ynkleudhyansow yn Tennessi]]</text>
      <sha1>e8x4f2qh4wlk840hes7wxyi6l7dwicd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ray Bradbury</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12441</id>
    <revision>
      <id>227364</id>
      <parentid>226374</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T03:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="783" sha1="lqjz4bn0nk2xd7m8ciz139f3kwazh1r" xml:space="preserve">[[Restren:Ray Bradbury (1975) -cropped-.jpg|skeusennik|Ray Bradbury, 1975]]
'''Ray Douglas Bradbury''' (22 Mis-Est [[1920]] - 5 Mis-Metheven [[2012]]) o awtour ha skrifer-fylm [[Statys Unys|amerikanek]]. Ev a skrifas romansow fantasi, [[Fugieth Skiensel|fugieth skiensel]], fugieth browagh, ha fugieth mysteri.
===Oberow===
*''Fahrenheit 451'', 1953
*''The Martian Chronicles'', 1950
*''The Illustrated Man'', 1951
*''Something Wicked This Way Comes'', 1962

[[Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek]]
[[Klass:Dinethyansow 1920]]
[[Klass:Filosofers]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Mernansow 2012]]
[[Klass:Prydydhyon]]
[[Klass:Skriforyon euth]]
[[Klass:Skriforyon fugieth amerikanek]]
[[Klass:Skriforyon fugieth wothek]]
[[Klass:Ynkleudhyansow yn Konteth an Eledh]]</text>
      <sha1>lqjz4bn0nk2xd7m8ciz139f3kwazh1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brian Schatz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13809</id>
    <revision>
      <id>227376</id>
      <parentid>226517</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1717" sha1="0gurnrcesc3ncnrfwa9h1ixeiwhxrei" xml:space="preserve">{{Den | fetchwikidata=ALL | onlysourced=yes | suppressfields= swydd, galwedigaeth, education, known, party, awards, alma}}
'''Brian Emanuel Schatz''' (genys 20 mis Hedra [[1972]]) yw politeger [[Statys Unys]] hag esel [[Senedh an Statys Unys]] rag [[Hawaii]] a-dhia [[2012]]. Schatz o apoyntys dhe'n esedh yn mis Kevardhu 2012, wosa mernans [[Daniel Inouye]]. Ev o dasetholys yn etholans arbennik yn 2014 hag etholans normal yn 2016.&lt;ref&gt;Nick Grube (26 mis Ebrel 2021), [https://www.civilbeat.org/2021/04/campaign-finance-records-suggest-an-easy-reelection-bid-for-brian-schatz/ Campaign Finance Records Suggest An Easy Reelection Bid For Brian Schatz], ''Honulu Civil Beat'' (yn Sowsnek), kyrghys 1 mis Du 2021&lt;/ref&gt; Esel [[Parti an Dhemokratyon]] yw.

Kyns y apoyntyans, Schatz o Is-Governour Hawaii (a-dhia [[2010]] bys yn [[2012]]) hag esel Chi Kanasedhoryon Hawaii (a-dhia [[1998]] bys yn [[2006]]).&lt;ref&gt;David A. Graham (27 mis Kevardhu 2012), [https://www.theatlantic.com/politics/archive/2012/12/who-is-brian-schatz-the-new-us-senator-from-hawaii/266652/ Who Is Brian Schatz, the New U.S. Senator From Hawaii?], ''The Atlantic'' (yn Sowsnek), kyrghys 1 mis Du 2021&lt;/ref&gt;

==Devynnow==
{{reflist}}
{{Start box}}

{{s-bef|before=[[Daniel Inouye]] ([[Parti Demokratek|D]])}}
{{s-ttl|title=[[Senedh Statys Unys|Esel Senedh]] rag [[Hawaii]]|years=2012-|with=[[Daniel Akaka]] ([[Parti Demokratek|D]], 2012-2013), [[Mazie Hirono]] ([[Parti Demokratek|D]], 2013-)}}
{{s-aft|after=''Yn offis a-lemmyn''}}

{{End box}}
{{stock-tus-sua}}
{{DEFAULTSORT:Schatz, Brian}}

[[Klass:Demokratyon]]
[[Klass:Dinethyansow 1972]]
[[Klass:Eseli Senedh an Statys Unys]]
[[Klass:Gorcita Detroit]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]</text>
      <sha1>0gurnrcesc3ncnrfwa9h1ixeiwhxrei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jean-Paul Sartre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14122</id>
    <revision>
      <id>227386</id>
      <parentid>226492</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T06:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="711" sha1="3sovinsr24ih2fepv3lsv3b025gfcyp" xml:space="preserve">'''Jean-Paul Charles Aymard Sartre''' (21 mis Metheven 1905 – 15 mis Ebrel 1980) o filosofer [[Pow Frynk|Frynkek]] -  [[Filosofieth|flosofer]] existentialist, [[Romans|skrifer]], skrifer gwariow, ha skrifer fylmow. Ev a waynyas an [[Pewas Nobel]] rag [[Lien]] yn 1964, mes ev a'n naghas, ow leverel &quot;na dal skrifer gasa y honan dhe vos ha bos fondyans&quot;. Ev o [[Marksydhieth|Marxist]] ha didhuwydh.

{{DEFAULTSORT:Sartre, Jean-Paul}}

[[Klass:Dinethyansow 1905]]
[[Klass:Filosofers]]
[[Klass:Frynkyon]]
[[Klass:Gweythresoryon didhuwieth]]
[[Klass:Istorioryon]]
[[Klass:Kemynegoryon]]
[[Klass:Mernansow 1980]]
[[Klass:Paris]]
[[Klass:Pewas Nobel]]
[[Klass:Skriforyon fugieth]]
[[Klass:Ynkleudhyansow yn Europa]]</text>
      <sha1>3sovinsr24ih2fepv3lsv3b025gfcyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Napoleon Ia a Bow Frynk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14439</id>
    <revision>
      <id>227365</id>
      <parentid>225546</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T03:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1835" sha1="fbhirknxg5wpnmfv2f1af3d6imdp5bs" xml:space="preserve">{{Den|fetchwikidata=ALL|onlysourced=yes|suppressfields=}}

'''Napoleon Bonaparte''' (15 August 1769 – 5 May 1821), po '''Napoleon 1a a Bow Frynk''', o [[Politegieth|politeger]] frynkek ha hembrenkyas an [[lu]] a rewlyas [[Pow Frynk]] a 1799 dhe 1814 ha rag spys (an &quot;Kans Dydh&quot;) yn 1815. Ev a dheuth ha bos Emperour a Bow Frynk ha Myghtern [[Itali]] avel Napoleon I. Orth penn y allos, yth esa maystri dhodho war veur a [[Europa]].

Genys veu Napoleon yn [[Korsika]] dhe deylu jentyl. Ev a dhyskas kewsel [[Korsek]] kyns [[Frynkek]]. Ev eth dhe Bow Frynk ha dyski bos sodhek an lu. Ev a dheuth ha bos ledyer an lu posek dres an Kynsa Repoblek Frynkek. Yn 1799, ev a dhomwelas an governans yn ''coup d'état''. Y'n kynsa le, y ditel o Konsul. Wosa pymp bledhen, ev a veu stallys avel Emperour Pow Frynk. Y'n kynsa deg bledhen a'n [[19ves kansbledhen|19ves kansvledhen]], Emperoureth Frynk a wrug an {{ill|Breselyow Napoleonek|en|Napoleonic Wars}} gans lies [[pow]]. Wosa lies trygh, Frynk a dheuth ha bos pur bosek yn Europa.

Goryskyn frynkek a [[Russi]] yn 1812 a dheuth ha bos kynsa fethans Napoleon. Ny wrug y lu gwellhe wosa henna. Yn 1814 kesunyans erbynn y Emperoureth a omsettyas orth Frynk ha gwaynya. Napoleon a veu bansys dhe Enys Elba. Wosa le es bledhen, ev a skapyas ha dehweles dhe vos Emperour a Bow Frynk arta. Byttegyns, ev a veu fethys orth Batel Waterloo yn mis Gortheren 1815. Napoleon a veu bansys dhe [[Sen Helena]], rewlys gans [[Breten Veur]]. Ev a verwis ena a ganker an torr, 51 y vloodh.

{{unn k}}
{{Posek 1,000}}

[[Klass:Dinethyansow 1769]]
[[Klass:Emperours]]
[[Klass:Frynkyon]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Kenedhlogoryon]]
[[Klass:Korsika]]
[[Klass:Marghogyon]]
[[Klass:Mernansow 1821]]
[[Klass:Mernansow awos kanker]]
[[Klass:Myghternedh yn Europa]]
[[Klass:Politegoryon a Europa]]</text>
      <sha1>fbhirknxg5wpnmfv2f1af3d6imdp5bs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barbie Dolli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14518</id>
    <redirect title="Barbie" />
    <revision>
      <id>227367</id>
      <parentid>196201</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T04:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>2382</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[Dolli Barbie]] to [[Barbie]]</comment>
      <origin>227367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="0bhgjgy4ksq5g0a25dz2fs4kkdnjnt1" xml:space="preserve">#DASKEDYANS [[Barbie]]</text>
      <sha1>0bhgjgy4ksq5g0a25dz2fs4kkdnjnt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Salman Rushdie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15191</id>
    <revision>
      <id>227388</id>
      <parentid>224496</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T07:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="391" sha1="fq6xq1kn2egdzx4lw8ai6nyeegmeenr" xml:space="preserve">'''Syr Ahmed Salman Rushdie''' (genys 19 mis Metheven [[1947]]) yw bretennek-amerikanek romanser (''Midnight's Children'', ''The Satanic Verses'').
{{stokk-tus}}

[[Klass:Benolegoryon]]
[[Klass:Chevalri]]
[[Klass:Dinethyansow 1947]]
[[Klass:Evredhyon]]
[[Klass:Eyndogyon]]
[[Klass:Gwarioryon fylm]]
[[Klass:Gweythresoryon didhuwieth]]
[[Klass:Skriforyon fugieth amerikanek]]
[[Klass:Sowson]]</text>
      <sha1>fq6xq1kn2egdzx4lw8ai6nyeegmeenr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Tennant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15296</id>
    <revision>
      <id>227379</id>
      <parentid>225487</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="433" sha1="6b5fvrr5ubvf1yntd4avesbhuyt334f" xml:space="preserve"> '''David John Tennant''' (''né'' '''McDonald'''; genys 18 mis [[Ebrel]] [[1971]]) yw gwarier albanek.

{{stokk-tus-alban}}
{{DEFAULTSORT:Tennant, David}}

[[Klass:Albanyon]]
[[Klass:Dinethyansow 1971]]
[[Klass:Gwarioryon bellwolok]]
[[Klass:Gwarioryon fylm]]
[[Klass:Gwarioryon lev]]
[[Klass:Gwarioryon wari gwydhyow]]
[[Klass:Gwarioryon wariva]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Parti Lavur]]
[[Klass:Socyalydhyon]]</text>
      <sha1>6b5fvrr5ubvf1yntd4avesbhuyt334f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Percy Bysshe Shelley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15331</id>
    <revision>
      <id>227389</id>
      <parentid>209358</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T07:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="257" sha1="cstj9mzqgw2v1mbyg1k6vblhtdw4f10" xml:space="preserve">'''Percy Bysshe Shelley''' (4 mis Est [[1792]] - 8 mis Gortheren [[1822]]) o prydydh sowsnek.

[[Klass:Dinethyansow 1792]]
[[Klass:Gweythresoryon didhuwieth]]
[[Klass:Mernansow 1822]]
[[Klass:Prydydhyon]]
[[Klass:Skriforyon fugieth wothek]]
[[Klass:Sowson]]</text>
      <sha1>cstj9mzqgw2v1mbyg1k6vblhtdw4f10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ralph Waldo Emerson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15348</id>
    <revision>
      <id>227363</id>
      <parentid>226322</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="463" sha1="eqchnrukjshd2bd3pywmn9hk1kjqi8o" xml:space="preserve">'''Ralph Waldo Emerson''' (25 mis Me [[1803]]{{Spaced en dash}}27 mis Ebrel [[1882]]), aswonys avel Waldo, o skrifer, filosofer, prydydh ha gordhileanser amerikanek.

{{DEFAULTSORT:Emerson, Ralph Waldo}}

[[Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek]]
[[Klass:Dinethyansow 1803]]
[[Klass:Filosofers istori]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Mernansow 1882]]
[[Klass:Prydydhyon]]
[[Klass:Skriforyon amerikanek]]
[[Klass:Ynkleudhyansow yn Massachusetts]]</text>
      <sha1>eqchnrukjshd2bd3pywmn9hk1kjqi8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roland Emmerich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16037</id>
    <revision>
      <id>227373</id>
      <parentid>225612</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="297" sha1="9i5xs6xc06pxe3m62mwn7wijhv6m37n" xml:space="preserve">
'''Roland Emmerich''' (Almaynek: [ˈʁoːlant ˈɛməʁɪç] (klewes); genys 10 mis Du [[1955]]) yw kevarwodher hag askorrer fylm ha ''screenwriter.''

[[Klass:Almanyon]]
[[Klass:Dinethyansow 1955]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Kevarwodhoryon fylm‎]]
[[Klass:Skriforyon LKDT]]</text>
      <sha1>9i5xs6xc06pxe3m62mwn7wijhv6m37n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roy Jenkins</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16168</id>
    <revision>
      <id>227361</id>
      <parentid>226560</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="477" sha1="9ear2ksdo4ng73d54h8m2ivucjmen6y" xml:space="preserve">'''Roy Harris Jenkins, Baron Jenkins a Hillhead''', OM, PC (11 mis Du [[1920]] – 5 mis Genver [[2003]]) o politeger bretennek.

{{DEFAULTSORT:Jenkins, Roy}}

[[Klass:Chansloryon]]
[[Klass:Dinethyansow 1920]]
[[Klass:ES Parti Lavur rag pastellow bro Pow Sows]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Istorioryon]]
[[Klass:Mernansow 2003]]
[[Klass:Politegoryon a Alban]]
[[Klass:Politegoryon LKDT]]
[[Klass:Skriforyon LKDT]]
[[Klass:Soudoryon]]
[[Klass:Unyans Europek]]</text>
      <sha1>9ear2ksdo4ng73d54h8m2ivucjmen6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bob Ainsworth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16266</id>
    <revision>
      <id>227362</id>
      <parentid>226335</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T02:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="301" sha1="ow1htujbn72oqk5rz8p0m02xltgkd96" xml:space="preserve">'''Robert William Ainsworth''' (genys 19 mis Metheven [[1952]]) yw politeger bretennek.

{{DEFAULTSORT:Ainsworth, Bob}}

[[Klass:Dinethyansow 1952]]
[[Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015]]
[[Klass:ES Parti Lavur rag pastellow bro Pow Sows]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Konseloryon]]</text>
      <sha1>ow1htujbn72oqk5rz8p0m02xltgkd96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michelle O'Neill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16313</id>
    <revision>
      <id>227382</id>
      <parentid>226920</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="753" sha1="9ebqln9hyk3pz73n9eb3dr43b5hluhe" xml:space="preserve">{{Den | fetchwikidata=ALL | onlysourced=yes | suppressfields= }}
'''Michelle O'Neill''' (née '''Doris'''; genys 10 mis Genver [[1977]])&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-38715441|title=Michelle O'Neill: Who is Sinn Féin's new Northern leader?|date=23 January 2017|work=[[BBC News]]|access-date=25 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125153621/http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-38715441|archive-date=25 January 2017}}&lt;/ref&gt; yw politegores iwerdhonek.
==Devynnow==
{{reflist}}

[[Klass:Dinethyansow 1977]]
[[Klass:Godhalesow]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Kenedhlogoryon geltek]]
[[Klass:Konseloryon]]
[[Klass:Politegoresow]]
[[Klass:Politegoryon a Europa]]</text>
      <sha1>9ebqln9hyk3pz73n9eb3dr43b5hluhe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Selena Gomez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19418</id>
    <revision>
      <id>227370</id>
      <parentid>226702</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T04:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>klass</comment>
      <origin>227370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="367" sha1="m4cad1xuv7vg4p3bfzbw1nhmx58svvk" xml:space="preserve">'''Selena Marie Gomez''' (genys 1992) yw gwariores amerikanek, kaner, negysydhes, hag askorrer.

[[Klass:Gwarioresow fylm amerikanek]]
[[Klass:Gwarioresow lev amerikanek]]
[[Klass:Gwarioresow pellwolok amerikanek]]
[[Klass:Gwarioryon flogh]]
[[Klass:Gweythresoryon gwiryow denel]]
[[Klass:Kanoresow amerikanek]]
[[Klass:Kesrosweyth]]
[[Klass:Tus gans disordyrs cher]]</text>
      <sha1>m4cad1xuv7vg4p3bfzbw1nhmx58svvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Devnydhyer:Flynn Peck</title>
    <ns>2</ns>
    <id>19424</id>
    <revision>
      <id>227356</id>
      <parentid>227304</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flynn Peck</username>
        <id>18125</id>
      </contributor>
      <origin>227356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1621" sha1="nhkqu0izyikymuyhaxdq9cyepnaotxj" xml:space="preserve">{{Babel|en|kw-2|nl-2|cy-1}}

===Erthyglow===
[[Devnydhyer:Flynn Peck/erthyglow|Ottomma an rolyow]]

=== Treylyansow gwrys genev/profys dhymm ===
[[Devnydhyer:Flynn Peck/treylyansow|Ottomma an rol]]

=== Treylyansow govynnys ===
* ''pectoral''
* ''[[:en:Countershading|countershading]]'' (&lt;s&gt;liwyans erbynn&lt;/s&gt; (?))
* ''[[:en:Ectotherm|ectotherm]]''[-ic] (mestesel?)
* [[:en:Factorial|''factorial'']] (faktoriel?)
* [[:en:Coefficient|''coefficient'']] (faktor liesheor?)
* ''[[:en:Tetrahedron|tetrahedron]]''
* ''[[:en:Tentacle|tentacle]]'' (dihaval orth bregh, stifoges y's teves breghow '''ha''' ''tentacles'')
* ''[[:en:Mollusc|mollusc]]'' (mollusk)
* ''[[:en:Cephalopod|Cephalopod]]'' (Cefalopod?)
* ''[[:en:Geyser|geyser]]''
* ''[[:en:Fumarole|fumarole]]''
* ''[[:en:Obsidian|obsidian]]'' (gweder loskvenydhyek, gweder du, gweder pur dhu?)
* ''[[:en:Vocaloid|vocaloid]]'' (levell, kanell, vokaloyd?)
* ''volatile'' (both generally and [[:en:Volatile_(astrogeology)|geologically]])

=== Kistow Devnydhyer ===
{{userbox|border-c=#999999|border-s = 1|id-fc=black|id-c=#ffb4ff|info-c=white|info-fc=black
|id = they/them&lt;br&gt;ins/agans
|info-a=center|id-a = center|id-s = 12|info-s = 8
|info=Rakhenwyn an devnydhyer ma.}} 

{{userbox|border-c=#ffe4e1|id=[[Image:gay flag.svg|40px]]|id-c=white|info=An devnydhyer ma yw '''[[LKDT|kwir]]'''.
|info-c=#fff0f5|nocat = {{{nocat|}}}
}} 

{{userbox|border-c = #000000|id=[[File:Flag of Cornwall.svg|45px]]|id-c=#ffffff
|info=An devnydhyer ma a skoodh an anserghogeth a [[Kernow|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;'''Gernow'''&lt;/span&gt;]].
|info-c=#000000|info-fc=#ffffff|nocat = {{{nocat|}}}
}}</text>
      <sha1>nhkqu0izyikymuyhaxdq9cyepnaotxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Salv amerikanek 1986 a Lybi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19427</id>
    <revision>
      <id>227394</id>
      <parentid>226850</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T08:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flynn Peck</username>
        <id>18125</id>
      </contributor>
      <origin>227394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1689" sha1="1x9ix8td566kr4swv0lsdhg61vz9cu4" xml:space="preserve">{{Fixkw}}{{Taklow|qid=Q922661|fetchwikidata=ALL|image=USF-111 Libya1986.JPG|image caption=Jett kas a yskynn dhyworth RAF Lakenheath yn mis Ebrel 1986 rag kemeres rann yn salv erbynn Lybi}}Yn 15 mis Ebrel 1986 an [[Ayrlu an Statys Unys]], [[Morlu an Statys Unys]], hag an [[Korf Morek an Statys Unys]] a salvas [[Lybi]] yn venjyans rag an omsettyans gans broweghysi a glubb nos yn [[Berlin]] West. Lewydh amerikanek [[Ronald Reagan]] a gablas an ledyer lybiek [[Muammar Gaddafi]] rag an omsettyans. Yth esa 40 goliesigow lybiek derivasys; yth esa unn ayren amerikanek sethys dhe'n dor. Onan a'n mernansow lybiek o derivasys dhe vos mowes vaban, an vyrgh a Addafi, [[Hana Gaddafi]]. Byttegyns, yma hwath doutys a-dro dhedhi.

An kostennow o diw kresennow arghadow ha routyans kuhudhys rag oberyansow tramor, unn kamp trenyans, ha'n ayrborthow Benina ha Mitiga. Dres oll, an salvow a dhevnydhyas ayrennow F-111 dhyworth RAF Lakenheath y'n [[Ruvaneth Unys|RU]] ha A-6E ayrennow dhyworth an lester-karya USS ''America'' ha ''Coral Sea'' y'n Morblek a Sidra. An re ma o skoodhys gans EF-111, EA-6B, [[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet|F/A-18 Hornets]] hag A-7E. [[Frynk]], [[Itali]], ha [[Spayn]] a dhenaghas an devnydh a'ga isframweyth hag ayrspas.

Yth esa dew kaptens a'n ayrlu ladhys pan aga F-111 o sethys dhe'n dor a-ugh dhe'n Morblek a Sidra. Lybi a livras an korf a onan hag a dhenaghas ow synsi an korf aral, yn despit dhe'n teylu an kapten.

== Gorthebow ==
An rann vrassa a bowyow hag an [[Kenedhlow Unys]] a shamyas an gwriansow avel [[Drogober bresel|drogoberow bresel]], anlaghel herwydh an [[lagha geswlasek]].

[[Klass:1986]]
[[Klass:Istori a'n Statys Unys]]
[[Klass:Omsettyansow]]</text>
      <sha1>1x9ix8td566kr4swv0lsdhg61vz9cu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Devnydhyer:Flynn Peck/sandbox</title>
    <ns>2</ns>
    <id>19432</id>
    <revision>
      <id>227348</id>
      <parentid>227305</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T13:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flynn Peck</username>
        <id>18125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>227348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27829" sha1="1m7v5utsn6b4q6lkaw5pkymhy1fz20s" xml:space="preserve">{{Fixkw}}
[[Restren:Augustine_volcano_Jan_24_2006_-_Cyrus_Read.jpg|alt=Loskvenydh bras war enys gans mog a-dro dhe'n topp|skeusennik|310x310px|[[Loskvenydh Augustine]] yn [[Alaska]] dres tardhans yn 2006]]
'''Loskvenydh''' yw tardhell po fols y'n [[Krestennen (dororieth)|grestennen]] a [[Planet|blanet]] po neppyth a'n par na neb a alow [[lava]] pooth, [[lusu loskvenydhyek]], ha [[Gassys loskvenydhyek|gassys]] dhe skeusi rag [[kistven magma]] yn-dann dhor.&lt;ref&gt;Canon-Tapia, Edgardo; Szakács, Alexandru, eds. (2010). &quot;1: What is a volcano?&quot;. ''What is a Volcano?''. Geological Society of America. p. 3. ISBN 9780813724706.&lt;/ref&gt; War[[Dor|'n Norvys]], loskvenydhyow yw kevys yn fenowgh le may platys tektonek a [[Or folsek|fols]] po a [[Or keskeverek|geskever]], ha drefen an brassa rann a'n oryon plat yw yn-dann vor, an brassa rann a loskvenydhyow yw kevys yn-dann vor. Rag ensampel, [[keyn kres-keynvor]] kepar ha'n [[Keyn Kres-Atlantek]] a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek folsek hag an [[Kylgh a Dan]] Hebask a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek keskeverek. Loskvenydhyow neb a omsew dhyworth aktivita tektonek folsek yw antardhek mes an re na dhyworth aktivita keskeverek a dardh yn hedardh.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&quot;geology&quot;. ''The Ultimate Visual Dictionary''. DK Pub. 2012. pp. 272–293. ISBN 978-0-1434-1954-9.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://macdonald.faculty.geol.ucsb.edu/papers/Macdonald%20Mid-Ocean%20Ridge%20Tectonics.pdf&lt;/ref&gt; Ynwedh, loskvenydhyow a yll furvya le mayth yma tennans ha tanowheans a'n platys an grestennen, kepar hag y'n [[Fols Afrikanek a'n Est]], an [[loskvenydhva Wells Grey-Clearwater]], hag an [[Fols Rio Grande]] yn [[Amerika Gledh]]. Loskvenydhyow dhe-ves a oryon plat yw drefen [[Diapir|diapirys]] dhyworth an [[or koloven–pall]] henwys [[Ughres pall|ughresow pall]], 3000 kilometrow a-woles dhe'n dor. Hemm a omsew yn [[Tyller tomm (dororieth)|tylleryow tomm]] po [[Loskvenydh isplat|loskvenydhyow isplat]], le mayth an ughres a yll tanowhe an grestennen ha kawsya [[Enys loskvenydhyek|enesek loskvenydhyek]] drefen an gwayans didorr a'n plat tektonek, rag ensampel an [[tyller tomm Hawaii]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://www.bgs.ac.uk/discovering-geology/earth-hazards/volcanoes/how-volcanoes-form-2/#:~:text=Volcanoes%20form%20here%20in%20two,produces%20an%20island%2Darc%20volcano&lt;/ref&gt; Dell yw usys, loskvenydhyow nag yw gwrys yn [[Or treusfurvyek|oryon tektonek treusfurvyek]], le mayth yma dew platys ow slynkya dres an eyl y gila.

Loskvenydhyow, selys war aga menowghter a dardhans po aktivita, yw klassys avel [[Loskvenydh byw|byw]], yn kosk, po difudhek.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.usgs.gov/observatories/yvo/news/active-dormant-and-extinct-clarifying-confusing-classifications&lt;/ref&gt; Loskvenydhyow byw a’s teves istori a dardhans hag gwirhaval yns dhe dardha arta, ha loskvenydhyow difudhek y's teves pennfenten vagma vyth. Loskvenydhyow yn kosk ny dardhens a-dhia dermyn pell – dell yw usys an dalleth a'n [[Holocin]], nans yw a-dro dhe 12,000 bledhynnyow – mes i a yll tardha arta. Byttegyns, loskvenydhyow yn kosk yw yn hwir &quot;byw&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; An klassys ma nag yw a unn eghen yn tien; i a yll gorgudha yn nebes kasys.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.worldatlas.com/articles/when-is-a-volcano-considered-active-dormant-or-extinct.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://education.nationalgeographic.org/resource/volcanoes/&lt;/ref&gt; Tardhansow bras a yll nasya tempredh ayrgylghyek awos lusu ha dagrennigow a [[Trenken loskvenek|drenken loskvenek]] a gudh an Howl hag a woyeynha an [[torngylgh]]. Yn istori, tardhansow loskvenydhyek a gawsyas [[Gwav loskvenydhyek|gwavow loskvenydhyek]], owth omsewya yn divotter gordhroglammek.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1146%2Fannurev.ea.16.050188.000445&lt;/ref&gt;

Yma loskvenydhyow war blanetow erel. Rag ensampel, yma meur a loskvenydhyow war [[Gwener (planet)|Wener]]&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1029%2F2023je007753&lt;/ref&gt; ha [[Meurth (planet)|Meurth]]&lt;ref&gt;https://www.nasa.gov/solar-system/nasa-confirms-thousands-of-massive-ancient-volcanic-eruptions-on-mars/&lt;/ref&gt;. Yn 2009, yth esa paper dyllys ow profya styryans nowydh rag loskvenydh ow komprehendya argerdhow kepar ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]]. An profyans ma a lever an styrans avel hemma: 'bolgh war'n arenep a blanet po loor le may magma, avel styrys rag an korf, ha/po gass magmatek yw tardhys.'&lt;ref&gt;https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009AGUFM.V21H..08L/abstract&lt;/ref&gt;

== Tektonieth blat ==
{{Chif|Tektonieth blat}}
Herwydh an dybieth a dektonieth blat, an [[mengylgh]] an Nor (y blisken), yw terrys yn 16 platys brassa ha nebes platys byghanna erel. An re ma a way yn lent heb diwedh, drefen [[kestegyans]] y'n [[Pall an Norvys|pall]], hag an brassa rann a aktivita loskvenydhyek war'n bys yw a-hys oryon plat, le mayth yma platys ow keskeverya (ha mengylgh yw distruys) po yma platys ow folsa (hag yma mengylgh nowydh ow pos gwrys).&lt;ref&gt;Schmincke, Hans-Ulrich (2003). ''Volcanism''. Berlin: Springer. pp. 13–20. ISBN 9783540436508.&lt;/ref&gt;

Dres an displegyans a dybieth dhororiethel, yth esa nebes tybyansow neb a alowas an gorrans yn bagas a loskvenydhyow yn termyn, tyller, kesweyth, ha komposyans. Yth esa edhom dhe dhisplegya an tybyansow ma y'n dybieth. Rag ensampel, nebes loskvenydhyow yw ''[[Loskvenydhva liesgenynnyk|liesgenynnyk]]'' gans moy es unn oos a aktivita dres aga istori; loskvenydhyow erel neb a verwis wosa ow tardha unweyth yw ''[[Loskvenydhva ungenynnyk|ungenynnyk]]'' ha loskvenydhyow a'n par ma yw gorrys yn fenowgh war-barth yn bagas yn unn tyller.&lt;ref&gt;https://www.futurity.org/monogenetic-volcano-2652672-2/&lt;/ref&gt;

=== Oryon plat folsek ===
{{Chif|Or folsek}}
[[Restren:Spreading ridges volcanoes map-kw.svg|skeusennik|402x402px|Mappa ow tiskwedhes an oryon plat folsek hag loskvenydhyow isayrel a-dhiwedhes (dre vras yn oryon keskeverek)]]
Y'n [[Keyn kres-keynvor|keynow kres-keynvor]], dew [[Plat tektonek|platys tektonek]] a fols ha karrek domm an pall a serth yn-dann an [[Krestennen geynvorek|grestennen geynvorek]] tanowhys. An iselheans a waskedh y'n garrek a omsew dhe omlesans [[Argerdh adyabatek|adyabatek]] hag an teudhans rannel a'n garrek, ow kawsya loskvenydhyow hag ow kwruthyl krestennen geynvorek nowydh. An rann vrassa a oryon plat folsek yw a-barth woles dhe'n keynvoryow, hag ytho an rann vrassa a aktivita loskvenydhyek yw yn-dann vor, ow furvya [[dor mor]] nowydh. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw dustuni a'n eghen a aktivita loskvenydhyek. Enesow loskvenydhyek yw furvys le mayth an keyn kres-keynvor yw a-ugh dhe nivel mor, kepar ha [[Island|Rewenys]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 17–18, 276.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Oryon plat keskeverek ===
{{Chif|Or keskeverek}}
Parthow [[istennans]] yw tylleryow le mayth yma dew platys, dell yw usys plat keynvorek ha plat brastiryel, a gesskwatt. An plat keynvorek a istenn (a sedh a-woles dhe'n plat brastiryel), ow furvya kleys down yn ogas a'n arvor. Yn argerdh henwys [[fluksteudh]], dowr dyllys dhyworth an plat owth istenna a iselha an tempredh a'n genn pall a-wartha, ytho wo kwruthyl [[magma]]. Dell yw usys, an magma ma yw pur [[Glusedh|lusek]] awos an synsas [[sylyka]] ughel, ytho an magma ny dhrehedhes an enep mes [[Ynherdhyans tanek|a woyeynha hag a solydha yn dowr down]]. Mars an magma a dhrehedh an enep, y fydh loskvenydh furvys. Ytho parthow istannans yw kerghynnys gans kadonyow a loskvenydhyow henwys [[Gwarak loskvenydhyek|gwaregow loskvenydhyek]]. Ensamplys tipek yw an loskvenydhyow y'n [[Kylgh a Dan]] an Hebask, kepar ha'n [[Loskvenydhyow Kaskayd]], an [[enesek Nihonek]], ha'n enesow a'n est a [[Indonesi]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 18, 113–126.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Tylleryow tomm ===
{{Chif|Tyller tomm (dororieth)}}
[[Tyller tomm (dororieth)|Tylleryow tomm]] yw arenebedhow loskvenydhyek krysys dhe vos furvys gans [[Ughros pall|ughrosow pall]], godybys dhe vos kolovennow a stoff tomm ow serthi dhyworth an or kolonnen-pall. Avel gans keynyow kres-keynvorek, an garrek ball a wra teudhans diwaskans. Hemm a dhinyth meur a vagma. Awos platys a way a-dreus dhe ughrosow pall, pub loskvenydh yw anweythresek wosa ow tryftya dhe-ves a'n ughros, hag yma loskvenydhyow nowydh gwys le mayth an plat a avons a-dreus dhe'n ughros. An [[Enesow Hawaii]] yw krysys dhe vos furvys y'n maner ma, ha'n [[Playn Snake River]], gans Yellowstone ow pos rann a'n plat a Amerika Gledh a-ugh dhe'n [[tyller tomm Yellowstone]] a-lemmyn.&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 18, 106–107.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Byttegyns, an wodybieth ughros pall re beu govynnys.&lt;ref&gt;Foulger, Gillian R. (2010). ''Plates vs. Plumes: A Geological Controversy''. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-6148-0.&lt;/ref&gt;

=== Folsans brastiryel ===
{{Chif|Fols}}
Ughrosans sostenys a garrek ball tomm a yll displegya a-woles dhe'n pervedh a vrastir hag omsewya dhe folsans. Spysow a-varr a folsans a vysk [[Basalt liv|basaltys liv]] hag a yll avonsya dhe folsa plat yn tien.&lt;ref&gt;Philpotts, Anthony R.; Ague, Jay J. (2009). ''Principles of igneous and metamorphic petrology'' (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 380–384, 390. ISBN 9780521880060.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 108–110.&lt;/ref&gt; Ena, or plat folsek a dhispleg ynter an dew hanteryow a'n plat folsys. Byttegyns, folsans a fyll yn fenowgh dhe folsa yn tien an mengylgh (kepar hag yn [[awlakogen]]), ha folsansow fyllis a's teves loskvenydhyow ow tardha [[Kevres magma alkalin|lava alkali]] po [[Karbonatit|karbonatitys]]. Ensamplys yw an loskvenydhyow a'n [[Fols Afrikanek a'n Est]].Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.&lt;/ref&gt;

== Nasyow loskvenydhyek ==
[[Restren:007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm|skeusennik|Gwydhyow a lava owth amovya hag ow hwythfi y'n tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]), [[Rewenys]], 2023]]
Rag loskvenydh, yma edhom rag kreun a vagma teudh (r.e. [[kistven magma]]), toll rag alowa magma dhe serthi dres an grestennen, ha tardhell rag alowa an magma dhe skeusi a-ugh dhe'n arenep avel lava. An stoff loskvenydhyek tardhys (lava ha tefra) a-dro dhe'n dardhell yw henwys edyfys loskvenydhyek, pigorn po menydh yw yn tipek.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/subjects/volcanoes/anatomy-of-a-volcano.htm&lt;/ref&gt;

An tybyans moyha kemmyn yw a venydh [[Pigorn|pigornek]], ow trewa lava ha gassys gwenonek dhyworth toll war'n topp; byttegyns, hemm a dheskif onan a veur a eghennow a loskvenydh. An nasyow a loskvenydhyow yw a lies eghen. An kesweyth ha fara a loskvenydhyow a greg war nebes taklow. Yma nebes loskvenydhyow gans toppys furvys gans [[Krommdo lava|krommdohow lava]] yn-dar toll war'n topp. Hag yma re erel gans nasyow tirwedh kepar hag [[Ughelgompesen|ughelgompesennow]] fest bras. Tardhellow neb a dhyll stoff loskvenydhyek (ow komprehendya lava ha [[Lusu loskvenydhyek|lusu]]) ha gassys (dre vras ethen ha gassys magmatek) a yll displegya yn neb le war'n [[tirfurv]] hag a yll kawysa pigern byghanna kepar ha gans [[Puʻu ʻŌʻō]] war [[Kīlauea|Gīlauea]] yn [[Hawaii]]. Tollow bras nag yw war'n topp pupprys hag a yll bos lenwys gans lynnyn kepar ha gans [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]]. Nebes loskvenydhyow a yll bos nasyow tirfurv isel, kales dhe aswon hag i a yll bos tewl awos argerdhow dororiethel.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.usgs.gov/volcanoes/kilauea/science/puuoo-eruption-lasted-35-years&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Lake-Taupo&lt;/ref&gt;

Eghennow erel a loskvenydh a gomprehend [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], kesweythyow ankowethys yn fenowgh gans aktivita magmatek; ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]], dres oll war nebes loryow a [[Yow (planet)|Yow]], [[Sadorn (planet)|Sadorn]], ha [[Nevyon (planet)|Nevyon]]. Loskvenydhyow leys a duedh dhe vos yeynha yn arwedhek es loskvenydhyow [[Karrek danek|tanek]] saw mars an loskvenydh yw yn hwir tardhell a loskvenydh tanek.

=== Tardhellow fols ===
{{Chif|Tardhell fols}}
[[Restren:Lakagigar Iceland 2004-07-01.jpg|alt=Tir difeyth loos ha gwerwyn gans pigorn y'n kres an fram|skeusennik|Tardhell fols [[Laki]] yn [[Rewenys]], an bennfenten a'n chanjyans meur hinek a 1783–84. Yma kadon a loskvenydhyow a-hys y hirder.]]
[[Tardhell fols|Tardhellow fols loskvenydhyek]] yw kevys dre vras yn oryon plat folsek. Tardhell fols yw torr gwastas linyek dres may [[Mafik|lava basaltek]] a sord. Loskvenydhyow a'n par ma yw antardhek ha'n lava basaltek a duedh dhe bos le glusek hag a solydha yn lent. Rag henna, yma [[ughelgompesen loskvenydhyek]]. I a furv yn fenowgh loskvenydh skoos.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet. https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet.]&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow skoos ===
{{Chif|Loskvenydh skoos}}
[[Restren:Skjaldbreidur Herbst 2004.jpg|alt=Menydh bras hag efan yn goon Rewenys|kledh|skeusennik|290x290px|Skjaldbreiður, loskvenydh skoos dhe biw hanow a styr &quot;skoos efan&quot;]]
Loskvenydhyow skoos, henwys rag aga frofilys efan skoosek, yw furvys gans an tardhans a lava basaltek po andesytek isel-glusek neb a yll resek yn hirbel dhyworth tardhell. Ny dardhons yn hwordhroglammek dell yw usys, gans tardhansow efanek jentyl.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Magma isel-glusek yw isel yn silika yn tipek, ytho loskvenydhyow skoos yw moy kemmyn yn settyansow keynvorek es brastiryel. An kadon loskvenydhyek Hawaiiek yw kevres a bigern skoos, hag kemmyn yns yn Rewenys ynwedh.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; [[Olympus Mons]], loskvenydh meurthek difudhek yw an brassa loskvenydh aswonys y'n [[system howlek]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Olympus-Mons&lt;/ref&gt;

=== Krommdohow lava ===
{{Chif|Krommdo lava}}
[[Restren:East Dome Mount St. Helens.jpg|skeusennik|Krommdu est, krommdu lava war'n tenewen est a [[Menydh S. Helens]]]]
[[Krommdo lava|Krommdohow lava]], henwys ynwedh loskvenydhyow krommdo, a's teves tenwennow serth bothfurvek drehevys gans tardhansow lent a lava glusek, rag ensampel [[Rhyolit]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Treweythyow furvys yns a-berth y'n toll chif a dardhans loskvenydhyek kyns, [[Menydh S. Helens|Menydh Sen Helens]] yw yndelna, mes i a yll furvya yn anserghek, [[Menydh Lassen]] yw yndelna. Haval dhe [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]], i a yll tardha yn hwarow, mes an lava ny resek pell.

=== Kelgrommdohow ===
Kelgrommdohow yw furvys le mayth yma lava yniys war-vann, ow kawsya an arenep dhe vothhe. An [[tardhans 1980 a Venydh S. Helens]] o ensampel; lava a-woles dhe'n arenep a'n menydh a wrug both, henn a dhiskar wosa henna.

=== Pigern regydh ===
{{Chif|Pigorn loskvenydhyek|Pigorn regydh}}
[[Restren:Izalco Volcano.jpg|skeusennik|[[Loskvenydh Izalco]], an yowynka loskvenydh yn [[El Salvador]]]]
Pigern regydh a omsew dhyworth tardhansow a rannow byghan a [[skoria]] ha [[Karrek Byroklastek|pyroklastegyon]] (an dhew a omhevel regydh, ytho an hanow a'n eghen ma) neb a greun a-dro dhe'n dardhell. Hemm a yll bos tardhansow kott neb a askorr bre bigornek 30-400 metrow ughel. An brassa rann a bigern regydh a dardh unweyth hepken ha nebes a yll bos kevys yn [[Loskvenydhva ungenynnyk|loskvenydhvaow ungenynnyk]] neb a yll komprehendya nasyow erel neb a furv pan vagma a gestav dowr, kepar ha [[maar]] ha [[Kylgh tuff|kylghyow tuff]].&lt;ref&gt;David S.G. Thomas and Andrew Goudie (eds.), ''The Dictionary of Physical Geography'' (Oxford: Blackwell, 2000), 301. ISBN 0-631-20473-3.&lt;/ref&gt; Pigern regydh a yll furvya avel [[Pigorn parasitek|tardhellow tenewen]] war loskvenydhyow brassa, po hwarvos i honan. [[Parícutin]] yn [[Meksiko]] ha [[Sunset Crater]] yn [[Arisona]] yw ensamplys a bigern regydh. Yn [[Meksiko Nowydh]], [[Caja del Rio]] yw [[loskvenydhva]] a voy es 60 pigern regydh. Selys war imajys lorell, pigern regydh a yll hwarvos war gorfow erel y'n [[system howlek]] ynwedh, war'n arenebow a [[Meurth (planet)|Veurth]] ha'n [[Loor]].&lt;ref&gt;Wood, C.A. (1979). &quot;Cindercones on Earth, Moon and Mars&quot;. Lunar and Planetary Science. X: 1370–1372.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2007.10.023&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2011.11.030&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1002%2Fjgre.20060&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow gweliek ===
{{Chif|Loskvenydh gweliek}}
[[Restren:Mount Vesuvius Araucaria.jpg|skeusennik|[[Menydh Vesuvius]], loskvenydh gweliek yn [[Itali]]]]
Loskvenydhyow gweliek yw menydhyow ughel pigornek gwrys a frosow lava ha [[tefra]] yn gwiskasow tereylyek, an [[Gweli|gweliow]] y'n hanow. Ensamplys a gomprehend [[Menydh Fuji]] yn [[Nihon]], [[Loskvenydh Mayon]] y'n [[Filipinys|Enesow Felyp]], ha [[Menydh Vesuvius]] ha [[Stromboli]] yn [[Itali]].

[[Lusu loskvenydhyek|Lusu]] gwrys gans an [[Tardhans hedardh|tardhansow hedardh]] a loskvenydhyow gwelisk re beu an brassa peryl loskvenydhyek rag hwarheansow. An lava a loskvenydhyow gweliek a yssyns moy a [[sylyka]], ytho tardhansow a'n par ma yw moy glusek yn arwedhek es lava dhyworth loskvenydhyow skoos. Lava gans meur a sylyka a duedh dhe yssynsi moy a assys teudhys. An kesunyans yw marwel, gans tardhansow hedardh neb a dhyll meur a lusu ha frosow piroklastek kepar ha'n fros neb a dhestruis an cita a Saint-Pierre yn [[Martinik]] yn 1902. Loskvenydhyow a'n par ma yw sertha es loskvenydhyow skoos, gans ledrasow a 30–35°, ow komparya dhe 5–10° dre vras, hag aga [[Tefra|thefra]] anstroth yw devnydh rag [[Lahar|laharys]] peryllus.&lt;ref&gt;Lockwood, John P.; Hazlett, Richard W. (2010). ''Volcanoes: Global Perspectives''. Wiley. p. 552. ISBN 978-1-4051-6250-0.&lt;/ref&gt; Darnow bras a defra yw henwys [[Tanbellen loskvenydhyek|tanbellennow loskvenydhyek]]. Tanbellennow bras a yll bos moy es 1.2 metrow a-dreus ha nebes tonasow yn poos.&lt;ref&gt;Berger, Melvin, Gilda Berger, and Higgins Bond. &quot;Volcanoes-why and how .&quot; Why do volcanoes blow their tops?: Questions and answers about volcanoes and earthquakes. New York: Scholastic, 1999. 7. Print.&lt;/ref&gt;

=== Gorloskvenydhyow ===
{{Chif|Gorloskvenydh}}
[[Restren:Lake Taupo (31071970884).jpg|skeusennik|Lynn Taupō, y'n ganow a [[Gorloskvenydh Taupō|worloskvenydh Taupō]], [[Mordir Nowydh]]]]
Gorloskvenydh yw styrys avel loskvenydh neb a glewas onan po moy tardhansow gans moy es 1,000 kilometrow kubek a stoff loskvenydhyek yn hwarvos tardhek unnik.&lt;ref&gt;https://volcanoes.usgs.gov/volcanoes/yellowstone/yellowstone_sub_page_49.html&lt;/ref&gt; Tardhansow a'n par ma a hwarva pan yma chambour bras a vagma leun a vagma sylykek gassek gwakhys yn tardhans gordhroglammek. [[Tuff|Tuffys]] frosans lusu leys gans tardhansow a'n par ma yw an askorras unnik gans dalghedhow a'n par [[Basalt liv|basaltys liv]].&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 77.&lt;/ref&gt;

Tardhansow gorloskvenydhek, an eghen moyha peryllus, yw pur dreweythus; yth esa peswar a'n milvil bledhynnyow eus passys, hag a-dro dhe 60 tardhansow istorek orth nivel 8 y'n [[Menegen Tardhek Loskvenydhyek]] yn milvilyow a vledhynnyow. Gorloskvenydh a yll askorra gordhroglammow a'n eghen vrastiryel, hag i a yll goyeynhe yn arwedhek tempredhow ollvysel rag meur a vledhynnyow wosa an tardhans awos an mynsow bras a [[Sulfur|loskven]] ha lusu dyllys y'n ayrgylgh.

Drefen an arenebedh euthyk bras le mayth i a worher, ha kudhans wosa an hwarvos a-wosa dhe losow ha stoff rewlivek, gorloskvenydhyow a yll bos kales dhe aswon y'n kovadh dororiethel heb [[Mappa dororiethel|mappans dororiethel]] prederus.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038%2Fscientificamerican0683-60&lt;/ref&gt; Ensamplys koth a gomprehend:

* [[Kawdarn Yellowstone]] yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]]
* [[Kawdarn Valles]] yn [[Meksiko Nowydh]]
* [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]]
* [[Lynn Toba]] yn [[Sumatra]], [[Indonesi]]
* [[Toll Ngorongoro]] yn [[Tanzani]]

==== Loskvenydhyow kawdarn ====
[[Restren:Crater Lake winter pano2.jpg|skeusennik|[[Lynn Crater]], lynn loskvenydhyek yn [[Oregon]]]]
Nebes loskvenydhyow bras nag yw bras lowr dhe vos henwys gorloskvenydhyow. Loskvenydhyow a'n par ma yw henwys loskvenydhyow kawdarn, rag i a askorr kawdarns (ganow diskarys) y'n keth maner avel gorloskvenydhyow. Lynnyn a'n par ma yw henwys [[Lynn loskvenydhyek|lynnyn loskvenydhyek]].&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038%2Fnature10706&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Loskvenydhyow yn-dann vor ===
{{Chif|Loskvenydh yn-dann vor}}{{Gwelowgh ynwedh|Loskvenydh yn-dann dhowr}}
[[Restren:Tonga Volcano Eruption 2022-01-15 0320Z to 0610Z Himawari-8 visible.gif|kledh|skeusennik|Imajys lorell a'n tardhans a [[Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]] yn 15 mis Genver 2022]]
Loskvenydhyow yn-dann vor yw nasyow kemmyn a'n dor mor. Aktivita loskvenydhyek dres an Osweyth [[Holocin]] re beu deskrifys yn 119 loskvenydhyow yn-dann vor hepken, mes martesen yma moy es 1,000,000 loskvenydhyow yowynk yn-dann vor.&lt;ref&gt;https://volcano.si.edu/list_volcano_holocene.cfm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://volcano.si.edu/faq/index.cfm?question=activevolcanoes&lt;/ref&gt; Yn dowr bas, loskvenydhyow byw a dhisklos aga bosva gans ow tewlel ethen ha kerrek a-ugh dhe'n arenep a'n mor. Yn basonys keynvor down, an poos euthyk bras a'n dowr a lett an livreson tardhek a ethen ha gassys; byttegyns, tardhansow yn-dann vor a yll bos helerghys gans [[Dowrfon|dowrfonyow]] ha gans an kammliwans a'n dowr awos gassys loskvenydhyek. [[Lava pluvek]] yw askorras tardhek kemmyn a loskvenydhyow yn-dann vor, yma holyansow tew a daklow y'n furv a bluvogow, neb a furv yn-dann dhowr. Yma tardhansow bras hogen yn-dann vor neb a wra effeyth vyth war'n arenep a'n mor, awos an effeyth-goyeynhe uskis ha neuvelladewder kressys yn dowr, neb a furv yn fenowgh tardhellow loskvenydhyek war'n dor an mor. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw kemmyn yn ogas a'n loskvenydhyow ma, hag a skoodh nebes ekokevreythyow koynt selys war [[Kemotroff|gemotroffyon]] ow bosa war vonyow teudhys. Dres termyn, an furvyansow gwrys gans loskvenydhyow yn-dann vor a yll bos mar vras dhe derri an arenep a'n mor avel enesow nowydh po [[Skath kloos pumis|skathow kloos pumis]].

Yn mis Me ha Metheven 2018, yth esa meur a sinellow [[Dorgrysonieth|dorgrysek]] helerghys gans maynoriethow helerghyans dorgrys dres oll an bys. Yth ens i yn furv a drosow-hwyrni, ha nebes a'n sinellow helerghys yn mis Du a'n vledhen na o bys dhe 20 mynysennow. Kaskyrgh hwithrans [[Keynvoronieth|keynvoroniethel]] yn mis Me 2019 a dhiskwedhas an trosow dhe vos kawsys gans an furvyans a loskvenydh yn-dann vor yn ogas a'n arvor a [[Mayotte|Vayotte]].&lt;ref&gt;https://www.msn.com/en-us/news/technology/origin-of-mystery-humming-noises-heard-around-the-world-uncovered/ar-BBYN2oY?ocid=spartanntp&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow yn-dann rewliv ===
{{Chif|Loskvenydh yn-dann rewliv}}
Loskvenydhyow yn-dann rewliv a dhispleg a-woles dhe [[Kappa rew|kappys rew]]. Yth yns i gwrys a ughelgompesennow lava a-wartha dhe lava pluvek ha [[palagonit]]. An loskvenydhyow ma yw henwys ynwedh menydhyow moos, [[Tuya|tuyas]],&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 66.&lt;/ref&gt; po (yn [[Island|Rewenys]]) mobergs.&lt;ref&gt;Allaby, Michael, ed. (July 4, 2013). &quot;Tuya&quot;. ''A dictionary of geology and earth sciences'' (Fourth ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780199653065.&lt;/ref&gt; Ensamplys pur dha a'n eghen a loskvenydh ma a yll bos gwelys yn Rewenys ha [[Kolombi Bredennek]]. An dalleth a'n term a dheuth dhyworth [[Butte Tuya]], onan a'n tuyas yn ogas a'n [[Avon Tuya]] ha [[Kadon Tuya]] yn Kolombi Bredennek kledh. Butte Tuya a veu an kynsa [[tirfurv]] a'n par ma dielvennys ha rag henna y hanow a ynworras an lien dororiethiel rag an eghen a furvyans loskvenydhyek ma.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.2475%2Fajs.245.9.560&lt;/ref&gt; Yma an [[Park Rannvroek Menydhyow Tuya]] selys a-dhiwedhes rag gwitha an tirwedh bosek ma, dhe'n north a [[Lynn Tuya]] ha dhe'n soth a'n [[Avon Jennings]] yn ogas a'n or gans an [[Yukon|Tiredh Yukon]].

=== Nasyow dowrdesel ===
Nasyow dowrdesel kepar ha [[Geyser|geysers]], [[Fumarol|fumarolyow]], [[Poll leys|pollow leys]], [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], [[Fenten domm|fentynnyow tomm]], ha fentynnyow tomm trenk a vysk dowr hag aktivita dordesel po magmatek. Nasyow a'n par ma yw kemmyn a-dro dhe loskvenydhyow hag yw menegek a loskvenydhieth.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;''Treatise on Geomorphology'' (2nd ed.). Elsevier Inc. 2022. ISBN 978-0-12-818235-2.&lt;/ref&gt;

==== Loskvenydhyow leys ====
{{Chif|Loskvenydh leys}}
[[Restren:Gobustan mud volcano.jpg|skeusennik|Loskvenydh leys yn [[Gwithva Stat Istorek ha Gonisogethel Gobustan|Gobustan]]]]
[[Loskvenydh leys|Loskvenydhyow leys]] po krommdohow leys yw strethurow bigornek gwrys gans tardhans a linyow ha gassys, dres oll leys (stronk), dowr, ha gassys, kyn possybyl yw dhe vos meur a aktivitys ow kevri. An brassa loskvenydhyow leys yw 10 kilometrow a-dreus ha 700 metrow ughel.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.earscirev.2017.03.001&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1002%2F2015GL065713&lt;/ref&gt; Loskvenydhyow leys a yll bos gwelys ogas a'n arvor a [[Indonesi]], war'n enys a [[Enys Baratang|Varatang]], yn [[Balochistan, Pakistan|Balochistan]] hag yn [[Asi Gres]].

==== Fumarol ====
{{Chif|Fumarol}}
[[Fumarol|Fumarolyow]] yw tardhellow war'n arenep le mayth ethen ha gassys loskvenydhyek a dardh awos [[dordhowr]] gordommhys, an re ma a yll sinya aktivita loskvenydhyek. Fumarolyow ow tardha gassys loskvenek yw henwys ynwedh yn fenowgh solfataras.&lt;ref&gt;https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/fumarole&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== Geysers ====
{{Chif|Geyser}}
[[Restren:Yellowstone Castle Geysir Edit.jpg|skeusennik|Tardhans geyser Castle, [[Park Kenedhlek Yellowstone]]]]
[[Geyser|Geysers]] yw fentynnyow neb a dardh treweythyow hag a dhiskarg dowr tomm hag ethen. Geysers a yll sinya magmatieth, dowr yn-dann dhor yw tommhys gans kerrek tomm ha gwaskedh ethen a voghha kyns ow pos dyllys a-barth stif a dhowr tomm. Yma ogas ha hanter oll a'n geysers byw yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]] yn [[Statys Unys|SU]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/yell/index.htm&lt;/ref&gt;

== Stoff tardhys ==
An stoff tardhys yn [[tardhans loskvenydhyek]] a yll bos klassys yn teyr eghennow:

# [[Gass loskvenydhyek|Gassys loskvenydhyek]], kemyskans gwrys dre vras a [[ethen]], [[karbon dioksid]], ha kesunyans sulfur (po [[sulfur dioksid]] (SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), po [[hidrojen sulfid]] (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S), ow kregi war'n tempredh)
# [[Lava]], an hanow a [[vagma]] pan vo dyllys hag ow frosa war'n arenep
# [[Tefra]], perthyglow a stoff solyda a oll furvow ha brasteryow estewlys dres an ayr&lt;ref&gt;&quot;Tuff&quot;. ''Encyclopædia Britannica'' (11th ed.). Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1007%2FBF01822152&lt;/ref&gt;

=== Gassys loskvenydhyek ===
{{Chif|Gass loskvenydhyek}}
[[Restren:Volcan San Miguel Chaparrastique en El Salvador.webm|skeusennik|Diassans a [[San Miguel (loskvenydh)|San Miguel]] yn 2022]]
An keskreunyansow a [[Gass loskvenydhyek|assys loskvenydhyek]] dyffrans a yll varya mynsek dres loskvenydhyow. [[Ethen dhowrek]] yw an moyha pals gass loskvenydhyek, wosa henna [[karbon dioksid]]&lt;ref&gt;https://doi.org/10.5194%2Fse-5-1209-2014&lt;/ref&gt; ha [[sulfur dioksid]]. Gassys loskvenydhyek chif erel a gomprehend [[hidrojen sulfid]], [[hidrojen klorid]], ha [[hidrojen fluorid]]. Yma niver bras a assys le ha tresyek kevys yn dyllansow loskvenydhyek, rag ensampel [[hidrojen]], [[karbon monoksid]], [[Halokarbon|halokarbons]], kesunyansow organek, ha kloridys metelyek volatil.

=== Frosow lava ===
{{Chif|Fros lava}}
[[Restren:Lava channel overflow.JPG|skeusennik|Fros lava Pāhoehoe yn [[Hawaii]]]]
An furv ha gis a dardhans loskvenydhyek yw determys dre vras gans an komposyans a'n lava tardhys. An glusekter ha myns a ass teudhys yw an moyha posek teythiennow a vagma, ha'n dhew yw determys dre vras gans an myns a [[sylyka]] y'n magma. Magma gans meur a sylyka yw fest glusek hag a yssyns moy a assys teudhys.

== Rol a dhevynnow ==
&lt;references /&gt;
[[Klass:Doronieth]]</text>
      <sha1>1m7v5utsn6b4q6lkaw5pkymhy1fz20s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>227351</id>
      <parentid>227348</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T13:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flynn Peck</username>
        <id>18125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Frosow lava */</comment>
      <origin>227351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30268" sha1="d8m7505bv2buaikh3bvmslzzum6y339" xml:space="preserve">{{Fixkw}}
[[Restren:Augustine_volcano_Jan_24_2006_-_Cyrus_Read.jpg|alt=Loskvenydh bras war enys gans mog a-dro dhe'n topp|skeusennik|310x310px|[[Loskvenydh Augustine]] yn [[Alaska]] dres tardhans yn 2006]]
'''Loskvenydh''' yw tardhell po fols y'n [[Krestennen (dororieth)|grestennen]] a [[Planet|blanet]] po neppyth a'n par na neb a alow [[lava]] pooth, [[lusu loskvenydhyek]], ha [[Gassys loskvenydhyek|gassys]] dhe skeusi rag [[kistven magma]] yn-dann dhor.&lt;ref&gt;Canon-Tapia, Edgardo; Szakács, Alexandru, eds. (2010). &quot;1: What is a volcano?&quot;. ''What is a Volcano?''. Geological Society of America. p. 3. ISBN 9780813724706.&lt;/ref&gt; War[[Dor|'n Norvys]], loskvenydhyow yw kevys yn fenowgh le may platys tektonek a [[Or folsek|fols]] po a [[Or keskeverek|geskever]], ha drefen an brassa rann a'n oryon plat yw yn-dann vor, an brassa rann a loskvenydhyow yw kevys yn-dann vor. Rag ensampel, [[keyn kres-keynvor]] kepar ha'n [[Keyn Kres-Atlantek]] a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek folsek hag an [[Kylgh a Dan]] Hebask a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek keskeverek. Loskvenydhyow neb a omsew dhyworth aktivita tektonek folsek yw antardhek mes an re na dhyworth aktivita keskeverek a dardh yn hedardh.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&quot;geology&quot;. ''The Ultimate Visual Dictionary''. DK Pub. 2012. pp. 272–293. ISBN 978-0-1434-1954-9.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://macdonald.faculty.geol.ucsb.edu/papers/Macdonald%20Mid-Ocean%20Ridge%20Tectonics.pdf&lt;/ref&gt; Ynwedh, loskvenydhyow a yll furvya le mayth yma tennans ha tanowheans a'n platys an grestennen, kepar hag y'n [[Fols Afrikanek a'n Est]], an [[loskvenydhva Wells Grey-Clearwater]], hag an [[Fols Rio Grande]] yn [[Amerika Gledh]]. Loskvenydhyow dhe-ves a oryon plat yw drefen [[Diapir|diapirys]] dhyworth an [[or koloven–pall]] henwys [[Ughres pall|ughresow pall]], 3000 kilometrow a-woles dhe'n dor. Hemm a omsew yn [[Tyller tomm (dororieth)|tylleryow tomm]] po [[Loskvenydh isplat|loskvenydhyow isplat]], le mayth an ughres a yll tanowhe an grestennen ha kawsya [[Enys loskvenydhyek|enesek loskvenydhyek]] drefen an gwayans didorr a'n plat tektonek, rag ensampel an [[tyller tomm Hawaii]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://www.bgs.ac.uk/discovering-geology/earth-hazards/volcanoes/how-volcanoes-form-2/#:~:text=Volcanoes%20form%20here%20in%20two,produces%20an%20island%2Darc%20volcano&lt;/ref&gt; Dell yw usys, loskvenydhyow nag yw gwrys yn [[Or treusfurvyek|oryon tektonek treusfurvyek]], le mayth yma dew platys ow slynkya dres an eyl y gila.

Loskvenydhyow, selys war aga menowghter a dardhans po aktivita, yw klassys avel [[Loskvenydh byw|byw]], yn kosk, po difudhek.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.usgs.gov/observatories/yvo/news/active-dormant-and-extinct-clarifying-confusing-classifications&lt;/ref&gt; Loskvenydhyow byw a’s teves istori a dardhans hag gwirhaval yns dhe dardha arta, ha loskvenydhyow difudhek y's teves pennfenten vagma vyth. Loskvenydhyow yn kosk ny dardhens a-dhia dermyn pell – dell yw usys an dalleth a'n [[Holocin]], nans yw a-dro dhe 12,000 bledhynnyow – mes i a yll tardha arta. Byttegyns, loskvenydhyow yn kosk yw yn hwir &quot;byw&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; An klassys ma nag yw a unn eghen yn tien; i a yll gorgudha yn nebes kasys.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.worldatlas.com/articles/when-is-a-volcano-considered-active-dormant-or-extinct.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://education.nationalgeographic.org/resource/volcanoes/&lt;/ref&gt; Tardhansow bras a yll nasya tempredh ayrgylghyek awos lusu ha dagrennigow a [[Trenken loskvenek|drenken loskvenek]] a gudh an Howl hag a woyeynha an [[torngylgh]]. Yn istori, tardhansow loskvenydhyek a gawsyas [[Gwav loskvenydhyek|gwavow loskvenydhyek]], owth omsewya yn divotter gordhroglammek.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1146%2Fannurev.ea.16.050188.000445&lt;/ref&gt;

Yma loskvenydhyow war blanetow erel. Rag ensampel, yma meur a loskvenydhyow war [[Gwener (planet)|Wener]]&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1029%2F2023je007753&lt;/ref&gt; ha [[Meurth (planet)|Meurth]]&lt;ref&gt;https://www.nasa.gov/solar-system/nasa-confirms-thousands-of-massive-ancient-volcanic-eruptions-on-mars/&lt;/ref&gt;. Yn 2009, yth esa paper dyllys ow profya styryans nowydh rag loskvenydh ow komprehendya argerdhow kepar ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]]. An profyans ma a lever an styrans avel hemma: 'bolgh war'n arenep a blanet po loor le may magma, avel styrys rag an korf, ha/po gass magmatek yw tardhys.'&lt;ref&gt;https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009AGUFM.V21H..08L/abstract&lt;/ref&gt;

== Tektonieth blat ==
{{Chif|Tektonieth blat}}
Herwydh an dybieth a dektonieth blat, an [[mengylgh]] an Nor (y blisken), yw terrys yn 16 platys brassa ha nebes platys byghanna erel. An re ma a way yn lent heb diwedh, drefen [[kestegyans]] y'n [[Pall an Norvys|pall]], hag an brassa rann a aktivita loskvenydhyek war'n bys yw a-hys oryon plat, le mayth yma platys ow keskeverya (ha mengylgh yw distruys) po yma platys ow folsa (hag yma mengylgh nowydh ow pos gwrys).&lt;ref&gt;Schmincke, Hans-Ulrich (2003). ''Volcanism''. Berlin: Springer. pp. 13–20. ISBN 9783540436508.&lt;/ref&gt;

Dres an displegyans a dybieth dhororiethel, yth esa nebes tybyansow neb a alowas an gorrans yn bagas a loskvenydhyow yn termyn, tyller, kesweyth, ha komposyans. Yth esa edhom dhe dhisplegya an tybyansow ma y'n dybieth. Rag ensampel, nebes loskvenydhyow yw ''[[Loskvenydhva liesgenynnyk|liesgenynnyk]]'' gans moy es unn oos a aktivita dres aga istori; loskvenydhyow erel neb a verwis wosa ow tardha unweyth yw ''[[Loskvenydhva ungenynnyk|ungenynnyk]]'' ha loskvenydhyow a'n par ma yw gorrys yn fenowgh war-barth yn bagas yn unn tyller.&lt;ref&gt;https://www.futurity.org/monogenetic-volcano-2652672-2/&lt;/ref&gt;

=== Oryon plat folsek ===
{{Chif|Or folsek}}
[[Restren:Spreading ridges volcanoes map-kw.svg|skeusennik|402x402px|Mappa ow tiskwedhes an oryon plat folsek hag loskvenydhyow isayrel a-dhiwedhes (dre vras yn oryon keskeverek)]]
Y'n [[Keyn kres-keynvor|keynow kres-keynvor]], dew [[Plat tektonek|platys tektonek]] a fols ha karrek domm an pall a serth yn-dann an [[Krestennen geynvorek|grestennen geynvorek]] tanowhys. An iselheans a waskedh y'n garrek a omsew dhe omlesans [[Argerdh adyabatek|adyabatek]] hag an teudhans rannel a'n garrek, ow kawsya loskvenydhyow hag ow kwruthyl krestennen geynvorek nowydh. An rann vrassa a oryon plat folsek yw a-barth woles dhe'n keynvoryow, hag ytho an rann vrassa a aktivita loskvenydhyek yw yn-dann vor, ow furvya [[dor mor]] nowydh. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw dustuni a'n eghen a aktivita loskvenydhyek. Enesow loskvenydhyek yw furvys le mayth an keyn kres-keynvor yw a-ugh dhe nivel mor, kepar ha [[Island|Rewenys]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 17–18, 276.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Oryon plat keskeverek ===
{{Chif|Or keskeverek}}
Parthow [[istennans]] yw tylleryow le mayth yma dew platys, dell yw usys plat keynvorek ha plat brastiryel, a gesskwatt. An plat keynvorek a istenn (a sedh a-woles dhe'n plat brastiryel), ow furvya kleys down yn ogas a'n arvor. Yn argerdh henwys [[fluksteudh]], dowr dyllys dhyworth an plat owth istenna a iselha an tempredh a'n genn pall a-wartha, ytho wo kwruthyl [[magma]]. Dell yw usys, an magma ma yw pur [[Glusedh|lusek]] awos an synsas [[sylyka]] ughel, ytho an magma ny dhrehedhes an enep mes [[Ynherdhyans tanek|a woyeynha hag a solydha yn dowr down]]. Mars an magma a dhrehedh an enep, y fydh loskvenydh furvys. Ytho parthow istannans yw kerghynnys gans kadonyow a loskvenydhyow henwys [[Gwarak loskvenydhyek|gwaregow loskvenydhyek]]. Ensamplys tipek yw an loskvenydhyow y'n [[Kylgh a Dan]] an Hebask, kepar ha'n [[Loskvenydhyow Kaskayd]], an [[enesek Nihonek]], ha'n enesow a'n est a [[Indonesi]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 18, 113–126.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Tylleryow tomm ===
{{Chif|Tyller tomm (dororieth)}}
[[Tyller tomm (dororieth)|Tylleryow tomm]] yw arenebedhow loskvenydhyek krysys dhe vos furvys gans [[Ughros pall|ughrosow pall]], godybys dhe vos kolovennow a stoff tomm ow serthi dhyworth an or kolonnen-pall. Avel gans keynyow kres-keynvorek, an garrek ball a wra teudhans diwaskans. Hemm a dhinyth meur a vagma. Awos platys a way a-dreus dhe ughrosow pall, pub loskvenydh yw anweythresek wosa ow tryftya dhe-ves a'n ughros, hag yma loskvenydhyow nowydh gwys le mayth an plat a avons a-dreus dhe'n ughros. An [[Enesow Hawaii]] yw krysys dhe vos furvys y'n maner ma, ha'n [[Playn Snake River]], gans Yellowstone ow pos rann a'n plat a Amerika Gledh a-ugh dhe'n [[tyller tomm Yellowstone]] a-lemmyn.&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 18, 106–107.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Byttegyns, an wodybieth ughros pall re beu govynnys.&lt;ref&gt;Foulger, Gillian R. (2010). ''Plates vs. Plumes: A Geological Controversy''. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-6148-0.&lt;/ref&gt;

=== Folsans brastiryel ===
{{Chif|Fols}}
Ughrosans sostenys a garrek ball tomm a yll displegya a-woles dhe'n pervedh a vrastir hag omsewya dhe folsans. Spysow a-varr a folsans a vysk [[Basalt liv|basaltys liv]] hag a yll avonsya dhe folsa plat yn tien.&lt;ref&gt;Philpotts, Anthony R.; Ague, Jay J. (2009). ''Principles of igneous and metamorphic petrology'' (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 380–384, 390. ISBN 9780521880060.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 108–110.&lt;/ref&gt; Ena, or plat folsek a dhispleg ynter an dew hanteryow a'n plat folsys. Byttegyns, folsans a fyll yn fenowgh dhe folsa yn tien an mengylgh (kepar hag yn [[awlakogen]]), ha folsansow fyllis a's teves loskvenydhyow ow tardha [[Kevres magma alkalin|lava alkali]] po [[Karbonatit|karbonatitys]]. Ensamplys yw an loskvenydhyow a'n [[Fols Afrikanek a'n Est]].Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.&lt;/ref&gt;

== Nasyow loskvenydhyek ==
[[Restren:007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm|skeusennik|Gwydhyow a lava owth amovya hag ow hwythfi y'n tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]), [[Rewenys]], 2023]]
Rag loskvenydh, yma edhom rag kreun a vagma teudh (r.e. [[kistven magma]]), toll rag alowa magma dhe serthi dres an grestennen, ha tardhell rag alowa an magma dhe skeusi a-ugh dhe'n arenep avel lava. An stoff loskvenydhyek tardhys (lava ha tefra) a-dro dhe'n dardhell yw henwys edyfys loskvenydhyek, pigorn po menydh yw yn tipek.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/subjects/volcanoes/anatomy-of-a-volcano.htm&lt;/ref&gt;

An tybyans moyha kemmyn yw a venydh [[Pigorn|pigornek]], ow trewa lava ha gassys gwenonek dhyworth toll war'n topp; byttegyns, hemm a dheskif onan a veur a eghennow a loskvenydh. An nasyow a loskvenydhyow yw a lies eghen. An kesweyth ha fara a loskvenydhyow a greg war nebes taklow. Yma nebes loskvenydhyow gans toppys furvys gans [[Krommdo lava|krommdohow lava]] yn-dar toll war'n topp. Hag yma re erel gans nasyow tirwedh kepar hag [[Ughelgompesen|ughelgompesennow]] fest bras. Tardhellow neb a dhyll stoff loskvenydhyek (ow komprehendya lava ha [[Lusu loskvenydhyek|lusu]]) ha gassys (dre vras ethen ha gassys magmatek) a yll displegya yn neb le war'n [[tirfurv]] hag a yll kawysa pigern byghanna kepar ha gans [[Puʻu ʻŌʻō]] war [[Kīlauea|Gīlauea]] yn [[Hawaii]]. Tollow bras nag yw war'n topp pupprys hag a yll bos lenwys gans lynnyn kepar ha gans [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]]. Nebes loskvenydhyow a yll bos nasyow tirfurv isel, kales dhe aswon hag i a yll bos tewl awos argerdhow dororiethel.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.usgs.gov/volcanoes/kilauea/science/puuoo-eruption-lasted-35-years&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Lake-Taupo&lt;/ref&gt;

Eghennow erel a loskvenydh a gomprehend [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], kesweythyow ankowethys yn fenowgh gans aktivita magmatek; ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]], dres oll war nebes loryow a [[Yow (planet)|Yow]], [[Sadorn (planet)|Sadorn]], ha [[Nevyon (planet)|Nevyon]]. Loskvenydhyow leys a duedh dhe vos yeynha yn arwedhek es loskvenydhyow [[Karrek danek|tanek]] saw mars an loskvenydh yw yn hwir tardhell a loskvenydh tanek.

=== Tardhellow fols ===
{{Chif|Tardhell fols}}
[[Restren:Lakagigar Iceland 2004-07-01.jpg|alt=Tir difeyth loos ha gwerwyn gans pigorn y'n kres an fram|skeusennik|Tardhell fols [[Laki]] yn [[Rewenys]], an bennfenten a'n chanjyans meur hinek a 1783–84. Yma kadon a loskvenydhyow a-hys y hirder.]]
[[Tardhell fols|Tardhellow fols loskvenydhyek]] yw kevys dre vras yn oryon plat folsek. Tardhell fols yw torr gwastas linyek dres may [[Mafik|lava basaltek]] a sord. Loskvenydhyow a'n par ma yw antardhek ha'n lava basaltek a duedh dhe bos le glusek hag a solydha yn lent. Rag henna, yma [[ughelgompesen loskvenydhyek]]. I a furv yn fenowgh loskvenydh skoos.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet. https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet.]&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow skoos ===
{{Chif|Loskvenydh skoos}}
[[Restren:Skjaldbreidur Herbst 2004.jpg|alt=Menydh bras hag efan yn goon Rewenys|kledh|skeusennik|290x290px|Skjaldbreiður, loskvenydh skoos dhe biw hanow a styr &quot;skoos efan&quot;]]
Loskvenydhyow skoos, henwys rag aga frofilys efan skoosek, yw furvys gans an tardhans a lava basaltek po andesytek isel-glusek neb a yll resek yn hirbel dhyworth tardhell. Ny dardhons yn hwordhroglammek dell yw usys, gans tardhansow efanek jentyl.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Magma isel-glusek yw isel yn silika yn tipek, ytho loskvenydhyow skoos yw moy kemmyn yn settyansow keynvorek es brastiryel. An kadon loskvenydhyek Hawaiiek yw kevres a bigern skoos, hag kemmyn yns yn Rewenys ynwedh.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; [[Olympus Mons]], loskvenydh meurthek difudhek yw an brassa loskvenydh aswonys y'n [[system howlek]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Olympus-Mons&lt;/ref&gt;

=== Krommdohow lava ===
{{Chif|Krommdo lava}}
[[Restren:East Dome Mount St. Helens.jpg|skeusennik|Krommdu est, krommdu lava war'n tenewen est a [[Menydh S. Helens]]]]
[[Krommdo lava|Krommdohow lava]], henwys ynwedh loskvenydhyow krommdo, a's teves tenwennow serth bothfurvek drehevys gans tardhansow lent a lava glusek, rag ensampel [[Rhyolit]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Treweythyow furvys yns a-berth y'n toll chif a dardhans loskvenydhyek kyns, [[Menydh S. Helens|Menydh Sen Helens]] yw yndelna, mes i a yll furvya yn anserghek, [[Menydh Lassen]] yw yndelna. Haval dhe [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]], i a yll tardha yn hwarow, mes an lava ny resek pell.

=== Kelgrommdohow ===
Kelgrommdohow yw furvys le mayth yma lava yniys war-vann, ow kawsya an arenep dhe vothhe. An [[tardhans 1980 a Venydh S. Helens]] o ensampel; lava a-woles dhe'n arenep a'n menydh a wrug both, henn a dhiskar wosa henna.

=== Pigern regydh ===
{{Chif|Pigorn loskvenydhyek|Pigorn regydh}}
[[Restren:Izalco Volcano.jpg|skeusennik|[[Loskvenydh Izalco]], an yowynka loskvenydh yn [[El Salvador]]]]
Pigern regydh a omsew dhyworth tardhansow a rannow byghan a [[skoria]] ha [[Karrek Byroklastek|pyroklastegyon]] (an dhew a omhevel regydh, ytho an hanow a'n eghen ma) neb a greun a-dro dhe'n dardhell. Hemm a yll bos tardhansow kott neb a askorr bre bigornek 30-400 metrow ughel. An brassa rann a bigern regydh a dardh unweyth hepken ha nebes a yll bos kevys yn [[Loskvenydhva ungenynnyk|loskvenydhvaow ungenynnyk]] neb a yll komprehendya nasyow erel neb a furv pan vagma a gestav dowr, kepar ha [[maar]] ha [[Kylgh tuff|kylghyow tuff]].&lt;ref&gt;David S.G. Thomas and Andrew Goudie (eds.), ''The Dictionary of Physical Geography'' (Oxford: Blackwell, 2000), 301. ISBN 0-631-20473-3.&lt;/ref&gt; Pigern regydh a yll furvya avel [[Pigorn parasitek|tardhellow tenewen]] war loskvenydhyow brassa, po hwarvos i honan. [[Parícutin]] yn [[Meksiko]] ha [[Sunset Crater]] yn [[Arisona]] yw ensamplys a bigern regydh. Yn [[Meksiko Nowydh]], [[Caja del Rio]] yw [[loskvenydhva]] a voy es 60 pigern regydh. Selys war imajys lorell, pigern regydh a yll hwarvos war gorfow erel y'n [[system howlek]] ynwedh, war'n arenebow a [[Meurth (planet)|Veurth]] ha'n [[Loor]].&lt;ref&gt;Wood, C.A. (1979). &quot;Cindercones on Earth, Moon and Mars&quot;. Lunar and Planetary Science. X: 1370–1372.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2007.10.023&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2011.11.030&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1002%2Fjgre.20060&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow gweliek ===
{{Chif|Loskvenydh gweliek}}
[[Restren:Mount Vesuvius Araucaria.jpg|skeusennik|[[Menydh Vesuvius]], loskvenydh gweliek yn [[Itali]]]]
Loskvenydhyow gweliek yw menydhyow ughel pigornek gwrys a frosow lava ha [[tefra]] yn gwiskasow tereylyek, an [[Gweli|gweliow]] y'n hanow. Ensamplys a gomprehend [[Menydh Fuji]] yn [[Nihon]], [[Loskvenydh Mayon]] y'n [[Filipinys|Enesow Felyp]], ha [[Menydh Vesuvius]] ha [[Stromboli]] yn [[Itali]].

[[Lusu loskvenydhyek|Lusu]] gwrys gans an [[Tardhans hedardh|tardhansow hedardh]] a loskvenydhyow gwelisk re beu an brassa peryl loskvenydhyek rag hwarheansow. An lava a loskvenydhyow gweliek a yssyns moy a [[sylyka]], ytho tardhansow a'n par ma yw moy glusek yn arwedhek es lava dhyworth loskvenydhyow skoos. Lava gans meur a sylyka a duedh dhe yssynsi moy a assys teudhys. An kesunyans yw marwel, gans tardhansow hedardh neb a dhyll meur a lusu ha frosow piroklastek kepar ha'n fros neb a dhestruis an cita a Saint-Pierre yn [[Martinik]] yn 1902. Loskvenydhyow a'n par ma yw sertha es loskvenydhyow skoos, gans ledrasow a 30–35°, ow komparya dhe 5–10° dre vras, hag aga [[Tefra|thefra]] anstroth yw devnydh rag [[Lahar|laharys]] peryllus.&lt;ref&gt;Lockwood, John P.; Hazlett, Richard W. (2010). ''Volcanoes: Global Perspectives''. Wiley. p. 552. ISBN 978-1-4051-6250-0.&lt;/ref&gt; Darnow bras a defra yw henwys [[Tanbellen loskvenydhyek|tanbellennow loskvenydhyek]]. Tanbellennow bras a yll bos moy es 1.2 metrow a-dreus ha nebes tonasow yn poos.&lt;ref&gt;Berger, Melvin, Gilda Berger, and Higgins Bond. &quot;Volcanoes-why and how .&quot; Why do volcanoes blow their tops?: Questions and answers about volcanoes and earthquakes. New York: Scholastic, 1999. 7. Print.&lt;/ref&gt;

=== Gorloskvenydhyow ===
{{Chif|Gorloskvenydh}}
[[Restren:Lake Taupo (31071970884).jpg|skeusennik|Lynn Taupō, y'n ganow a [[Gorloskvenydh Taupō|worloskvenydh Taupō]], [[Mordir Nowydh]]]]
Gorloskvenydh yw styrys avel loskvenydh neb a glewas onan po moy tardhansow gans moy es 1,000 kilometrow kubek a stoff loskvenydhyek yn hwarvos tardhek unnik.&lt;ref&gt;https://volcanoes.usgs.gov/volcanoes/yellowstone/yellowstone_sub_page_49.html&lt;/ref&gt; Tardhansow a'n par ma a hwarva pan yma chambour bras a vagma leun a vagma sylykek gassek gwakhys yn tardhans gordhroglammek. [[Tuff|Tuffys]] frosans lusu leys gans tardhansow a'n par ma yw an askorras unnik gans dalghedhow a'n par [[Basalt liv|basaltys liv]].&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 77.&lt;/ref&gt;

Tardhansow gorloskvenydhek, an eghen moyha peryllus, yw pur dreweythus; yth esa peswar a'n milvil bledhynnyow eus passys, hag a-dro dhe 60 tardhansow istorek orth nivel 8 y'n [[Menegen Tardhek Loskvenydhyek]] yn milvilyow a vledhynnyow. Gorloskvenydh a yll askorra gordhroglammow a'n eghen vrastiryel, hag i a yll goyeynhe yn arwedhek tempredhow ollvysel rag meur a vledhynnyow wosa an tardhans awos an mynsow bras a [[Sulfur|loskven]] ha lusu dyllys y'n ayrgylgh.

Drefen an arenebedh euthyk bras le mayth i a worher, ha kudhans wosa an hwarvos a-wosa dhe losow ha stoff rewlivek, gorloskvenydhyow a yll bos kales dhe aswon y'n kovadh dororiethel heb [[Mappa dororiethel|mappans dororiethel]] prederus.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038%2Fscientificamerican0683-60&lt;/ref&gt; Ensamplys koth a gomprehend:

* [[Kawdarn Yellowstone]] yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]]
* [[Kawdarn Valles]] yn [[Meksiko Nowydh]]
* [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]]
* [[Lynn Toba]] yn [[Sumatra]], [[Indonesi]]
* [[Toll Ngorongoro]] yn [[Tanzani]]

==== Loskvenydhyow kawdarn ====
[[Restren:Crater Lake winter pano2.jpg|skeusennik|[[Lynn Crater]], lynn loskvenydhyek yn [[Oregon]]]]
Nebes loskvenydhyow bras nag yw bras lowr dhe vos henwys gorloskvenydhyow. Loskvenydhyow a'n par ma yw henwys loskvenydhyow kawdarn, rag i a askorr kawdarns (ganow diskarys) y'n keth maner avel gorloskvenydhyow. Lynnyn a'n par ma yw henwys [[Lynn loskvenydhyek|lynnyn loskvenydhyek]].&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038%2Fnature10706&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Loskvenydhyow yn-dann vor ===
{{Chif|Loskvenydh yn-dann vor}}{{Gwelowgh ynwedh|Loskvenydh yn-dann dhowr}}
[[Restren:Tonga Volcano Eruption 2022-01-15 0320Z to 0610Z Himawari-8 visible.gif|kledh|skeusennik|Imajys lorell a'n tardhans a [[Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]] yn 15 mis Genver 2022]]
Loskvenydhyow yn-dann vor yw nasyow kemmyn a'n dor mor. Aktivita loskvenydhyek dres an Osweyth [[Holocin]] re beu deskrifys yn 119 loskvenydhyow yn-dann vor hepken, mes martesen yma moy es 1,000,000 loskvenydhyow yowynk yn-dann vor.&lt;ref&gt;https://volcano.si.edu/list_volcano_holocene.cfm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://volcano.si.edu/faq/index.cfm?question=activevolcanoes&lt;/ref&gt; Yn dowr bas, loskvenydhyow byw a dhisklos aga bosva gans ow tewlel ethen ha kerrek a-ugh dhe'n arenep a'n mor. Yn basonys keynvor down, an poos euthyk bras a'n dowr a lett an livreson tardhek a ethen ha gassys; byttegyns, tardhansow yn-dann vor a yll bos helerghys gans [[Dowrfon|dowrfonyow]] ha gans an kammliwans a'n dowr awos gassys loskvenydhyek. [[Lava pluvek]] yw askorras tardhek kemmyn a loskvenydhyow yn-dann vor, yma holyansow tew a daklow y'n furv a bluvogow, neb a furv yn-dann dhowr. Yma tardhansow bras hogen yn-dann vor neb a wra effeyth vyth war'n arenep a'n mor, awos an effeyth-goyeynhe uskis ha neuvelladewder kressys yn dowr, neb a furv yn fenowgh tardhellow loskvenydhyek war'n dor an mor. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw kemmyn yn ogas a'n loskvenydhyow ma, hag a skoodh nebes ekokevreythyow koynt selys war [[Kemotroff|gemotroffyon]] ow bosa war vonyow teudhys. Dres termyn, an furvyansow gwrys gans loskvenydhyow yn-dann vor a yll bos mar vras dhe derri an arenep a'n mor avel enesow nowydh po [[Skath kloos pumis|skathow kloos pumis]].

Yn mis Me ha Metheven 2018, yth esa meur a sinellow [[Dorgrysonieth|dorgrysek]] helerghys gans maynoriethow helerghyans dorgrys dres oll an bys. Yth ens i yn furv a drosow-hwyrni, ha nebes a'n sinellow helerghys yn mis Du a'n vledhen na o bys dhe 20 mynysennow. Kaskyrgh hwithrans [[Keynvoronieth|keynvoroniethel]] yn mis Me 2019 a dhiskwedhas an trosow dhe vos kawsys gans an furvyans a loskvenydh yn-dann vor yn ogas a'n arvor a [[Mayotte|Vayotte]].&lt;ref&gt;https://www.msn.com/en-us/news/technology/origin-of-mystery-humming-noises-heard-around-the-world-uncovered/ar-BBYN2oY?ocid=spartanntp&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow yn-dann rewliv ===
{{Chif|Loskvenydh yn-dann rewliv}}
Loskvenydhyow yn-dann rewliv a dhispleg a-woles dhe [[Kappa rew|kappys rew]]. Yth yns i gwrys a ughelgompesennow lava a-wartha dhe lava pluvek ha [[palagonit]]. An loskvenydhyow ma yw henwys ynwedh menydhyow moos, [[Tuya|tuyas]],&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 66.&lt;/ref&gt; po (yn [[Island|Rewenys]]) mobergs.&lt;ref&gt;Allaby, Michael, ed. (July 4, 2013). &quot;Tuya&quot;. ''A dictionary of geology and earth sciences'' (Fourth ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780199653065.&lt;/ref&gt; Ensamplys pur dha a'n eghen a loskvenydh ma a yll bos gwelys yn Rewenys ha [[Kolombi Bredennek]]. An dalleth a'n term a dheuth dhyworth [[Butte Tuya]], onan a'n tuyas yn ogas a'n [[Avon Tuya]] ha [[Kadon Tuya]] yn Kolombi Bredennek kledh. Butte Tuya a veu an kynsa [[tirfurv]] a'n par ma dielvennys ha rag henna y hanow a ynworras an lien dororiethiel rag an eghen a furvyans loskvenydhyek ma.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.2475%2Fajs.245.9.560&lt;/ref&gt; Yma an [[Park Rannvroek Menydhyow Tuya]] selys a-dhiwedhes rag gwitha an tirwedh bosek ma, dhe'n north a [[Lynn Tuya]] ha dhe'n soth a'n [[Avon Jennings]] yn ogas a'n or gans an [[Yukon|Tiredh Yukon]].

=== Nasyow dowrdesel ===
Nasyow dowrdesel kepar ha [[Geyser|geysers]], [[Fumarol|fumarolyow]], [[Poll leys|pollow leys]], [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], [[Fenten domm|fentynnyow tomm]], ha fentynnyow tomm trenk a vysk dowr hag aktivita dordesel po magmatek. Nasyow a'n par ma yw kemmyn a-dro dhe loskvenydhyow hag yw menegek a loskvenydhieth.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;''Treatise on Geomorphology'' (2nd ed.). Elsevier Inc. 2022. ISBN 978-0-12-818235-2.&lt;/ref&gt;

==== Loskvenydhyow leys ====
{{Chif|Loskvenydh leys}}
[[Restren:Gobustan mud volcano.jpg|skeusennik|Loskvenydh leys yn [[Gwithva Stat Istorek ha Gonisogethel Gobustan|Gobustan]]]]
[[Loskvenydh leys|Loskvenydhyow leys]] po krommdohow leys yw strethurow bigornek gwrys gans tardhans a linyow ha gassys, dres oll leys (stronk), dowr, ha gassys, kyn possybyl yw dhe vos meur a aktivitys ow kevri. An brassa loskvenydhyow leys yw 10 kilometrow a-dreus ha 700 metrow ughel.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.earscirev.2017.03.001&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1002%2F2015GL065713&lt;/ref&gt; Loskvenydhyow leys a yll bos gwelys ogas a'n arvor a [[Indonesi]], war'n enys a [[Enys Baratang|Varatang]], yn [[Balochistan, Pakistan|Balochistan]] hag yn [[Asi Gres]].

==== Fumarol ====
{{Chif|Fumarol}}
[[Fumarol|Fumarolyow]] yw tardhellow war'n arenep le mayth ethen ha gassys loskvenydhyek a dardh awos [[dordhowr]] gordommhys, an re ma a yll sinya aktivita loskvenydhyek. Fumarolyow ow tardha gassys loskvenek yw henwys ynwedh yn fenowgh solfataras.&lt;ref&gt;https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/fumarole&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== Geysers ====
{{Chif|Geyser}}
[[Restren:Yellowstone Castle Geysir Edit.jpg|skeusennik|Tardhans geyser Castle, [[Park Kenedhlek Yellowstone]]]]
[[Geyser|Geysers]] yw fentynnyow neb a dardh treweythyow hag a dhiskarg dowr tomm hag ethen. Geysers a yll sinya magmatieth, dowr yn-dann dhor yw tommhys gans kerrek tomm ha gwaskedh ethen a voghha kyns ow pos dyllys a-barth stif a dhowr tomm. Yma ogas ha hanter oll a'n geysers byw yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]] yn [[Statys Unys|SU]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/yell/index.htm&lt;/ref&gt;

== Stoff tardhys ==
An stoff tardhys yn [[tardhans loskvenydhyek]] a yll bos klassys yn teyr eghennow:

# [[Gass loskvenydhyek|Gassys loskvenydhyek]], kemyskans gwrys dre vras a [[ethen]], [[karbon dioksid]], ha kesunyans sulfur (po [[sulfur dioksid]] (SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), po [[hidrojen sulfid]] (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S), ow kregi war'n tempredh)
# [[Lava]], an hanow a [[vagma]] pan vo dyllys hag ow frosa war'n arenep
# [[Tefra]], perthyglow a stoff solyda a oll furvow ha brasteryow estewlys dres an ayr&lt;ref&gt;&quot;Tuff&quot;. ''Encyclopædia Britannica'' (11th ed.). Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1007%2FBF01822152&lt;/ref&gt;

=== Gassys loskvenydhyek ===
{{Chif|Gass loskvenydhyek}}
[[Restren:Volcan San Miguel Chaparrastique en El Salvador.webm|skeusennik|Diassans a [[San Miguel (loskvenydh)|San Miguel]] yn 2022]]
An keskreunyansow a [[Gass loskvenydhyek|assys loskvenydhyek]] dyffrans a yll varya mynsek dres loskvenydhyow. [[Ethen dhowrek]] yw an moyha pals gass loskvenydhyek, wosa henna [[karbon dioksid]]&lt;ref&gt;https://doi.org/10.5194%2Fse-5-1209-2014&lt;/ref&gt; ha [[sulfur dioksid]]. Gassys loskvenydhyek chif erel a gomprehend [[hidrojen sulfid]], [[hidrojen klorid]], ha [[hidrojen fluorid]]. Yma niver bras a assys le ha tresyek kevys yn dyllansow loskvenydhyek, rag ensampel [[hidrojen]], [[karbon monoksid]], [[Halokarbon|halokarbons]], kesunyansow organek, ha kloridys metelyek volatil.

=== Frosow lava ===
{{Chif|Fros lava}}
[[Restren:Lava channel overflow.JPG|skeusennik|Fros lava Pāhoehoe yn [[Hawaii]]]]
An furv ha gis a dardhans loskvenydhyek yw determys dre vras gans an komposyans a'n lava tardhys. An glusekter ha myns a ass teudhys yw an moyha posek teythiennow a vagma, ha'n dhew yw determys dre vras gans an myns a [[sylyka]] y'n magma. Magma gans meur a sylyka yw fest glusek hag a yssyns moy a assys teudhys.

Lava a yll bos klassys yn peswar komposyansow dyffrans:&lt;ref&gt;Casq, R.A.F.; Wright, J.V. (1987). ''Volcanic Successions''. Unwin Hyman Inc. p. 528. ISBN 978-0-04-552022-0.&lt;/ref&gt;

* Mars an lava teudhys a yssyns kansran vras (&gt;63%) a [[sylyka]], deskrifys yw an lava avel ''[[felsek]]''. Lava felsek ([[dacit]] po [[ryolit]]) yw fest glusek ha teudhys avel krommdohow po frosow berr stockek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 70–72.&lt;/ref&gt; [[Menydh Lassen]] yn [[Kaliforni]] yw ensampel a loskvenydh furvys a lava felsek hag yw yn hwir krommdo lava bras.&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/lavo/learn/nature/volcanoes.htm&lt;/ref&gt;
:Dre reson magmaow felsek yw mar lusek, i a yll bagha gassys volatil, owth omsewya yn tardhans hedardh. [[Fros pyroklastek|Frosow pyroklastek]] (a [[ygnymbrit]]) yw askorrow fest argollus a loskvenydhyow a'n par ma drefen i a vyrl an runyow a'n loskvenydh hag a viaj pell a'ga thardhellow dres tardhansow bras. Tempredhow mar ughel avel 850°C&lt;ref&gt;Fisher, Richard V.; Schmincke, H.-U. (1984). ''Pyroclastic rocks''. Berlin: Springer-Verlag. pp. 210–211. ISBN 3540127569.&lt;/ref&gt; yw koth yn frosow pyroklastek, neb a worlesk puptra leskadow yn aga hyns hag a wra gwiskasow tew a garrek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 73–77.&lt;/ref&gt; An [[Nans a Dheg Mil Ethennow]] yn [[Alaska]], furvys gans an tardhans a [[Novarupta]] yn ogas a [[Menydh Katmai|Gatmai]] yn 1912, yw ensampel a fros pyroklastek tew po gwiskas ygnymbrit.&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/katm/planyourvisit/exploring-the-valley-of-ten-thousand-smokes.htm&lt;/ref&gt; Lusu loskvenydhyek skav lowr rag tardha ughel y'n [[ayrgylgh an Nor]] avel [[koloven dardhans]] a yll viajya kansow a gilometrow kyns ow kodha dhe'n dor avel [[tuff]]. Gassys loskvenydhyek a yll gortos y'n ayrgylgh rag bledhynnyow.&lt;ref&gt;Schmincke 2003, p. 229.&lt;/ref&gt;
:Magmaow felsek yw furvys a-berth y'n grestennen, dell yw usys der an teudhans a garrek gresten awos an tomder a vagmaow mafek a-woles. An magma skavha felsek a neuvell war'n magma mafek heb ow kemyska yn arwedhek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 15–16.&lt;/ref&gt; Le kemmyn, magmaow yw askorrys gans [[Gwrysheans rannel (dororieth)|gwrysheans rannel]] a vagmaow moy mafek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 378.&lt;/ref&gt; Hemm yw argerdh le may fonyow mafek a wrysha a'n magma ow koyeynhe, neb a gevotheg an lin remenant gans sylyka.
* Mars an lava teudhys a yssyns 52-63% sylyka, an lava yw a [[Komposyans kres|gomposyans kres]] po [[Andesit|andesitek]].

== Rol a dhevynnow ==
&lt;references /&gt;
[[Klass:Doronieth]]</text>
      <sha1>d8m7505bv2buaikh3bvmslzzum6y339</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>227353</id>
      <parentid>227351</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T13:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flynn Peck</username>
        <id>18125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Frosow lava */</comment>
      <origin>227353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31469" sha1="bbfo5qwxebujxml05bcw9m8ekcupqel" xml:space="preserve">{{Fixkw}}
[[Restren:Augustine_volcano_Jan_24_2006_-_Cyrus_Read.jpg|alt=Loskvenydh bras war enys gans mog a-dro dhe'n topp|skeusennik|310x310px|[[Loskvenydh Augustine]] yn [[Alaska]] dres tardhans yn 2006]]
'''Loskvenydh''' yw tardhell po fols y'n [[Krestennen (dororieth)|grestennen]] a [[Planet|blanet]] po neppyth a'n par na neb a alow [[lava]] pooth, [[lusu loskvenydhyek]], ha [[Gassys loskvenydhyek|gassys]] dhe skeusi rag [[kistven magma]] yn-dann dhor.&lt;ref&gt;Canon-Tapia, Edgardo; Szakács, Alexandru, eds. (2010). &quot;1: What is a volcano?&quot;. ''What is a Volcano?''. Geological Society of America. p. 3. ISBN 9780813724706.&lt;/ref&gt; War[[Dor|'n Norvys]], loskvenydhyow yw kevys yn fenowgh le may platys tektonek a [[Or folsek|fols]] po a [[Or keskeverek|geskever]], ha drefen an brassa rann a'n oryon plat yw yn-dann vor, an brassa rann a loskvenydhyow yw kevys yn-dann vor. Rag ensampel, [[keyn kres-keynvor]] kepar ha'n [[Keyn Kres-Atlantek]] a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek folsek hag an [[Kylgh a Dan]] Hebask a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek keskeverek. Loskvenydhyow neb a omsew dhyworth aktivita tektonek folsek yw antardhek mes an re na dhyworth aktivita keskeverek a dardh yn hedardh.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&quot;geology&quot;. ''The Ultimate Visual Dictionary''. DK Pub. 2012. pp. 272–293. ISBN 978-0-1434-1954-9.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://macdonald.faculty.geol.ucsb.edu/papers/Macdonald%20Mid-Ocean%20Ridge%20Tectonics.pdf&lt;/ref&gt; Ynwedh, loskvenydhyow a yll furvya le mayth yma tennans ha tanowheans a'n platys an grestennen, kepar hag y'n [[Fols Afrikanek a'n Est]], an [[loskvenydhva Wells Grey-Clearwater]], hag an [[Fols Rio Grande]] yn [[Amerika Gledh]]. Loskvenydhyow dhe-ves a oryon plat yw drefen [[Diapir|diapirys]] dhyworth an [[or koloven–pall]] henwys [[Ughres pall|ughresow pall]], 3000 kilometrow a-woles dhe'n dor. Hemm a omsew yn [[Tyller tomm (dororieth)|tylleryow tomm]] po [[Loskvenydh isplat|loskvenydhyow isplat]], le mayth an ughres a yll tanowhe an grestennen ha kawsya [[Enys loskvenydhyek|enesek loskvenydhyek]] drefen an gwayans didorr a'n plat tektonek, rag ensampel an [[tyller tomm Hawaii]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://www.bgs.ac.uk/discovering-geology/earth-hazards/volcanoes/how-volcanoes-form-2/#:~:text=Volcanoes%20form%20here%20in%20two,produces%20an%20island%2Darc%20volcano&lt;/ref&gt; Dell yw usys, loskvenydhyow nag yw gwrys yn [[Or treusfurvyek|oryon tektonek treusfurvyek]], le mayth yma dew platys ow slynkya dres an eyl y gila.

Loskvenydhyow, selys war aga menowghter a dardhans po aktivita, yw klassys avel [[Loskvenydh byw|byw]], yn kosk, po difudhek.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.usgs.gov/observatories/yvo/news/active-dormant-and-extinct-clarifying-confusing-classifications&lt;/ref&gt; Loskvenydhyow byw a’s teves istori a dardhans hag gwirhaval yns dhe dardha arta, ha loskvenydhyow difudhek y's teves pennfenten vagma vyth. Loskvenydhyow yn kosk ny dardhens a-dhia dermyn pell – dell yw usys an dalleth a'n [[Holocin]], nans yw a-dro dhe 12,000 bledhynnyow – mes i a yll tardha arta. Byttegyns, loskvenydhyow yn kosk yw yn hwir &quot;byw&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; An klassys ma nag yw a unn eghen yn tien; i a yll gorgudha yn nebes kasys.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.worldatlas.com/articles/when-is-a-volcano-considered-active-dormant-or-extinct.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://education.nationalgeographic.org/resource/volcanoes/&lt;/ref&gt; Tardhansow bras a yll nasya tempredh ayrgylghyek awos lusu ha dagrennigow a [[Trenken loskvenek|drenken loskvenek]] a gudh an Howl hag a woyeynha an [[torngylgh]]. Yn istori, tardhansow loskvenydhyek a gawsyas [[Gwav loskvenydhyek|gwavow loskvenydhyek]], owth omsewya yn divotter gordhroglammek.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1146%2Fannurev.ea.16.050188.000445&lt;/ref&gt;

Yma loskvenydhyow war blanetow erel. Rag ensampel, yma meur a loskvenydhyow war [[Gwener (planet)|Wener]]&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1029%2F2023je007753&lt;/ref&gt; ha [[Meurth (planet)|Meurth]]&lt;ref&gt;https://www.nasa.gov/solar-system/nasa-confirms-thousands-of-massive-ancient-volcanic-eruptions-on-mars/&lt;/ref&gt;. Yn 2009, yth esa paper dyllys ow profya styryans nowydh rag loskvenydh ow komprehendya argerdhow kepar ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]]. An profyans ma a lever an styrans avel hemma: 'bolgh war'n arenep a blanet po loor le may magma, avel styrys rag an korf, ha/po gass magmatek yw tardhys.'&lt;ref&gt;https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009AGUFM.V21H..08L/abstract&lt;/ref&gt;

== Tektonieth blat ==
{{Chif|Tektonieth blat}}
Herwydh an dybieth a dektonieth blat, an [[mengylgh]] an Nor (y blisken), yw terrys yn 16 platys brassa ha nebes platys byghanna erel. An re ma a way yn lent heb diwedh, drefen [[kestegyans]] y'n [[Pall an Norvys|pall]], hag an brassa rann a aktivita loskvenydhyek war'n bys yw a-hys oryon plat, le mayth yma platys ow keskeverya (ha mengylgh yw distruys) po yma platys ow folsa (hag yma mengylgh nowydh ow pos gwrys).&lt;ref&gt;Schmincke, Hans-Ulrich (2003). ''Volcanism''. Berlin: Springer. pp. 13–20. ISBN 9783540436508.&lt;/ref&gt;

Dres an displegyans a dybieth dhororiethel, yth esa nebes tybyansow neb a alowas an gorrans yn bagas a loskvenydhyow yn termyn, tyller, kesweyth, ha komposyans. Yth esa edhom dhe dhisplegya an tybyansow ma y'n dybieth. Rag ensampel, nebes loskvenydhyow yw ''[[Loskvenydhva liesgenynnyk|liesgenynnyk]]'' gans moy es unn oos a aktivita dres aga istori; loskvenydhyow erel neb a verwis wosa ow tardha unweyth yw ''[[Loskvenydhva ungenynnyk|ungenynnyk]]'' ha loskvenydhyow a'n par ma yw gorrys yn fenowgh war-barth yn bagas yn unn tyller.&lt;ref&gt;https://www.futurity.org/monogenetic-volcano-2652672-2/&lt;/ref&gt;

=== Oryon plat folsek ===
{{Chif|Or folsek}}
[[Restren:Spreading ridges volcanoes map-kw.svg|skeusennik|402x402px|Mappa ow tiskwedhes an oryon plat folsek hag loskvenydhyow isayrel a-dhiwedhes (dre vras yn oryon keskeverek)]]
Y'n [[Keyn kres-keynvor|keynow kres-keynvor]], dew [[Plat tektonek|platys tektonek]] a fols ha karrek domm an pall a serth yn-dann an [[Krestennen geynvorek|grestennen geynvorek]] tanowhys. An iselheans a waskedh y'n garrek a omsew dhe omlesans [[Argerdh adyabatek|adyabatek]] hag an teudhans rannel a'n garrek, ow kawsya loskvenydhyow hag ow kwruthyl krestennen geynvorek nowydh. An rann vrassa a oryon plat folsek yw a-barth woles dhe'n keynvoryow, hag ytho an rann vrassa a aktivita loskvenydhyek yw yn-dann vor, ow furvya [[dor mor]] nowydh. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw dustuni a'n eghen a aktivita loskvenydhyek. Enesow loskvenydhyek yw furvys le mayth an keyn kres-keynvor yw a-ugh dhe nivel mor, kepar ha [[Island|Rewenys]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 17–18, 276.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Oryon plat keskeverek ===
{{Chif|Or keskeverek}}
Parthow [[istennans]] yw tylleryow le mayth yma dew platys, dell yw usys plat keynvorek ha plat brastiryel, a gesskwatt. An plat keynvorek a istenn (a sedh a-woles dhe'n plat brastiryel), ow furvya kleys down yn ogas a'n arvor. Yn argerdh henwys [[fluksteudh]], dowr dyllys dhyworth an plat owth istenna a iselha an tempredh a'n genn pall a-wartha, ytho wo kwruthyl [[magma]]. Dell yw usys, an magma ma yw pur [[Glusedh|lusek]] awos an synsas [[sylyka]] ughel, ytho an magma ny dhrehedhes an enep mes [[Ynherdhyans tanek|a woyeynha hag a solydha yn dowr down]]. Mars an magma a dhrehedh an enep, y fydh loskvenydh furvys. Ytho parthow istannans yw kerghynnys gans kadonyow a loskvenydhyow henwys [[Gwarak loskvenydhyek|gwaregow loskvenydhyek]]. Ensamplys tipek yw an loskvenydhyow y'n [[Kylgh a Dan]] an Hebask, kepar ha'n [[Loskvenydhyow Kaskayd]], an [[enesek Nihonek]], ha'n enesow a'n est a [[Indonesi]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 18, 113–126.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Tylleryow tomm ===
{{Chif|Tyller tomm (dororieth)}}
[[Tyller tomm (dororieth)|Tylleryow tomm]] yw arenebedhow loskvenydhyek krysys dhe vos furvys gans [[Ughros pall|ughrosow pall]], godybys dhe vos kolovennow a stoff tomm ow serthi dhyworth an or kolonnen-pall. Avel gans keynyow kres-keynvorek, an garrek ball a wra teudhans diwaskans. Hemm a dhinyth meur a vagma. Awos platys a way a-dreus dhe ughrosow pall, pub loskvenydh yw anweythresek wosa ow tryftya dhe-ves a'n ughros, hag yma loskvenydhyow nowydh gwys le mayth an plat a avons a-dreus dhe'n ughros. An [[Enesow Hawaii]] yw krysys dhe vos furvys y'n maner ma, ha'n [[Playn Snake River]], gans Yellowstone ow pos rann a'n plat a Amerika Gledh a-ugh dhe'n [[tyller tomm Yellowstone]] a-lemmyn.&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 18, 106–107.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Byttegyns, an wodybieth ughros pall re beu govynnys.&lt;ref&gt;Foulger, Gillian R. (2010). ''Plates vs. Plumes: A Geological Controversy''. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-6148-0.&lt;/ref&gt;

=== Folsans brastiryel ===
{{Chif|Fols}}
Ughrosans sostenys a garrek ball tomm a yll displegya a-woles dhe'n pervedh a vrastir hag omsewya dhe folsans. Spysow a-varr a folsans a vysk [[Basalt liv|basaltys liv]] hag a yll avonsya dhe folsa plat yn tien.&lt;ref&gt;Philpotts, Anthony R.; Ague, Jay J. (2009). ''Principles of igneous and metamorphic petrology'' (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 380–384, 390. ISBN 9780521880060.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 108–110.&lt;/ref&gt; Ena, or plat folsek a dhispleg ynter an dew hanteryow a'n plat folsys. Byttegyns, folsans a fyll yn fenowgh dhe folsa yn tien an mengylgh (kepar hag yn [[awlakogen]]), ha folsansow fyllis a's teves loskvenydhyow ow tardha [[Kevres magma alkalin|lava alkali]] po [[Karbonatit|karbonatitys]]. Ensamplys yw an loskvenydhyow a'n [[Fols Afrikanek a'n Est]].Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.&lt;/ref&gt;

== Nasyow loskvenydhyek ==
[[Restren:007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm|skeusennik|Gwydhyow a lava owth amovya hag ow hwythfi y'n tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]), [[Rewenys]], 2023]]
Rag loskvenydh, yma edhom rag kreun a vagma teudh (r.e. [[kistven magma]]), toll rag alowa magma dhe serthi dres an grestennen, ha tardhell rag alowa an magma dhe skeusi a-ugh dhe'n arenep avel lava. An stoff loskvenydhyek tardhys (lava ha tefra) a-dro dhe'n dardhell yw henwys edyfys loskvenydhyek, pigorn po menydh yw yn tipek.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/subjects/volcanoes/anatomy-of-a-volcano.htm&lt;/ref&gt;

An tybyans moyha kemmyn yw a venydh [[Pigorn|pigornek]], ow trewa lava ha gassys gwenonek dhyworth toll war'n topp; byttegyns, hemm a dheskif onan a veur a eghennow a loskvenydh. An nasyow a loskvenydhyow yw a lies eghen. An kesweyth ha fara a loskvenydhyow a greg war nebes taklow. Yma nebes loskvenydhyow gans toppys furvys gans [[Krommdo lava|krommdohow lava]] yn-dar toll war'n topp. Hag yma re erel gans nasyow tirwedh kepar hag [[Ughelgompesen|ughelgompesennow]] fest bras. Tardhellow neb a dhyll stoff loskvenydhyek (ow komprehendya lava ha [[Lusu loskvenydhyek|lusu]]) ha gassys (dre vras ethen ha gassys magmatek) a yll displegya yn neb le war'n [[tirfurv]] hag a yll kawysa pigern byghanna kepar ha gans [[Puʻu ʻŌʻō]] war [[Kīlauea|Gīlauea]] yn [[Hawaii]]. Tollow bras nag yw war'n topp pupprys hag a yll bos lenwys gans lynnyn kepar ha gans [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]]. Nebes loskvenydhyow a yll bos nasyow tirfurv isel, kales dhe aswon hag i a yll bos tewl awos argerdhow dororiethel.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.usgs.gov/volcanoes/kilauea/science/puuoo-eruption-lasted-35-years&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Lake-Taupo&lt;/ref&gt;

Eghennow erel a loskvenydh a gomprehend [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], kesweythyow ankowethys yn fenowgh gans aktivita magmatek; ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]], dres oll war nebes loryow a [[Yow (planet)|Yow]], [[Sadorn (planet)|Sadorn]], ha [[Nevyon (planet)|Nevyon]]. Loskvenydhyow leys a duedh dhe vos yeynha yn arwedhek es loskvenydhyow [[Karrek danek|tanek]] saw mars an loskvenydh yw yn hwir tardhell a loskvenydh tanek.

=== Tardhellow fols ===
{{Chif|Tardhell fols}}
[[Restren:Lakagigar Iceland 2004-07-01.jpg|alt=Tir difeyth loos ha gwerwyn gans pigorn y'n kres an fram|skeusennik|Tardhell fols [[Laki]] yn [[Rewenys]], an bennfenten a'n chanjyans meur hinek a 1783–84. Yma kadon a loskvenydhyow a-hys y hirder.]]
[[Tardhell fols|Tardhellow fols loskvenydhyek]] yw kevys dre vras yn oryon plat folsek. Tardhell fols yw torr gwastas linyek dres may [[Mafik|lava basaltek]] a sord. Loskvenydhyow a'n par ma yw antardhek ha'n lava basaltek a duedh dhe bos le glusek hag a solydha yn lent. Rag henna, yma [[ughelgompesen loskvenydhyek]]. I a furv yn fenowgh loskvenydh skoos.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet. https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet.]&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow skoos ===
{{Chif|Loskvenydh skoos}}
[[Restren:Skjaldbreidur Herbst 2004.jpg|alt=Menydh bras hag efan yn goon Rewenys|kledh|skeusennik|290x290px|Skjaldbreiður, loskvenydh skoos dhe biw hanow a styr &quot;skoos efan&quot;]]
Loskvenydhyow skoos, henwys rag aga frofilys efan skoosek, yw furvys gans an tardhans a lava basaltek po andesytek isel-glusek neb a yll resek yn hirbel dhyworth tardhell. Ny dardhons yn hwordhroglammek dell yw usys, gans tardhansow efanek jentyl.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Magma isel-glusek yw isel yn silika yn tipek, ytho loskvenydhyow skoos yw moy kemmyn yn settyansow keynvorek es brastiryel. An kadon loskvenydhyek Hawaiiek yw kevres a bigern skoos, hag kemmyn yns yn Rewenys ynwedh.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; [[Olympus Mons]], loskvenydh meurthek difudhek yw an brassa loskvenydh aswonys y'n [[system howlek]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Olympus-Mons&lt;/ref&gt;

=== Krommdohow lava ===
{{Chif|Krommdo lava}}
[[Restren:East Dome Mount St. Helens.jpg|skeusennik|Krommdu est, krommdu lava war'n tenewen est a [[Menydh S. Helens]]]]
[[Krommdo lava|Krommdohow lava]], henwys ynwedh loskvenydhyow krommdo, a's teves tenwennow serth bothfurvek drehevys gans tardhansow lent a lava glusek, rag ensampel [[Rhyolit]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Treweythyow furvys yns a-berth y'n toll chif a dardhans loskvenydhyek kyns, [[Menydh S. Helens|Menydh Sen Helens]] yw yndelna, mes i a yll furvya yn anserghek, [[Menydh Lassen]] yw yndelna. Haval dhe [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]], i a yll tardha yn hwarow, mes an lava ny resek pell.

=== Kelgrommdohow ===
Kelgrommdohow yw furvys le mayth yma lava yniys war-vann, ow kawsya an arenep dhe vothhe. An [[tardhans 1980 a Venydh S. Helens]] o ensampel; lava a-woles dhe'n arenep a'n menydh a wrug both, henn a dhiskar wosa henna.

=== Pigern regydh ===
{{Chif|Pigorn loskvenydhyek|Pigorn regydh}}
[[Restren:Izalco Volcano.jpg|skeusennik|[[Loskvenydh Izalco]], an yowynka loskvenydh yn [[El Salvador]]]]
Pigern regydh a omsew dhyworth tardhansow a rannow byghan a [[skoria]] ha [[Karrek Byroklastek|pyroklastegyon]] (an dhew a omhevel regydh, ytho an hanow a'n eghen ma) neb a greun a-dro dhe'n dardhell. Hemm a yll bos tardhansow kott neb a askorr bre bigornek 30-400 metrow ughel. An brassa rann a bigern regydh a dardh unweyth hepken ha nebes a yll bos kevys yn [[Loskvenydhva ungenynnyk|loskvenydhvaow ungenynnyk]] neb a yll komprehendya nasyow erel neb a furv pan vagma a gestav dowr, kepar ha [[maar]] ha [[Kylgh tuff|kylghyow tuff]].&lt;ref&gt;David S.G. Thomas and Andrew Goudie (eds.), ''The Dictionary of Physical Geography'' (Oxford: Blackwell, 2000), 301. ISBN 0-631-20473-3.&lt;/ref&gt; Pigern regydh a yll furvya avel [[Pigorn parasitek|tardhellow tenewen]] war loskvenydhyow brassa, po hwarvos i honan. [[Parícutin]] yn [[Meksiko]] ha [[Sunset Crater]] yn [[Arisona]] yw ensamplys a bigern regydh. Yn [[Meksiko Nowydh]], [[Caja del Rio]] yw [[loskvenydhva]] a voy es 60 pigern regydh. Selys war imajys lorell, pigern regydh a yll hwarvos war gorfow erel y'n [[system howlek]] ynwedh, war'n arenebow a [[Meurth (planet)|Veurth]] ha'n [[Loor]].&lt;ref&gt;Wood, C.A. (1979). &quot;Cindercones on Earth, Moon and Mars&quot;. Lunar and Planetary Science. X: 1370–1372.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2007.10.023&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2011.11.030&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1002%2Fjgre.20060&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow gweliek ===
{{Chif|Loskvenydh gweliek}}
[[Restren:Mount Vesuvius Araucaria.jpg|skeusennik|[[Menydh Vesuvius]], loskvenydh gweliek yn [[Itali]]]]
Loskvenydhyow gweliek yw menydhyow ughel pigornek gwrys a frosow lava ha [[tefra]] yn gwiskasow tereylyek, an [[Gweli|gweliow]] y'n hanow. Ensamplys a gomprehend [[Menydh Fuji]] yn [[Nihon]], [[Loskvenydh Mayon]] y'n [[Filipinys|Enesow Felyp]], ha [[Menydh Vesuvius]] ha [[Stromboli]] yn [[Itali]].

[[Lusu loskvenydhyek|Lusu]] gwrys gans an [[Tardhans hedardh|tardhansow hedardh]] a loskvenydhyow gwelisk re beu an brassa peryl loskvenydhyek rag hwarheansow. An lava a loskvenydhyow gweliek a yssyns moy a [[sylyka]], ytho tardhansow a'n par ma yw moy glusek yn arwedhek es lava dhyworth loskvenydhyow skoos. Lava gans meur a sylyka a duedh dhe yssynsi moy a assys teudhys. An kesunyans yw marwel, gans tardhansow hedardh neb a dhyll meur a lusu ha frosow piroklastek kepar ha'n fros neb a dhestruis an cita a Saint-Pierre yn [[Martinik]] yn 1902. Loskvenydhyow a'n par ma yw sertha es loskvenydhyow skoos, gans ledrasow a 30–35°, ow komparya dhe 5–10° dre vras, hag aga [[Tefra|thefra]] anstroth yw devnydh rag [[Lahar|laharys]] peryllus.&lt;ref&gt;Lockwood, John P.; Hazlett, Richard W. (2010). ''Volcanoes: Global Perspectives''. Wiley. p. 552. ISBN 978-1-4051-6250-0.&lt;/ref&gt; Darnow bras a defra yw henwys [[Tanbellen loskvenydhyek|tanbellennow loskvenydhyek]]. Tanbellennow bras a yll bos moy es 1.2 metrow a-dreus ha nebes tonasow yn poos.&lt;ref&gt;Berger, Melvin, Gilda Berger, and Higgins Bond. &quot;Volcanoes-why and how .&quot; Why do volcanoes blow their tops?: Questions and answers about volcanoes and earthquakes. New York: Scholastic, 1999. 7. Print.&lt;/ref&gt;

=== Gorloskvenydhyow ===
{{Chif|Gorloskvenydh}}
[[Restren:Lake Taupo (31071970884).jpg|skeusennik|Lynn Taupō, y'n ganow a [[Gorloskvenydh Taupō|worloskvenydh Taupō]], [[Mordir Nowydh]]]]
Gorloskvenydh yw styrys avel loskvenydh neb a glewas onan po moy tardhansow gans moy es 1,000 kilometrow kubek a stoff loskvenydhyek yn hwarvos tardhek unnik.&lt;ref&gt;https://volcanoes.usgs.gov/volcanoes/yellowstone/yellowstone_sub_page_49.html&lt;/ref&gt; Tardhansow a'n par ma a hwarva pan yma chambour bras a vagma leun a vagma sylykek gassek gwakhys yn tardhans gordhroglammek. [[Tuff|Tuffys]] frosans lusu leys gans tardhansow a'n par ma yw an askorras unnik gans dalghedhow a'n par [[Basalt liv|basaltys liv]].&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 77.&lt;/ref&gt;

Tardhansow gorloskvenydhek, an eghen moyha peryllus, yw pur dreweythus; yth esa peswar a'n milvil bledhynnyow eus passys, hag a-dro dhe 60 tardhansow istorek orth nivel 8 y'n [[Menegen Tardhek Loskvenydhyek]] yn milvilyow a vledhynnyow. Gorloskvenydh a yll askorra gordhroglammow a'n eghen vrastiryel, hag i a yll goyeynhe yn arwedhek tempredhow ollvysel rag meur a vledhynnyow wosa an tardhans awos an mynsow bras a [[Sulfur|loskven]] ha lusu dyllys y'n ayrgylgh.

Drefen an arenebedh euthyk bras le mayth i a worher, ha kudhans wosa an hwarvos a-wosa dhe losow ha stoff rewlivek, gorloskvenydhyow a yll bos kales dhe aswon y'n kovadh dororiethel heb [[Mappa dororiethel|mappans dororiethel]] prederus.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038%2Fscientificamerican0683-60&lt;/ref&gt; Ensamplys koth a gomprehend:

* [[Kawdarn Yellowstone]] yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]]
* [[Kawdarn Valles]] yn [[Meksiko Nowydh]]
* [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]]
* [[Lynn Toba]] yn [[Sumatra]], [[Indonesi]]
* [[Toll Ngorongoro]] yn [[Tanzani]]

==== Loskvenydhyow kawdarn ====
[[Restren:Crater Lake winter pano2.jpg|skeusennik|[[Lynn Crater]], lynn loskvenydhyek yn [[Oregon]]]]
Nebes loskvenydhyow bras nag yw bras lowr dhe vos henwys gorloskvenydhyow. Loskvenydhyow a'n par ma yw henwys loskvenydhyow kawdarn, rag i a askorr kawdarns (ganow diskarys) y'n keth maner avel gorloskvenydhyow. Lynnyn a'n par ma yw henwys [[Lynn loskvenydhyek|lynnyn loskvenydhyek]].&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038%2Fnature10706&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Loskvenydhyow yn-dann vor ===
{{Chif|Loskvenydh yn-dann vor}}{{Gwelowgh ynwedh|Loskvenydh yn-dann dhowr}}
[[Restren:Tonga Volcano Eruption 2022-01-15 0320Z to 0610Z Himawari-8 visible.gif|kledh|skeusennik|Imajys lorell a'n tardhans a [[Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]] yn 15 mis Genver 2022]]
Loskvenydhyow yn-dann vor yw nasyow kemmyn a'n dor mor. Aktivita loskvenydhyek dres an Osweyth [[Holocin]] re beu deskrifys yn 119 loskvenydhyow yn-dann vor hepken, mes martesen yma moy es 1,000,000 loskvenydhyow yowynk yn-dann vor.&lt;ref&gt;https://volcano.si.edu/list_volcano_holocene.cfm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://volcano.si.edu/faq/index.cfm?question=activevolcanoes&lt;/ref&gt; Yn dowr bas, loskvenydhyow byw a dhisklos aga bosva gans ow tewlel ethen ha kerrek a-ugh dhe'n arenep a'n mor. Yn basonys keynvor down, an poos euthyk bras a'n dowr a lett an livreson tardhek a ethen ha gassys; byttegyns, tardhansow yn-dann vor a yll bos helerghys gans [[Dowrfon|dowrfonyow]] ha gans an kammliwans a'n dowr awos gassys loskvenydhyek. [[Lava pluvek]] yw askorras tardhek kemmyn a loskvenydhyow yn-dann vor, yma holyansow tew a daklow y'n furv a bluvogow, neb a furv yn-dann dhowr. Yma tardhansow bras hogen yn-dann vor neb a wra effeyth vyth war'n arenep a'n mor, awos an effeyth-goyeynhe uskis ha neuvelladewder kressys yn dowr, neb a furv yn fenowgh tardhellow loskvenydhyek war'n dor an mor. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw kemmyn yn ogas a'n loskvenydhyow ma, hag a skoodh nebes ekokevreythyow koynt selys war [[Kemotroff|gemotroffyon]] ow bosa war vonyow teudhys. Dres termyn, an furvyansow gwrys gans loskvenydhyow yn-dann vor a yll bos mar vras dhe derri an arenep a'n mor avel enesow nowydh po [[Skath kloos pumis|skathow kloos pumis]].

Yn mis Me ha Metheven 2018, yth esa meur a sinellow [[Dorgrysonieth|dorgrysek]] helerghys gans maynoriethow helerghyans dorgrys dres oll an bys. Yth ens i yn furv a drosow-hwyrni, ha nebes a'n sinellow helerghys yn mis Du a'n vledhen na o bys dhe 20 mynysennow. Kaskyrgh hwithrans [[Keynvoronieth|keynvoroniethel]] yn mis Me 2019 a dhiskwedhas an trosow dhe vos kawsys gans an furvyans a loskvenydh yn-dann vor yn ogas a'n arvor a [[Mayotte|Vayotte]].&lt;ref&gt;https://www.msn.com/en-us/news/technology/origin-of-mystery-humming-noises-heard-around-the-world-uncovered/ar-BBYN2oY?ocid=spartanntp&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow yn-dann rewliv ===
{{Chif|Loskvenydh yn-dann rewliv}}
Loskvenydhyow yn-dann rewliv a dhispleg a-woles dhe [[Kappa rew|kappys rew]]. Yth yns i gwrys a ughelgompesennow lava a-wartha dhe lava pluvek ha [[palagonit]]. An loskvenydhyow ma yw henwys ynwedh menydhyow moos, [[Tuya|tuyas]],&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 66.&lt;/ref&gt; po (yn [[Island|Rewenys]]) mobergs.&lt;ref&gt;Allaby, Michael, ed. (July 4, 2013). &quot;Tuya&quot;. ''A dictionary of geology and earth sciences'' (Fourth ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780199653065.&lt;/ref&gt; Ensamplys pur dha a'n eghen a loskvenydh ma a yll bos gwelys yn Rewenys ha [[Kolombi Bredennek]]. An dalleth a'n term a dheuth dhyworth [[Butte Tuya]], onan a'n tuyas yn ogas a'n [[Avon Tuya]] ha [[Kadon Tuya]] yn Kolombi Bredennek kledh. Butte Tuya a veu an kynsa [[tirfurv]] a'n par ma dielvennys ha rag henna y hanow a ynworras an lien dororiethiel rag an eghen a furvyans loskvenydhyek ma.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.2475%2Fajs.245.9.560&lt;/ref&gt; Yma an [[Park Rannvroek Menydhyow Tuya]] selys a-dhiwedhes rag gwitha an tirwedh bosek ma, dhe'n north a [[Lynn Tuya]] ha dhe'n soth a'n [[Avon Jennings]] yn ogas a'n or gans an [[Yukon|Tiredh Yukon]].

=== Nasyow dowrdesel ===
Nasyow dowrdesel kepar ha [[Geyser|geysers]], [[Fumarol|fumarolyow]], [[Poll leys|pollow leys]], [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], [[Fenten domm|fentynnyow tomm]], ha fentynnyow tomm trenk a vysk dowr hag aktivita dordesel po magmatek. Nasyow a'n par ma yw kemmyn a-dro dhe loskvenydhyow hag yw menegek a loskvenydhieth.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;''Treatise on Geomorphology'' (2nd ed.). Elsevier Inc. 2022. ISBN 978-0-12-818235-2.&lt;/ref&gt;

==== Loskvenydhyow leys ====
{{Chif|Loskvenydh leys}}
[[Restren:Gobustan mud volcano.jpg|skeusennik|Loskvenydh leys yn [[Gwithva Stat Istorek ha Gonisogethel Gobustan|Gobustan]]]]
[[Loskvenydh leys|Loskvenydhyow leys]] po krommdohow leys yw strethurow bigornek gwrys gans tardhans a linyow ha gassys, dres oll leys (stronk), dowr, ha gassys, kyn possybyl yw dhe vos meur a aktivitys ow kevri. An brassa loskvenydhyow leys yw 10 kilometrow a-dreus ha 700 metrow ughel.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.earscirev.2017.03.001&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1002%2F2015GL065713&lt;/ref&gt; Loskvenydhyow leys a yll bos gwelys ogas a'n arvor a [[Indonesi]], war'n enys a [[Enys Baratang|Varatang]], yn [[Balochistan, Pakistan|Balochistan]] hag yn [[Asi Gres]].

==== Fumarol ====
{{Chif|Fumarol}}
[[Fumarol|Fumarolyow]] yw tardhellow war'n arenep le mayth ethen ha gassys loskvenydhyek a dardh awos [[dordhowr]] gordommhys, an re ma a yll sinya aktivita loskvenydhyek. Fumarolyow ow tardha gassys loskvenek yw henwys ynwedh yn fenowgh solfataras.&lt;ref&gt;https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/fumarole&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== Geysers ====
{{Chif|Geyser}}
[[Restren:Yellowstone Castle Geysir Edit.jpg|skeusennik|Tardhans geyser Castle, [[Park Kenedhlek Yellowstone]]]]
[[Geyser|Geysers]] yw fentynnyow neb a dardh treweythyow hag a dhiskarg dowr tomm hag ethen. Geysers a yll sinya magmatieth, dowr yn-dann dhor yw tommhys gans kerrek tomm ha gwaskedh ethen a voghha kyns ow pos dyllys a-barth stif a dhowr tomm. Yma ogas ha hanter oll a'n geysers byw yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]] yn [[Statys Unys|SU]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/yell/index.htm&lt;/ref&gt;

== Stoff tardhys ==
An stoff tardhys yn [[tardhans loskvenydhyek]] a yll bos klassys yn teyr eghennow:

# [[Gass loskvenydhyek|Gassys loskvenydhyek]], kemyskans gwrys dre vras a [[ethen]], [[karbon dioksid]], ha kesunyans sulfur (po [[sulfur dioksid]] (SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), po [[hidrojen sulfid]] (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S), ow kregi war'n tempredh)
# [[Lava]], an hanow a [[vagma]] pan vo dyllys hag ow frosa war'n arenep
# [[Tefra]], perthyglow a stoff solyda a oll furvow ha brasteryow estewlys dres an ayr&lt;ref&gt;&quot;Tuff&quot;. ''Encyclopædia Britannica'' (11th ed.). Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1007%2FBF01822152&lt;/ref&gt;

=== Gassys loskvenydhyek ===
{{Chif|Gass loskvenydhyek}}
[[Restren:Volcan San Miguel Chaparrastique en El Salvador.webm|skeusennik|Diassans a [[San Miguel (loskvenydh)|San Miguel]] yn 2022]]
An keskreunyansow a [[Gass loskvenydhyek|assys loskvenydhyek]] dyffrans a yll varya mynsek dres loskvenydhyow. [[Ethen dhowrek]] yw an moyha pals gass loskvenydhyek, wosa henna [[karbon dioksid]]&lt;ref&gt;https://doi.org/10.5194%2Fse-5-1209-2014&lt;/ref&gt; ha [[sulfur dioksid]]. Gassys loskvenydhyek chif erel a gomprehend [[hidrojen sulfid]], [[hidrojen klorid]], ha [[hidrojen fluorid]]. Yma niver bras a assys le ha tresyek kevys yn dyllansow loskvenydhyek, rag ensampel [[hidrojen]], [[karbon monoksid]], [[Halokarbon|halokarbons]], kesunyansow organek, ha kloridys metelyek volatil.

=== Frosow lava ===
{{Chif|Fros lava}}
[[Restren:Lava channel overflow.JPG|skeusennik|Fros lava Pāhoehoe yn [[Hawaii]]]]
An furv ha gis a dardhans loskvenydhyek yw determys dre vras gans an komposyans a'n lava tardhys. An glusekter ha myns a ass teudhys yw an moyha posek teythiennow a vagma, ha'n dhew yw determys dre vras gans an myns a [[sylyka]] y'n magma. Magma gans meur a sylyka yw fest glusek hag a yssyns moy a assys teudhys.

Lava a yll bos klassys yn peswar komposyansow dyffrans:&lt;ref&gt;Casq, R.A.F.; Wright, J.V. (1987). ''Volcanic Successions''. Unwin Hyman Inc. p. 528. ISBN 978-0-04-552022-0.&lt;/ref&gt;

* [[Restren:Litli-Hrútur eruption 2023.jpg|skeusennik|Tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]) yn 2023]]Mars an lava teudhys a yssyns kansran vras (&gt;63%) a [[sylyka]], deskrifys yw an lava avel ''[[felsek]]''. Lava felsek ([[dacit]] po [[ryolit]]) yw fest glusek ha teudhys avel krommdohow po frosow berr stockek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 70–72.&lt;/ref&gt; [[Menydh Lassen]] yn [[Kaliforni]] yw ensampel a loskvenydh furvys a lava felsek hag yw yn hwir krommdo lava bras.&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/lavo/learn/nature/volcanoes.htm&lt;/ref&gt;
:Dre reson magmaow felsek yw mar lusek, i a yll bagha gassys volatil, owth omsewya yn tardhans hedardh. [[Fros pyroklastek|Frosow pyroklastek]] (a [[ygnymbrit]]) yw askorrow fest argollus a loskvenydhyow a'n par ma drefen i a vyrl an runyow a'n loskvenydh hag a viaj pell a'ga thardhellow dres tardhansow bras. Tempredhow mar ughel avel 850°C&lt;ref&gt;Fisher, Richard V.; Schmincke, H.-U. (1984). ''Pyroclastic rocks''. Berlin: Springer-Verlag. pp. 210–211. ISBN 3540127569.&lt;/ref&gt; yw koth yn frosow pyroklastek, neb a worlesk puptra leskadow yn aga hyns hag a wra gwiskasow tew a garrek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 73–77.&lt;/ref&gt; An [[Nans a Dheg Mil Ethennow]] yn [[Alaska]], furvys gans an tardhans a [[Novarupta]] yn ogas a [[Menydh Katmai|Gatmai]] yn 1912, yw ensampel a fros pyroklastek tew po gwiskas ygnymbrit.&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/katm/planyourvisit/exploring-the-valley-of-ten-thousand-smokes.htm&lt;/ref&gt; Lusu loskvenydhyek skav lowr rag tardha ughel y'n [[ayrgylgh an Nor]] avel [[koloven dardhans]] a yll viajya kansow a gilometrow kyns ow kodha dhe'n dor avel [[tuff]]. Gassys loskvenydhyek a yll gortos y'n ayrgylgh rag bledhynnyow.&lt;ref&gt;Schmincke 2003, p. 229.&lt;/ref&gt;
:Magmaow felsek yw furvys a-berth y'n grestennen, dell yw usys der an teudhans a garrek gresten awos an tomder a vagmaow mafek a-woles. An magma skavha felsek a neuvell war'n magma mafek heb ow kemyska yn arwedhek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 15–16.&lt;/ref&gt; Le kemmyn, magmaow yw askorrys gans [[Gwrysheans rannel (dororieth)|gwrysheans rannel]] a vagmaow moy mafek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 378.&lt;/ref&gt; Hemm yw argerdh le may fonyow mafek a wrysha a'n magma ow koyeynhe, neb a gevotheg an lin remenant gans sylyka.
[[Restren:Aerial image of Stromboli (view from the northeast).jpg|skeusennik|Yma'n loskvenydh gweliek [[Stromboli]] yn [[Sisili]] ow tardha heb diwedh rag milyow a vledhynnyow, rag henna henwys yw &quot;Golowji a'n Kresvorek&quot;]]
* Mars an lava teudhys a yssyns 52-63% sylyka, an lava yw a [[Komposyans kres|gomposyans kres]] po [[Andesit|andesitek]]. Magmaow kres yw kevys yn [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, p. 143.&lt;/ref&gt; Furvys yn kemmyn yns yn [[Or keskeverek|oryon keskeverek]] yntra [[Tektonieth plattys|platys tektonek]], gans nebes argerdhow. Unn argerdh yw an teudhans dowrheans a [[Perydotit|berydotit]] mantellek kyns gwrysheans rannel. Dowr dhyworth [[Sel (dororieth)|sel]] a sev y'n mantel a-ugh, owth iselhe an poynt teudhans, dres oll rag an monyow gans meur a sylyka. Gwrysheans rannel a gevotheg yn fella an magma gans sylyka. Profys veu ynwedh martesen askorrys yw magmaow kres gans an teudhans a wodhosow karys war-nans gans an sel ow pos istennys.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.gsf.2013.06.006&lt;/ref&gt; Argerdh aral yw kemyskans magma yntra magmaow ryolitek felsek ha basaltek mafek yn kreun y'n kres kyns settyans po fros lava.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 377.&lt;/ref&gt;

== Rol a dhevynnow ==
&lt;references /&gt;
[[Klass:Doronieth]]</text>
      <sha1>bbfo5qwxebujxml05bcw9m8ekcupqel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>227354</id>
      <parentid>227353</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flynn Peck</username>
        <id>18125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>227354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32810" sha1="nso2g1c41eye8ds44cdnur3s835eusy" xml:space="preserve">{{Fixkw}}
[[Restren:Augustine_volcano_Jan_24_2006_-_Cyrus_Read.jpg|alt=Loskvenydh bras war enys gans mog a-dro dhe'n topp|skeusennik|310x310px|[[Loskvenydh Augustine]] yn [[Alaska]] dres tardhans yn 2006]]
'''Loskvenydh''' yw tardhell po fols y'n [[Krestennen (dororieth)|grestennen]] a [[Planet|blanet]] po neppyth a'n par na neb a alow [[lava]] pooth, [[lusu loskvenydhyek]], ha [[Gassys loskvenydhyek|gassys]] dhe skeusi rag [[kistven magma]] yn-dann dhor.&lt;ref&gt;Canon-Tapia, Edgardo; Szakács, Alexandru, eds. (2010). &quot;1: What is a volcano?&quot;. ''What is a Volcano?''. Geological Society of America. p. 3. ISBN 9780813724706.&lt;/ref&gt; War[[Dor|'n Norvys]], loskvenydhyow yw kevys yn fenowgh le may platys tektonek a [[Or folsek|fols]] po a [[Or keskeverek|geskever]], ha drefen an brassa rann a'n oryon plat yw yn-dann vor, an brassa rann a loskvenydhyow yw kevys yn-dann vor. Rag ensampel, [[keyn kres-keynvor]] kepar ha'n [[Keyn Kres-Atlantek]] a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek folsek hag an [[Kylgh a Dan]] Hebask a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek keskeverek. Loskvenydhyow neb a omsew dhyworth aktivita tektonek folsek yw antardhek mes an re na dhyworth aktivita keskeverek a dardh yn hedardh.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&quot;geology&quot;. ''The Ultimate Visual Dictionary''. DK Pub. 2012. pp. 272–293. ISBN 978-0-1434-1954-9.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://macdonald.faculty.geol.ucsb.edu/papers/Macdonald%20Mid-Ocean%20Ridge%20Tectonics.pdf&lt;/ref&gt; Ynwedh, loskvenydhyow a yll furvya le mayth yma tennans ha tanowheans a'n platys an grestennen, kepar hag y'n [[Fols Afrikanek a'n Est]], an [[loskvenydhva Wells Grey-Clearwater]], hag an [[Fols Rio Grande]] yn [[Amerika Gledh]]. Loskvenydhyow dhe-ves a oryon plat yw drefen [[Diapir|diapirys]] dhyworth an [[or koloven–pall]] henwys [[Ughres pall|ughresow pall]], 3000 kilometrow a-woles dhe'n dor. Hemm a omsew yn [[Tyller tomm (dororieth)|tylleryow tomm]] po [[Loskvenydh isplat|loskvenydhyow isplat]], le mayth an ughres a yll tanowhe an grestennen ha kawsya [[Enys loskvenydhyek|enesek loskvenydhyek]] drefen an gwayans didorr a'n plat tektonek, rag ensampel an [[tyller tomm Hawaii]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://www.bgs.ac.uk/discovering-geology/earth-hazards/volcanoes/how-volcanoes-form-2/#:~:text=Volcanoes%20form%20here%20in%20two,produces%20an%20island%2Darc%20volcano&lt;/ref&gt; Dell yw usys, loskvenydhyow nag yw gwrys yn [[Or treusfurvyek|oryon tektonek treusfurvyek]], le mayth yma dew platys ow slynkya dres an eyl y gila.

Loskvenydhyow, selys war aga menowghter a dardhans po aktivita, yw klassys avel [[Loskvenydh byw|byw]], yn kosk, po difudhek.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.usgs.gov/observatories/yvo/news/active-dormant-and-extinct-clarifying-confusing-classifications&lt;/ref&gt; Loskvenydhyow byw a’s teves istori a dardhans hag gwirhaval yns dhe dardha arta, ha loskvenydhyow difudhek y's teves pennfenten vagma vyth. Loskvenydhyow yn kosk ny dardhens a-dhia dermyn pell – dell yw usys an dalleth a'n [[Holocin]], nans yw a-dro dhe 12,000 bledhynnyow – mes i a yll tardha arta. Byttegyns, loskvenydhyow yn kosk yw yn hwir &quot;byw&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; An klassys ma nag yw a unn eghen yn tien; i a yll gorgudha yn nebes kasys.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.worldatlas.com/articles/when-is-a-volcano-considered-active-dormant-or-extinct.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://education.nationalgeographic.org/resource/volcanoes/&lt;/ref&gt; Tardhansow bras a yll nasya tempredh ayrgylghyek awos lusu ha dagrennigow a [[Trenken loskvenek|drenken loskvenek]] a gudh an Howl hag a woyeynha an [[torngylgh]]. Yn istori, tardhansow loskvenydhyek a gawsyas [[Gwav loskvenydhyek|gwavow loskvenydhyek]], owth omsewya yn divotter gordhroglammek.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1146%2Fannurev.ea.16.050188.000445&lt;/ref&gt;

Yma loskvenydhyow war blanetow erel. Rag ensampel, yma meur a loskvenydhyow war [[Gwener (planet)|Wener]]&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1029%2F2023je007753&lt;/ref&gt; ha [[Meurth (planet)|Meurth]]&lt;ref&gt;https://www.nasa.gov/solar-system/nasa-confirms-thousands-of-massive-ancient-volcanic-eruptions-on-mars/&lt;/ref&gt;. Yn 2009, yth esa paper dyllys ow profya styryans nowydh rag loskvenydh ow komprehendya argerdhow kepar ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]]. An profyans ma a lever an styrans avel hemma: 'bolgh war'n arenep a blanet po loor le may magma, avel styrys rag an korf, ha/po gass magmatek yw tardhys.'&lt;ref&gt;https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009AGUFM.V21H..08L/abstract&lt;/ref&gt;

== Tektonieth blat ==
{{Chif|Tektonieth blat}}
Herwydh an dybieth a dektonieth blat, an [[mengylgh]] an Nor (y blisken), yw terrys yn 16 platys brassa ha nebes platys byghanna erel. An re ma a way yn lent heb diwedh, drefen [[kestegyans]] y'n [[Pall an Norvys|pall]], hag an brassa rann a aktivita loskvenydhyek war'n bys yw a-hys oryon plat, le mayth yma platys ow keskeverya (ha mengylgh yw distruys) po yma platys ow folsa (hag yma mengylgh nowydh ow pos gwrys).&lt;ref&gt;Schmincke, Hans-Ulrich (2003). ''Volcanism''. Berlin: Springer. pp. 13–20. ISBN 9783540436508.&lt;/ref&gt;

Dres an displegyans a dybieth dhororiethel, yth esa nebes tybyansow neb a alowas an gorrans yn bagas a loskvenydhyow yn termyn, tyller, kesweyth, ha komposyans. Yth esa edhom dhe dhisplegya an tybyansow ma y'n dybieth. Rag ensampel, nebes loskvenydhyow yw ''[[Loskvenydhva liesgenynnyk|liesgenynnyk]]'' gans moy es unn oos a aktivita dres aga istori; loskvenydhyow erel neb a verwis wosa ow tardha unweyth yw ''[[Loskvenydhva ungenynnyk|ungenynnyk]]'' ha loskvenydhyow a'n par ma yw gorrys yn fenowgh war-barth yn bagas yn unn tyller.&lt;ref&gt;https://www.futurity.org/monogenetic-volcano-2652672-2/&lt;/ref&gt;

=== Oryon plat folsek ===
{{Chif|Or folsek}}
[[Restren:Spreading ridges volcanoes map-kw.svg|skeusennik|402x402px|Mappa ow tiskwedhes an oryon plat folsek hag loskvenydhyow isayrel a-dhiwedhes (dre vras yn oryon keskeverek)]]
Y'n [[Keyn kres-keynvor|keynow kres-keynvor]], dew [[Plat tektonek|platys tektonek]] a fols ha karrek domm an pall a serth yn-dann an [[Krestennen geynvorek|grestennen geynvorek]] tanowhys. An iselheans a waskedh y'n garrek a omsew dhe omlesans [[Argerdh adyabatek|adyabatek]] hag an teudhans rannel a'n garrek, ow kawsya loskvenydhyow hag ow kwruthyl krestennen geynvorek nowydh. An rann vrassa a oryon plat folsek yw a-barth woles dhe'n keynvoryow, hag ytho an rann vrassa a aktivita loskvenydhyek yw yn-dann vor, ow furvya [[dor mor]] nowydh. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw dustuni a'n eghen a aktivita loskvenydhyek. Enesow loskvenydhyek yw furvys le mayth an keyn kres-keynvor yw a-ugh dhe nivel mor, kepar ha [[Island|Rewenys]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 17–18, 276.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Oryon plat keskeverek ===
{{Chif|Or keskeverek}}
Parthow [[istennans]] yw tylleryow le mayth yma dew platys, dell yw usys plat keynvorek ha plat brastiryel, a gesskwatt. An plat keynvorek a istenn (a sedh a-woles dhe'n plat brastiryel), ow furvya kleys down yn ogas a'n arvor. Yn argerdh henwys [[fluksteudh]], dowr dyllys dhyworth an plat owth istenna a iselha an tempredh a'n genn pall a-wartha, ytho wo kwruthyl [[magma]]. Dell yw usys, an magma ma yw pur [[Glusedh|lusek]] awos an synsas [[sylyka]] ughel, ytho an magma ny dhrehedhes an enep mes [[Ynherdhyans tanek|a woyeynha hag a solydha yn dowr down]]. Mars an magma a dhrehedh an enep, y fydh loskvenydh furvys. Ytho parthow istannans yw kerghynnys gans kadonyow a loskvenydhyow henwys [[Gwarak loskvenydhyek|gwaregow loskvenydhyek]]. Ensamplys tipek yw an loskvenydhyow y'n [[Kylgh a Dan]] an Hebask, kepar ha'n [[Loskvenydhyow Kaskayd]], an [[enesek Nihonek]], ha'n enesow a'n est a [[Indonesi]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 18, 113–126.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Tylleryow tomm ===
{{Chif|Tyller tomm (dororieth)}}
[[Tyller tomm (dororieth)|Tylleryow tomm]] yw arenebedhow loskvenydhyek krysys dhe vos furvys gans [[Ughros pall|ughrosow pall]], godybys dhe vos kolovennow a stoff tomm ow serthi dhyworth an or kolonnen-pall. Avel gans keynyow kres-keynvorek, an garrek ball a wra teudhans diwaskans. Hemm a dhinyth meur a vagma. Awos platys a way a-dreus dhe ughrosow pall, pub loskvenydh yw anweythresek wosa ow tryftya dhe-ves a'n ughros, hag yma loskvenydhyow nowydh gwys le mayth an plat a avons a-dreus dhe'n ughros. An [[Enesow Hawaii]] yw krysys dhe vos furvys y'n maner ma, ha'n [[Playn Snake River]], gans Yellowstone ow pos rann a'n plat a Amerika Gledh a-ugh dhe'n [[tyller tomm Yellowstone]] a-lemmyn.&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 18, 106–107.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Byttegyns, an wodybieth ughros pall re beu govynnys.&lt;ref&gt;Foulger, Gillian R. (2010). ''Plates vs. Plumes: A Geological Controversy''. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-6148-0.&lt;/ref&gt;

=== Folsans brastiryel ===
{{Chif|Fols}}
Ughrosans sostenys a garrek ball tomm a yll displegya a-woles dhe'n pervedh a vrastir hag omsewya dhe folsans. Spysow a-varr a folsans a vysk [[Basalt liv|basaltys liv]] hag a yll avonsya dhe folsa plat yn tien.&lt;ref&gt;Philpotts, Anthony R.; Ague, Jay J. (2009). ''Principles of igneous and metamorphic petrology'' (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 380–384, 390. ISBN 9780521880060.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 108–110.&lt;/ref&gt; Ena, or plat folsek a dhispleg ynter an dew hanteryow a'n plat folsys. Byttegyns, folsans a fyll yn fenowgh dhe folsa yn tien an mengylgh (kepar hag yn [[awlakogen]]), ha folsansow fyllis a's teves loskvenydhyow ow tardha [[Kevres magma alkalin|lava alkali]] po [[Karbonatit|karbonatitys]]. Ensamplys yw an loskvenydhyow a'n [[Fols Afrikanek a'n Est]].Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.&lt;/ref&gt;

== Nasyow loskvenydhyek ==
[[Restren:007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm|skeusennik|Gwydhyow a lava owth amovya hag ow hwythfi y'n tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]), [[Rewenys]], 2023]]
Rag loskvenydh, yma edhom rag kreun a vagma teudh (r.e. [[kistven magma]]), toll rag alowa magma dhe serthi dres an grestennen, ha tardhell rag alowa an magma dhe skeusi a-ugh dhe'n arenep avel lava. An stoff loskvenydhyek tardhys (lava ha tefra) a-dro dhe'n dardhell yw henwys edyfys loskvenydhyek, pigorn po menydh yw yn tipek.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/subjects/volcanoes/anatomy-of-a-volcano.htm&lt;/ref&gt;

An tybyans moyha kemmyn yw a venydh [[Pigorn|pigornek]], ow trewa lava ha gassys gwenonek dhyworth toll war'n topp; byttegyns, hemm a dheskif onan a veur a eghennow a loskvenydh. An nasyow a loskvenydhyow yw a lies eghen. An kesweyth ha fara a loskvenydhyow a greg war nebes taklow. Yma nebes loskvenydhyow gans toppys furvys gans [[Krommdo lava|krommdohow lava]] yn-dar toll war'n topp. Hag yma re erel gans nasyow tirwedh kepar hag [[Ughelgompesen|ughelgompesennow]] fest bras. Tardhellow neb a dhyll stoff loskvenydhyek (ow komprehendya lava ha [[Lusu loskvenydhyek|lusu]]) ha gassys (dre vras ethen ha gassys magmatek) a yll displegya yn neb le war'n [[tirfurv]] hag a yll kawysa pigern byghanna kepar ha gans [[Puʻu ʻŌʻō]] war [[Kīlauea|Gīlauea]] yn [[Hawaii]]. Tollow bras nag yw war'n topp pupprys hag a yll bos lenwys gans lynnyn kepar ha gans [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]]. Nebes loskvenydhyow a yll bos nasyow tirfurv isel, kales dhe aswon hag i a yll bos tewl awos argerdhow dororiethel.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.usgs.gov/volcanoes/kilauea/science/puuoo-eruption-lasted-35-years&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Lake-Taupo&lt;/ref&gt;

Eghennow erel a loskvenydh a gomprehend [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], kesweythyow ankowethys yn fenowgh gans aktivita magmatek; ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]], dres oll war nebes loryow a [[Yow (planet)|Yow]], [[Sadorn (planet)|Sadorn]], ha [[Nevyon (planet)|Nevyon]]. Loskvenydhyow leys a duedh dhe vos yeynha yn arwedhek es loskvenydhyow [[Karrek danek|tanek]] saw mars an loskvenydh yw yn hwir tardhell a loskvenydh tanek.

=== Tardhellow fols ===
{{Chif|Tardhell fols}}
[[Restren:Lakagigar Iceland 2004-07-01.jpg|alt=Tir difeyth loos ha gwerwyn gans pigorn y'n kres an fram|skeusennik|Tardhell fols [[Laki]] yn [[Rewenys]], an bennfenten a'n chanjyans meur hinek a 1783–84. Yma kadon a loskvenydhyow a-hys y hirder.]]
[[Tardhell fols|Tardhellow fols loskvenydhyek]] yw kevys dre vras yn oryon plat folsek. Tardhell fols yw torr gwastas linyek dres may [[Mafik|lava basaltek]] a sord. Loskvenydhyow a'n par ma yw antardhek ha'n lava basaltek a duedh dhe bos le glusek hag a solydha yn lent. Rag henna, yma [[ughelgompesen loskvenydhyek]]. I a furv yn fenowgh loskvenydh skoos.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet. https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet.]&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow skoos ===
{{Chif|Loskvenydh skoos}}
[[Restren:Skjaldbreidur Herbst 2004.jpg|alt=Menydh bras hag efan yn goon Rewenys|kledh|skeusennik|290x290px|Skjaldbreiður, loskvenydh skoos dhe biw hanow a styr &quot;skoos efan&quot;]]
Loskvenydhyow skoos, henwys rag aga frofilys efan skoosek, yw furvys gans an tardhans a lava basaltek po andesytek isel-glusek neb a yll resek yn hirbel dhyworth tardhell. Ny dardhons yn hwordhroglammek dell yw usys, gans tardhansow efanek jentyl.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Magma isel-glusek yw isel yn silika yn tipek, ytho loskvenydhyow skoos yw moy kemmyn yn settyansow keynvorek es brastiryel. An kadon loskvenydhyek Hawaiiek yw kevres a bigern skoos, hag kemmyn yns yn Rewenys ynwedh.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; [[Olympus Mons]], loskvenydh meurthek difudhek yw an brassa loskvenydh aswonys y'n [[system howlek]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Olympus-Mons&lt;/ref&gt;

=== Krommdohow lava ===
{{Chif|Krommdo lava}}
[[Restren:East Dome Mount St. Helens.jpg|skeusennik|Krommdu est, krommdu lava war'n tenewen est a [[Menydh S. Helens]]]]
[[Krommdo lava|Krommdohow lava]], henwys ynwedh loskvenydhyow krommdo, a's teves tenwennow serth bothfurvek drehevys gans tardhansow lent a lava glusek, rag ensampel [[Rhyolit]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Treweythyow furvys yns a-berth y'n toll chif a dardhans loskvenydhyek kyns, [[Menydh S. Helens|Menydh Sen Helens]] yw yndelna, mes i a yll furvya yn anserghek, [[Menydh Lassen]] yw yndelna. Haval dhe [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]], i a yll tardha yn hwarow, mes an lava ny resek pell.

=== Kelgrommdohow ===
Kelgrommdohow yw furvys le mayth yma lava yniys war-vann, ow kawsya an arenep dhe vothhe. An [[tardhans 1980 a Venydh S. Helens]] o ensampel; lava a-woles dhe'n arenep a'n menydh a wrug both, henn a dhiskar wosa henna.

=== Pigern regydh ===
{{Chif|Pigorn loskvenydhyek|Pigorn regydh}}
[[Restren:Izalco Volcano.jpg|skeusennik|[[Loskvenydh Izalco]], an yowynka loskvenydh yn [[El Salvador]]]]
Pigern regydh a omsew dhyworth tardhansow a rannow byghan a [[skoria]] ha [[Karrek Byroklastek|pyroklastegyon]] (an dhew a omhevel regydh, ytho an hanow a'n eghen ma) neb a greun a-dro dhe'n dardhell. Hemm a yll bos tardhansow kott neb a askorr bre bigornek 30-400 metrow ughel. An brassa rann a bigern regydh a dardh unweyth hepken ha nebes a yll bos kevys yn [[Loskvenydhva ungenynnyk|loskvenydhvaow ungenynnyk]] neb a yll komprehendya nasyow erel neb a furv pan vagma a gestav dowr, kepar ha [[maar]] ha [[Kylgh tuff|kylghyow tuff]].&lt;ref&gt;David S.G. Thomas and Andrew Goudie (eds.), ''The Dictionary of Physical Geography'' (Oxford: Blackwell, 2000), 301. ISBN 0-631-20473-3.&lt;/ref&gt; Pigern regydh a yll furvya avel [[Pigorn parasitek|tardhellow tenewen]] war loskvenydhyow brassa, po hwarvos i honan. [[Parícutin]] yn [[Meksiko]] ha [[Sunset Crater]] yn [[Arisona]] yw ensamplys a bigern regydh. Yn [[Meksiko Nowydh]], [[Caja del Rio]] yw [[loskvenydhva]] a voy es 60 pigern regydh. Selys war imajys lorell, pigern regydh a yll hwarvos war gorfow erel y'n [[system howlek]] ynwedh, war'n arenebow a [[Meurth (planet)|Veurth]] ha'n [[Loor]].&lt;ref&gt;Wood, C.A. (1979). &quot;Cindercones on Earth, Moon and Mars&quot;. Lunar and Planetary Science. X: 1370–1372.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2007.10.023&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2011.11.030&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1002%2Fjgre.20060&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow gweliek ===
{{Chif|Loskvenydh gweliek}}
[[Restren:Mount Vesuvius Araucaria.jpg|skeusennik|[[Menydh Vesuvius]], loskvenydh gweliek yn [[Itali]]]]
Loskvenydhyow gweliek yw menydhyow ughel pigornek gwrys a frosow lava ha [[tefra]] yn gwiskasow tereylyek, an [[Gweli|gweliow]] y'n hanow. Ensamplys a gomprehend [[Menydh Fuji]] yn [[Nihon]], [[Loskvenydh Mayon]] y'n [[Filipinys|Enesow Felyp]], ha [[Menydh Vesuvius]] ha [[Stromboli]] yn [[Itali]].

[[Lusu loskvenydhyek|Lusu]] gwrys gans an [[Tardhans hedardh|tardhansow hedardh]] a loskvenydhyow gwelisk re beu an brassa peryl loskvenydhyek rag hwarheansow. An lava a loskvenydhyow gweliek a yssyns moy a [[sylyka]], ytho tardhansow a'n par ma yw moy glusek yn arwedhek es lava dhyworth loskvenydhyow skoos. Lava gans meur a sylyka a duedh dhe yssynsi moy a assys teudhys. An kesunyans yw marwel, gans tardhansow hedardh neb a dhyll meur a lusu ha frosow piroklastek kepar ha'n fros neb a dhestruis an cita a Saint-Pierre yn [[Martinik]] yn 1902. Loskvenydhyow a'n par ma yw sertha es loskvenydhyow skoos, gans ledrasow a 30–35°, ow komparya dhe 5–10° dre vras, hag aga [[Tefra|thefra]] anstroth yw devnydh rag [[Lahar|laharys]] peryllus.&lt;ref&gt;Lockwood, John P.; Hazlett, Richard W. (2010). ''Volcanoes: Global Perspectives''. Wiley. p. 552. ISBN 978-1-4051-6250-0.&lt;/ref&gt; Darnow bras a defra yw henwys [[Tanbellen loskvenydhyek|tanbellennow loskvenydhyek]]. Tanbellennow bras a yll bos moy es 1.2 metrow a-dreus ha nebes tonasow yn poos.&lt;ref&gt;Berger, Melvin, Gilda Berger, and Higgins Bond. &quot;Volcanoes-why and how .&quot; Why do volcanoes blow their tops?: Questions and answers about volcanoes and earthquakes. New York: Scholastic, 1999. 7. Print.&lt;/ref&gt;

=== Gorloskvenydhyow ===
{{Chif|Gorloskvenydh}}
[[Restren:Lake Taupo (31071970884).jpg|skeusennik|Lynn Taupō, y'n ganow a [[Gorloskvenydh Taupō|worloskvenydh Taupō]], [[Mordir Nowydh]]]]
Gorloskvenydh yw styrys avel loskvenydh neb a glewas onan po moy tardhansow gans moy es 1,000 kilometrow kubek a stoff loskvenydhyek yn hwarvos tardhek unnik.&lt;ref&gt;https://volcanoes.usgs.gov/volcanoes/yellowstone/yellowstone_sub_page_49.html&lt;/ref&gt; Tardhansow a'n par ma a hwarva pan yma chambour bras a vagma leun a vagma sylykek gassek gwakhys yn tardhans gordhroglammek. [[Tuff|Tuffys]] frosans lusu leys gans tardhansow a'n par ma yw an askorras unnik gans dalghedhow a'n par [[Basalt liv|basaltys liv]].&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 77.&lt;/ref&gt;

Tardhansow gorloskvenydhek, an eghen moyha peryllus, yw pur dreweythus; yth esa peswar a'n milvil bledhynnyow eus passys, hag a-dro dhe 60 tardhansow istorek orth nivel 8 y'n [[Menegen Tardhek Loskvenydhyek]] yn milvilyow a vledhynnyow. Gorloskvenydh a yll askorra gordhroglammow a'n eghen vrastiryel, hag i a yll goyeynhe yn arwedhek tempredhow ollvysel rag meur a vledhynnyow wosa an tardhans awos an mynsow bras a [[Sulfur|loskven]] ha lusu dyllys y'n ayrgylgh.

Drefen an arenebedh euthyk bras le mayth i a worher, ha kudhans wosa an hwarvos a-wosa dhe losow ha stoff rewlivek, gorloskvenydhyow a yll bos kales dhe aswon y'n kovadh dororiethel heb [[Mappa dororiethel|mappans dororiethel]] prederus.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038%2Fscientificamerican0683-60&lt;/ref&gt; Ensamplys koth a gomprehend:

* [[Kawdarn Yellowstone]] yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]]
* [[Kawdarn Valles]] yn [[Meksiko Nowydh]]
* [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]]
* [[Lynn Toba]] yn [[Sumatra]], [[Indonesi]]
* [[Toll Ngorongoro]] yn [[Tanzani]]

==== Loskvenydhyow kawdarn ====
[[Restren:Crater Lake winter pano2.jpg|skeusennik|[[Lynn Crater]], lynn loskvenydhyek yn [[Oregon]]]]
Nebes loskvenydhyow bras nag yw bras lowr dhe vos henwys gorloskvenydhyow. Loskvenydhyow a'n par ma yw henwys loskvenydhyow kawdarn, rag i a askorr kawdarns (ganow diskarys) y'n keth maner avel gorloskvenydhyow. Lynnyn a'n par ma yw henwys [[Lynn loskvenydhyek|lynnyn loskvenydhyek]].&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038%2Fnature10706&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Loskvenydhyow yn-dann vor ===
{{Chif|Loskvenydh yn-dann vor}}{{Gwelowgh ynwedh|Loskvenydh yn-dann dhowr}}
[[Restren:Tonga Volcano Eruption 2022-01-15 0320Z to 0610Z Himawari-8 visible.gif|kledh|skeusennik|Imajys lorell a'n tardhans a [[Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]] yn 15 mis Genver 2022]]
Loskvenydhyow yn-dann vor yw nasyow kemmyn a'n dor mor. Aktivita loskvenydhyek dres an Osweyth [[Holocin]] re beu deskrifys yn 119 loskvenydhyow yn-dann vor hepken, mes martesen yma moy es 1,000,000 loskvenydhyow yowynk yn-dann vor.&lt;ref&gt;https://volcano.si.edu/list_volcano_holocene.cfm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://volcano.si.edu/faq/index.cfm?question=activevolcanoes&lt;/ref&gt; Yn dowr bas, loskvenydhyow byw a dhisklos aga bosva gans ow tewlel ethen ha kerrek a-ugh dhe'n arenep a'n mor. Yn basonys keynvor down, an poos euthyk bras a'n dowr a lett an livreson tardhek a ethen ha gassys; byttegyns, tardhansow yn-dann vor a yll bos helerghys gans [[Dowrfon|dowrfonyow]] ha gans an kammliwans a'n dowr awos gassys loskvenydhyek. [[Lava pluvek]] yw askorras tardhek kemmyn a loskvenydhyow yn-dann vor, yma holyansow tew a daklow y'n furv a bluvogow, neb a furv yn-dann dhowr. Yma tardhansow bras hogen yn-dann vor neb a wra effeyth vyth war'n arenep a'n mor, awos an effeyth-goyeynhe uskis ha neuvelladewder kressys yn dowr, neb a furv yn fenowgh tardhellow loskvenydhyek war'n dor an mor. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw kemmyn yn ogas a'n loskvenydhyow ma, hag a skoodh nebes ekokevreythyow koynt selys war [[Kemotroff|gemotroffyon]] ow bosa war vonyow teudhys. Dres termyn, an furvyansow gwrys gans loskvenydhyow yn-dann vor a yll bos mar vras dhe derri an arenep a'n mor avel enesow nowydh po [[Skath kloos pumis|skathow kloos pumis]].

Yn mis Me ha Metheven 2018, yth esa meur a sinellow [[Dorgrysonieth|dorgrysek]] helerghys gans maynoriethow helerghyans dorgrys dres oll an bys. Yth ens i yn furv a drosow-hwyrni, ha nebes a'n sinellow helerghys yn mis Du a'n vledhen na o bys dhe 20 mynysennow. Kaskyrgh hwithrans [[Keynvoronieth|keynvoroniethel]] yn mis Me 2019 a dhiskwedhas an trosow dhe vos kawsys gans an furvyans a loskvenydh yn-dann vor yn ogas a'n arvor a [[Mayotte|Vayotte]].&lt;ref&gt;https://www.msn.com/en-us/news/technology/origin-of-mystery-humming-noises-heard-around-the-world-uncovered/ar-BBYN2oY?ocid=spartanntp&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow yn-dann rewliv ===
{{Chif|Loskvenydh yn-dann rewliv}}
Loskvenydhyow yn-dann rewliv a dhispleg a-woles dhe [[Kappa rew|kappys rew]]. Yth yns i gwrys a ughelgompesennow lava a-wartha dhe lava pluvek ha [[palagonit]]. An loskvenydhyow ma yw henwys ynwedh menydhyow moos, [[Tuya|tuyas]],&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 66.&lt;/ref&gt; po (yn [[Island|Rewenys]]) mobergs.&lt;ref&gt;Allaby, Michael, ed. (July 4, 2013). &quot;Tuya&quot;. ''A dictionary of geology and earth sciences'' (Fourth ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780199653065.&lt;/ref&gt; Ensamplys pur dha a'n eghen a loskvenydh ma a yll bos gwelys yn Rewenys ha [[Kolombi Bredennek]]. An dalleth a'n term a dheuth dhyworth [[Butte Tuya]], onan a'n tuyas yn ogas a'n [[Avon Tuya]] ha [[Kadon Tuya]] yn Kolombi Bredennek kledh. Butte Tuya a veu an kynsa [[tirfurv]] a'n par ma dielvennys ha rag henna y hanow a ynworras an lien dororiethiel rag an eghen a furvyans loskvenydhyek ma.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.2475%2Fajs.245.9.560&lt;/ref&gt; Yma an [[Park Rannvroek Menydhyow Tuya]] selys a-dhiwedhes rag gwitha an tirwedh bosek ma, dhe'n north a [[Lynn Tuya]] ha dhe'n soth a'n [[Avon Jennings]] yn ogas a'n or gans an [[Yukon|Tiredh Yukon]].

=== Nasyow dowrdesel ===
Nasyow dowrdesel kepar ha [[Geyser|geysers]], [[Fumarol|fumarolyow]], [[Poll leys|pollow leys]], [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], [[Fenten domm|fentynnyow tomm]], ha fentynnyow tomm trenk a vysk dowr hag aktivita dordesel po magmatek. Nasyow a'n par ma yw kemmyn a-dro dhe loskvenydhyow hag yw menegek a loskvenydhieth.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;''Treatise on Geomorphology'' (2nd ed.). Elsevier Inc. 2022. ISBN 978-0-12-818235-2.&lt;/ref&gt;

==== Loskvenydhyow leys ====
{{Chif|Loskvenydh leys}}
[[Restren:Gobustan mud volcano.jpg|skeusennik|Loskvenydh leys yn [[Gwithva Stat Istorek ha Gonisogethel Gobustan|Gobustan]]]]
[[Loskvenydh leys|Loskvenydhyow leys]] po krommdohow leys yw strethurow bigornek gwrys gans tardhans a linyow ha gassys, dres oll leys (stronk), dowr, ha gassys, kyn possybyl yw dhe vos meur a aktivitys ow kevri. An brassa loskvenydhyow leys yw 10 kilometrow a-dreus ha 700 metrow ughel.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.earscirev.2017.03.001&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1002%2F2015GL065713&lt;/ref&gt; Loskvenydhyow leys a yll bos gwelys ogas a'n arvor a [[Indonesi]], war'n enys a [[Enys Baratang|Varatang]], yn [[Balochistan, Pakistan|Balochistan]] hag yn [[Asi Gres]].

==== Fumarol ====
{{Chif|Fumarol}}
[[Fumarol|Fumarolyow]] yw tardhellow war'n arenep le mayth ethen ha gassys loskvenydhyek a dardh awos [[dordhowr]] gordommhys, an re ma a yll sinya aktivita loskvenydhyek. Fumarolyow ow tardha gassys loskvenek yw henwys ynwedh yn fenowgh solfataras.&lt;ref&gt;https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/fumarole&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== Geysers ====
{{Chif|Geyser}}
[[Restren:Yellowstone Castle Geysir Edit.jpg|skeusennik|Tardhans geyser Castle, [[Park Kenedhlek Yellowstone]]]]
[[Geyser|Geysers]] yw fentynnyow neb a dardh treweythyow hag a dhiskarg dowr tomm hag ethen. Geysers a yll sinya magmatieth, dowr yn-dann dhor yw tommhys gans kerrek tomm ha gwaskedh ethen a voghha kyns ow pos dyllys a-barth stif a dhowr tomm. Yma ogas ha hanter oll a'n geysers byw yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]] yn [[Statys Unys|SU]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/yell/index.htm&lt;/ref&gt;

== Stoff tardhys ==
An stoff tardhys yn [[tardhans loskvenydhyek]] a yll bos klassys yn teyr eghennow:

# [[Gass loskvenydhyek|Gassys loskvenydhyek]], kemyskans gwrys dre vras a [[ethen]], [[karbon dioksid]], ha kesunyans sulfur (po [[sulfur dioksid]] (SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), po [[hidrojen sulfid]] (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S), ow kregi war'n tempredh)
# [[Lava]], an hanow a [[vagma]] pan vo dyllys hag ow frosa war'n arenep
# [[Tefra]], perthyglow a stoff solyda a oll furvow ha brasteryow estewlys dres an ayr&lt;ref&gt;&quot;Tuff&quot;. ''Encyclopædia Britannica'' (11th ed.). Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1007%2FBF01822152&lt;/ref&gt;

=== Gassys loskvenydhyek ===
{{Chif|Gass loskvenydhyek}}
[[Restren:Volcan San Miguel Chaparrastique en El Salvador.webm|skeusennik|Diassans a [[San Miguel (loskvenydh)|San Miguel]] yn 2022]]
An keskreunyansow a [[Gass loskvenydhyek|assys loskvenydhyek]] dyffrans a yll varya mynsek dres loskvenydhyow. [[Ethen dhowrek]] yw an moyha pals gass loskvenydhyek, wosa henna [[karbon dioksid]]&lt;ref&gt;https://doi.org/10.5194%2Fse-5-1209-2014&lt;/ref&gt; ha [[sulfur dioksid]]. Gassys loskvenydhyek chif erel a gomprehend [[hidrojen sulfid]], [[hidrojen klorid]], ha [[hidrojen fluorid]]. Yma niver bras a assys le ha tresyek kevys yn dyllansow loskvenydhyek, rag ensampel [[hidrojen]], [[karbon monoksid]], [[Halokarbon|halokarbons]], kesunyansow organek, ha kloridys metelyek volatil.

=== Frosow lava ===
{{Chif|Fros lava}}
[[Restren:Lava channel overflow.JPG|skeusennik|Fros lava Pāhoehoe yn [[Hawaii]]]]
An furv ha gis a dardhans loskvenydhyek yw determys dre vras gans an komposyans a'n lava tardhys. An glusekter ha myns a ass teudhys yw an moyha posek teythiennow a vagma, ha'n dhew yw determys dre vras gans an myns a [[sylyka]] y'n magma. Magma gans meur a sylyka yw fest glusek hag a yssyns moy a assys teudhys.

Lava a yll bos klassys yn peswar komposyansow dyffrans:&lt;ref&gt;Casq, R.A.F.; Wright, J.V. (1987). ''Volcanic Successions''. Unwin Hyman Inc. p. 528. ISBN 978-0-04-552022-0.&lt;/ref&gt;

* [[Restren:Litli-Hrútur eruption 2023.jpg|skeusennik|Tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]) yn 2023]]Mars an lava teudhys a yssyns kansran vras (&gt;63%) a [[sylyka]], deskrifys yw an lava avel ''[[felsek]]''. Lava felsek ([[dacit]] po [[ryolit]]) yw fest glusek ha teudhys avel krommdohow po frosow berr stockek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 70–72.&lt;/ref&gt; [[Menydh Lassen]] yn [[Kaliforni]] yw ensampel a loskvenydh furvys a lava felsek hag yw yn hwir krommdo lava bras.&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/lavo/learn/nature/volcanoes.htm&lt;/ref&gt;
:Dre reson magmaow felsek yw mar lusek, i a yll bagha gassys volatil, owth omsewya yn tardhans hedardh. [[Fros pyroklastek|Frosow pyroklastek]] (a [[ygnymbrit]]) yw askorrow fest argollus a loskvenydhyow a'n par ma drefen i a vyrl an runyow a'n loskvenydh hag a viaj pell a'ga thardhellow dres tardhansow bras. Tempredhow mar ughel avel 850°C&lt;ref&gt;Fisher, Richard V.; Schmincke, H.-U. (1984). ''Pyroclastic rocks''. Berlin: Springer-Verlag. pp. 210–211. ISBN 3540127569.&lt;/ref&gt; yw koth yn frosow pyroklastek, neb a worlesk puptra leskadow yn aga hyns hag a wra gwiskasow tew a garrek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 73–77.&lt;/ref&gt; An [[Nans a Dheg Mil Ethennow]] yn [[Alaska]], furvys gans an tardhans a [[Novarupta]] yn ogas a [[Menydh Katmai|Gatmai]] yn 1912, yw ensampel a fros pyroklastek tew po gwiskas ygnymbrit.&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/katm/planyourvisit/exploring-the-valley-of-ten-thousand-smokes.htm&lt;/ref&gt; Lusu loskvenydhyek skav lowr rag tardha ughel y'n [[ayrgylgh an Nor]] avel [[koloven dardhans]] a yll viajya kansow a gilometrow kyns ow kodha dhe'n dor avel [[tuff]]. Gassys loskvenydhyek a yll gortos y'n ayrgylgh rag bledhynnyow.&lt;ref&gt;Schmincke 2003, p. 229.&lt;/ref&gt;
:Magmaow felsek yw furvys a-berth y'n grestennen, dell yw usys der an teudhans a garrek gresten awos an tomder a vagmaow mafek a-woles. An magma skavha felsek a neuvell war'n magma mafek heb ow kemyska yn arwedhek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 15–16.&lt;/ref&gt; Le kemmyn, magmaow yw askorrys gans [[Gwrysheans rannel (dororieth)|gwrysheans rannel]] a vagmaow moy mafek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 378.&lt;/ref&gt; Hemm yw argerdh le may fonyow mafek a wrysha a'n magma ow koyeynhe, neb a gevotheg an lin remenant gans sylyka.
[[Restren:Aerial image of Stromboli (view from the northeast).jpg|skeusennik|Yma'n loskvenydh gweliek [[Stromboli]] yn [[Sisili]] ow tardha heb diwedh rag milyow a vledhynnyow, rag henna henwys yw &quot;Golowji a'n Kresvorek&quot;]]
* Mars an lava teudhys a yssyns 52-63% sylyka, an lava yw a [[Komposyans kres|gomposyans kres]] po [[Andesit|andesitek]]. Magmaow kres yw kevys yn [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, p. 143.&lt;/ref&gt; Furvys yn kemmyn yns yn [[Or keskeverek|oryon keskeverek]] yntra [[Tektonieth plattys|platys tektonek]], gans nebes argerdhow. Unn argerdh yw an teudhans dowrheans a [[Perydotit|berydotit]] mantellek kyns gwrysheans rannel. Dowr dhyworth [[Sel (dororieth)|sel]] a sev y'n mantel a-ugh, owth iselhe an poynt teudhans, dres oll rag an monyow gans meur a sylyka. Gwrysheans rannel a gevotheg yn fella an magma gans sylyka. Profys veu ynwedh martesen askorrys yw magmaow kres gans an teudhans a wodhosow karys war-nans gans an sel ow pos istennys.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.gsf.2013.06.006&lt;/ref&gt; Argerdh aral yw kemyskans magma yntra magmaow ryolitek felsek ha basaltek mafek yn kreun y'n kres kyns settyans po fros lava.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 377.&lt;/ref&gt;
* [[Restren:Rinjani 1994 cropped.jpg|skeusennik|Tardhans a [[Menydh Rinjani|Venydh Rinjani]] yn 1994, yn [[Lombok]], [[Indonesi]]]]Mars an lava teudhys a yssyns &lt;52% ha &gt;45% a sylyka, an lava yw henwys [[mafek]] (awos an kansrannow ughella a [[Magnesiom|vagnesiom]] ha [[horn]]) po [[Basalt|basaltek]]. An lava ma yw tommha herwydh usadow ha le glusek es lava felsek. Magmaow mafek yw furvys gans teudhans rannel a'n vantel sygh, gans gwryheans rannel strothys hag omgessenans a stoff krestennek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 16.&lt;/ref&gt;
:Yma lava mafek yn efander bras a settyansow. An re ma a gomprehend [[Keyn kres-keynvor|keynow kres-keynvor]]; [[Loskvenydh skoos|loskvenydhyow skoos]] (kepar ha'n [[Enesow Hawaii]], ow komprehendya [[Mauna Loa]] ha [[Kilauea]]), war'n dhew [[kresten keynvorek]] ha [[Kresten brastiryel|brastiryel]]; hag avel [[Basalt liv|basaltys liv]] brastiryel.

* Nebes magmaow tardhys a yssyns ≤45% a sylyka hag a askorr lava [[Karrek ughvafek|ughvafek]]. Frosow ughvafek, henwys ynwedh avel [[komatiit]], yw pur dreweythus; yn tevri, yma boghes tardhys war'n arenep an Nor a-dhia an [[Proterozoek]], pan ughella o an tomder a'n planet. Yth ens i an tommha lava hag o, dell hevel, moy linyel es lava mafek kemmyn, gans glusekter le ages rann dhegves es magma basalt tomm.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 24.&lt;/ref&gt;

== Rol a dhevynnow ==
&lt;references /&gt;
[[Klass:Doronieth]]</text>
      <sha1>nso2g1c41eye8ds44cdnur3s835eusy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>227357</id>
      <parentid>227354</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flynn Peck</username>
        <id>18125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>227357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33358" sha1="4rvs3xko2sz98ts7xijve4x6r8fmwkn" xml:space="preserve">{{Fixkw}}
[[Restren:Augustine_volcano_Jan_24_2006_-_Cyrus_Read.jpg|alt=Loskvenydh bras war enys gans mog a-dro dhe'n topp|skeusennik|310x310px|[[Loskvenydh Augustine]] yn [[Alaska]] dres tardhans yn 2006]]
'''Loskvenydh''' yw tardhell po fols y'n [[Krestennen (dororieth)|grestennen]] a [[Planet|blanet]] po neppyth a'n par na neb a alow [[lava]] pooth, [[lusu loskvenydhyek]], ha [[Gassys loskvenydhyek|gassys]] dhe skeusi rag [[kistven magma]] yn-dann dhor.&lt;ref&gt;Canon-Tapia, Edgardo; Szakács, Alexandru, eds. (2010). &quot;1: What is a volcano?&quot;. ''What is a Volcano?''. Geological Society of America. p. 3. ISBN 9780813724706.&lt;/ref&gt; War[[Dor|'n Norvys]], loskvenydhyow yw kevys yn fenowgh le may platys tektonek a [[Or folsek|fols]] po a [[Or keskeverek|geskever]], ha drefen an brassa rann a'n oryon plat yw yn-dann vor, an brassa rann a loskvenydhyow yw kevys yn-dann vor. Rag ensampel, [[keyn kres-keynvor]] kepar ha'n [[Keyn Kres-Atlantek]] a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek folsek hag an [[Kylgh a Dan]] Hebask a gaws loskvenydhyow gans platys tektonek keskeverek. Loskvenydhyow neb a omsew dhyworth aktivita tektonek folsek yw antardhek mes an re na dhyworth aktivita keskeverek a dardh yn hedardh.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&quot;geology&quot;. ''The Ultimate Visual Dictionary''. DK Pub. 2012. pp. 272–293. ISBN 978-0-1434-1954-9.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://macdonald.faculty.geol.ucsb.edu/papers/Macdonald%20Mid-Ocean%20Ridge%20Tectonics.pdf&lt;/ref&gt; Ynwedh, loskvenydhyow a yll furvya le mayth yma tennans ha tanowheans a'n platys an grestennen, kepar hag y'n [[Fols Afrikanek a'n Est]], an [[loskvenydhva Wells Grey-Clearwater]], hag an [[Fols Rio Grande]] yn [[Amerika Gledh]]. Loskvenydhyow dhe-ves a oryon plat yw drefen [[Diapir|diapirys]] dhyworth an [[or koloven–pall]] henwys [[Ughres pall|ughresow pall]], 3000 kilometrow a-woles dhe'n dor. Hemm a omsew yn [[Tyller tomm (dororieth)|tylleryow tomm]] po [[Loskvenydh isplat|loskvenydhyow isplat]], le mayth an ughres a yll tanowhe an grestennen ha kawsya [[Enys loskvenydhyek|enesek loskvenydhyek]] drefen an gwayans didorr a'n plat tektonek, rag ensampel an [[tyller tomm Hawaii]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://www.bgs.ac.uk/discovering-geology/earth-hazards/volcanoes/how-volcanoes-form-2/#:~:text=Volcanoes%20form%20here%20in%20two,produces%20an%20island%2Darc%20volcano&lt;/ref&gt; Dell yw usys, loskvenydhyow nag yw gwrys yn [[Or treusfurvyek|oryon tektonek treusfurvyek]], le mayth yma dew platys ow slynkya dres an eyl y gila.

Loskvenydhyow, selys war aga menowghter a dardhans po aktivita, yw klassys avel [[Loskvenydh byw|byw]], yn kosk, po difudhek.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.usgs.gov/observatories/yvo/news/active-dormant-and-extinct-clarifying-confusing-classifications&lt;/ref&gt; Loskvenydhyow byw a’s teves istori a dardhans hag gwirhaval yns dhe dardha arta, ha loskvenydhyow difudhek y's teves pennfenten vagma vyth. Loskvenydhyow yn kosk ny dardhens a-dhia dermyn pell – dell yw usys an dalleth a'n [[Holocin]], nans yw a-dro dhe 12,000 bledhynnyow – mes i a yll tardha arta. Byttegyns, loskvenydhyow yn kosk yw yn hwir &quot;byw&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; An klassys ma nag yw a unn eghen yn tien; i a yll gorgudha yn nebes kasys.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.worldatlas.com/articles/when-is-a-volcano-considered-active-dormant-or-extinct.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://education.nationalgeographic.org/resource/volcanoes/&lt;/ref&gt; Tardhansow bras a yll nasya tempredh ayrgylghyek awos lusu ha dagrennigow a [[Trenken loskvenek|drenken loskvenek]] a gudh an Howl hag a woyeynha an [[torngylgh]]. Yn istori, tardhansow loskvenydhyek a gawsyas [[Gwav loskvenydhyek|gwavow loskvenydhyek]], owth omsewya yn divotter gordhroglammek.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1146%2Fannurev.ea.16.050188.000445&lt;/ref&gt;

Yma loskvenydhyow war blanetow erel. Rag ensampel, yma meur a loskvenydhyow war [[Gwener (planet)|Wener]]&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1029%2F2023je007753&lt;/ref&gt; ha [[Meurth (planet)|Meurth]]&lt;ref&gt;https://www.nasa.gov/solar-system/nasa-confirms-thousands-of-massive-ancient-volcanic-eruptions-on-mars/&lt;/ref&gt;. Yn 2009, yth esa paper dyllys ow profya styryans nowydh rag loskvenydh ow komprehendya argerdhow kepar ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]]. An profyans ma a lever an styrans avel hemma: 'bolgh war'n arenep a blanet po loor le may magma, avel styrys rag an korf, ha/po gass magmatek yw tardhys.'&lt;ref&gt;https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009AGUFM.V21H..08L/abstract&lt;/ref&gt;

== Tektonieth blat ==
{{Chif|Tektonieth plattys}}
Herwydh an dybieth a dektonieth blat, an [[mengylgh]] an Nor (y blisken), yw terrys yn 16 platys brassa ha nebes platys byghanna erel. An re ma a way yn lent heb diwedh, drefen [[kestegyans]] y'n [[Pall an Norvys|pall]], hag an brassa rann a aktivita loskvenydhyek war'n bys yw a-hys oryon plat, le mayth yma platys ow keskeverya (ha mengylgh yw distruys) po yma platys ow folsa (hag yma mengylgh nowydh ow pos gwrys).&lt;ref&gt;Schmincke, Hans-Ulrich (2003). ''Volcanism''. Berlin: Springer. pp. 13–20. ISBN 9783540436508.&lt;/ref&gt;

Dres an displegyans a dybieth dhororiethel, yth esa nebes tybyansow neb a alowas an gorrans yn bagas a loskvenydhyow yn termyn, tyller, kesweyth, ha komposyans. Yth esa edhom dhe dhisplegya an tybyansow ma y'n dybieth. Rag ensampel, nebes loskvenydhyow yw ''[[Loskvenydhva liesgenynnyk|liesgenynnyk]]'' gans moy es unn oos a aktivita dres aga istori; loskvenydhyow erel neb a verwis wosa ow tardha unweyth yw ''[[Loskvenydhva ungenynnyk|ungenynnyk]]'' ha loskvenydhyow a'n par ma yw gorrys yn fenowgh war-barth yn bagas yn unn tyller.&lt;ref&gt;https://www.futurity.org/monogenetic-volcano-2652672-2/&lt;/ref&gt;

=== Oryon plat folsek ===
{{Chif|Or folsek}}
[[Restren:Spreading ridges volcanoes map-kw.svg|skeusennik|402x402px|Mappa ow tiskwedhes an oryon plat folsek hag loskvenydhyow isayrel a-dhiwedhes (dre vras yn oryon keskeverek)]]
Y'n [[Keyn kres-keynvor|keynow kres-keynvor]], dew [[Plat tektonek|platys tektonek]] a fols ha karrek domm an pall a serth yn-dann an [[Krestennen geynvorek|grestennen geynvorek]] tanowhys. An iselheans a waskedh y'n garrek a omsew dhe omlesans [[Argerdh adyabatek|adyabatek]] hag an teudhans rannel a'n garrek, ow kawsya loskvenydhyow hag ow kwruthyl krestennen geynvorek nowydh. An rann vrassa a oryon plat folsek yw a-barth woles dhe'n keynvoryow, hag ytho an rann vrassa a aktivita loskvenydhyek yw yn-dann vor, ow furvya [[dor mor]] nowydh. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw dustuni a'n eghen a aktivita loskvenydhyek. Enesow loskvenydhyek yw furvys le mayth an keyn kres-keynvor yw a-ugh dhe nivel mor, kepar ha [[Island|Rewenys]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 17–18, 276.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Oryon plat keskeverek ===
{{Chif|Or keskeverek}}
Parthow [[istennans]] yw tylleryow le mayth yma dew platys, dell yw usys plat keynvorek ha plat brastiryel, a gesskwatt. An plat keynvorek a istenn (a sedh a-woles dhe'n plat brastiryel), ow furvya kleys down yn ogas a'n arvor. Yn argerdh henwys [[fluksteudh]], dowr dyllys dhyworth an plat owth istenna a iselha an tempredh a'n genn pall a-wartha, ytho wo kwruthyl [[magma]]. Dell yw usys, an magma ma yw pur [[Glusedh|lusek]] awos an synsas [[sylyka]] ughel, ytho an magma ny dhrehedhes an enep mes [[Ynherdhyans tanek|a woyeynha hag a solydha yn dowr down]]. Mars an magma a dhrehedh an enep, y fydh loskvenydh furvys. Ytho parthow istannans yw kerghynnys gans kadonyow a loskvenydhyow henwys [[Gwarak loskvenydhyek|gwaregow loskvenydhyek]]. Ensamplys tipek yw an loskvenydhyow y'n [[Kylgh a Dan]] an Hebask, kepar ha'n [[Loskvenydhyow Kaskayd]], an [[enesek Nihonek]], ha'n enesow a'n est a [[Indonesi]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 18, 113–126.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Tylleryow tomm ===
{{Chif|Tyller tomm (dororieth)}}
[[Tyller tomm (dororieth)|Tylleryow tomm]] yw arenebedhow loskvenydhyek krysys dhe vos furvys gans [[Ughros pall|ughrosow pall]], godybys dhe vos kolovennow a stoff tomm ow serthi dhyworth an or kolonnen-pall. Avel gans keynyow kres-keynvorek, an garrek ball a wra teudhans diwaskans. Hemm a dhinyth meur a vagma. Awos platys a way a-dreus dhe ughrosow pall, pub loskvenydh yw anweythresek wosa ow tryftya dhe-ves a'n ughros, hag yma loskvenydhyow nowydh gwys le mayth an plat a avons a-dreus dhe'n ughros. An [[Enesow Hawaii]] yw krysys dhe vos furvys y'n maner ma, ha'n [[Playn Snake River]], gans Yellowstone ow pos rann a'n plat a Amerika Gledh a-ugh dhe'n [[tyller tomm Yellowstone]] a-lemmyn.&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 18, 106–107.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Byttegyns, an wodybieth ughros pall re beu govynnys.&lt;ref&gt;Foulger, Gillian R. (2010). ''Plates vs. Plumes: A Geological Controversy''. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-6148-0.&lt;/ref&gt;

=== Folsans brastiryel ===
{{Chif|Fols}}
Ughrosans sostenys a garrek ball tomm a yll displegya a-woles dhe'n pervedh a vrastir hag omsewya dhe folsans. Spysow a-varr a folsans a vysk [[Basalt liv|basaltys liv]] hag a yll avonsya dhe folsa plat yn tien.&lt;ref&gt;Philpotts, Anthony R.; Ague, Jay J. (2009). ''Principles of igneous and metamorphic petrology'' (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 380–384, 390. ISBN 9780521880060.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 108–110.&lt;/ref&gt; Ena, or plat folsek a dhispleg ynter an dew hanteryow a'n plat folsys. Byttegyns, folsans a fyll yn fenowgh dhe folsa yn tien an mengylgh (kepar hag yn [[awlakogen]]), ha folsansow fyllis a's teves loskvenydhyow ow tardha [[Kevres magma alkalin|lava alkali]] po [[Karbonatit|karbonatitys]]. Ensamplys yw an loskvenydhyow a'n [[Fols Afrikanek a'n Est]].Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 390–394, 396–397.&lt;/ref&gt;

== Nasyow loskvenydhyek ==
[[Restren:007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm|skeusennik|Gwydhyow a lava owth amovya hag ow hwythfi y'n tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]), [[Rewenys]], 2023]]
Rag loskvenydh, yma edhom rag kreun a vagma teudh (r.e. [[kistven magma]]), toll rag alowa magma dhe serthi dres an grestennen, ha tardhell rag alowa an magma dhe skeusi a-ugh dhe'n arenep avel lava. An stoff loskvenydhyek tardhys (lava ha tefra) a-dro dhe'n dardhell yw henwys edyfys loskvenydhyek, pigorn po menydh yw yn tipek.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/subjects/volcanoes/anatomy-of-a-volcano.htm&lt;/ref&gt;

An tybyans moyha kemmyn yw a venydh [[Pigorn|pigornek]], ow trewa lava ha gassys gwenonek dhyworth toll war'n topp; byttegyns, hemm a dheskif onan a veur a eghennow a loskvenydh. An nasyow a loskvenydhyow yw a lies eghen. An kesweyth ha fara a loskvenydhyow a greg war nebes taklow. Yma nebes loskvenydhyow gans toppys furvys gans [[Krommdo lava|krommdohow lava]] yn-dar toll war'n topp. Hag yma re erel gans nasyow tirwedh kepar hag [[Ughelgompesen|ughelgompesennow]] fest bras. Tardhellow neb a dhyll stoff loskvenydhyek (ow komprehendya lava ha [[Lusu loskvenydhyek|lusu]]) ha gassys (dre vras ethen ha gassys magmatek) a yll displegya yn neb le war'n [[tirfurv]] hag a yll kawysa pigern byghanna kepar ha gans [[Puʻu ʻŌʻō]] war [[Kīlauea|Gīlauea]] yn [[Hawaii]]. Tollow bras nag yw war'n topp pupprys hag a yll bos lenwys gans lynnyn kepar ha gans [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]]. Nebes loskvenydhyow a yll bos nasyow tirfurv isel, kales dhe aswon hag i a yll bos tewl awos argerdhow dororiethel.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.usgs.gov/volcanoes/kilauea/science/puuoo-eruption-lasted-35-years&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Lake-Taupo&lt;/ref&gt;

Eghennow erel a loskvenydh a gomprehend [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], kesweythyow ankowethys yn fenowgh gans aktivita magmatek; ha [[Rewloskvenydh|rewloskvenydhyow]], dres oll war nebes loryow a [[Yow (planet)|Yow]], [[Sadorn (planet)|Sadorn]], ha [[Nevyon (planet)|Nevyon]]. Loskvenydhyow leys a duedh dhe vos yeynha yn arwedhek es loskvenydhyow [[Karrek danek|tanek]] saw mars an loskvenydh yw yn hwir tardhell a loskvenydh tanek.

=== Tardhellow fols ===
{{Chif|Tardhell fols}}
[[Restren:Lakagigar Iceland 2004-07-01.jpg|alt=Tir difeyth loos ha gwerwyn gans pigorn y'n kres an fram|skeusennik|Tardhell fols [[Laki]] yn [[Rewenys]], an bennfenten a'n chanjyans meur hinek a 1783–84. Yma kadon a loskvenydhyow a-hys y hirder.]]
[[Tardhell fols|Tardhellow fols loskvenydhyek]] yw kevys dre vras yn oryon plat folsek. Tardhell fols yw torr gwastas linyek dres may [[Mafik|lava basaltek]] a sord. Loskvenydhyow a'n par ma yw antardhek ha'n lava basaltek a duedh dhe bos le glusek hag a solydha yn lent. Rag henna, yma [[ughelgompesen loskvenydhyek]]. I a furv yn fenowgh loskvenydh skoos.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet. https://www.nps.gov/articles/000/shield-volcanoes.htm#:~:text=Hawai'i%20Volcanoes%20National%20Park,active%20volcano%20on%20the%20planet.]&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow skoos ===
{{Chif|Loskvenydh skoos}}
[[Restren:Skjaldbreidur Herbst 2004.jpg|alt=Menydh bras hag efan yn goon Rewenys|kledh|skeusennik|290x290px|Skjaldbreiður, loskvenydh skoos dhe biw hanow a styr &quot;skoos efan&quot;]]
Loskvenydhyow skoos, henwys rag aga frofilys efan skoosek, yw furvys gans an tardhans a lava basaltek po andesytek isel-glusek neb a yll resek yn hirbel dhyworth tardhell. Ny dardhons yn hwordhroglammek dell yw usys, gans tardhansow efanek jentyl.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Magma isel-glusek yw isel yn silika yn tipek, ytho loskvenydhyow skoos yw moy kemmyn yn settyansow keynvorek es brastiryel. An kadon loskvenydhyek Hawaiiek yw kevres a bigern skoos, hag kemmyn yns yn Rewenys ynwedh.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; [[Olympus Mons]], loskvenydh meurthek difudhek yw an brassa loskvenydh aswonys y'n [[system howlek]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Olympus-Mons&lt;/ref&gt;

=== Krommdohow lava ===
{{Chif|Krommdo lava}}
[[Restren:East Dome Mount St. Helens.jpg|skeusennik|Krommdu est, krommdu lava war'n tenewen est a [[Menydh S. Helens]]]]
[[Krommdo lava|Krommdohow lava]], henwys ynwedh loskvenydhyow krommdo, a's teves tenwennow serth bothfurvek drehevys gans tardhansow lent a lava glusek, rag ensampel [[Rhyolit]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Treweythyow furvys yns a-berth y'n toll chif a dardhans loskvenydhyek kyns, [[Menydh S. Helens|Menydh Sen Helens]] yw yndelna, mes i a yll furvya yn anserghek, [[Menydh Lassen]] yw yndelna. Haval dhe [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]], i a yll tardha yn hwarow, mes an lava ny resek pell.

=== Kelgrommdohow ===
Kelgrommdohow yw furvys le mayth yma lava yniys war-vann, ow kawsya an arenep dhe vothhe. An [[tardhans 1980 a Venydh S. Helens]] o ensampel; lava a-woles dhe'n arenep a'n menydh a wrug both, henn a dhiskar wosa henna.

=== Pigern regydh ===
{{Chif|Pigorn loskvenydhyek|Pigorn regydh}}
[[Restren:Izalco Volcano.jpg|skeusennik|[[Loskvenydh Izalco]], an yowynka loskvenydh yn [[El Salvador]]]]
Pigern regydh a omsew dhyworth tardhansow a rannow byghan a [[skoria]] ha [[Karrek Byroklastek|pyroklastegyon]] (an dhew a omhevel regydh, ytho an hanow a'n eghen ma) neb a greun a-dro dhe'n dardhell. Hemm a yll bos tardhansow kott neb a askorr bre bigornek 30-400 metrow ughel. An brassa rann a bigern regydh a dardh unweyth hepken ha nebes a yll bos kevys yn [[Loskvenydhva ungenynnyk|loskvenydhvaow ungenynnyk]] neb a yll komprehendya nasyow erel neb a furv pan vagma a gestav dowr, kepar ha [[maar]] ha [[Kylgh tuff|kylghyow tuff]].&lt;ref&gt;David S.G. Thomas and Andrew Goudie (eds.), ''The Dictionary of Physical Geography'' (Oxford: Blackwell, 2000), 301. ISBN 0-631-20473-3.&lt;/ref&gt; Pigern regydh a yll furvya avel [[Pigorn parasitek|tardhellow tenewen]] war loskvenydhyow brassa, po hwarvos i honan. [[Parícutin]] yn [[Meksiko]] ha [[Sunset Crater]] yn [[Arisona]] yw ensamplys a bigern regydh. Yn [[Meksiko Nowydh]], [[Caja del Rio]] yw [[loskvenydhva]] a voy es 60 pigern regydh. Selys war imajys lorell, pigern regydh a yll hwarvos war gorfow erel y'n [[system howlek]] ynwedh, war'n arenebow a [[Meurth (planet)|Veurth]] ha'n [[Loor]].&lt;ref&gt;Wood, C.A. (1979). &quot;Cindercones on Earth, Moon and Mars&quot;. Lunar and Planetary Science. X: 1370–1372.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2007.10.023&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.icarus.2011.11.030&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1002%2Fjgre.20060&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow gweliek ===
{{Chif|Loskvenydh gweliek}}
[[Restren:Mount Vesuvius Araucaria.jpg|skeusennik|[[Menydh Vesuvius]], loskvenydh gweliek yn [[Itali]]]]
Loskvenydhyow gweliek yw menydhyow ughel pigornek gwrys a frosow lava ha [[tefra]] yn gwiskasow tereylyek, an [[Gweli|gweliow]] y'n hanow. Ensamplys a gomprehend [[Menydh Fuji]] yn [[Nihon]], [[Loskvenydh Mayon]] y'n [[Filipinys|Enesow Felyp]], ha [[Menydh Vesuvius]] ha [[Stromboli]] yn [[Itali]].

[[Lusu loskvenydhyek|Lusu]] gwrys gans an [[Tardhans hedardh|tardhansow hedardh]] a loskvenydhyow gwelisk re beu an brassa peryl loskvenydhyek rag hwarheansow. An lava a loskvenydhyow gweliek a yssyns moy a [[sylyka]], ytho tardhansow a'n par ma yw moy glusek yn arwedhek es lava dhyworth loskvenydhyow skoos. Lava gans meur a sylyka a duedh dhe yssynsi moy a assys teudhys. An kesunyans yw marwel, gans tardhansow hedardh neb a dhyll meur a lusu ha frosow piroklastek kepar ha'n fros neb a dhestruis an cita a Saint-Pierre yn [[Martinik]] yn 1902. Loskvenydhyow a'n par ma yw sertha es loskvenydhyow skoos, gans ledrasow a 30–35°, ow komparya dhe 5–10° dre vras, hag aga [[Tefra|thefra]] anstroth yw devnydh rag [[Lahar|laharys]] peryllus.&lt;ref&gt;Lockwood, John P.; Hazlett, Richard W. (2010). ''Volcanoes: Global Perspectives''. Wiley. p. 552. ISBN 978-1-4051-6250-0.&lt;/ref&gt; Darnow bras a defra yw henwys [[Tanbellen loskvenydhyek|tanbellennow loskvenydhyek]]. Tanbellennow bras a yll bos moy es 1.2 metrow a-dreus ha nebes tonasow yn poos.&lt;ref&gt;Berger, Melvin, Gilda Berger, and Higgins Bond. &quot;Volcanoes-why and how .&quot; Why do volcanoes blow their tops?: Questions and answers about volcanoes and earthquakes. New York: Scholastic, 1999. 7. Print.&lt;/ref&gt;

=== Gorloskvenydhyow ===
{{Chif|Gorloskvenydh}}
[[Restren:Lake Taupo (31071970884).jpg|skeusennik|Lynn Taupō, y'n ganow a [[Gorloskvenydh Taupō|worloskvenydh Taupō]], [[Mordir Nowydh]]]]
Gorloskvenydh yw styrys avel loskvenydh neb a glewas onan po moy tardhansow gans moy es 1,000 kilometrow kubek a stoff loskvenydhyek yn hwarvos tardhek unnik.&lt;ref&gt;https://volcanoes.usgs.gov/volcanoes/yellowstone/yellowstone_sub_page_49.html&lt;/ref&gt; Tardhansow a'n par ma a hwarva pan yma chambour bras a vagma leun a vagma sylykek gassek gwakhys yn tardhans gordhroglammek. [[Tuff|Tuffys]] frosans lusu leys gans tardhansow a'n par ma yw an askorras unnik gans dalghedhow a'n par [[Basalt liv|basaltys liv]].&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 77.&lt;/ref&gt;

Tardhansow gorloskvenydhek, an eghen moyha peryllus, yw pur dreweythus; yth esa peswar a'n milvil bledhynnyow eus passys, hag a-dro dhe 60 tardhansow istorek orth nivel 8 y'n [[Menegen Tardhek Loskvenydhyek]] yn milvilyow a vledhynnyow. Gorloskvenydh a yll askorra gordhroglammow a'n eghen vrastiryel, hag i a yll goyeynhe yn arwedhek tempredhow ollvysel rag meur a vledhynnyow wosa an tardhans awos an mynsow bras a [[Sulfur|loskven]] ha lusu dyllys y'n ayrgylgh.

Drefen an arenebedh euthyk bras le mayth i a worher, ha kudhans wosa an hwarvos a-wosa dhe losow ha stoff rewlivek, gorloskvenydhyow a yll bos kales dhe aswon y'n kovadh dororiethel heb [[Mappa dororiethel|mappans dororiethel]] prederus.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038%2Fscientificamerican0683-60&lt;/ref&gt; Ensamplys koth a gomprehend:

* [[Kawdarn Yellowstone]] yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]]
* [[Kawdarn Valles]] yn [[Meksiko Nowydh]]
* [[Lynn Taupō]] yn [[Mordir Nowydh]]
* [[Lynn Toba]] yn [[Sumatra]], [[Indonesi]]
* [[Toll Ngorongoro]] yn [[Tanzani]]

==== Loskvenydhyow kawdarn ====
[[Restren:Crater Lake winter pano2.jpg|skeusennik|[[Lynn Crater]], lynn loskvenydhyek yn [[Oregon]]]]
Nebes loskvenydhyow bras nag yw bras lowr dhe vos henwys gorloskvenydhyow. Loskvenydhyow a'n par ma yw henwys loskvenydhyow kawdarn, rag i a askorr kawdarns (ganow diskarys) y'n keth maner avel gorloskvenydhyow. Lynnyn a'n par ma yw henwys [[Lynn loskvenydhyek|lynnyn loskvenydhyek]].&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1038%2Fnature10706&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Loskvenydhyow yn-dann vor ===
{{Chif|Loskvenydh yn-dann vor}}{{Gwelowgh ynwedh|Loskvenydh yn-dann dhowr}}
[[Restren:Tonga Volcano Eruption 2022-01-15 0320Z to 0610Z Himawari-8 visible.gif|kledh|skeusennik|Imajys lorell a'n tardhans a [[Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]] yn 15 mis Genver 2022]]
Loskvenydhyow yn-dann vor yw nasyow kemmyn a'n dor mor. Aktivita loskvenydhyek dres an Osweyth [[Holocin]] re beu deskrifys yn 119 loskvenydhyow yn-dann vor hepken, mes martesen yma moy es 1,000,000 loskvenydhyow yowynk yn-dann vor.&lt;ref&gt;https://volcano.si.edu/list_volcano_holocene.cfm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://volcano.si.edu/faq/index.cfm?question=activevolcanoes&lt;/ref&gt; Yn dowr bas, loskvenydhyow byw a dhisklos aga bosva gans ow tewlel ethen ha kerrek a-ugh dhe'n arenep a'n mor. Yn basonys keynvor down, an poos euthyk bras a'n dowr a lett an livreson tardhek a ethen ha gassys; byttegyns, tardhansow yn-dann vor a yll bos helerghys gans [[Dowrfon|dowrfonyow]] ha gans an kammliwans a'n dowr awos gassys loskvenydhyek. [[Lava pluvek]] yw askorras tardhek kemmyn a loskvenydhyow yn-dann vor, yma holyansow tew a daklow y'n furv a bluvogow, neb a furv yn-dann dhowr. Yma tardhansow bras hogen yn-dann vor neb a wra effeyth vyth war'n arenep a'n mor, awos an effeyth-goyeynhe uskis ha neuvelladewder kressys yn dowr, neb a furv yn fenowgh tardhellow loskvenydhyek war'n dor an mor. [[Tardhell dhowrtesel|Tardhellow dowrtesel]] yw kemmyn yn ogas a'n loskvenydhyow ma, hag a skoodh nebes ekokevreythyow koynt selys war [[Kemotroff|gemotroffyon]] ow bosa war vonyow teudhys. Dres termyn, an furvyansow gwrys gans loskvenydhyow yn-dann vor a yll bos mar vras dhe derri an arenep a'n mor avel enesow nowydh po [[Skath kloos pumis|skathow kloos pumis]].

Yn mis Me ha Metheven 2018, yth esa meur a sinellow [[Dorgrysonieth|dorgrysek]] helerghys gans maynoriethow helerghyans dorgrys dres oll an bys. Yth ens i yn furv a drosow-hwyrni, ha nebes a'n sinellow helerghys yn mis Du a'n vledhen na o bys dhe 20 mynysennow. Kaskyrgh hwithrans [[Keynvoronieth|keynvoroniethel]] yn mis Me 2019 a dhiskwedhas an trosow dhe vos kawsys gans an furvyans a loskvenydh yn-dann vor yn ogas a'n arvor a [[Mayotte|Vayotte]].&lt;ref&gt;https://www.msn.com/en-us/news/technology/origin-of-mystery-humming-noises-heard-around-the-world-uncovered/ar-BBYN2oY?ocid=spartanntp&lt;/ref&gt;

=== Loskvenydhyow yn-dann rewliv ===
{{Chif|Loskvenydh yn-dann rewliv}}
Loskvenydhyow yn-dann rewliv a dhispleg a-woles dhe [[Kappa rew|kappys rew]]. Yth yns i gwrys a ughelgompesennow lava a-wartha dhe lava pluvek ha [[palagonit]]. An loskvenydhyow ma yw henwys ynwedh menydhyow moos, [[Tuya|tuyas]],&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 66.&lt;/ref&gt; po (yn [[Island|Rewenys]]) mobergs.&lt;ref&gt;Allaby, Michael, ed. (July 4, 2013). &quot;Tuya&quot;. ''A dictionary of geology and earth sciences'' (Fourth ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780199653065.&lt;/ref&gt; Ensamplys pur dha a'n eghen a loskvenydh ma a yll bos gwelys yn Rewenys ha [[Kolombi Bredennek]]. An dalleth a'n term a dheuth dhyworth [[Butte Tuya]], onan a'n tuyas yn ogas a'n [[Avon Tuya]] ha [[Kadon Tuya]] yn Kolombi Bredennek kledh. Butte Tuya a veu an kynsa [[tirfurv]] a'n par ma dielvennys ha rag henna y hanow a ynworras an lien dororiethiel rag an eghen a furvyans loskvenydhyek ma.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.2475%2Fajs.245.9.560&lt;/ref&gt; Yma an [[Park Rannvroek Menydhyow Tuya]] selys a-dhiwedhes rag gwitha an tirwedh bosek ma, dhe'n north a [[Lynn Tuya]] ha dhe'n soth a'n [[Avon Jennings]] yn ogas a'n or gans an [[Yukon|Tiredh Yukon]].

=== Nasyow dowrdesel ===
Nasyow dowrdesel kepar ha [[Geyser|geysers]], [[Fumarol|fumarolyow]], [[Poll leys|pollow leys]], [[Loskvenydh leys|loskvenydhyow leys]], [[Fenten domm|fentynnyow tomm]], ha fentynnyow tomm trenk a vysk dowr hag aktivita dordesel po magmatek. Nasyow a'n par ma yw kemmyn a-dro dhe loskvenydhyow hag yw menegek a loskvenydhieth.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;''Treatise on Geomorphology'' (2nd ed.). Elsevier Inc. 2022. ISBN 978-0-12-818235-2.&lt;/ref&gt;

==== Loskvenydhyow leys ====
{{Chif|Loskvenydh leys}}
[[Restren:Gobustan mud volcano.jpg|skeusennik|Loskvenydh leys yn [[Gwithva Stat Istorek ha Gonisogethel Gobustan|Gobustan]]]]
[[Loskvenydh leys|Loskvenydhyow leys]] po krommdohow leys yw strethurow bigornek gwrys gans tardhans a linyow ha gassys, dres oll leys (stronk), dowr, ha gassys, kyn possybyl yw dhe vos meur a aktivitys ow kevri. An brassa loskvenydhyow leys yw 10 kilometrow a-dreus ha 700 metrow ughel.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.earscirev.2017.03.001&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1002%2F2015GL065713&lt;/ref&gt; Loskvenydhyow leys a yll bos gwelys ogas a'n arvor a [[Indonesi]], war'n enys a [[Enys Baratang|Varatang]], yn [[Balochistan, Pakistan|Balochistan]] hag yn [[Asi Gres]].

==== Fumarol ====
{{Chif|Fumarol}}
[[Fumarol|Fumarolyow]] yw tardhellow war'n arenep le mayth ethen ha gassys loskvenydhyek a dardh awos [[dordhowr]] gordommhys, an re ma a yll sinya aktivita loskvenydhyek. Fumarolyow ow tardha gassys loskvenek yw henwys ynwedh yn fenowgh solfataras.&lt;ref&gt;https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/fumarole&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== Geysers ====
{{Chif|Geyser}}
[[Restren:Yellowstone Castle Geysir Edit.jpg|skeusennik|Tardhans geyser Castle, [[Park Kenedhlek Yellowstone]]]]
[[Geyser|Geysers]] yw fentynnyow neb a dardh treweythyow hag a dhiskarg dowr tomm hag ethen. Geysers a yll sinya magmatieth, dowr yn-dann dhor yw tommhys gans kerrek tomm ha gwaskedh ethen a voghha kyns ow pos dyllys a-barth stif a dhowr tomm. Yma ogas ha hanter oll a'n geysers byw yn [[Park Kenedhlek Yellowstone]] yn [[Statys Unys|SU]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/yell/index.htm&lt;/ref&gt;

== Stoff tardhys ==
An stoff tardhys yn [[tardhans loskvenydhyek]] a yll bos klassys yn teyr eghennow:

# [[Gass loskvenydhyek|Gassys loskvenydhyek]], kemyskans gwrys dre vras a [[ethen]], [[karbon dioksid]], ha kesunyans sulfur (po [[sulfur dioksid]] (SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), po [[hidrojen sulfid]] (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S), ow kregi war'n tempredh)
# [[Lava]], an hanow a [[vagma]] pan vo dyllys hag ow frosa war'n arenep
# [[Tefra]], perthyglow a stoff solyda a oll furvow ha brasteryow estewlys dres an ayr&lt;ref&gt;&quot;Tuff&quot;. ''Encyclopædia Britannica'' (11th ed.). Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1007%2FBF01822152&lt;/ref&gt;

=== Gassys loskvenydhyek ===
{{Chif|Gass loskvenydhyek}}
[[Restren:Volcan San Miguel Chaparrastique en El Salvador.webm|skeusennik|Diassans a [[San Miguel (loskvenydh)|San Miguel]] yn 2022]]
An keskreunyansow a [[Gass loskvenydhyek|assys loskvenydhyek]] dyffrans a yll varya mynsek dres loskvenydhyow. [[Ethen dhowrek]] yw an moyha pals gass loskvenydhyek, wosa henna [[karbon dioksid]]&lt;ref&gt;https://doi.org/10.5194%2Fse-5-1209-2014&lt;/ref&gt; ha [[sulfur dioksid]]. Gassys loskvenydhyek chif erel a gomprehend [[hidrojen sulfid]], [[hidrojen klorid]], ha [[hidrojen fluorid]]. Yma niver bras a assys le ha tresyek kevys yn dyllansow loskvenydhyek, rag ensampel [[hidrojen]], [[karbon monoksid]], [[Halokarbon|halokarbons]], kesunyansow organek, ha kloridys metelyek volatil.

=== Frosow lava ===
{{Chif|Fros lava}}
[[Restren:Lava channel overflow.JPG|skeusennik|Fros lava Pāhoehoe yn [[Hawaii]]]]
An furv ha gis a dardhans loskvenydhyek yw determys dre vras gans an komposyans a'n lava tardhys. An glusekter ha myns a ass teudhys yw an moyha posek teythiennow a vagma, ha'n dhew yw determys dre vras gans an myns a [[sylyka]] y'n magma. Magma gans meur a sylyka yw fest glusek hag a yssyns moy a assys teudhys.

Lava a yll bos klassys yn peswar komposyansow dyffrans:&lt;ref&gt;Casq, R.A.F.; Wright, J.V. (1987). ''Volcanic Successions''. Unwin Hyman Inc. p. 528. ISBN 978-0-04-552022-0.&lt;/ref&gt;

* [[Restren:Litli-Hrútur eruption 2023.jpg|skeusennik|Tardhans a Litli-Hrútur ([[Fagradalsfjall]]) yn 2023]]Mars an lava teudhys a yssyns kansran vras (&gt;63%) a [[sylyka]], deskrifys yw an lava avel ''[[felsek]]''. Lava felsek ([[dacit]] po [[ryolit]]) yw fest glusek ha teudhys avel krommdohow po frosow berr stockek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 70–72.&lt;/ref&gt; [[Menydh Lassen]] yn [[Kaliforni]] yw ensampel a loskvenydh furvys a lava felsek hag yw yn hwir krommdo lava bras.&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/lavo/learn/nature/volcanoes.htm&lt;/ref&gt;
:Dre reson magmaow felsek yw mar lusek, i a yll bagha gassys volatil, owth omsewya yn tardhans hedardh. [[Fros pyroklastek|Frosow pyroklastek]] (a [[ygnymbrit]]) yw askorrow fest argollus a loskvenydhyow a'n par ma drefen i a vyrl an runyow a'n loskvenydh hag a viaj pell a'ga thardhellow dres tardhansow bras. Tempredhow mar ughel avel 850°C&lt;ref&gt;Fisher, Richard V.; Schmincke, H.-U. (1984). ''Pyroclastic rocks''. Berlin: Springer-Verlag. pp. 210–211. ISBN 3540127569.&lt;/ref&gt; yw koth yn frosow pyroklastek, neb a worlesk puptra leskadow yn aga hyns hag a wra gwiskasow tew a garrek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 73–77.&lt;/ref&gt; An [[Nans a Dheg Mil Ethennow]] yn [[Alaska]], furvys gans an tardhans a [[Novarupta]] yn ogas a [[Menydh Katmai|Gatmai]] yn 1912, yw ensampel a fros pyroklastek tew po gwiskas ygnymbrit.&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/katm/planyourvisit/exploring-the-valley-of-ten-thousand-smokes.htm&lt;/ref&gt; Lusu loskvenydhyek skav lowr rag tardha ughel y'n [[ayrgylgh an Nor]] avel [[koloven dardhans]] a yll viajya kansow a gilometrow kyns ow kodha dhe'n dor avel [[tuff]]. Gassys loskvenydhyek a yll gortos y'n ayrgylgh rag bledhynnyow.&lt;ref&gt;Schmincke 2003, p. 229.&lt;/ref&gt;
:Magmaow felsek yw furvys a-berth y'n grestennen, dell yw usys der an teudhans a garrek gresten awos an tomder a vagmaow mafek a-woles. An magma skavha felsek a neuvell war'n magma mafek heb ow kemyska yn arwedhek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, pp. 15–16.&lt;/ref&gt; Le kemmyn, magmaow yw askorrys gans [[Gwrysheans rannel (dororieth)|gwrysheans rannel]] a vagmaow moy mafek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 378.&lt;/ref&gt; Hemm yw argerdh le may fonyow mafek a wrysha a'n magma ow koyeynhe, neb a gevotheg an lin remenant gans sylyka.
[[Restren:Aerial image of Stromboli (view from the northeast).jpg|skeusennik|Yma'n loskvenydh gweliek [[Stromboli]] yn [[Sisili]] ow tardha heb diwedh rag milyow a vledhynnyow, rag henna henwys yw &quot;Golowji a'n Kresvorek&quot;]]
* Mars an lava teudhys a yssyns 52-63% sylyka, an lava yw a [[Komposyans kres|gomposyans kres]] po [[Andesit|andesitek]]. Magmaow kres yw kevys yn [[Loskvenydh gweliek|loskvenydhyow gweliek]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, p. 143.&lt;/ref&gt; Furvys yn kemmyn yns yn [[Or keskeverek|oryon keskeverek]] yntra [[Tektonieth plattys|platys tektonek]], gans nebes argerdhow. Unn argerdh yw an teudhans dowrheans a [[Perydotit|berydotit]] mantellek kyns gwrysheans rannel. Dowr dhyworth [[Sel (dororieth)|sel]] a sev y'n mantel a-ugh, owth iselhe an poynt teudhans, dres oll rag an monyow gans meur a sylyka. Gwrysheans rannel a gevotheg yn fella an magma gans sylyka. Profys veu ynwedh martesen askorrys yw magmaow kres gans an teudhans a wodhosow karys war-nans gans an sel ow pos istennys.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.gsf.2013.06.006&lt;/ref&gt; Argerdh aral yw kemyskans magma yntra magmaow ryolitek felsek ha basaltek mafek yn kreun y'n kres kyns settyans po fros lava.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 377.&lt;/ref&gt;
* [[Restren:Rinjani 1994 cropped.jpg|skeusennik|Tardhans a [[Menydh Rinjani|Venydh Rinjani]] yn 1994, yn [[Lombok]], [[Indonesi]]]]Mars an lava teudhys a yssyns &lt;52% ha &gt;45% a sylyka, an lava yw henwys [[mafek]] (awos an kansrannow ughella a [[Magnesiom|vagnesiom]] ha [[horn]]) po [[Basalt|basaltek]]. An lava ma yw tommha herwydh usadow ha le glusek es lava felsek. Magmaow mafek yw furvys gans teudhans rannel a'n vantel sygh, gans gwryheans rannel strothys hag omgessenans a stoff krestennek.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 16.&lt;/ref&gt;
:Yma lava mafek yn efander bras a settyansow. An re ma a gomprehend [[Keyn kres-keynvor|keynow kres-keynvor]]; [[Loskvenydh skoos|loskvenydhyow skoos]] (kepar ha'n [[Enesow Hawaii]], ow komprehendya [[Mauna Loa]] ha [[Kilauea]]), war'n dhew [[kresten keynvorek]] ha [[Kresten brastiryel|brastiryel]]; hag avel [[Basalt liv|basaltys liv]] brastiryel.

* Nebes magmaow tardhys a yssyns ≤45% a sylyka hag a askorr lava [[Karrek ughvafek|ughvafek]]. Frosow ughvafek, henwys ynwedh avel [[komatiit]], yw pur dreweythus; yn tevri, yma boghes tardhys war'n arenep an Nor a-dhia an [[Proterozoek]], pan ughella o an tomder a'n planet. Yth ens i an tommha lava hag o, dell hevel, moy linyel es lava mafek kemmyn, gans glusekter le ages rann dhegves es magma basalt tomm.&lt;ref&gt;Philpotts &amp; Ague 2009, p. 24.&lt;/ref&gt;
Frosow mafek a omdhiskwedh diw eghennow a wiasedh arenep: ʻAʻa ha pāhoehoe an dhew geryow a'n yeth a [[Hawaii]]. ʻAʻa yw garow gans gwiasedh a'n par a'n frosow goyeynha lava basalt. Frosow pāhoehoe a yll treustremena dhe vos frosow ʻaʻa hag i a way dhe-ves a'n dardhell, mes nevra y'n tu aral.&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 131–132.&lt;/ref&gt;

Frosow lava moy sylykek a omfurv dhe vos lava stock, le mayth an fros yw gorherys gans stockow elinyek. Frosow [[Ryolit|ryolitek]] a gonsyst dre vras a [[obsydyan]].&lt;ref&gt;Schmincke 2003, pp. 132.&lt;/ref&gt;

== Rol a dhevynnow ==
&lt;references /&gt;
[[Klass:Doronieth]]</text>
      <sha1>4rvs3xko2sz98ts7xijve4x6r8fmwkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Devnydhyer:Flynn Peck/treylyansow</title>
    <ns>2</ns>
    <id>19470</id>
    <revision>
      <id>227352</id>
      <parentid>227303</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T13:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flynn Peck</username>
        <id>18125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>227352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1238" sha1="dv2c5fbepjbmb0ot714a1zlaj0ca5vo" xml:space="preserve">An folen ma yw rol rag oll a'n treylyansow gwrys genev, profys dhymm, po hwithrys genev. Hemm yw dre vras noten ragov mes heb mar nebonan a yll devnydhya an treylyansow ma. Profyansow yw wolkom.

* atol - [[:en:Atoll|atoll]]
* diapir - [[:en:Diapir|diapir]]
* dorgrysonieth - [[:en:Seismology|seismology]]
* dowrdesel - hydrothermal
* dyffransow braster ynter reydhow - [[:en:Sexual_dimorphism|sexual dimorphism]]
* fluksteudh - [[:en:Flux_melting|flux melting]]
* glusek - viscous
** glusekter - [[:en:Viscosity|viscosity]]
* gorloskvenydh - [[:en:Supervolcano|supervolcano]]
* istennans - [[:en:Subduction|subduction]]
* kawdarn - [[:en:Caldera|caldera]]
* keynvoronieth - [[:en:Oceanography|oceanography]]
* kramvilonieth - [[:en:Herpetology|herpetology]]
* krommdo lava - [[:en:Lava_dome|lava dome]]
** kelgrommdo - [[:en:Cryptodome|cryptodome]]
* lemur - [[:en:Lemur|lemur]]
* loskvenydhva - [[:en:Volcanic_field|volcanic field]]
* loskvenydh gweliek - [[:en:Stratovolcano|stratovolcano]]
* mengylgh - [[:en:Lithosphere|lithosphere]]
* neuvelladow - buoyant
** neuvelladewder - [[:en:Buoyancy|buoyancy]]
* preydh - [[:en:Prey|prey]]
* preydhyer - [[:en:Predation|predator]]
* puskes kachys heb vos ynytendys - [[:en:Bycatch|bycatch]]</text>
      <sha1>dv2c5fbepjbmb0ot714a1zlaj0ca5vo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hugh Miners</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19498</id>
    <revision>
      <id>227340</id>
      <parentid>227339</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gwikor Frank</username>
        <id>10931</id>
      </contributor>
      <origin>227340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3113" sha1="5zfyqnekpxrm4ijnkdk6d893e00o15x" xml:space="preserve">{{Den | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= }}

'''Hugh Miners''' (13ves Meuth 1914-28ves Hwevrer 2009) o seythves [[Bardh Meur|bardh meur]] [[Gorsedh Kernow]], 1982-1985. {{bardh|bardhek=Den Toll}} yw y hanow bardhek.

Genys veu Hugh John Miners dhe'n 13ves a vis Meurth 1914 y'n [[An hay|Hay]], [[Pennsans]] orth Edwin Brooks Miners hag Emmeline Florence Hunt. Ev eth dhe skol privedh yn Pennsans hag ena Skol Konteth Pennsans. Y gynsa soodh o gans Sodhva an Post, hag ena ev a junyas Tollow &amp; Ekseys le mayth o ev tollor yn [[Bristol|Brystow]] ha [[Loundres]]. Ev a dhemmedhis gans Maisie Joan Pickstock dhe'n 8ves Ebrel 1939 yn [[Stafford]].

Y'n 1950ow a-varr ev a veu danvenys dhe [[Lagos]], [[Nijeri]] dhe weres pareusi Gonis Civil Nijeri rag anserghogeth. Hag ev ena ev a dheuth ha bos esel-fondya a vagas [[pel droos]] Lagos RFC yn 1952. Ynwedh, ev a warias [[krycket]] a-barth para Nijeri ha para Arvor Owr. Wosa dehweles, ev a dhyskas [[Kernewek]] dhe dus erel. Berdhys veu ev orth [[Krows Predennek]], [[Eglosvelyan]] yn 1957 rag sleyneth yn Kernewek.

Rann a lies kowethyans o ev. Yn 1962 ev o esel-fondya a gesva-apposya an Orsedh. Iskaderyer o ev a [[Kowethyans Kernewek Loundres]] (1962-1964) ha wosa henna Skrifenyas a Gowethyans Kernewek Brystow. Yn 1967 ev o esel-fondya [[Kesva an Taves Kernewek]] hag a-dhia 1977 kes-kaderyer an Gesva o ev. Yntra 1975 ha 1984 yth esa lies spys avel kaderyer [[Kowethas Kernow Goth Pennsans]] hag yntra 1977 ha 1979 ev o Lewydh an [[Keffrysyans a Gowethasow Kernow Goth|Keffrysyans]]. Drefen y vern yn kerdhes, ev o kaderyer Kowethyans Hensi Kernow West yntra 1980 ha 1984. Esel konsel a skorren [[Kernow]] Campaign to Protect Rural England (Kaskyrgh dhe Dhifres Pow Sows Powek). Ev o esel rag bewnans der enor a [[Trest Ertach Kernow|Drest Ertach Kernow]] hag yn 1987 esel-fondya a [[Myster Ilow Kernow|Vyster Ilow Kernow]].

Ev eth ha bos Kannas an Bardh Meur yn 1976 ha Bardh Meur yn 1982. Y feu y dermyn avel Bardh Meur ow korfenna yn strif drefen kuhudhyansow bos arghans an Orsedh usys heb hwilas kummyas kesva an Orsedh{{Devyn res}}ha drefen y vos warbynn amyttya berdh dhe'n Orsedh war sel an tavas yn unnik (wosa bos Jurgen Zeidler berdhys). &lt;ref&gt;West Briton and Royal Cornwall Gazette, 12 Gwynngala 1985, folen 14&lt;/ref&gt;

Skrifer ha prydydh o ev. Y dhyllansow a yssynsas '‘History of the Gorsedh (1928-1978) (First Fifty years)'. Ev a dhellos rol leun a verdh a vis Gwynngala 1928 gans bledhen aga urdhans ha'ga henwyn bardhek. Ev a oberas war vewskrif bardh ha tenor [[John Trelevan]] ha 'Tolzethan: The Life and Times of [[Joseph Hambley Rowe]]' yn 2002. Ev a skrifas lies erthygel rag jornals [[Kernow Goth]]. Ev a dresyas ha dalleth [[Hyns an Stenoryon]] yn Kernow may feu moon sten dres dresto a'n balyow dhe borth [[Heyl]] dhe vos esperthys.

Ev a omdennas yn 1975 ha removya dhe [[Lannust]]. 

{{sequence|
prev=[[Richard Jenkin|Map Dyvroeth]]|
list=[[Bardh Meur]]'''&lt;br &gt;1982&amp;mdash;1985|
next=[[Richard Jenkin|Map Dyvroeth]]
}}

[[Klass:Kenedhlogoryon gernowek]]

{{DEFAULTSORT:Miners, Hugh John}}
{{unn k}}
{{Porth Kernow}}</text>
      <sha1>5zfyqnekpxrm4ijnkdk6d893e00o15x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>227341</id>
      <parentid>227340</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gwikor Frank</username>
        <id>10931</id>
      </contributor>
      <origin>227341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3221" sha1="0bq022z2rcbka75ekrjiabqpnmiuqgw" xml:space="preserve">{{Den | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= }}

'''Hugh Miners''' (13ves Meuth 1914-28ves Hwevrer 2009) o seythves [[Bardh Meur|bardh meur]] [[Gorsedh Kernow]], 1982-1985. {{bardh|bardhek=Den Toll}} yw y hanow bardhek.

Genys veu Hugh John Miners dhe'n 13ves a vis Meurth 1914 y'n [[An hay|Hay]], [[Pennsans]] orth Edwin Brooks Miners hag Emmeline Florence Hunt. Ev eth dhe skol privedh yn Pennsans hag ena Skol Konteth Pennsans. Y gynsa soodh o gans Sodhva an Post, hag ena ev a junyas Tollow &amp; Ekseys le mayth o ev tollor yn [[Bristol|Brystow]] ha [[Loundres]]. Ev a dhemmedhis gans Maisie Joan Pickstock dhe'n 8ves Ebrel 1939 yn [[Stafford]].

Y'n 1950ow a-varr ev a veu danvenys dhe [[Lagos]], [[Nijeri]] dhe weres pareusi Gonis Civil Nijeri rag anserghogeth. Hag ev ena ev a dheuth ha bos esel-fondya a vagas [[pel droos]] Lagos RFC yn 1952. Ynwedh, ev a warias [[krycket]] a-barth para Nijeri ha para Arvor Owr. Wosa dehweles, ev a dhyskas [[Kernewek]] dhe dus erel. Berdhys veu ev orth [[Krows Predennek]], [[Eglosvelyan]] yn 1957 rag sleyneth yn Kernewek.

Rann a lies kowethyans o ev. Yn 1962 ev o esel-fondya a gesva-apposya an Orsedh. Iskaderyer o ev a [[Kowethyans Kernewek Loundres]] (1962-1964) ha wosa henna Skrifenyas a Gowethyans Kernewek Brystow. Yn 1967 ev o esel-fondya [[Kesva an Taves Kernewek]] hag a-dhia 1977 kes-kaderyer an Gesva o ev. Yntra 1975 ha 1984 yth esa lies spys avel kaderyer [[Kowethas Kernow Goth Pennsans]] hag yntra 1977 ha 1979 ev o Lewydh an [[Keffrysyans a Gowethasow Kernow Goth|Keffrysyans]]. Drefen y vern yn kerdhes, ev o kaderyer Kowethyans Hensi Kernow West yntra 1980 ha 1984. Esel konsel a skorren [[Kernow]] Campaign to Protect Rural England (Kaskyrgh dhe Dhifres Pow Sows Powek). Ev o esel rag bewnans der enor a [[Trest Ertach Kernow|Drest Ertach Kernow]] hag yn 1987 esel-fondya a [[Myster Ilow Kernow|Vyster Ilow Kernow]].

Ev eth ha bos Kannas an Bardh Meur yn 1976 ha Bardh Meur yn 1982. Y feu y dermyn avel Bardh Meur ow korfenna yn strif drefen kuhudhyansow bos arghans an Orsedh usys heb hwilas kummyas kesva an Orsedh{{Devyn res}}ha drefen y vos warbynn amyttya berdh dhe'n Orsedh war sel an tavas yn unnik (wosa bos Jurgen Zeidler berdhys). &lt;ref&gt;[https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/BL/0003586/19850912/036/0014?browse=true&amp;fullscreen=true West Briton and Royal Cornwall Gazette, 12 Gwynngala 1985, folen 14]&lt;/ref&gt;

Skrifer ha prydydh o ev. Y dhyllansow a yssynsas '‘History of the Gorsedh (1928-1978) (First Fifty years)'. Ev a dhellos rol leun a verdh a vis Gwynngala 1928 gans bledhen aga urdhans ha'ga henwyn bardhek. Ev a oberas war vewskrif bardh ha tenor [[John Trelevan]] ha 'Tolzethan: The Life and Times of [[Joseph Hambley Rowe]]' yn 2002. Ev a skrifas lies erthygel rag jornals [[Kernow Goth]]. Ev a dresyas ha dalleth [[Hyns an Stenoryon]] yn Kernow may feu moon sten dres dresto a'n balyow dhe borth [[Heyl]] dhe vos esperthys.

Ev a omdennas yn 1975 ha removya dhe [[Lannust]]. 

{{sequence|
prev=[[Richard Jenkin|Map Dyvroeth]]|
list=[[Bardh Meur]]'''&lt;br &gt;1982&amp;mdash;1985|
next=[[Richard Jenkin|Map Dyvroeth]]
}}

[[Klass:Kenedhlogoryon gernowek]]

{{DEFAULTSORT:Miners, Hugh John}}
{{unn k}}
{{Porth Kernow}}</text>
      <sha1>0bq022z2rcbka75ekrjiabqpnmiuqgw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manchester</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19510</id>
    <redirect title="Mankenyon" />
    <revision>
      <id>227343</id>
      <timestamp>2026-07-10T12:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gwikor Frank</username>
        <id>10931</id>
      </contributor>
      <comment>Gwikor Frank a wayas an folen [[Manchester]] dhe [[Mankenyon]]: Hemm yw Wikipedya Kernewek</comment>
      <origin>227343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="pjnw43x5wovd0ae9tbrdx4h1o9b18gc" xml:space="preserve">#DASKEDYANS [[Mankenyon]]</text>
      <sha1>pjnw43x5wovd0ae9tbrdx4h1o9b18gc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liverpool</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19511</id>
    <redirect title="Lerpol" />
    <revision>
      <id>227346</id>
      <timestamp>2026-07-10T12:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gwikor Frank</username>
        <id>10931</id>
      </contributor>
      <comment>Gwikor Frank a wayas an folen [[Liverpool]] dhe [[Lerpol]]: Hemm yw Wikipedya Kernewek</comment>
      <origin>227346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="rkz55qd4145b9b21bxhxycpdsw1eahz" xml:space="preserve">#DASKEDYANS [[Lerpol]]</text>
      <sha1>rkz55qd4145b9b21bxhxycpdsw1eahz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mick Paynter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19512</id>
    <revision>
      <id>227355</id>
      <timestamp>2026-07-10T14:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gwikor Frank</username>
        <id>10931</id>
      </contributor>
      <comment>Folen gwruthys gans: '{{Den | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= }}  '''Mick Paynter''' (8 Kevardhu 1948 – 26 Gwynngala 2024) o hwetegves [[Bardh Meur]] [[Gorsedh Kernow]] a 2009 bys yn 20012. {{bardh|bardhek=Skogynn Pryv}} yw y [[hanow bardhek]].    Genys avel Michael Kenneth Paynter dhe'n 8ves a vis Kevardhu 1948 yn Kernow, gwas civil, gweythresydh [[kesunyans lavur]], [[Bardhonieth|prydydh]] ha bardh o ev. Lewydh a Kowethas Kernow Goth Porthia|Gowethas Kernow Goth...'</comment>
      <origin>227355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2078" sha1="702n1andnz5ptfh060p5ds1b78v5mdz" xml:space="preserve">{{Den | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= }}

'''Mick Paynter''' (8 Kevardhu 1948 – 26 Gwynngala 2024) o hwetegves [[Bardh Meur]] [[Gorsedh Kernow]] a 2009 bys yn 20012. {{bardh|bardhek=Skogynn Pryv}} yw y [[hanow bardhek]].  

Genys avel Michael Kenneth Paynter dhe'n 8ves a vis Kevardhu 1948 yn Kernow, gwas civil, gweythresydh [[kesunyans lavur]], [[Bardhonieth|prydydh]] ha bardh o ev. Lewydh a [[Kowethas Kernow Goth Porthia|Gowethas Kernow Goth Porthia]] o ev (2014- 2017). 

Ev eth dhe Skol Ramasek Humphry Davey yn [[Pennsans]]. Ev a studhyas yn Pennskol [[Kastel Nowydh war Tyne]] ha triga termyn berr yn [[Loundres]] ha [[Karesk]]. A-der henna, trigys o ev prest yn [[Porthia]]. Ev a oberi yn gwithva John Heathcoat yn [[Poll]]. 

Rag an nessa 30 bledhen, ev a oberi avel sodhek tollow a-barth an Inland Revenue, yn kynsa yn [[Resrudh]], ha diwettha yn Pennsans, le mayth o ev omvyskys avel Kannas Kesunyans Lavur. 

Ev a dhallathas dyski [[Kernewek]] yn 1999. Berdhys veu ev yn 2003 yn [[Lannstefan]] gans an hanow {{bardh|bardhek=Skogynn Pryv}}. Hwedhel an hanow yw bos hemma leshanow gwereser gwikoryon frank re dollas den toll. Ev a veu etholys avel Kannas an Bardh Meur yn 2006 ha Bardh Meur yn 2009 bys yn 2012. 

Esel o ev a [[Kesva an Taves Kernewek|Gesva an Taves Kernewek]] a 2006 bys yn 2015, Kaderyer a Vewnans Kernow a 2009 bys yn 2012 ha'y Alhwedher alena bys yn 2016. Gwaynyer o ev yn 2003 a gesstrif bardhonieth a'n lyver-termyn ''Poetry Cornwall/Bardhonyeth Kernow''. Wosa henna, gelwys veu ev dhe wolegi kevrohow Kernewek. Kevri a wrug ev yn fenowgh orth an lyver-termyn na hag ynwedh ''[[Scryfa (lyver-termyn)|Scryfa]]''.

Ev a skrifas tri huntel a vardhonieth yn Kernewek gans treylyansow Sowsnek; y guntel ''A Worm's Folly'' a veu henwys yn rol verr pewasow liennek ''[[Holyer An Gof]]'' 2012. {{sequence|
prev=[[Vanessa Beeman|Gwenenen]]|
list=[[Bardh Meur]]'''&lt;br &gt;2009&amp;mdash;2012|
next=''[[Maureen Fuller|Steren Mor]]
}}

{{unn k}}
{{DEFAULTSORT:Paynter, Michael Kenneth}}
{{Porth Kernow}}

[[Klass:Skriforyon yn Kernowek]]</text>
      <sha1>702n1andnz5ptfh060p5ds1b78v5mdz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>227358</id>
      <parentid>227355</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gwikor Frank</username>
        <id>10931</id>
      </contributor>
      <origin>227358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3463" sha1="bv7752eniathpic6ljia9lnel65d38r" xml:space="preserve">{{Den | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= }}

'''Mick Paynter''' (8 Kevardhu 1948 – 26 Gwynngala 2024) o hwetegves [[Bardh Meur]] [[Gorsedh Kernow]] a 2009 bys yn 20012. {{bardh|bardhek=Skogynn Pryv}} yw y [[hanow bardhek]].  

Genys avel Michael Kenneth Paynter dhe'n 8ves a vis Kevardhu 1948 yn Kernow, gwas civil, gweythresydh [[kesunyans lavur]], [[Bardhonieth|prydydh]] ha bardh o ev. Lewydh a [[Kowethas Kernow Goth Porthia|Gowethas Kernow Goth Porthia]] o ev (2014- 2017). 

Ev eth dhe Skol Ramasek Humphry Davey yn [[Pennsans]]. Ev a studhyas yn Pennskol [[Kastel Nowydh war Tyne]] ha triga termyn berr yn [[Loundres]] ha [[Karesk]]. A-der henna, trigys o ev prest yn [[Porthia]]. Ev a oberi yn gwithva John Heathcoat yn [[Poll]]. 

Rag an nessa 30 bledhen, ev a oberi avel sodhek tollow a-barth an Inland Revenue, yn kynsa yn [[Resrudh]], ha diwettha yn Pennsans, le mayth o ev omvyskys avel Kannas Kesunyans Lavur. 

Ev a dhallathas dyski [[Kernewek]] yn 1999. Berdhys veu ev yn 2003 yn [[Lannstefan]] gans an hanow {{bardh|bardhek=Skogynn Pryv}}. Hwedhel an hanow yw bos hemma leshanow gwereser gwikoryon frank re dollas den toll. Ev a veu etholys avel Kannas an Bardh Meur yn 2006 ha Bardh Meur yn 2009 bys yn 2012. 

Esel o ev a [[Kesva an Taves Kernewek|Gesva an Taves Kernewek]] a 2006 bys yn 2015, Kaderyer a Vewnans Kernow a 2009 bys yn 2012 ha'y Alhwedher alena bys yn 2016. Gwaynyer o ev yn 2003 a gesstrif bardhonieth a'n lyver-termyn ''Poetry Cornwall/Bardhonyeth Kernow''. Wosa henna, gelwys veu ev dhe wolegi kevrohow Kernewek. Kevri a wrug ev yn fenowgh orth an lyver-termyn na hag ynwedh ''[[Scryfa (lyver-termyn)|Scryfa]]''.

Ev a skrifas tri huntel a vardhonieth yn Kernewek gans treylyansow Sowsnek; y guntel ''A Worm's Folly'' a veu henwys yn rol verr pewasow liennek ''[[Holyer An Gof]]'' 2012. 

== Dyllansow ==

* 2001: ''Routh a Vaneryow/A Crowd of Banners''. Porthia: Pendrivel
* 2001: ''Michel Corolleur 1895–1942''. Porthia: Pendrivel
* 2002: ''Yn ow Hilyarth Nebjydh/In my Backyard Someday''. Porthia: Pendrivel
* 2003: ''Bardhonyeth Kernow / Poetry Cornwall''. 2003–2014
* 2003: ''Scryfa''; vol. 2. Kelliwik (bardhonek yn kuntellyver)
* 2004: ''And all the World Our Patch: Cornish language poems and others'' . Resrudh: Palores Publications ISBN
* 2006: ''101 Poets for a Cornish Assembly''. Portishead: Boho Press (poems in anthology edited by Les Merton)
* 2006: ''Nothing Broken: recent poetry in Cornish''. Loundres: Francis Boutle (bardhonogow yn kuntellyver golegys gans [[Tim Saunders]])
* 2007: ''Scryfa''; vol. 7. Kelliwik (bardhonek yn kuntellyver)
* 2007: ''Kernow Bys Vykken'' (''Cornwall Forever'') (kuntel gans ilow)
* 2009: ''Time for Song/Termyn rag Kan''. Loundres (treylyans a vardhonek yn kuntellyver)
* 2010: ''Scryfa''; vol. 12. Kelliwik (bardhonogow yn kuntellyver)
* 2010: ''Gwydh Meur a Gernow / Great Trees of Cornwall''. Resrudh: Palores (keswolegydh gans Les Merton)
* 2011: ''A Worm's Folly''. Loundres: Francis Boutle 
* 2013: ''My Yw Genys Yn Kres An Mor''. Fylm a vardhonek gans Yann Ber Kalloc'h a Vretonek
* 2014 ''Wave Hub, New Poetry from Cornwall''. Loundres: Francis Boutle. Bardhonogow yn kuntellyver golegys gans [[Alan Kent]]

{{sequence|
prev=[[Vanessa Beeman|Gwenenen]]|
list=[[Bardh Meur]]'''&lt;br &gt;2009&amp;mdash;2012|
next=''[[Maureen Fuller|Steren Mor]]
}}

{{unn k}}
{{DEFAULTSORT:Paynter, Michael Kenneth}}
{{Porth Kernow}}

[[Klass:Skriforyon yn Kernowek]]</text>
      <sha1>bv7752eniathpic6ljia9lnel65d38r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>227359</id>
      <parentid>227358</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flynn Peck</username>
        <id>18125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>20012 yw y'n termyn a dheu</comment>
      <origin>227359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3462" sha1="rfi59hq6201uk0uubvmuuzz225s1059" xml:space="preserve">{{Den | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= }}

'''Mick Paynter''' (8 Kevardhu 1948 – 26 Gwynngala 2024) o hwetegves [[Bardh Meur]] [[Gorsedh Kernow]] a 2009 bys yn 2012. {{bardh|bardhek=Skogynn Pryv}} yw y [[hanow bardhek]].  

Genys avel Michael Kenneth Paynter dhe'n 8ves a vis Kevardhu 1948 yn Kernow, gwas civil, gweythresydh [[kesunyans lavur]], [[Bardhonieth|prydydh]] ha bardh o ev. Lewydh a [[Kowethas Kernow Goth Porthia|Gowethas Kernow Goth Porthia]] o ev (2014- 2017). 

Ev eth dhe Skol Ramasek Humphry Davey yn [[Pennsans]]. Ev a studhyas yn Pennskol [[Kastel Nowydh war Tyne]] ha triga termyn berr yn [[Loundres]] ha [[Karesk]]. A-der henna, trigys o ev prest yn [[Porthia]]. Ev a oberi yn gwithva John Heathcoat yn [[Poll]]. 

Rag an nessa 30 bledhen, ev a oberi avel sodhek tollow a-barth an Inland Revenue, yn kynsa yn [[Resrudh]], ha diwettha yn Pennsans, le mayth o ev omvyskys avel Kannas Kesunyans Lavur. 

Ev a dhallathas dyski [[Kernewek]] yn 1999. Berdhys veu ev yn 2003 yn [[Lannstefan]] gans an hanow {{bardh|bardhek=Skogynn Pryv}}. Hwedhel an hanow yw bos hemma leshanow gwereser gwikoryon frank re dollas den toll. Ev a veu etholys avel Kannas an Bardh Meur yn 2006 ha Bardh Meur yn 2009 bys yn 2012. 

Esel o ev a [[Kesva an Taves Kernewek|Gesva an Taves Kernewek]] a 2006 bys yn 2015, Kaderyer a Vewnans Kernow a 2009 bys yn 2012 ha'y Alhwedher alena bys yn 2016. Gwaynyer o ev yn 2003 a gesstrif bardhonieth a'n lyver-termyn ''Poetry Cornwall/Bardhonyeth Kernow''. Wosa henna, gelwys veu ev dhe wolegi kevrohow Kernewek. Kevri a wrug ev yn fenowgh orth an lyver-termyn na hag ynwedh ''[[Scryfa (lyver-termyn)|Scryfa]]''.

Ev a skrifas tri huntel a vardhonieth yn Kernewek gans treylyansow Sowsnek; y guntel ''A Worm's Folly'' a veu henwys yn rol verr pewasow liennek ''[[Holyer An Gof]]'' 2012. 

== Dyllansow ==

* 2001: ''Routh a Vaneryow/A Crowd of Banners''. Porthia: Pendrivel
* 2001: ''Michel Corolleur 1895–1942''. Porthia: Pendrivel
* 2002: ''Yn ow Hilyarth Nebjydh/In my Backyard Someday''. Porthia: Pendrivel
* 2003: ''Bardhonyeth Kernow / Poetry Cornwall''. 2003–2014
* 2003: ''Scryfa''; vol. 2. Kelliwik (bardhonek yn kuntellyver)
* 2004: ''And all the World Our Patch: Cornish language poems and others'' . Resrudh: Palores Publications ISBN
* 2006: ''101 Poets for a Cornish Assembly''. Portishead: Boho Press (poems in anthology edited by Les Merton)
* 2006: ''Nothing Broken: recent poetry in Cornish''. Loundres: Francis Boutle (bardhonogow yn kuntellyver golegys gans [[Tim Saunders]])
* 2007: ''Scryfa''; vol. 7. Kelliwik (bardhonek yn kuntellyver)
* 2007: ''Kernow Bys Vykken'' (''Cornwall Forever'') (kuntel gans ilow)
* 2009: ''Time for Song/Termyn rag Kan''. Loundres (treylyans a vardhonek yn kuntellyver)
* 2010: ''Scryfa''; vol. 12. Kelliwik (bardhonogow yn kuntellyver)
* 2010: ''Gwydh Meur a Gernow / Great Trees of Cornwall''. Resrudh: Palores (keswolegydh gans Les Merton)
* 2011: ''A Worm's Folly''. Loundres: Francis Boutle 
* 2013: ''My Yw Genys Yn Kres An Mor''. Fylm a vardhonek gans Yann Ber Kalloc'h a Vretonek
* 2014 ''Wave Hub, New Poetry from Cornwall''. Loundres: Francis Boutle. Bardhonogow yn kuntellyver golegys gans [[Alan Kent]]

{{sequence|
prev=[[Vanessa Beeman|Gwenenen]]|
list=[[Bardh Meur]]'''&lt;br &gt;2009&amp;mdash;2012|
next=''[[Maureen Fuller|Steren Mor]]
}}

{{unn k}}
{{DEFAULTSORT:Paynter, Michael Kenneth}}
{{Porth Kernow}}

[[Klass:Skriforyon yn Kernowek]]</text>
      <sha1>rfi59hq6201uk0uubvmuuzz225s1059</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klass:Gweythresoryon didhuwieth</title>
    <ns>14</ns>
    <id>19513</id>
    <revision>
      <id>227383</id>
      <timestamp>2026-07-11T06:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqchampion</username>
        <id>8099</id>
      </contributor>
      <comment>Folen gwruthys gans: '[[Klass:Didhuwydhyon]] [[Klass:Gweythresoryon]]'</comment>
      <origin>227383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="dzq7g2o5gx51o0ult2zgzvbogxab63l" xml:space="preserve">[[Klass:Didhuwydhyon]]
[[Klass:Gweythresoryon]]</text>
      <sha1>dzq7g2o5gx51o0ult2zgzvbogxab63l</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>